VI. Kitap
751aAtinalı: Şimdi söylenen her şeyden sonra, senin için sıra hemen hemen şehirde yönetimlerin kurulmasına gelir.
Kleinias: Gerçekten öyle.
Atinalı: Bir şehir düzenini tertiplemenin iki eidos'u vardır: önce yönetimlerin ve yöneticilerin kurulması, yani kaç yönetim olacağı ve bunların hangi yolla kurulacağı; sonra her yönetime kanunlarının verilmesi, yani her birine hangi kanunların, kaç tane ve nasıl kanunların uygun düşeceği.
ΑΘ. ἀλλὰ μὴν μετά γε πάντα τὰ νῦν εἰρημένα σχεδὸν ἂν ἀρχῶν εἶέν σοι καταστάσεις τῇ πόλει.
ΚΛ. ἔχει γὰρ οὖν οὕτω.
ΑΘ. δύο εἴδη ταῦτα περὶ πολιτείας κόσμον γιγνόμενα τυγχάνει, πρῶτον μὲν καταστάσεις ἀρχῶν τε καὶ ἀρξόντων, ὅσας τε αὐτὰς εἶναι δεῖ καὶ τρόπον ὅντινα καθισταμένας· ἔπειτα οὕτω δὴ τοὺς νόμους ταῖς ἀρχαῖς ἑκάσταις ἀποδοτέον,
751bAma seçime geçmeden önce biraz duralım ve onunla ilgili söylenmesi uygun düşecek bir söz söyleyelim.
Kleinias: Hangi söz?
Atinalı: Şu. Herkes için açıktır ki kanun koyma büyük bir iş olduğundan, iyi donatılmış bir şehirde iyi konmuş kanunların başına uygun olmayan yönetimler getirmek, kanunların iyi konmuş olmasından hiçbir fayda sağlamamakla ve çok büyük bir gülünçlüğe yol açmakla kalmaz, şehirler için neredeyse en büyük zararların ve yıkımların kaynağı da olur.
οὕστινάς τε αὖ καὶ ὅσους καὶ οἵους προσῆκον ἂν ἑκάσταις εἴη. σμικρὸν δὲ ἐπισχόντες πρὸ τῆς αἱρέσεως, εἴπωμεν προσήκοντά τινα λόγον περὶ αὐτῆς ῥηθῆναι.
ΚΛ. τίνα δὴ τοῦτον;
ΑΘ. τόνδε. παντί που δῆλον τὸ τοιοῦτον, ὅτι μεγάλου τῆς νομοθεσίας ὄντος ἔργου, τοῦ πόλιν εὖ παρεσκευασμένην ἀρχὰς ἀνεπιτηδείους ἐπιστῆσαι τοῖς εὖ κειμένοις νόμοις, οὐ μόνον οὐδὲν πλέον εὖ τεθέντων, οὐδʼ ὅτι γέλως ἂν πάμπολυς
751cKleinias: Nasıl olmasın?
Atinalı: Öyleyse dostum, bunun senin şimdiki şehir düzenin ve şehrin için de geçerli olduğunu düşünelim. Görüyorsun ki önce, yönetim görevlerine doğru yoldan gelecek kişilerin hem kendilerinin hem de soylarının çocukluktan seçime kadar yeterince sınanmış olmaları gerekir; sonra seçecek olanların da kanunların huyları içinde yetişmiş ve iyi terbiye görmüş olmaları gerekir ki, birini reddedip ötekini kabul ederek, her iki muameleye layık olanları doğru biçimde seçip ayırabilsinler. Oysa yeni bir araya gelmiş, birbirini tanımayan, üstelik terbiye görmemiş insanlar yönetimleri nasıl kusursuzca seçebilir?
συμβαίνοι, σχεδὸν δὲ βλάβαι καὶ λῶβαι πολὺ μέγισται ταῖς πόλεσι γίγνοιντʼ ἂν ἐξ αὐτῶν.
ΚΛ. πῶς γὰρ οὔ;
ΑΘ. τοῦτο τοίνυν νοήσωμέν σοι περὶ τῆς νῦν, ὦ φίλε, πολιτείας τε καὶ πόλεως συμβαῖνον. ὁρᾷς γὰρ ὅτι πρῶτον μὲν δεῖ τοὺς ὀρθῶς ἰόντας ἐπὶ τὰς τῶν ἀρχῶν δυνάμεις βάσανον ἱκανὴν αὐτούς τε καὶ γένος ἑκάστων ἐκ παίδων μέχρι τῆς αἱρέσεως εἶναι δεδωκότας, ἔπειτα αὖ τοὺς μέλλοντας αἱρήσεσθαι τεθράφθαι [τε] ἐν ἤθεσι νόμων εὖ πεπαιδευμένους
751dKleinias: Neredeyse hiçbir zaman seçemezler.
Atinalı: Ama derler ki yarış bahane kabul etmez. Şimdi hem sen hem ben bunu yapmalıyız: çünkü sen, söylediğine göre, dokuz kişiyle birlikte şehri Girit halkı için hevesle kurmayı üstlendin; ben de şimdi anlatmakta olduğumuz masal ölçüsünde sana yardım etmeyi üstlendim.
πρὸς τὸ δυσχεραίνοντάς τε καὶ ἀποδεχομένους ὀρθῶς κρίνειν καὶ ἀποκρίνειν δυνατοὺς γίγνεσθαι τοὺς ἀξίους ἑκατέρων· ταῦτα δὲ οἱ νεωστὶ συνεληλυθότες ὄντες τε ἀλλήλων ἀγνῶτες, ἔτι δʼ ἀπαίδευτοι, πῶς ἄν ποτε δύναιντο ἀμέμπτως τὰς ἀρχὰς αἱρεῖσθαι;
ΚΛ. σχεδὸν οὐκ ἄν ποτε.
ΑΘ. ἀλλὰ γὰρ ἀγῶνα προφάσεις φασὶν οὐ πάνυ δέχεσθαι· καὶ δὴ καὶ σοὶ τοῦτο νῦν καὶ ἐμοὶ ποιητέον, ἐπείπερ
σὺ μὲν δὴ τὴν πόλιν ὑπέστης τῷ Κρητῶν ἔθνει προθύμως κατοικιεῖν δέκατος αὐτός, ὡς φῄς, τὰ νῦν, ἐγὼ δʼ αὖ σοὶ
752aAtinalı: Bir masal anlatırken onu isteyerek başsız bırakmam herhalde; böyle kalırsa her yerde başıboş dolaşır ve biçimsiz görünür.
Kleinias: Çok iyi söyledin, yabancı.
Atinalı: Yalnızca söylemekle kalmayacağım, elimden geldiğince öyle de yapacağım.
Kleinias: Elbette, dediğimiz gibi yapalım.
Atinalı: Tanrı dilerse ve yaşlılığa bu kadarcık üstün gelebilirsek, öyle olacak.
συλλήψεσθαι κατὰ τὴν παροῦσαν ἡμῖν τὰ νῦν μυθολογίαν.
ΑΘ. οὔκουν δήπου λέγων γε ἂν μῦθον ἀκέφαλον ἑκὼν καταλίποιμι· πλανώμενος γὰρ ἂν ἁπάντῃ τοιοῦτος ὢν ἄμορφος φαίνοιτο.
ΚΛ. ἄριστʼ εἴρηκας, ὦ ξένε.
ΑΘ. οὐ μόνον γε, ἀλλὰ καὶ δράσω κατὰ δύναμιν οὕτω.
ΚΛ. πάνυ μὲν οὖν ποιῶμεν ᾗπερ καὶ λέγομεν.
ΑΘ. ἔσται ταῦτʼ, ἂν θεὸς ἐθέλῃ καὶ γήρως ἐπικρατῶμεν τό γε τοσοῦτον.
752bKleinias: Dilemesi de akla yakın.
Atinalı: Akla yakın elbette. Onun peşinden giderek şunu da ele alalım.
Kleinias: Neyi?
Atinalı: Şehrimizi şu anda ne kadar cesurca ve ne büyük bir riske girerek kurmuş olacağımızı.
Kleinias: Neye bakarak ve en çok neyi kastederek bunu şimdi söyledin?
Atinalı: Tecrübesiz insanlara, şimdi konan kanunları bir gün nasıl kabul edeceklerini hiç dert etmeden ne kadar rahat ve korkusuzca kanun koyduğumuzu. Şu kadarı, Kleinias, pek bilge olmayan herkes için de hemen hemen açıktır: başlangıçta hiç kimse bunları kolay kolay kabul etmeyecektir; ancak kanunları tatmış, onlarla birlikte yetişmiş ve onlara yeterince alışmış çocuklar bütün şehirle birlikte yönetici seçimlerine katılana kadar bir şekilde dayanabilirsek o başka.
ΚΛ. ἀλλʼ εἰκὸς ἐθέλειν.
ΑΘ. εἰκὸς γὰρ οὖν. ἑπόμενοι δὲ αὐτῷ λάβωμεν καὶ τόδε.
ΚΛ. τὸ ποῖον;
ΑΘ. ὡς ἀνδρείως καὶ παρακεκινδυνευμένως ἐν τῷ νῦν ἡ πόλις ἡμῖν ἔσται κατωκισμένη.
ΚΛ. περὶ τί βλέπων καὶ ποῖ μάλιστα αὐτὸ εἴρηκας τὰ νῦν;
ΑΘ. ὡς εὐκόλως καὶ ἀφόβως ἀπείροις ἀνδράσι νομοθετοῦμεν, ὅπως δέξονταί ποτε τοὺς νῦν τεθέντας νόμους. δῆλον δὲ τό γε τοσοῦτον, ὦ Κλεινία, παντὶ σχεδὸν καὶ τῷ
752cSöylediğimiz şey olursa, yani bir yolla, bir çareyle doğru biçimde gerçekleşirse, bence o zamandan sonra da böyle terbiye edilmiş şehrin ayakta kalacağına dair büyük bir güvence olur.
μὴ πάνυ σοφῷ, τὸ μὴ ῥᾳδίως γε αὐτοὺς μηδένας προσδέξεσθαι κατʼ ἀρχάς, εἰ δὲ μείναιμέν πως τοσοῦτον χρόνον ἕως οἱ γευσάμενοι παῖδες τῶν νόμων καὶ συντραφέντες ἱκανῶς συνήθεις τε αὐτοῖς γενόμενοι τῶν ἀρχαιρεσιῶν τῇ πόλει πάσῃ κοινωνήσειαν· γενομένου γε μὴν οὗ λέγομεν, εἴπερ τινὶ τρόπῳ καὶ μηχανῇ γίγνοιτο ὀρθῶς, πολλὴν ἔγωγε ἀσφάλειαν οἶμαι καὶ μετὰ τὸν τότε παρόντα χρόνον ἂν γενέσθαι τοῦ μεῖναι τὴν παιδαγωγηθεῖσαν οὕτω πόλιν.
752dKleinias: Akla yatkın.
Atinalı: Öyleyse bakalım, bunun için şu yolla yeterli bir çare bulabilir miyiz. Diyorum ki, Kleinias, Knossoslular öteki Giritlilerden daha çok, şimdi kurmakta olduğunuz ülkeye karşı görevlerini yalnızca üstünkörü yerine getirmekle kalmamalı, ilk yönetimlerin elden geldiğince en sağlam ve en iyi biçimde kurulmasına büyük bir özenle eğilmelidirler. Öteki yönetimler daha kısa bir iştir; ama önce kanun bekçilerini her türlü özeni göstererek seçmemiz her şeyden zorunludur.
ΚΛ. ἔχει γοῦν λόγον.
ΑΘ. ἴδωμεν τοίνυν πρὸς τοῦτο εἴ πῄ τινα πόρον ἱκανὸν πορίζοιμεν ἂν κατὰ τάδε. φημὶ γάρ, ὦ Κλεινία, Κνωσίους χρῆναι τῶν ἄλλων διαφερόντως Κρητῶν μὴ μόνον ἀφοσιώσασθαι περὶ τῆς χώρας ἣν νῦν κατοικίζετε, συντόνως δʼ ἐπιμεληθῆναι τὰς πρώτας ἀρχὰς εἰς δύναμιν ὅπως ἂν ἱστῶσιν ὡς ἀσφαλέστατα καὶ ἄριστα. τὰς μὲν οὖν ἄλλας
752eKleinias: Peki bunun için hangi çareyi, hangi yolu buluyoruz?
Atinalı: Şunu. Ey Girit'in çocukları, diyorum ki Knossoslular, birçok şehrin en saygını olduklarından, bu ortak yerleşime gelenlerle birlikte, hem kendi aralarından hem onların arasından toplam otuz yedi kişi seçmelidir: on dokuzu yerleşmeye gelenlerden, geri kalanı da Knossos'un kendisinden.
καὶ βραχύτερον ἔργον, νομοφύλακας δʼ ἡμῖν πρώτους αἱρεῖσθαι ἀναγκαιότατον ἁπάσῃ σπουδῇ.
ΚΛ. τίνα οὖν ἐπὶ τούτῳ πόρον καὶ λόγον ἀνευρίσκομεν;
ΑΘ. τόνδε. φημί, ὦ παῖδες Κρητῶν, χρῆναι Κνωσίους, διὰ τὸ πρεσβεύειν τῶν πολλῶν πόλεων, κοινῇ μετὰ τῶν ἀφικομένων εἰς τὴν συνοίκησιν ταύτην ἐξ αὑτῶν τε καὶ ἐκείνων αἱρεῖσθαι τριάκοντα μὲν καὶ ἑπτὰ τοὺς πάντας, ἐννέα δὲ καὶ δέκα ἐκ τῶν ἐποικησάντων, τοὺς δὲ ἄλλους
753aKnossoslular bunları senin şehrine versinler; seni de, ikna ederek ya da ölçülü bir zorla, bu koloninin vatandaşı ve on sekiz kişiden biri yapsınlar.
Kleinias: Peki sen ve Megillos neden şehir düzenimize ortak olmuyorsunuz, yabancı?
Atinalı: Kleinias, Atina'nın da gururu büyüktür, Sparta'nın da; ikisi de buradan uzakta oturur. Senin için ise her bakımdan uygun düşer; öteki kurucular için de, şimdi senin için söylendiği gibi aynı şekilde uygun düşer.
ἐξ αὐτῆς Κνωσοῦ· τούτους δʼ οἱ Κνώσιοι τῇ πόλει σοι δόντων, καὶ αὐτόν σε πολίτην εἶναι ταύτης τῆς ἀποικίας καὶ ἕνα τῶν ὀκτωκαίδεκα, πείσαντες ἢ τῇ μετρίᾳ δυνάμει βιασάμενοι.
ΚΛ. τί δῆτα οὐ καὶ σύ τε καὶ ὁ Μέγιλλος, ὦ ξένε, ἐκοινωνησάτην ἡμῖν τῆς πολιτείας;
ΑΘ. μέγα μέν, ὦ Κλεινία, φρονοῦσιν αἱ Ἀθῆναι, μέγα δὲ καὶ ἡ Σπάρτη, καὶ μακρὰν ἀποικοῦσιν ἑκάτεραι· σοὶ δὲ κατὰ πάντα ἐμμελῶς ἔχει καὶ τοῖς ἄλλοις οἰκισταῖς κατὰ
753bŞimdiki imkânlarımıza göre en makul biçimde bunun nasıl olabileceği böylece söylenmiş olsun. Ama zaman geçip şehir düzeni yerleşince, bunların seçimi şöyle olsun: süvari ya da piyade silahı taşıyan ve yaşları elverdiğince savaşa katılmış olan herkes yöneticilerin seçimine katılsın. Seçim şehrin en saygın saydığı tapınakta yapılsın; herkes bir levhaya adayın adını, babasının adıyla, boyunun ve kayıtlı olduğu dēmosun adıyla birlikte yazıp tanrının sunağına getirsin; yanına kendi adını da aynı şekilde yazsın.
ταὐτά, ὥσπερ τὰ περὶ σοῦ νῦν λεγόμενα. ὡς μὲν οὖν γένοιτʼ ἂν ἐπιεικέστατα ἐκ τῶν ὑπαρχόντων ἡμῖν τὰ νῦν, εἰρήσθω, προελθόντος δὲ χρόνου καὶ μεινάσης τῆς πολιτείας, αἵρεσις αὐτῶν ἔστω τοιάδε τις· πάντες μὲν κοινωνούντων τῆς τῶν ἀρχόντων αἱρέσεως ὁπόσοιπερ ἂν ὅπλα ἱππικὰ ἢ πεζικὰ τιθῶνται καὶ πολέμου κεκοινωνήκωσιν ἐν ταῖς σφετέραις αὐτῶν τῆς ἡλικίας δυνάμεσιν· ποιεῖσθαι δὲ τὴν αἵρεσιν ἐν
753cDileyen kişi, levhalardan kendisine uygunsuz yazılmış görünen herhangi birini alıp en az otuz gün çarşı meydanında sergileyebilsin. Levhalardan en önde değerlendirilen üç yüz adayı yöneticiler bütün şehrin görmesi için ilan etsin; şehir de aynı şekilde bunlar arasından herkes dilediğine yeniden oy versin; ikinci kez öne çıkan yüz kişiyi yine herkese ilan etsinler.
ἱερῷ ὅπερ ἂν ἡ πόλις ἡγῆται τιμιώτατον, φέρειν δʼ ἐπὶ τὸν τοῦ θεοῦ βωμὸν ἕκαστον εἰς πινάκιον γράψαντα τοὔνομα πατρόθεν καὶ φυλῆς καὶ δήμου ὁπόθεν ἂν δημοτεύηται, παρεγγράφειν δὲ καὶ τὸ αὑτοῦ κατὰ ταὐτὰ οὕτως ὄνομα. τῷ βουλομένῳ δʼ ἐξέστω τῶν πινακίων ὅτιπερ ἂν φαίνηται μὴ κατὰ νοῦν αὑτῷ γεγραμμένον ἀνελόντα εἰς ἀγορὰν θεῖναι μὴ ἔλαττον τριάκοντα ἡμερῶν. τὰ δὲ τῶν πινακίων κριθέντα ἐν πρώτοις μέχρι τριακοσίων δεῖξαι τοὺς ἄρχοντας ἰδεῖν
753dÜçüncü kez dileyen kişi, kurbanın kesilmiş parçaları arasından geçerek bu yüz kişiden dilediğine oy versin; en çok oyu alan otuz yedi kişiyi yöneticiler sınadıktan sonra yönetici ilan etsinler.
Peki, Kleinias ve Megillos, şehirde yönetimler ve bunların sınanması konusunda bütün bunları bizim için kim düzenleyecek?
πάσῃ τῇ πόλει, τὴν δὲ πόλιν ὡσαύτως ἐκ τούτων φέρειν πάλιν ὃν ἂν ἕκαστος βούληται, τοὺς δὲ τὸ δεύτερον ἐξ αὐτῶν προκριθέντας ἑκατὸν δεῖξαι πάλιν ἅπασιν. τὸ δὲ τρίτον φερέτω μὲν ἐκ τῶν ἑκατὸν ὁ βουληθεὶς ὃν ἂν βούληται, διὰ τομίων πορευόμενος· ἑπτὰ δὲ καὶ τριάκοντα, οἷς ἂν πλεῖσται γένωνται ψῆφοι, κρίναντες ἀποφηνάντων ἄρχοντας.
τίνες οὖν, ὦ Κλεινία καὶ Μέγιλλε, πάντα ἡμῖν ταῦτʼ ἐν
753eİlk kez böyle bir araya getirilen şehirlerde bunu yapacak birilerinin bulunması zorunludur, ama bunların bütün yönetimlerden önce var olmuş kimseler olması imkânsızdır; bunu görüyor muyuz? Yine de bir şekilde bulunmalıdırlar, hem de sıradan değil, olabildiğince seçkin insanlar. Çünkü atasözlerinde başlangıç her işin yarısı sayılır ve hepimiz her seferinde iyi bir başlangıcı överiz. Bana kalırsa başlangıç yarıdan da fazladır ve iyi yapılmış bir başlangıcı hiç kimse yeterince övmemiştir.
τῇ πόλει καταστήσουσι τῶν ἀρχῶν τε πέρι καὶ δοκιμασιῶν αὐτῶν; ἆρα ἐννοοῦμεν ὡς ταῖς πρῶτον οὕτω καταζευγνυμέναις πόλεσιν ἀνάγκη μὲν εἶναί τινας, οἵτινες δὲ εἶεν ἂν πρὸς πασῶν τῶν ἀρχῶν γεγονότες, οὐκ ἔστιν; δεῖ μὴν ἁμῶς γέ πως, καὶ ταῦτα οὐ φαύλους ἀλλʼ ὅτι μάλιστα ἄκρους. ἀρχὴ γὰρ λέγεται μὲν ἥμισυ παντὸς ἐν ταῖς παροιμίαις ἔργου, καὶ τό γε καλῶς ἄρξασθαι πάντες ἐγκωμιάζομεν ἑκάστοτε·
ΑΘ. τὸ δʼ ἔστιν τε, ὡς ἐμοὶ φαίνεται, πλέον ἢ τὸ
754aKleinias: Çok doğru söylüyorsun.
Atinalı: Öyleyse bunu bile bile söylenmeden bırakmayalım; nasıl olacağını kendimize hiç açıklamadan geçmeyelim. Ben şu an için zorunlu ve faydalı tek bir söz dışında söyleyecek bir şey bulamıyorum.
Kleinias: Hangisi?
Atinalı: Diyorum ki kuracağımız bu şehrin, onu kuran şehirden başka, adeta ne babası ne annesi vardır; kurulan şehirlerden birçoğunun kendilerini kuranlarla sık sık arasının açıldığını ve açılacağını da bilmiyor değilim. Ama şimdilik durum bir çocuğunki gibidir: bir gün ana babasıyla arası açılacak olsa bile, çocukluğun çaresizliği içinde onları sever ve onlar tarafından sevilir, her zaman yakınlarına sığınır ve tek zorunlu müttefiklerini onlarda bulur. İşte şimdi Knossoslularda yeni şehre karşı, yeni şehirde de Knossos'a karşı, gösterilen özen sayesinde bunun hazır bulunduğunu söylüyorum.
ἥμισυ, καὶ οὐδεὶς αὐτὸ καλῶς γενόμενον ἐγκεκωμίακεν ἱκανῶς.
ΚΛ. ὀρθότατα λέγεις.
ΑΘ. μὴ τοίνυν γιγνώσκοντές γε παρῶμεν αὐτὸ ἄρρητον, μηδὲν διασαφήσαντες ἡμῖν αὐτοῖς τίνα ἔσται τρόπον. ἐγὼ μὲν οὖν οὐδαμῶς εὐπορῶ πλήν γε ἑνὸς εἰπεῖν πρὸς τὸ παρὸν ἀναγκαίου καὶ συμφέροντος λόγου.
ΚΛ. τίνος δή;
ΑΘ. φημὶ ταύτῃ τῇ πόλει, ἣν οἰκίζειν μέλλομεν, οἷον πατέρα καὶ μητέρα οὐκ εἶναι πλὴν τὴν κατοικίζουσαν αὐτὴν
πόλιν, οὐκ ἀγνοῶν ὅτι πολλαὶ τῶν κατοικισθεισῶν διάφοροι ταῖς κατοικισάσαις πολλάκις ἔνιαι γεγόνασίν τε καὶ ἔσονται. νῦν μὴν ἐν τῷ παρόντι, καθάπερ παῖς, εἰ καί ποτε μέλλει διάφορος εἶναι τοῖς γεννήσασιν, ἔν γε τῇ παρούσῃ παιδίας ἀπορίᾳ στέργει τε καὶ στέργεται ὑπὸ τῶν γεννησάντων, καὶ φεύγων ἀεὶ πρὸς τοὺς οἰκείους, ἀναγκαίους μόνους εὑρίσκει συμμάχους· ἃ δὴ νῦν φημὶ Κνωσίοις διὰ τὴν ἐπιμέλειαν
754cAz önce dediğim gibi söylüyorum —çünkü güzel bir şeyi iki kez söylemenin hiçbir zararı yoktur—: Knossoslular bütün bunlarla ortaklaşa ilgilenmeli; koloniye gelenlerden elden geldiğince en yaşlı ve en iyi olanları, en az yüz kişi seçip yanlarına almalıdırlar; Knossosluların kendilerinden de başka yüz kişi olsun. Bunlar yeni şehre gelip yönetimlerin kanunlara göre kurulması ve kurulduktan sonra sınanması için birlikte çalışmalıdır. Bu olduktan sonra Knossoslular Knossos'ta otursun; yeni şehir de kendini kendi başına korumaya ve talihli olmaya çalışsın.
πρὸς τὴν νέαν πόλιν καὶ τῇ νέᾳ πρὸς Κνωσὸν ὑπάρχειν ἑτοίμως γεγονότα. λέγω δή, καθάπερ εἶπον νυνδή, —δὶς γὰρ τό γε καλὸν ῥηθὲν οὐδὲν βλάπτει—Κνωσίους δεῖν ἐπιμεληθῆναι πάντων τούτων κοινῇ, προσελομένους τῶν εἰς τὴν ἀποικίαν ἀφικομένων, τοὺς πρεσβυτάτους τε καὶ ἀρίστους εἰς δύναμιν ἑλομένους, μὴ ἔλαττον ἑκατὸν ἀνδρῶν· καὶ αὐτῶν Κνωσίων ἔστωσαν ἑκατὸν ἕτεροι. τούτους δὲ ἐλθόντας φημὶ δεῖν εἰς τὴν καινὴν πόλιν συνεπιμεληθῆναι ὅπως αἵ τε ἀρχαὶ
754dOtuz yedi kişinin arasına girenler, şimdi ve sonraki bütün zaman için, şu görevler için seçilmiş olsunlar: önce kanunların bekçileri olsunlar; sonra herkesin yöneticilere kendi mal varlığının miktarını bildirdiği kayıtların bekçileri. Ancak en yüksek servet sınıfındaki kişi dört minayı, ikincisi üç minayı, üçüncüsü iki minayı, dördüncüsü bir minayı kayda geçirmeyebilir.
καταστῶσιν κατὰ νόμους, καταστᾶσαί τε δοκιμασθῶσι· γενομένων δὲ τούτων, τὴν μὲν Κνωσὸν τοὺς Κνωσίους οἰκεῖν, τὴν δὲ νέαν πόλιν αὐτὴν αὑτὴν πειρᾶσθαι σῴζειν τε καὶ εὐτυχεῖν. οἱ δὲ δὴ γενόμενοι τῶν ἑπτὰ καὶ τριάκοντα νῦν τε καὶ εἰς τὸν ἔπειτα σύμπαντα χρόνον ἐπὶ τοῖσδε ἡμῖν ᾑρήσθωσαν· πρῶτον μὲν φύλακες ἔστωσαν τῶν νόμων, ἔπειτα τῶν γραμμάτων ὧν ἂν ἕκαστος ἀπογράψῃ τοῖς ἄρχουσι τὸ πλῆθος τῆς αὑτῶν οὐσίας, πλὴν ὁ μὲν μέγιστον τίμημα
754eBiri kayıtlı olanların dışında bir şeye sahip çıkarsa, bu türden her şey devlete geçsin. Ayrıca kazanç uğruna kanunları hiçe saydığı anlaşılırsa, onu takip etmek isteyen herkese karşı güzel ve şerefli değil, utanç verici bir davada yargılansın. Dileyen kişi onu çirkin kazanç suçuyla kanun bekçilerinin önünde dava edip davayı takip etsin. Sanık mahkûm olursa ortak mallardan pay almasın; şehirde bir dağıtım yapıldığında kura payı dışında hiçbir pay alamasın; yaşadığı sürece, dileyen herkesin okuyabileceği bir yere mahkûm olduğu yazılsın.
ἔχων τεττάρων μνῶν, ὁ δὲ τὸ δεύτερον τριῶν, ὁ δὲ τρίτος δυοῖν μναῖν, μνᾶς δὲ ὁ τέταρτος. ἐὰν δέ τις ἕτερον φαίνηταί τι παρὰ τὰ γεγραμμένα κεκτημένος, δημόσιον μὲν ἔστω τὸ τοιοῦτον ἅπαν, πρὸς τούτῳ δὲ δίκην ὑπεχέτω τῷ βουλομένῳ μετιέναι μὴ καλὴν μηδʼ εὐώνυμον ἀλλʼ αἰσχράν, ἐὰν ἁλίσκηται διὰ τὸ κέρδος τῶν νόμων καταφρονῶν. αἰσχροκερδείας οὖν αὐτὸν γραψάμενος ὁ βουληθεὶς ἐπεξίτω τῇ δίκῃ ἐν αὐτοῖς τοῖς νομοφύλαξιν·
ΑΘ. ἐὰν δʼ ὁ φεύγων ὄφλῃ,
755aKanun bekçisi yirmi yıldan fazla görevde kalmasın; göreve elli yaşından küçük olmayan biri seçilsin. Altmış yaşında seçilen yalnızca on yıl görev yapsın; aynı hesaba göre, biri yetmişi aşarak yaşarsa, artık bu yöneticiler arasında böyle büyük bir görevde bulunmayı düşünmesin.
τῶν κοινῶν κτημάτων μὴ μετεχέτω, διανομὴ δὲ ὅταν τῇ πόλει γίγνηταί τις, ἄμοιρος ἔστω πλήν γε τοῦ κλήρου, γεγράφθω δὲ ὠφληκώς, ἕως ἂν ζῇ, ὅπου πᾶς ὁ βουλόμενος αὐτὰ ἀναγνώσεται. μὴ πλέον δὲ εἴκοσιν ἐτῶν νομοφύλαξ ἀρχέτω, φερέσθω δʼ εἰς τὴν ἀρχὴν μὴ ἔλαττον ἢ πεντήκοντα γεγονὼς ἐτῶν· ἑξηκοντούτης δὲ ἐνεχθεὶς δέκα μόνον ἀρχέτω ἔτη, καὶ κατὰ τοῦτον τὸν λόγον, ὅπως ἄν τις πλέον
755bKanun bekçileri hakkında bu üç buyruk söylenmiş olsun. Kanunlar ilerledikçe her kanun bu adamlara, şimdi söylenenlerin yanı sıra başka hangi işlerle de ilgilenmeleri gerektiğini buyuracaktır. Şimdi sırayla öteki yönetimlerin seçimi hakkında konuşalım. Bundan sonra komutanlar seçilmeli; bunlara savaş için bir tür yardımcılar olarak süvari komutanları, boy süvari komutanları ve piyade boylarının saflarını düzenleyecek kişiler seçilmeli; bunlara en çok uygun düşen ad da, çoğunluğun onlara verdiği taksiarkhos adıdır.
ὑπερβὰς ἑβδομήκοντα ζῇ, μηκέτι ἐν τούτοις τοῖς ἄρχουσι τὴν τηλικαύτην ἀρχὴν ὡς ἄρξων διανοηθήτω.
