İçeriğe geç
Kanunlar

Platon · Kanunlar

VIII. Kitap

828aAtinalı: Bundan sonra sıra, Delphoi'den alınacak kehanetlerin rehberliğinde bayramları düzenlemeye ve kanuna bağlamaya geliyor: Şehir hangi kurbanları hangi tanrılara sunarsa kendisi için daha iyi, daha hayırlı olur? Ne zaman yapılacaklarını ve kaç tane olacaklarını ise, hiç değilse bir kısmını, belki biz kanuna bağlayabiliriz.

Kleinias: Sayılarını belki.

Atinalı: Önce sayıyı söyleyelim öyleyse. Kurbanlar üç yüz altmış beşten aşağı olmasın; öyle ki her gün yöneticilerden en az biri şehir, vatandaşlar ve onların malları için tanrılardan ya da daimōnlardan birine kurban sunsun.

828a

ΑΘ. τούτων μὴν ἐχόμενά ἐστιν τάξασθαι μὲν καὶ νομοθετήσασθαι ἑορτὰς μετὰ τῶν ἐκ Δελφῶν μαντειῶν, αἵτινες θυσίαι καὶ θεοῖς οἷστισιν ἄμεινον καὶ λῷον θυούσῃ τῇ πόλει γίγνοιντʼ ἄν· πότε δὲ καὶ πόσαι τὸν ἀριθμόν, σχεδὸν ἴσως ἡμέτερον ἂν νομοθετεῖν ἔνιά γʼ αὐτῶν εἴη.

ΚΛ. τάχʼ ἂν τὸν ἀριθμόν.

ΑΘ. τὸν ἀριθμὸν δὴ λέγωμεν πρῶτον· ἔστωσαν γὰρ τῶν

828bBunları dinî tefsirciler, rahipler, rahibeler ve kâhinler kanun koruyucularıyla bir araya gelip düzenlesinler; kanun koyucunun ister istemez eksik bıraktığı şeyleri onlar tamamlasın. Eksik bırakılanın ne olduğuna karar verecek olanlar da yine bu kişiler olmalıdır. Kanun şunu söyleyecek: Her kabilenin adını aldığı on iki tanrı için on iki bayram olsun. Bu tanrıların her birine her ay kurban sunulsun; korolar, müzik yarışmaları ve beden yarışmaları düzenlensin, bunlar hem tanrıların kendilerine hem de her mevsime yakışacak biçimde paylaştırılsın. Kadın bayramları da, hangilerinin erkeklerden ayrı yapılması gerektiği, hangilerinin gerekmediği gözetilerek dağıtılsın.

828b

μὲν πέντε καὶ ἑξήκοντα καὶ τριακοσίων μηδὲν ἀπολείπουσαι, ὅπως ἂν μία γέ τις ἀρχὴ θύῃ θεῶν ἢ δαιμόνων τινὶ ἀεὶ ὑπὲρ πόλεώς τε καὶ αὐτῶν καὶ κτημάτων. ταῦτα δὲ συνελθόντες ἐξηγηταὶ καὶ ἱερεῖς ἱέρειαί τε καὶ μάντεις μετὰ νομοφυλάκων ταξάντων ἃ παραλείπειν ἀνάγκη τῷ νομοθέτῃ· καὶ δὴ καὶ αὐτοῦ τούτου χρὴ γίγνεσθαι ἐπιγνώμονας τοῦ παραλειπομένου τούτους τοὺς αὐτούς. ὁ μὲν γὰρ δὴ νόμος ἐρεῖ δώδεκα μὲν

828cAyrıca yer altı tanrılarına ait olanlar ile göksel diye anılması gereken tanrılara ve onların maiyetine ait olanlar birbirine karıştırılmamalı, ayrı tutulmalıdır; yer altı tanrılarının hakkı, kanuna göre, on ikinci ay olan Plouton ayında verilmelidir. Savaşçı insanlar bu tanrıdan yüz çevirmemeli, onu insan soyu için her zaman en hayırlı tanrı olarak saymalıdır. Çünkü — bunu ciddiyetle söylüyorum — psykhē ile beden arasındaki ortaklık (koinonia) hiçbir bakımdan onların ayrılmasından daha iyi değildir.

828c

ἑορτὰς εἶναι τοῖς δώδεκα θεοῖς, ὧν ἂν ἡ φυλὴ ἑκάστη ἐπώνυμος ᾖ, θύοντας τούτων ἑκάστοις ἔμμηνα ἱερά, χορούς τε καὶ ἀγῶνας μουσικούς, τοὺς δὲ γυμνικούς, κατὰ τὸ πρέπον προσνέμοντας τοῖς θεοῖς τε αὐτοῖς ἅμα καὶ ταῖς ὥραις ἑκάσταις, γυναικείας τε ἑορτάς, ὅσαις χωρὶς ἀνδρῶν προσήκει καὶ ὅσαις μή, διανέμοντας. ἔτι δὲ καὶ τὸ τῶν χθονίων καὶ ὅσους αὖ θεοὺς οὐρανίους ἐπονομαστέον καὶ τὸ τῶν τούτοις ἑπομένων οὐ συμμεικτέον ἀλλὰ χωριστέον, ἐν τῷ τοῦ Πλούτωνος

828dBunlara ek olarak, bu işleri gereği gibi bölüştürecek olanlar şunu da akılda tutmalıdır: Bizim şehrimiz, boş vakit ve zaruri ihtiyaçların bolluğu bakımından bugünkü şehirler arasında benzeri bulunmayacak bir şehirdir; ama tek bir insan gibi onun da iyi yaşaması gerekir.

828d

μηνὶ τῷ δωδεκάτῳ κατὰ τὸν νόμον ἀποδιδόντας, καὶ οὐ δυσχεραντέον πολεμικοῖς ἀνθρώποις τὸν τοιοῦτον θεόν, ἀλλὰ τιμητέον ὡς ὄντα ἀεὶ τῷ τῶν ἀνθρώπων γένει ἄριστον· κοινωνία γὰρ ψυχῇ καὶ σώματι διαλύσεως οὐκ ἔστιν ᾗ κρεῖττον, ὡς ἐγὼ φαίην ἂν σπουδῇ λέγων.

ΑΘ. πρὸς τούτοις δὲ διάνοιαν χρὴ σχεῖν τοὺς διαιρήσοντας ἱκανῶς ταῦτα τοιάνδε, ὡς ἔσθʼ ἡμῖν ἡ πόλις οἵαν οὐκ ἄν τις ἑτέραν εὕροι τῶν νῦν περὶ χρόνου σχολῆς καὶ τῶν ἀναγκαίων ἐξουσίας, δεῖ δὲ

829aMesut yaşayanlarda ise önce şu bulunmalıdır: Ne kendileri haksızlık etmeli ne de başkalarından haksızlık görmeli. Bunlardan ilki pek zor değildir; ama haksızlığa uğramamayı sağlayacak gücü (dynamis) edinmek son derece zordur ve bu güce tam olarak sahip olmanın, tam anlamıyla iyi olmaktan başka yolu yoktur. Aynı şey şehir için de geçerlidir: İyi olursa barış içinde bir hayat sürer; kötü olursa hem dışarıdan hem içeriden savaşla dolu bir hayat. İşler aşağı yukarı böyle olduğuna göre, herkes savaşa savaş sırasında değil, barış hayatı içinde talim etmelidir.

829a

αὐτήν, καθάπερ ἕνα ἄνθρωπον, ζῆν εὖ· τοῖς δὲ εὐδαιμόνως ζῶσιν ὑπάρχειν ἀνάγκη πρῶτον τὸ μήθʼ ἑαυτοὺς ἀδικεῖν μήτε ὑφʼ ἑτέρων αὐτοὺς ἀδικεῖσθαι. τούτοιν δὲ τὸ μὲν οὐ πάνυ χαλεπόν, τοῦ δὲ μὴ ἀδικεῖσθαι κτήσασθαι δύναμιν παγχάλεπον, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτὸ τελέως σχεῖν ἄλλως ἢ τελέως γενόμενον ἀγαθόν· ταὐτὸν δὴ τοῦτο ἔστι καὶ πόλει ὑπάρχειν, γενομένῃ μὲν ἀγαθῇ βίος εἰρηνικός, πολεμικὸς δὲ ἔξωθέν τε καὶ ἔνδοθεν, ἂν ᾖ κακή. τούτων δὲ ταύτῃ σχεδὸν ἐχόντων,

829bBu yüzden aklı başında bir şehir her ay en az bir gün, yöneticiler uygun görürse daha fazla, kışa da sıcağa da aldırmadan sefere çıkmalıdır: yöneticiler bütün halkı çıkarmaya karar verdiğinde erkekler kadınlarıyla ve çocuklarıyla birlikte, bazen de kısım kısım. Kurbanlarla birlikte her zaman bazı güzel oyunlar da tasarlanmalı ki savaştaki çarpışmaları olabildiğince canlı biçimde taklit eden bayram çarpışmaları yapılsın.

829b

οὐκ ἐν πολέμῳ τὸν πόλεμον ἑκάστοις γυμναστέον, ἀλλʼ ἐν τῷ τῆς εἰρήνης βίῳ. δεῖ τοίνυν πόλιν ἑκάστου μηνὸς νοῦν κεκτημένην στρατεύεσθαι μὴ ἔλαττον μιᾶς ἡμέρας, πλείους δέ, ὡς ἂν καὶ τοῖς ἄρχουσιν συνδοκῇ, μηδὲν χειμῶνας ἢ καύματα διευλαβουμένους, αὐτούς τε ἅμα καὶ γυναῖκας καὶ παῖδας, ὅταν ὡς πανδημίαν ἐξάγειν δόξῃ τοῖς ἄρχουσιν, τοτὲ δὲ καὶ κατὰ μέρη· καί τινας ἀεὶ παιδιὰς μηχανᾶσθαι καλὰς ἅμα θυσίαις, ὅπως ἂν γίγνωνται μάχαι τινὲς ἑορταστικαί,

829cBunların her biri için zafer ve yiğitlik ödülleri dağıtılmalı; vatandaşlar, her birinin hem yarışmalarda hem de bütün hayatında nasıl biri olduğuna göre birbirleri için övgüler ve yergiler düzmeli, en iyi görüneni yüceltip öyle olmayanı yermelidir. Bu tür şiirleri herkes yazmasın. Şair önce elli yaşından küçük olmamalı; sonra, kendisinde şiir ve müzik yeteneği yeterince bulunduğu hâlde hayatında güzel ve göze çarpan hiçbir iş yapmamış olanlardan da olmamalıdır.

829c

μιμούμεναι τὰς πολεμικὰς ὅτι μάλιστα ἐναργῶς μάχας. νικητήρια δὲ καὶ ἀριστεῖα ἑκάστοισι τούτων δεῖ διανέμειν ἐγκώμιά τε καὶ ψόγους ποιεῖν ἀλλήλοις, ὁποῖός τις ἂν ἕκαστος γίγνηται κατά τε τοὺς ἀγῶνας ἐν παντί τε αὖ τῷ βίῳ, τόν τε ἄριστον δοκοῦντα εἶναι κοσμοῦντας καὶ τὸν μὴ ψέγοντας. ποιητὴς δὲ ἔστω τῶν τοιούτων μὴ ἅπας, ἀλλὰ γεγονὼς πρῶτον μὲν μὴ ἔλαττον πεντήκοντα ἐτῶν, μηδʼ αὖ τῶν ὁπόσοι ποίησιν μὲν καὶ μοῦσαν ἱκανῶς κεκτημένοι ἐν αὑτοῖς εἰσιν, καλὸν δὲ

829dKendileri iyi olan, şehirde itibar gören ve güzel işler ortaya koymuş kimselerin şiirleri ise, müzik yetenekleri tabiattan gelmese bile söylensin. Bunları seçmek terbiye yöneticisine ve öteki kanun koruyucularına düşsün; müzikte söz hürriyetini yalnız bu kişilere bir şeref payı olarak tanısınlar, başkalarına böyle bir hak verilmesin. Kanun koruyucuları onaylamadıkça kimse onaylanmamış bir şarkıyı söylemeye cüret etmesin, Thamyras'ın ve Orpheus'un ilahilerinden daha tatlı olsa bile. Yalnız onaylanarak tanrılara adanmış kutsal şiirler ile iyi insanların yazdığı, birilerini yeren ya da öven ve bunu ölçüsünde yaptığı kabul edilmiş şiirler söylenebilir.

829d

ἔργον καὶ ἐπιφανὲς μηδὲν δράσαντες πώποτε· ὅσοι δὲ ἀγαθοί τε αὐτοὶ καὶ τίμιοι ἐν τῇ πόλει, ἔργων ὄντες δημιουργοὶ καλῶν, τὰ τῶν τοιούτων ᾀδέσθω ποιήματα, ἐὰν καὶ μὴ μουσικὰ πεφύκῃ. κρίσις δὲ αὐτῶν ἔστω παρά τε τῷ παιδευτῇ καὶ τοῖς ἄλλοις νομοφύλαξι, τοῦτο ἀποδιδόντων αὐτοῖς γέρας, παρρησίαν ἐν μούσαις εἶναι μόνοις, τοῖς δὲ ἄλλοις μηδεμίαν ἐξουσίαν γίγνεσθαι, μηδέ τινα τολμᾶν ᾄδειν ἀδόκιμον μοῦσαν μὴ κρινάντων τῶν νομοφυλάκων, μηδʼ ἂν ἡδίων ᾖ τῶν Θαμύρου

829eSefere çıkma ve şiirde söz hürriyeti bakımından da aynı kuralların kadınlar ve erkekler için eşit biçimde geçerli olması gerektiğini söylüyorum.

Kanun koyucu, meseleyi kendi kendine örnekle göstererek şöyle düşünmelidir: "Bakalım, bütün şehri hazırlayıp yetiştirirken ben kimleri yetiştiriyorum?

829e

τε καὶ Ὀρφείων ὕμνων, ἀλλʼ ὅσα τε ἱερὰ κριθέντα ποιήματα ἐδόθη τοῖς θεοῖς, καὶ ὅσα ἀγαθῶν ὄντων ἀνδρῶν ψέγοντα ἢ ἐπαινοῦντά τινας ἐκρίθη μετρίως δρᾶν τὸ τοιοῦτον. τὰ αὐτὰ δὲ λέγω στρατείας τε πέρι καὶ τῆς ἐν ποιήσεσι παρρησίας γυναιξί τε καὶ ἀνδράσιν ὁμοίως γίγνεσθαι δεῖν.

ΑΘ. χρὴ δὲ ἀναφέρειν παραδεικνύντα ἑαυτῷ τὸν νομοθέτην τῷ λόγῳ· φέρε, τίνας ποτὲ τρέφω τὴν πόλιν ὅλην παρασκευάσας;

830aEn büyük yarışmaların, karşısında sayısız rakip bulunan atletlerini değil mi?" Doğru konuşan biri "Elbette," diyecektir. Peki? Yumrukçular, pankratiastlar ya da bu türden başka bir yarışmanın atletlerini yetiştirseydik, daha önce kimseyle her gün dövüşmeden doğrudan yarışmaya mı çıkardık? Yoksa yumrukçu olsaydık, yarışmadan çok günler önce dövüşmeyi öğrenir, didinip çalışırdık: Zafer için çarpışırken o gün kullanacağımız her şeyi taklit eder, gerçeğe olabildiğince yaklaşmak için kayış sargılar yerine yastıklı eldivenler takardık, vuruşlar da vuruşlardan sakınmalar da elden geldiğince iyi çalışılsın diye. Antrenman arkadaşı bulmakta fazlaca sıkıntı çekseydik, akılsızların gülmesinden korkup cansız bir kukla asmaya ve ona karşı talim etmeye cesaret edemez miydik?

830a

ἆρʼ οὐκ ἀθλητὰς τῶν μεγίστων ἀγώνων, οἷς ἀνταγωνισταὶ μυρίοι ὑπάρχουσι; καὶ πάνυ γε, φαίη τις ἂν ὀρθῶς λέγων. τί δῆτα; εἰ πύκτας ἢ παγκρατιαστὰς ἐτρέφομεν ἤ τι τῶν τοιούτων ἕτερον ἀγωνισμάτων ἀθλοῦντας, ἆρα εἰς αὐτὸν ἂν ἀπηντῶμεν τὸν ἀγῶνα, ἐν τῷ πρόσθεν χρόνῳ οὐδενὶ καθʼ ἡμέραν προσμαχόμενοι; ἢ πύκται γε ὄντες παμπόλλας ἂν ἡμέρας ἔμπροσθεν τοῦ ἀγῶνος ἐμανθάνομέν

830bHatta canlı cansız hiçbir şey bulamadığımız bir zamanda, antrenman arkadaşımızın olmadığı bir yalnızlık içinde, düpedüz kendi kendimize gölge dövüşü yapmaya cesaret etmez miydik?

830b

τε ἂν μάχεσθαι καὶ διεπονούμεθα, μιμούμενοι πάντα ἐκεῖνα ὁπόσοις ἐμέλλομεν εἰς τότε χρήσεσθαι περὶ τῆς νίκης διαμαχόμενοι, καὶ ὡς ἐγγύτατα τοῦ ὁμοίου ἰόντες, ἀντὶ ἱμάντων σφαίρας ἂν περιεδούμεθα, ὅπως αἱ πληγαί τε καὶ αἱ τῶν πληγῶν εὐλάβειαι διεμελετῶντο εἰς τὸ δυνατὸν ἱκανῶς, εἴ τέ τις ἡμῖν συγγυμναστῶν συνέβαινεν ἀπορία πλείων, ἆρʼ ἂν δείσαντες τὸν τῶν ἀνοήτων γέλωτα οὐκ ἂν ἐτολμῶμεν κρεμαννύντες εἴδωλον ἄψυχον γυμνάζεσθαι πρὸς αὐτό; καὶ

830cYoksa havaya yumruk sallama talimi başka ne için ortaya çıkmış olabilir?

Kleinias: Neredeyse yalnız senin şimdi söylediğin şey için, yabancı.

Atinalı: Peki ne olacak? Şehrimizin savaşan gücü, bu tür yarışmacılardan daha kötü hazırlanmış olarak, her defasında yarışmaların en büyüğüne çıkmaya, canları, çocukları, malları ve bütün şehir için çarpışmaya cesaret edebilir mi?

830c

ἔτι πάντων τῶν τε ἐμψύχων καὶ τῶν ἀψύχων ἀπορήσαντές ποτε, ἐν ἐρημίᾳ συγγυμναστῶν ἆρά γε οὐκ ἐτολμήσαμεν ἂν αὐτοὶ πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς σκιαμαχεῖν ὄντως; ἢ τί ποτε ἄλλο τὴν τοῦ χειρονομεῖν μελέτην ἄν τις φαίη γεγονέναι;

ΚΛ. σχεδόν, ὦ ξένε, οὐδὲν ἄλλο γε πλὴν τοῦτο αὐτὸ ὃ σὺ νῦν ἔφθεγξαι.

ΑΘ. τί οὖν; τὸ τῆς πόλεως ἡμῖν μάχιμον ἦ χεῖρόν τι παρασκευασάμενον τῶν τοιούτων ἀγωνιστῶν εἰς τὸν μέγιστον τῶν ἀγώνων ἑκάστοτε τολμήσει παριέναι, διαμαχούμενον περὶ

830dKanun koyucu, birbirleriyle yapılan bu talimlerin bazılarına gülünç görüneceğinden korkarak onları kanuna bağlamaktan vaz mı geçecek? Hayır. Mümkünse her gün, silahsız da olsa küçük talimlerle sefere çıkılmasını emredecek, koroları ve bütün beden eğitimini bu amaca yöneltecek; daha büyük ve daha küçük bazı idmanların da en az ayda bir yapılmasını buyuracak. Vatandaşlar bütün ülkede birbirleriyle yarışacak, mevzileri ele geçirmek ve pusu kurmak için çekişecek, savaşın her türlüsünü taklit edecekler. Gerçekten yastıklı eldivenlerle dövüşecek, gerçeğe olabildiğince yakın atışlar yapacak, biraz tehlikeli mermiler kullanacaklar ki birbirleriyle oynadıkları oyun büsbütün korkusuz olmasın, insana korku salsın ve bir bakıma yürekliyi de yüreksizi de ortaya çıkarsın. Kanun koyucu da kimine şeref, kimine şerefsizlik payını doğru dağıtarak bütün şehri hayat boyu sürecek gerçek mücadeleye elverişli hâle getirecek. Biri bu yolla ölürse, cinayet istemeden işlenmiş sayılacak; öldüren, kanuna göre arındırıldıktan sonra elleri temiz kabul edilecek. Çünkü kanun koyucu şöyle düşünecek: Birkaç insan ölürse yerlerine kendilerinden aşağı kalmayan başkaları yetişir; ama korku, deyim yerindeyse, ölürse bütün bu işlerde iyilerle kötüleri ayırt edecek bir mihenk taşı bulunamaz, bu da şehir için o öbür kötülükten az değil, çok daha büyük bir kötülüktür.