τὰ μὲν οὖν περὶ τῶν νομοφυλάκων ταῦτα εἰρήσθω προστάγματα τρία, προϊόντων δὲ εἰς τοὔμπροσθε τῶν νόμων ἕκαστος προστάξει τούτοις τοῖς ἀνδράσιν ὧντινων αὐτοὺς δεῖ πρὸς τοῖς νῦν εἰρημένοις προσεπιμελεῖσθαι· νῦν δʼ ἑξῆς ἄλλων ἀρχῶν αἱρέσεως πέρι λέγοιμεν ἄν. δεῖ γὰρ δὴ τὰ μετὰ ταῦτα στρατηγοὺς αἱρεῖσθαι, καὶ τούτοις εἰς τὸν πόλεμον
755cBunlardan komutanları kanun bekçileri bu şehrin kendisinden aday göstersin; aday gösterilenler arasından ise, yaşları elverdiği ölçüde savaşa katılmış ve hâlâ katılmakta olan herkes seçsin. Aday gösterilmeyen biri, birine aday gösterilenlerden birinden daha iyi görünürse, kimin yerine kimi önerdiğini adıyla söyleyip buna yemin ederek karşı aday göstersin; el kaldırarak yapılan oylamada hangisi üstün gelirse seçime o katılsın.
οἷόν τινας ὑπηρεσίας ἱππάρχους καὶ φυλάρχους καὶ τῶν πεζῶν φυλῶν κοσμητὰς τῶν τάξεων, οἷς πρέπον ἂν εἴη τοῦτʼ αὐτὸ τοὔνομα μάλιστα, οἷον καὶ οἱ πολλοὶ ταξιάρχους αὐτοὺς ἐπονομάζουσι. τούτων δὴ στρατηγοὺς μὲν ἐξ αὐτῆς τῆς πόλεως ταύτης οἱ νομοφύλακες προβαλλέσθων, αἱρείσθων δʼ ἐκ τῶν προβληθέντων πάντες οἱ τοῦ πολέμου κοινωνοὶ γενόμενοί τε ἐν ταῖς ἡλικίαις καὶ γιγνόμενοι ἑκάστοτε. ἐὰν δέ τις ἄρα δοκῇ τινι τῶν μὴ προβεβλημένων ἀμείνων
755dEn çok oyu alan üç kişi, kanun bekçileri gibi sınandıktan sonra, komutan ve savaş işlerinin sorumlusu olsun. Seçilen komutanlar da kendilerine on iki taksiarkhos, her boya bir taksiarkhos aday göstersin; karşı aday gösterme, el kaldırarak oylama ve karar, komutanlarda nasılsa taksiarkhoslarda da öyle olsun.
εἶναι τῶν προβληθέντων τινός, ἐπονομάσας ἀνθʼ ὅτου ὅντινα προβάλλεται, τοῦτʼ αὐτὸ ὀμνὺς ἀντιπροβαλλέσθω τὸν ἕτερον· ὁπότερος δʼ ἂν δόξῃ διαχειροτονούμενος, εἰς τὴν αἵρεσιν ἐγκρινέσθω. τρεῖς δέ, οἷς ἂν ἡ πλείστη χειροτονία γίγνηται, τούτους εἶναι στρατηγούς τε καὶ ἐπιμελητὰς τῶν κατὰ πόλεμον, δοκιμασθέντων καθάπερ οἱ νομοφύλακες· ταξιάρχους δὲ αὑτοῖσι προβάλλεσθαι μὲν τοὺς αἱρεθέντας στρατηγοὺς
755eŞimdilik, prytanisler ve meclis seçilmeden önce, bu toplantıyı kanun bekçileri olabildiğince kutsal ve geniş bir yerde toplayıp oturtsunlar: ağır piyadeleri ayrı, süvarileri ayrı, onların ardından üçüncü olarak savaşa katılan geri kalan herkesi.
Komutanları ve süvari komutanlarını herkes oylasın; taksiarkhosları kalkan taşıyanlar oylasın; boy süvari komutanlarını da bütün süvariler seçsin; hafif piyadelerin, okçuların ya da savaşa katılan başka bir birliğin önderlerini ise komutanlar kendileri atasın.
δώδεκα, ἑκάστῃ φυλῇ ταξίαρχον, τὴν δʼ ἀντιπροβολὴν εἶναι, καθάπερ τῶν στρατηγῶν ἐγίγνετο τὴν αὐτὴν καὶ περὶ τῶν ταξιαρχῶν, καὶ τὴν ἐπιχειροτονίαν καὶ τὴν κρίσιν. τὸν δὲ σύλλογον τοῦτον ἐν τῷ παρόντι, πρὶν πρυτάνεις τε καὶ βουλὴν ᾑρῆσθαι, τοὺς νομοφύλακας συλλέξαντας εἰς χωρίον ὡς ἱερώτατόν τε καὶ ἱκανώτατον καθίσαι, χωρὶς μὲν τοὺς ὁπλίτας, χωρὶς δὲ τοὺς ἱππέας, τρίτον δʼ ἐφεξῆς τούτοις πᾶν ὅσον ἐμπολέμιον·
ΑΘ. χειροτονούντων δὲ στρατηγοὺς μὲν καὶ ἱππάρχους πάντες, ταξιάρχους δὲ οἱ
756aGeriye süvari komutanlarının atanması kalıyor. Bunları komutanları aday gösterenler aday göstersin; bunların seçimi ve karşı aday gösterilmesi de komutanlarınki gibi olsun; süvariler bunlara piyadelerin gözü önünde oy versin; en çok oyu alan iki kişi bütün atlıların önderi olsun.
τὴν ἀσπίδα τιθέμενοι, φυλάρχους δὲ αὖ τούτοις πᾶν τὸ ἱππικὸν αἱρείσθω, ψιλῶν δὲ ἢ τοξοτῶν ἤ τινος ἄλλου τῶν ἐμπολεμίων ἡγεμόνας οἱ στρατηγοὶ ἑαυτοῖς καθιστάντων. ἱππάρχων δὴ κατάστασις ἂν ἡμῖν ἔτι λοιπὴ γίγνοιτο. τούτους οὖν προβαλλέσθων μὲν οἵπερ καὶ τοὺς στρατηγοὺς προυβάλλοντο, τὴν δὲ αἵρεσιν καὶ τὴν ἀντι⟨προ⟩βολὴν τούτων τὴν αὐτὴν γίγνεσθαι καθάπερ ἡ τῶν στρατηγῶν ἐγίγνετο,
756bEl kaldırarak yapılan oylamalara iki kez itiraz edilebilsin; biri üçüncü kez itiraz ederse, her oylamada sayımı yapanlar oy taşlarıyla karar versin.
Meclis otuz on ikilikten oluşsun —üç yüz altmış sayısı dağıtımlara uygun düşer—; bu sayı doksanar kişilik dört kısma bölünsün ve her servet sınıfından doksan meclis üyesi seçilsin.
χειροτονείτω δὲ τὸ ἱππικὸν αὐτοὺς ἐναντίον ὁρώντων τῶν πεζῶν, δύο δὲ οἷς ἂν πλείστη χειροτονία γίγνηται, τούτους ἡγεμόνας εἶναι πάντων τῶν ἱππευόντων. τὰς δὲ ἀμφισβητήσεις τῶν χειροτονιῶν μέχρι δυοῖν εἶναι· τὸ δὲ τρίτον ἐὰν ἀμφισβητῇ τις, διαψηφίζεσθαι τούτους οἷσπερ τῆς χειροτονίας μέτρον ἑκάστοις ἕκαστον ἦν.
βουλὴν δὲ εἶναι μὲν τριάκοντα δωδεκάδας—ἑξήκοντα δὲ καὶ τριακόσιοι γίγνοιντο ἂν πρέποντες ταῖς διανομαῖς—μέρη
756cİlk gün en yüksek servet sınıfından adaylara herkes zorunlu olarak oy versin; uymayan belirlenen cezaya çarptırılsın. Oy verildikten sonra seçilenlerin adları mühürlensin. Ertesi gün ikinci servet sınıfından, önceki günkü gibi oy verilsin. Üçüncü gün üçüncü servet sınıfından dileyen oy versin; bu, ilk üç sınıftan olanlar için zorunlu olsun, dördüncü ve en küçük sınıftan oy vermek istemeyen ise cezadan muaf bırakılsın.
δὲ διανείμαντας τέτταρα κατὰ ἐνενήκοντα τὸν ἀριθμὸν τούτων, ἐξ ἑκάστου τῶν τιμημάτων φέρειν ἐνενήκοντα βουλευτάς. πρῶτον μὲν ἐκ τῶν μεγίστων τιμημάτων ἅπαντας φέρειν ἐξ ἀνάγκης, ἢ ζημιοῦσθαι τὸν μὴ πειθόμενον τῇ δοξάσῃ ζημίᾳ· ἐπειδὰν δʼ ἐνεχθῶσι, τούτους μὲν κατασημήνασθαι, τῇ δὲ ὑστεραίᾳ φέρειν ἐκ τῶν δευτέρων τιμημάτων κατὰ ταὐτὰ καθάπερ τῇ πρόσθεν, τρίτῃ δʼ ἐκ τῶν τρίτων τιμημάτων φέρειν μὲν τὸν βουλόμενον, ἐπάναγκες δὲ εἶναι τοῖς τῶν
756dDördüncü gün dördüncü ve en küçük servet sınıfından adaylara herkes oy versin; ama dördüncü ve üçüncü sınıftan olan oy vermek istemezse cezasız kalsın; ikinci ve birinci sınıftan olup oy vermeyen cezalandırılsın: ikinciden olan ilk cezanın üç katıyla, birinciden olan dört katıyla.
τριῶν τιμημάτων, τὸ δὲ τέταρτόν τε καὶ σμικρότατον ἐλεύθερον ἀφεῖσθαι τῆς ζημίας, ὃς ἂν αὐτῶν μὴ βούληται φέρειν. τετάρτῃ δὲ φέρειν μὲν ἐκ τοῦ τετάρτου καὶ σμικροτάτου τιμήματος ἅπαντας, ἀζήμιον δʼ εἶναι τὸν ἐκ τοῦ τετάρτου καὶ τρίτου τιμήματος, ἐὰν ἐνεγκεῖν μὴ βούληται· τὸν δʼ ἐκ τοῦ δευτέρου καὶ πρώτου μὴ φέροντα ζημιοῦσθαι, τὸν μὲν
756eBeşinci gün yöneticiler mühürlenen adları bütün vatandaşların görmesi için ortaya koysun; her adam bunlar arasından oy versin, yoksa ilk cezaya çarptırılsın. Her servet sınıfından yüz seksen kişi seçildikten sonra bunların yarısı kurayla ayrılıp sınansın; bunlar o yılın meclis üyeleri olsun.
Böyle yapılan seçim, monarşik ve demokratik düzenin ortasını tutar; şehir düzeni de her zaman bu ortayı tutmalıdır. Çünkü köleler ile efendiler asla dost olamaz; değersiz insanlarla değerli insanlar aynı değerlere layık ilan edilse de dost olamaz —çünkü eşit olmayanlara verilen eşit şeyler, ölçü gözetilmezse eşitsiz olur—; şehir düzenleri de bu iki sebepten iç kargaşalarla dolar.
ἐκ τοῦ δευτέρου τριπλασίᾳ τῆς πρώτης ζημίας, τὸν δʼ ἐκ τοῦ πρώτου τετραπλασίᾳ. πέμπτῃ δὲ ἡμέρᾳ τὰ κατασημανθέντα ὀνόματα ἐξενεγκεῖν μὲν τοὺς ἄρχοντας ἰδεῖν πᾶσι τοῖς πολίταις, φέρειν δʼ ἐκ τούτων αὖ πάντα ἄνδρα ἢ ζημιοῦσθαι τῇ πρώτῃ ζημίᾳ· ὀγδοήκοντα δὲ καὶ ἑκατὸν ἐκλέξαντας ἀφʼ ἑκάστων τῶν τιμημάτων, τοὺς ἡμίσεις τούτων ἀποκληρώσαντας δοκιμάσαι, τούτους δʼ εἶναι τὸν ἐνιαυτὸν βουλευτάς.
ΑΘ.
ἡ μὲν αἵρεσις οὕτω γιγνομένη μέσον ἂν ἔχοι μοναρχικῆς καὶ δημοκρατικῆς πολιτείας, ἧς ἀεὶ δεῖ μεσεύειν τὴν πολιτείαν·
757aEşitliğin dostluk doğurduğunu söyleyen eski söz doğrudur; çok doğru ve yerinde söylenmiştir. Ama bunu sağlayabilen eşitliğin hangisi olduğu pek açık olmadığı için bizi çok şaşırtır.
δοῦλοι γὰρ ἂν καὶ δεσπόται οὐκ ἄν ποτε γένοιντο φίλοι, οὐδὲ ἐν ἴσαις τιμαῖς διαγορευόμενοι φαῦλοι καὶ σπουδαῖοι—τοῖς γὰρ ἀνίσοις τὰ ἴσα ἄνισα γίγνοιτʼ ἄν, εἰ μὴ τυγχάνοι τοῦ μέτρου—διὰ γὰρ ἀμφότερα ταῦτα στάσεων αἱ πολιτεῖαι πληροῦνται. παλαιὸς γὰρ λόγος ἀληθὴς ὤν, ὡς ἰσότης φιλότητα ἀπεργάζεται, μάλα μὲν ὀρθῶς εἴρηται καὶ ἐμμελῶς· ἥτις δʼ ἐστί ποτε ἰσότης ἡ τοῦτο αὐτὸ δυναμένη, διὰ τὸ μὴ
757bÇünkü iki eşitlik vardır; adları aynıdır, ama işte birçok bakımdan neredeyse birbirinin zıddıdırlar. Birini her şehir ve her kanun koyucu değerlerin dağıtımına uygulayabilir: ölçüde, tartıda ve sayıda eşit olanı, dağıtımlarda kurayla düzenleyerek. En doğru ve en iyi eşitliği ise artık herkesin görmesi kolay değildir. Çünkü o Zeus'un hükmüdür; insanlara her zaman ancak azıcık yardımı dokunur, ama şehirlere ya da özel kişilere ne kadar yardımı dokunursa, hep iyi şeyler yaratır. Büyük olana daha çoğunu, küçük olana daha azını verir; her birine kendi tabiatına göre ölçülü olanı sunar. Değerleri de öyle dağıtır: aretē bakımından daha büyük olanlara her zaman daha büyük değerler, aretē ve terbiye bakımından tersi durumda olanlara da her birine yaraşanı orantıya göre verir.
σφόδρα σαφὴς εἶναι σφόδρα ἡμᾶς διαταράττει. δυοῖν γὰρ ἰσοτήτοιν οὔσαιν, ὁμωνύμοιν μέν, ἔργῳ δὲ εἰς πολλὰ σχεδὸν ἐναντίαιν, τὴν μὲν ἑτέραν εἰς τὰς τιμὰς πᾶσα πόλις ἱκανὴ παραγαγεῖν καὶ πᾶς νομοθέτης, τὴν μέτρῳ ἴσην καὶ σταθμῷ καὶ ἀριθμῷ, κλήρῳ ἀπευθύνων εἰς τὰς διανομὰς αὐτήν· τὴν δὲ ἀληθεστάτην καὶ ἀρίστην ἰσότητα οὐκέτι ῥᾴδιον παντὶ ἰδεῖν. Διὸς γὰρ δὴ κρίσις ἐστί, καὶ τοῖς ἀνθρώποις ἀεὶ σμικρὰ μὲν ἐπαρκεῖ, πᾶν δὲ ὅσον ἂν ἐπαρκέσῃ πόλεσιν ἢ
757cÇünkü bizim için siyasi olan da her zaman tam bu adil olandır. Şimdi biz de buna yönelerek ve bu eşitliğe bakarak, Kleinias, şimdi doğmakta olan şehri kurmalıyız.
καὶ ἰδιώταις, πάντʼ ἀγαθὰ ἀπεργάζεται· τῷ μὲν γὰρ μείζονι πλείω, τῷ δʼ ἐλάττονι σμικρότερα νέμει, μέτρια διδοῦσα πρὸς τὴν αὐτῶν φύσιν ἑκατέρῳ, καὶ δὴ καὶ τιμὰς μείζοσι μὲν πρὸς ἀρετὴν ἀεὶ μείζους, τοῖς δὲ τοὐναντίον ἔχουσιν ἀρετῆς τε καὶ παιδείας τὸ πρέπον ἑκατέροις ἀπονέμει κατὰ λόγον. ἔστιν γὰρ δήπου καὶ τὸ πολιτικὸν ἡμῖν ἀεὶ τοῦτʼ αὐτὸ τὸ δίκαιον· οὗ καὶ νῦν ἡμᾶς ὀρεγομένους δεῖ καὶ πρὸς ταύτην τὴν ἰσότητα, ὦ Κλεινία, ἀποβλέποντας, τὴν νῦν
757dBiri başka bir şehir kurarsa, o da kanunlarını aynı şeyi gözeterek koymalıdır: birkaç tiranı, tek bir tiranı ya da halkın bir tür egemenliğini değil, her zaman adil olanı; bu da az önce söylendiği gibi, eşit olmayanlara her seferinde tabiata göre verilen eşitliktir. Ama her şehir, şu ya da bu yanında iç kargaşalara bulaşmayacaksa, bazen bu adların adaşı olan öteki eşitliği de kullanmak zorundadır. Çünkü hakkaniyet ve hoşgörü, işin içine girdiğinde, tam ve kesin olanı doğru adalete aykırı biçimde zedeler. Bu yüzden çoğunluğun hoşnutsuzluğu yüzünden kura eşitliğine de başvurmak zorunludur; o zaman da tanrıya ve iyi talihe dualarla seslenip kurayı en adil olana doğru yöneltmelerini dilemek gerekir.
φυομένην κατοικίζειν πόλιν. ἄλλην τε ἄν ποτέ τις οἰκίζῃ, πρὸς ταὐτὸν τοῦτο σκοπούμενον χρεὼν νομοθετεῖν, ἀλλʼ οὐ πρὸς ὀλίγους τυράννους ἢ πρὸς ἕνα ἢ καὶ κράτος δήμου τι, πρὸς δὲ τὸ δίκαιον ἀεί, τοῦτο δʼ ἐστὶ τὸ νυνδὴ λεχθέν, τὸ κατὰ φύσιν ἴσον ἀνίσοις ἑκάστοτε δοθέν· ἀναγκαῖόν γε μὴν καὶ τούτοις παρωνυμίοισί ποτε προσχρήσασθαι πόλιν ἅπασαν, εἰ μέλλει στάσεων ἑαυτῇ μὴ προσκοινωνήσειν κατά
757eBöylece iki eşitliği de zorunlu olarak kullanmak gerekir; ama talihe muhtaç olan ötekini olabildiğince az durumda.
τι μέρος—τὸ γὰρ ἐπιεικὲς καὶ σύγγνωμον τοῦ τελέου καὶ ἀκριβοῦς παρὰ δίκην τὴν ὀρθήν ἐστιν παρατεθραυμένον, ὅταν γίγνηται—διὸ τῷ τοῦ κλήρου ἴσῳ ἀνάγκη προσχρήσασθαι δυσκολίας τῶν πολλῶν ἕνεκα, θεὸν καὶ ἀγαθὴν τύχην καὶ τότε ἐν εὐχαῖς ἐπικαλουμένους ἀπορθοῦν αὐτοὺς τὸν κλῆρον πρὸς τὸ δικαιότατον.
ΑΘ. οὕτω δὴ χρηστέον ἀναγκαίως
758aDostlarım, bu sebeplerle, ayakta kalacak bir şehrin bunları böyle yapması zorunludur. Denizde yol alan bir gemi gece gündüz durmadan nöbete ihtiyaç duyar; bir şehir de öyledir: öteki şehirlerin dalgaları arasında yaşar ve her türlü tuzakla ele geçirilme tehlikesiyle yüz yüzedir. Bu yüzden gündüzden geceye ve geceden gündüze yöneticileri yöneticilere, bekçileri bekçilere bağlamak gerekir; bunlar birbirini hep devralıp devretmeli, hiç ara vermemelidir.
μὲν τοῖν ἰσοτήτοιν ἀμφοῖν, ὡς δʼ ὅτι μάλιστα ἐπʼ ὀλιγίστοις τῇ ἑτέρᾳ, τῇ τῆς τύχης δεομένῃ.
ταῦτα οὕτως διὰ ταῦτα, ὦ φίλοι, ἀναγκαῖον τὴν μέλλουσαν σῴζεσθαι δρᾶν πόλιν· ἐπειδὴ δὲ ναῦς τε ἐν θαλάττῃ πλέουσα φυλακῆς ἡμέρας δεῖται καὶ νυκτὸς ἀεί, πόλις τε ὡσαύτως ἐν κλύδωνι τῶν ἄλλων πόλεων διαγομένη καὶ παντοδαπαῖσιν ἐπιβουλαῖς οἰκεῖ κινδυνεύουσα ἁλίσκεσθαι, δεῖ δὴ διʼ ἡμέρας τε εἰς νύκτα καὶ ἐκ νυκτὸς συνάπτειν πρὸς
758bAma kalabalık bir topluluk bunların hiçbirini hiçbir zaman çabucak yapamaz. Bu yüzden meclis üyelerinin çoğunu zamanın büyük kısmında kendi özel işlerinin başında bırakmak ve evlerindeki işleri yoluna koymalarına izin vermek gerekir. Onların on ikide birini ise on iki aya paylaştırıp her birini sırayla bekçi olarak görevlendirmeli; öyle ki başka bir yerden ya da şehrin kendisinden gelen biri onları hazır bulsun: ister bir haber vermek istesin, ister şehrin öteki şehirlere vermesi gereken cevaplardan birini öğrenmek istesin; şehir başka şehirlere sorular sorduğunda gelen cevapları da onlar kabul etsin. Bir de şehirde her zaman olageldiği gibi türlü türlü yenilik kalkışmalarına karşı hazır olsunlar: bunlar mümkünse hiç olmasın, olursa da şehir olabildiğince çabuk fark edip olanı iyileştirsin.
ἡμέραν ἄρχοντας ἄρχουσιν, φρουροῦντάς τε φρουροῦσιν διαδεχομένους ἀεὶ καὶ παραδιδόντας μηδέποτε λήγειν. πλῆθος δὲ οὐ δυνατὸν ὀξέως οὐδέποτε οὐδὲν τούτων πράττειν, ἀναγκαῖον δὲ τοὺς μὲν πολλοὺς τῶν βουλευτῶν ἐπὶ τὸν πλεῖστον τοῦ χρόνου ἐᾶν ἐπὶ τοῖς αὑτῶν ἰδίοισι μένοντας εὐθημονεῖσθαι τὰ κατὰ τὰς αὑτῶν οἰκήσεις, τὸ δὲ δωδέκατον μέρος αὐτῶν ἐπὶ δώδεκα μῆνας νείμαντας, ἓν ἐφʼ ἑνὶ παρέχειν αὐτοὺς
φύλακας ἰόντι τέ τινί ποθεν ἄλλοθεν εἴτε καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς πόλεως ἑτοίμως ἐπιτυχεῖν, ἄντε ἀγγέλλειν βούληταί τις ἐάντʼ αὖ πυνθάνεσθαί τι τῶν ὧν προσήκει πόλει πρὸς πόλεις ἄλλας ἀποκρίνεσθαί τε, καὶ ἐρωτήσασαν ἑτέρας, ἀποδέξασθαι τὰς ἀποκρίσεις, καὶ δὴ καὶ τῶν κατὰ πόλιν ἑκάστοτε νεωτερισμῶν ἕνεκα παντοδαπῶν εἰωθότων ἀεὶ γίγνεσθαι, ὅπως
758dBu yüzden şehrin başında oturan bu kurulun, toplantıları toplamak ve dağıtmak konusunda her zaman yetkisi olmalıdır; hem kanunlara göre yapılan toplantılarda hem de şehrin başına ansızın gelen işler için yapılanlarda. Bütün bunları meclisin on ikide biri düzenleyecek, yılın geri kalan on bir kısmında ise dinlenecektir. Meclisin bu kısmı da şehirdeki bu nöbetleri her zaman öteki yönetimlerle birlikte tutmalıdır.
Şehirle ilgili işler böyle olursa ölçülü bir biçimde düzenlenmiş olur.
ἂν μάλιστα μὲν μὴ γίγνωνται, γενομένων δέ, ὅτι τάχιστα αἰσθομένης τῆς πόλεως ἰαθῇ τὸ γενόμενον· διʼ ἃ συλλογῶν τε ἀεὶ δεῖ τοῦτο εἶναι τὸ προκαθήμενον τῆς πόλεως κύριον καὶ διαλύσεων, τῶν τε κατὰ νόμους τῶν τε ἐξαίφνης προσπιπτουσῶν τῇ πόλει. ταῦτα μὲν οὖν πάντα τὸ δωδέκατον ἂν μέρος τῆς βουλῆς εἴη τὸ διακοσμοῦν, τὰ ἕνδεκα ἀναπαυόμενον τοῦ ἐνιαυτοῦ μέρη· κοινῇ δὲ μετὰ τῶν ἄλλων ἀρχῶν δεῖ τὰς φυλακὰς ταύτας φυλάττειν κατὰ πόλιν τοῦτο τὸ μόριον τῆς βουλῆς ἀεί.
καὶ τὰ μὲν κατὰ πόλιν οὕτως ἔχοντα μετρίως ἂν εἴη
758ePeki ülkenin geri kalanının gözetimi ve düzeni ne olacak? Bütün şehir ve bütün ülke on iki kısma bölündüğünde, şehrin kendisinin yolları, evleri, binaları, limanları, çarşısı ve çeşmeleri için, bir de kutsal alanlar, tapınaklar ve bu türden her şey için birtakım sorumluların atanmış olması gerekmez mi?
Kleinias: Nasıl gerekmesin?
διατεταγμένα· τῆς δὲ ἄλλης χώρας πάσης τίς ἐπιμέλεια καὶ τίς τάξις; ἆρα οὐχ ἡνίκα πᾶσα μὲν ἡ πόλις, σύμπασα δὲ ἡ χώρα κατὰ δώδεκα μέρη διανενέμηται, τῆς πόλεως αὐτῆς ὁδῶν καὶ οἰκήσεων καὶ οἰκοδομιῶν καὶ λιμένων καὶ ἀγορᾶς καὶ κρηνῶν, καὶ δὴ καὶ τεμενῶν καὶ ἱερῶν καὶ πάντων τῶν τοιούτων, ἐπιμελητὰς δεῖ τινας ἀποδεδειγμένους εἶναι;
ΚΛ. πῶς γὰρ οὔ;
759aAtinalı: Diyelim ki tapınaklar için tapınak görevlileri, rahipler ve rahibeler olmalıdır. Yollar, binalar ve bunlarla ilgili düzen için, insanların haksızlık etmemesi için, öteki hayvanlar için ve hem şehrin kendi surları içinde hem de şehrin çevresinde şehirlere yaraşan şeylerin olması için üç tür yönetici seçmek gerekir: az önce sözü edilen işlerle ilgilenenlere astynomos, çarşının düzeniyle ilgilenenlere agoranomos adı verilmelidir. Tapınakların rahiplerine gelince: atadan kalma rahiplik görevleri olan erkeklere ve kadınlara dokunmamalıdır; ama ilk kez yerleşenlerde olması beklendiği gibi, bu konuda hiç kimsenin ya da yalnızca birkaç kişinin böyle bir görevi yoksa, görevlisi olmayan yerlerde tanrılar için rahipler, rahibeler ve tapınak görevlileri atanmalıdır.
ΑΘ. λέγωμεν δὴ τοῖς μὲν ἱεροῖς νεωκόρους τε καὶ ἱερέας καὶ ἱερείας δεῖν γίγνεσθαι· ὁδῶν δὲ καὶ οἰκοδομιῶν καὶ κόσμου τοῦ περὶ τὰ τοιαῦτα, ἀνθρώπων τε, ἵνα μὴ ἀδικῶσιν, καὶ τῶν ἄλλων θηρίων, ἐν αὐτῷ τε τῷ τῆς πόλεως περιβόλῳ καὶ προαστείῳ ὅπως ἂν τὰ προσήκοντα πόλεσιν γίγνηται, ἑλέσθαι δεῖ τρία μὲν ἀρχόντων εἴδη, περὶ μὲν τὸ νυνδὴ λεχθὲν ἀστυνόμους ἐπονομάζοντα, τὸ δὲ περὶ ἀγορᾶς κόσμον ἀγορανόμους. ἱερῶν δὲ ἱερέας, οἷς μέν εἰσιν πάτριαι
759bBütün bunların atanmasında bir kısmı seçimle, bir kısmı kurayla yapılmalıdır; böylece her bölgede ve şehirde halktan olanla olmayan birbirine dostlukla karışsın ve şehir olabildiğince uyum içinde olsun. Rahiplerin atanmasında ise, tanrının hoşuna gideni bizzat tanrıya bırakarak kura çekmeli, böylece işi ilahî talihe teslim etmelidir; kura her seferinde kime düşerse onu da sınamalıdır: önce bedeninde kusur olmayan ve meşru doğmuş biri mi, sonra olabildiğince lekesiz evlerden mi geliyor, kendisi, babası ve annesi kan dökmekten ve tanrılara karşı işlenen bu türden bütün suçlardan uzak bir hayat sürmüş mü.
ἱερωσύναι καὶ αἷς, μὴ κινεῖν· εἰ δέ, οἷον τὸ πρῶτον κατοικιζομένοις εἰκὸς γίγνεσθαι περὶ τὰ τοιαῦτα, ἢ μηδενὶ ἤ τισιν ὀλίγοις, οἷς μὴ καθεστήκοι καταστατέον ἱερέας τε καὶ ἱερείας νεωκόρους γίγνεσθαι τοῖς θεοῖς. τούτων δὴ πάντων τὰ μὲν αἱρετὰ χρή, τὰ δὲ κληρωτὰ ἐν ταῖς καταστάσεσι γίγνεσθαι, μειγνύντας πρὸς φιλίαν ἀλλήλοις δῆμον καὶ μὴ δῆμον ἐν ἑκάστῃ χώρᾳ καὶ πόλει, ὅπως ἂν μάλιστα ὁμονοῶν εἴη. τὰ μὲν οὖν τῶν ἱερέων, τῷ θεῷ ἐπιτρέποντα αὐτῷ τὸ κεχαρισμένον
759cTanrılarla ilgili bütün işler hakkında kanunları Delphoi'den getirmeli, bunlar için yorumcular atamalı ve bu kanunları kullanmalıdır.
γίγνεσθαι, κληροῦν οὕτω τῇ θείᾳ τύχῃ ἀποδιδόντα, δοκιμάζειν δὲ τὸν ἀεὶ λαγχάνοντα πρῶτον μὲν ὁλόκληρον καὶ γνήσιον, ἔπειτα ὡς ὅτι μάλιστα ἐκ καθαρευουσῶν οἰκήσεων, φόνου δὲ ἁγνὸν καὶ πάντων τῶν περὶ τὰ τοιαῦτα εἰς τὰ θεῖα ἁμαρτανομένων αὐτὸν καὶ πατέρα καὶ μητέρα κατὰ ταὐτὰ βεβιωκότας. ἐκ Δελφῶν δὲ χρὴ νόμους περὶ τὰ θεῖα πάντα κομισαμένους καὶ καταστήσαντας ἐπʼ αὐτοῖς ἐξηγητάς,
759dHer rahiplik bir yıllık olsun, daha uzun değil. Kutsal kanunlara göre tanrılarla ilgili işlerde gereği gibi kutsal hizmet görecek kişi bizde altmış yaşından küçük olmasın. Rahibeler için de aynı kurallar geçerli olsun. Yorumculara gelince: dört boy grubu dörder kişi, her biri kendi içinden birini olmak üzere üç kez aday göstersin; en çok oyu alan üç kişiyi her seferinde sınayıp toplam dokuz kişiyi Delphoi'ye göndersinler ki tanrı her üçlüden birini seçsin. Bunların sınanması ve yaş şartı da rahiplerinki gibi olsun.