830d

ψυχῆς καὶ παίδων καὶ χρημάτων καὶ ὅλης τῆς πόλεως; καὶ ταῦτα δὴ φοβηθεὶς αὐτῶν ὁ νομοθέτης τὰ πρὸς ἀλλήλους γυμνάσια μὴ φαίνηταί τισιν γελοῖα, οὐκ ἄρα νομοθετήσει, στρατεύεσθαι προστάττων μάλιστα μὲν ἑκάστης ἡμέρας τά γε σμικρὰ χωρὶς τῶν ὅπλων, χορούς τε εἰς ταῦτα ἅμα καὶ γυμναστικὴν πᾶσαν συντείνων, τὰς δὲ οἷόν τινας μείζους τε καὶ ἐλάττους γυμνασίας μὴ ἔλαττον ἢ κατὰ μῆνα ἕκαστον ποιεῖσθαι προστάξει, ἁμίλλας τε πρὸς ἀλλήλους ποιουμένους

830e

κατὰ πᾶσαν τὴν χώραν, ἐπὶ κατάληψιν χωρίων ἁμιλλωμένους καὶ ἐνέδρας, καὶ πᾶσαν μιμουμένους τὴν πολεμικήν,

ΑΘ. ὄντως σφαιρομαχεῖν τε καὶ βολαῖς ὡς ἐγγύτατα τῶν ἀληθῶν, χρωμένους ὑποκινδύνοις βέλεσιν, ὅπως μὴ παντάπασιν ἄφοβος ἡ πρὸς ἀλλήλους γίγνηται παιδιά, δείματα δὲ παρέχῃ καί τινα τρόπον δηλοῖ τόν τε εὔψυχον καὶ τὸν μή,

831a

καὶ τοῖς μὲν τιμάς, τοῖς δὲ καὶ ἀτιμίας διανέμων ὀρθῶς, τὴν πόλιν ὅλην εἰς τὸν ἀληθινὸν ἀγῶνα διὰ βίου παρασκευάζῃ χρησίμην, καὶ δὴ καί τινος ἀποθανόντος οὕτως, ὡς ἀκουσίου τοῦ φόνου γενομένου, τιθῇ τὸν ἀποκτείναντα κατὰ νόμον καθαρθέντα καθαρὸν εἶναι χεῖρας, ἡγούμενος ἀνθρώπων μὲν τελευτησάντων μὴ πολλῶν, ἑτέρους πάλιν οὐ χείρους φύσεσθαι, φόβου δὲ οἷον τελευτήσαντος, ἐν πᾶσιν τοῖς τοιούτοις βάσανον οὐχ εὑρήσειν τῶν τε ἀμεινόνων καὶ χειρόνων, οὐ

831bKleinias: Biz de, yabancı, bütün şehrin bu tür şeyleri hem kanuna bağlaması hem de uygulaması gerektiği konusunda seninle aynı fikirdeyiz.

Atinalı: Peki, bugün şehirlerde böyle bir koro dansı ve yarışmanın, pek küçük ölçüde değilse, neredeyse hiçbir yerde hiçbir biçimde bulunmayışının sebebini hepimiz biliyor muyuz? Yoksa bunun halkın ve onlara kanun koyanların cehaletinden geldiğini mi söyleyelim?

Kleinias: Belki de.

831b

σμικρῷ πόλει μεῖζον κακὸν ἐκείνου;

ΚΛ. συμφαῖμεν ἂν ἡμεῖς γε, ὦ ξένε, τὰ τοιαῦτα δεῖν καὶ νομοθετεῖν καὶ ἐπιτηδεύειν πόλιν ἅπασαν.

ΑΘ. ἆρʼ οὖν γιγνώσκομεν ἅπαντες τὴν αἰτίαν διότι ποτὲ νῦν ἐν ταῖς πόλεσιν ἡ τοιαύτη χορεία καὶ ἀγωνία σχεδὸν οὐδαμῇ οὐδαμῶς ἐστιν, εἰ μὴ πάνυ τι σμικρά; ἢ φῶμεν διʼ ἀμαθίαν τῶν πολλῶν καὶ τῶν τιθέντων αὐτοῖς τοὺς νόμους;

ΚΛ. τάχʼ ἄν.

831cAtinalı: Hiç de değil, sevgili Kleinias. Bunun iki sebebi olduğunu, hem de pek güçlü iki sebep olduğunu söylemeliyiz.

Kleinias: Hangileri?

Atinalı: Birincisi servet sevgisidir. Bu sevgi insanın bütün vaktini alır ve kendi malından başka hiçbir şeyle uğraşmasına fırsat bırakmaz. Her vatandaşın psykhēsi bütünüyle bu mallara bağlı olduğundan, günlük kazançtan başka hiçbir şeyle ilgilenemez. Bu kazanca götüren bilgi ya da uğraş hangisiyse, herkes onu kendi başına öğrenmeye ve çalışmaya can atar; ötekilerle ise alay eder.

831c

ΑΘ. οὐδαμῶς, ὦ μακάριε Κλεινία· δύο δὲ χρὴ φάναι τούτων αἰτίας εἶναι καὶ μάλα ἱκανάς.

ΚΛ. ποίας;

ΑΘ. τὴν μὲν ὑπʼ ἔρωτος πλούτου πάντα χρόνον ἄσχολον ποιοῦντος τῶν ἄλλων ἐπιμελεῖσθαι πλὴν τῶν ἰδίων κτημάτων, ἐξ ὧν κρεμαμένη πᾶσα ψυχὴ πολίτου παντὸς οὐκ ἄν ποτε δύναιτο τῶν ἄλλων ἐπιμέλειαν ἴσχειν πλὴν τοῦ καθʼ ἡμέραν κέρδους· καὶ ὅτι μὲν πρὸς τοῦτο φέρει μάθημα ἢ καὶ ἐπιτήδευμα, ἰδίᾳ πᾶς μανθάνειν τε καὶ ἀσκεῖν ἑτοιμότατός ἐστιν,

831dİşte bir şehrin ne bu talimle ne de güzel ve iyi başka bir uğraşla ciddiyetle ilgilenmek istememesinin bir sebebi, tek bir sebebi budur. Altına ve gümüşe doymak bilmeyen hırs yüzünden herkes, zengin olacaksa, ister soylu ister yakışıksız olsun her türlü tekhnēye ve hileye katlanmaya, dine uygun olsun olmasın, ne kadar utanç verici olursa olsun her işi yapmaya hiç tiksinmeden razı olur; yeter ki bir hayvan gibi her türlü yiyeceği yiyecek, her türlü içkiyi içecek ve şehvetini her bakımdan doyuracak imkânı olsun.

831d

τῶν δὲ ἄλλων καταγελᾷ. τοῦτο μὲν ἓν καὶ ταύτην μίαν αἰτίαν χρὴ φάναι τοῦ μήτε τοῦτο μήτʼ ἄλλο μηδὲν καλὸν κἀγαθὸν ἐθέλειν ἐπιτήδευμα πόλιν σπουδάζειν, ἀλλὰ διὰ τὴν τοῦ χρυσοῦ τε καὶ ἀργύρου ἀπληστίαν πᾶσαν μὲν τέχνην καὶ μηχανήν, καλλίω τε καὶ ἀσχημονεστέραν, ἐθέλειν ὑπομένειν πάντα ἄνδρα, εἰ μέλλει πλούσιος ἔσεσθαι, καὶ πρᾶξιν πράττειν ὅσιόν τε καὶ ἀνόσιον καὶ πάντως αἰσχράν, μηδὲν δυσχεραίνοντα, ἐὰν μόνον ἔχῃ δύναμιν καθάπερ θηρίῳ τοῦ

831eKleinias: Doğru.

Atinalı: O hâlde söylediğim bu şey, şehirlerin ne başka güzel bir şeyi ne de savaşa ilişkin işleri yeterince talim etmesine izin vermeyen bir engel, bir sebep olarak konmuş olsun. Bu sebep, tabiatça ölçülü insanları tüccara, gemi sahibine, düpedüz uşağa çevirir; cesur olanları ise eşkıyaya, ev soyucusuna, tapınak yağmacısına, kavgacıya ve tirana çevirir. Bunlar bazen hiç de kabiliyetsiz değildir; ama talihsizdirler.

831e

φαγεῖν παντοδαπὰ καὶ πιεῖν ὡσαύτως καὶ ἀφροδισίων πᾶσαν πάντως παρασχεῖν πλησμονήν.

ΚΛ. ὀρθῶς.

ΑΘ. αὕτη μὲν τοίνυν, ἣν λέγω, μία κείσθω διακωλύουσα αἰτία τοῦ μήτε ἄλλο καλὸν μήτε τὰ πρὸς τὸν πόλεμον ἱκανῶς ἐῶσα ἀσκεῖν τὰς πόλεις, ἀλλʼ ἐμπόρους τε καὶ ναυκλήρους καὶ διακόνους πάντως τοὺς φύσει κοσμίους τῶν ἀνθρώπων ἀπεργαζομένη, τοὺς δὲ ἀνδρείους λῃστὰς καὶ τοιχωρύχους καὶ

832aKleinias: Nasıl yani?

Atinalı: Hayatları boyunca psykhēleri hep aç kalarak yaşamak zorunda olan insanlara nasıl büsbütün talihsiz demeyeyim?

Kleinias: Demek bir sebep bu. Peki ikinci sebep olarak neyi söylüyorsun, yabancı?

Atinalı: İyi ki hatırlattın.

Kleinias: Dediğine göre bir sebep şu: Hayat boyu süren doymak bilmez bir arayış, herkesi meşgul ederek her birinin savaş işlerini güzelce talim etmesine engel oluyor.

832a

ἱεροσύλους καὶ πολεμικοὺς καὶ τυραννικοὺς ποιοῦσα, καὶ μάλʼ ἐνίοτε οὐκ ἀφυεῖς ὄντας, δυστυχοῦντάς γε μήν.

ΚΛ. πῶς λέγεις;

ΑΘ. πῶς μὲν οὖν αὐτοὺς οὐ λέγοιμʼ ἂν τὸ παράπαν δυστυχεῖς, οἷς γε ἀνάγκη διὰ βίου πεινῶσιν τὴν ψυχὴν ἀεὶ τὴν αὑτῶν διεξελθεῖν;

ΚΛ. αὕτη μὲν τοίνυν μία· τὴν δὲ δὴ δευτέραν αἰτίαν τίνα λέγεις, ὦ ξένε;

ΑΘ. καλῶς ὑπέμνησας.

ΚΛ. αὕτη μὲν δή, φῂς σύ, μία, ἡ διὰ βίου ἄπληστος

832bPekâlâ; şimdi ikincisini söyle.

Atinalı: Söyleyecek şey bulamadığım (aporia) için konuşacağım yerde oyalanıyor gibi mi görünüyorum?

Kleinias: Hayır; ama bu tür bir karakterden nefret ediyormuşsun da, araya giren konuşmada onu gereğinden fazla cezalandırıyormuşsun gibi görünüyor bize.

Atinalı: Çok yerinde bir çıkışta bulundunuz, yabancılar. Anlaşılan, bundan sonrasını dinlemek istiyorsunuz.

Kleinias: Sen söyle yeter.

Atinalı: İkinci sebebin, önceki konuşmalarımızda sık sık andığım, aslında yönetim düzeni sayılmayan şu düzenler olduğunu söylüyorum: demokrasi, oligarşi ve tiranlık.

832b

ζήτησις, παρέχουσα ἄσχολον ἕκαστον, ἐμπόδιος γίγνεται τοῦ μὴ καλῶς ἀσκεῖν τὰ περὶ τὸν πόλεμον ἑκάστους. ἔστω· τὴν δὲ δὴ δευτέραν λέγε.

ΑΘ. μῶν οὐ λέγειν ἀλλὰ διατρίβειν δοκῶ διʼ ἀπορίαν;

ΚΛ. οὔκ, ἀλλὰ οἷον μισῶν δοκεῖς ἡμῖν κολάζειν τὸ τοιοῦτον ἦθος μᾶλλον τοῦ δέοντος τῷ παραπεπτωκότι λόγῳ.

ΑΘ. κάλλιστα, ὦ ξένοι, ἐπεπλήξατε· καὶ τὸ μετὰ τοῦτο ἀκούοιτʼ ἄν, ὡς ἔοικε.

ΚΛ. λέγε μόνον.

ΑΘ. τὰς οὐ πολιτείας ἔγωγε αἰτίας εἶναί φημι ἃς

832cBunların hiçbiri gerçek bir yönetim düzeni değildir; hepsine en doğru adla "hizip düzenleri" denebilir. Çünkü hiçbiri isteyenleri isteyerek yönetmez; istemeyenleri isteyerek ve her zaman bir tür zorla yönetir. Yönetilenden korkan yönetici de onun güzel, zengin, güçlü, cesur ya da herhangi bir bakımdan savaşçı olmasına hiçbir zaman isteyerek izin vermez. İşte hemen her şeyin başlıca sebepleri bu ikisidir; bu meselenin ise kesinlikle başlıca sebebidir. Kanunlarını koyarken üzerinde konuştuğumuz şimdiki yönetim düzeni ise her ikisinden de kurtulmuştur.

832c

πολλάκις εἴρηκα ἐν τοῖς πρόσθεν λόγοις, δημοκρατίαν καὶ ὀλιγαρχίαν καὶ τυραννίδα. τούτων γὰρ δὴ πολιτεία μὲν οὐδεμία, στασιωτεῖαι δὲ πᾶσαι λέγοιντʼ ἂν ὀρθότατα· ἑκόντων γὰρ ἑκοῦσα οὐδεμία, ἀλλʼ ἀκόντων ἑκοῦσα ἄρχει σὺν ἀεί τινι βίᾳ, φοβούμενος δὲ ἄρχων ἀρχόμενον οὔτε καλὸν οὔτε πλούσιον οὔτε ἰσχυρὸν οὔτʼ ἀνδρεῖον οὔτε τὸ παράπαν πολεμικὸν ἑκὼν ἐάσει γίγνεσθαί ποτε. ταῦτʼ οὖν ἐστι τὰ δύο πάντων μὲν σμικροῦ διαφερόντως αἴτια, τούτων δʼ οὖν ὄντως διαφέρει. τὸ δὲ τῆς νῦν πολιτείας, ἣν νομοθετούμενοι

832dÇünkü bu düzende vatandaşların sanırım en geniş ölçüde boş vakitleri vardır, birbirlerine karşı hürdürler ve bu kanunlar altında para düşkünü olmaları hiç beklenmez. Öyleyse bugünkü düzenler arasında, ayrıntısıyla anlattığımız ve konuşmamızda gereği gibi tamamlanmış olan şu savaş terbiyesini ve savaş oyununu kabul edebilecek tek yönetim düzeninin bu olması hem akla yatkın hem de mantığa uygundur.

Kleinias: Güzel.

Atinalı: O hâlde sırada bütün beden yarışmalarını hatırlamak yok mu? Bunlardan savaşa yarayanlar çalışılmalı ve onlar için zafer ödülleri konmalı, yaramayanlar ise bir kenara bırakılmalıdır.

832d

λέγομεν, ἐκπέφευγεν ἀμφότερα· σχολήν τε γὰρ ἄγει που μεγίστην, ἐλεύθεροί τε ἀπʼ ἀλλήλων εἰσί, φιλοχρήματοι δὲ ἥκιστʼ ἄν, οἶμαι, γίγνοιντʼ ἂν ἐκ τούτων τῶν νόμων, ὥστʼ εἰκότως ἅμα καὶ κατὰ λόγον ἡ τοιαύτη κατάστασις πολιτείας μόνη δέξαιτʼ ἂν τῶν νῦν τὴν διαπερανθεῖσαν παιδείαν τε ἅμα καὶ παιδιὰν πολεμικήν, ἀποτελεσθεῖσαν ὀρθῶς τῷ λόγῳ.

ΚΛ. καλῶς.

ΑΘ. ἆρʼ οὖν οὐ τούτοις ἐφεξῆς ἐστιν μνησθῆναί ποτε

832eHangilerinin savaşa yaradığını baştan söylemek ve kanuna bağlamak daha iyi olur. Önce koşuyla ve genel olarak hızla ilgili yarışmaları koymamız gerekmez mi?

Kleinias: Gerekir.

Atinalı: Gerçekten de bedenin çevikliği her bakımdan savaşta en çok işe yarayan şeydir; bir kısmı ayakların, bir kısmı ellerin çevikliğidir. Ayakların çevikliği kaçmaya ve yakalamaya yarar; ellerinki ise göğüs göğüse çarpışmada, kuvvet ve güç isteyen boğuşmada.

832e

περὶ ἁπάντων τῶν ἀγώνων τῶν γυμνικῶν, ὡς ὅσα μὲν αὐτῶν πρὸς πόλεμόν ἐστιν ἀγωνίσματα ἐπιτηδευτέον καὶ θετέον ἆθλα νικητήρια, ὅσα δὲ μή, χαίρειν ἐατέον; ἃ δʼ ἔστιν, ἐξ ἀρχῆς ἄμεινον ῥηθῆναί τε καὶ νομοθετηθῆναι. καὶ πρῶτον μὲν τὰ περὶ δρόμον καὶ τάχος ὅλως ἆρʼ οὐ θετέον;

ΚΛ. θετέον.

ΑΘ. ἔστι γοῦν πάντων πολεμικώτατον ἡ σώματος ὀξύτης πάντως, ἡ μὲν ἀπὸ τῶν ποδῶν, ἡ δὲ καὶ ἀπὸ τῶν

833aKleinias: Elbette.

Atinalı: Ama silahsız olunca ikisi de en büyük faydasını sağlamaz.

Kleinias: Nasıl sağlasın?

Atinalı: Bizde de, bugün olduğu gibi, yarışmalarda tellal önce stadion koşucusunu çağıracak; o da silahlı olarak meydana girecek. Silahsız yarışmacıya ödül koymayacağız. Önce silahlarıyla stadion koşusunda yarışacak olan girecek; ikinci olarak çift stadion (diaulos) koşucusu, üçüncü olarak at koşusu mesafesini koşan, dördüncü olarak uzun mesafe (dolikhos) koşucusu; beşinci olarak da önce ağır silahlarla donatıp göndereceğimiz, "hoplit" adını vereceğimiz koşucu. Bu koşucu Ares'in bir tapınağına kadar altmış stadion gidip gelecek ve daha düz bir yolda yarışacak. Bir başkası ise okçu olacak; okçunun bütün donanımını taşıyarak yüz stadion ötedeki Apollon ve Artemis tapınağına kadar dağlardan ve her türlü araziden geçen yolda yarışacak.

833a

χειρῶν· φυγεῖν μὲν καὶ ἑλεῖν ἡ τῶν ποδῶν, ἡ δʼ ἐν ταῖς συμπλοκαῖς μάχη καὶ σύστασις ἰσχύος καὶ ῥώμης δεομένη.

ΚΛ. τί μήν;

ΑΘ. οὐ μὴν χωρίς γε ὅπλων οὐδετέρα τὴν μεγίστην ἔχει χρείαν.

ΚΛ. πῶς γὰρ ἄν;

ΑΘ. σταδιοδρόμον δὴ πρῶτον ὁ κῆρυξ ἡμῖν, καθάπερ νῦν, ἐν τοῖς ἀγῶσι παρακαλεῖ, ὁ δὲ εἴσεισιν ὅπλα ἔχων· ψιλῷ δὲ ἆθλα οὐ θήσομεν ἀγωνιστῇ. πρῶτος δὲ εἴσεισιν ὁ τὸ στάδιον ἁμιλλησόμενος σὺν τοῖς ὅπλοις, δεύτερος δὲ

833b

ὁ τὸν δίαυλον, καὶ τρίτος ὁ τὸν ἐφίππιον, καὶ δὴ καὶ τέταρτος ὁ τὸν δόλιχον, καὶ πέμπτος δὲ ὃν ἀφήσομεν πρῶτον ὡπλισμένον, ἑξήκοντα μὲν σταδίων μῆκος πρὸς ἱερὸν Ἄρεώς τι καὶ πάλιν, βαρύτερον, ὁπλίτην ἐπονομάζοντες, λειοτέρας ὁδοῦ διαμιλλώμενον, τὸν δὲ ἄλλον, τοξότην πᾶσαν τοξικὴν ἔχοντα στολήν, σταδίων δὲ ἑκατὸν πρὸς Ἀπόλλωνός τε καὶ Ἀρτέμιδος ἱερὸν τὴν διʼ ὀρῶν τε καὶ παντοίας χώρας ἁμιλλώμενον·

833cYarışmayı başlattıktan sonra bunlar dönünceye kadar bekleyeceğiz ve her yarışta kazanana zafer ödülünü vereceğiz.

Kleinias: Doğru.

Atinalı: Bu yarışmaları üç kategoride düşünelim: biri çocuklar, biri henüz sakalı çıkmamış delikanlılar, biri de yetişkin erkekler için. Delikanlılar için koşu mesafesinin üçte ikisini, çocuklar için de bunun yarısını koyacağız; okçu olarak da hoplit olarak da yarışanlar için. Kadınlara gelince, ergenliğe ermemiş kızlar çıplak olarak stadion, diaulos, at koşusu mesafesi ve dolikhos koşularında, doğrudan koşu pistinde yarışacaklar. On üç yaşından itibaren evleninceye kadar bu ortak yarışmalarda kalan kızlar için de aynı koşuları koyacağız; evlenmeleri yirmi yaştan sonraya kalmayacak, on sekizden önce de olmayacak.

833c

καὶ τιθέντες τὸν ἀγῶνα μενοῦμεν τούτους, ἕως ἂν ἔλθωσι, καὶ τῷ νικῶντι τὰ νικητήρια δώσομεν ἑκάστων.

ΚΛ. ὀρθῶς.

ΑΘ. τριττὰ δὴ ταῦτα ἀθλήματα διανοηθῶμεν, ἓν μὲν παιδικόν, ἓν δὲ ἀγενείων, ἓν δὲ ἀνδρῶν· καὶ τοῖς μὲν τῶν ἀγενείων τὰ δύο τῶν τριῶν τοῦ μήκους τοῦ δρόμου θήσομεν, τοῖς δὲ παισὶ τὰ τούτων ἡμίσεα, τοξόταις τε καὶ ὁπλίταις ἁμιλλωμένοις, γυναιξὶν δέ, κόραις μὲν ἀνήβοις γυμναῖς

833dBu kızlar uygun bir kıyafetle donanmış olarak bu koşu yarışmalarına inmelidir. Kadınlar ve erkekler için koşuya dair kurallar böyle olsun. Kuvvete dayanan yarışmalarda ise güreş ve bugünkü ağır yarışmalar yerine silahlı dövüş olacak: Bire bir, ikiye iki, ona on dövüşecek, birbirleriyle çarpışacaklar.

833d

στάδιον καὶ δίαυλον καὶ ἐφίππιον καὶ δόλιχον, ἐν αὐτῷ τῷ δρόμῳ ἁμιλλωμέναις, ταῖς δὲ τριακαιδεκέτεσι μέχρι γάμου μενούσαις κοινωνίας μὴ μακρότερον εἴκοσι ἐτῶν μηδʼ ἔλαττον ὀκτωκαίδεκα· πρεπούσῃ δὲ στολῇ ταύτας ἐσταλμένας καταβατέον ἐπὶ τὴν ἅμιλλαν τούτων τῶν δρόμων. καὶ τὰ μὲν περὶ δρόμους ἀνδράσι τε καὶ γυναιξὶ ταῦτα ἔστω· τὰ δὲ κατʼ ἰσχύν, ἀντὶ μὲν πάλης καὶ τῶν τοιούτων, τὰ νῦν ὅσα

833eHangi vuruşu yemeden ya da hangi vuruşu yaparak ve kaç sayıyla kazanılacağına gelince: Bugün güreşte, güreşten anlayanlar iyi güreşenin ve kötü güreşenin ne yaptığını nasıl kurallarla belirlemişlerse, aynı biçimde silahlı dövüşün ustaları da çağrılmalı ve onlardan kanun koymaya katılmaları istenmelidir. Bu dövüşlerde kimin, neye uğramadan ya da neyi yaparak kazanmayı hak ettiğini ve yenilenin hangi kuralla belirleneceğini onlar tespit etsinler.

833e

βαρέα, τὴν ἐν τοῖς ὅπλοις μάχην, ἕνα τε πρὸς ἕνα διαμαχομένους καὶ δύο πρὸς δύο, καὶ μέχρι δέκα πρὸς δέκα διαμιλλωμένους ἀλλήλοις.

ΑΘ. ἃ δὲ τὸν μὴ παθόντα ἢ ποιήσαντα δεῖ νικᾶν καὶ εἰς ὁπόσα, καθάπερ νῦν ἐν τῇ πάλῃ διενομοθετήσαντο οἱ περὶ τὴν πάλην αὐτὴν τί τοῦ καλῶς παλαίοντος ἔργον καὶ μὴ καλῶς, ταὐτὸν δὴ καὶ τοὺς περὶ ὁπλομαχίαν ἄκρους παρακαλοῦντας, χρὴ τούτους συννομοθετεῖν κελεύειν τίς νικᾶν ἄρα δίκαιος περὶ ταύτας αὖ τὰς μάχας, ὅτι μὴ

834aEvlenme çağına kadar olan kızlar için de aynı kurallar konsun. Pankration dövüşünün karşılığı olarak da bütün hafif piyade dövüşünü koymalıyız: oklarla, hafif kalkanlarla, ciritlerle, elle ve sapanla taş atarak yarışacaklar. Bunlar için de kanunlar koyup bu kuralları en güzel uygulayana şeref ödüllerini ve zaferleri vermeliyiz. Bunlardan sonra sırada at yarışlarına dair kanunlar gelir.

834a

παθὼν ἢ δράσας, καὶ τὸν ἡττώμενον ὡσαύτως ἥτις διακρίνει τάξις. ταὐτὰ δὲ καὶ περὶ τῶν θηλειῶν ἔστω νομοθετούμενα τῶν μέχρι γάμου. πελταστικὴν δὲ ὅλην ἀντιστήσαντας δεῖ τῇ τοῦ παγκρατίου μάχῃ, τόξοις καὶ πέλταις καὶ ἀκοντίοις καὶ λίθῳ ἐκ χειρός τε καὶ σφενδόναις ἁμιλλωμένων, διαθεμένους αὖ περὶ τούτων νόμους, τῷ κάλλιστα ἀποδιδόντι τὰ περὶ ταῦτα νόμιμα τὰ γέρα καὶ τὰς νίκας διανέμειν. τὸ δὲ

834bBizim, hele Girit şartlarında, çok sayıda ata da pek ihtiyacımız yoktur; bu yüzden atları yetiştirmeye de yarıştırmaya da daha az emek verilmesi kaçınılmazdır. Bizde savaş arabası besleyen kimse yoktur; bu konuda hırslanmak da kimse için akla yatkın olmaz. Dolayısıyla ülkenin âdetine yabancı olan bu yarışmaya yarışmacı koymak ne akıllı olmak ne de akıllı görünmek olur.

834b

μετὰ ταῦτα ἵππων δὴ περὶ ἀγῶνος γίγνοιτο ἑξῆς ἂν νομοθετούμενα· ἵππων δὲ ἡμῖν χρεία μὲν οὔτε τις πολλῶν οὔτε πολλή, κατά γε δὴ Κρήτην, ὥστε ἀναγκαῖον καὶ τὰς σπουδὰς ἐλάττους γίγνεσθαι τάς τε ἐν τῇ τροφῇ καὶ τὰς περὶ ἀγωνίαν αὐτῶν. ἅρματος μὲν οὖν καὶ τὸ παράπαν οὔτε τις τροφεὺς ἡμῖν ἐστιν οὔτε τις φιλοτιμία πρὸς ταῦτα οὐδενὶ γίγνοιτʼ ἂν λόγον ἔχουσα, ὥστε τούτου μὲν ἀγωνιστάς, οὐκ ἐπιχώριον, ἔσται τιθέντας νοῦν μήτε ἔχειν μήτε δοκεῖν κεκτῆσθαι·

834cTek atlı yarışlara ise ödül koyarak — henüz süt dişlerini dökmemiş taylara, bunlarla tam yetişkin atlar arasındakilere ve tam yetişkin atlara — at oyununu ülkemizin tabiatına uygun biçimde vermiş oluruz. Bunlar arasında kanuna göre yarış ve rekabet olsun; bütün koşuları ve silahlı yarışanları değerlendirme işi kabile komutanlarına ve süvari komutanlarına ortaklaşa verilsin. Silahsız yarışanlara ne beden yarışmalarında ne de burada yarışma koymazsak doğru kanun koymuş oluruz.

834c

μονίπποις δὲ ἆθλα τιθέντες, πώλοις τε ἀβόλοις καὶ τελείων τε καὶ ἀβόλων τοῖς μέσοις καὶ αὐτοῖς δὴ τοῖς τέλος ἔχουσι, κατὰ φύσιν τῆς χώρας ἂν τὴν ἱππικὴν παιδιὰν ἀποδιδοῖμεν. ἔστω δὴ τούτων τε αὐτῶν κατὰ νόμον ἅμιλλά τε καὶ φιλονικία, φυλάρχοις τε καὶ ἱππάρχοις δεδομένη κοινὴ κρίσις ἁπάντων τῶν τε δρόμων αὐτῶν καὶ τῶν καταβαινόντων μεθʼ ὅπλων· ψιλοῖς δὲ ὅπλων οὔτʼ ἐν τοῖς γυμνικοῖς οὔτε ἐνταῦθα

834dAtlı Giritli okçu da ciritçi de işe yaramaz değildir; bu yüzden oyun olsun diye bunlar arasında da yarış ve rekabet olsun. Kadınları bu konularda kanunlarla ve emirlerle katılmaya zorlamak doğru değildir; ama önceki terbiyeden alışkanlık hâline gelmiş olarak tabiatları buna elverirse ve kız çocukların ya da genç kızların katılmasına itiraz etmezlerse, izin verilsin ve kınanmasın.

Artık beden eğitimine dair yarışmalar ve öğrenim — hem yarışmalarda hem de her gün öğretmenlerin yanında didinerek çalıştıklarımız — tamamen sona ermiş oluyor.

834d

τιθέντες ἀγωνίας ὀρθῶς ἂν νομοθετοῖμεν. τοξότης δὲ ἀφʼ ἵππων Κρὴς οὐκ ἄχρηστος, οὐδʼ ἀκοντιστής, ὥστε ἔστω καὶ τούτων παιδιᾶς χάριν ἔρις τε καὶ ἀγωνία. θηλείας δὲ περὶ τούτων νόμοις μὲν καὶ ἐπιτάξεσιν οὐκ ἄξια βιάζεσθαι τῆς κοινωνίας· ἐὰν δὲ ἐξ αὐτῶν τῶν ἔμπροσθεν παιδευμάτων εἰς ἔθος ἰόντων ἡ φύσις ἐνδέχηται καὶ μὴ δυσχεραίνῃ παῖδας ἢ παρθένους κοινωνεῖν, ἐᾶν καὶ μὴ ψέγειν.

ἀγωνία δὴ νῦν ἤδη καὶ μάθησις γυμναστικῆς, ὅσα τε

834eMüziğin de büyük kısmı aynı şekilde tamamlandı. Rapsodoslara ve onların peşinden gelenlere dair hususlar ve bayramlarda yapılması gereken koro yarışmaları ise aylar, günler ve yıllar tanrılara ve tanrılardan sonra gelenlere tahsis edildiğinde düzenlenecek: Üç yılda bir mi, beş yılda bir mi yapılacakları, yoksa tanrıların düzen hakkında verdikleri ilhama göre başka bir biçimde mi dağıtılacakları o zaman belirlenecek.

834e

ἐν ἀγῶσιν καὶ ὅσα καθʼ ἡμέραν ⟨ἐν⟩ διδασκάλων ἐκπονούμεθα, πάντως ἤδη πέρας ἔχει. καὶ δὴ καὶ μουσικῆς τὰ μὲν πλεῖστα ὡσαύτως διαπεπέρανται, τὰ δὲ ῥαψῳδῶν καὶ τῶν τούτοις ἑπομένων, καὶ ὅσαι ἐν ἑορταῖς ἅμιλλαι χορῶν ἀναγκαῖαι γίγνεσθαι, ταχθέντων τοῖς θεοῖς τε καὶ τοῖς μετὰ θεῶν μηνῶν καὶ ἡμερῶν καὶ ἐνιαυτῶν, κοσμηθήσονται τότε, εἴτε τριετηρίδες εἴτε αὖ καὶ διὰ πέμπτων ἐτῶν, εἴθʼ ὅπῃ καὶ

835aO zaman müzik yarışmalarının da sırayla yapılacağını beklemek gerekir. Bunları yarışma yöneticileri, gençlerin terbiye yöneticisi ve kanun koruyucuları düzenleyecek: Bu iş için bir araya gelip kendileri kanun koyucu olacaklar ve bütün korolar ve koro dansları için yarışmaları ne zaman, kimlerin, kimlerle birlikte yapacağını belirleyecekler. Bunların her birinin söz, şarkı, ritimle karışmış armoniler ve danslar bakımından nasıl olması gerektiğini ilk kanun koyucu sık sık söyledi. İkinci kanun koyucular onun izinden giderek kanun koymalı, yarışmaları her kurbana yakışır biçimde uygun zamanlara dağıtarak şehre kutlayacağı bayramlar vermelidir.

835a

ὅπως ἔννοιαν διδόντων τῶν θεῶν τάξεως πέρι διανεμηθῶσιν·

ΑΘ. τότε καὶ τοὺς μουσικῆς ἀγῶνας χρὴ προσδοκᾶν κατὰ μέρος ἀγωνιεῖσθαι ταχθέντας ὑπό τε ἀθλοθετῶν καὶ τοῦ παιδευτοῦ τῶν νέων καὶ τῶν νομοφυλάκων, εἰς κοινὸν περὶ αὐτῶν τούτων συνελθόντων καὶ γενομένων νομοθετῶν αὐτῶν, τοῦ τε πότε καὶ τίνες καὶ μετὰ τίνων τοὺς ἀγῶνας ποιήσονται περὶ ἁπάντων χορῶν καὶ χορείας. οἷα δὲ ἕκαστα αὐτῶν εἶναι δεῖ κατὰ λόγον καὶ κατʼ ᾠδὰς καὶ καθʼ ἁρμονίας ῥυθμοῖς

835bBunların ve benzeri şeylerin nasıl kanuni bir düzene kavuşturulacağını bilmek zor değildir; şuraya ya da buraya kaydırılmaları da şehre büyük bir kazanç ya da zarar getirmez.

835b

κραθείσας καὶ ὀρχήσεσι, πολλάκις εἴρηται τῷ πρώτῳ νομοθέτῃ, καθʼ ἃ τοὺς δευτέρους δεῖ μεταδιώκοντας νομοθετεῖν, καὶ τοὺς ἀγῶνας πρεπόντως ἑκάστοις θύμασιν ἐν χρόνοις προσήκουσι νείμαντας, ἑορτὰς ἀποδοῦναι τῇ πόλει ἑορτάζειν. ταῦτα μὲν οὖν καὶ ἄλλα τοιαῦτα οὔτε χαλεπὸν γνῶναι τίνα τρόπον χρὴ τάξεως ἐννόμου λαγχάνειν, οὐδʼ αὖ μετατιθέμενα ἔνθα ἢ ἔνθα μέγα τῇ πόλει κέρδος ἢ ζημίαν ἂν φέροι·

835cAma küçük olmayan bir fark yaratan ve insanları ikna etmesi zor olan şeyler de vardır. Bu, en çok bir tanrının işidir; emirlerin bir şekilde doğrudan ondan gelmesi mümkün olsaydı. Ama şimdi, anlaşılan, cüretkâr bir insana ihtiyaç var: Söz hürriyetine herkesten çok değer veren, şehir ve vatandaşlar için en iyi görüneni söyleyecek, bozulmuş psykhēler arasında bütün yönetim düzenine yakışanı ve ona uyanı düzene koyacak, en büyük arzulara karşı konuşacak, yanında yardım edecek tek bir insan bile olmadan yalnız başına ve yalnız logos'a uyarak bunu yapacak bir insana.

835c

ἃ δὲ μὴ σμικρὸν διαφέρει, πείθειν τε χαλεπόν, θεοῦ μὲν μάλιστα ἔργον, εἴ πως οἷόν τε ἦν ἐπιτάξεις αὐτὰς παρʼ ἐκείνου γίγνεσθαι, νῦν δὲ ἀνθρώπου τολμηροῦ κινδυνεύει δεῖσθαί τινος, ὃς παρρησίαν διαφερόντως τιμῶν ἐρεῖ τὰ δοκοῦντα ἄριστʼ εἶναι πόλει καὶ πολίταις, ἐν ψυχαῖς διεφθαρμέναις τὸ πρέπον καὶ ἑπόμενον πάσῃ τῇ πολιτείᾳ τάττων, ἐναντία λέγων ταῖς μεγίσταισιν ἐπιθυμίαις καὶ οὐκ ἔχων βοηθὸν ἄνθρωπον οὐδένα, λόγῳ ἑπόμενος μόνῳ μόνος.

835dKleinias: Şimdi de hangi sözü söylüyoruz, yabancı? Henüz anlamıyoruz.

Atinalı: Anlamamanız doğal. Ama size daha açık anlatmaya çalışayım. Konuşmamızda terbiyeye geldiğimde, delikanlıların ve genç kızların birbirleriyle dostça kaynaştığını gördüm. İçime doğal olarak bir korku düştü; böyle bir şehirle ne yapılacağını düşündüm: Delikanlılar da genç kızlar da iyi beslenmiş; kibri en çok söndüren ağır ve hür insana yakışmayan işlerden muaf; hayatları boyunca herkesin uğraşı kurbanlar, bayramlar ve korolar.

835d

ΚΛ. τίνʼ αὖ νῦν, ὦ ξένε, λόγον λέγομεν; οὐ γάρ πω μανθάνομεν.

ΑΘ. εἰκότως γε· ἀλλὰ δὴ πειράσομαι ἐγὼ φράζειν ὑμῖν ἔτι σαφέστερον. ὡς γὰρ εἰς παιδείαν ἦλθον τῷ λόγῳ, εἶδον νέους τε καὶ νέας ὁμιλοῦντας φιλοφρόνως ἀλλήλοις· εἰσῆλθεν δή με, οἷον εἰκός, φοβηθῆναι, συννοήσαντα τί τις χρήσεται τῇ τοιαύτῃ πόλει ἐν ᾗ δὴ νέοι μὲν νέαι τε εὐτρεφεῖς εἰσί, πόνων δὲ σφοδρῶν καὶ ἀνελευθέρων, οἳ

835eBöyle bir şehirde, birçok insanı birçok şeyde en uç noktalara sürükleyen arzulardan, logos'un kanun olmaya çalışarak uzak durmayı emrettiği arzulardan nasıl uzak duracaklar?

Arzuların çoğuna daha önce konmuş kurallar hâkim olursa şaşılacak bir şey yok. Çünkü aşırı zengin olmaya izin verilmemesi itidal için küçük bir iyilik değildir; bütün terbiye de bu konularda ölçülü kanunlar edinmiştir; buna ek olarak yöneticilerin gözü başka yere bakmamaya, gençlerin kendilerini sürekli gözetmeye zorlanmıştır. Bütün bunlar öteki arzulara, insanın elinden geldiği ölçüde, bir sınır koyar. Ama erkek ve kız çocuklarına duyulan aşklar, kadınların erkeklere ve erkeklerin kadınlara duyduğu aşklar — ki insanların başına hem tek tek hem de bütün şehirlerce sayısız felaket bunlardan gelmiştir — bunlardan insan nasıl sakınabilir? Bunların her biri için hangi ilacı (pharmakon) hazırlayıp da böyle bir tehlikeden kurtulmanın yolunu bulacak?

835e

μάλιστα ὕβριν σβεννύασιν, ἀργοί, θυσίαι δὲ καὶ ἑορταὶ καὶ χοροὶ πᾶσιν μέλουσιν διὰ βίου. τίνα δή ποτε τρόπον ἐν ταύτῃ τῇ πόλει ἀφέξονται τῶν πολλοὺς δὴ πολλὰ ἐπιθυμιῶν εἰς ἔσχατα βαλλουσῶν, ὧν ἂν ὁ λόγος προστάττῃ ἀπέχεσθαι, νόμος ἐπιχειρῶν γίγνεσθαι;

ΑΘ. καὶ τῶν μὲν πολλῶν οὐ θαυμαστὸν ἐπιθυμιῶν εἰ κρατοῖ τὰ πρόσθεν νόμιμα ταχθέντα—τὸ

836a

γὰρ μὴ πλουτεῖν τε ἐξεῖναι ὑπερβαλλόντως ἀγαθὸν πρὸς τὸ σωφρονεῖν οὐ σμικρόν, καὶ πᾶσα ἡ παιδεία μετρίους πρὸς τὰ τοιαῦτʼ εἴληφεν νόμους, καὶ πρὸς τούτοις ἡ τῶν ἀρχόντων ὄψις διηναγκασμένη μὴ ἀποβλέπειν ἄλλοσε, τηρεῖν δʼ ἀεί, τοὺς νέους τʼ αὐτούς, πρὸς μὲν τὰς ἄλλας ἐπιθυμίας, ὅσα γε ἀνθρώπινα, μέτρον ἔχει—τὰ δὲ δὴ τῶν ἐρώτων παίδων τε ἀρρένων καὶ θηλειῶν καὶ γυναικῶν ἀνδρῶν

836bHiç kolay değil, Kleinias. Çünkü başka pek çok konuda bütün Girit de Lakedaimon da, halkın çoğunun alışkanlıklarından farklı kanunlar koymamızda bize hatırı sayılır bir yardımda bulunuyor; ama aşklar konusunda — aramızda yabancı yok ya — tamamen karşımızdalar. Biri tabiata uyarak Laios'tan önceki kanunu yeniden koysa ve erkeklerin delikanlılarla kadınlarla olduğu gibi cinsel ilişkiye girmemesinin doğru olduğunu söylese, buna tanık olarak hayvanların tabiatını gösterse ve bu tür ilişkilerde erkeğin erkeğe dokunmadığını, çünkü bunun tabiata uygun olmadığını ortaya koysa, belki ikna edici bir söz söylemiş olur; ama sizin şehirlerinizle hiç uyuşmaz.

836b

καὶ ἀνδρῶν γυναικῶν ὅθεν δὴ μυρία γέγονεν ἀνθρώποις ἰδίᾳ καὶ ὅλαις πόλεσιν, πῶς τις τοῦτο διευλαβοῖτʼ ἄν, καὶ τί τεμὼν φάρμακον τούτοις ἑκάστοις τοῦ τοιούτου κινδύνου διαφυγὴν εὑρήσει; πάντως οὐ ῥᾴδιον, ὦ Κλεινία. καὶ γὰρ οὖν πρὸς μὲν ἄλλα οὐκ ὀλίγα ἡ Κρήτη τε ἡμῖν ὅλη καὶ ἡ Λακεδαίμων βοήθειαν ἐπιεικῶς οὐ σμικρὰν συμβάλλονται τιθεῖσι νόμους ἀλλοίους τῶν πολλῶν τρόπων, περὶ δὲ τῶν ἐρώτων—αὐτοὶ γάρ ἐσμεν—ἐναντιοῦνται παντάπασιν. εἰ

836cÜstelik kanun koyucunun her zaman gözetmesi gerektiğini söylediğimiz şey de bu konuda onlarla uyuşmuyor.