τούτοις χρῆσθαι. κατʼ ἐνιαυτὸν δὲ εἶναι καὶ μὴ μακρότερον τὴν ἱερωσύνην ἑκάστην, ἔτη δὲ μὴ ἔλαττον ἑξήκοντα ἡμῖν εἴη γεγονὼς ὁ μέλλων καθʼ ἱεροὺς νόμους περὶ τὰ θεῖα ἱκανῶς ἁγιστεύσειν· ταὐτὰ δὲ καὶ περὶ τῶν ἱερειῶν ἔστω τὰ νόμιμα. τοὺς δὲ ἐξηγητὰς τρὶς φερέτωσαν μὲν αἱ τέτταρες φυλαὶ τέτταρας, ἕκαστον ἐξ αὑτῶν, τρεῖς δέ, οἷς ἂν πλείστη γένηται ψῆφος, δοκιμάσαντας, ἐννέα πέμπειν εἰς Δελφοὺς ἀνελεῖν ἐξ ἑκάστης τριάδος ἕνα· τὴν δὲ δοκιμασίαν αὐτῶν
759eBunlar ömür boyu yorumcu olsun; biri ölürse, eksik hangi dört boydan çıkmışsa yerine yenisini onlar önceden seçsin.
Her tapınağın kutsal paralarının, kutsal alanların, bunların ürünlerinin ve kiralarının sorumlusu olacak haznedarlar en yüksek servet sınıfından seçilmelidir: en büyük tapınaklar için üç, daha küçükler için iki, en mütevazıları için bir kişi. Bunların seçimi ve sınanması da komutanlarınki gibi yapılmalıdır.
καὶ τοῦ χρόνου τὴν ἡλικίαν εἶναι καθάπερ τῶν ἱερέων. οὗτοι δὲ ἔστων ἐξηγηταὶ διὰ βίου· τὸν δέ γε λιπόντα προαιρείσθωσαν αἱ τέτταρες φυλαὶ ὅθεν ἂν ἐκλίπῃ.
ΑΘ. ταμίας δὲ δὴ τῶν τε ἱερῶν χρημάτων ἑκάστοις τοῖς ἱεροῖς καὶ τεμενῶν καὶ καρπῶν τούτων καὶ μισθώσεων κυρίους αἱρεῖσθαι μὲν
760aTapınaklarla ilgili düzenlemeler de böyle olsun.
Elden geldiğince hiçbir şey nöbetsiz kalmasın. Şehrin nöbetleri şöyle olsun: komutanlar, taksiarkhoslar, süvari komutanları, boy süvari komutanları, prytanisler, bir de astynomoslar ve agoranomoslar seçilip yeterli sayıda atandıklarında bunlarla ilgilensinler.
ἐκ τῶν μεγίστων τιμημάτων τρεῖς εἰς τὰ μέγιστα ἱερά, δύο δʼ εἰς τὰ σμικρότερα, πρὸς δὲ τὰ ἐμμελέστατα ἕνα· τὴν δὲ αἵρεσιν τούτων καὶ τὴν δοκιμασίαν γίγνεσθαι καθάπερ ἡ τῶν στρατηγῶν ἐγίγνετο. καὶ τὰ μὲν αὖ περὶ τὰ ἱερὰ ταῦτα γιγνέσθω.
ἀφρούρητον δὲ δὴ μηδὲν εἰς δύναμιν ἔστω. πόλεως μὲν οὖν αἱ φρουραὶ πέρι ταύτῃ γιγνέσθωσαν, στρατηγῶν ἐπιμελουμένων καὶ ταξιαρχῶν καὶ ἱππάρχων καὶ φυλάρχων καὶ
760bÜlkenin geri kalanının hepsi ise şöyle korunsun. Bütün ülkeyi elden geldiğince eşit on iki kısma böldük; her kısma kurayla bağlanmış bir boy her yıl beş kişiyi, tarla bekçileri ve nöbet komutanları denebilecek kişileri versin. Bu beşinin her biri kendi boyunun gençlerinden, yirmi beş yaşından küçük, otuzdan büyük olmayan on iki kişi seçebilsin.
πρυτάνεων, καὶ δὴ καὶ ἀστυνόμων καὶ ἀγορανόμων, ὁπόταν αἱρεθέντες ἡμῖν καταστῶσίν τινες ἱκανῶς· τὴν δὲ ἄλλην χώραν φυλάττειν πᾶσαν κατὰ τάδε. δώδεκα μὲν ἡμῖν ἡ χώρα πᾶσα εἰς δύναμιν ἴσα μόρια νενέμηται, φυλὴ δὲ μία τῷ μορίῳ ἑκάστῳ ἐπικληρωθεῖσα κατʼ ἐνιαυτὸν παρεχέτω πέντε οἷον ἀγρονόμους τε καὶ φρουράρχους, τούτοις δʼ ἔστω καταλέξασθαι τῆς αὑτῶν φυλῆς ἑκάστῳ δώδεκα τῶν πέντε
760cÜlkenin kısımları bunlara, her ay her gruba biri düşecek şekilde kurayla dağıtılsın; böylece hepsi bütün ülkeyi tanıyıp bilsinler. Bekçiler de yöneticiler de iki yıl görevde ve nöbette kalsın. Kısımları, yani ülkenin yerlerini, ilk kurada nasıl almışlarsa, nöbet komutanları onları her ay sıradaki yere geçirerek sağa doğru, çember hâlinde götürsün; sağ da doğu yönü sayılsın.
ἐκ τῶν νέων, μὴ ἔλαττον ἢ πέντε καὶ εἴκοσιν ἔτη γεγονότας, μὴ πλεῖον δὲ ἢ τριάκοντα. τούτοις δὲ διακληρωθήτω τὰ μόρια τῆς χώρας κατὰ μῆνα ἕκαστα ἑκάστοις, ὅπως ἂν πάσης τῆς χώρας ἔμπειροί τε καὶ ἐπιστήμονες γίγνωνται πάντες. δύο δʼ ἔτη τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν φρουρὰν γίγνεσθαι φρουροῖς τε καὶ ἄρχουσιν. ὅπως δʼ ἂν τὸ πρῶτον λάχωσιν τὰ μέρη, τοὺς τῆς χώρας τόπους, μεταλλάττοντας ἀεὶ τὸν ἑξῆς τόπον
760dYıl dolunca, ikinci yılda, bekçilerden olabildiğince çoğu ülkeyi yalnızca yılın tek bir mevsimine göre tanımakla kalmasın, ülkeyle birlikte her yerde her mevsimde olup biteni de öğrensin diye, o zaman önderlik edenler onları bu kez sola doğru, yine hep yer değiştirerek götürsünler, ikinci yılı da tamamlayana kadar. Üçüncü yılda ise başka tarla bekçileri ve nöbet komutanları, yani on iki kişinin başındaki beş sorumlu seçilsin.
ἑκάστου μηνὸς ἡγεῖσθαι τοὺς φρουράρχους ἐπὶ δεξιὰ κύκλῳ· τὸ δʼ ἐπὶ δεξιὰ γιγνέσθω τὸ πρὸς ἕω. περιελθόντος δὲ τοῦ ἐνιαυτοῦ, τῷ δευτέρῳ ἔτει, ἵνα ὡς πλεῖστοι τῶν φρουρῶν μὴ μόνον ἔμπειροι τῆς χώρας γίγνωνται κατὰ μίαν ὥραν τοῦ ἐνιαυτοῦ, πρὸς τῇ χώρᾳ δὲ ἅμα καὶ τῆς ὥρας ἑκάστης περὶ ἕκαστον τὸν τόπον τὸ γιγνόμενον ὡς πλεῖστοι καταμάθωσιν, οἱ τότε ἡγούμενοι πάλιν ἀφηγείσθωσαν εἰς τὸν εὐώνυμον
760eHer yerde kaldıkları sürece görevleri şöyle bir şey olsun. Önce ülke düşmanlara karşı olabildiğince iyi korunmalıdır: bunun için gereken yerlere hendek kazıp toprak yarmalı, istihkâmlar yaparak ülkeye ve mülklere herhangi bir zarar vermeye girişenleri elden geldiğince durdurmalıdırlar. Bunun için her yerdeki yük hayvanlarını ve hizmetkârları kullanmalı, işi onlara yaptırıp başlarında durmalı, ama onların kendi işlerinin olmadığı boş zamanları olabildiğince seçmelidirler.
ἀεὶ μεταβάλλοντες τόπον, ἕως ἂν τὸ δεύτερον διεξέλθωσιν ἔτος· τῷ τρίτῳ δὲ ἄλλους ἀγρονόμους αἱρεῖσθαι καὶ φρουράρχους τοὺς πέντε τῶν δώδεκα ἐπιμελητάς.
ΑΘ. ἐν δὲ δὴ ταῖς διατριβαῖς τῷ τόπῳ ἑκάστῳ τὴν ἐπιμέλειαν εἶναι τοιάνδε τινά· πρῶτον μὲν ὅπως εὐερκὴς ἡ χώρα πρὸς τοὺς πολεμίους ὅτι μάλιστα ἔσται, ταφρεύοντάς τε ὅσα ἂν τούτου δέῃ καὶ ἀποσκάπτοντας καὶ ἐνοικοδομήμασιν εἰς δύναμιν εἴργοντας τοὺς ἐπιχειροῦντας ὁτιοῦν τὴν χώραν καὶ τὰ κτήματα κακουργεῖν, χρωμένους δʼ ὑποζυγίοις καὶ τοῖς οἰκέταις τοῖς ἐν
761aDüşmanlar için her yeri geçit vermez, dostlar için ise, insanlar, yük hayvanları ve sürüler için, olabildiğince kolay geçilir kılmalıdırlar. Yollarla ilgilenip her birini olabildiğince düzgün tutmalı; Zeus'tan gelen yağmur sularıyla da ilgilenmelidirler ki bunlar ülkeye zarar vermesin, tersine yüksek yerlerden dağların çukur vadilerine akarak fayda sağlasın. Bunun için suların vadiden çıkışlarını setlerle ve hendeklerle kapamalıdırlar; böylece vadiler Zeus'un sularını alıp içerek aşağıdaki tarlalara ve bütün yerlere dereler ve pınarlar sağlasın, en kurak yerleri bile bol ve iyi sulu hâle getirsin. Kaynak sularını da, ister bir ırmak ister bir pınar olsun, ağaçlar dikip yapılar kurarak güzelleştirmeli, kanallarla dereleri bir araya toplayarak hepsini bol hâle getirmelidirler; yakınlarda bir koru ya da kutsal alan ayrılmışsa, her mevsimde suları tanrıların tapınaklarına akıtarak oraları süslemelidirler.
τῷ τόπῳ ἑκάστῳ πρὸς ταῦτα, διʼ ἐκείνων ποιοῦντας, ἐκείνοις ἐπιστατοῦντας, τῶν οἰκείων ἔργων αὐτῶν ἀργίας ὅτι μάλιστα ἐκλεγομένους. δύσβατα δὲ δὴ πάντα ποιεῖν μὲν τοῖς ἐχθροῖς, τοῖς δὲ φίλοις ὅτι μάλιστα εὔβατα, ἀνθρώποις τε καὶ ὑποζυγίοις καὶ βοσκήμασιν, ὁδῶν τε ἐπιμελουμένους ὅπως ὡς ἡμερώταται ἕκασται γίγνωνται, καὶ τῶν ἐκ Διὸς ὑδάτων, ἵνα τὴν χώραν μὴ κακουργῇ, μᾶλλον δʼ ὠφελῇ ῥέοντα ἐκ
τῶν ὑψηλῶν εἰς τὰς ἐν τοῖς ὄρεσι νάπας ὅσαι κοῖλαι, τὰς ἐκροὰς αὐτῶν εἴργοντας οἰκοδομήμασί τε καὶ ταφρεύμασιν, ὅπως ἂν τὰ παρὰ τοῦ Διὸς ὕδατα καταδεχόμεναι καὶ πίνουσαι, τοῖς ὑποκάτωθεν ἀγροῖς τε καὶ τόποις πᾶσιν νάματα καὶ κρήνας ποιοῦσαι, καὶ τοὺς αὐχμηροτάτους τόπους πολυύδρους τε καὶ εὐύδρους ἀπεργάζωνται· τά τε πηγαῖα ὕδατα, ἐάντε τὶς ποταμὸς ἐάντε καὶ κρήνη ᾖ, κοσμοῦντες φυτεύμασί
761cBu tür yerlerin her yanında gençler kendileri için idman yerleri hazırlamalı, yaşlılar için de ılık hamamlar sağlamalı, yanlarına bol miktarda kupkuru odun koymalı; hastalıklardan yorgun düşmüş ve tarım emekleriyle yıpranmış bedenleri iyileşsinler diye güler yüzle karşılamalıdırlar. Bu karşılama, pek usta olmayan bir hekimin karşılamasından epey daha iyidir.
τε καὶ οἰκοδομήμασιν εὐπρεπέστερα, καὶ συνάγοντες μεταλλείαις νάματα, πάντα ἄφθονα ποιῶσιν, ὑδρείαις τε καθʼ ἑκάστας τὰς ὥρας, εἴ τί που ἄλσος ἢ τέμενος περὶ ταῦτα ἀφειμένον ᾖ, τὰ ῥεύματα ἀφιέντες εἰς αὐτὰ τὰ τῶν θεῶν ἱερά, κοσμῶσι. πανταχῇ δὲ ἐν τοῖς τοιούτοις γυμνάσια χρὴ κατασκευάζειν τοὺς νέους αὑτοῖς τε καὶ τοῖς γέρουσι γεροντικὰ λουτρὰ θερμὰ παρέχοντας, ὕλην παρατιθέντας αὔην
761dBütün bunlar ve bu türden şeyler, bu yerlere hiç de tatsız olmayan bir eğlenceyle birlikte hem süs hem fayda getirir. Bu işin ciddi yanı ise şöyle olsun: altmışar kişilik her grup kendi yerini, yalnızca düşmanlara karşı değil, dost olduğunu söyleyenlere karşı da korusun. Komşulardan ve öteki vatandaşlardan biri, köle ya da hür, bir başkasına haksızlık ederse, haksızlığa uğradığını söyleyen için dava görsünler: küçük davaları beş yönetici kendileri, daha büyüklerini on iki kişiyle birlikte on yedi kişi görsün, birinin ötekinden talep ettiği şey üç minaya kadar olduğu sürece.
καὶ ξηρὰν ἄφθονον, ἐπʼ ὀνήσει καμνόντων τε νόσοις καὶ πόνοις τετρυμένα γεωργικοῖς σώματα δεχομένους εὐμενῶς, ἰατροῦ δέξιν μὴ πάνυ σοφοῦ βελτίονα συχνῷ.
ταῦτα μὲν οὖν καὶ τὰ τοιαῦτα πάντα κόσμος τε καὶ ὠφελία τοῖς τόποις γίγνοιτʼ ἂν μετὰ παιδιᾶς οὐδαμῇ ἀχαρίτου· σπουδὴ δὲ περὶ ταῦτα ἥδε ἔστω. τοὺς ἑξήκοντα ἑκάστους τὸν αὑτῶν τόπον φυλάττειν, μὴ μόνον πολεμίων ἕνεκα ἀλλὰ καὶ τῶν φίλων φασκόντων εἶναι· γειτόνων δὲ καὶ τῶν ἄλλων πολιτῶν
761eHiçbir yargıç ve yönetici, krallar gibi son kararı verenler dışında, hesap vermeden yargılamamalı ve yönetmemelidir.
Bu tarla bekçileri de, gözetimleri altındaki kişilere karşı küstahlık ederlerse —eşit olmayan buyruklar verirlerse, tarlalardaki şeyleri ikna etmeden alıp götürmeye kalkışırlarsa, dalkavukluk karşılığında verilen bir şeyi kabul ederlerse ya da davaları haksızca karara bağlarlarsa—, dalkavukluklara boyun eğdikleri için bütün şehirde kınansınlar. Oradakilere karşı işledikleri öteki haksızlıklar için, bir minaya kadar olanlarda köylüler ve komşular önünde isteyerek yargılanmayı kabul etsinler. Daha büyük haksızlıklarda, ya da daha küçüklerde de, her ay başka bir yere geçmelerine güvenip kaçabileceklerini sanarak yargılanmayı kabul etmezlerse, haksızlığa uğrayan kişi bunlar için ortak mahkemelerde dava açsın; kazanırsa, kaçan ve cezayı isteyerek kabul etmeyen kişiden iki katını alsın.
ἢν ἄλλος ἄλλον ἀδικῇ, δοῦλος ἢ ἐλεύθερος, δικάζοντας τῷ ἀδικεῖσθαι φάσκοντι, τὰ μὲν σμικρὰ αὐτοὺς τοὺς πέντε ἄρχοντας, τὰ δὲ μείζονα μετὰ τῶν δώδεκα τοὺς ἑπτακαίδεκα δικάζειν μέχρι τριῶν μνῶν, ὅσα ἂν ἕτερος ἑτέρῳ ἐπικαλῇ. δικαστὴν δὲ καὶ ἄρχοντα ἀνυπεύθυνον οὐδένα δικάζειν καὶ ἄρχειν δεῖ πλὴν τῶν τὸ τέλος ἐπιτιθέντων οἷον βασιλέων·
ΑΘ. καὶ δὴ καὶ τοὺς ἀγρονόμους τούτους, ἐὰν ὑβρίζωσί τι περὶ τοὺς ὧν ἐπιμελοῦνται, προστάξεις τε προστάττοντες ἀνίσους,
καὶ ἐπιχειροῦντες λαμβάνειν τε καὶ φέρειν τῶν ἐν ταῖς γεωργίαις μὴ πείσαντες, καὶ ἐὰν δέχωνταί τι κολακείας ἕνεκα διδόντων, ἢ καὶ δίκας ἀδίκως διανέμωσι, ταῖς μὲν θωπείαις ὑπείκοντες ὀνείδη φερέσθωσαν ἐν πάσῃ τῇ πόλει, τῶν δὲ ἄλλων ἀδικημάτων ὅτι ἂν ἀδικῶσι τοὺς ἐν τῷ τόπῳ, τῶν μέχρι μνᾶς ἐν τοῖς κωμήταις καὶ γείτοσιν ὑπεχέτωσαν ἑκόντες δίκας, τῶν δὲ μειζόνων ἑκάστοτε ἀδικημάτων ἢ καὶ
762bYöneticiler ve tarla bekçileri iki yıl boyunca şöyle bir hayat sürsünler. Önce her yerde ortak sofralar olsun ve herkes yemeğini orada ortaklaşa yesin. Yöneticiler emretmediği ya da zorunlu bir durum çıkmadığı hâlde herhangi bir gün sofradan kalan ya da bir gece dışarıda yatan kişiyi beş yönetici ihbar edip nöbeti bozduğunu yazarak çarşıya asarsa, kendi payına düşen görevi ele vermiş biri olarak şehir düzenine karşı kınansın; karşılaştığı ve onu cezalandırmak isteyen herkes onu dövebilsin ve bunun için ceza görmesin.
τῶν ἐλαττόνων, ἐὰν μὴ ʼθέλωσιν ὑπέχειν, πιστεύοντες τῷ μεθίστασθαι κατὰ μῆνας εἰς ἕτερον ἀεὶ τόπον φεύγοντες ἀποφευξεῖσθαι, τούτων πέρι λαγχάνειν μὲν ἐν ταῖς κοιναῖς δίκαις τὸν ἀδικούμενον, ἐὰν δʼ ἕλῃ, τὴν διπλασίαν πραττέσθω τὸν ὑποφεύγοντα καὶ μὴ ἐθελήσαντα ὑποσχεῖν ἑκόντα τιμωρίαν. διαιτάσθων δὲ οἵ τε ἄρχοντες οἵ τʼ ἀγρονόμοι τὰ δύο ἔτη τοιόνδε τινὰ τρόπον· πρῶτον μὲν δὴ καθʼ ἑκάστους
τοὺς τόπους εἶναι συσσίτια, ἐν οἷς κοινῇ τὴν δίαιταν ποιητέον ἅπασιν· ὁ δὲ ἀποσυσσιτήσας κἂν ἡντιναοῦν ἡμέραν, ἢ νύκτα ἀποκοιμηθείς, μὴ τῶν ἀρχόντων ταξάντων ἢ πάσης τινὸς ἀνάγκης ἐπιπεσούσης, ἐὰν ἀποφήνωσιν αὐτὸν οἱ πέντε, καὶ γράψαντες θῶσιν ἐν ἀγορᾷ καταλελυκότα τὴν φρουράν, ὀνείδη τε ἐχέτω τὴν πολιτείαν ὡς προδιδοὺς τὸ ἑαυτοῦ μέρος, κολαζέσθω τε πληγαῖς ὑπὸ τοῦ συντυγχάνοντος καὶ
762dYöneticilerin kendisinden biri böyle bir şey yaparsa, altmış kişinin hepsi bununla ilgilenmelidir; bunu fark eden ya da duyan ama takibe girişmeyen aynı kanunlara tabi olsun ve gençlerden daha ağır cezalandırılsın; gençlere komuta eden hiçbir görevde bulunmaktan men edilsin. Kanun bekçileri bunların sıkı gözetmenleri olsun ki bunlar ya hiç olmasın, ya da olursa hak ettiği cezayı bulsun.
ἐθέλοντος κολάζειν ἀτιμωρήτως. τῶν δὲ ἀρχόντων αὐτῶν ἐάν τίς τι δρᾷ τοιοῦτον αὐτός, ἐπιμελεῖσθαι μὲν τοῦ τοιούτου πάντας τοὺς ἑξήκοντα χρεών, ὁ δὲ αἰσθόμενός τε καὶ πυθόμενος μὴ ἐπεξιὼν ἐν τοῖς αὐτοῖς ἐνεχέσθω νόμοις καὶ πλείονι τῶν νέων ζημιούσθω· περὶ τὰς τῶν νέων ἀρχὰς ἠτιμάσθω πάσας. τούτων δὲ οἱ νομοφύλακες ἐπίσκοποι ἀκριβεῖς ἔστωσαν, ὅπως ἢ μὴ γίγνηται τὴν ἀρχὴν ἢ γιγνόμενα
762eHer adam bütün insanlar hakkında şunu düşünmelidir: hizmet etmemiş olan, övgüye değer bir efendi de olamaz. İnsan iyi yönetmekten çok iyi hizmet etmekle övünmelidir: önce kanunlara hizmet etmekle, çünkü bu tanrılara hizmettir; sonra gençler her zaman yaşlılara ve saygın bir hayat sürmüş olanlara hizmet etmekle. Ayrıca tarla bekçisi olmuş kişi bu iki yıl boyunca gündelik hayatın mütevazı ve kıt yanını da tatmış olmalıdır.
Çünkü on iki kişi seçildikten sonra beş kişiyle birlikte toplanıp şuna karar versinler: kendileri adeta hizmetkâr olduklarından, kendilerine başka hizmetkârlar ve köleler edinmeyecekler; öteki çiftçilerin ve köylülerin hizmetkârlarını da kendi özel işleri için kullanmayacak, yalnızca kamu işleri için kullanacaklar. Geri kalan her konuda kendi kendilerine hizmet edip birbirlerine hizmet ederek yaşayacaklarını düşünsünler; ayrıca yazın ve kışın silahlarıyla bütün ülkeyi, hem korumak hem de bütün yerleri her zaman tanımak için baştan başa dolaşsınlar.
τῆς ἀξίας δίκης τυγχάνῃ. δεῖ δὴ πάντʼ ἄνδρα διανοεῖσθαι περὶ ἁπάντων ἀνθρώπων ὡς ὁ μὴ δουλεύσας οὐδʼ ἂν δεσπότης γένοιτο ἄξιος ἐπαίνου, καὶ καλλωπίζεσθαι χρὴ τῷ καλῶς δουλεῦσαι μᾶλλον ἢ τῷ καλῶς ἄρξαι, πρῶτον μὲν τοῖς νόμοις, ὡς ταύτην τοῖς θεοῖς οὖσαν δουλείαν, ἔπειτʼ ἀεὶ τοῖς πρεσβυτέροις τε καὶ ἐντίμως βεβιωκόσι τοὺς νέους. μετὰ δὲ ταῦτα τῆς καθʼ ἡμέραν διαίτης δεῖ τῆς ταπεινῆς καὶ ἀπόρου γεγευμένον εἶναι τὰ δύο ἔτη ταῦτα τὸν τῶν ἀγρονόμων γεγονότα.
ΑΘ. ἐπειδὰν γὰρ δὴ καταλεγῶσιν οἱ δώδεκα, συνελθόντες μετὰ τῶν πέντε, βουλευέσθωσαν ὡς
οἷόνπερ οἰκέται οὐχ ἕξουσιν αὑτοῖς ἄλλους οἰκέτας τε καὶ δούλους, οὐδʼ ἐκ τῶν ἄλλων γεωργῶν τε καὶ κωμητῶν τοῖς ἐκείνων ἐπὶ τὰ ἴδια χρήσονται ὑπηρετήματα διακόνοις, ἀλλὰ μόνον ὅσα εἰς τὰ δημόσια· τὰ δʼ ἄλλα αὐτοὶ διʼ αὑτῶν διανοηθήτωσαν ὡς βιωσόμενοι διακονοῦντές τε καὶ διακονούμενοι ἑαυτοῖς, πρὸς δὲ τούτοις πᾶσαν τὴν χώραν διεξερευνώμενοι θέρους καὶ χειμῶνος σὺν τοῖς ὅπλοις φυλακῆς τε
763bÇünkü herkesin kendi ülkesini ayrıntısıyla bilmesi, belki de hiçbir dersten daha az önemli değildir. Bu yüzden genç bir adam köpekle avı ve öteki av türlerini, bunlardan herkese gelen haz ve fayda için olduğu kadar bunun için de sürdürmelidir. Kendi şehrini gereği gibi korumak isteyen her adam, bu kişileri ve bu uğraşı ister kryptoi, ister tarla bekçileri, ister hoşuna giden başka bir adla anılsın, elden geldiğince hevesle sürdürsün.
καὶ γνωρίσεως ἕνεκα πάντων ἀεὶ τῶν τόπων. κινδυνεύει γὰρ οὐδενὸς ἔλαττον μάθημα εἶναι διʼ ἀκριβείας ἐπίστασθαι πάντας τὴν αὑτῶν χώραν· οὗ δὴ χάριν κυνηγέσια καὶ τὴν ἄλλην θήραν οὐχ ἧττον ἐπιτηδεύειν δεῖ τὸν ἡβῶντα ἢ τῆς ἄλλης ἡδονῆς ἅμα καὶ ὠφελίας τῆς περὶ τὰ τοιαῦτα γιγνομένης πᾶσιν. τούτους οὖν, αὐτούς τε καὶ τὸ ἐπιτήδευμα, εἴτε τις κρυπτοὺς εἴτε ἀγρονόμους εἴθʼ ὅτι καλῶν χαίρει,
763cBundan sonra sıra agoranomos ve astynomos yöneticilerinin seçimine geliyordu. Altmış kişi olan tarla bekçilerinin ardından üç astynomos gelir. Bunlar şehrin on iki kısmını üçe bölüp ötekileri örnek alarak şunlarla ilgilenirler: şehirdeki yollarla, ülkeden şehre uzanan büyük yollarla ve binalarla —hepsi kanunlara göre yapılsın diye—; ayrıca bekçilerin bakımını yapıp kendilerine gönderdiği ve teslim ettiği sularla, çeşmelere yeterli ve temiz akıp şehri hem süslesin hem de ona fayda versin diye.
τοῦτο προσαγορεύων, προθύμως πᾶς ἀνὴρ εἰς δύναμιν ἐπιτηδευέτω, ὅσοι μέλλουσι τὴν αὑτῶν πόλιν ἱκανῶς σῴζειν.
τὸ δὲ μετὰ τοῦτο ἀρχόντων αἱρέσεως ἀγορανόμων πέρι καὶ ἀστυνόμων πέρι ἦν ἡμῖν ἑπόμενον. ἕποιντο δʼ ἂν ἀγρονόμοις γε ἀστυνόμοι τρεῖς ἑξήκοντα οὖσιν, τριχῇ δώδεκα μέρη τῆς πόλεως διαλαβόντες, μιμούμενοι ἐκείνους τῶν τε ὁδῶν ἐπιμελούμενοι τῶν κατὰ τὸ ἄστυ καὶ τῶν ἐκ τῆς χώρας λεωφόρων εἰς τὴν πόλιν ἀεὶ τεταμένων καὶ τῶν οἰκοδομιῶν,
763dBunların da hem güçlü olmaları hem de kamu işleriyle ilgilenecek boş vakitlerinin olması gerekir. Bu yüzden her adam en yüksek servet sınıfından dilediği kişiyi astynomos olarak aday göstersin; el kaldırarak oylanıp en çok oy alan altı kişiye inildikten sonra, bu işle görevli olanlar bunlardan üçünü kurayla seçsin; bunlar kendileri için konmuş kanunlara göre sınandıktan sonra görev yapsınlar.
ἵνα κατὰ νόμους γίγνωνται πᾶσαι, καὶ δὴ καὶ τῶν ὑδάτων, ὁπόσʼ ἂν αὐτοῖς πέμπωσι καὶ παραδιδῶσιν οἱ φρουροῦντες τεθεραπευμένα, ὅπως εἰς τὰς κρήνας ἱκανὰ καὶ καθαρὰ πορευόμενα, κοσμῇ τε ἅμα καὶ ὠφελῇ τὴν πόλιν. δεῖ δὴ καὶ τούτους δυνατούς τε εἶναι καὶ σχολάζοντας τῶν κοινῶν ἐπιμελεῖσθαι· διὸ προβαλλέσθω μὲν πᾶς ἀνὴρ ἐκ τῶν μεγίστων τιμημάτων ἀστυνόμον ὃν ἂν βούληται, διαχειροτονηθέντων
763eBunların ardından agoranomoslar ikinci ve birinci servet sınıflarından beş kişi olarak seçilmeli; seçimlerinin geri kalanı astynomoslarınki gibi olsun: ötekiler arasından el kaldırarak oylanan on kişiden beşi kurayla seçilsin ve sınandıktan sonra yönetici ilan edilsin.
Herkes bütün bu yöneticiler için oy versin. Vermek istemeyen, yöneticilere ihbar edilirse, kötü bir adam sayılmasının yanı sıra elli drahmi cezaya çarptırılsın.
δὲ καὶ ἀφικομένων εἰς ἓξ οἷς ἂν πλεῖσται γίγνωνται, τοὺς τρεῖς ἀποκληρωσάντων οἷς τούτων ἐπιμελές, δοκιμασθέντες δὲ ἀρχόντων κατὰ τοὺς τεθέντας αὐτοῖς νόμους.
ἀγορανόμους δʼ ἑξῆς τούτοις αἱρεῖσθαι μὲν ἐκ τῶν δευτέρων καὶ πρώτων τιμημάτων πέντε, τὰ δʼ ἄλλα αὐτῶν γίγνεσθαι τὴν αἵρεσιν καθάπερ ἡ τῶν ἀστυνόμων· δέκα ἐκ τῶν ἄλλων χειροτονηθέντας τοὺς πέντε ἀποκληρῶσαι, καὶ δοκιμασθέντας αὐτοὺς ἄρχοντας ἀποφῆναι.
ΑΘ. χειροτονείτω δὲ πᾶς πάντα·
764aHalk meclisine ve ortak toplantıya dileyen gelsin; ama ikinci ve birinci servet sınıfından olanlar için gelmek zorunlu olsun, toplantılarda yoklamada bulunmayan on drahmi ceza ödesin. Üçüncü ve dördüncü servet sınıfları için zorunlu olmasın, cezasız bırakılsınlar; ancak yöneticiler bir zorunluluk yüzünden herkesin toplanmasını buyurursa o başka.
ὁ δὲ μὴ ʼθέλων, ἐὰν εἰσαγγελθῇ πρὸς τοὺς ἄρχοντας, ζημιούσθω πεντήκοντα δραχμαῖς πρὸς τῷ κακὸς εἶναι δοκεῖν. ἴτω δʼ εἰς ἐκκλησίαν καὶ τὸν κοινὸν σύλλογον ὁ βουλόμενος, ἐπάναγκες δʼ ἔστω τῷ τῶν δευτέρων καὶ πρώτων τιμημάτων, δέκα δραχμαῖς ζημιουμένῳ ἐὰν μὴ παρὼν ἐξετάζηται τοῖς συλλόγοις· τρίτῳ δὲ τιμήματι καὶ τῷ τετάρτῳ μὴ ἐπάναγκες, ἀλλὰ ἀζήμιος ἀφείσθω, ἐὰν μή τι παραγγείλωσιν οἱ ἄρχοντες
764bAgoranomoslar çarşıdaki, kanunlarca belirlenmiş düzeni korusunlar; çarşıdaki tapınaklar ve çeşmelerle ilgilensinler ki kimse hiçbir haksızlık etmesin; haksızlık edeni de cezalandırsınlar: köleyi ve yabancıyı dayakla ve zincirle; yerli biri bu konularda düzeni bozarsa, yüz drahmilik paraya kadar kendileri karar vermeye yetkili olsun, bunun iki katına kadar ise astynomoslarla birlikte yargılayıp haksızlık edeni cezalandırsınlar.
πᾶσιν ἔκ τινος ἀνάγκης συνιέναι. τοὺς δὲ δὴ ἀγορανόμους τὸν περὶ τὴν ἀγορὰν κόσμον διαταχθέντα ὑπὸ νόμων φυλάττειν, καὶ ἱερῶν καὶ κρηνῶν ἐπιμελεῖσθαι τῶν κατʼ ἀγοράν, ὅπως μηδὲν ἀδικῇ μηδείς, τὸν ἀδικοῦντα δὲ κολάζειν, πληγαῖς μὲν καὶ δεσμοῖς δοῦλον καὶ ξένον, ἐὰν δʼ ἐπιχώριος ὤν τις περὶ τὰ τοιαῦτα ἀκοσμῇ, μέχρι μὲν ἑκατὸν δραχμῶν νομίσματος αὐτοὺς εἶναι κυρίους διαδικάζοντας, μέχρι δὲ διπλασίου
764cAstynomoslar için de kendi görev alanlarında aynı cezalar ve yaptırımlar olsun: bir minaya kadar kendileri cezalandırsın, iki katına kadar agoranomoslarla birlikte.
Bundan sonra müzik ve beden eğitimi için yöneticiler atamak uygun olur; her biri için iki tür: biri bunların terbiyesi için, öteki yarışmalar için. Kanun terbiye yöneticileri derken, idman yerlerinin ve okulların düzeninin, öğretimin ve bunlarla ilgili gözetimin, erkek çocukların ve kızların okula gidip gelmelerinin ve kaldıkları yerlerin sorumlularını kasteder; yarışma yöneticileri derken de beden yarışmalarında ve müzikte yarışanlar için yarışma düzenleyicilerini. Bunlar da iki türlüdür: bir kısmı müzik için, bir kısmı beden yarışmaları için.
τούτου κοινῇ μετὰ ἀστυνόμων ζημιοῦν δικάζοντας τῷ ἀδικοῦντι. τὰ αὐτὰ δὲ καὶ ἀστυνόμοις ἔστω ζημιώματά τε καὶ κολάσεις ἐν τῇ ἑαυτῶν ἀρχῇ, μέχρι μὲν μνᾶς αὐτοὺς ζημιοῦντας, τὴν διπλασίαν δὲ μετὰ ἀγορανόμων.
μουσικῆς δὲ τὸ μετὰ τοῦτο καὶ γυμναστικῆς ἄρχοντας καθίστασθαι πρέπον ἂν εἴη, διττοὺς ἑκατέρων, τοὺς μὲν παιδείας αὐτῶν ἕνεκα, τοὺς δὲ ἀγωνιστικῆς. παιδείας μὲν βούλεται λέγειν ὁ νόμος γυμνασίων καὶ διδασκαλείων ἐπιμελητὰς
764dİnsan ve at yarışmaları için aynı kişiler olsun. Müzik için ise tek kişilik şarkı ve taklit sanatı için, yani rhapsodoslar, kitharodoslar, aulos çalanlar ve bu türden herkes için ayrı yarışma düzenleyicileri, koro şarkıları için de başka düzenleyiciler olması uygun olur.
κόσμου καὶ παιδεύσεως ἅμα καὶ τῆς περὶ ταῦτα ἐπιμελείας τῶν φοιτήσεών τε πέρι καὶ οἰκήσεων ἀρρένων καὶ θηλειῶν κορῶν, ἀγωνίας δέ, ἔν τε τοῖς γυμνικοῖς καὶ περὶ τὴν μουσικὴν ἀθλοθέτας ἀθληταῖς, διττοὺς αὖ τούτους, περὶ μουσικὴν μὲν ἑτέρους, περὶ ἀγωνίαν δʼ ἄλλους. ἀγωνιστικῆς μὲν οὖν ἀνθρώπων τε καὶ ἵππων τοὺς αὐτούς, μουσικῆς δὲ ἑτέρους μὲν τοὺς περὶ μονῳδίαν τε καὶ μιμητικήν, οἷον
764eÖnce erkek çocukların, erkeklerin ve kızların koro eğlencesi için, yani danslarda ve bütün müzik düzeninde ortaya çıkanlar için yöneticiler seçmek gerekir. Bunlar için kırk yaşından küçük olmayan tek bir yönetici yeterlidir.
ῥαψῳδῶν καὶ κιθαρῳδῶν καὶ αὐλητῶν καὶ πάντων τῶν τοιούτων ἀθλοθέτας ἑτέρους πρέπον ἂν εἴη γίγνεσθαι, τῶν δὲ περὶ χορῳδίαν ἄλλους. πρῶτον δὴ περὶ τὴν τῶν χορῶν παιδιὰν παίδων τε καὶ ἀνδρῶν καὶ θηλειῶν κορῶν ἐν ὀρχήσεσι καὶ τῇ τάξει τῇ ἁπάσῃ γιγνομένῃ μουσικῇ τοὺς ἄρχοντας αἱρεῖσθαί που χρεών·
ΑΘ. ἱκανὸς δὲ εἷς ἄρχων αὐτοῖς,
765aTek kişilik şarkı için de, otuz yaşından küçük olmayan tek bir kişi yeterlidir; bu kişi hem yarışmacıları sahneye çıkarsın hem de yarışanlar arasında yeterli bir ayrım yapsın. Koro yöneticisini ve düzenleyicisini şöyle seçmek gerekir. Bu türden işlere gönül vermiş olanlar toplantıya gelsinler; gelmezlerse ceza ödesinler —buna kanun bekçileri karar versin—; ötekiler için, istemiyorlarsa, hiçbir zorunluluk olmasın. Seçen kişi adayı tecrübeliler arasından göstermeli; sınavda da tek bir suçlama ve tek bir savunma olsun: bir taraf kuranın düştüğü kişinin tecrübesiz olduğunu, öteki taraf tecrübeli olduğunu söylesin.
μὴ ἔλαττον τετταράκοντα γεγονὼς ἐτῶν. ἱκανὸς δὲ καὶ περὶ μονῳδίαν εἷς, μὴ ἔλαττον ἢ τριάκοντα γεγονὼς ἐτῶν, εἰσαγωγεύς τε εἶναι καὶ τοῖς ἁμιλλωμένοις τὴν διάκρισιν ἱκανῶς ἀποδιδούς. τὸν δὴ χορῶν ἄρχοντα καὶ διαθετῆρα αἱρεῖσθαι χρὴ τοιόνδε τινὰ τρόπον. ὅσοι μὲν φιλοφρόνως ἐσχήκασι περὶ τὰ τοιαῦτα, εἰς τὸν σύλλογον ἴτωσαν, ἐπιζήμιοι ἐὰν μὴ ἴωσιν—τούτου δὲ οἱ νομοφύλακες κριταί—τοῖς δʼ ἄλλοις, ἐὰν μὴ βούλωνται, μηδὲν ἐπάναγκες ἔστω. καὶ
765bÖnceden el kaldırarak seçilen on kişiden kura kime düşerse, sınandıktan sonra o yıl korolara kanuna göre o yöneticilik etsin. Aynı şekilde ve aynı yolla kura kime düşerse, o yıl yarışmaya gelen tek kişilik şarkılar ve aulos toplulukları üzerinde o yöneticilik etsin ve kararı hakemlere bıraksın.
τὴν προβολὴν δὴ τὸν αἱρούμενον ἐκ τῶν ἐμπείρων ποιητέον, ἔν τε τῇ δοκιμασίᾳ κατηγόρημα ἓν τοῦτʼ ἔστω καὶ ἀπηγόρημα, τῶν μὲν ὡς ἄπειρος ὁ λαχών, τῶν δʼ ὡς ἔμπειρος· ὃς δʼ ἂν εἷς ἐκ προχειροτονηθέντων δέκα λάχῃ, δοκιμασθείς, τὸν ἐνιαυτὸν τῶν χορῶν ἀρχέτω κατὰ νόμον. κατὰ ταὐτὰ δὲ τούτοις καὶ ταύτῃ ὁ λαχὼν τὸν ἐνιαυτὸν ἐκεῖνον τῶν ἀφικομένων εἰς κρίσιν μονῳδιῶν τε καὶ συναυλιῶν ἀρχέτω, εἰς
765cBundan sonra idman yerlerindeki at ve insan yarışmaları için yarışma düzenleyicileri üçüncü ve ikinci servet sınıflarından seçilmelidir. Seçime ilk üç servet sınıfının gitmesi zorunlu olsun, en küçük sınıf cezasız bırakılsın. Önceden el kaldırarak seçilen yirmi kişiden kurayla üç kişi seçilsin; bunlar sınayanların oyuyla da onaylansın. Biri herhangi bir yönetimin kurasında ve sınavında reddedilirse, yerine aynı şekilde başkaları seçilsin ve onların sınanması da aynı biçimde yapılsın.
τοὺς κριτὰς ἀποδιδοὺς ὁ λαχὼν τὴν κρίσιν. μετὰ δὲ ταῦτα χρεὼν ἀγωνίας ἀθλοθέτας αἱρεῖσθαι τῆς περὶ τὰ γυμνάσια ἵππων τε καὶ ἀνθρώπων ἐκ τῶν τρίτων τε καὶ ἔτι τῶν δευτέρων τιμημάτων· εἰς δὲ τὴν αἵρεσιν ἔστω μὲν ἐπάναγκες τοῖς τρισὶν [καὶ] πορεύεσθαι τιμήμασι, τὸ σμικρότατον δὲ ἀζήμιον ἀφείσθω. τρεῖς δʼ ἔστωσαν οἱ λαχόντες, τῶν προχειροτονηθέντων μὲν εἴκοσι, λαχόντων δὲ ἐκ τῶν εἴκοσι τριῶν, οὓς ἂν καὶ ψῆφος ἡ τῶν δοκιμαζόντων δοκιμάσῃ· ἐὰν
765dDaha önce sözünü ettiğimiz işlerde geriye bir yönetici kalıyor: kızların ve erkeklerin bütün terbiyesinin sorumlusu. Bunlara yöneticilik edecek kişi de kanunlara göre tek bir kişi olsun; elli yaşından küçük olmasın, meşru çocukların, en iyisi hem oğulların hem kızların, değilse bunlardan birinin babası olsun. Hem seçilen kişi hem de onu seçenler, bu görevin şehirdeki en yüksek görevler içinde açık ara en büyüğü olduğunu bilsinler.
δέ τις ἀποδοκιμασθῇ καθʼ ἡντιναοῦν ἀρχῆς λῆξιν καὶ κρίσιν, ἄλλους ἀνθαιρεῖσθαι κατὰ ταὐτὰ καὶ τὴν δοκιμασίαν ὡσαύτως αὐτῶν πέρι ποιεῖσθαι.
λοιπὸς δὲ ἄρχων περὶ τὰ προειρημένα ἡμῖν ὁ τῆς παιδείας ἐπιμελητὴς πάσης θηλειῶν τε καὶ ἀρρένων. εἷς μὲν δὴ καὶ ὁ τούτων ἄρξων ἔστω κατὰ νόμους, ἐτῶν μὲν γεγονὼς μὴ ἔλαττον ἢ πεντήκοντα, παίδων δὲ γνησίων πατήρ, μάλιστα μὲν ὑέων καὶ θυγατέρων, εἰ δὲ μή, θάτερα· διανοηθήτω
765eÇünkü her bitkinin ilk filizi güzel bir başlangıç yaparsa, tabiatının aretē'sine doğru ona yaraşan sonuca ulaşmasında en belirleyici olan odur; bu, öteki bitkiler için de, evcil ve yabani hayvanlar için de, insanlar için de böyledir.
δὲ αὐτός τε ὁ προκριθεὶς καὶ ὁ προκρίνων ὡς οὖσαν ταύτην τὴν ἀρχὴν τῶν ἐν τῇ πόλει ἀκροτάτων ἀρχῶν πολὺ μεγίστην.
ΑΘ. παντὸς γὰρ δὴ φυτοῦ ἡ πρώτη βλάστη καλῶς ὁρμηθεῖσα, πρὸς ἀρετὴν τῆς αὑτοῦ φύσεως κυριωτάτη τέλος ἐπιθεῖναι τὸ πρόσφορον, τῶν τε ἄλλων φυτῶν καὶ τῶν ζῴων ἡμέρων
766aİnsan ise, dediğimiz gibi, evcildir; ama doğru bir terbiye ve talihli bir tabiat bulursa canlıların en ilahîsi ve en evcili olur, yeterince ya da güzelce yetiştirilmezse yeryüzünün yetiştirdiği canlıların en yabanisi olur. Bu yüzden kanun koyucu çocukların yetiştirilmesini ikinci plana atmamalı, yan bir iş saymamalıdır; işe önce, onlarla ilgilenecek kişinin güzelce seçilmesiyle başlamalı, şehirdeki her bakımdan en iyi kimse onu elden geldiğince onların sorumlusu olarak atamalıdır.
καὶ ἀγρίων καὶ ἀνθρώπων· ἄνθρωπος δέ, ὥς φαμεν, ἥμερον, ὅμως μὴν παιδείας μὲν ὀρθῆς τυχὸν καὶ φύσεως εὐτυχοῦς, θειότατον ἡμερώτατόν τε ζῷον γίγνεσθαι φιλεῖ, μὴ ἱκανῶς δὲ ἢ μὴ καλῶς τραφὲν ἀγριώτατον, ὁπόσα φύει γῆ. ὧν ἕνεκα οὐ δεύτερον οὐδὲ πάρεργον δεῖ τὴν παίδων τροφὴν τὸν νομοθέτην ἐᾶν γίγνεσθαι, πρῶτον δὲ ἄρξασθαι χρεὼν τὸν μέλλοντα αὐτῶν ἐπιμελήσεσθαι καλῶς αἱρεθῆναι, τῶν ἐν τῇ πόλει ὃς ἂν ἄριστος εἰς πάντα ᾖ, τοῦτον κατὰ δύναμιν ὅτι
766bBunun için meclis ve prytanisler dışındaki bütün yönetimler Apollon'un tapınağına gelip gizli oyla, kanun bekçilerinden her birinin terbiye işlerinde en güzel yöneticiliği yapacağını düşündüğü kişiye oy versin. En çok oyu alan, onu seçen öteki yöneticiler tarafından, kanun bekçileri hariç, sınandıktan sonra beş yıl görev yapsın; altıncı yılda aynı şekilde bu göreve başka biri seçilsin.
μάλιστα αὐτοῖς καθιστάντα προστάττειν ἐπιμελητήν. αἱ πᾶσαι τοίνυν ἀρχαὶ πλὴν βουλῆς καὶ πρυτάνεων εἰς τὸ τοῦ Ἀπόλλωνος ἱερὸν ἐλθοῦσαι φερόντων ψῆφον κρύβδην, τῶν νομοφυλάκων ὅντινʼ ἂν ἕκαστος ἡγῆται κάλλιστʼ ἂν τῶν περὶ παιδείαν ἄρξαι γενομένων· ᾧ δʼ ἂν πλεῖσται ψῆφοι συμβῶσιν, δοκιμασθεὶς ὑπὸ τῶν ἄλλων ἀρχόντων τῶν ἑλομένων, πλὴν νομοφυλάκων, ἀρχέτω ἔτη πέντε, ἕκτῳ δὲ κατὰ
766cKamu görevindeki biri, görev süresinin bitmesine otuz günden fazla varken ölürse, bu işle ilgilenmesi gerekenler aynı yolla göreve başka birini atasın. Yetimlerin vasisi ölürse, baba ve ana tarafından kuzen çocuklarına kadar yurtta bulunan akrabalar on gün içinde başka bir vasi atasın; yoksa çocuklara vasi atayana kadar her biri günde bir drahmi cezaya çarptırılsın.
ταὐτὰ ἄλλον ἐπὶ ταύτην τὴν ἀρχὴν αἱρεῖσθαι.
ἐὰν δέ τις δημοσίαν ἀρχὴν ἄρχων ἀποθάνῃ πρὶν ἐξήκειν αὐτῷ τὴν ἀρχὴν πλεῖον ἢ τριάκοντα ἐπιδεομένην ἡμερῶν, τὸν αὐτὸν τρόπον ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ἄλλον καθιστάναι οἷς ἦν τοῦτο προσηκόντως μέλον. καὶ ἐὰν ὀρφανῶν ἐπίτροπος τελευτήσῃ τις, οἱ προσήκοντες καὶ ἐπιδημοῦντες πρὸς πατρὸς καὶ μητρὸς μέχρι ἀνεψιῶν παίδων ἄλλον καθιστάντων
766dMahkemelerin gereği gibi kurulmadığı her şehir, herhalde şehir olmaktan çıkar. Ama hazırlık sorgularında, tıpkı hakem önündeki davalarda olduğu gibi, dilsiz duran ve taraflardan daha fazla konuşmayan bir yargıç, adil olanı yargılamada asla yeterli olamaz. Bu yüzden yargıçlar çok olursa iyi yargılamaları kolay değildir, az ama değersiz olurlarsa da öyle. Tartışılan mesele her zaman her iki taraftan da açıkça ortaya konmalıdır; zaman, ağır davranmak ve çok kez sorgulamak da tartışmanın açığa çıkması için faydalıdır.
ἐντὸς δέκα ἡμερῶν, ἢ ζημιούσθων ἕκαστος δραχμῇ τῆς ἡμέρας, μέχριπερ ἂν τοῖς παισὶν καταστήσωσι τὸν ἐπίτροπον.
πᾶσα δὲ δήπου πόλις ἄπολις ἂν γίγνοιτο, ἐν ᾗ δικαστήρια μὴ καθεστῶτα εἴη κατὰ τρόπον· ἄφωνος δʼ αὖ δικαστὴς ἡμῖν καὶ μὴ πλείω τῶν ἀντιδίκων ἐν ταῖς ἀνακρίσεσι φθεγγόμενος, καθάπερ ἐν ταῖς διαίταις, οὐκ ἄν ποτε ἱκανὸς γένοιτο περὶ τὴν τῶν δικαίων κρίσιν· ὧν ἕνεκα οὔτε πολλοὺς ὄντας ῥᾴδιον εὖ δικάζειν οὔτε ὀλίγους φαύλους. σαφὲς δὲ ἀεὶ τὸ
766eBu yüzden birbirini dava edenler önce komşulara, dostlara ve tartışılan işleri en iyi bilenlere gitmelidir. Bunlardan yeterli bir karar alamayan başka bir mahkemeye gitsin; iki mahkeme onları uzlaştıramazsa, üçüncüsü davayı sona erdirsin.
ἀμφισβητούμενον χρεὼν γίγνεσθαι παρʼ ἑκατέρων, ὁ δὲ χρόνος ἅμα καὶ τὸ βραδὺ τό τε πολλάκις ἀνακρίνειν πρὸς τὸ φανερὰν γίγνεσθαι τὴν ἀμφισβήτησιν σύμφορον.
ΑΘ. ὧν ἕνεκα πρῶτον μὲν εἰς γείτονας ἰέναι χρὴ τοὺς ἐπικαλοῦντας ἀλλήλοις καὶ τοὺς φίλους τε καὶ συνειδότας ὅτι μάλιστα
767aMahkemelerin kurulması da bir bakıma yönetici seçimidir. Çünkü her yönetici bazı şeylerde yargıç da olmak zorundadır; yargıç ise yönetici değildir, ama davayı karara bağladığı o gün bir bakıma hiç de küçümsenmeyecek bir yönetici olur. Öyleyse yargıçları da yönetici sayarak, kimlerin uygun olacağını, neyin yargıçları olacaklarını ve her dava için kaç kişi olacaklarını söyleyelim.
τὰς ἀμφισβητουμένας πράξεις, ἐὰν δʼ ἄρα μὴ ἐν τούτοις τις ἱκανὴν κρίσιν λαμβάνῃ, πρὸς ἄλλο δικαστήριον ἴτω· τὸ δὲ τρίτον, ἂν τὰ δύο δικαστήρια μὴ δύνηται διαλλάξαι, τέλος ἐπιθέτω τῇ δίκῃ.
τρόπον δή τινα καὶ τῶν δικαστηρίων αἱ καταστάσεις ἀρχόντων εἰσὶν αἱρέσεις· πάντα μὲν γὰρ ἄρχοντα ἀναγκαῖον καὶ δικαστὴν εἶναί τινων, δικαστὴς δὲ οὐκ ἄρχων καί τινα τρόπον ἄρχων οὐ πάνυ φαῦλος γίγνεται τὴν τόθʼ ἡμέραν ᾗπερ ἂν κρίνων τὴν δίκην ἀποτελῇ. θέντες δὴ καὶ τοὺς
767bEn yetkili mahkeme, tarafların ortaklaşa birilerini seçerek kendileri için belirledikleri mahkeme olsun. Geri kalanlardan iki mahkeme olsun: biri, özel bir kişi başka bir özel kişiyi kendisine haksızlık etmekle suçlayıp onu mahkemeye götürerek karar almak istediğinde; öteki, biri devletin vatandaşlardan biri tarafından haksızlığa uğradığını düşünüp kamuya yardım etmek istediğinde. Bunların nasıl yargıçlar ve kimler olacaklarını söylemek gerekir.
δικαστὰς ὡς ἄρχοντας, λέγωμεν τίνες ἂν εἶεν πρέποντες καὶ τίνων ἄρα δικασταὶ καὶ πόσοι ἐφʼ ἕκαστον. κυριώτατον μὲν τοίνυν ἔστω δικαστήριον ὅπερ ἂν αὐτοὶ ἑαυτοῖς ἀποφήνωσιν ἕκαστοι, κοινῇ τινας ἑλόμενοι· δύο δὴ τῶν λοιπῶν ἔστω κριτήρια, τὸ μὲν ὅταν τίς τινα ἰδιώτην ἰδιώτης, ἐπαιτιώμενος ἀδικεῖν αὐτόν, ἄγων εἰς δίκην βούληται διακριθῆναι, τὸ δʼ ὁπόταν τὸ δημόσιον ὑπό τινος τῶν πολιτῶν ἡγῆταί
767cÖnce, birbiriyle üçüncü kez çekişen bütün özel kişiler için ortak bir mahkeme kurulsun; bu mahkeme şöyle kurulsun. Bir yıllık olsun, daha uzun süreli olsun bütün yönetimler, yaz gündönümünden sonraki ay yeni yıl başlayacağı zaman, o günden bir gün önce, bütün yöneticiler tek bir tapınakta toplanmalı ve tanrı adına yemin ederek her yönetimden, adeta ilk ürünü sunar gibi, birer yargıç seçmelidir: her yönetimde en iyisi olduğu kanaatini uyandıran ve gelecek yıl vatandaşların davalarını en iyi ve en dindarca biçimde karara bağlayacağı görülen kişiyi.
τις ἀδικεῖσθαι καὶ βουληθῇ τῷ κοινῷ βοηθεῖν, λεκτέον ὁποῖοί τʼ εἰσὶν καὶ τίνες οἱ κριταί. πρῶτον δὴ δικαστήριον ἡμῖν γιγνέσθω κοινὸν ἅπασι τοῖς τὸ τρίτον ἀμφισβητοῦσιν ἰδιώταις πρὸς ἀλλήλους, γενόμενον τῇδέ πῃ. πάσας δὴ τὰς ἀρχάς, ὁπόσαι τε κατʼ ἐνιαυτὸν καὶ ὁπόσαι πλείω χρόνον ἄρχουσιν, ἐπειδὰν μέλλῃ νέος ἐνιαυτὸς μετὰ θερινὰς τροπὰς τῷ ἐπιόντι μηνὶ γίγνεσθαι, ταύτης τῆς ἡμέρας τῇ πρόσθεν πάντας χρὴ τοὺς ἄρχοντας συνελθεῖν εἰς ἓν ἱερὸν καὶ τὸν
767dBunlar seçilince, onları seçenlerin önünde sınansınlar; biri reddedilirse, yerine aynı şekilde başkası seçilsin. Sınavdan geçenler, öteki mahkemelerden kurtulamamış olanların davalarını görsün ve oylarını açıkça versinler. Bu davaları meclis üyeleri ve onları seçen öteki yöneticiler zorunlu olarak dinleyip izlesin; ötekilerden de dileyen gelsin.
θεὸν ὀμόσαντας οἷον ἀπάρξασθαι πάσης ἀρχῆς ἕνα δικαστήν, ὃς ἂν ἐν ἀρχῇ ἑκάστῃ ἄριστός τε εἶναι δόξῃ καὶ ἄριστʼ ἂν καὶ ὁσιώτατα τὰς δίκας τοῖς πολίταις αὐτῷ τὸν ἐπιόντα ἐνιαυτὸν φαίνηται διακρίνειν. τούτων δὲ αἱρεθέντων γίγνεσθαι μὲν δοκιμασίαν ἐν τοῖς ἑλομένοις αὐτοῖς, ἐὰν δὲ ἀποδοκιμασθῇ τις, ἕτερον ἀνθαιρεῖσθαι κατὰ ταὐτά, τοὺς δὲ δοκιμασθέντας δικάζειν μὲν τοῖς τἆλλα δικαστήρια φυγοῦσι, τὴν δὲ ψῆφον φανερὰν φέρειν· ἐπηκόους δʼ εἶναι καὶ θεατὰς
767eBiri bir yargıcı davayı isteyerek haksız yere karara bağlamakla suçlarsa, kanun bekçilerine gidip onu şikâyet etsin. Böyle bir davada mahkûm olan, zarar görene zararın yarısını ödemekle yükümlü olsun; daha büyük bir cezayı hak ettiği kanaati uyanırsa, davayı görenler buna ek olarak ne çekmesi ya da kamuya ve davayı açana ne ödemesi gerektiğini belirlesin.
Kamuya karşı işlenen suçlarda ise önce yargılamaya halkın katılması zorunludur —çünkü biri şehre haksızlık ettiğinde haksızlığa uğrayan herkestir ve böyle yargılamalardan pay almazlarsa buna haklı olarak zor katlanırlar—; böyle bir davanın başlangıcı da sonu da halka bırakılmalı, soruşturma ise sanıkla davacının üzerinde anlaşacağı en büyük üç yönetimde yapılmalıdır. Kendileri anlaşamazlarsa, ikisinin seçimi hakkında meclis karar versin.
τούτων τῶν δικῶν ἐξ ἀνάγκης μὲν βουλευτὰς καὶ τοὺς ἄλλους ἄρχοντας τοὺς ἑλομένους αὐτούς, τῶν δὲ ἄλλων τὸν βουλόμενον. ἐὰν δέ τις ἐπαιτιᾶταί τινα ἑκόντα ἀδίκως κρῖναι τὴν δίκην, εἰς τοὺς νομοφύλακας ἰὼν κατηγορείτω· ὁ δὲ ὀφλὼν τὴν τοιαύτην δίκην ὑπεχέτω μὲν τοῦ βλάβους τῷ βλαφθέντι τὸ ἥμισυ τίνειν, ἐὰν δὲ μείζονος ἄξιος εἶναι δόξῃ ζημίας, προστιμᾶν τοὺς κρίναντας τὴν δίκην ὅτι χρὴ πρὸς τούτῳ παθεῖν αὐτὸν ἢ ἀποτίνειν τῷ κοινῷ καὶ τῷ τὴν δίκην δικασαμένῳ.
ΑΘ. περὶ δὲ τῶν δημοσίων ἐγκλημάτων ἀναγκαῖον
πρῶτον μὲν τῷ πλήθει μεταδιδόναι τῆς κρίσεως—οἱ γὰρ ἀδικούμενοι πάντες εἰσίν, ὁπόταν τις τὴν πόλιν ἀδικῇ, καὶ χαλεπῶς ἂν ἐν δίκῃ φέροιεν ἄμοιροι γιγνόμενοι τῶν τοιούτων διακρίσεων—ἀλλʼ ἀρχήν τε εἶναι χρὴ τῆς τοιαύτης δίκης καὶ τελευτὴν εἰς τὸν δῆμον ἀποδιδομένην, τὴν δὲ βάσανον ἐν ταῖς μεγίσταις ἀρχαῖς τρισίν, ἃς ἂν ὅ τε φεύγων καὶ ὁ διώκων συνομολογῆτον· ἐὰν δὲ μὴ δύνησθον κοινωνῆσαι τῆς ὁμολογίας αὐτοί, τὴν βουλὴν ἐπικρίνειν αὐτῶν τὴν αἵρεσιν
768bÖzel davalara da elden geldiğince herkes katılmalıdır; çünkü birlikte yargılama yetkisine ortak olmayan kişi kendini şehre hiç ortak saymaz. Bu yüzden boylara göre de mahkemeler kurulması, yargıçların o anda kurayla seçilip yalvarmalarla yozlaştırılmadan yargılaması zorunludur. Bütün bu davaların son kararını ise, insan gücünün elverdiği ölçüde olabildiğince bozulmaz biçimde kurulduğunu söylediğimiz mahkeme versin; bu mahkeme, ne komşular önünde ne de boy mahkemelerinde davasını çözemeyenler içindir.