836c

γάρ τις ἀκολουθῶν τῇ φύσει θήσει τὸν πρὸ τοῦ Λαΐου νόμον, λέγων ὡς ὀρθῶς εἶχεν τὸ τῶν ἀρρένων καὶ νέων μὴ κοινωνεῖν καθάπερ θηλειῶν πρὸς μεῖξιν ἀφροδισίων, μάρτυρα παραγόμενος τὴν τῶν θηρίων φύσιν καὶ δεικνὺς πρὸς τὰ τοιαῦτα οὐχ ἁπτόμενον ἄρρενα ἄρρενος διὰ τὸ μὴ φύσει τοῦτο εἶναι, τάχʼ ἂν χρῷτο πιθανῷ λόγῳ, καὶ ταῖς ὑμετέραις πόλεσιν οὐδαμῶς συμφωνοῖ. πρὸς δὲ τούτοις, ὃ διὰ παντός

836dÇünkü koyduğumuz kurallardan hangisinin aretēye götürdüğünü, hangisinin götürmediğini her zaman araştırırız. Haydi söyleyin: Bunun şimdi güzel, ya da hiç değilse utanç verici olmayan bir şey olarak kanuna bağlanmasına razı olsak, aretē için bize ne katkısı olur? İkna edilenin psykhēsinde cesaret karakteri mi yeşerir, yoksa ikna edenin psykhēsinde itidal ideasına özgü karakter mi? Yoksa kimse buna hiçbir zaman inanmaz da herkes tam tersine mi inanır? Hazlara boyun eğen ve dayanamayan kişinin yumuşaklığını herkes kınar; dişiyi taklit etmeye kalkan kişiyi de taklit ettiği şeye benzediği için ayıplamaz mı?

836d

φαμεν δεῖν τὸν νομοθέτην τηρεῖν, τοῦτο ἐν τούτοις οὐχ ὁμολογεῖ. ζητοῦμεν γὰρ ἀεὶ δὴ τί τῶν τιθεμένων πρὸς ἀρετὴν φέρει καὶ τί μή· φέρε δή, τοῦτο ἐὰν συγχωρῶμεν καλὸν ἢ μηδαμῶς αἰσχρὸν νομοθετεῖσθαι τὰ νῦν, τί μέρος ἡμῖν συμβάλλοιτʼ ἂν πρὸς ἀρετήν; πότερον ἐν τῇ τοῦ πεισθέντος ψυχῇ γιγνόμενον ἐμφύσεται τὸ τῆς ἀνδρείας ἦθος, ἢ ἐν τῇ τοῦ πείσαντος τὸ τῆς σώφρονος ἰδέας γένος; ἢ ταῦτα μὲν οὐδεὶς ἂν πεισθείη ποτέ, μᾶλλον δὲ ἅπαν τούτου τοὐναντίον, τοῦ μὲν ταῖς ἡδοναῖς ὑπείκοντος καὶ

836eÖyleyse insanlardan kim böyle bir şeyi kanuna bağlar? Hemen hemen hiç kimse; aklında doğru bir kanun bulunan kimse elbette bağlamaz. Peki bu konuda doğru olan nedir diyoruz?

Bu meseleleri doğru düşünmek isteyen, dostluğun, arzunun ve aşk denen şeylerin tabiatını görmek zorundadır. Çünkü bunlar iki ayrı şeydir, ikisinden üçüncü bir tür (eidos) daha doğar; hepsini tek bir adın kapsaması da bütün şaşkınlığı ve karanlığı doğurur.

836e

καρτερεῖν οὐ δυναμένου ψέξει πᾶς τὴν μαλακίαν, τοῦ δʼ εἰς μίμησιν τοῦ θήλεος ἰόντος τὴν τῆς εἰκόνος ὁμοιότητα ἆρʼ οὐ μέμψεται; τίς οὖν ἀνθρώπων τοῦτο ὂν τοιοῦτον νομοθετήσει; σχεδὸν οὐδείς, ἔχων γε ἐν τῷ νῷ νόμον ἀληθῆ. πῶς οὖν φαμεν ἀληθὲς τοῦτο εἶναι;

ΑΘ. τὴν τῆς φιλίας τε καὶ

837aKleinias: Nasıl?

Atinalı: Aretē bakımından benzeri benzerine, eşiti eşitine dost diyoruz herhalde; ama muhtaç olanı da zengine dost diyoruz, oysa türce ona zıttır. Her ikisi de şiddetlendiğinde buna aşk adını veriyoruz.

837a

ἐπιθυμίας ἅμα καὶ τῶν λεγομένων ἐρώτων φύσιν ἰδεῖν ἀναγκαῖον, εἰ μέλλει τις ταῦτα ὀρθῶς διανοηθήσεσθαι· δύο γὰρ ὄντα αὐτά, καὶ ἐξ ἀμφοῖν τρίτον ἄλλο εἶδος, ἓν ὄνομα περιλαβὸν πᾶσαν ἀπορίαν καὶ σκότον ἀπεργάζεται.

ΚΛ. πῶς;

ΑΘ. φίλον μέν που καλοῦμεν ὅμοιον ὁμοίῳ κατʼ ἀρετὴν καὶ ἴσον ἴσῳ, φίλον δʼ αὖ καὶ τὸ δεόμενον τοῦ πεπλουτηκότος, ἐναντίον ὂν τῷ γένει· ὅταν δὲ ἑκάτερον γίγνηται σφοδρόν, ἔρωτα ἐπονομάζομεν.

837bKleinias: Doğru.

Atinalı: Zıtlardan doğan dostluk korkunç ve vahşidir, aramızda çoğu zaman karşılıklı olmaz; benzerlerden doğan dostluk ise yumuşaktır ve hayat boyu karşılıklıdır. Bu ikisinin karışımından doğan dostluğu ise önce anlamak kolay değildir: Bu üçüncü aşkı taşıyan kişi kendisi için ne olmasını ister? Sonra iki aşk onu zıt yönlere çeker ve şaşırıp kalır; biri ona gençlik güzelliğine dokunmasını buyurur, öteki bunu yasaklar. Bedene âşık olan, olgun bir meyveye acıkır gibi gençlik güzelliğine acıkan kişi, sevdiğinin psykhēsindeki karaktere hiçbir değer vermeden doyasıya tatmayı kendine buyurur. Öteki ise bedenin arzusunu ikinci planda tutar, âşık olmaktan çok seyreder; gerçekten psykhēsiyle öbürünün psykhēsini arzular, bedenin bedenle doymasını küstahlık sayar. Sevdiğinin itidaline, cesaretine, yüce gönüllülüğüne ve aklına hem saygı hem hürmet duyarak, temiz kalan sevgilisiyle birlikte kendisi de her zaman temiz kalmak ister.

837b

ΚΛ. ὀρθῶς.

ΑΘ. φιλία τοίνυν ἡ μὲν ἀπὸ ἐναντίων δεινὴ καὶ ἀγρία καὶ τὸ κοινὸν οὐ πολλάκις ἔχουσα ἐν ἡμῖν, ἡ δʼ ἐκ τῶν ὁμοίων ἥμερός τε καὶ κοινὴ διὰ βίου· μεικτὴ δὲ ἐκ τούτων γενομένη πρῶτον μὲν καταμαθεῖν οὐ ῥᾳδία, τί ποτε βούλοιτʼ ἂν αὑτῷ γενέσθαι τὸν τρίτον ἔρωτά τις ἔχων τοῦτον, ἔπειτα εἰς τοὐναντίον ὑπʼ ἀμφοῖν ἑλκόμενος ἀπορεῖ, τοῦ μὲν κελεύοντος τῆς ὥρας ἅπτεσθαι, τοῦ δὲ ἀπαγορεύοντος. ὁ μὲν

837c

γὰρ τοῦ σώματος ἐρῶν, καὶ τῆς ὥρας καθάπερ ὀπώρας πεινῶν, ἐμπλησθῆναι παρακελεύεται ἑαυτῷ, τιμὴν οὐδεμίαν ἀπονέμων τῷ τῆς ψυχῆς ἤθει τοῦ ἐρωμένου· ὁ δὲ πάρεργον μὲν τὴν τοῦ σώματος ἐπιθυμίαν ἔχων, ὁρῶν δὲ μᾶλλον ἢ ἐρῶν, τῇ ψυχῇ δὲ ὄντως τῆς ψυχῆς ἐπιτεθυμηκώς, ὕβριν ἥγηται τὴν περὶ τὸ σῶμα τοῦ σώματος πλησμονήν, τὸ σῶφρον δὲ καὶ ἀνδρεῖον καὶ μεγαλοπρεπὲς καὶ τὸ φρόνιμον αἰδούμενος ἅμα καὶ σεβόμενος, ἁγνεύειν ἀεὶ μεθʼ ἁγνεύοντος

837dİkisinin karışımından oluşan üçüncü aşk da az önce üçüncü olarak anlattığımız aşktır. Aşkın bu kadar türü olduğuna göre, kanun hepsini engellemeli, aramızda ortaya çıkmalarını yasaklamalı mı? Yoksa aretēye ait olan ve gencin olabildiğince iyi olmasını arzulayan aşkın şehrimizde bulunmasını isteyeceğimiz, öbür ikisini ise mümkünse engelleyeceğimiz açık değil mi? Ne dersin, sevgili Megillos?

Megillos: Bu konuda şimdi söylediklerin her bakımdan güzel, yabancı.

837d

τοῦ ἐρωμένου βούλοιτʼ ἄν· ὁ δὲ μειχθεὶς ἐξ ἀμφοῖν τρίτος ἔρως οὗτός ἐσθʼ ὃν νῦν διεληλύθαμεν ὡς τρίτον. ὄντων δὲ τούτων τοσούτων, πότερον ἅπαντας δεῖ κωλύειν τὸν νόμον, ἀπείργοντα μὴ γίγνεσθαι ἐν ἡμῖν, ἢ δῆλον ὅτι τὸν μὲν ἀρετῆς ὄντα καὶ τὸν νέον ἐπιθυμοῦντα ὡς ἄριστον γίγνεσθαι βουλοίμεθʼ ἂν ἡμῖν ἐν τῇ πόλει ἐνεῖναι, τοὺς δὲ δύο, εἰ δυνατὸν εἴη, κωλύοιμεν ἄν; ἢ πῶς λέγομεν, ὦ φίλε Μέγιλλε;

ΜΕ. πάντῃ τοι καλῶς, ὦ ξένε, περὶ αὐτῶν τούτων

837eAtinalı: Tahmin ettiğim gibi, senin onayını almışa benziyorum, dostum. Sizin kanununuzun bu konularda ne düşündüğünü araştırmama hiç gerek yok; sözümü kabul etmeniz bana yeter. Kleinias'ı da bundan sonra, bir başka sefer, bu konuda tatlı sözlerle ikna etmeye çalışacağım. Şimdi ikinizin bana tanıdığı hak geçerli olsun; kanunları baştan sona ele alalım.

Megillos: Çok doğru söylüyorsun.

Atinalı: Bu kanunu koymak için şu anda elimde bir yöntem var; bir bakıma kolay, bir bakıma da son derece zor.

837e

εἴρηκας τὰ νῦν.

ΑΘ. ἔοικά γε, ὅπερ καὶ ἐτόπαζον, τυχεῖν τῆς σῆς, ὦ φίλε, συνῳδίας· τὸν δὲ νόμον ὑμῶν, ὅτι νοεῖ περὶ τὰ τοιαῦτα, οὐδέν με ἐξετάζειν δεῖ, δέχεσθαι δὲ τὴν τῷ λόγῳ συγχώρησιν. Κλεινίᾳ δὲ μετὰ ταῦτα καὶ εἰς αὖθις περὶ αὐτῶν τούτων πειράσομαι ἐπᾴδων πείθειν. τὸ δέ μοι δεδομένον ὑπὸ σφῷν ἴτω, καὶ διεξέλθωμεν πάντως τοὺς νόμους.

ΜΕ. ὀρθότατα λέγεις.

ΑΘ. τέχνην δή τινʼ αὖ τούτου τοῦ νόμου τῆς θέσεως

838aMegillos: Nasıl yani?

Atinalı: Biliyoruz ki bugün bile insanların çoğu, kanunlara pek uymayan kimseler oldukları hâlde, güzel kişilerle birlikte olmaktan iyice ve titizlikle uzak duruyorlar; hem de istemeye istemeye değil, olabildiğince isteyerek.

Megillos: Ne zaman?

Atinalı: Birinin kız ya da erkek kardeşi güzel olduğunda. Oğul ya da kız evlat için de aynı kanun, yazılı olmadığı hâlde, kimsenin onlarla ne açıkça ne gizlice yatmamasını, onlara başka bir biçimde sarılarak dokunmamasını olabildiğince iyi korur.

838a

ἐν τῷ νῦν παρόντι τὴν μὲν ῥᾳδίαν ἔχω, τὴν δʼ αὖ τινα τρόπον παντάπασιν ὡς οἷόν τε χαλεπωτάτην.

ΜΕ. πῶς δὴ λέγεις;

ΑΘ. ἴσμεν που καὶ τὰ νῦν τοὺς πλείστους τῶν ἀνθρώπων, καίπερ παρανόμους ὄντας, ὡς εὖ τε καὶ ἀκριβῶς εἴργονται τῆς τῶν καλῶν συνουσίας οὐκ ἄκοντες, ὡς οἷόν τε δὲ μάλιστα ἑκόντες.

ΜΕ. πότε λέγεις;

ΑΘ. ὅταν ἀδελφὸς ἢ ἀδελφή τῳ γένωνται καλοί. καὶ

838bHatta çoğu insanın içine böyle bir birleşmenin arzusu bile hiç girmez.

Megillos: Doğru söylüyorsun.

Atinalı: Demek ki küçük bir söz bütün bu tür hazları söndürüyor, değil mi?

Megillos: Hangi söz?

Atinalı: Bunların hiçbir şekilde dine uygun olmadığı, tanrıların nefret ettiği şeyler olduğu ve çirkinlerin en çirkini olduğu sözü.

838b

περὶ ὑέος ἢ θυγατρὸς ὁ αὐτὸς νόμος ἄγραφος ὢν ὡς οἷόν τε ἱκανώτατα φυλάττει μήτε φανερῶς μήτε λάθρᾳ συγκαθεύδοντα ἤ πως ἄλλως ἀσπαζόμενον ἅπτεσθαι τούτων· ἀλλʼ οὐδʼ ἐπιθυμία ταύτης τῆς συνουσίας τὸ παράπαν εἰσέρχεται τοὺς πολλούς.

ΜΕ. ἀληθῆ λέγεις.

ΑΘ. οὐκοῦν σμικρὸν ῥῆμα κατασβέννυσι πάσας τὰς τοιαύτας ἡδονάς;

ΜΕ. τὸ ποῖον δὴ λέγεις;

ΑΘ. τὸ ταῦτα εἶναι φάναι μηδαμῶς ὅσια, θεομισῆ δὲ

838cBunun sebebi de şu değil mi: Kimse bunlardan başka türlü söz etmez; her birimiz doğar doğmaz her zaman ve her yerde bunları söyleyenleri duyarız. Bunlar hem gülünç oyunlarda hem de bütün o ciddi tragedyalarda sık sık söylenir: Thyestesleri ya da Oidipusları, ya da kız kardeşleriyle gizlice birleşmiş, sonra ortaya çıkınca suçlarının cezası olarak kendilerini hemen ölüme veren Makareusları sahneye çıkardıklarında.

Megillos: Hiç değilse şu kadarını çok doğru söylüyorsun: Kimse kanuna aykırı tek bir nefes bile almaya hiçbir zaman kalkışmadığında, söylentinin şaşılacak bir gücü oluyor.

838c

καὶ αἰσχρῶν αἴσχιστα. τὸ δʼ αἴτιον ἆρʼ οὐ τοῦτʼ ἐστί, τὸ μηδένα ἄλλως λέγειν αὐτά, ἀλλʼ εὐθὺς γενόμενον ἡμῶν ἕκαστον ἀκούειν τε λεγόντων ἀεὶ καὶ πανταχοῦ ταῦτα, ἐν γελοίοις τε ἅμα ἐν πάσῃ τε σπουδῇ τραγικῇ λεγομένῃ πολλάκις, ὅταν ἢ Θυέστας ἤ τινας Οἰδίποδας εἰσάγωσιν, ἢ Μακαρέας τινὰς ἀδελφαῖς μειχθέντας λαθραίως, ὀφθέντας δὲ ἑτοίμως θάνατον αὑτοῖς ἐπιτιθέντας δίκην τῆς ἁμαρτίας;

ΜΕ. ὀρθότατα λέγεις τό γε τοσοῦτον, ὅτι τὸ τῆς φήμης

838dAtinalı: Öyleyse az önce söylenen doğru değil mi? İnsanları en çok köleleştiren arzulardan birini köleleştirmek isteyen kanun koyucu, onu nasıl zapt edeceğini kolayca bilebilir: Bu söylentiyi herkesin gözünde — kölelerin, hürlerin, çocukların, kadınların ve bütün şehrin gözünde aynı biçimde — kutsallaştırırsa, bu kanuna en sağlam temeli vermiş olur.

838d

θαυμαστήν τινα δύναμιν εἴληχεν, ὅταν μηδεὶς μηδαμῶς ἄλλως ἀναπνεῖν ἐπιχειρήσῃ ποτὲ παρὰ τὸν νόμον.

ΑΘ. οὐκοῦν ὀρθὸν τὸ νυνδὴ ῥηθέν, ὅτι νομοθέτῃ, βουλομένῳ τινὰ ἐπιθυμίαν δουλώσασθαι τῶν διαφερόντως τοὺς ἀνθρώπους δουλουμένων, ῥᾴδιον γνῶναί γε ὅντινα τρόπον χειρώσαιτο ἄν· ὅτι καθιερώσας ταύτην τὴν φήμην παρὰ πᾶσι, δούλοις τε καὶ ἐλευθέροις καὶ παισὶ καὶ γυναιξὶ καὶ ὅλῃ τῇ πόλει κατὰ τὰ αὐτά, οὕτω τὸ βεβαιότατον ἀπειργασμένος

838eMegillos: Elbette. Ama herkesin böyle bir şeyi isteyerek söylemesini nasıl sağlamak mümkün olacak...

Atinalı: Sözümü yerinde yakaladın. Benim söylediğim de tam buydu: Bu kanun için bir yöntemim olduğunu söyledim; insanların çocuk yapmak için birleşmeyi tabiata uygun biçimde kullanmalarını sağlayacak bir yöntem. Erkekten uzak duracaklar, insan soyunu kasten öldürmeyecekler; tohumu kayalara ve taşlara, kök salıp kendi verimli tabiatını hiçbir zaman kazanamayacağı yerlere saçmayacaklar; tohumun bitmesini istemeyeceğin her dişi tarladan da uzak duracaklar.

838e

ἔσται περὶ τοῦτον τὸν νόμον.

ΜΕ. πάνυ μὲν οὖν· ὅπως δὲ αὖ τὸ τοιοῦτον ἐθέλοντας λέγειν πάντας δυνατὸν ἔσται ποτὲ παρασχεῖν—

ΑΘ. καλῶς ὑπέλαβες· αὐτὸ γὰρ τοῦτο ἦν τὸ παρʼ ἐμοῦ λεχθέν, ὅτι τέχνην ἐγὼ πρὸς τοῦτον τὸν νόμον ἔχοιμι τοῦ κατὰ φύσιν χρῆσθαι τῇ τῆς παιδογονίας συνουσίᾳ, τοῦ μὲν ἄρρενος ἀπεχομένους, μὴ κτείνοντάς τε ἐκ προνοίας τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος, μηδʼ εἰς πέτρας τε καὶ λίθους σπείροντας,

839aBu kanun sürekli kılınır ve hâkim olursa — bugün ana babayla birleşme konusunda hâkim olduğu gibi, öbür birleşmelerde de hakkıyla galip gelirse — sayısız iyilik getirir. Çünkü önce tabiata uygun olarak konmuştur; insanı aşk kudurganlığından ve çılgınlığından, her türlü zinadan, ölçüsüz bütün içki ve yiyeceklerden uzak tutar, erkeklerin kendi karılarına içten bağlı olmalarını sağlar.

839a

οὗ μήποτε φύσιν τὴν αὑτοῦ ῥιζωθὲν λήψεται γόνιμον, ἀπεχομένους δὲ ἀρούρας θηλείας πάσης ἐν ᾗ μὴ βούλοιο ἄν σοι φύεσθαι τὸ σπαρέν. ὁ δὴ νόμος οὗτος διηνεκὴς μὲν γενόμενος ἅμα καὶ κρατήσας, καθάπερ νῦν περὶ τὰς τῶν γονέων συμμείξεις κρατεῖ, ἐὰν καὶ περὶ τὰς ἄλλας νικήσῃ δικαίως, μυρία ἀγαθὰ ἔχει. κατὰ φύσιν μὲν γὰρ πρῶτον κεῖται, λύττης δὲ ἐρωτικῆς καὶ μανίας καὶ μοιχειῶν πασῶν καὶ πωμάτων καὶ σίτων εἴργεσθαι ποιεῖ τῶν ἀμέτρων

839bBu kanuna hâkim olabilen biri için başka pek çok iyilik de doğar. Ama belki yanımıza gücü yerinde, genç, tohumu bol bir adam dikilir; kanunun konduğunu duyunca akılsızca ve imkânsız kurallar koyuyoruz diye bize söver, ortalığı bağırışlarla doldurur. Ben de buna bakarak o sözü söyledim: Bu kanunun bir kez konduktan sonra yürürlükte kalması için bir yöntemim var; bir bakıma bütün yöntemlerin en kolayı, bir bakıma en zoru.