ἑκατέρου. δεῖ δὲ δὴ καὶ τῶν ἰδίων δικῶν κοινωνεῖν κατὰ δύναμιν ἅπαντας· ὁ γὰρ ἀκοινώνητος ὢν ἐξουσίας τοῦ συνδικάζειν ἡγεῖται τὸ παράπαν τῆς πόλεως οὐ μέτοχος εἶναι. διὰ ταῦτʼ οὖν δὴ καὶ κατὰ φυλὰς ἀναγκαῖον δικαστήριά τε γίγνεσθαι καὶ κλήρῳ δικαστὰς ἐκ τοῦ παραχρῆμα ἀδιαφθόρους ταῖς δεήσεσι δικάζειν, τὸ δὲ τέλος κρίνειν πάντων τῶν τοιούτων ἐκεῖνο τὸ δικαστήριον, ὅ φαμεν εἴς γε ἀνθρωπίνην δύναμιν ὡς οἷόν τε ἀδιαφθορώτατα παρεσκευάσθαι τοῖς μὴ
768cMahkemeler hakkında —ki bunları ne yönetim sayarak ne de yönetim saymayarak tartışmasız biçimde anlatmak kolay değildir— şimdiye kadar söylediklerimiz, dışarıdan çizilmiş bir taslak gibi, bazı şeyleri söyledi, bazılarını ise neredeyse dışarıda bıraktı. Çünkü davalara ilişkin kanunların ayrıntılı olarak konması ve sınıflandırılması, açık ara en doğru biçimde, kanun koymanın sonunda yapılır. Öyleyse bunların sona kadar bizi bekleyeceği söylenmiş olsun. Öteki yönetimlerin kurulması ise kanun koyma işinin neredeyse büyük kısmını kapsamış oldu.
δυναμένοις μήτε ἐν τοῖς γείτοσι μήτε ἐν τοῖς φυλετικοῖς δικαστηρίοις ἀπαλλάττεσθαι.
νῦν δὴ περὶ μὲν δικαστήρια ἡμῖν—ἃ δή φαμεν οὔθʼ ὡς ἀρχὰς οὔτε ὡς μὴ ῥᾴδιον εἰπόντα ἀναμφισβητήτως εἰρηκέναι—περὶ μὲν ταῦτα οἷον περιγραφή τις ἔξωθεν περιγεγραμμένη τὰ μὲν εἴρηκεν, τὰ δʼ ἀπολείπει σχεδόν· πρὸς γὰρ τέλει νομοθεσίας ἡ δικῶν ἀκριβὴς νόμων θέσις ἅμα καὶ διαίρεσις ὀρθότατα γίγνοιτʼ ἂν μακρῷ. ταύταις μὲν οὖν
768dAma şehirdeki işlerin ve bütün siyasi idarenin tek tek de bütün olarak da tam ve ayrıntılı bir resmi, anlatım baştan başlayıp ikinci ve orta kısımları, bütün parçalarını alarak sona varmadan açık olamaz. Şimdilik yöneticilerin seçimine kadar gelmiş olmamız, önceki konular için yeterli bir son olabilir; kanun koymak için de artık hiçbir ertelemeye ve çekingenliğe ihtiyaç duymayan bir başlangıç.
εἰρήσθω πρὸς τῷ τέλει περιμένειν ἡμᾶς, αἱ δὲ περὶ τὰς ἄλλας ἀρχὰς καταστάσεις σχεδὸν τὴν πλείστην εἰλήφασιν νομοθεσίαν· τὸ δὲ ὅλον καὶ ἀκριβὲς περὶ ἑνός τε καὶ πάντων τῶν κατὰ πόλιν καὶ πολιτικὴν πᾶσαν διοικήσεων οὐκ ἔστιν γενέσθαι σαφές, πρὶν ἂν ἡ διέξοδος ἀπʼ ἀρχῆς τά τε δεύτερα καὶ τὰ μέσα καὶ πάντα μέρη τὰ ἑαυτῆς ἀπολαβοῦσα πρὸς τέλος ἀφίκηται. νῦν μὴν ἐν τῷ παρόντι μέχρι τῆς τῶν
768eKleinias: Yabancı, önceki her şeyi tamamen gönlüme göre söyledin; ama şimdi söylenenlerle söylenecekler arasında sonu başa bağlayarak söylediklerin, öncekilerden de hoşuma gitti.
ἀρχόντων αἱρέσεως γενομένης τελευτὴ μὲν τῶν ἔμπροσθεν αὕτη γίγνοιτʼ ἂν ἱκανή, νόμων δὲ θέσεως ἀρχὴ καὶ ἀναβολῶν ἅμα καὶ ὄκνων οὐδὲν ἔτι δεομένη.
ΚΛ. πάντως μοι κατὰ νοῦν, ὦ ξένε, τὰ ἔμπροσθεν εἰρηκώς, τὴν ἀρχὴν νῦν τελευτῇ προσάψας περὶ τῶν τε εἰρημένων καὶ τῶν μελλόντων ῥηθήσεσθαι, ταῦτα ἔτι μᾶλλον ἐκείνων εἴρηκας φιλίως.
769aAtinalı: Öyleyse yaşlıların akıllıca oyunu şimdiye kadar güzelce oynanmış olur.
Kleinias: Bana kalırsa yetişkin adamların ciddi işinin güzelliğini gösteriyorsun.
Atinalı: Doğal olarak. Ama bak bakalım, şunu sen de benim gibi düşünüyor musun?
Kleinias: Neyi, ne hakkında?
Atinalı: Biliyorsun ki ressamların her canlının resmi üzerindeki uğraşının hiçbir sonu yok gibi görünür: renk vererek, rengi açarak ya da ressam çocuklarının buna her ne ad veriyorsa onunla süslemekten hiç vazgeçmeyecekmiş gibidir; resim, daha güzel ve daha belirgin hâle gelemeyeceği bir noktaya hiçbir zaman varmaz.
ΑΘ. καλῶς τοίνυν ἂν ἡμῖν ἡ πρεσβυτῶν ἔμφρων παιδιὰ μέχρι δεῦρʼ εἴη τὰ νῦν διαπεπαισμένη.
ΚΛ. καλὴν τὴν σπουδὴν ἔοικας δηλοῦν τῶν ἀνδρῶν.
ΑΘ. εἰκός γε· τόδε δʼ ἐννοήσωμεν εἰ σοὶ δοκεῖ καθάπερ ἐμοί.
ΚΛ. τὸ ποῖον δὴ καὶ περὶ τίνων;
ΑΘ. οἶσθʼ ὅτι καθάπερ ζωγράφων οὐδὲν πέρας ἔχειν ἡ πραγματεία δοκεῖ περὶ ἑκάστων τῶν ζῴων, ἀλλʼ ἢ τοῦ χραίνειν ἢ ἀποχραίνειν, ἢ ὁτιδήποτε καλοῦσι τὸ τοιοῦτον οἱ
769bKleinias: Söylediklerini dinlerken ben de aşağı yukarı anlıyorum, gerçi böyle bir tekhnē'ye hiç alışık değilim.
Atinalı: Bundan bir zararın da olmadı. Ama bu tekhnē hakkında şimdi aklımıza gelen sözü şuna kullanalım. Biri bir gün olabildiğince güzel bir canlı resmi yapmayı ve bunun gelecek zaman içinde asla daha kötüye değil, hep daha iyiye gitmesini tasarlarsa, ölümlü olduğu için şunu görüyorsun değil mi: zamanla resim bir yerinden bozulursa onu düzeltecek, kendi zanaatındaki zayıflık yüzünden eksik bıraktığını parlatıp ilerletebilecek bir halef bırakmazsa, harcadığı büyük emek ona ancak kısa bir süre kalacaktır.
ζωγράφων παῖδες, οὐκ ἄν ποτε δοκεῖ παύσασθαι κοσμοῦσα, ὥστε ἐπίδοσιν μηκέτʼ ἔχειν εἰς τὸ καλλίω τε καὶ φανερώτερα γίγνεσθαι τὰ γεγραμμένα.
ΚΛ. σχεδὸν ἐννοῶ ἀκούων καὶ αὐτὸς ταῦτα ἃ λέγεις, ἐπεὶ ἐντριβής γε οὐδαμῶς γέγονα τῇ τοιαύτῃ τέχνῃ.
ΑΘ. καὶ οὐδέν γε ἐβλάβης. χρησώμεθά γε μὴν τῷ νῦν παρατυχόντι περὶ αὐτῆς ἡμῖν λόγῳ τὸ τοιόνδε, ὡς εἴ ποτέ
769cKleinias: Doğru.
τις ἐπινοήσειε γράψαι τε ὡς κάλλιστον ζῷον καὶ τοῦτʼ αὖ μηδέποτε ἐπὶ φαυλότερον ἀλλʼ ἐπὶ τὸ βέλτιον ἴσχειν τοῦ ἐπιόντος ἀεὶ χρόνου, συννοεῖς ὅτι θνητὸς ὤν, εἰ μή τινα καταλείψει διάδοχον τοῦ ἐπανορθοῦν τε, ἐάν τι σφάλληται τὸ ζῷον ὑπὸ χρόνων, καὶ τὸ παραλειφθὲν ὑπὸ τῆς ἀσθενείας τῆς ἑαυτοῦ πρὸς τὴν τέχνην οἷός τε εἰς τὸ πρόσθεν ἔσται φαιδρύνων ποιεῖν ἐπιδιδόναι, σμικρόν τινα χρόνον αὐτῷ πόνος παραμενεῖ πάμπολυς;
ΚΛ. ἀληθῆ.
769dAtinalı: Peki? Sence kanun koyucunun dileği de böyle bir şey değil mi? Önce kanunları elden geldiğince yeterli bir kesinlikle yazmak ister. Sonra zaman geçip kararlarını işte denedikçe, birinin ardından gelip düzeltmesi gereken pek çok şeyin ister istemez eksik kalacağını görür; yoksa bir kanun koyucunun bunu bilmeyecek kadar akılsız olduğunu mu sanırsın? Bu düzeltme, kurduğu şehrin düzeni ve tertibi hiçbir şekilde kötüleşmesin, hep daha iyi olsun diye gereklidir.
ΑΘ. τί οὖν; ἆρʼ οὐ τοιοῦτον δοκεῖ σοι τὸ τοῦ νομοθέτου βούλημʼ εἶναι; πρῶτον μὲν γράψαι τοὺς νόμους πρὸς τὴν ἀκρίβειαν κατὰ δύναμιν ἱκανῶς· ἔπειτα προϊόντος τοῦ χρόνου καὶ τῶν δοξάντων ἔργῳ πειρώμενον, ἆρʼ οἴει τινὰ οὕτως ἄφρονα γεγονέναι νομοθέτην, ὥστʼ ἀγνοεῖν ὅτι πάμπολλα ἀνάγκη παραλείπεσθαι τοιαῦτα, ἃ δεῖ τινα συνεπόμενον ἐπανορθοῦν, ἵνα μηδαμῇ χείρων, βελτίων δὲ ἡ πολιτεία
769eKleinias: Herkesin böyle bir şeyi dilemesi doğaldır; nasıl dilemesin?
Atinalı: Öyleyse biri bunun için bir çareye sahip olsa, yani başka birine, ister daha büyük ister daha küçük ölçüde, kanunların nasıl korunup düzeltilmesi gerektiğini eylemle ve sözle öğretip kavratabilse, bunu söylemekten sona varmadan asla vazgeçmez, değil mi?
καὶ ὁ κόσμος ἀεὶ γίγνηται περὶ τὴν ᾠκισμένην αὐτῷ πόλιν;
ΚΛ. εἰκός—πῶς γὰρ οὔ; —βούλεσθαι πάντα ὁντινοῦν τὸ τοιοῦτον.
ΑΘ. οὐκοῦν εἴ τίς τινα μηχανὴν ἔχοι πρὸς τοῦτο, ἔργῳ καὶ λόγοις τίνα τρόπον διδάξειεν ἂν ἕτερον εἴτε μείζονα εἴτε ἐλάττω περὶ τοῦτʼ ἔχειν ἔννοιαν, ὅπως χρὴ φυλάττειν καὶ ἐπανορθοῦν νόμους, οὐκ ἄν ποτε λέγων ἀπείποι τὸ τοιοῦτον πρὶν ἐπὶ τέλος ἐλθεῖν;
770aKleinias: Nasıl vazgeçsin?
Atinalı: Öyleyse şu anda benim ve sizin ikinizin bunu yapması gerekmez mi?
Kleinias: Neyi kastediyorsun?
Atinalı: Kanun koymak üzereyiz, kanun bekçilerimiz de seçildi; biz hayatımızın akşamındayız, onlar ise bize göre genç. Öyleyse, dediğimiz gibi, hem kanun koymalı hem de bu kişileri elden geldiğince kanun koyucular ve kanun bekçileri yapmaya çalışmalıyız.
ΚΛ. πῶς γὰρ ἄν;
ΑΘ. οὐκοῦν ἐν τῷ νῦν παρόντι ποιητέον ἐμοὶ καὶ σφῷν τοῦτο;
ΚΛ. τὸ ποῖον δὴ λέγεις;
ΑΘ. ἐπειδὴ νομοθετεῖν μὲν μέλλομεν, ᾕρηνται δὲ ἡμῖν νομοφύλακες, ἡμεῖς δʼ ἐν δυσμαῖς τοῦ βίου, οἱ δʼ ὡς πρὸς ἡμᾶς νέοι, ἅμα μέν, ὥς φαμεν, δεῖ νομοθετεῖν ἡμᾶς, ἅμα δὲ πειρᾶσθαι ποιεῖν καὶ τούτους αὐτοὺς νομοθέτας τε καὶ νομοφύλακας εἰς τὸ δυνατόν.
770bKleinias: Elbette, yeterince yapabilirsek.
Atinalı: Yine de denemeli ve gayret etmeliyiz.
Kleinias: Nasıl etmeyelim?
Atinalı: Onlara şöyle diyelim: "Ey kanunların kurtarıcısı dostlar! Kanunlarını koyduğumuz her konuda pek çok şeyi dışarıda bırakacağız —bu zorunludur—; yine de küçük olmayan şeyleri ve bütünü, elden geldiğince, bir taslak çizer gibi ana hatlarıyla anlatmadan bırakmayacağız. Çizilen bu ana hatları sizin doldurmanız gerekecek.
ΚΛ. τί μήν; εἴπερ οἷοί τέ γʼ ἐσμὲν ἱκανῶς.
ΑΘ. ἀλλʼ οὖν πειρατέα γε καὶ προθυμητέα.
ΚΛ. πῶς γὰρ οὔ;
ΑΘ. λέγωμεν δὴ πρὸς αὐτούς· ὦ φίλοι σωτῆρες νόμων, ἡμεῖς περὶ ἑκάστων ὧν τίθεμεν τοὺς νόμους πάμπολλα παραλείψομεν—ἀνάγκη γάρ—οὐ μὴν ἀλλʼ ὅσα γε μὴ σμικρὰ καὶ τὸ ὅλον εἰς δύναμιν οὐκ ἀνήσομεν ἀπεριήγητον καθάπερ τινὶ περιγραφῇ· τοῦτο δὲ δεήσει συμπληροῦν ὑμᾶς τὸ περιηγηθέν.
770cBunu neye bakarak yapacağınızı ise dinlemelisiniz. Megillos, ben ve Kleinias bunları birbirimize az değil, sık sık söyledik ve güzel söylendiği konusunda anlaştık. Sizin de hem bizi anlayan hem de öğrencilerimiz olmanızı, kanun bekçisinin ve kanun koyucunun bakması gerektiği konusunda birbirimizle anlaştığımız şeylere bakmanızı istiyoruz. O anlaşmanın tek bir özü vardı: birlikte yaşayanlardan biri, ister erkek ister kadın tabiatında olsun, ister genç ister yaşlı, insana yaraşan psykhē aretē'sine hangi uğraş, hangi huy, nasıl bir mülk, hangi arzu, hangi kanaat ya da hangi dersler sayesinde sahip olup iyi bir adam olabilir? Bütün gayret ömür boyu tam da bu söylediğimiz şeye yönelmeli, kimse buna engel olan öteki şeylerden hiçbirini daha değerli tutmamalıdır; sonunda söz konusu olan şehrin kendisi olsa bile: şehir kötülerin köle boyunduruğuna katlanıp onların yönetimine girmeye razı olmak yerine yerle bir olmak zorunda görünüyorsa, ya da insanın şehri bırakıp sürgüne gitmesi gerekiyorsa. Çünkü insanları daha kötü yapmak tabiatında olan bir şehir düzenine geçmektense, bütün bu türden acılara katlanmak gerekir.
ὅποι δὲ βλέποντες δράσετε τὸ τοιοῦτον, ἀκούειν χρή. Μέγιλλος μὲν γὰρ καὶ ἐγὼ καὶ Κλεινίας εἰρήκαμέν τε αὐτὰ ἀλλήλοις οὐκ ὀλιγάκις, ὁμολογοῦμέν τε λέγεσθαι καλῶς· ὑμᾶς δὲ ἡμῖν βουλόμεθα συγγνώμονάς τε ἅμα καὶ μαθητὰς γίγνεσθαι, βλέποντας πρὸς ταῦτα εἰς ἅπερ ἡμεῖς συνεχωρήσαμεν ἀλλήλοις τὸν νομοφύλακά τε καὶ νομοθέτην δεῖν βλέπειν. ἦν δὲ ἡ συγχώρησις ἓν ἔχουσα κεφάλαιον, ὅπως
ποτὲ ἀνὴρ ἀγαθὸς γίγνοιτʼ ἄν, τὴν ἀνθρώπῳ προσήκουσαν ἀρετὴν τῆς ψυχῆς ἔχων ἔκ τινος ἐπιτηδεύματος ἤ τινος ἤθους ἢ ποιᾶς κτήσεως ἢ ἐπιθυμίας ἢ δόξης ἢ μαθημάτων ποτέ τινων, εἴτε ἄρρην τις τῶν συνοικούντων οὖσα ἡ φύσις εἴτε θήλεια, νέων ἢ γερόντων, ὅπως εἰς ταὐτὸν τοῦτο ὃ λέγομεν τεταμένη σπουδὴ πᾶσα ἔσται διὰ παντὸς τοῦ βίου, τῶν δʼ ἄλλων ὁπόσα ἐμπόδια τούτοις μηδὲν προτιμῶν φανεῖται
770eBunlar üzerinde biz daha önce anlaşmıştık. Şimdi siz de bizim bu iki amacımıza bakarak kanunları övün ve yerin: bunları sağlayamayanları yerin, sağlayabilenleri ise benimseyin, güler yüzle kabul edip onlar içinde yaşayın. İyi denen başka şeylere yönelen öteki uğraşlara ise elveda demelisiniz."
μηδʼ ὁστισοῦν, τελευτῶν δὲ καὶ πόλεως, ἐὰν ἀνάστατον ἀνάγκη φαίνηται γίγνεσθαι πρὶν ἐθέλειν δούλειον ὑπομείνασα ζυγὸν ἄρχεσθαι ὑπὸ χειρόνων, ἢ λείπειν φυγῇ τὴν πόλιν· ὡς πάντα τὰ τοιαῦτα ἄρʼ ἔσθʼ ὑπομενετέον πάσχοντας πρὶν ἀλλάξασθαι πολιτείαν ἣ χείρους ἀνθρώπους πέφυκε ποιεῖν.
ΑΘ. ταῦτα ἡμεῖς τε ἔμπροσθεν συνωμολογησάμεθα, καὶ νῦν ὑμεῖς ἡμῶν εἰς ταῦτα ἑκάτερα βλέποντες ἐπαινεῖτε καὶ
771aBundan sonraki kanunlarımızın başlangıcı, kutsal şeylerden başlayarak şöyle olsun. Önce beş bin kırk sayısını yeniden ele almalıyız: hem bütün sayının hem de boylara düşen sayının, ki bütünün on ikide biri olarak koyduğumuz bu sayı tam yirmi bir kere yirmidir, ne kadar uygun böleni olduğunu ve olacağını.
ψέγετε τοὺς νόμους ὅσοι μὴ ταῦτα δυνατοί, τοὺς δὲ δυνατοὺς ἀσπάζεσθέ τε καὶ φιλοφρόνως δεχόμενοι ζῆτε ἐν αὐτοῖς· τὰ δʼ ἄλλα ἐπιτηδεύματα καὶ πρὸς ἄλλα τείνοντα τῶν ἀγαθῶν λεγομένων χαίρειν χρὴ προσαγορεύειν.
ἀρχὴ δὲ ἔστω τῶν μετὰ ταῦτα ἡμῖν νόμων ἥδε τις, ἀφʼ ἱερῶν ἠργμένη. τὸν ἀριθμὸν γὰρ δὴ δεῖ πρῶτον ἀναλαβεῖν ἡμᾶς τὸν τῶν πεντακισχιλίων καὶ τετταράκοντα, ὅσας εἶχέν
771bBütün sayımızın on iki böleni vardır, boya düşen sayının da on iki. Her payı da kutsal, tanrının bir armağanı, ayları ve evrenin dönüşünü izleyen bir şey olarak düşünmek gerekir. Bu yüzden her şehri doğuştan gelen bir eğilim bunları kutsamaya götürür; ama belki bazıları ötekilerden daha doğru bölmüş ve dağıtımı daha talihli biçimde kutsamıştır.
τε καὶ ἔχει τομὰς προσφόρους ὅ τε ὅλος ἅμα καὶ ὁ κατὰ φυλάς, ὃ δὴ τοῦ παντὸς ἔθεμεν δωδεκατημόριον, ἓν καὶ εἴκοσιν εἰκοσάκις ὀρθότατα φύν. ἔχει δὲ διανομὰς δώδεκα μὲν ὁ πᾶς ἀριθμὸς ἡμῖν, δώδεκα δὲ καὶ ὁ τῆς φυλῆς· ἑκάστην δὴ τὴν μοῖραν διανοεῖσθαι χρεὼν ὡς οὖσαν ἱεράν, θεοῦ δῶρον, ἑπομένην τοῖς μησὶν καὶ τῇ τοῦ παντὸς περιόδῳ. διὸ καὶ πᾶσαν πόλιν ἄγει μὲν τὸ σύμφυτον ἱεροῦν αὐτάς, ἄλλοι δὲ ἄλλων ἴσως ὀρθότερον ἐνείμαντό τε καὶ εὐτυχέστερον ἐθείωσαν τὴν
771cBiz ise şimdi beş bin kırk sayısını seçmekle en doğru seçimi yaptığımızı söylüyoruz. Bu sayı birden on ikiye kadar, on bir hariç, bütün bölenlere sahiptir; onun da çaresi pek küçüktür: iki ocak bir yana ayrılırsa öbür yandan tam bölünür. Bunun gerçekten böyle olduğunu, boş bir zamanda anlatılacak uzun olmayan bir masal gösterebilir. Şimdilik bu söylentiye ve söze güvenerek dağıtımı yapalım; her paya bir tanrının ya da tanrı çocuğunun adını verip sunaklar ve bunlara uygun her şeyi sağlayalım; bunlar için de ayda iki kez kurban toplantıları yapalım: on ikisini boyların dağıtımı için, on ikisini de şehrin kendi bölümlenmesi için. Bunlar önce tanrılara ve tanrılarla ilgili şeylere şükran için, ikinci olarak da bizim kendi aramızdaki yakınlık ve tanışıklık için, diyebiliriz ki her türlü kaynaşma için yapılsın.
διανομήν· ἡμεῖς δὲ οὖν νῦν φαμεν ὀρθότατα προῃρῆσθαι τὸν τῶν πεντακισχιλίων καὶ τετταράκοντα ἀριθμόν, ὃς πάσας τὰς διανομὰς ἔχει μέχρι τῶν δώδεκα ἀπὸ μιᾶς ἀρξάμενος πλὴν ἑνδεκάδος—αὕτη δʼ ἔχει σμικρότατον ἴαμα· ἐπὶ θάτερα γὰρ ὑγιὴς γίγνεται δυοῖν ἑστίαιν ἀπονεμηθείσαιν—ὡς δʼ ἐστὶν ταῦτα ἀληθῶς ὄντα, κατὰ σχολὴν οὐκ ἂν πολὺς ἐπιδείξειεν μῦθος. πιστεύσαντες δὴ τὰ νῦν τῇ παρούσῃ φήμῃ
καὶ λόγῳ, νείμωμέν τε ταύτην, καὶ ἑκάστῃ μοίρᾳ θεὸν ἢ θεῶν παῖδα ἐπιφημίσαντες, βωμούς τε καὶ τὰ τούτοις προσήκοντα ἀποδόντες, θυσιῶν πέρι συνόδους ἐπʼ αὐτοῖς ποιώμεθα δύο τοῦ μηνός, δώδεκα μὲν τῇ τῆς φυλῆς διανομῇ, δώδεκα δὲ αὐτῷ τῷ τῆς πόλεως διαμερισμῷ, θεῶν μὲν δὴ πρῶτον χάριτος ἕνεκα καὶ τῶν περὶ θεούς, δεύτερον δὲ ἡμῶν αὐτῶν οἰκειότητός τε πέρι καὶ γνωρίσεως ἀλλήλων, ὡς φαῖμεν ἄν, καὶ
771eÇünkü evlilik ortaklığı ve aileler arası karışma için, kişinin kimden kız aldığını, kimi ve kime kız verdiğini bilmemesini ortadan kaldırmak zorunludur; bu tür işlerde elden geldiğince hiç yanılmamaya her şeyden çok önem vermek gerekir.
Böyle ciddi bir amaç uğruna delikanlılar ve genç kızlar dans ederek eğlenceler düzenlemeli; aynı zamanda makul bir gerekçeyle ve uygun bir yaşta, her birinin ölçülü hayasının elverdiği ölçüde çıplak olarak, hem birbirlerini seyretmeli hem de seyredilmelidirler.
ὁμιλίας ἕνεκα πάσης. πρὸς γὰρ δὴ τὴν τῶν γάμων κοινωνίαν καὶ σύμμειξιν ἀναγκαίως ἔχει τὴν ἄγνοιαν ἐξαιρεῖν παρʼ ὧν τέ τις ἄγεται καὶ ἃ καὶ οἷς ἐκδίδωσι, περὶ παντὸς ποιούμενον ὅτι μάλιστα τὸ μὴ σφάλλεσθαι μηδαμῶς ἐν τοῖς τοιούτοις κατὰ τὸ δυνατόν.
ΑΘ. τῆς οὖν τοιαύτης σπουδῆς ἕνεκα χρὴ καὶ τὰς παιδιὰς ποιεῖσθαι χορεύοντάς τε καὶ χορευούσας
772aBütün bunların sorumluları ve düzenleyicileri koro yöneticileri olsun; bizim düzenlemeden bıraktığımız kısımlar için de kanun bekçileriyle birlikte kanun koyucu olsunlar. Dediğimiz gibi, bu türden küçük ve çok sayıdaki şeylerin hepsinde kanun koyucunun bazı şeyleri eksik bırakması, her yıl tecrübe kazananların ise uygulamadan öğrenerek bunları düzenlemesi ve her yıl düzelterek değiştirmesi zorunludur; ta ki bu türden âdetlere ve uygulamalara yeterli bir sınır konduğu kanaati oluşana kadar.
κόρους καὶ κόρας, καὶ ἅμα δὴ θεωροῦντάς τε καὶ θεωρουμένους μετὰ λόγου τε καὶ ἡλικίας τινὸς ἐχούσης εἰκυίας προφάσεις, γυμνοὺς καὶ γυμνὰς μέχριπερ αἰδοῦς σώφρονος ἑκάστων. τούτων δʼ ἐπιμελητὰς πάντων καὶ κοσμητὰς τοὺς τῶν χορῶν ἄρχοντας γίγνεσθαι καὶ νομοθέτας μετὰ τῶν νομοφυλάκων, ὅσον ἂν ἡμεῖς ἐκλείπωμεν τάττοντες· ἀναγκαῖον δέ, ὅπερ εἴπομεν, περὶ τὰ τοιαῦτα πάντα ὅσα σμικρὰ
772bKurbanlar ve koro dansları için, her şeyde ve her birinde, tecrübe kazanmaya ölçülü ve aynı zamanda yeterli bir süre on yıl olabilir. Bunları düzenleyen kanun koyucu yaşadığı sürece onunla ortaklaşa; o öldükten sonra ise her yönetim kendi alanında eksik kalanı kanun bekçilerine getirip düzeltsin, her biri güzelce tamamlanmış görünene kadar. O zaman bunları değiştirilemez kılıp kanun koyucunun başta kendilerine koyduğu öteki kanunlarla birlikte kullansınlar. Bunlardan hiçbirini asla isteyerek değiştirmesinler. Bir gün bir zorunluluğun baş gösterdiği kanaati oluşursa, bütün yönetimlere danışarak, bütün halka ve tanrıların bütün kehanet yerlerine başvurarak, hepsi aynı fikirde olursa ancak öyle değiştirsinler; başka hiçbir şekilde asla; buna karşı çıkan her zaman kanuna göre üstün gelsin.
καὶ πολλὰ νομοθέτην μὲν ἐκλείπειν, τοὺς δʼ ἐμπείρους ἀεὶ κατʼ ἐνιαυτὸν γιγνομένους αὐτῶν, ἀπὸ τῆς χρείας μανθάνοντας, τάττεσθαι καὶ ἐπανορθουμένους κινεῖν κατʼ ἐνιαυτόν, ἕως ἂν ὅρος ἱκανὸς δόξῃ τῶν τοιούτων νομίμων καὶ ἐπιτηδευμάτων γεγονέναι. χρόνος μὲν οὖν μέτριος ἅμα καὶ ἱκανὸς γίγνοιτʼ ἂν τῆς ἐμπειρίας δεκαετηρὶς θυσιῶν τε καὶ χορειῶν, ἐπὶ πάντα καὶ ἕκαστα ταχθείς, ζῶντος μὲν τοῦ τάξαντος νομοθέτου
κοινῇ, τέλος δὲ σχόντος, αὐτὰς ἑκάστας τὰς ἀρχὰς εἰς τοὺς νομοφύλακας εἰσφερούσας τὸ παραλειπόμενον τῆς αὑτῶν ἀρχῆς ἐπανορθοῦσθαι, μέχριπερ ἂν τέλος ἔχειν ἕκαστον δόξῃ τοῦ καλῶς ἐξειργάσθαι, τότε δὲ ἀκίνητα θεμένους, ἤδη χρῆσθαι μετὰ τῶν ἄλλων νόμων οὓς ἔταξε κατʼ ἀρχὰς ὁ θεὶς αὐτοῖς νομοθέτης· ὧν πέρι κινεῖν μὲν ἑκόντας μηδέποτε μηδέν, εἰ δέ τις ἀνάγκη δόξειέ ποτε καταλαβεῖν, πάσας μὲν
772dYirmi beş yaşına gelmiş biri, başkalarını inceleyip başkalarınca da incelenerek, çocuk ortaklığı ve doğumu için gönlüne göre ve kendisine uygun birini bulduğuna inandığı zaman evlensin; herkes otuz beş yaşından önce evlensin. Ama uygun olanı ve yakışanı nasıl araması gerektiğini önce dinlesin; çünkü Kleinias'ın dediği gibi, her kanunun önüne ona uygun bir giriş koymak gerekir.
τὰς ἀρχὰς χρὴ συμβούλους, πάντα δὲ τὸν δῆμον καὶ πάσας θεῶν μαντείας ἐπελθόντας, ἐὰν συμφωνῶσι πάντες, οὕτω κινεῖν, ἄλλως δὲ μηδέποτε μηδαμῶς, ἀλλὰ τὸν κωλύοντα ἀεὶ κατὰ νόμον κρατεῖν.
ὁπότε τις οὖν καὶ ὁπηνίκα τῶν πέντε καὶ εἴκοσι γεγονότων ἔτη, σκοπῶν καὶ σκοπούμενος ὑπʼ ἄλλων, κατὰ νοῦν ἑαυτῷ καὶ πρέποντα εἰς παίδων κοινωνίαν καὶ γένεσιν ἐξηυρηκέναι
772eKleinias: Çok güzel hatırladın, yabancı; sözün de tam zamanını yakaladın, bana kalırsa çok yerinde.
Atinalı: İyi söylüyorsun. Öyleyse iyi babalardan doğmuş bir gence şöyle diyelim: "Evladım, akıllı insanlar nezdinde itibarlı olan evlilikleri yapmalısın. Onlar sana yoksul bir aileyle evlenmekten kaçmamanı, zengin bir ailenin de özellikle peşine düşmemeni, öteki şartlar eşitse ortaklık için her zaman daha aşağıda olanı yeğlemeni öğütlerler.
πιστεύει, γαμείτω μὲν πᾶς ἐντὸς τῶν πέντε καὶ τριάκοντα ἐτῶν, τὸ δὲ πρέπον καὶ τὸ ἁρμόττον ὡς χρὴ ζητεῖν, πρῶτον ἐπακουσάτω· δεῖ γάρ, ὥς φησιν Κλεινίας, ἔμπροσθεν τοῦ νόμου προοίμιον οἰκεῖον ἑκάστῳ προτιθέναι.
ΚΛ. κάλλιστα, ὦ ξένε, διεμνημόνευσας, ἔλαβές τε τοῦ λόγου καιρὸν καὶ μάλʼ ἐμοὶ δοκοῦντʼ εἶναι σύμμετρον.
ΑΘ. εὖ λέγεις. ὦ παῖ, τοίνυν φῶμεν ἀγαθῶν πατέρων
773aBu hem şehre hem de birleşen ocaklara faydalı olur; çünkü dengeli ve ölçülü olan, aretē bakımından katıksız olandan kat kat üstündür. Kendini gerektiğinden daha atılgan ve her işte gerektiğinden daha aceleci bilen kişi ölçülü babaların damadı olmaya gayret etmeli; tabiatı tersine olan da tersine akrabalıklara yönelmelidir.
φύντι, τοὺς παρὰ τοῖς ἔμφροσιν εὐδόξους γάμους χρὴ γαμεῖν, οἵ σοι παραινοῖεν ἂν μὴ φεύγειν τὸν τῶν πενήτων μηδὲ τὸν τῶν πλουσίων διώκειν διαφερόντως γάμον, ἀλλʼ ἐὰν τἆλλα ἰσάζῃ, τὸν ὑποδεέστερον ἀεὶ τιμῶντα εἰς τὴν κοινωνίαν συνιέναι. τῇ τε γὰρ πόλει σύμφορον ἂν εἴη ταύτῃ ταῖς τε συνιούσαις ἑστίαις· τὸ γὰρ ὁμαλὸν καὶ σύμμετρον ἀκράτου μυρίον διαφέρει πρὸς ἀρετήν. κοσμίων τε πατέρων χρὴ
773bHer evlilik için tek bir söz geçerli olsun: herkes şehre faydalı olan evliliği istemeli, kendisine en hoş geleni değil. Oysa herkes tabiatı gereği her zaman kendisine en çok benzeyene doğru çekilir; bu yüzden bütün şehir servet bakımından da huylar bakımından da dengesiz olur. Bundan da istemediğimiz şeyler başımıza gelir; en çok da şehirlerin çoğunun başına gelir.
προθυμεῖσθαι γίγνεσθαι κηδεστὴν τὸν αὑτῷ συνειδότα ἰταμώτερον ἅμα καὶ θᾶττον τοῦ δέοντος πρὸς πάσας τὰς πράξεις φερόμενον· τὸν δʼ ἐναντίως πεφυκότα ἐπὶ τἀναντία χρὴ κηδεύματα πορεύεσθαι. καὶ κατὰ παντὸς εἷς ἔστω μῦθος γάμου· τὸν γὰρ τῇ πόλει δεῖ συμφέροντα μνηστεύειν γάμον ἕκαστον, οὐ τὸν ἥδιστον αὑτῷ. φέρεται δέ πως πᾶς ἀεὶ κατὰ φύσιν πρὸς τὸν ὁμοιότατον αὑτῷ, ὅθεν ἀνώμαλος ἡ
773cBunu açıkça bir kanunla buyurmak —zengin zenginle, çok güçlü olan bir başka güçlüyle evlenmesin; huyca daha atak olanları daha ağırlarla, daha ağırları daha ataklarla evlenmeye zorlamak— gülünç olmasının yanı sıra birçoklarının öfkesini de uyandırır. Çünkü bir şehrin bir karıştırma kabı gibi karıştırılmış olması gerektiğini kavramak kolay değildir: içine dökülen şarap çılgınca kaynar, ama ayık başka bir tanrı onu dizginleyip onunla güzel bir ortaklığa girince iyi ve ölçülü bir içki olur.
πόλις ὅλη γίγνεται χρήμασίν τε καὶ τρόπων ἤθεσιν· ἐξ ὧν ἃ μὴ βουλόμεθα συμβαίνειν ἡμῖν, καὶ μάλιστα συμβαίνει ταῖς πλείσταις πόλεσι. ταῦτα δὴ διὰ λόγου μὲν νόμῳ προστάττειν, μὴ γαμεῖν πλούσιον πλουσίου, μηδὲ πολλὰ δυνάμενον πράττειν ἄλλου τοιούτου, θάττους δὲ ἤθεσι πρὸς βραδυτέρους καὶ βραδυτέρους πρὸς θάττους ἀναγκάζειν τῇ τῶν γάμων κοινωνίᾳ πορεύεσθαι, πρὸς τῷ γελοῖα εἶναι θυμὸν ἂν ἐγείραι πολλοῖς· οὐ γὰρ ῥᾴδιον ἐννοεῖν ὅτι πόλιν εἶναι
773dÇocukların karışmasında da bunun olduğunu, deyim yerindeyse, kimse göremez. Bu yüzden böyle şeyleri kanunla düzenlemeden bırakmak zorunludur; ama herkesi, telkin ederek, çocuklarının dengesine, doymak bilmeyen bir servet eşitliğine dayanan evliliklerden daha çok değer vermeye ikna etmeye çalışmalı; evlilikte paraya gönül vereni yazılı bir kanunla zorlayarak değil, kınamayla vazgeçirmelidir.
δεῖ δίκην κρατῆρος κεκραμένην, οὗ μαινόμενος μὲν οἶνος ἐγκεχυμένος ζεῖ, κολαζόμενος δὲ ὑπὸ νήφοντος ἑτέρου θεοῦ καλὴν κοινωνίαν λαβὼν ἀγαθὸν πῶμα καὶ μέτριον ἀπεργάζεται. τοῦτʼ οὖν γιγνόμενον ἐν τῇ τῶν παίδων μείξει διορᾶν ὡς ἔπος εἰπεῖν δυνατὸς οὐδείς· τούτων δὴ χάριν ἐᾶν μὲν νόμῳ τὰ τοιαῦτα ἀναγκαῖον, ἐπᾴδοντα δὲ πείθειν πειρᾶσθαι τὴν τῶν παίδων ὁμαλότητα αὐτῶν αὑτοῖς τῆς τῶν γάμων
773eEvlilik hakkında söylenen teşvik sözleri bunlar olsun; bir de bunlardan önce söylenenler: insan, çocuklarının çocuklarını geride bırakarak, tanrıya kendi yerine hizmetçiler devrederek, sürekli doğan tabiata tutunmalıdır.
ἰσότητος ἀπλήστου χρημάτων οὔσης περὶ πλείονος ἕκαστον ποιεῖσθαι, καὶ διʼ ὀνείδους ἀποτρέπειν τὸν περὶ τὰ χρήματα ἐν τοῖς γάμοις ἐσπουδακότα, ἀλλὰ μὴ γραπτῷ νόμῳ βιαζόμενον.
ΑΘ.
περὶ γάμων δὴ ταῦτʼ ἔστω παραμύθια λεγόμενα, καὶ δὴ καὶ τὰ ἔμπροσθε τούτων ῥηθέντα, ὡς χρὴ τῆς ἀειγενοῦς φύσεως ἀντέχεσθαι τῷ παῖδας παίδων καταλείποντα ἀεὶ τῷ
774aDoğru bir giriş yapan kişi, evlilik hakkında, nasıl evlenmek gerektiğine dair bütün bunları ve daha fazlasını söyleyebilir. Ama biri isteyerek ikna olmaz da kendini şehirde yabancı ve ortaklık dışı tutarak otuz beş yaşına kadar bekâr kalırsa, her yıl ceza ödesin: en yüksek servet sınıfından olan yüz drahmi, ikinci sınıftan olan yetmiş, üçüncü altmış, dördüncü otuz. Bu para Hera'nın kutsal malı olsun.
θεῷ ὑπηρέτας ἀνθʼ αὑτοῦ παραδιδόναι. πάντα οὖν ταῦτα καὶ ἔτι πλείω τις ἂν εἴποι περὶ γάμων, ὡς χρὴ γαμεῖν, προοιμιαζόμενος ὀρθῶς· ἂν δʼ ἄρα τις μὴ πείθηται ἑκών, ἀλλότριον δὲ αὑτὸν καὶ ἀκοινώνητον ἐν τῇ πόλει ἔχῃ καὶ ἄγαμος ὢν γένηται πεντεκαιτριακοντούτης, ζημιούσθω κατʼ ἐνιαυτὸν ἕκαστον, ὁ μέγιστον μὲν τίμημα κεκτημένος ἑκατὸν δραχμαῖς, ὁ δὲ τὸ δεύτερον ἑβδομήκοντα, τρίτον δὲ ἑξήκοντα, ὁ δὲ τὸ τέταρτον τριάκοντα. τοῦτο δʼ ἔστω τῆς Ἥρας
774bHer yıl ödemeyen on katını borçlansın. Bunu tanrıçanın haznedarı tahsil etsin; tahsil etmezse borç onun olsun ve hesap verirken her haznedar bundan sorumlu tutulsun. Evlenmek istemeyen parasal olarak bu cezalara çarptırılsın; gençlerden göreceği her türlü saygıdan da yoksun kalsın; gençlerden hiçbiri ona isteyerek hiçbir konuda itaat etmesin. Birini cezalandırmaya kalkışırsa, herkes haksızlığa uğrayana yardım edip onu savunsun; orada bulunup da yardım etmeyen, kanunca korkak ve kötü bir vatandaş sayılsın.
ἱερόν. ὁ δὲ μὴ ἐκτίνων κατʼ ἐνιαυτὸν δεκαπλάσιον ὀφειλέτω· πραττέσθω δὲ ὁ ταμίας τῆς θεοῦ, μὴ ἐκπράξας δὲ αὐτὸς ὀφειλέτω καὶ ἐν ταῖς εὐθύναις τοῦ τοιούτου λόγον ὑπεχέτω πᾶς. εἰς μὲν οὖν χρήματα ὁ μὴ ʼθέλων γαμεῖν ταῦτα ζημιούσθω, τιμῆς δὲ παρὰ τῶν νεωτέρων ἄτιμος πάσης ἔστω, καὶ μηδεὶς ὑπακουέτω μηδὲν αὐτῷ ἑκὼν τῶν νέων· ἐὰν δὲ κολάζειν τινὰ ἐπιχειρῇ, πᾶς τῷ ἀδικουμένῳ βοηθείτω καὶ
774cÇeyiz hakkında daha önce de söylendi; ama yine söylensin: burada eşitlik eşitliğe karşılıktır; kimse çeyiz almadığı ve vermediği için yoksullar parasızlık yüzünden evlenemeden yaşlanmaz. Çünkü bu şehirde herkesin zorunlu ihtiyaçları karşılanmıştır; böylece kadınlar daha az küstahlaşır, evlenen erkekler de para yüzünden aşağılık ve hür insana yakışmayan bir köleliğe daha az düşer.
ἀμυνέτω, μὴ βοηθῶν δὲ ὁ παραγενόμενος δειλός τε ἅμα καὶ κακὸς ὑπὸ τοῦ νόμου πολίτης εἶναι λεγέσθω.
περὶ δὲ προικὸς εἴρηται μὲν καὶ πρότερον, εἰρήσθω δὲ πάλιν ὡς ἴσα ἀντὶ ἴσων ἐστὶν τὸ μήτε λαμβάνοντι μήτʼ ἐκδιδόντι διὰ χρημάτων ἀπορίαν γηράσκειν τοὺς πένητας· τὰ γὰρ ἀναγκαῖα ὑπάρχοντά ἐστι πᾶσι τῶν ἐν ταύτῃ τῇ πόλει, ὕβρις δὲ ἧττον γυναιξὶ καὶ δουλεία ταπεινὴ καὶ ἀνελεύθερος
774dBuna uyan, güzel şeylerden birini yapmış olur. Uymayan, yani giysi için en alt sınıftan olup elli drahmiden, bir üstündeki sınıftan olup bir minadan, sonrakinden olup bir buçuk minadan, en yüksek servet sınıfından olup iki minadan fazla değerinde bir şey veren ya da alan, devlete bir o kadar daha borçlansın; verilen ya da alınan şey de Hera'nın ve Zeus'un kutsal malı olsun. Bunu bu iki tanrının haznedarları tahsil etsin; evlenmeyenler için söylendiği gibi, Hera'nın haznedarları her seferinde tahsil etsin ya da cezayı her biri kendi cebinden ödesin.
διὰ χρήματα τοῖς γήμασι γίγνοιτο ἄν. καὶ ὁ μὲν πειθόμενος ἓν τῶν καλῶν δρῴη τοῦτʼ ἄν· ὁ δὲ μὴ πειθόμενος ἢ διδοὺς ἢ λαμβάνων πλέον ἢ πεντήκοντα ἄξια δραχμῶν ἐσθῆτος χάριν, ὁ δὲ μνᾶς, ὁ δὲ τριῶν ἡμιμναίων, ὁ δὲ δυοῖν μναῖν, ὁ τὸ μέγιστον τίμημα κεκτημένος, ὀφειλέτω μὲν τῷ δημοσίῳ τοσοῦτον ἕτερον, τὸ δὲ δοθὲν ἢ ληφθὲν ἱερὸν ἔστω τῆς Ἥρας τε καὶ τοῦ Διός, πραττόντων δὲ οἱ ταμίαι τούτοιν
774eNişan sözü vermekte yetki önce babanın, ikinci olarak dedenin, üçüncü olarak baba bir kardeşlerin olsun; bunlardan hiçbiri yoksa, sonra aynı sırayla ana tarafındakiler yetkili olsun. Alışılmadık bir talihsizlik olursa, her zaman soyca en yakın olanlar vasilerle birlikte yetkili olsun.
Evlilik öncesi kurbanlar ya da evlilikten önce, evlilik sırasında ya da sonra yapılması uygun olan başka bir dinî tören konusunda herkes yorumculara sormalı ve onlara uyarak her şeyin kendisi için ölçüsünde yapıldığını düşünmelidir.
τοῖν θεοῖν, καθάπερ ἐρρήθη τῶν μὴ γαμούντων πέρι τοὺς ταμίας ἐκπράττειν ἑκάστοτε τοὺς τῆς Ἥρας ἢ παρʼ αὑτῶν ἑκάστους τὴν ζημίαν ἐκτίνειν.
ἐγγύην δὲ εἶναι κυρίαν πατρὸς μὲν πρῶτον, δευτέραν πάππου, τρίτην δὲ ἀδελφῶν ὁμοπατρίων, ἐὰν δὲ μηδὲ εἷς ᾖ τούτων, τὴν πρὸς μητρὸς μετὰ τοῦτο εἶναι κυρίαν ὡσαύτως· ἐὰν δʼ ἄρα τύχη τις ἀήθης συμβαίνῃ, τοὺς ἐγγύτατα γένους ἀεὶ κυρίους εἶναι μετὰ τῶν ἐπιτρόπων.
ΑΘ.
ὅσα δὲ προτέλεια γάμων ἤ τις ἄλλη περὶ τὰ τοιαῦτα
775aDüğün ziyafetlerine gelince: her iki taraf da beşten fazla erkek ve beşten fazla kadın dost çağırmamalı; akrabalardan ve yakınlardan da her iki taraftan aynı sayıda. Kimse mal varlığının elverdiğinden fazla harcamasın: servetçe en büyük olan bir mina, ondan sonraki bunun yarısını, ondan sonrakiler de servet sınıfları aşağı indikçe aynı oranda harcasın.
ἱερουργία μελλόντων ἢ γιγνομένων ἢ γεγονότων προσήκουσά ἐστιν τελεῖσθαι, τοὺς ἐξηγητὰς ἐρωτῶντα χρὴ καὶ πειθόμενον ἐκείνοις ἕκαστον ἡγεῖσθαι πάντα ἑαυτῷ μετρίως γίγνεσθαι.
περὶ δὲ τῶν ἑστιάσεων, φίλους μὲν χρὴ καὶ φίλας μὴ πλείους πέντε ἑκατέρων συγκαλεῖν, συγγενῶν δὲ καὶ οἰκείων ὡσαύτως τοσούτους ἄλλους ἑκατέρων· ἀνάλωμα δὲ μὴ γίγνεσθαι πλέον ἢ κατὰ τὴν οὐσίαν μηδενί, τῷ μὲν εἰς χρήματα μεγίστῳ μνᾶν, τῷ δʼ ἥμισυ τοῦ τοσούτου, τῷ δʼ
775bKanuna uyanı herkes övmeli; uymayanı ise kanun bekçileri, güzelden anlamayan ve düğün şarkılarının kurallarından habersiz, terbiye görmemiş biri olarak cezalandırsın. Sarhoş olacak kadar içmek, şarabı veren tanrının bayramları dışında başka hiçbir yerde ne yakışır ne de güvenlidir; hele evliliği ciddiye alan biri için hiç değil. Çünkü evlilikte, hayatlarında küçük olmayan bir değişikliğe giren gelinle damadın her şeyden çok aklı başında olması yakışır; aynı zamanda doğacak çocuğun da her zaman olabildiğince aklı başında ana babadan doğması gerekir. Çünkü onu tanrının yardımıyla hangi gecenin ya da hangi gündüzün doğuracağı neredeyse belirsizdir.
ἐφεξῆς οὕτω, καθάπερ ὑποβέβηκεν ἑκάστῳ τὸ τίμημα. καὶ τὸν μὲν πειθόμενον τῷ νόμῳ ἐπαινεῖν χρὴ πάντας, τὸν δὲ ἀπειθοῦντα κολαζόντων οἱ νομοφύλακες ὡς ἀπειρόκαλόν τε ὄντα καὶ ἀπαίδευτον τῶν περὶ τὰς νυμφικὰς μούσας νόμων. πίνειν δὲ εἰς μέθην οὔτε ἄλλοθί που πρέπει, πλὴν ἐν ταῖς τοῦ τὸν οἶνον δόντος θεοῦ ἑορταῖς, οὐδʼ ἀσφαλές, οὔτʼ οὖν δὴ περὶ γάμους ἐσπουδακότα, ἐν οἷς ἔμφρονα μάλιστα εἶναι πρέπει
775cBunlara ek olarak, çocuk yapma işi bedenler sarhoşlukla gevşemişken olmamalı; döl sıkı, sağlam ve sakin bir biçimde oluşmalıdır. Şaraba dolmuş kişi ise her yöne savrulur ve savurur, bedeninde de psykhē'sinde de kudurmuş gibidir. Bu yüzden sarhoş, dölü ekerken sendeleyen kötü bir ekicidir; büyük ihtimalle dengesiz, güvenilmez, hiç de doğru yolda olmayan bir huy ve beden doğurur.
νύμφην καὶ νυμφίον μεταβολὴν οὐ σμικρὰν βίου μεταλλάττοντας, ἅμα δὲ καὶ τὸ γεννώμενον ὅπως ὅτι μάλιστα ἐξ ἐμφρόνων ἀεὶ γίγνηται· σχεδὸν γὰρ ἄδηλον ὁποία νὺξ ἢ φῶς αὐτὸ γεννήσει μετὰ θεοῦ. καὶ πρὸς τούτοις δεῖ μὴ τῶν σωμάτων διακεχυμένων ὑπὸ μέθης γίγνεσθαι τὴν παιδουργίαν, ἀλλʼ εὐπαγὲς ἀπλανὲς ἡσυχαῖόν τε ἐν μοίρᾳ συνίστασθαι τὸ φυόμενον. ὁ δὲ διῳνωμένος αὐτός τε φέρεται πάντῃ καὶ
775dBu yüzden insan bütün yıl boyunca ve bütün hayatı boyunca, ama en çok da çocuk yaptığı süre içinde dikkatli olmalıdır: isteyerek hastalık getiren hiçbir şey yapmamalı, küstahlık ya da haksızlık taşıyan hiçbir şey de yapmamalıdır —çünkü bunlar doğacak olanların psykhē'lerine ve bedenlerine ister istemez sinip iz bırakır ve her bakımdan daha kötü çocuklar doğurur—; özellikle de o gün ve o gece bu türden her şeyden uzak durmalıdır.
φέρει, λυττῶν κατά τε σῶμα καὶ ψυχήν· σπείρειν οὖν παράφορος ἅμα καὶ κακὸς ὁ μεθύων, ὥστʼ ἀνώμαλα καὶ ἄπιστα καὶ οὐδὲν εὐθύπορον ἦθος οὐδὲ σῶμα ἐκ τῶν εἰκότων γεννῴη ποτʼ ἄν. διὸ μᾶλλον μὲν ὅλον τὸν ἐνιαυτὸν καὶ βίον χρή, μάλιστα δὲ ὁπόσον ἂν γεννᾷ χρόνον, εὐλαβεῖσθαι καὶ μὴ πράττειν μήτε ὅσα νοσώδη ἑκόντα εἶναι μήτε ὅσα ὕβρεως ἢ ἀδικίας ἐχόμενα—εἰς γὰρ τὰς τῶν γεννωμένων ψυχὰς καὶ σώματα ἀναγκαῖον ἐξομοργνύμενον ἐκτυποῦσθαι καὶ τίκτειν
775eÇünkü başlangıç, insanlar arasında yerleşmiş bir tanrı gibi, kendisine başvuran herkesten kendisine yaraşan saygıyı görürse her şeyi kurtarır.
Evlenen kişi, kura payındaki iki evden birini yavruların doğup büyüyeceği bir yuva gibi saymalı; babasından ve annesinden ayrılıp evliliğini orada kurmalı, kendisinin ve çocuklarının barınmasını ve geçimini orada sağlamalıdır.
πάντῃ φαυλότερα—διαφερόντως δὲ ἐκείνην τὴν ἡμέραν καὶ νύκτα ἀπέχεσθαι τῶν περὶ τὰ τοιαῦτα· ἀρχὴ γὰρ καὶ θεὸς ἐν ἀνθρώποις ἱδρυμένη σῴζει πάντα, τιμῆς ἐὰν τῆς προσηκούσης αὐτῇ παρʼ ἑκάστου τῶν χρωμένων λαγχάνῃ.
ΑΘ.
νομίσαντα δʼ εἶναι χρὴ τὸν γαμοῦντα ταῖν οἰκίαιν ταῖν ἐν
776aÇünkü dostluklarda bir özlem bulunursa bu bütün huyları birbirine yapıştırır ve bağlar; ama bıktırıcı bir birliktelik, zamanla doğan özlemi taşımadığı için, aşırı doyumla insanları birbirinden uzaklaştırır. Bu yüzden evliler evlerini anneye, babaya ve kadının yakınlarına bırakıp, adeta bir koloniye gitmiş gibi, hem onları ziyaret ederek hem onlarca ziyaret edilerek kendi evlerinde yaşamalı; çocuklar doğurup yetiştirmeli, hayatı bir meşale gibi kuşaktan kuşağa devretmeli ve kanunlara göre tanrılara her zaman hizmet etmelidirler.
τῷ κλήρῳ τὴν ἑτέραν οἷον νεοττῶν ἐγγέννησιν καὶ τροφήν, χωρισθέντα ἀπὸ πατρὸς καὶ μητρὸς τὸν γάμον ἐκεῖ ποιεῖσθαι καὶ τὴν οἴκησιν καὶ τὴν τροφὴν αὑτοῦ καὶ τῶν τέκνων. ἐν γὰρ ταῖς φιλίαις ἐὰν μὲν πόθος ἐνῇ τις, κολλᾷ καὶ συνδεῖ πάντα ἤθη· κατακορὴς δὲ συνουσία καὶ οὐκ ἴσχουσα τὸν διὰ χρόνου πόθον ἀπορρεῖν ἀλλήλων ποιεῖ ὑπερβολαῖς πλησμονῆς. ὧν δὴ χάριν μητρὶ καὶ πατρὶ καὶ τοῖς τῆς γυναικὸς οἰκείοις παρέντας χρὴ τὰς αὑτῶν οἰκήσεις, οἷον
776bBundan sonra mülke gelelim: insan neye sahip olursa en ölçülü, en ahenkli mal varlığına sahip olmuş olur? Çoğunu kavramak da edinmek de zor değildir; ama ev köleleri meselesi her bakımdan zordur.
εἰς ἀποικίαν ἀφικομένους, αὐτοὺς ἐπισκοποῦντάς τε ἅμα καὶ ἐπισκοπουμένους οἰκεῖν, γεννῶντάς τε καὶ ἐκτρέφοντας παῖδας, καθάπερ λαμπάδα τὸν βίον παραδιδόντας ἄλλοις ἐξ ἄλλων, θεραπεύοντας ἀεὶ θεοὺς κατὰ νόμους.
κτήματα δὲ τὸ μετὰ τοῦτο ποῖα ἄν τις κεκτημένος ἐμμελεστάτην οὐσίαν κεκτῇτο; τὰ μὲν οὖν πολλὰ οὔτε νοῆσαι χαλεπὸν οὔτε κτήσασθαι, τὰ δὲ δὴ τῶν οἰκετῶν χαλεπὰ
776cSebebi şu: köleler hakkında bir bakıma yanlış, bir bakıma doğru konuşuyoruz; çünkü kölelerle ilgili söylediklerimiz, onlardan edindiğimiz tecrübeye hem aykırı düşüyor hem de uyuyor.
Megillos: Bunu da nasıl söylüyoruz? Şimdi ne demek istediğini henüz anlamıyoruz, yabancı.
Atinalı: Anlamamanız da pek doğal, Megillos. Lakedaimonluların heilot düzeni, neredeyse bütün Yunanlar arasında en çok tereddüt ve tartışma doğuracak şeydir: kimine göre iyi kurulmuş bir düzendir, kimine göre değil. Herakleialıların Mariandynoları köleleştirmesi daha az tartışma doğurur, Thessalyalıların penestes denen tabakası da öyle. Bütün bunlara ve bunlara benzer her şeye baktıktan sonra, köle edinme konusunda biz ne yapmalıyız?
πάντῃ. τὸ δʼ αἴτιον, οὐκ ὀρθῶς πως καί τινα τρόπον ὀρθῶς περὶ αὐτῶν λέγομεν· ἐναντία γὰρ ταῖς χρείαις, καὶ κατὰ τὰς χρείας αὖ, ποιούμεθα περὶ δούλων καὶ τὰ λεγόμενα.
ΜΕ. πῶς δʼ αὖ τοῦτο λέγομεν; οὐ γάρ πω μανθάνομεν, ὦ ξένε, ὅτι τὰ νῦν φράζεις.
ΑΘ. καὶ μάλα γε, ὦ Μέγιλλε, εἰκότως· σχεδὸν γὰρ πάντων τῶν Ἑλλήνων ἡ Λακεδαιμονίων εἱλωτεία πλείστην ἀπορίαν παράσχοιτʼ ἂν καὶ ἔριν τοῖς μὲν ὡς εὖ, τοῖς δʼ ὡς οὐκ εὖ γεγονυῖά ἐστιν—ἐλάττω δὲ ἥ τε Ἡρακλεωτῶν
776dKonuşurken yeri gelmişken söylediğim ve senin de haklı olarak ne demek istediğimi sorduğun şey şudur. Biliyoruz ki hepimiz, kölelerin olabildiğince sadık ve olabildiğince iyi olanlarını edinmek gerektiğini söyleriz; çünkü şimdiye kadar pek çok köle, kimilerine kardeşlerinden, hatta oğullarından her türlü aretē bakımından daha üstün çıkmış, efendilerini, mallarını ve bütün evlerini kurtarmıştır.
δουλεία τῆς τῶν Μαριανδυνῶν καταδουλώσεως ἔριν ἂν ἔχοι, τὸ Θετταλῶν τʼ αὖ πενεστικὸν ἔθνος—εἰς ἃ καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα βλέψαντας ἡμᾶς τί χρὴ ποιεῖν περὶ κτήσεως οἰκετῶν; ὃ δὴ παριὼν τῷ λόγῳ ἔτυχον εἰπών, καὶ σύ με εἰκότως τί ποτε φράζοιμι ἠρώτησας, τόδε ἐστίν. ἴσμεν ὅτι που πάντες εἴποιμεν ἂν ὡς χρὴ δούλους ὡς εὐμενεστάτους ἐκτῆσθαι καὶ ἀρίστους· πολλοὶ γὰρ ἀδελφῶν ἤδη δοῦλοι καὶ ὑέων τισὶν κρείττους πρὸς ἀρετὴν πᾶσαν γενόμενοι, σεσώκασιν δεσπότας
776eKölelerle ilgili böyle sözler söylendiğini biliyoruz, değil mi?
Megillos: Elbette.
Atinalı: Peki bunun tersini de biliyoruz: köle psykhē'sinde sağlam hiçbir şey yoktur, aklı başında olan bu soya hiçbir konuda asla güvenmemelidir. Şairlerimizin en bilgesi de Zeus adına konuşurken bunu açıkça söylemiştir: Geniş bakışlı Zeus, insanların aklının yarısını alır, *kölelik günü onları yakaladığında.*
καὶ κτήματα τάς τε οἰκήσεις αὐτῶν ὅλας. ταῦτα γὰρ ἴσμεν που περὶ δούλων λεγόμενα.