839b

πάντων, γυναιξί τε αὑτῶν οἰκείους εἶναι φίλους· ἄλλα τε πάμπολλα ἀγαθὰ γίγνοιτʼ ἄν, εἰ τοῦ νόμου τις τούτου δύναιτο ἐγκρατὴς εἶναι. τάχα δʼ ἂν ἡμῖν τις παραστὰς ἀνὴρ σφοδρὸς καὶ νέος, πολλοῦ σπέρματος μεστός, ἀκούων τιθεμένου τοῦ νόμου λοιδορήσειεν ἂν ὡς ἀνόητα καὶ ἀδύνατα τιθέντων νόμιμα, καὶ βοῆς πάντα ἐμπλήσειε· πρὸς ἃ δὴ καὶ βλέψας ἐγὼ τοῦτο εἶπον τὸ ῥῆμα, ὥς τινα τέχνην κεκτῄμην,

839cBunun mümkün olduğunu ve nasıl mümkün olduğunu kavramak çok kolaydır; çünkü bu kural yeterince kutsallaştırılırsa her psykhēyi köleleştireceğini, konmuş kanunlara tam bir korkuyla uymasını sağlayacağını söylüyoruz. Ama iş bugün öyle bir noktaya varmış ki, o şartlarda bile bunun gerçekleşemeyeceği sanılıyor. Ortak sofralar uygulaması da böyledir: Bütün bir şehrin hayat boyu bunu uygulayarak yaşayabileceğine inanılmıyordu; bu sizde fiilen sınanıp gerçekleştiği hâlde, kadınların ortak sofrası hâlâ sizin şehirlerinizde bile tabiata uygun görünmüyor.

839c

τῇ μὲν ῥᾴστην ἁπασῶν, τῇ δὲ χαλεπωτάτην, πρὸς τὸ τοῦτον τεθέντα ἐμμεῖναι τὸν νόμον. νοῆσαι μὲν γὰρ δὴ ῥᾷστον ὡς δυνατόν τέ ἐστιν καὶ ὅπῃ—φαμὲν γὰρ δὴ καθιερωθὲν τοῦτο ἱκανῶς τὸ νόμιμον πᾶσαν ψυχὴν δουλώσεσθαι καὶ παντάπασιν μετὰ φόβου ποιήσειν πείθεσθαι τοῖς τεθεῖσιν νόμοις—ἀλλὰ γὰρ εἰς τοῦτο προβέβηκε νῦν, ὥστʼ οὐδʼ ἂν τότε γενέσθαι δοκεῖ, καθάπερ τὸ τῶν συσσιτίων ἐπιτήδευμα ἀπιστεῖται μὴ δυνατὸν εἶναι δύνασθαι διὰ βίου πόλιν ὅλην

839dİşte bu yüzden, bu güvensizlik pek güçlü olduğu için, ikisinin de kanuna göre yürürlükte kalmasının son derece zor olduğunu söyledim.

Megillos: Doğru söylüyorsun.

Atinalı: Peki, bunun insan gücünü aşmadığını, gerçekleşebileceğini gösteren, biraz inandırıcılığı olan bir söz söylemeye çalışmamı ister misiniz?

Kleinias: Neden istemeyelim?

839d

ζῆν πράττουσαν τοῦτο, ἐλεγχθὲν δʼ ἔργῳ καὶ γενόμενον παρʼ ὑμῖν, ὅμως ἔτι τό γε γυναικῶν οὐδὲ ἐν ταῖς ὑμετέραις πόλεσιν δοκεῖ φύσιν ἔχειν γίγνεσθαι. ταύτῃ δʼ αὖ, διὰ τὴν τῆς ἀπιστίας ῥώμην, εἴρηκα ἀμφότερα ταῦτα εἶναι παγχάλεπα μεῖναι κατὰ νόμον.

ΜΕ. ὀρθῶς γε σὺ λέγων.

ΑΘ. ὡς δʼ οὖν οὐκ ἔστιν ὑπὲρ ἄνθρωπον, οἷόν τε δὲ γενέσθαι, βούλεσθε ὑμῖν πειραθῶ τινα λόγον ἐχόμενον πιθανότητος εἰπεῖν τινος;

ΚΛ. πῶς γὰρ οὔ;

839eAtinalı: Bir insan cinsel hazlardan hangi durumda daha kolay uzak durur ve bu konuda verilen emri ölçülü biçimde yerine getirmeye daha istekli olur: bedeni iyi durumda, sıradan biri gibi değil de iyi bakımlıyken mi, yoksa kötü durumdayken mi?

Kleinias: Herhalde sıradan biri gibi olmadığında çok daha kolay.

Atinalı: Tarentumlu Ikkos'u, Olympia'daki ve öteki yarışmalardaki başarıları yüzünden kulaktan dolma da olsa bilmiyor muyuz? Rivayete göre zafer hırsıyla, psykhēsinde hem tekhnē hem de itidalle birleşmiş cesaret bulunduğu için, bütün idman dönemi boyunca ne bir kadına ne de bir oğlana dokunmuştu.

839e

ΑΘ. πότερον οὖν τις ἀφροδισίων ῥᾷον ἂν ἀπέχοιτο, καὶ τὸ ταχθὲν ἐθέλοι περὶ αὐτὰ μετρίως ποιεῖν, εὖ τὸ σῶμα ἔχων καὶ μὴ ἰδιωτικῶς, ἢ φαύλως;

ΚΛ. πολύ που μᾶλλον μὴ ἰδιωτικῶς.

ΑΘ. ἆρʼ οὖν οὐκ ἴσμεν τὸν Ταραντῖνον Ἴκκον ἀκοῇ

840aKrison, Astylos, Diopompos ve daha pek çokları hakkında da aynı rivayet anlatılır. Oysa bunlar, Kleinias, psykhēleri bakımından benim ve senin vatandaşlarından çok daha kötü terbiye görmüşlerdi, bedence ise çok daha dinçtiler.

840a

διὰ τὸν Ὀλυμπίασί τε ἀγῶνα καὶ τούς γε ἄλλους; ὧν διὰ φιλονικίαν, καὶ τέχνην καὶ τὸ μετὰ τοῦ σωφρονεῖν ἀνδρεῖον ἐν τῇ ψυχῇ κεκτημένος, ὡς λόγος, οὔτε τινὸς πώποτε γυναικὸς ἥψατο οὐδʼ αὖ παιδὸς ἐν ὅλῃ τῇ τῆς ἀσκήσεως ἀκμῇ· καὶ δὴ καὶ Κρίσωνα καὶ Ἀστύλον καὶ Διόπομπον καὶ ἄλλους παμπόλλους ὁ αὐτός που λόγος ἔχει. καίτοι τῶν γʼ ἐμῶν καὶ σῶν πολιτῶν, ὦ Κλεινία, πολὺ κάκιον ἦσαν πεπαιδευμένοι

840bKleinias: Eskilerin bu atletler hakkında bunları gerçekten yaşanmış şeyler olarak ısrarla anlattığı doğru.

Atinalı: Peki? Onlar güreşte, koşuda ve benzeri yarışmalarda kazanmak uğruna, çoğunluğun saadet saydığı bir şeyden uzak durmaya cesaret ettiler de bizim çocuklarımız çok daha güzel bir zafer uğruna dayanamayacaklar mı? Hem de çocukluklarından beri onlara en güzel zafer diye anlatarak, masallarla, sözlerle, şarkılarla, umarım büyüleyeceğimiz bir zafer uğruna?

840b

τὰς ψυχάς, τὰ δὲ σώματα πολὺ μᾶλλον σφριγῶντες.

ΚΛ. ἀληθῆ ταῦτα λέγεις ὅτι σφόδρα ὑπὸ τῶν παλαιῶν ἐστιν εἰρημένα περὶ τούτων τῶν ἀθλητῶν ὡς ὄντως ποτὲ γενόμενα.

ΑΘ. τί οὖν; οἱ μὲν ἄρα νίκης ἕνεκα πάλης καὶ δρόμων καὶ τῶν τοιούτων ἐτόλμησαν ἀπέχεσθαι λεγομένου πράγματος ὑπὸ τῶν πολλῶν εὐδαίμονος, οἱ δὲ ἡμέτεροι παῖδες ἀδυνατήσουσι καρτερεῖν πολὺ καλλίονος ἕνεκα νίκης, ἣν

840cKleinias: Hangi zafer?

Atinalı: Hazlara karşı kazanılan zafer: Onlara hâkim olurlarsa mesut yaşayacaklarını, yenilirlerse bunun tam tersini yaşayacaklarını anlatacağız. Ayrıca bunun hiçbir şekilde dine uygun olmadığı korkusu, onlardan daha kötü başka insanların hâkim olduğu şeylere hâkim olma gücünü onlara vermeyecek mi?

Kleinias: Akla yatkın.

Atinalı: Madem bu kural konusunda bu noktaya geldik ve çoğunluğun kötülüğü yüzünden çıkmaza düştük, derim ki bizim kuralımız bu konuda dosdoğru yoluna devam etmeli ve şunu söylemelidir: Vatandaşlarımız kuşlardan ve başka birçok hayvandan daha kötü olmamalı. Bu hayvanlar büyük sürüler içinde doğar, yavru yapma çağına kadar bekâr, el değmemiş ve evlilikten uzak, temiz yaşarlar; bu yaşa geldiklerinde ise erkek dişiyle, dişi erkekle gönlünce eşleşir ve geri kalan ömürlerini dine uygun ve adil biçimde, dostluklarının ilk sözleşmelerine sıkıca bağlı kalarak geçirirler. Vatandaşlarımız elbette hayvanlardan daha iyi olmalıdır.

840c

ἡμεῖς καλλίστην ἐκ παίδων πρὸς αὐτοὺς λέγοντες ἐν μύθοις τε καὶ ἐν ῥήμασιν καὶ ἐν μέλεσιν ᾄδοντες, ὡς εἰκός, κηλήσομεν;

ΚΛ. ποίας;

ΑΘ. τῆς τῶν ἡδονῶν νίκης ἐγκρατεῖς ὄντας ἂν ζῆν εὐδαιμόνως, ἡττωμένους δὲ τοὐναντίον ἅπαν. πρὸς δὲ τούτοις ἔτι φόβος ὁ τοῦ μηδαμῇ μηδαμῶς ὅσιον αὐτὸ εἶναι δύναμιν ἡμῖν οὐκ ἄρα ἕξει κρατεῖν ὧν ἄλλοι κεκρατήκασι τούτων ὄντες χείρονες;

ΚΛ. εἰκὸς γοῦν.

ΑΘ. ἐπειδὴ τοίνυν ἐνταῦθά ἐσμεν τούτου τοῦ νομίμου

840d

πέρι, διὰ κάκην δὲ τὴν τῶν πολλῶν εἰς ἀπορίαν ἐπέσομεν, φημὶ τὸ μὲν ἡμέτερον νόμιμον ἀτεχνῶς δεῖν περὶ αὐτῶν τούτων πορεύεσθαι λέγον ὡς οὐ δεῖ χείρους ἡμῖν εἶναι τοὺς πολίτας ὀρνίθων καὶ ἄλλων θηρίων πολλῶν, οἳ κατὰ μεγάλας ἀγέλας γεννηθέντες, μέχρι μὲν παιδογονίας ἠίθεοι καὶ ἀκήρατοι γάμων τε ἁγνοὶ ζῶσιν, ὅταν δʼ εἰς τοῦτο ἡλικίας ἔλθωσι, συνδυασθέντες ἄρρην θηλείᾳ κατὰ χάριν καὶ θήλεια ἄρρενι, τὸν λοιπὸν χρόνον ὁσίως καὶ δικαίως ζῶσιν, ἐμμένοντες

840eAma öteki Yunanlıların ve barbarların çoğu yüzünden bozulurlarsa, aralarında "düzensiz Aphrodite" denen şeyin en büyük güce sahip olduğunu görüp duyarak ona hâkim olamaz hâle gelirlerse, kanun koruyucuları kanun koyucu olarak onlar için ikinci bir kanun tasarlamalıdır.

840e

βεβαίως ταῖς πρώταις τῆς φιλίας ὁμολογίαις· δεῖν δὴ θηρίων γε αὐτοὺς ἀμείνους εἶναι. ἐὰν δʼ οὖν ὑπὸ τῶν ἄλλων Ἑλλήνων καὶ βαρβάρων τῶν πλείστων διαφθείρωνται, τὴν λεγομένην ἄτακτον Ἀφροδίτην ἐν αὐτοῖς ὁρῶντές τε καὶ ἀκούοντες μέγιστον δυναμένην, καὶ οὕτω δὴ μὴ δυνατοὶ γίγνωνται κατακρατεῖν, δεύτερον νόμον ἐπʼ αὐτοῖς μηχανᾶσθαι χρὴ τοὺς νομοφύλακας νομοθέτας γενομένους.

841aKleinias: Şimdi konan kanun onların elinden kaçarsa, onlara hangi kanunu koymalarını öğütlersin?

Atinalı: Elbette bunun ardından gelen ikinci kanunu, Kleinias.

Kleinias: Hangisini?

Atinalı: Hazların gücünü olabildiğince idmansız bırakmak; onun beslenmesini ve coşkusunu emeklerle bedenin başka yerlerine çevirmek. Cinsel hazların kullanımında utanmazlık olmasaydı bu gerçekleşebilirdi. Çünkü utandıkları için bu tür şeylere seyrek başvursalar, seyrek başvurdukları için başlarındaki bu efendiyi daha zayıf hâle getirirlerdi.

841a

ΚΛ. τίνα δὴ συμβουλεύεις αὐτοῖς τίθεσθαι νόμον, ἐὰν ὁ νῦν τιθέμενος αὐτοὺς ἐκφύγῃ;

ΑΘ. δῆλον ὅτι τὸν ἐχόμενον τούτου δεύτερον, ὦ Κλεινία.

ΚΛ. τίνα λέγεις;

ΑΘ. ἀγύμναστον ὅτι μάλιστα ποιεῖν τὴν τῶν ἡδονῶν ῥώμην ἦν, τὴν ἐπίχυσιν καὶ τροφὴν αὐτῆς διὰ πόνων ἄλλοσε τρέποντα τοῦ σώματος. εἴη δʼ ἂν τοῦτο, εἰ ἀναίδεια μὴ ἐνείη τῇ τῶν ἀφροδισίων χρήσει· σπανίῳ γὰρ αὖ τῷ τοιούτῳ

841bBöyle bir şey yaparken gizli kalmak onlar arasında güzel sayılsın, âdetle ve yazılı olmayan kanunla kural hâline gelmiş olarak; gizli kalmamak ise çirkin sayılsın, ama hiç yapmamak değil. Böylece bu "çirkin" ve "güzel" kanunumuzda ikinci derecede yer almış, ikinci derecede bir doğruluk taşıyor olur. Tabiatları bozulmuş, "kendilerine yenik" dediğimiz bu tek türden insanları da üç tür kuşatarak kanunu çiğnememeye zorlar.

841b

διʼ αἰσχύνην χρώμενοι, ἀσθενεστέραν ἂν αὐτὴν δέσποιναν κτῷντο ὀλιγάκις χρώμενοι. τὸ δὴ λανθάνειν τούτων δρῶντά τι καλὸν παρʼ αὐτοῖς ἔστω, νόμιμον ἔθει καὶ ἀγράφῳ νομισθὲν νόμῳ, τὸ δὲ μὴ λανθάνειν αἰσχρόν, ἀλλʼ οὐ τὸ μὴ πάντως δρᾶν. οὕτω τοῦτο αἰσχρὸν αὖ καὶ καλὸν δευτέρως ἂν ἡμῖν ἐν νόμῳ γενόμενον κέοιτο, ὀρθότητα ἔχον δευτέραν, καὶ τοὺς τὰς φύσεις διεφθαρμένους, οὓς ἥττους αὑτῶν προσαγορεύομεν,

841cKleinias: Hangi türler?

Atinalı: Tanrı korkusu, şeref sevgisi ve bedenlerin değil, psykhēnin güzel karakterlerinin arzusuna yönelmiş olmak. Şimdi söylediklerimiz belki bir masaldaki gibi dileklerdir; ama gerçekleşirlerse, bütün şehirlerde en iyi şekilde gerçekleşirler. Belki de, tanrı dilerse, aşk konusunda iki şeyden birini zorla kabul ettirebiliriz. Ya hiç kimse nikâhlı karısından başka soylu ve hür hiçbir kişiye dokunmaya cüret etmeyecek, cariyelere kurbansız ve piç tohum ekmeyecek, tabiata aykırı olarak erkeklere verimsiz tohum saçmayacak; ya da erkeklerle ilişkiyi tamamen kaldıracağız. Kadınlarla ilişkiye gelince, biri tanrıların ve kutsal nikâhın eşliğinde eve gelmiş kadınlardan başka biriyle — satın alınmış olsun ya da başka herhangi bir yolla edinilmiş olsun — birlikte olur da bunu bütün erkeklerden ve kadınlardan gizleyemezse, onu şehirdeki övgülerden yoksun bırakan bir kanun koyarak doğru kanun koymuş görünürüz; çünkü o gerçekten yabancı gibi davranmıştır.

841c

ἓν γένος ὄν, περιλαβόντα τρία γένη βιάζοιτʼ ἂν μὴ παρανομεῖν.

ΚΛ. ποῖα δή;

ΑΘ. τό τε θεοσεβὲς ἅμα καὶ φιλότιμον καὶ τὸ μὴ τῶν σωμάτων ἀλλὰ τῶν τρόπων τῆς ψυχῆς ὄντων καλῶν γεγονὸς ἐν ἐπιθυμίᾳ. ταῦτα δὴ καθάπερ ἴσως ἐν μύθῳ τὰ νῦν λεγόμενʼ ἐστὶν εὐχαί, πολύ γε μὴν ἄριστα, εἴπερ γίγνοιτο, ἐν πάσαις πόλεσι γίγνοιτο ἄν. τάχα δʼ ἄν, εἰ θεὸς ἐθέλοι,

841d

κἂν δυοῖν θάτερα βιασαίμεθα περὶ ἐρωτικῶν, ἢ μηδένα τολμᾶν μηδενὸς ἅπτεσθαι τῶν γενναίων ἅμα καὶ ἐλευθέρων πλὴν γαμετῆς ἑαυτοῦ γυναικός, ἄθυτα δὲ παλλακῶν σπέρματα καὶ νόθα μὴ σπείρειν, μηδὲ ἄγονα ἀρρένων παρὰ φύσιν· ἢ τὸ μὲν τῶν ἀρρένων πάμπαν ἀφελοίμεθʼ ἄν, τὸ δὲ γυναικῶν, εἴ τις συγγίγνοιτό τινι πλὴν ταῖς μετὰ θεῶν καὶ ἱερῶν γάμων ἐλθούσαις εἰς τὴν οἰκίαν, ὠνηταῖς εἴτε

841eBu kanun — ister bir ister iki kanun diyelim — cinsel hazlar ve bu tür arzular yüzünden birbirimizle ilişkilerimizde doğru ya da yanlış yaptığımız bütün aşk işleri hakkında konmuş olsun.

841e

ἄλλῳ ὁτῳοῦν τρόπῳ κτηταῖς, μὴ λανθάνων ἄνδρας τε καὶ γυναῖκας πάσας, τάχʼ ἂν ἄτιμον αὐτὸν τῶν ἐν τῇ πόλει ἐπαίνων νομοθετοῦντες ὀρθῶς ἂν δόξαιμεν νομοθετεῖν, ὡς ὄντως ὄντα ξενικόν.

ΑΘ. οὗτος δὴ νόμος, εἴτε εἷς εἴτε δύο αὐτοὺς χρὴ προσαγορεύειν, κείσθω περὶ ἀφροδισίων

842aMegillos: Ben, yabancı, bu kanunu büyük bir memnuniyetle kabul ederim; Kleinias da bu konuda ne düşündüğünü kendisi söylesin.

Kleinias: Söylerim, Megillos, uygun bir fırsatın çıktığını düşündüğümde. Şimdilik yabancının kanunlarda daha ileri gitmesine izin verelim.

Megillos: Doğru.

842a

καὶ ἁπάντων τῶν ἐρωτικῶν, ὅσα πρὸς ἀλλήλους διὰ τὰς τοιαύτας ἐπιθυμίας ὁμιλοῦντες ὀρθῶς τε καὶ οὐκ ὀρθῶς πράττομεν.

ΜΕ. καὶ τοίνυν, ὦ ξένε, ἐγὼ μέν σοι σφόδρα δεχοίμην ἂν τοῦτον τὸν νόμον, ὁ δὲ δὴ Κλεινίας αὐτὸς φραζέτω τί ποτε περὶ αὐτῶν διανοεῖται.

ΚΛ. ἔσται ταῦτα, ὦ Μέγιλλε, ὁπόταν γε δή μοι δόξῃ τις παραπεπτωκέναι καιρός· νῦν μὴν ἐῶμεν τὸν ξένον ἔτι εἰς τὸ πρόσθεν προϊέναι τῶν νόμων.

ΜΕ. ὀρθῶς.

842bAtinalı: İlerleyerek neredeyse ortak sofraların kurulduğu noktaya geldik. Bunun başka yerlerde zor olacağını, Girit'te ise kimsenin başka türlü olması gerektiğini düşünmeyeceğini söylüyoruz. Bunların nasıl olacağına — buradaki gibi mi, Lakedaimon'daki gibi mi, yoksa bu ikisinden daha iyi üçüncü bir ortak sofra türü (eidos) mü var — gelince, bunu bulmak bana zor görünmüyor, bulunduğunda da büyük bir iyilik sağlamayacak; çünkü bugün de uygun biçimde kurulmuş durumdalar.

842b

ΑΘ. ἀλλὰ μὴν νῦν γε προϊόντες ἤδη σχεδόν ἐσμεν ἐν τῷ κατεσκευάσθαι μὲν συσσίτια—ὅ φαμεν ἄλλοθι μὲν ἂν χαλεπὸν εἶναι, ἐν Κρήτῃ δὲ οὐδεὶς ἄλλως ἂν ὑπολάβοι δεῖν γίγνεσθαι—τὸ δὲ τίνα τρόπον, πότερον ὡς ἐνθάδε ἢ καθάπερ ἐν Λακεδαίμονι, ἢ παρὰ ταῦτα ἔστιν τι τρίτον εἶδος συσσιτίων ἀμφοῖν τούτοιν ἄμεινον ἂν ἔχον, τοῦτο οὔτʼ ἐξευρεῖν μοι χαλεπὸν εἶναι δοκεῖ, μέγα τε ἀγαθὸν εὑρεθὲν οὐδὲν ἀπεργάσεσθαι· καὶ γὰρ νῦν ἐμμελῶς ἔχειν κατεσκευασμένα.

842cBunların ardından geçim düzeni gelir: Bu düzen onlara hangi biçimde eşlik edecek? Başka şehirlerde geçim türlü türlü yoldan ve pek çok kaynaktan, en azından bizimkinin iki katı kaynaktan sağlanabilir; çünkü Yunanlıların çoğunda yiyecek hem karadan hem denizden gelir, bizim vatandaşlarımızda ise yalnız karadan. Bu da kanun koyucunun işini kolaylaştırır.

842c

τούτοις δʼ ἐστὶν ἀκόλουθον ἡ τοῦ βίου κατασκευή, τίνʼ αὐτοῖς ἂν τρόπον ἕποιτο. βίος δὴ ἄλλαις μὲν πόλεσιν παντοδαπῶς ἂν καὶ πολλαχόθεν εἴη, μάλιστα δὲ ἐκ διπλασίων ἢ τούτοις· ἐκ γῆς γὰρ καὶ ἐκ θαλάττης τοῖς πλείστοις τῶν Ἑλλήνων ἐστὶ κατεσκευασμένα τὰ περὶ τὴν τροφήν, τούτοις δὲ μόνον ἐκ γῆς. τῷ μὲν οὖν νομοθέτῃ τοῦτο ῥᾷον·

842dÇünkü yarısı kadar kanun yeterli olmakla kalmaz, çok daha azı yeter; üstelik bu kanunlar hür insanlara daha çok yakışır. Bu şehrin kanun koyucusu gemi sahipliği, ticaret, perakendecilik, hancılık, gümrük, madencilik, borç verme, faizin faizi ve buna benzer sayısız işle ilgili kanunların çoğundan kurtulmuş, onlara veda etmiştir. Çiftçiler, çobanlar, arıcılar, bunların ürünlerini koruyanlar ve aletlerin bakımını gözetenler için kanun koyacaktır. En büyük kanunları — evlilik, çocukların doğması ve yetiştirilmesi, terbiye ve şehirde yöneticilerin atanması hakkındakileri — zaten koymuştur; şimdi kanun koyarken yiyeceği üretenlere ve bu işte onlarla birlikte didinenlere yönelmek zorundadır.

842d

οὐ γὰρ μόνον ἡμίσεις αὖ γίγνονται νόμοι μέτριοι, πολὺ δʼ ἐλάττους, ἔτι δʼ ἐλευθέροις ἀνθρώποις μᾶλλον πρέποντες. ναυκληρικῶν μὲν γὰρ καὶ ἐμπορικῶν καὶ καπηλευτικῶν καὶ πανδοκεύσεων καὶ τελωνικῶν καὶ μεταλλειῶν καὶ δανεισμῶν καὶ ἐπιτόκων τόκων καὶ ἄλλων μυρίων τοιούτων τὰ πολλὰ ἀπήλλακται, χαίρειν αὐτοῖς εἰπών, ὁ περὶ ταύτην τὴν πόλιν νομοθέτης, γεωργοῖς δὲ καὶ νομεῦσι καὶ μελιττουργοῖς καὶ τοῖς περὶ τὰ τοιαῦτα φυλακτηρίοις τε καὶ ἐπιστάταις ὀργάνων

842eÖnce "çiftçilik kanunları" diye adlandırılan kanunlar gelsin.

Sınırların koruyucusu Zeus adına ilk kanun şu olsun: Kimse toprak sınırlarını oynatmasın; ne vatandaş olan komşusunun sınırını, ne de ülkenin ucunda toprağı olup bir yabancıyla komşu olan biri o yabancı komşusunun sınırını. Bunu yapmanın gerçekten "oynatılmaması gerekeni oynatmak" olduğunu bilsin.

842e

νομοθετήσει, τὰ μέγιστα ἤδη νενομοθετηκὼς περὶ γάμους ἅμα καὶ γενέσεις παίδων καὶ τροφάς, ἔτι δὲ καὶ παιδείας ἀρχῶν τε καταστάσεις ἐν τῇ πόλει· νῦν δʼ ἐπὶ τοὺς τὴν τροφὴν καὶ ὅσοι περὶ αὐτὴν ταύτην συνδιαπονοῦσιν ἀναγκαῖον νομοθετοῦντά ἐστιν τρέπεσθαι.

πρῶτον δὴ νόμοι ἔστωσαν λεγόμενοι τοὔνομα γεωργικοί.

ΑΘ. Διὸς ὁρίου μὲν πρῶτος νόμος ὅδε εἰρήσθω· μὴ κινείτω γῆς ὅρια μηδεὶς μήτε οἰκείου πολίτου γείτονος, μήτε ὁμοτέρμονος ἐπʼ ἐσχατιᾶς κεκτημένος ἄλλῳ ξένῳ γειτονῶν, νομίσας τὸ

843aHerkes, sınır taşı dışında en büyük kayayı yerinden oynatmaya kalkışmayı, tanrılar önünde yeminle dostluğu ve düşmanlığı ayıran küçük bir taşı oynatmaya tercih etsin. Çünkü birinin tanığı soydaşların Zeus'u, ötekinin tanığı yabancıların Zeus'udur; bunlar uyandırıldığında en korkunç savaşlar kopar. Kanuna uyan kişi bunun doğuracağı kötülükleri hiç tatmaz; onu hiçe sayan ise iki cezaya çarptırılsın: biri tanrılardan gelen ve ilk olanı, ikincisi kanundan gelen.

843a

τἀκίνητα κινεῖν ἀληθῶς τοῦτο εἶναι· βουλέσθω δὲ πᾶς πέτρον ἐπιχειρῆσαι κινεῖν τὸν μέγιστον ἄλλον πλὴν ὅρον μᾶλλον ἢ σμικρὸν λίθον ὁρίζοντα φιλίαν τε καὶ ἔχθραν ἔνορκον παρὰ θεῶν. τοῦ μὲν γὰρ ὁμόφυλος Ζεὺς μάρτυς, τοῦ δὲ ξένιος, οἳ μετὰ πολέμων τῶν ἐχθίστων ἐγείρονται. καὶ ὁ μὲν πεισθεὶς τῷ νόμῳ ἀναίσθητος τῶν ἀπʼ αὐτοῦ κακῶν γίγνοιτʼ ἄν, καταφρονήσας δὲ διτταῖς δίκαις ἔνοχος ἔστω, μιᾷ μὲν παρὰ θεῶν καὶ πρώτῃ, δευτέρᾳ δὲ ὑπὸ νόμου.

843bKimse komşularının toprak sınırlarını isteyerek oynatmasın. Oynatanı isteyen herkes toprak sahiplerine ihbar etsin, onlar da onu mahkemeye götürsün. Biri bu davada, toprağı gizlice ve zorla yeniden paylaştırmış biri olarak hüküm giyerse, mahkeme yenilenin ne çekmesi ya da ne ödemesi gerektiğine karar versin.

Bundan sonra komşular arasındaki küçük ama çok sayıdaki zararlar gelir; bunlar sık tekrarlandıkları için büyük bir düşmanlık yığını doğurur ve komşuluğu çekilmez, çok acı bir hâle getirir.

843b

μηδεὶς γὰρ ἑκὼν κινείτω γῆς ὅρια γειτόνων· ὃς δʼ ἂν κινήσῃ, μηνυέτω μὲν ὁ βουλόμενος τοῖς γεωργοῖς, οἱ δὲ εἰς τὸ δικαστήριον ἀγόντων. ἢν δέ τις ὄφλῃ τὴν τοιαύτην δίκην, ὡς ἀνάδαστον γῆν λάθρᾳ καὶ βίᾳ ποιοῦντος τοῦ ὄφλοντος, τιμάτω τὸ δικαστήριον ὅτι ἂν δέῃ πάσχειν ἢ ἀποτίνειν τὸν ἡττηθέντα.

τὸ δὲ μετὰ τοῦτο βλάβαι πολλαὶ καὶ σμικραὶ γειτόνων γιγνόμεναι, διὰ τὸ θαμίζειν ἔχθρας ὄγκον μέγαν ἐντίκτουσαι,

843cBu yüzden komşu, komşusuyla anlaşmazlığa yol açacak hiçbir şey yapmamaya her bakımdan dikkat etmeli; başka şeylerde de, özellikle de onun toprağına taşarak çift sürmekte her zaman çok dikkatli olmalıdır. Çünkü zarar vermek hiç zor değildir, herkesin elinden gelir; ama fayda sağlamak hiç de herkesin işi değildir. Sınırları aşıp komşusunun toprağını süren kişi zararı ödesin; ayrıca utanmazlığından ve bayağılığından arınsın diye zararın iki katını daha zarar görene ödesin.

843c

χαλεπὴν καὶ σφόδρα πικρὰν γειτονίαν ἀπεργάζονται. διὸ χρὴ πάντως εὐλαβεῖσθαι γείτονα γείτονι μηδὲν ποιεῖν διάφορον, τῶν τε ἄλλων πέρι καὶ δὴ καὶ ἐπεργασίας συμπάσης σφόδρʼ ἀεὶ διευλαβούμενον· τὸ μὲν γὰρ βλάπτειν οὐδὲν χαλεπὸν ἀλλʼ ἀνθρώπου παντός, τὸ δʼ ἐπωφελεῖν οὐδαμῇ ἅπαντος. ὃς δʼ ἂν ἐπεργάζηται τὰ τοῦ γείτονος ὑπερβαίνων τοὺς ὅρους, τὸ μὲν βλάβος ἀποτινέτω, τῆς δὲ ἀναιδείας ἅμα

843dBunlar ve bunun gibi bütün konularda kırsal bölge yöneticileri (agronomoi) inceleyen, yargılayan ve cezayı belirleyen olsun: Büyük davalarda, daha önce söylendiği gibi, on ikide birlik bölümün bütün kadrosu; küçük davalarda ise onların muhafız başları. Biri sürülerini başkasının toprağında otlatırsa, zararı yerinde görerek karar versinler ve tazminatı belirlesinler. Biri başkasının oğul arılarını, arıların hoşuna giden şeylerle onları peşinden sürükleyip tıngırdatarak kendine mal ederse, zararı ödesin.

843d

καὶ ἀνελευθερίας ἕνεκα ἰατρευόμενος διπλάσιον τοῦ βλάβους ἄλλο ἐκτεισάτω τῷ βλαφθέντι· τούτων δὲ καὶ ἁπάντων τῶν τοιούτων ἐπιγνώμονές τε καὶ δικασταὶ καὶ τιμηταὶ γιγνέσθων ἀγρονόμοι, τῶν μὲν μειζόνων, καθάπερ ἐν τοῖς πρόσθεν εἴρηται, πᾶσα ἡ τοῦ δωδεκατημορίου τάξις, τῶν ἐλαττόνων δὲ οἱ φρούραρχοι τούτων. καὶ ἐάν τις βοσκήματα ἐπινέμῃ, τὰς βλάβας ὁρῶντες κρινόντων καὶ τιμώντων. καὶ ἐὰν ἐσμοὺς ἀλλοτρίους σφετερίζῃ τις τῇ τῶν μελιττῶν ἡδονῇ συνεπόμενος

843eBiri çalı çırpıyı yakarken komşusunun malını gözetmezse, yöneticilerin uygun gördüğü cezayı ödesin.

Ağaç dikerken komşusunun toprağıyla arasında gereken mesafeyi bırakmayan için de bir kural gerekir. Bu konuda pek çok kanun koyucu yeterince kural koymuştur; onların kanunlarından yararlanmalı, şehrin daha büyük düzenleyicisinden, sıradan bir kanun koyucunun da koyabileceği çok sayıdaki küçük kuralı koymasını beklememelidir.

843e

καὶ κατακρούων οὕτως οἰκειῶται, τινέτω τὴν βλάβην. καὶ ἐὰν πυρεύων τὴν ὕλην μὴ διευλαβηθῇ τῶν τοῦ γείτονος, τὴν δόξασαν ζημίαν τοῖς ἄρχουσι ζημιούσθω.

ΑΘ. καὶ ἐὰν φυτεύων μὴ ἀπολείπῃ τὸ μέτρον τῶν τοῦ γείτονος χωρίων, καθάπερ εἴρηται καὶ πολλοῖς νομοθέταις ἱκανῶς, ὧν τοῖς νόμοις χρὴ προσχρῆσθαι καὶ μὴ πάντα ἀξιοῦν, πολλὰ καὶ σμικρὰ καὶ τοῦ ἐπιτυχόντος νομοθέτου γιγνόμενα, τὸν μείζω

844aNitekim sular konusunda da çiftçiler için konmuş eski ve güzel kanunlar vardır; bunları sözle başka mecraya akıtmaya gerek yok. Kendi toprağına su getirmek isteyen, kamuya ait su kaynaklarından başlayarak getirsin; hiç kimsenin görünür kaynaklarını kesip kurutmasın. Suyu evlerin, tapınakların ya da mezarların içinden geçirmemek şartıyla istediği yerden geçirsin ve kanal açmanın kendisi dışında bir zarar vermesin.

844a

πόλεως κοσμητὴν νομοθετεῖν· ἐπεὶ καὶ τῶν ὑδάτων πέρι γεωργοῖσι παλαιοὶ καὶ καλοὶ νόμοι κείμενοι οὐκ ἄξιοι παροχετεύειν λόγοις, ἀλλʼ ὁ βουληθεὶς ἐπὶ τὸν αὑτοῦ τόπον ἄγειν ὕδωρ ἀγέτω μὲν ἀρχόμενος ἐκ τῶν κοινῶν ναμάτων, μὴ ὑποτέμνων πηγὰς φανερὰς ἰδιώτου μηδενός, ᾗ δʼ ἂν βούληται ἄγειν, πλὴν διʼ οἰκίας ἢ ἱερῶν τινων ἢ καὶ μνημάτων, ἀγέτω, μὴ βλάπτων πλὴν αὐτῆς τῆς ὀχεταγωγίας.

844bBazı yerlerde toprağın tabiatından gelen kuraklık Zeus'tan gelen yağmur sularını tutmaz da içme suyu yetmezse, toprak sahibi kendi toprağında killi tabakaya kadar kazsın. Bu derinlikte hiç suya rastlamazsa, ev halkından her birinin içmesine yetecek kadar suyu komşularından alsın. Komşularının suyu da kıtsa, kırsal bölge yöneticileri önünde su alma sırasını belirletsin, her gün payını alarak suyu komşularıyla böyle paylaşsın.

844b

ἀυδρία δὲ εἴ τισι τόποις σύμφυτος ἐκ γῆς τὰ ἐκ Διὸς ἰόντα ἀποστέγει νάματα, καὶ ἐλλείπει τῶν ἀναγκαίων πωμάτων, ὀρυττέτω μὲν ἐν τῷ αὑτοῦ χωρίῳ μέχρι τῆς κεραμίδος γῆς, ἐὰν δʼ ἐν τούτῳ τῷ βάθει μηδαμῶς ὕδατι προστυγχάνῃ, παρὰ τῶν γειτόνων ὑδρευέσθω μέχρι τοῦ ἀναγκαίου πώματος ἑκάστοις τῶν οἰκετῶν· ἐὰν δὲ διʼ ἀκριβείας ᾖ καὶ τοῖς γείτοσι, τάξιν τῆς ὑδρείας ταξάμενος παρὰ τοῖς ἀγρονόμοις, ταύτην ἡμέρας ἑκάστης κομιζόμενος, οὕτω κοινωνείτω τοῖς

844cYağmur suları yüzünden aşağıdakilerden biri, yukarıda çift süren komşusuna ya da duvar komşusuna suyun akıp gitmesine yol vermeyerek zarar verirse, ya da tersine yukarıdaki suları gelişigüzel salıverip aşağıdakine zarar verirse ve bu yüzden bu konuda birbirleriyle anlaşmak istemezlerse, isteyen şehirde şehir yöneticisini (astynomos), kırda kırsal bölge yöneticisini çağırsın ve onlar her birinin ne yapması gerektiğini belirlesin. Bu karara uymayan, kıskanç ve huysuz bir psykhē taşıdığı için yargılansın; hüküm giyerse, yöneticilere uymak istemediği için zararın iki katını zarar görene ödesin.

844c

γείτοσιν ὕδατος. ἐὰν δὲ ἐκ Διὸς ὕδατα γιγνόμενα, τὸν ἐπάνω γεωργοῦντα ἢ καὶ ὁμότοιχον οἰκοῦντα τῶν ὑποκάτω βλάπτῃ τις μὴ διδοὺς ἐκροήν, ἢ τοὐναντίον ὁ ἐπάνω μεθιεὶς εἰκῇ τὰ ῥεύματα βλάπτῃ τὸν κάτω, καὶ περὶ ταῦτα μὴ ἐθέλωσιν διὰ ταῦτα κοινωνεῖν ἀλλήλοις, ἐν ἄστει μὲν ἀστυνόμον, ἐν ἀγρῷ δὲ ἀγρονόμον ἐπάγων ὁ βουλόμενος ταξάσθω τί χρὴ ποιεῖν ἑκάτερον· ὁ δὲ μὴ ἐμμένων ἐν τῇ τάξει φθόνου

844dMeyve hasadında herkes şöyle bir ortaklık kurmalıdır. Hasat tanrıçasının bize iki türlü lütfu vardır: biri saklanmayan, Dionysos'a ait eğlencelik meyve; öbürü tabiatı gereği saklanmak için yetişen meyve. Meyve hakkında şu kanun konsun: Kim Arktouros'un doğuşuyla aynı zamana düşen bağbozumu mevsimi gelmeden önce "kaba" denen meyveden, üzüm olsun incir olsun, tadarsa, ister kendi toprağında ister başkalarınınkinde, kendi bağından koparmışsa Dionysos'a kutsal elli drahmi borçlu olsun; komşularınınkinden koparmışsa bir mina, başkalarınınkinden koparmışsa minanın üçte ikisi.

844d

θʼ ἅμα καὶ δυσκόλου ψυχῆς ὑπεχέτω δίκην, καὶ ὀφλὼν διπλάσιον τὸ βλάβος ἀποτινέτω τῷ βλαφθέντι, μὴ ἐθελήσας τοῖς ἄρχουσιν πείθεσθαι.

ὀπώρας δὲ δὴ χρὴ κοινωνίαν ποιεῖσθαι πάντας τοιάνδε τινά. διττὰς ἡμῖν δωρεὰς ἡ θεὸς ἔχει χάριτος αὕτη, τὴν μὲν παιδιὰν Διονυσιάδα ἀθησαύριστον, τὴν δʼ εἰς ἀπόθεσιν γενομένην κατὰ φύσιν. ἔστω δὴ περὶ ὀπώρας ὅδε νόμος ταχθείς· ὃς ἂν ἀγροίκου ὀπώρας γεύσηται, βοτρύων εἴτε

844eBugün "soylu" denen üzümü ya da "soylu" diye adlandırılan incirleri toplamak isteyen kişi, kendi ağaçlarından alıyorsa istediği gibi ve istediği zaman ürününü toplasın. Başkalarınınkinden sahibini ikna etmeden alırsa, "koymadığın şeyi yerinden oynatma" kanununa uygun olarak her zaman o kanundaki gibi cezalandırılsın.

844e

καὶ σύκων, πρὶν ἐλθεῖν τὴν ὥραν τὴν τοῦ τρυγᾶν ἀρκτούρῳ σύνδρομον, εἴτʼ ἐν τοῖς αὑτοῦ χωρίοις εἴτε καὶ ἐν ἄλλων, ἱερὰς μὲν πεντήκοντα ὀφειλέτω τῷ Διονύσῳ δραχμάς, ἐὰν ἐκ τῶν ἑαυτοῦ δρέπῃ, ἐὰν δʼ ἐκ τῶν γειτόνων, μνᾶν, ἐὰν δʼ ἐξ ἄλλων, δύο μέρη τῆς μνᾶς.