ΜΕ. τί μήν;
ΑΘ. οὐκοῦν καὶ τοὐναντίον, ὡς ὑγιὲς οὐδὲν ψυχῆς δούλης, οὐδὲ πιστεύειν οὐδέποτʼ οὐδὲν τῷ γένει δεῖ τὸν νοῦν κεκτημένον; ὁ δὲ σοφώτατος ἡμῖν τῶν ποιητῶν καὶ ἀπεφήνατο, ὑπὲρ τοῦ Διὸς ἀγορεύων, ὡς—
777aHerkes bu iki görüşten birini benimser. Kimileri ev kölelerinin soyuna hiç güvenmez; onlara vahşi hayvan muamelesi yapar, üvendireyle ve kırbaçla kölelerinin psykhē'lerini üç kat değil, kat kat köleleştirirler. Kimileri de bunun tam tersini yapar.
Megillos: Elbette.
… ἥμισυ γάρ τε νόου
Hom. Od. 17.322, φησίν, … ἀπαμείρεται εὐρύοπα Ζεύς
ἀνδρῶν, οὓς ἂν δὴ κατὰ δούλιον ἦμαρ ἕλῃσι.
Hom. Od. 17.322ταῦτα δὴ διαλαβόντες ἕκαστοι τοῖς διανοήμασιν οἱ μὲν πιστεύουσί τε οὐδὲν γένει οἰκετῶν, κατὰ δὲ θηρίων φύσιν κέντροις καὶ μάστιξιν οὐ τρὶς μόνον ἀλλὰ πολλάκις ἀπεργάζονται δούλας τὰς ψυχὰς τῶν οἰκετῶν· οἱ δʼ αὖ τἀναντία τούτων δρῶσι πάντα.
ΜΕ. τί μήν;
777bKleinias: İnsanlar bu konuda böylesine ayrı düştüklerine göre, yabancı, biz kendi ülkemizde kölelerin hem edinilmesi hem cezalandırılması hususunda ne yapmalıyız?
Atinalı: Ne mi yapmalıyız, Kleinias? Açık ki insan idaresi güç bir yaratıktır; köleyi, hür adamı ve efendiyi fiilen birbirinden ayırmak gibi zorunlu bir ayrıma hiç de uysalca katlanmak istemediği, istemeyeceği de anlaşılıyor. Bu yüzden köle zor bir mülktür.
ΚΛ. τί οὖν δὴ χρὴ ποιεῖν, τούτων, ὦ ξένε, διαφερομένων οὕτω, περὶ τῆς ἡμετέρας αὖ χώρας ἡμᾶς, τῆς τε κτήσεως ἅμα καὶ κολάσεως τῶν δούλων πέρι;
ΑΘ. τί δʼ, ὦ Κλεινία; δῆλον ὡς ἐπειδὴ δύσκολόν ἐστι τὸ θρέμμα ἄνθρωπος, καὶ πρὸς τὴν ἀναγκαίαν διόρισιν, τὸ δοῦλόν τε ἔργῳ διορίζεσθαι καὶ ἐλεύθερον καὶ δεσπότην, οὐδαμῶς εὔχρηστον ἐθέλειν εἶναί τε καὶ γίγνεσθαι φαίνεται,
777cBu, fiilen pek çok kez görülmüştür: Messenialıların sık sık yaptıkları ayaklanmalarda; aynı dili konuşan çok sayıda köle edinen şehirlerin başına gelen kötülüklerde; bir de İtalya'da dolaşan, peridinoi denen kaçak köle çetelerinin her türlü haydutluğunda ve uğradıkları felaketlerde. Bütün bunlara bakan biri, böyle durumların hepsinde ne yapmak gerektiğini bilemez. Geriye yalnız iki çare kalıyor: birincisi, köleliğe daha kolay katlanmaları için kölelerin birbirinin hemşerisi olmaması ve elden geldiğince birbirinin dilini konuşmaması; ikincisi, onlara doğru davranmak —yalnız onların hatırı için değil, daha çok kendi hatırımız için.
χαλεπὸν δὴ τὸ κτῆμα· ἔργῳ γὰρ πολλάκις ἐπιδέδεικται περὶ τὰς Μεσσηνίων συχνὰς εἰωθυίας ἀποστάσεις γίγνεσθαι, καὶ περί γε τὰς τῶν ἐκ μιᾶς φωνῆς πολλοὺς οἰκέτας κτωμένων πόλεις, ὅσα κακὰ συμβαίνει, καὶ ἔτι τὰ τῶν λεγομένων περιδίνων τῶν περὶ τὴν Ἰταλίαν γιγνομένων παντοδαπὰ κλωπῶν ἔργα τε καὶ παθήματα. πρὸς ἅ τις ἂν πάντα βλέψας διαπορήσειε τί χρὴ δρᾶν περὶ ἁπάντων τῶν τοιούτων. δύο δὴ λείπεσθον μόνω μηχανά, μήτε πατριώτας ἀλλήλων εἶναι τοὺς
777dBöylelerine doğru davranmak, kölelere karşı hiçbir küstahlık etmemek, mümkünse onlara eşitlerimize ettiğimizden de az haksızlık etmektir. Çünkü hakka yapmacıkla değil tabiatça saygı duyan, haksızlıktan gerçekten nefret eden kişi, en çok haksızlık etmenin kendisine kolay geldiği insanlara karşı tutumunda belli olur. Öyleyse kölelerin huylarına ve işlerine karşı tutumunda dine aykırı ve haksız her şeyden lekesiz kalan kişi, aretē'nin filizlenmesi için tohum ekmeye herkesten yetkin olur. Aynı şeyi, doğru konuşarak, efendi için de, tiran için de, kendinden zayıf olan birine karşı herhangi bir güç kullanan herkes için de söyleyebiliriz.
μέλλοντας ῥᾷον δουλεύσειν, ἀσυμφώνους τε εἰς δύναμιν ὅτι μάλιστα, τρέφειν δʼ αὐτοὺς ὀρθῶς, μὴ μόνον ἐκείνων ἕνεκα, πλέον δὲ αὑτῶν προτιμῶντας· ἡ δὲ τροφὴ τῶν τοιούτων μήτε τινὰ ὕβριν ὑβρίζειν εἰς τοὺς οἰκέτας, ἧττον δέ, εἰ δυνατόν, ἀδικεῖν ἢ τοὺς ἐξ ἴσου. διάδηλος γὰρ ὁ φύσει καὶ μὴ πλαστῶς σέβων τὴν δίκην, μισῶν δὲ ὄντως τὸ ἄδικον, ἐν τούτοις τῶν ἀνθρώπων ἐν οἷς αὐτῷ ῥᾴδιον ἀδικεῖν· ὁ περὶ τὰ τῶν δούλων οὖν ἤθη καὶ πράξεις γιγνόμενός τις ἀμίαντος
777eAma kölelerin, hak ettiklerinde cezalandırılması gerekir; onları hür insanlar gibi öğütle uyarıp şımartmamalıdır. Bir köleye söylenen söz hemen her zaman bir emir olmalıdır; ister kadın ister erkek olsun, kölelerle hiçbir zaman, hiçbir şekilde şakalaşmamalıdır. Pek çok kişi kölelerine karşı bunu yapmayı sever; onları büyük bir akılsızlıkla şımartır, böylece hem onlar için itaat etmeyi, hem kendileri için emretmeyi daha güç hale getirirler.
τοῦ τε ἀνοσίου πέρι καὶ ἀδίκου, σπείρειν εἰς ἀρετῆς ἔκφυσιν ἱκανώτατος ἂν εἴη, ταὐτὸν δʼ ἔστʼ εἰπεῖν τοῦτο ὀρθῶς ἅμα λέγοντα ἐπί τε δεσπότῃ καὶ τυράννῳ καὶ πᾶσαν δυναστείαν δυναστεύοντι πρὸς ἀσθενέστερον ἑαυτοῦ.
ΑΘ. κολάζειν γε μὴν ἐν δίκῃ δούλους δεῖ, καὶ μὴ νουθετοῦντας ὡς ἐλευθέρους θρύπτεσθαι ποιεῖν· τὴν δὲ οἰκέτου πρόσρησιν χρὴ σχεδὸν
778aKleinias: Doğru söylüyorsun.
Atinalı: Peki biri, kölelerle elinden geldiğince, hem sayıca hem de her türlü işte yardıma elverişlilik bakımından donanınca, bundan sonra konutların çizimini sözle yapmamız gerekmez mi?
Kleinias: Elbette.
ἐπίταξιν πᾶσαν γίγνεσθαι, μὴ προσπαίζοντας μηδαμῇ μηδαμῶς οἰκέταις, μήτʼ οὖν θηλείαις μήτε ἄρρεσιν, ἃ δὴ πρὸς δούλους φιλοῦσι πολλοὶ σφόδρα ἀνοήτως θρύπτοντες χαλεπώτερον ἀπεργάζεσθαι τὸν βίον ἐκείνοις τε ἄρχεσθαι καὶ ἑαυτοῖς ἄρχειν.
ΚΛ. ὀρθῶς λέγεις.
ΑΘ. οὐκοῦν ὅτε τις οἰκέταις κατεσκευασμένος εἰς δύναμιν εἴη πλήθει καὶ ἐπιτηδειότητι πρὸς ἑκάστας τὰς τῶν ἔργων παραβοηθείας, τὸ δὴ μετὰ τοῦτο οἰκήσεις χρὴ διαγράφειν τῷ λόγῳ;
ΚΛ. πάνυ μὲν οὖν.
778bAtinalı: Yeni ve daha önce kimsenin oturmadığı bir şehirde, denebilir ki bütün yapı işiyle ilgilenmek gerekiyor: tapınaklar ve surlar bakımından her şeyin nasıl olacağıyla. Bunlar evliliklerden önce gelmeliydi, Kleinias; ama şimdi iş sözle yapıldığından, onları burada ele almak pekâlâ mümkün. İş fiilen yapılırken ise, tanrı dilerse, bunları evliliklerden önce yapacak, evlilik işlerini de ancak bütün bunlardan sonra tamamlayacağız.
ΑΘ. καὶ συμπάσης γε ὡς ἔπος εἰπεῖν ἔοικεν τῆς οἰκοδομικῆς πέρι τήν γε δὴ νέαν καὶ ἀοίκητον ἐν τῷ πρόσθεν πόλιν ἐπιμελητέον εἶναι, τίνα τρόπον ἕκαστα ἕξει τούτων περί τε ἱερὰ καὶ τείχη. γάμων δʼ ἦν ἔμπροσθεν ταῦτα, ὦ Κλεινία, νῦν δʼ ἔπειπερ λόγῳ γίγνεται, καὶ μάλʼ ἐγχωρεῖ ταύτῃ γίγνεσθαι τὰ νῦν· ἔργῳ μὴν ὅταν γίγνηται, ταῦτʼ ἔμπροσθεν τῶν γάμων, ἐὰν θεὸς ἐθέλῃ, ποιήσαντες, ἐκεῖνα ἤδη τότε ἐπὶ
778cŞimdi yalnızca birkaç sözle kabataslak bir çerçevesini çizelim.
Kleinias: Elbette.
Atinalı: Tapınaklar bütün çarşının çevresine ve şehrin bütününün çevresine, daire biçiminde, yüksek yerlere kurulmalıdır; hem kolay savunulsun hem temiz kalsın diye. Yanlarına da yöneticilerin binaları ve mahkemeler yapılmalıdır. Bu mahkemelerde davalar, en kutsal yerlerde görüldüğü düşünülerek açılıp karara bağlanacaktır; çünkü bu davaların bir kısmı kutsal şeylerle ilgilidir, bir kısmının yanında da o tanrıların tapınakları vardır. Bunların arasında cinayet davalarına ve ölümü hak eden bütün suçlara uygun mahkemeler bulunacaktır.
πᾶσιν τοῖς τοιούτοις ἀποτελοῦμεν. νῦν δὲ μόνον ὅσον τινὰ τύπον αὐτῶν διʼ ὀλίγων ἐπεξέλθωμεν.
ΚΛ. πάνυ μὲν οὖν.
ΑΘ. τὰ μὲν τοίνυν ἱερὰ πᾶσαν πέριξ τήν τε ἀγορὰν χρὴ κατασκευάζειν, καὶ τὴν πόλιν ὅλην ἐν κύκλῳ πρὸς τοῖς ὑψηλοῖς τῶν τόπων, εὐερκείας τε καὶ καθαρότητος χάριν· πρὸς δὲ αὐτοῖς οἰκήσεις τε ἀρχόντων καὶ δικαστηρίων, ἐν οἷς τὰς δίκας ὡς ἱερωτάτοις οὖσιν λήψονταί τε καὶ δώσουσι, τὰ μὲν
778dSurlara gelince, Megillos, ben Sparta'ya katılır, surları yerde yatar halde uyumaya bırakır, onları yeniden ayağa kaldırmazdım; sebepleri de şunlar. Surlar hakkında o şiirsel söz de güzel söylenmiştir: surların topraktan değil, tunçtan ve demirden olması gerektiği.
ὡς ὁσίων πέρι, τὰ δὲ καὶ τοιούτων θεῶν ἱδρύματα, καὶ ἐν τούτοις δικαστήρια, ἐν οἷς αἵ τε τῶν φόνων πρέπουσαι δίκαι γίγνοιντʼ ἂν καὶ ὅσα θανάτων ἄξια ἀδικήματα. περὶ δὲ τειχῶν, ὦ Μέγιλλε, ἔγωγʼ ἂν τῇ Σπάρτῃ συμφεροίμην τὸ καθεύδειν ἐᾶν ἐν τῇ γῇ κατακείμενα τὰ τείχη καὶ μὴ ἐπανιστάναι, τῶνδε εἵνεκα. καλῶς μὲν καὶ ὁ ποιητικὸς ὑπὲρ αὐτῶν λόγος ὑμνεῖται, τὸ χαλκᾶ καὶ σιδηρᾶ δεῖν εἶναι τὰ τείχη
778eBizim tutumumuz ise üstelik pek çok ve haklı bir gülünçlüğe düşer: her yıl gençleri kırlara gönderip kimi yerde toprağı kazdıracak, kimi yerde hendek açtıracak, kimi yerde de birtakım yapılarla düşmanı uzak tutturacağız —güya düşmanın ülkenin sınırlarına ayak basmasına izin vermemek için—; bir de üstüne şehrin çevresine sur çekeceğiz! Oysa sur, her şeyden önce şehirlerin sağlığına hiç yaramaz; üstelik içinde oturanların psykhē'lerinde bir gevşeklik melekesi yaratır. İnsanları içine sığınıp düşmana karşı koymamaya çağırır; kurtuluşlarını gece gündüz bazılarının sürekli nöbet tutmasında değil, surlarla ve kapılarla çevrili olarak uyuyup gerçekten güvende olacaklarını sanmaya iter —sanki zahmet çekmemek için doğmuşlar gibi; gerçek rahatlığın zahmetlerden doğduğunu bilmezler.
μᾶλλον ἢ γήινα·
ΑΘ. τὸ δʼ ἡμέτερον ἔτι πρὸς τούτοις γέλωτʼ ἂν δικαίως πάμπολυν ὄφλοι, τὸ κατʼ ἐνιαυτὸν μὲν ἐκπέμπειν εἰς τὴν χώραν τοὺς νέους, τὰ μὲν σκάψοντας, τὰ δὲ ταφρεύσοντας, τὰ δὲ καὶ διά τινων οἰκοδομήσεων εἴρξοντας τοὺς πολεμίους, ὡς δὴ τῶν ὅρων τῆς χώρας οὐκ ἐάσοντας ἐπιβαίνειν, τεῖχος δὲ περιβαλοίμεθα, ὃ πρῶτον μὲν πρὸς ὑγίειαν ταῖς πόλεσιν οὐδαμῶς συμφέρει, πρὸς δέ τινα μαλθακὴν ἕξιν ταῖς ψυχαῖς τῶν ἐνοικούντων εἴωθε ποιεῖν, προκαλούμενον
779aUtanç verici rahatlıktan ve tembellikten ise, bence, sonunda yeniden zahmetler doğar. Ama insanlar için illa bir sur gerekiyorsa, özel evlerin yapımı baştan öyle düzenlenmelidir ki bütün şehir tek bir sur olsun: bütün evler düzgünlükleri ve birbirine benzerlikleri sayesinde yollara karşı iyice korunaklı olsun. Bütün şehir tek bir evin görünüşüne bürüneceği için görünüşü de hoş olur; nöbet tutmanın kolaylığı bakımından da güvenlik için her bakımdan üstün olur.
εἰς αὐτὸ καταφεύγοντας μὴ ἀμύνεσθαι τοὺς πολεμίους, μηδὲ τῷ φρουρεῖν ἀεί τινας ἐν αὐτῇ νύκτωρ καὶ μεθʼ ἡμέραν, τούτῳ τῆς σωτηρίας τυγχάνειν, τείχεσι δὲ καὶ πύλαις διανοεῖσθαι φραχθέντας τε καὶ καθεύδοντας σωτηρίας ὄντως ἕξειν μηχανάς, ὡς ἐπὶ τὸ μὴ πονεῖν γεγονότας, ἀγνοοῦντας δʼ αὖ τὴν ῥᾳστώνην ὡς ὄντως ἐστὶν ἐκ τῶν πόνων· ἐκ ῥᾳστώνης δέ γε, οἶμαι, τῆς αἰσχρᾶς οἱ πόνοι καὶ ῥᾳθυμίας πεφύκασι γίγνεσθαι πάλιν. ἀλλʼ εἰ δὴ τεῖχός γέ τι χρεὼν
779bBaşlangıçta yapılanların öyle kalmasına en çok içinde oturanların özen göstermesi yerinde olur. Şehir görevlileri (astynomoi) de buna bakmalı, ihmal edeni para cezasıyla zorlamalıdır. Şehirdeki her şeyin temizliğine de onlar bakmalı, hiçbir özel kişinin ne yapılarla ne de kazılarla şehre ait hiçbir şeye el uzatmamasını sağlamalıdırlar.
ἀνθρώποις εἶναι, τὰς οἰκοδομίας χρὴ τὰς τῶν ἰδίων οἰκήσεων οὕτως ἐξ ἀρχῆς βάλλεσθαι, ὅπως ἂν ᾖ πᾶσα ἡ πόλις ἓν τεῖχος, ὁμαλότητί τε καὶ ὁμοιότησιν εἰς τὰς ὁδοὺς πασῶν τῶν οἰκήσεων ἐχουσῶν εὐέρκειαν, ἰδεῖν τε οὐκ ἀηδὲς μιᾶς οἰκίας σχῆμα ἐχούσης αὐτῆς, εἴς τε τὴν τῆς φυλακῆς ῥᾳστώνην ὅλῳ καὶ παντὶ πρὸς σωτηρίαν γίγνοιτʼ ἂν διάφορος. τούτων δέ, ὡς ἂν μένῃ τὰ κατʼ ἀρχὰς οἰκοδομηθέντα, μέλειν μὲν μάλιστα τοῖς ἐνοικοῦσι πρέπον ἂν εἴη,
779cZeus'tan gelen yağmur sularının iyi akmasına da bunlar bakmalıdır; şehrin içinde ya da dışında nerelere yerleşilmesi uygunsa ona da. Kanun koruyucular bütün bunları ihtiyaçlarla birlikte gözden geçirip ek kanunlar koysunlar; kanunun tecrübesizlik yüzünden eksik bıraktığı başka şeyler için de.
τοὺς δὲ ἀστυνόμους ἐπιμελεῖσθαι καὶ προσαναγκάζοντας τὸν ὀλιγωροῦντα ζημιοῦντας, καὶ πάντων δὴ τῶν κατὰ τὸ ἄστυ καθαρότητός τʼ ἐπιμελεῖσθαι, καὶ ὅπως ἰδιώτης μηδεὶς μηδὲν τῶν τῆς πόλεως μήτε οἰκοδομήμασι μήτε οὖν ὀρύγμασιν ἐπιλήψεται. καὶ δὴ καὶ ὑδάτων τῶν ἐκ Διὸς εὐροίας τούτους ἐπιμελεῖσθαι χρεών, καὶ ὅσα ἐντὸς πόλεως ἢ ὁπόσα ἔξω πρέπον ἂν οἰκεῖν εἴη· ταῦτα δὲ πάντα συνιδόντες ταῖς χρείαις
779dBunlar, çarşının çevresindeki yapılar, gymnasionların çevresindekiler ve bütün okullar hazırlanıp öğrencilerini, tiyatrolar da seyircilerini beklemeye başlayınca, kanun koymada sırayı izleyerek evliliklerden sonra gelenlere geçelim.
Kleinias: Elbette.
Atinalı: Diyelim ki evlilikler yapıldı, Kleinias. Bundan sonra çocuk sahibi olmadan önce bir yıldan az olmayan bir dönem gelir. Gelinle damadın, sıradan şehirlerden üstün olacak bir şehirde bu dönemi nasıl yaşaması gerektiğini söylemek —şimdi söylediklerimizin ardından gelen konu budur— hiç de kolay değildir. Daha önce de böyle pek çok güç konu vardı; ama bunu kabul etmek çoğunluk için onların hepsinden de zor olacaktır.
οἱ νομοφύλακες ἐπινομοθετούντων καὶ τῶν ἄλλων ὁπόσα ἂν ὁ νόμος ἐκλείπῃ διʼ ἀπορίαν. ὅτε δὲ ταῦτά τε καὶ τὰ περὶ ἀγορὰν οἰκοδομήματα καὶ τὰ περὶ τὰ γυμνάσια καὶ πάντα ὅσα διδασκαλεῖα κατεσκευασμένα περιμένει τοὺς φοιτητὰς καὶ θεατὰς θέατρα, πορευώμεθα ἐπὶ τὰ μετὰ τοὺς γάμους, τῆς νομοθεσίας ἑξῆς ἐχόμενοι.
ΚΛ. πάνυ μὲν οὖν.
ΑΘ. γάμοι μὲν τοίνυν ἡμῖν ἔστωσαν γεγονότες, ὦ Κλεινία· δίαιτα δὲ πρὸ παιδογονίας οὐκ ἐλάττων ἐνιαυσίας
779eYine de doğru ve gerçek görüneni her halükârda söylemek gerekir, Kleinias.
Kleinias: Elbette.
γίγνοιτʼ ἂν τὸ μετὰ τοῦτο, ἣν δὴ τίνα τρόπον χρὴ ζῆν νυμφίον καὶ νύμφην ἐν πόλει διαφερούσῃ τῶν πολλῶν ἐσομένῃ—τὸ δὴ τῶν νῦν εἰρημένων ἐχόμενον—εἰπεῖν οὐ πάντων εὐκολώτατον, ἀλλὰ ὄντων οὐκ ὀλίγων τῶν ἔμπροσθεν τοιούτων, τοῦτο ἔτι ἐκείνων τῶν πολλῶν δυσχερέστερον ἀποδέχεσθαι τῷ πλήθει. τό γε μὴν δοκοῦν ὀρθὸν καὶ ἀληθὲς εἶναι πάντως ῥητέον, ὦ Κλεινία.
ΚΛ. πάνυ μὲν οὖν.
780aAtinalı: Şehirlere kanun koymayı düşünen biri, insanların kamu işlerini ve ortak işleri yaparken nasıl yaşamaları gerektiğini gösterir de özel işler için zorunlu olan ölçüde bile kanun gerekmediğini, herkesin gününü dilediği gibi yaşamakta serbest olması gerektiğini ve her şeyin bir düzene göre yapılmasının gerekmediğini sanırsa; özel hayatı kanunsuz bırakıp insanların hiç değilse ortak ve kamu işlerinde kanunlara göre yaşamaya razı olacaklarını düşünürse, doğru düşünmüyordur. Bunu niçin söyledim? Şunun için: damatlarımızın, evlilikten önceki dönemde olduğundan ne daha farklı ne daha az olarak ortak sofralarda yaşaması gerektiğini söyleyeceğiz.
ΑΘ. ὅστις δὴ διανοεῖται πόλεσιν ἀποφαίνεσθαι νόμους, πῇ τὰ δημόσια καὶ κοινὰ αὐτοὺς χρὴ ζῆν πράττοντας, τῶν δὲ ἰδίων ὅσον ἀνάγκη μηδὲ οἴεται δεῖν, ἐξουσίαν δὲ ἑκάστοις εἶναι τὴν ἡμέραν ζῆν ὅπως ἂν ἐθέλῃ, καὶ μὴ πάντα διὰ τάξεως δεῖν γίγνεσθαι, προέμενος δὲ τὰ ἴδια ἀνομοθέτητα, ἡγεῖται τά γε κοινὰ καὶ δημόσια ἐθελήσειν αὐτοὺς ζῆν διὰ νόμων, οὐκ ὀρθῶς διανοεῖται. τίνος δὴ χάριν ταῦτα εἴρηται; τοῦδε, ὅτι φήσομεν δεῖν ἡμῖν τοὺς νυμφίους μηδὲν διαφερόντως
780bOrtak sofra kurumu da sizin oralarda ilk ortaya çıktığında şaşırtıcı bir şeydi. Muhtemelen bir savaş ya da aynı etkiye sahip başka bir durum, sayıca az kalıp büyük sıkıntıya düşmüş insanlara bunu kanun olarak koydu. Ortak sofraları tadıp onlara başvurmak zorunda kalınca bu âdetin güvenlik için çok yararlı olduğu görüldü; ortak sofralar kurumu sizde böyle bir yolla yerleşti.
μηδὲ ἧττον ἐν συσσιτίοις τὴν δίαιταν ποιεῖσθαι τοῦ πρὸ τῶν γάμων χρόνου γενομένου. καὶ τοῦτο μὲν δὴ θαυμαστὸν ὄν, ὅτε κατʼ ἀρχὰς πρῶτον ἐγένετο ἐν τοῖς παρʼ ὑμῖν τόποις, πολέμου τινὸς αὐτό, ὥς γʼ εἰκός, νομοθετήσαντος ἤ τινος ἑτέρου τὴν αὐτὴν δύναμιν ἔχοντος πράγματος ἐν ὀλιγανθρωπίαις ὑπὸ πολλῆς ἀπορίας ἐχομένοις, γευσαμένοις δὲ καὶ ἀναγκασθεῖσι χρήσασθαι τοῖς συσσιτίοις ἔδοξεν
780cKleinias: Öyle görünüyor.
Atinalı: Dediğim gibi, bu kurum vaktiyle şaşırtıcıydı ve onu bazılarına emretmek ürkütücüydü; ama bugün onu kanun olarak koymak, emreden için aynı ölçüde güç olmazdı. Oysa bunun ardından gelen şey öyle değil. Yapılsa doğru bir şey yapılmış olurdu, ama bugün hiçbir yerde yapılmıyor; kanun koyucuyu adeta, oyun oynayanların deyişiyle, ateşe yün tarayan ve buna benzer, sonu gelmeyecek binlerce iş yapan birine çeviriyor. Bunu söylemek kolay değildir, söyledikten sonra hayata geçirmek de.
μέγα διαφέρειν εἰς σωτηρίαν τὸ νόμιμον, καὶ κατέστη δὴ τρόπῳ τινὶ τοιούτῳ τὸ ἐπιτήδευμα ὑμῖν τὸ τῶν συσσιτίων.
ΚΛ. ἔοικε γοῦν.
ΑΘ. ὃ δὴ ἔλεγον, ὅτι θαυμαστὸν ὂν τοῦτό ποτε καὶ φοβερὸν ἐπιτάξαι τισίν, νῦν οὐχ ὁμοίως τῷ προστάττοντι δυσχερὲς ἂν εἴη νομοθετεῖν αὐτό· τὸ δʼ ἑξῆς τούτῳ, πεφυκός τε ὀρθῶς ἂν γίγνεσθαι γιγνόμενον, νῦν τε οὐδαμῇ γιγνόμενον, ὀλίγου τε ποιοῦν τὸν νομοθέτην, τὸ τῶν παιζόντων, εἰς πῦρ ξαίνειν καὶ μυρία ἕτερα τοιαῦτα ἀνήνυτα ποιοῦντα δρᾶν, οὐ
780dKleinias: Nedir bu, yabancı, söylemeye kalkışıp da bu kadar çekindiğin şey?
Atinalı: Dinleyin, bu konuda boş yere çok vakit geçmesin. Şehirde düzene ve kanuna katılan her şey bütün iyilikleri doğurur; düzensiz ya da kötü düzenlenmiş şeylerin çoğu ise iyi düzenlenmiş başka şeyleri de çözüp dağıtır. Şu anki sözümüz de tam bunun üzerinde duruyor. Sizde, Kleinias ve Megillos, erkeklerin ortak sofraları ilahî bir zorunluluktan doğarak güzel ve, dediğim gibi, şaşırtıcı bir şekilde kurulmuştur; kadınlarınki ise hiç de doğru olmayarak kanunsuz bırakılmış, onların ortak sofra âdeti gün ışığına çıkarılmamıştır. Oysa biz insanların zaten daha gizli ve daha sinsi olan cinsi, yani dişi cins, zayıflığı yüzünden böyledir; düzene sokulması güç olduğu halde, kanun koyucunun yanlış bir şekilde geri adım atmasıyla kendi haline bırakılmıştır.
ῥᾴδιον οὔτʼ εἰπεῖν οὔτʼ εἰπόντα ἀποτελεῖν.
ΚΛ. τί δὴ τοῦτο, ὦ ξένε, ἐπιχειρῶν λέγειν ἔοικας σφόδρα ἀποκνεῖν;
ΑΘ. ἀκούοιτʼ ἄν, ἵνα μὴ πολλὴ διατριβὴ γίγνηται περὶ τοῦτʼ αὐτὸ μάτην. πᾶν μὲν γάρ, ὅτιπερ ἂν τάξεως καὶ νόμου μετέχον ἐν πόλει γίγνηται, πάντα ἀγαθὰ ἀπεργάζεται, τῶν δὲ ἀτάκτων ἢ τῶν κακῶς ταχθέντων λύει τὰ πολλὰ τῶν εὖ τεταγμένων ἄλλα ἕτερα. οὗ δὴ καὶ νῦν ἐφέστηκεν πέρι τὸ λεγόμενον. ὑμῖν γάρ, ὦ Κλεινία καὶ Μέγιλλε, τὰ μὲν περὶ
τοὺς ἄνδρας συσσίτια καλῶς ἅμα καί, ὅπερ εἶπον, θαυμαστῶς καθέστηκεν ἐκ θείας τινὸς ἀνάγκης, τὸ δὲ περὶ τὰς γυναῖκας
781aBu cins serbest bırakılınca, kanunlara bağlansaydı bugünkünden çok daha iyi olacak pek çok şey elinizden kayıp gitti. Çünkü kadınlarla ilgili işlerin düzensiz bırakılıp göz ardı edilmesi, sanılabileceği gibi yalnızca işin yarısı değildir: dişi tabiatımız aretē bakımından erkeklerinkinden ne kadar aşağıysa, o kadar ağır basar, iki katından da fazla eder.