ΑΘ. ὃς δʼ ἂν τὴν γενναίαν νῦν λεγομένην σταφυλὴν ἢ τὰ γενναῖα σῦκα ἐπονομαζόμενα ὀπωρίζειν βούληται, ἐὰν μὲν ἐκ τῶν οἰκείων λαμβάνῃ, ὅπως ἂν ἐθέλῃ καὶ ὁπόταν βούληται καρπούσθω, ἐὰν δʼ ἐξ ἄλλων μὴ πείσας, ἑπομένως τῷ νόμῳ, τῷ μὴ κινεῖν ὅτι μὴ κατέθετο,

845aBir köle toprak sahibini ikna etmeden bunlardan birine dokunursa, salkımdaki üzüm tanesi ve incir ağacındaki incir sayısı kadar kırbaçlansın. Yabancı yerleşik (metoikos) isterse soylu meyveyi satın alarak toplasın. Ülkeye gelmiş bir yabancı yollardan geçerken meyve yemek isterse, isterse yanındaki tek bir hizmetkârla birlikte soylu meyveden parasız alsın, bunu misafirlik ikramı olarak kabul etsin; ama "kaba" denen meyveden ve benzerlerinden yabancıların bizimle paylaşmasını kanun yasaklasın.

845a

ἐκείνως ἀεὶ ζημιούσθω· ἐὰν δὲ δὴ δοῦλος μὴ πείσας τὸν δεσπότην τῶν χωρίων ἅπτηταί του τῶν τοιούτων, κατὰ ῥᾶγα βοτρύων καὶ σῦκον συκῆς ἰσαρίθμους πληγὰς τούτοις μαστιγούσθω. μέτοικος δὲ ὠνούμενος τὴν γενναίαν ὀπώραν ὀπωριζέτω, ἐὰν βούληται, ἐὰν δὲ ξένος ἐπιδημήσας ὀπώρας ἐπιθυμῇ φαγεῖν διαπορευόμενος τὰς ὁδούς, τῆς μὲν γενναίας ἁπτέσθω, ἐὰν βούληται, μεθʼ ἑνὸς ἀκολούθου χωρὶς τιμῆς,

845bBiri, kendisi ya da kölesi, bilmeden bunlara dokunursa, köle dövülerek cezalandırılsın; hür adam ise uyarılsın, kendisine öteki meyvelere dokunabileceği, kuru üzüm, şarap ve kuru incir için saklanacak meyveyi almanın ise uygun olmadığı öğretilsin ve salıverilsin. Armutlar, elmalar, narlar ve bunun gibi bütün meyvelere gelince: Bunları gizlice almak utanç verici sayılmasın; ama yakalanan otuz yaşından küçükse dövülsün ve yaralanmadan kovulsun, hür adamın bu tür dayaklar için dava açma hakkı da olmasın.

845b

ξένια δεχόμενος, τῆς δὲ ἀγροίκου λεγομένης καὶ τῶν τοιούτων ὁ νόμος εἰργέτω μὴ κοινωνεῖν ἡμῖν τοὺς ξένους· ἐὰν δέ τις ἀίστωρ ὢν αὐτὸς ἢ δοῦλος ἅψηται, τὸν μὲν δοῦλον πληγαῖς κολάζειν, τὸν δὲ ἐλεύθερον ἀποπέμπειν νουθετήσαντα καὶ διδάξαντα τῆς ἄλλης ὀπώρας ἅπτεσθαι τῆς εἰς ἀπόθεσιν ἀσταφίδος οἴνου τε καὶ ξηρῶν σύκων ἀνεπιτηδείου κεκτῆσθαι. ἀπίων δὲ πέρι καὶ μήλων καὶ ῥοῶν καὶ πάντων

845cYabancıya, meyvelerde olduğu gibi, bunlardan da pay almak serbest olsun. Yaşlı biri bunlara dokunursa, orada yiyip bir şey götürmemek şartıyla, yabancı gibi bütün bu meyvelerden pay alsın. Kanuna uymazsa, ileride biri o zamanki yargıçlara onun bu tür davranışlarını hatırlatırsa, aretē yarışmasından men edilme tehlikesine düşsün.

845c

τῶν τοιούτων, αἰσχρὸν μὲν μηδὲν ἔστω λάθρᾳ λαμβάνειν, ὁ δὲ ληφθεὶς ἐντὸς τριάκοντα ἐτῶν γεγονὼς τυπτέσθω καὶ ἀμυνέσθω ἄνευ τραυμάτων, δίκην δʼ εἶναι ἐλευθέρῳ τῶν τοιούτων πληγῶν μηδεμίαν. ξένῳ δὲ καθάπερ ὀπώρας ἐξέστω καὶ τῶν τοιούτων μέτοχον εἶναι· ἐὰν δὲ πρεσβύτερος ὢν ἅπτηται τούτων, φαγὼν αὐτοῦ καὶ ἀποφέρων μηδέν, καθάπερ ὁ ξένος ταύτῃ κοινωνείτω τῶν τοιούτων ἁπάντων, μὴ πειθόμενος

845dBahçecilikte her şeyden çok besleyici olan sudur; ama su kolayca bozulur. Çünkü topraktan biten bitkileri suyla birlikte besleyen toprağı, güneşi ve rüzgârları zehirleyerek, başka yöne çevirerek ya da çalarak bozmak kolay değildir; oysa suyun tabiatı bütün bunlara elverişlidir.

845d

δὲ τῷ νόμῳ κινδυνευέτω ἀναγώνιστος γίγνεσθαι περὶ ἀρετῆς, ἐὰν εἰς τότε τὰ τοιαῦτα περὶ αὐτοῦ τοὺς τότε κριτάς τις ἀναμιμνῄσκῃ.

ὕδωρ δὲ πάντων μὲν τὸ περὶ τὰς κηπείας διαφερόντως τρόφιμον, εὐδιάφθαρτον δέ· οὔτε γὰρ γῆν οὔτε ἥλιον οὔτε πνεύματα, τοῖς ὕδασι σύντροφα τῶν ἐκ γῆς ἀναβλαστανόντων, ῥᾴδιον φθείρειν φαρμακεύσεσιν ἢ ἀποτροπαῖς ἢ καὶ κλοπαῖς, περὶ δὲ τὴν ὕδατος φύσιν ἐστὶν τὰ τοιαῦτα σύμπαντα δυνατὰ

845eBu yüzden bir kanunun yardımına ihtiyaç duyar. Bu konuda kanun şu olsun: Biri başkasının suyunu — kaynak suyu olsun, biriktirilmiş su olsun — zehirleyerek, kazarak ya da çalarak isteyerek bozarsa, zarar gören zararın değerini yazdırarak şehir yöneticileri önünde dava açsın. Biri zehirle zarar vermekten hüküm giyerse, ödeyeceği cezaya ek olarak kaynakları ya da su haznesini, tefsircilerin kuralları her durumda ve her biri için arındırmanın (katharsis) nasıl yapılmasını gerekli görüyorsa öyle arındırsın.

Bütün mevsim ürünlerinin taşınmasına gelince: İsteyen kendi ürününü her yerden taşıyabilsin; yeter ki ya kimseye hiç zarar vermesin ya da komşusuna verdiği zararın üç katı kadar kazanç sağlasın. Bu konularda karar yöneticilere ait olsun. Ayrıca biri isteyerek, zorla ya da gizlice, istemeyen birine — kendisine ya da malından birine — kendi mülkü aracılığıyla zarar verirse ve zarar üç minayı geçmiyorsa, zarar gören bütün bu tür durumları yöneticilere göstererek hakkını alsın.

845e

γίγνεσθαι· διὸ δὴ βοηθοῦ δεῖται νόμου. ἔστω τοίνυν ὅδε περὶ αὐτοῦ· ἄν τις διαφθείρῃ ἑκὼν ὕδωρ ἀλλότριον, εἴτε καὶ πηγαῖον εἴτε καὶ συναγυρτόν, φαρμακείαις ἢ σκάμμασιν ἢ κλοπαῖς, ὁ βλαπτόμενος δικαζέσθω πρὸς τοὺς ἀστυνόμους, τὴν ἀξίαν τῆς βλάβης ἀπογραφόμενος· ἂν δέ τις ὄφλῃ φαρμακείαις τισὶν βλάπτων, πρὸς τῷ τιμήματι καθηράτω τὰς πηγὰς ἢ τἀγγεῖον τοῦ ὕδατος, ὅπῃπερ ἂν οἱ τῶν ἐξηγητῶν νόμοι ἀφηγῶνται δεῖν γίγνεσθαι τὴν κάθαρσιν ἑκάστοτε καὶ ἑκάστοις.

ΑΘ.

περὶ δὲ συγκομιδῆς τῶν ὡραίων ἁπάντων, ἐξέστω τῷ

846aBiri bir başkasına karşı daha büyük bir şikâyette bulunursa, davayı ortak mahkemelere götürerek haksızlık edenden hakkını alsın.

846a

βουλομένῳ τὸ ἑαυτοῦ διὰ παντὸς τόπου κομίζεσθαι, ὅπῃπερ ἂν ἢ μηδὲν μηδένα ζημιοῖ ἢ τριπλάσιον αὐτὸς κέρδος τῆς τοῦ γείτονος ζημίας κερδαίνῃ, τούτων δὲ ἐπιγνώμονας τοὺς ἄρχοντας γίγνεσθαι, καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων ὅσα τις ἂν ἑκὼν ἄκοντα βλάπτῃ βίᾳ ἢ λάθρᾳ, αὐτὸν ἢ τῶν αὐτοῦ τι, διὰ τῶν αὑτοῦ κτημάτων, πάντα τὰ τοιαῦτα τοῖς ἄρχουσιν ἐπιδεικνὺς τιμωρείσθω, μέχρι τριῶν μνῶν ὄντος τοῦ βλάβους· ἐὰν δʼ ἔγκλημά τῳ μεῖζον ἄλλῳ πρὸς ἄλλον γίγνηται, πρὸς

846bYöneticilerden biri cezaları haksız bir niyetle belirliyor gibi görünürse, zarar görene iki katını ödemekle yükümlü olsun; yöneticilerin haksızlıklarını da, her bir şikâyet için, isteyen ortak mahkemelere götürebilsin. Cezaların nasıl verileceğini belirleyen sayısız küçük kural daha vardır: davaların açılması, mahkemeye çağrılar, çağrı tanıkları — iki tanıkla mı, kaç tanıkla mı çağrılmalı — ve buna benzer her şey. Bunlar kanunsuz bırakılamaz, ama yaşlı bir kanun koyucuya da yakışmaz. Bunları gençler kanuna bağlasın: öncekilerin kanunlarını örnek alarak, küçüğü büyüğe göre düzenleyerek ve bunların zorunlu kullanımında tecrübe kazanarak, hepsi yeterince yerine oturmuş görünene kadar. O zaman bunları değiştirilemez kılsınlar ve artık ölçüsünü bulmuş bu kurallarla yaşasınlar.

846b

τὰ κοινὰ δικαστήρια φέρων τὴν δίκην τιμωρείσθω τὸν ἀδικοῦντα. ἐὰν δέ τις τῶν ἀρχόντων δοκῇ μετʼ ἀδίκου γνώμης κρίνειν τὰς ζημίας, τῶν διπλασίων ὑπόδικος ἔστω τῷ βλαφθέντι· τὰ δὲ αὖ τῶν ἀρχόντων ἀδικήματα εἰς τὰ κοινὰ δικαστήρια ἐπανάγειν τὸν βουλόμενον ἑκάστων τῶν ἐγκλημάτων. μυρία δὲ ταῦτα ὄντα καὶ σμικρὰ νόμιμα, καθʼ ἃ δεῖ τὰς τιμωρίας γίγνεσθαι, λήξεών τε πέρι δικῶν καὶ

846c

προσκλήσεων καὶ κλητήρων, εἴτʼ ἐπὶ δυοῖν εἴτʼ ἐφʼ ὁπόσων δεῖ καλεῖσθαι, καὶ πάντα ὁπόσα τοιαῦτά ἐστιν, οὔτʼ ἀνομοθέτητα οἷόν τʼ εἶναι γέροντός τε οὐκ ἄξια νομοθέτου, νομοθετούντων δʼ αὐτὰ οἱ νέοι πρὸς τὰ τῶν πρόσθεν νομοθετήματα ἀπομιμούμενοι, σμικρὰ πρὸς μεγάλα, καὶ τῆς ἀναγκαίας αὐτῶν χρείας ἐμπείρως ἴσχοντες, μέχριπερ ἂν πάντα ἱκανῶς δόξῃ κεῖσθαι· τότε δὲ ἀκίνητα ποιησάμενοι, ζώντων τούτοις ἤδη χρώμενοι μέτρον ἔχουσι.

846dÖteki zanaatkârlar konusunda şöyle davranmak gerekir. Önce, zanaat işlerinde çalışanlardan hiçbiri yerli olmasın, yerli bir adamın kölesi de olmasın. Çünkü vatandaş olan adamın, şehrin ortak düzenini korumak ve yerleştirmek gibi yeterince büyük bir tekhnēsi vardır; bu tekhnē çok talim ve çok bilgi ister, yan iş olarak yürütülemez. İnsan tabiatlarından hemen hiçbiri iki uğraşı ya da iki tekhnēyi titizlikle yürütmeye yetmez; birini kendisi yapıp ötekini yapan birini denetlemeye de yetmez.

846d

τὸ δὲ τῶν ἄλλων δημιουργῶν ποιεῖν χρὴ κατὰ τόδε. πρῶτον μὲν ἐπιχώριος μηδεὶς ἔστω τῶν περὶ τὰ δημιουργικὰ τεχνήματα διαπονούντων, μηδὲ οἰκέτης ἀνδρὸς ἐπιχωρίου. τέχνην γὰρ ἱκανήν, πολλῆς ἀσκήσεως ἅμα καὶ μαθημάτων πολλῶν δεομένην, κέκτηται πολίτης ἀνὴρ τὸν κοινὸν τῆς πόλεως κόσμον σῴζων καὶ κτώμενος, οὐκ ἐν παρέργῳ δεόμενον ἐπιτηδεύειν· δύο δὲ ἐπιτηδεύματα ἢ δύο τέχνας ἀκριβῶς διαπονεῖσθαι σχεδὸν οὐδεμία φύσις ἱκανὴ τῶν ἀνθρωπίνων,

846eŞehirde ilk olarak bunun sağlanması gerekir: Demircilik yapan aynı zamanda marangozluk yapmasın; marangozluk yapan da kendi tekhnēsinden çok, demircilik yapan başkalarını gözetmesin. "Benim için çalışan pek çok köleyi gözetiyorum; gelirim kendi tekhnēmden çok oradan geldiği için onlarla daha çok ilgilenmem doğal" diye bahane bulmasın. Şehirde herkesin tek bir tekhnēsi olsun ve geçimini de ondan sağlasın.

846e

οὐδʼ αὖ τὴν μὲν αὐτὸς ἱκανὸς ἀσκεῖν, τὴν δὲ ἄλλον ἀσκοῦντα ἐπιτροπεύειν.

ΑΘ. τοῦτʼ οὖν ἐν πόλει ὑπάρχον δεῖ πρῶτον γίγνεσθαι· μηδεὶς χαλκεύων ἅμα τεκταινέσθω, μηδʼ αὖ τεκταινόμενος χαλκευόντων ἄλλων ἐπιμελείσθω μᾶλλον ἢ τῆς αὑτοῦ τέχνης, πρόφασιν ἔχων ὡς πολλῶν οἰκετῶν ἐπιμελούμενος ἑαυτῷ δημιουργούντων, εἰκότως μᾶλλον ἐπιμελεῖται διʼ

847aBu kanunu şehir yöneticileri (astynomoi) titizlikle uygulayarak korusunlar. Yerli biri aretēyle ilgilenmek yerine bir tekhnēye yönelirse, onu kendi yoluna dönünceye kadar kınamalarla ve şerefsizlik cezalarıyla cezalandırsınlar. Yabancılardan biri iki tekhnē yürütürse, onu hapisle, para cezasıyla ve şehirden sürgünle cezalandırarak çok değil, tek kişi olmaya zorlasınlar.

847a

ἐκείνων διὰ τὸ τὴν πρόσοδον ἐκεῖθεν αὑτῷ πλείω γίγνεσθαι τῆς αὑτοῦ τέχνης, ἀλλʼ εἷς μίαν ἕκαστος τέχνην ἐν πόλει κεκτημένος ἀπὸ ταύτης ἅμα καὶ τὸ ζῆν κτάσθω. τοῦτον δὴ τὸν νόμον ἀστυνόμοι διαπονούμενοι σῳζόντων, καὶ τὸν μὲν ἐπιχώριον, ἐὰν εἴς τινα τέχνην ἀποκλίνῃ μᾶλλον ἢ τὴν τῆς ἀρετῆς ἐπιμέλειαν, κολαζόντων ὀνείδεσί τε καὶ ἀτιμίαις, μέχριπερ ἂν κατευθύνωσιν εἰς τὸν αὑτοῦ δρόμον, ξένων δὲ ἄν τις ἐπιτηδεύῃ δύο τέχνας, δεσμοῖσί τε καὶ χρημάτων

847bBunların ücretleri, işlerin teslim alınması ve onlara başkasının ya da onların başka birine haksızlık etmesi konularında elli drahmiye kadar şehir yöneticileri karar versin; bunun üstündekileri ortak mahkemeler kanuna göre karara bağlasın.

Şehirde kimse ne ihraç edilen ne de ithal edilen mallar için gümrük vergisi ödemesin. Kimse günlüğü ve tanrılar için yakılan buna benzer yabancı tütsüleri, ülkenin yetiştirmediği mor boyayı ve öteki boyaları, ya da yabancı ithal mallarına ihtiyaç duyan başka bir tekhnēnin malzemelerini, zorunlu olmayan hiçbir şey için ülkeye getirmesin; ülkede kalması gereken zorunlu şeyleri de dışarı çıkarmasın.

847b

ζημίαις καὶ ἐκβολαῖς ἐκ τῆς πόλεως κολάζοντες, ἀναγκαζόντων ἕνα μόνον ἀλλὰ μὴ πολλοὺς εἶναι. μισθῶν δὲ αὐτοῖς πέρι καὶ τῶν ἀναιρέσεων τῶν ἔργων, καὶ ἐάν τις αὐτοὺς ἕτερος ἢ ʼκεῖνοί τινα ἄλλον ἀδικῶσι, μέχρι δραχμῶν πεντήκοντα ἀστυνόμοι διαδικαζόντων, τὸ δὲ πλέον τούτου τὰ κοινὰ δικαστήρια διακρινόντων κατὰ νόμον.

τέλος δὲ ἐν τῇ πόλει μηδένα μηδὲν τελεῖν μήτε ἐξαγομένων χρημάτων μήτʼ εἰσαγομένων· λιβανωτὸν δὲ καὶ ὅσα

847cBütün bunlara karar verecek ve bunları gözetecek olanlar, kanun koruyucularından en yaşlı beşi çıkarıldıktan sonra sıradaki on iki kişi olsun.

847c

πρὸς θεοὺς τὰ τοιαῦτα ἐστὶν ξενικὰ θυμιάματα, καὶ πορφύραν καὶ ὅσα βαπτὰ χρώματα, μὴ φερούσης τῆς χώρας, ἢ περί τινα ἄλλην τέχνην δεομένην ξενικῶν τινων εἰσαγωγίμων μηδενὸς ἀναγκαίου χάριν μήτε τις ἀγέτω, μήτε αὖ τῶν ἐν τῇ χώρᾳ ἀναγκαίων ἐμμένειν ἐξαγέτω· τούτων δʼ αὖ πάντων ἐπιγνώμονας εἶναι καὶ ἐπιμελητὰς τῶν νομοφυλάκων, πέντε ἀφαιρεθέντων τῶν πρεσβυτέρων, τοὺς ἑξῆς δώδεκα.

847dSilahlar ve savaşla ilgili bütün araçlar konusunda, bu tür ihtiyaçlar için ithal bir tekhnēye, bitkiye, maden ürününe, halat malzemesine ya da bazı hayvanlara ihtiyaç duyulursa, bunların ithalatına ve ihracatına süvari komutanları ve generaller yetkili olsun; şehir hem verecek hem alacak, bu konularda uygun ve yeterli kanunları da kanun koruyucuları koyacak. Ama ne bunlarda ne başka herhangi bir şeyde kazanç için perakende ticaret bütün ülkemizde ve şehrimizde olmasın.

847d

περὶ δὲ ὅπλων καὶ ὅσα περὶ τὸν πόλεμον ἅπαντα ὄργανα, ἐάν τινος ἢ τέχνης εἰσαγωγίμου δέῃ γίγνεσθαι ἢ φυτοῦ ἢ μεταλλευτικοῦ κτήματος ἢ δεσμευτικοῦ ἢ ζῴων τινῶν ἕνεκα τῆς τοιαύτης χρείας, ἵππαρχοι καὶ στρατηγοὶ τούτων ἔστωσαν κύριοι εἰσαγωγῆς τε καὶ ἐξαγωγῆς, διδούσης τε ἅμα καὶ δεχομένης τῆς πόλεως, νόμους δὲ περὶ τούτων νομοφύλακες τοὺς πρέποντάς τε καὶ ἱκανοὺς θήσουσι· καπηλείαν δὲ ἕνεκα χρηματισμῶν μήτε οὖν τούτου μήτε ἄλλου μηδενὸς ἐν τῇ

847eYiyeceklere ve ülke ürünlerinin dağıtımına gelince, Girit kanununa yakın bir doğruluk yolu izlenirse uygun olacağa benziyor. Ülkenin bütün ürünlerini herkes on iki kısma ayırmalıdır; tüketimleri de buna göre olacaktır.