οὐδαμῶς ὀρθῶς ἀνομοθέτητον μεθεῖται καὶ οὐκ εἰς τὸ φῶς ἦκται τὸ τῆς συσσιτίας αὐτῶν ἐπιτήδευμα,
ΑΘ. ἀλλʼ ὃ καὶ ἄλλως γένος ἡμῶν τῶν ἀνθρώπων λαθραιότερον μᾶλλον καὶ ἐπικλοπώτερον ἔφυ, τὸ θῆλυ, διὰ τὸ ἀσθενές, οὐκ ὀρθῶς τοῦτο εἴξαντος τοῦ νομοθέτου δύστακτον ὂν ἀφείθη. διὰ δὲ τούτου μεθειμένου πολλὰ ὑμῖν παρέρρει, πολὺ ἄμεινον ἂν ἔχοντα, εἰ νόμων ἔτυχεν, ἢ τὰ νῦν· οὐ γὰρ ἥμισυ μόνον ἐστίν, ὡς
781bÖyleyse bunu yeniden ele alıp düzeltmek ve bütün kurumları kadınlar ve erkekler için ortak olarak düzenlemek, şehrin saadeti için daha iyidir. Ama bugün insan soyu bu konuda hiç de talihli bir noktaya getirilmemiştir; öyle ki başka yerlerde ve şehirlerde, yani ortak sofraların şehirce kabul edilmiş bir kurum olarak hiç bulunmadığı yerlerde, aklı başında biri bunu anmaya bile kalkışmaz.
δόξειεν ἄν, τὸ περὶ τὰς γυναῖκας ἀκοσμήτως περιορώμενον, ὅσῳ δὲ ἡ θήλεια ἡμῖν φύσις ἐστὶ πρὸς ἀρετὴν χείρων τῆς τῶν ἀρρένων, τοσούτῳ διαφέρει πρὸς τὸ πλέον ἢ διπλάσιον εἶναι. τοῦτʼ οὖν ἐπαναλαβεῖν καὶ ἐπανορθώσασθαι καὶ πάντα συντάξασθαι κοινῇ γυναιξί τε καὶ ἀνδράσιν ἐπιτηδεύματα βέλτιον πρὸς πόλεως εὐδαιμονίαν· νῦν δὲ οὕτως ἦκται τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος οὐδαμῶς εἰς τοῦτο εὐτυχῶς, ὥστε οὐδὲ μνησθῆναι περὶ αὐτοῦ ἐν ἄλλοις γʼ ἐστὶν τόποις καὶ πόλεσιν
781cÖyleyse biri, kadınları yiyip içtiklerini herkesin gözü önünde tüketmeye zorlamaya, fiilen gülünç düşmeden nasıl girişebilir? Bu cinsin bundan daha zor katlanacağı hiçbir şey yoktur. Gizlenerek ve karanlıkta yaşamaya alışmış olan bu cins, zorla aydınlığa çıkarılınca bütün gücüyle direnir ve kanun koyucuyu kat kat yener.
νοῦν ἔχοντος, ὅπου μηδὲ συσσίτια ὑπάρχει τὸ παράπαν δεδογμένα κατὰ πόλιν εἶναι. πόθεν δή τίς γε ἔργῳ μὴ καταγελάστως ἐπιχειρήσει γυναῖκας προσβιάζεσθαι τὴν σίτων καὶ ποτῶν ἀνάλωσιν φανερὰν θεωρεῖσθαι; τούτου γὰρ οὐκ ἔστιν ὅτι χαλεπώτερον ἂν ὑπομείνειεν τοῦτο τὸ γένος· εἰθισμένον γὰρ δεδυκὸς καὶ σκοτεινὸν ζῆν, ἀγόμενον δʼ εἰς φῶς βίᾳ πᾶσαν ἀντίτασιν ἀντιτεῖνον, πολὺ κρατήσει τοῦ
781dDediğim gibi, başka yerlerde doğru söz bile bağrış çağrış kopmadan dinlenmez; ama burada belki dinlenir. Bütün düzenle ilgili sözümüz, hiç değilse söz olarak eksik kalmasın diyorsanız, bunun ne kadar iyi ve yerinde olduğunu anlatmak isterim —ikiniz de dinlemeye razıysanız; değilseniz bırakalım.
Kleinias: Yabancı, dinlemeye ikimiz de fevkalade razıyız.
Atinalı: Dinleyin öyleyse. Ama size işe ta uzaklardan başlıyormuşum gibi görünürsem hiç şaşırmayın; çünkü boş vaktimiz var ve kanunlarla ilgili her şeyi her yönden incelememize engel olacak acil bir işimiz yok.
νομοθέτου. τοῦτʼ οὖν ἄλλοθι μέν, ὅπερ εἶπον, οὐδʼ ἂν τὸν λόγον ὑπομείνειε τὸν ὀρθὸν ῥηθέντα ἄνευ πάσης βοῆς, ἐνθάδε δὲ ἴσως ἄν. εἰ δὴ δοκεῖ λόγου γʼ ἕνεκα μὴ ἀτυχῆ τὸν περὶ πάσης τῆς πολιτείας γενέσθαι λόγον, ἐθέλω λέγειν ὡς ἀγαθόν ἐστι καὶ πρέπον, εἰ καὶ σφῷν συνδοκεῖ ἀκούειν, εἰ δὲ μή, ἐᾶν.
ΚΛ. ἀλλʼ, ὦ ξένε, θαυμαστῶς τό γε ἀκοῦσαι νῷν πάντως που συνδοκεῖ.
ΑΘ. ἀκούωμεν δή. θαυμάσητε δὲ μηδὲν ἐὰν ὑμῖν ἄνωθέν
781eKleinias: Doğru söyledin.
Atinalı: Öyleyse yeniden ilk söylediklerimize dönelim. Herkes en azından şunu iyice kavramalıdır: insan soyunun ya hiç başlangıcı olmamıştır ve asla bir sonu da olmayacaktır, hep vardı ve hep olacaktır; ya da başlangıcından bu yana geçen süre ölçülemeyecek kadar uzundur.
ποθεν ἐπιχειρεῖν δόξω· σχολῆς γὰρ ἀπολαύομεν καὶ οὐδὲν ἡμᾶς ἐστὶ τὸ κατεπεῖγον τὸ μὴ πάντῃ πάντως σκοπεῖν τὰ περὶ τοὺς νόμους.
ΚΛ. ὀρθῶς εἴρηκας.
ΑΘ. πάλιν τοίνυν ἐπὶ τὰ πρῶτα ἐπαναχωρήσωμεν λεχθέντα. εὖ γὰρ δὴ τό γε τοσοῦτον χρὴ πάντʼ ἄνδρα συννοεῖν, ὡς ἡ τῶν ἀνθρώπων γένεσις ἢ τὸ παράπαν ἀρχὴν
782aKleinias: Elbette.
Atinalı: Peki? Şehirlerin kuruluşları ve yıkılışları, düzenle düzensizliğin her türlü âdeti, yiyecek ve içecekle ilgili türlü türlü arzular bütün yeryüzünde her şekilde olup bitmedi mi sanıyoruz? Mevsimlerin her türlü dönüşü de; bu dönüşler içinde canlıların sayısız değişikliğe uğramış olması pek muhtemeldir.
οὐδεμίαν εἴληχεν οὐδʼ ἕξει ποτέ γε τελευτήν, ἀλλʼ ἦν τε ἀεὶ καὶ ἔσται πάντως, ἢ μῆκός τι τῆς ἀρχῆς ἀφʼ οὗ γέγονεν ἀμήχανον ἂν χρόνον ὅσον γεγονὸς ἂν εἴη.
ΚΛ. τί μήν;
ΑΘ. τί οὖν; πόλεων συστάσεις καὶ φθοράς, καὶ ἐπιτηδεύματα παντοῖα τάξεώς τε καὶ ἀταξίας, καὶ βρώσεως καὶ πωμάτων τε ἅμα καὶ βρωμάτων ἐπιθυμήματα παντοδαπά, πάντως καὶ περὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἆρʼ οὐκ οἰόμεθα γεγονέναι, καὶ στροφὰς ὡρῶν παντοίας, ἐν αἷς τὰ ζῷα μεταβάλλειν αὑτῶν
782bKleinias: Nasıl olmasın?
Atinalı: Peki? Asmaların bir zaman, önceden yokken bir yerde ortaya çıktığına inanıyor muyuz? Zeytinlerin, Demeter'in ve Kore'nin armağanlarının da? Bir Triptolemos'un bu armağanların hizmetkârı olduğuna da? Bunların bulunmadığı zamanda canlıların, bugün olduğu gibi, birbirini yemeye yöneldiğini düşünmez miyiz?
Kleinias: Elbette.
παμπληθεῖς μεταβολὰς εἰκός;
ΚΛ. πῶς γὰρ οὔ;
ΑΘ. τί οὖν; πιστεύομεν ἀμπέλους τε φανῆναί πού ποτε πρότερον οὐκ οὔσας; ὡσαύτως δὲ καὶ ἐλάας καὶ τὰ Δήμητρός τε καὶ Κόρης δῶρα; Τριπτόλεμόν τέ τινα τῶν τοιούτων γενέσθαι διάκονον; ἐν ᾧ δὲ μὴ ταῦτα ἦν τῷ χρόνῳ, μῶν οὐκ οἰόμεθα τὰ ζῷα, καθάπερ νῦν, ἐπὶ τὴν ἀλλήλων ἐδωδὴν τρέπεσθαι;
ΚΛ. τί μήν;
782cAtinalı: İnsanların birbirini kurban etmesinin bugün bile pek çok halkta sürdüğünü görüyoruz. Tersine, başka halklarda insanların sığır etini tatmaya bile cesaret edemedikleri zamanlar olduğunu da duyuyoruz: tanrılara canlı kurbanlar sunulmazdı, onun yerine kurban pideleri, bala bulanmış meyveler ve bunun gibi başka saf sunular sunulurdu; etten uzak durulurdu, çünkü et yemek ve tanrıların sunaklarını kanla kirletmek dine aykırı sayılırdı. O zamanlar atalarımız arasında Orpheusçu denen bir hayat sürülürdü: cansız olan her şeye sarılır, canlı olan her şeyden ise tersine uzak dururlardı.
ΑΘ. τὸ δὲ μὴν θύειν ἀνθρώπους ἀλλήλους ἔτι καὶ νῦν παραμένον ὁρῶμεν πολλοῖς· καὶ τοὐναντίον ἀκούομεν ἐν ἄλλοις, ὅτε οὐδὲ βοὸς ἐτόλμων μὲν γεύεσθαι, θύματά τε οὐκ ἦν τοῖς θεοῖσι ζῷα, πέλανοι δὲ καὶ μέλιτι καρποὶ δεδευμένοι καὶ τοιαῦτα ἄλλα ἁγνὰ θύματα, σαρκῶν δʼ ἀπείχοντο ὡς οὐχ ὅσιον ὂν ἐσθίειν οὐδὲ τοὺς τῶν θεῶν βωμοὺς αἵματι μιαίνειν, ἀλλὰ Ὀρφικοί τινες λεγόμενοι βίοι ἐγίγνοντο ἡμῶν τοῖς τότε, ἀψύχων μὲν ἐχόμενοι πάντων, ἐμψύχων δὲ τοὐναντίον
782dKleinias: Söylediklerin hem çok anlatılan hem de inanılmaya pek değer şeyler.
Atinalı: Peki bütün bunları şimdi size ne diye anlattım, diyebilir biri.
Kleinias: Doğru tahmin ettin, yabancı.
Atinalı: O halde, Kleinias, elimden gelirse bunların ardından geleni anlatmaya çalışacağım.
Kleinias: Anlat.
Atinalı: Görüyorum ki insanlar için her şey üç ihtiyaca ve arzuya bağlıdır: bunlar doğru yönlendirilince onlardan aretē doğar, kötü yönlendirilince de tersi.
πάντων ἀπεχόμενοι.
ΚΛ. καὶ σφόδρα λεγόμενά τʼ εἴρηκας καὶ πιστεύεσθαι πιθανά.
ΑΘ. πρὸς οὖν δὴ τί ταῦτα, εἴποι τις ἄν, ὑμῖν πάντʼ ἐρρήθη τὰ νῦν;
ΚΛ. ὀρθῶς ὑπέλαβες, ὦ ξένε.
ΑΘ. καὶ τοίνυν, ἐὰν δύνωμαι, τὰ τούτοις ἑξῆς, ὦ Κλεινία, πειράσομαι φράζειν.
ΚΛ. λέγοις ἄν.
ΑΘ. ὁρῶ πάντα τοῖς ἀνθρώποις ἐκ τριττῆς χρείας καὶ ἐπιθυμίας ἠρτημένα, διʼ ὧν ἀρετή τε αὐτοῖς ἀγομένοις ὀρθῶς
782eBunlardan ikisi, insan doğar doğmaz yemek ve içmektir. Her canlı bütün bunlara karşı doğuştan bir tutku taşır; bu tutkunun azgınlığıyla doludur ve bütün bunlarla ilgili hazları ve arzuları doyurmaktan, kendini her türlü acıdan hep kurtarmaktan başka bir şey yapmak gerektiğini söyleyen kişiye kulak asmaz.
Üçüncü ve en büyük ihtiyacımız, en keskin tutkumuz ise en son baş gösterir, ama insanları çılgınlıklarla büsbütün ateşe verir: soyun ekilmesine yönelen, son derece azgın bir ateşle yanan tutku.
καὶ τοὐναντίον ἀποβαίνει κακῶς ἀχθεῖσιν. ταῦτα δʼ ἐστὶν ἐδωδὴ μὲν καὶ πόσις εὐθὺς γενομένοις, ἣν πέρι ἅπασαν πᾶν ζῷον ἔμφυτον ἔρωτα ἔχον, μεστὸν οἴστρου τέ ἐστιν καὶ ἀνηκουστίας τοῦ λέγοντος ἄλλο τι δεῖν πράττειν πλὴν τὰς ἡδονὰς καὶ ἐπιθυμίας τὰς περὶ ἅπαντα ταῦτα ἀποπληροῦντα, λύπης τῆς ἁπάσης ἀεὶ δεῖν σφᾶς ἀπαλλάττειν·
ΑΘ. τρίτη
783aBu üç hastalığı, en hoş denilenden en iyi olana çevirerek en büyük üç şeyle, yani korkuyla, kanunla ve doğru logosla zapt etmeye çalışmalıyız; Musalardan ve yarışmaları koruyan tanrılardan da yardım alarak bunların büyümesini ve taşmasını söndürmeliyiz.
δὲ ἡμῖν καὶ μεγίστη χρεία καὶ ἔρως ὀξύτατος ὕστατος μὲν ὁρμᾶται, διαπυρωτάτους δὲ τοὺς ἀνθρώπους μανίαις ἀπεργάζεται πάντως, ὁ περὶ τὴν τοῦ γένους σπορὰν ὕβρει πλείστῃ καόμενος. ἃ δὴ δεῖ τρία νοσήματα, τρέποντα εἰς τὸ βέλτιστον παρὰ τὸ λεγόμενον ἥδιστον, τρισὶ μὲν τοῖς μεγίστοις πειρᾶσθαι κατέχειν, φόβῳ καὶ νόμῳ καὶ τῷ ἀληθεῖ λόγῳ, προσχρωμένους μέντοι Μούσαις τε καὶ ἀγωνίοισι θεοῖς,
783bEvliliklerden sonra çocukların doğuşunu koyalım, doğuştan sonra da beslenmeyi ve terbiyeyi. Sözümüz böyle ilerlerse belki kanunlarımızın her biri adım adım tamamlanır ve ortak sofralara vardığımızda —bu tür birlikteliklerin yalnızca erkeklerden mi, yoksa kadınlardan da mı oluşması gerektiğini onlara yaklaşınca belki daha iyi göreceğiz— onlardan önce gelip hâlâ kanunsuz kalan konuları da düzenleyip onların önüne siper gibi koyarız. Böylece, az önce söylendiği gibi, onları daha yakından görür, onlara yakışan ve yaraşan kanunları daha iyi koyabiliriz.
σβεννύντων τὴν αὔξην τε καὶ ἐπιρροήν.
παίδων δὲ δὴ γένεσιν μετὰ τοὺς γάμους θῶμεν, καὶ μετὰ γένεσιν τροφὴν καὶ παιδείαν· καὶ τάχʼ ἂν οὕτω προϊόντων τῶν λόγων ὅ τε νόμος ἡμῖν ἕκαστος περαίνοιτο εἰς τοὔμπροσθεν ἐπὶ συσσίτια ἡνίκα ἀφικόμεθα—τὰς τοιαύτας κοινωνίας εἴτε ἄρα γυναικῶν εἴτε ἀνδρῶν δεῖ μόνων γίγνεσθαι, προσμείξαντες αὐτοῖς ἐγγύθεν ἴσως μᾶλλον κατοψόμεθα—τά τε ἐπίπροσθεν αὐτῶν, ἔτι νῦν ὄντα ἀνομοθέτητα,
783cKleinias: Çok doğru söylüyorsun.
Atinalı: Öyleyse az önce söylediklerimizi hafızamızda tutalım; belki bir gün hepsine ihtiyacımız olur.
Kleinias: Hangilerini tutmamızı istiyorsun?
Atinalı: Üç kelimeyle ayırdıklarımızı: yemek dedik, ikinci olarak içmek, üçüncü olarak da cinsel isteğin kışkırttığı heyecan.
τάξαντες αὐτὰ ἐπίπροσθεν ποιησόμεθα, καὶ ὅπερ ἐρρήθη νυνδή, κατοψόμεθά τε αὐτὰ ἀκριβέστερον, μᾶλλόν τε τοὺς προσήκοντας αὐτοῖς καὶ πρέποντας νόμους ἂν θείημεν.
ΚΛ. ὀρθότατα λέγεις.
ΑΘ. φυλάξωμεν τοίνυν τῇ μνήμῃ τὰ νυνδὴ λεχθέντα· ἴσως γὰρ χρείαν ποτʼ αὐτῶν πάντων ἕξομεν.
ΚΛ. τὰ ποῖα δὴ διακελεύῃ;
ΑΘ. ἃ τοῖς τρισὶ διωριζόμεθα ῥήμασι· βρῶσιν μὲν ἐλέγομέν που, καὶ δεύτερον πόσιν, καὶ ἀφροδισίων δέ τινα
783dKleinias: Şimdi tutmamızı istediklerini elbette hatırlayacağız, yabancı.
Atinalı: Güzel. Şimdi evlilik işlerine geçelim: yeni evlilere çocukları nasıl ve ne şekilde yapmaları gerektiğini öğretelim, ikna edemezsek de bazılarını kanunlarla tehdit edelim.
Kleinias: Nasıl?
Atinalı: Gelin ve damat, şehre olabildiğince güzel ve iyi çocuklar sunmayı akıllarına koymalıdır.
διαπτόησιν τρίτον.
ΚΛ. πάντως, ὦ ξένε, μεμνησόμεθά που ⟨ὧν⟩ τὰ νῦν διακελεύῃ.
ΑΘ. καλῶς. ἔλθωμεν δʼ ἐπὶ τὰ νυμφικά, διδάξοντές τε αὐτοὺς πῶς χρὴ καὶ τίνα τρόπον τοὺς παῖδας ποιεῖσθαι, καὶ ἐὰν ἄρα μὴ πείθωμεν, ἀπειλήσοντές τισιν νόμοις.
ΚΛ. πῶς;
ΑΘ. νύμφην χρὴ διανοεῖσθαι καὶ νυμφίον ὡς ὅτι καλλίστους καὶ ἀρίστους εἰς δύναμιν ἀποδειξομένους παῖδας τῇ
783eBir işe ortak olan bütün insanlar, hem kendilerine hem de işe akıllarını verdikleri zaman her şeyi güzel ve iyi yaparlar; akıllarını vermedikleri ya da akılları olmadığı zaman tersini.
Damat da geline ve çocuk yapmaya aklını versin; gelin de aynı şekilde, özellikle de henüz çocukları olmadığı süre boyunca.
πόλει. πάντες δʼ ἄνθρωποι κοινωνοὶ πάσης πράξεως, ἡνίκα μὲν ἂν προσέχωσιν αὑτοῖς τε καὶ τῇ πράξει τὸν νοῦν, πάντα καλὰ καὶ ἀγαθὰ ἀπεργάζονται, μὴ προσέχοντες δὲ ἢ μὴ ἔχοντες νοῦν, τἀναντία.
ΑΘ. προσεχέτω δὴ καὶ ὁ νυμφίος τῇ τε νύμφῃ καὶ τῇ παιδοποιίᾳ τὸν νοῦν, κατὰ ταὐτὰ δὲ καὶ ἡ νύμφη, τοῦτον τὸν χρόνον διαφερόντως ὃν ἂν μήπω παῖδες
784aBunları seçtiğimiz kadınlar denetlesin; sayıları, yöneticiler kaç tane atamayı ve ne zaman atamayı uygun görürse o kadar olsun. Her gün Eileithyia tapınağında toplanıp saatin üçte biri kadar orada kalsınlar. Toplandıklarında, çocuk yapma çağındaki erkeklerden ya da kadınlardan birinin, evlilik kurbanları ve ayinleri sırasında belirlenen kurallar dışında başka şeylere baktığını gören varsa, bunu birbirlerine bildirsinler.
αὐτοῖς ὦσιν γεγονότες. ἐπίσκοποι δʼ ἔστωσαν τούτων ἃς εἱλόμεθα γυναῖκες, πλείους εἴτʼ ἐλάττους, τοῖς ἄρχουσιν ὁπόσας ἂν δοκῇ προστάττειν τε καὶ ὁπόταν, πρὸς τὸ τῆς Εἰλειθυίας ἱερὸν ἑκάστης ἡμέρας συλλεγόμεναι μέχρι τρίτου μέρους ὥρας, οἷ δὴ συλλεχθεῖσαι διαγγελλόντων ἀλλήλαις εἴ τίς τινα ὁρᾷ πρὸς ἄλλʼ ἄττα βλέποντα ἄνδρα ἢ καὶ γυναῖκα τῶν παιδοποιουμένων ἢ πρὸς τὰ τεταγμένα ὑπὸ τῶν ἐν τοῖς
784bÇocuk yapma ve çocuk yapanların gözetimi, doğumlar bereketli olduğu sürece on yıl sürsün, daha uzun değil. Bu süre boyunca çocuksuz kalanlar olursa, akrabalarıyla ve görevli kadınlarla birlikte ikisi için de yararlı olanı ortaklaşa düşünerek ayrılsınlar. İkisine neyin uygun ve yararlı olduğu konusunda bir anlaşmazlık çıkarsa, kanun koruyuculardan on kişi seçip işi onlara bıraksınlar ve onların vereceği karara uysunlar.
γάμοις θυσιῶν τε καὶ ἱερῶν γενομένων. ἡ δὲ παιδοποιία καὶ φυλακὴ τῶν παιδοποιουμένων δεκέτις ἔστω, μὴ πλείω δὲ χρόνον, ὅταν εὔροια ᾖ τῆς γενέσεως· ἂν δὲ ἄγονοί τινες εἰς τοῦτον γίγνωνται τὸν χρόνον, μετὰ τῶν οἰκείων καὶ ἀρχουσῶν γυναικῶν διαζεύγνυσθαι κοινῇ βουλευομένους εἰς τὰ πρόσφορα ἑκατέροις. ἐὰν δʼ ἀμφισβήτησίς τις γίγνηται περὶ τῶν ἑκατέροις πρεπόντων καὶ προσφόρων, δέκα τῶν
784cKadınlar gençlerin evlerine girip kâh öğüt vererek kâh tehdit ederek onları hatalarından ve bilgisizliklerinden vazgeçirsinler. Başaramazlarsa kanun koruyuculara gidip bildirsinler, onlar da engellesinler. Onlar da bir şekilde başaramazlarsa, durumu kamuya bildirsinler: adını yazıp falanı daha iyi bir hale getiremediklerine yemin etsinler.
νομοφυλάκων ἑλομένους, οἷς ἂν ἐπιτρέψωσιν οἱ δὲ τάξωσι, τούτοις ἐμμένειν. εἰσιοῦσαι δʼ εἰς τὰς οἰκίας τῶν νέων αἱ γυναῖκες, τὰ μὲν νουθετοῦσαι, τὰ δὲ καὶ ἀπειλοῦσαι, παυόντων αὐτοὺς τῆς ἁμαρτίας καὶ ἀμαθίας· ἐὰν δʼ ἀδυνατῶσι, πρὸς τοὺς νομοφύλακας ἰοῦσαι φραζόντων, οἱ δʼ εἰργόντων. ἂν δὲ καὶ ἐκεῖνοί πως ἀδυνατήσωσι, πρὸς τὸ δημόσιον ἀποφηνάντων, ἀναγράψαντές τε καὶ ὀμόσαντες ἦ μὴν ἀδυνατεῖν
784dAdı yazılan, kendisini yazdıranları mahkemede mahkûm ettiremezse şu haklardan yoksun bırakılsın: ne düğünlere ne de çocukların doğum kutlamalarına gitsin; giderse, dileyen kişi onu dövüp cezalandırsın ve bundan dolayı ceza görmesin. Kadın için de aynı kurallar geçerli olsun: o da aynı şekilde edepsizliği yüzünden yazılırsa ve davayı kazanamazsa, kadınların tören alaylarına, onlara verilen onurlara, düğünlere ve çocukların doğum günlerine katılmasın.
τὸν καὶ τὸν βελτίω ποιεῖν. ὁ δὲ ἀναγραφεὶς ἄτιμος ἔστω, μὴ ἑλὼν ἐν δικαστηρίῳ τοὺς ἐγγράψαντας, τῶνδε· μήτε γὰρ εἰς γάμους ἴτω μήτε εἰς τὰς τῶν παίδων ἐπιτελειώσεις, ἂν δὲ ἴῃ, πληγαῖς ὁ βουληθεὶς ἀθῷος αὐτὸν κολαζέτω. τὰ αὐτὰ δὲ καὶ περὶ γυναικὸς ἔστω νόμιμα· τῶν ἐξόδων γὰρ τῶν γυναικείων καὶ τιμῶν καὶ τῶν εἰς τοὺς γάμους καὶ γενέθλια τῶν παίδων φοιτήσεων μὴ μετεχέτω, ἐὰν ἀκοσμοῦσα ὡσαύτως
784eKanunlara uygun olarak çocukları doğduktan sonra, bir erkek bu konularda başka bir kadınla ya da bir kadın başka bir erkekle ilişkiye girerse ve bu kişiler hâlâ çocuk yapma çağındaysa, onlara da çocuk yapma çağındakiler için söylenen cezaların aynısı uygulansın.
Bu çağdan sonra ise bu konularda itidalle davranan erkek de kadın da her bakımdan saygın sayılsın; tersini yapan ise tersine "onurlandırılsın", daha doğrusu onursuz kılınsın. Çoğunluk bu konularda ölçülü davrandığı sürece bunlar kanuna bağlanmadan sessizce kalsın; ölçüsüzlük ederlerse kanun konsun ve o zaman konan kanunlara göre böyle uygulansın.
ἀναγραφῇ καὶ μὴ ἕλῃ τὴν δίκην. ὅταν δὲ δὴ παῖδας γεννήσωνται κατὰ νόμους, ἐὰν ἀλλοτρίᾳ τις περὶ τὰ τοιαῦτα κοινωνῇ γυναικὶ ἢ γυνὴ ἀνδρί, ἐὰν μὲν παιδοποιουμένοις ἔτι, τὰ αὐτὰ ἐπιζήμια αὐτοῖς ἔστω καθάπερ τοῖς ἔτι γεννωμένοις εἴρηται·
ΑΘ. μετὰ δὲ ταῦτα ὁ μὲν σωφρονῶν καὶ σωφρονοῦσα εἰς τὰ τοιαῦτα ἔστω πάντα εὐδόκιμος, ὁ δὲ τοὐναντίον ἐναντίως τιμάσθω, μᾶλλον δὲ ἀτιμαζέσθω. καὶ μετριαζόντων μὲν
785aHerkes için bütün hayatın başlangıcı ilk yıldır. Bu yıl, erkek çocuk için de kız çocuk için de ata tapınaklarında "hayatın başlangıcı" olarak yazılmalıdır. Her fratriada da ak badanalı bir duvara, bunun yanına, yılların adlarıyla sayıldığı yöneticilerin sayısı yazılsın. Fratrianın hayatta olan üyelerinin adları hep yakın yazılsın, hayattan çekilenlerinki silinsin.
περὶ τὰ τοιαῦτα τῶν πλειόνων ἀνομοθέτητα σιγῇ κείσθω, ἀκοσμούντων δὲ νομοθετηθέντα ταύτῃ πραττέσθω κατὰ τοὺς τότε τεθέντας νόμους. βίου μὲν ἀρχὴ τοῦ παντὸς ἑκάστοις ὁ πρῶτος ἐνιαυτός· ὃν γεγράφθαι χρεὼν ἐν ἱεροῖσι πατρῴοις ζωῆς ἀρχή. κόρῳ καὶ κόρῃ παραγεγράφθω δʼ ἐν τοίχῳ λελευκωμένῳ ἐν πάσῃ φρατρίᾳ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀρχόντων τῶν ἐπὶ τοῖς ἔτεσιν ἀριθμουμένων· τῆς δὲ φρατρίας ἀεὶ
785bEvlilik çağı kız için on altı yaşından yirmi yaşına kadar olsun —belirlenen en uzun süre budur—, erkek için otuzdan otuz beşe kadar. Yönetim görevleri için kadına kırk, erkeğe otuz yaş sınırı olsun. Savaş için erkeğe yirmiden altmış yaşına kadar; kadın için ise, savaş işlerinde ondan yararlanmak gerekli görülürse, çocuk doğurduktan sonra elli yaşına kadar her birine gücünün yettiği ve kendisine yaraşan görev verilsin.
τοὺς ζῶντας μὲν γεγράφθαι πλησίον, τοὺς δʼ ὑπεκχωροῦντας τοῦ βίου ἐξαλείφειν. γάμου δὲ ὅρον εἶναι κόρῃ μὲν ἀπὸ ἑκκαίδεκα ἐτῶν εἰς εἴκοσι, τὸν μακρότατον χρόνον ἀφωρισμένον, κόρῳ δὲ ἀπὸ τριάκοντα μέχρι τῶν πέντε καὶ τριάκοντα· εἰς δὲ ἀρχὰς γυναικὶ μὲν τετταράκοντα, ἀνδρὶ δὲ τριάκοντα ἔτη· πρὸς πόλεμον δὲ ἀνδρὶ μὲν εἴκοσι μέχρι τῶν ἑξήκοντα ἐτῶν· γυναικὶ δέ, ἣν ἂν δοκῇ χρείαν δεῖν χρῆσθαι πρὸς τὰ πολεμικά, ἐπειδὰν παῖδας γεννήσῃ, τὸ δυνατὸν καὶ πρέπον ἑκάσταις προστάττειν μέχρι τῶν πεντήκοντα ἐτῶν.