On iki kısmın her biri — örneğin buğday ve arpa; mevsimin öteki bütün ürünleri ve her bölgede satılabilir olan bütün hayvanlar da bunlar gibi paylaştırılsın — orantılı olarak üçe bölünsün: Bir kısım hürlere, bir kısım onların kölelerine; üçüncü kısım ise zanaatkârlara ve genel olarak yabancılara, yani yerleşik yabancılardan aramızda yaşayıp zorunlu yiyeceğe ihtiyaç duyanlara ve şehrin ya da bir özel kişinin herhangi bir işi için zaman zaman gelenlere. Bütün zorunlu ürünlerden ayrılan bu üçüncü kısım, satılması zorunlu olan tek kısım olsun; öbür iki kısımdan hiçbir şeyi satmak zorunlu olmasın.

847e

χώρᾳ ὅλῃ καὶ πόλει ἡμῖν γίγνεσθαι.

τροφῆς δὲ καὶ διανομῆς τῶν ἐκ τῆς χώρας ἐγγὺς τῆς τοῦ Κρητικοῦ νόμου ἔοικεν ὀρθότης ἄν τις γιγνομένη κατὰ τρόπον γίγνεσθαι. δώδεκα μὲν γὰρ δὴ μέρη τὰ πάντα ἐκ τῆς χώρας γιγνόμενα νέμειν χρεὼν πάντας, ᾗπερ καὶ ἀναλωτέα·

ΑΘ. τὸ δὲ δωδέκατον μέρος ἕκαστον—οἷον πυρῶν καὶ κριθῶν, οἷσιν δὴ καὶ τὰ ἅπαντα ἀκολουθείτω τὰ ἄλλα ὡραῖα

848a

νεμόμενα, καὶ ὅσα ζῷα σύμπαντα πράσιμα ἐν ἑκάστοις ᾖ— τριχῇ διαιρείσθω κατὰ λόγον, ἓν μὲν μέρος τοῖς ἐλευθέροις, ἓν δὲ τοῖς τούτων οἰκέταις· τὸ δὲ τρίτον δημιουργοῖς τε καὶ πάντως τοῖς ξένοις, οἵ τέ τινες αὖ τῶν μετοικούντων ὦσι συνοικοῦντες τροφῆς ἀναγκαίου δεόμενοι, καὶ ὅσοι χρείᾳ τινὶ πόλεως ἤ τινος ἰδιωτῶν εἰσαφικνοῦνται ἑκάστοτε, πάντων τῶν ἀναγκαίων ἀπονεμηθὲν τρίτον μέρος ὤνιον ἐξ ἀνάγκης ἔστω τοῦτο μόνον, τῶν δὲ δύο μερῶν μηδὲν ἐπάναγκες ἔστω

848bPeki bunlar en doğru biçimde nasıl paylaştırılır? Önce açıktır ki bir bakıma eşit, bir bakıma eşit olmayan bir biçimde paylaştırıyoruz.

Kleinias: Nasıl yani?

Atinalı: Toprak bu ürünlerin her birini ister istemez kimini daha kötü, kimini daha iyi yetiştirir.

Kleinias: Elbette.

Atinalı: Öyleyse üç kısımdan hiçbiri bu bakımdan fazlasını almasın; ne efendilere ya da kölelere ayrılan kısım ne de yabancılarınki. Paylaştırma herkese aynı benzerlik eşitliğini versin.

848b

πωλεῖν. πῶς οὖν δὴ ταῦτα ὀρθότατα νέμοιτʼ ἄν; πρῶτον μὲν δῆλον ὅτι τῇ μὲν ἴσα, τῇ δʼ οὐκ ἴσα νέμομεν.

ΚΛ. πῶς λέγεις;

ΑΘ. χείρω που καὶ βελτίω τούτων ἕκαστα ἀνάγκη φύειν καὶ ἐκτρέφειν τὴν γῆν.

ΚΛ. πῶς γὰρ οὔ;

ΑΘ. τῷ μὲν τοίνυν τοιούτῳ τῶν μερῶν, τριῶν ὄντων, μηδὲν πλέον ἐχέτω μήτε τοῖς δεσπόταις ἢ δούλοις νεμόμενον, μήτε αὖ τὸ τῶν ξένων, ἀλλὰ τὴν τῆς ὁμοιότητος ἰσότητα ἡ νομὴ

848cVatandaşların her biri iki kısmı alınca, bunları kölelere ve hürlere, istediği kadarını ve istediği türden, dağıtma yetkisine sahip olsun. Bundan artanı ise ölçüyle ve sayıyla şöyle dağıtmak gerekir: Topraktan beslenmesi gereken bütün canlıların sayısını alıp ona göre dağıtmalı.

Bundan sonra onlar için ayrı ayrı düzenlenmiş meskenler olmalıdır; bu tür şeylere şu düzen yakışır. On iki köy olmalı, her on ikide birlik bölümün ortasında bir köy. Her köyde önce tanrılar ve tanrılara eşlik eden daimōnlar için tapınaklar ve bir çarşı ayrılmalı. Magnetlerin ya da hatırası korunmuş başka eski halkların yerli tanrılarının tapınakları varsa, onlara eski insanların gösterdiği saygı gösterilmeli; Hestia, Zeus ve Athena için ve her on ikide birlik bölümün başında hangi tanrı varsa onun için her yerde tapınaklar kurulmalıdır.

848c

πᾶσιν ἀποδιδότω τὴν αὐτήν· λαβὼν ἕκαστος τῶν πολιτῶν τὰ δύο μέρη κύριος ἔστω τῆς νομῆς δούλοις τε καὶ ἐλευθέροις, ὁπόσʼ ἂν καὶ ὁποῖα βούληται διανέμειν. τὸ δὲ πλέον τούτων μέτροις τε καὶ ἀριθμῷ τῇδε χρὴ διανέμεσθαι· λαβόντα τὸν ἀριθμὸν πάντων τῶν ζῴων οἷς ἐκ τῆς γῆς δεῖ τὴν τροφὴν γίγνεσθαι, διανέμειν.

τὸ δὲ μετὰ τοῦτο αὐτοῖς οἰκήσεις δεῖ χωρὶς διατεταγμένας εἶναι· τάξις δὲ ἥδε πρέπει τοῖς τοιούτοις. δώδεκα κώμας εἶναι χρή, κατὰ μέσον τὸ δωδεκατημόριον ἕκαστον μίαν, ἐν

848dÖnce bu tapınakların çevresinde, yerin en yüksek olduğu noktada, muhafızlar için olabildiğince iyi korunmuş bir barınak inşa edilmelidir.

848d

τῇ κώμῃ δὲ ἑκάστῃ πρῶτον μὲν ἱερὰ καὶ ἀγορὰν ἐξῃρῆσθαι θεῶν τε καὶ τῶν ἑπομένων θεοῖς δαιμόνων, εἴτε τινὲς ἔντοποι Μαγνήτων εἴτʼ ἄλλων ἱδρύματα παλαιῶν μνήμῃ διασεσωμένων εἰσίν, τούτοις ἀποδιδόντας τὰς τῶν πάλαι τιμὰς ἀνθρώπων, Ἑστίας δὲ καὶ Διὸς Ἀθηνᾶς τε, καὶ ὃς ἂν ἀρχηγὸς ᾖ τῶν ἄλλων τοῦ δωδεκάτου ἑκάστου μέρους, ἱερὰ πανταχοῦ ἱδρύσασθαι. πρῶτον δὲ οἰκοδομίας εἶναι περὶ τὰ

848eÜlkenin geri kalanını ise zanaatkârları on üç kısma bölerek düzenlemeli: Bir kısmını şehre yerleştirmeli, onu da bütün şehrin on iki bölümüne, şehrin dışına ve çevresine dağıtarak; her köye de çiftçilere yarayan zanaatkâr türlerini yerleştirmeli. Bütün bunların gözetimi kırsal bölge yöneticilerinin başlarına ait olsun: Her yerin kaç zanaatkâra ve hangilerine ihtiyacı olduğunu, çiftçilere en az sıkıntı verip en çok fayda sağlayacakları yerin neresi olduğunu onlar belirlesin.

848e

ἱερὰ ταῦτα, ὅπῃ ἂν ὁ τόπος ὑψηλότατος ᾖ, τοῖς φρουροῖς ὑποδοχὴν ὅτι μάλιστα εὐερκῆ· τὴν δὲ ἄλλην χώραν κατασκευάζειν πᾶσαν δημιουργῶν τριακαίδεκα μέρη διελομένους, καὶ τὸ μὲν ἐν ἄστει κατοικίζειν, διελομένους αὖ καὶ τοῦτο εἰς τὰ δώδεκα μέρη τῆς πόλεως ἁπάσης, ἔξω τε καὶ ἐν κύκλῳ κατανεμηθέντας, ἐν τῇ κώμῃ δὲ ἑκάστῃ τὰ πρόσφορα γεωργοῖς γένη τῶν δημιουργῶν συνοικίζειν. τοὺς δʼ ἐπιμελητὰς εἶναι τούτων πάντων τοὺς τῶν ἀγρονόμων ἄρχοντας, ὅσων τε καὶ ὧντινων ὁ τόπος ἕκαστος δεῖται, καὶ ὅπου κατοικοῦντες ἀλυπότατοί τε καὶ ὠφελιμώτατοι ἔσονται τοῖσιν γεωργοῖσι.

849aŞehirdekilerin gözetimini de aynı şekilde şehir yöneticileri üstlensin ve sürdürsün.

Çarşıyla ilgili her şeyle de çarşı yöneticileri (agoranomoi) ilgilenmelidir. Görevleri, çarşıdaki tapınakları kimse bir haksızlık yapmasın diye gözettikten sonra, ikinci olarak insanların alışverişini gözetmektir: İtidal ve küstahlık bakımından gözcülük ederek cezayı hak edeni cezalandırmak. Satılık mallar konusunda ise önce, vatandaşların yabancılara satması için belirlenmiş olanların her birinin kanuna göre yapılıp yapılmadığına bakmalıdırlar.

849a

ΑΘ. τῶν δὲ ἐν ἄστει κατὰ τὰ αὐτὰ ἐπιμεληθῆναι καὶ ἐπιμελεῖσθαι τὴν τῶν ἀστυνόμων ἀρχήν.

τοῖς δὲ δὴ ἀγορανόμοις τὰ περὶ ἀγοράν που δεῖ ἕκαστα μέλειν· ἡ δʼ ἐπιμέλεια, μετὰ τὴν τῶν ἱερῶν ἐπίσκεψιν τῶν κατʼ ἀγορὰν μή τις ἀδικῇ τι, τῆς τῶν ἀνθρώπων χρείας τὸ δεύτερον ἂν εἴη, σωφροσύνης τε καὶ ὕβρεως ἐπισκόπους ὄντας κολάζειν τὸν δεόμενον κολάσεως. τῶν δὲ ὠνίων, πρῶτον μὲν τὰ περὶ τοὺς ξένους ταχθέντα πωλεῖν τοῖς ἀστοῖς σκοπεῖν

849bKanun şu olsun: Her ayın ilk günü, vatandaşlar adına işleri yöneten vekiller — yabancı ya da köle olan vekiller — satılması gereken ürünlerden yabancılara düşen payı, önce tahılın on ikide birini çarşıya çıkarsın; yabancı da ilk çarşı günü bütün ay için tahılı ve tahılla ilgili ürünleri satın alsın. Ayın onunda sıvı ürünlerin satışını biri, alımını öbürü bütün aya yetecek kadar yapsın.

849b

εἰ γίγνεται κατὰ τὸν νόμον ἕκαστα. νόμος δʼ ἑκάστῳ μηνὸς τῇ νέᾳ ὧν δεῖ πραθῆναι τὸ μέρος τοῖς ξένοις ἐξάγειν τοὺς ἐπιτρόπους, ὅσοι τοῖς ἀστοῖς ξένοι ἢ καὶ δοῦλοι ἐπιτροπεύουσι, δωδεκατημόριον πρῶτον τοῦ σίτου, τὸν δὲ ξένον εἰς πάντα τὸν μῆνα ὠνεῖσθαι σῖτον μὲν καὶ ὅσα περὶ σῖτον ἀγορᾷ τῇ πρώτῃ· δεκάτῃ δὲ τοῦ μηνὸς τὴν τῶν ὑγρῶν οἱ μὲν πρᾶσιν, οἱ δὲ ὠνὴν ποιείσθωσαν διʼ ὅλου τοῦ μηνὸς ἱκανήν·

849cAyın yirmi üçünde hayvanların satışı olsun: Herkesin satması ya da ihtiyacı olanların alması gereken hayvanlar ve çiftçilerin sattığı eşyalar ve mallar — deriler, her türlü giysi, örgü, keçe ve benzeri şeyler —, ki yabancıların bunları başkalarından edinerek satın almaları zorunludur. Bunların, ya da öğütülmek üzere ayrılan arpa ve buğdayın, ya da öteki bütün yiyeceklerin perakende satışını vatandaşlara ve onların kölelerine kimse yapmasın, kimse de böyle birinden bir şey satın almasın. Yabancıların çarşılarında ise yabancı, zanaatkârlara ve onların kölelerine şarap ve tahıl satabilir; çoğunluk bu işe perakendecilik adını verir.

849c

τρίτῃ δὲ εἰκάδι τῶν ζῴων ἔστω πρᾶσις, ὅσα πρατέα ἑκάστοις ἢ ὠνητέα αὐτοῖς δεομένοις, καὶ ὁπόσων σκευῶν ἢ χρημάτων γεωργοῖς μὲν πρᾶσις, οἷον δερμάτων ἢ καὶ πάσης ἐσθῆτος ἢ πλοκῆς ἢ πιλήσεως ἤ τινων ἄλλων τοιούτων, ξένοις δὲ ἀναγκαῖον ὠνεῖσθαι παρʼ ἄλλων κτωμένοις. καπηλείας δὲ τούτων ἢ κριθῶν ἢ πυρῶν εἰς ἄλφιτα νεμηθέντων, ἢ καὶ τὴν ἄλλην σύμπασαν τροφήν, ἀστοῖς μὲν καὶ τούτων δούλοις μήτε τις πωλείτω μήτε ὠνείσθω παρὰ τοιούτου μηδεὶς μηδενός, ἐν

849dHayvanları parçalara ayıran kasaplar da etleri yabancılara, zanaatkârlara ve onların hizmetkârlarına satsınlar. Yakacak odunun her türlüsünü isteyen yabancı her gün köylerdeki vekillerden toptan alsın, kendisi de yabancılara istediği kadar ve istediği zaman satsın.

849d

δὲ ταῖς τῶν ξένων ξένος ἀγοραῖς πωλείτω τοῖς δημιουργοῖς τε καὶ τούτων δούλοις, οἴνου τε μεταβαλλόμενος καὶ σίτου πρᾶσιν, ὃ δὴ καπηλείαν ἐπονομάζουσιν οἱ πλεῖστοι· καὶ ζῴων διαμερισθέντων μάγειροι διατιθέσθων ξένοις τε καὶ δημιουργοῖς καὶ τούτων οἰκέταις. πᾶσαν δὲ ὕλην καύσιμον ὁσημέραι ξένος ὁ βουληθεὶς ὠνείσθω μὲν ἁθρόαν παρὰ τῶν ἐν τοῖς χωρίοις ἐπιτρόπων, πωλείτω δὲ αὐτὸς τοῖς ξένοις,

849eÖteki bütün mallar ve herkesin ihtiyaç duyduğu eşyalar ortak çarşıya getirilip her biri kendi yerinde satılmalıdır. Kanun koruyucuları ve çarşı yöneticileri, şehir yöneticileriyle birlikte uygun yerleri belirleyip satılık mallar için sınırlar koyacaklar; bu yerlerde mal karşılığı para, para karşılığı mal değiş tokuş edilecek ve kimse ötekine karşılığını almadan malını vermeyecek. Güvenerek veren kişi ise, karşılığını alsın almasın, bu tür alışverişler için artık dava hakkı olmadığını bilerek buna razı olsun.

849e

καθʼ ὅσον ἂν βούληται καὶ ὁπόταν βούληται. τῶν δὲ ἄλλων χρημάτων πάντων καὶ σκευῶν ὁπόσων ἑκάστοισι χρεία, πωλεῖν εἰς τὴν κοινὴν ἀγορὰν φέροντας εἰς τὸν τόπον ἕκαστον, ἐν οἷς ἂν νομοφύλακές τε καὶ ἀγορανόμοι, μετʼ ἀστυνόμων τεκμηράμενοι ἕδρας πρεπούσας, ὅρους θῶνται τῶν ὠνίων, ἐν τούτοις ἀλλάττεσθαι νόμισμά τε χρημάτων καὶ χρήματα νομίσματος, μὴ προϊέμενον ἄλλον ἑτέρῳ τὴν ἀλλαγήν·

ΑΘ. ὁ δὲ προέμενος ὡς πιστεύων, ἐάντε κομίσηται καὶ ἂν μή, στεργέτω ὡς οὐκέτι δίκης οὔσης τῶν τοιούτων

850aAlınan ya da satılan şey, servetin ne kadar artması ya da azalması hâlinde bunların yapılmaması gerektiğini söyleyen kanunun sınırını aşacak kadar çok ve değerli olursa, fazlası hemen kanun koruyucularının yanında kayda geçirilsin; azalma olursa kayıttan düşülsün. Yerleşik yabancıların mal varlığının kaydı konusunda da aynı kurallar geçerli olsun. İsteyen belirli şartlarla yerleşik yabancı olarak gelebilsin: Burada yerleşmek isteyen ve yerleşebilecek durumda olan yabancılara mesken vardır; yeter ki bir tekhnēsi olsun, kaydını yaptırdığı günden itibaren yirmi yıldan fazla kalmasın, yerleşik yabancı vergisi olarak itidalli olmak dışında küçük de olsa hiçbir şey ödemesin, alım ya da satım için başka bir vergi de ödemesin.

850a

περὶ συναλλάξεων. τὸ δὲ ὠνηθὲν ἢ πραθὲν ὅσῳ πλέον ἂν ᾖ καὶ πλέονος ἢ κατὰ τὸν νόμον, ὃς εἴρηκεν πόσου προσγενομένου καὶ ἀπογενομένου δεῖ μηδέτερα τούτων ποιεῖν, ἀναγραφήτω τότʼ ἤδη παρὰ τοῖς νομοφύλαξιν τὸ πλέον, ἐξαλειφέσθω δὲ τὸ ἐναντίον. τὰ αὐτὰ δὲ καὶ περὶ μετοίκων ἔστω τῆς ἀναγραφῆς πέρι τῆς οὐσίας. ἰέναι δὲ τὸν βουλόμενον εἰς τὴν μετοίκησιν ἐπὶ ῥητοῖς, ὡς οἰκήσεως οὔσης τῶν ξένων τῷ

850bSüresi dolduğunda mal varlığını alıp gitsin. Bu yıllar içinde şehre kayda değer bir iyilik yapmış olursa ve meclisi ve halk meclisini ikna edebileceğine güvenirse, ya gidişinin bir süre ertelenmesini yetkili bir kararla istemek ya da hayat boyu kalmak için gelip şehri ikna ederse, şehri neye ikna ettiyse o kendisi için geçerli olsun.

850b

βουλομένῳ καὶ δυναμένῳ κατοικεῖν, τέχνην κεκτημένῳ καὶ ἐπιδημοῦντι μὴ πλέον ἐτῶν εἴκοσιν ἀφʼ ἧς ἂν γράψηται, μετοίκιον μηδὲ σμικρὸν τελοῦντι πλὴν τοῦ σωφρονεῖν, μηδὲ ἄλλο αὖ τέλος ἕνεκά τινος ὠνῆς ἢ καὶ πράσεως· ὅταν δʼ ἐξήκωσιν οἱ χρόνοι, τὴν αὑτοῦ λαβόντα οὐσίαν ἀπιέναι. ἐὰν δʼ ἐν τοῖς ἔτεσι τούτοις αὐτῷ συμβῇ λόγου ἀξίῳ πρὸς εὐεργεσίαν τῆς πόλεως γεγονέναι τινὰ ἱκανήν, καὶ πιστεύῃ πείσειν βουλὴν καὶ ἐκκλησίαν, ἤ τινα ἀναβολὴν τῆς ἐξοικήσεως

850cZanaatkâr olan yerleşik yabancıların on beş yaşına gelmiş çocukları için yerleşik yabancılık süresi on beşinci yıldan sonra başlasın; bundan sonra yirmi yıl kalıp istediği yere gitsin, kalmak isterse aynı şekilde şehri ikna ederek kalsın. Giden de daha önce yöneticiler nezdinde adına yapılmış kayıtları sildirerek gitsin.

850c

ἀξιῶν αὑτῷ γίγνεσθαι κυρίως, ἢ καὶ τὸ παράπαν διὰ βίου τινὰ μονήν, ἐπελθὼν καὶ πείσας τὴν πόλιν, ἅπερ ἂν πείσῃ, ταῦτα αὐτῷ τέλεα γιγνέσθω. παισὶ δὲ μετοίκων, δημιουργοῖς οὖσι καὶ γενομένοις ἐτῶν πεντεκαίδεκα, τῆς μὲν μετοικίας ἀρχέτω χρόνος ὁ μετὰ τὸ πέμπτον καὶ δέκατον ἔτος, ἐπὶ τούτοις δὲ εἴκοσιν ἔτη μείνας, ἴτω ὅπῃ αὐτῷ φίλον, μένειν δὲ ἂν βούληται, κατὰ τὰ αὐτὰ μενέτω πείσας· ὁ δὲ ἀπιὼν

850d

ἐξαλειψάμενος ἴτω τὰς ἀπογραφάς, αἵτινες ἂν αὐτῷ παρὰ τοῖς ἄρχουσιν γεγραμμέναι πρότερον ὦσιν.

Çeviri değerlendirmesi

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…