İçeriğe geç
Kanunlar

Platon · Kanunlar

III. Kitap

676aAtinalı: Bu konu bu kadarla kalsın. Peki devlet düzeninin başlangıcı neydi diyelim? Onu en kolay ve en güzel biçimde şuradan görebiliriz, değil mi?

Kleinias: Nereden?

Atinalı: Şehirlerin her seferinde aretē'ye ve aynı zamanda kötülüğe doğru değişen ilerleyişini de seyretmemiz gereken yerden.

Kleinias: Neresi peki?

Atinalı: Sanırım zamanın uzunluğundan, sınırsızlığından ve bu süre içindeki değişimlerden.

676a

ΑΘ. ταῦτα μὲν οὖν δὴ ταύτῃ· πολιτείας δὲ ἀρχὴν τίνα ποτὲ φῶμεν γεγονέναι; μῶν οὐκ ἐνθένδε τις ἂν αὐτὴν ῥᾷστά τε καὶ κάλλιστα κατίδοι;

ΚΛ. πόθεν;

ΑΘ. ὅθενπερ καὶ τὴν τῶν πόλεων ἐπίδοσιν εἰς ἀρετὴν μεταβαίνουσαν ἅμα καὶ κακίαν ἑκάστοτε θεατέον.

ΚΛ. λέγεις δὲ πόθεν;

ΑΘ. οἶμαι μὲν ἀπὸ χρόνου μήκους τε καὶ ἀπειρίας καὶ

676bKleinias: Nasıl yani?

Atinalı: Söyle bakalım: şehirler ve şehir düzeni içinde yaşayan insanlar var olalı beri ne kadar zaman geçtiğini kavrayabileceğini sanır mısın?

Kleinias: Hiç de kolay değil.

Atinalı: Ama ölçüsüz, akla sığmaz bir zaman olduğu belli, değil mi?

Kleinias: Orası kesin.

Atinalı: Peki bu zaman içinde binlerce binlerce şehir doğmadı mı, aynı oranda da sayıca onlardan az olmayanı yok olup gitmedi mi?

676b

τῶν μεταβολῶν ἐν τῷ τοιούτῳ.

ΚΛ. πῶς λέγεις;

ΑΘ. φέρε, ἀφʼ οὗ πόλεις τʼ εἰσὶν καὶ ἄνθρωποι πολιτευόμενοι, δοκεῖς ἄν ποτε κατανοῆσαι χρόνου πλῆθος ὅσον γέγονεν;

ΚΛ. οὔκουν ῥᾴδιόν γε οὐδαμῶς.

ΑΘ. τὸ δέ γε ὡς ἄπλετόν τι καὶ ἀμήχανον ἂν εἴη;

ΚΛ. πάνυ μὲν οὖν τοῦτό γε.

ΑΘ. μῶν οὖν οὐ μυρίαι μὲν ἐπὶ μυρίαις ἡμῖν γεγόνασι πόλεις ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ, κατὰ τὸν αὐτὸν δὲ τοῦ πλήθους

676cBunlar her yerde pek çok kez her türlü devlet düzenini yaşamadı mı? Kimi zaman küçükken büyümüş, kimi zaman büyükken küçülmüş, iyiyken kötüleşmiş, kötüyken iyileşmiş değiller mi?

Kleinias: Elbette öyle olmuştur.

Atinalı: Öyleyse, elimizden gelirse, bu değişimin sebebini kavrayalım; belki bize devlet düzenlerinin ilk doğuşunu ve değişimini de gösterir.

Kleinias: İyi söylüyorsun; gayret etmeliyiz: sen bu konuda ne düşünüyorsan açıkla, biz de seni izleyelim.

676c

λόγον οὐκ ἐλάττους ἐφθαρμέναι; πεπολιτευμέναι δʼ αὖ πάσας πολιτείας πολλάκις ἑκασταχοῦ; καὶ τοτὲ μὲν ἐξ ἐλαττόνων μείζους, τοτὲ δʼ ἐκ μειζόνων ἐλάττους, καὶ χείρους ἐκ βελτιόνων γεγόνασι καὶ βελτίους ἐκ χειρόνων;

ΚΛ. ἀναγκαῖον.

ΑΘ. ταύτης δὴ πέρι λάβωμεν, εἰ δυναίμεθα, τῆς μεταβολῆς τὴν αἰτίαν· τάχα γὰρ ἂν ἴσως δείξειεν ἡμῖν τὴν πρώτην τῶν πολιτειῶν γένεσιν καὶ μετάβασιν.

ΚΛ. εὖ λέγεις, καὶ προθυμεῖσθαι δεῖ, σὲ μὲν ὃ διανοῇ περὶ αὐτῶν ἀποφαινόμενον, ἡμᾶς δὲ συνεπομένους.

677aAtinalı: Eski anlatılarda bir hakikat payı var gibi geliyor mu size?

Kleinias: Hangileri?

Atinalı: İnsanların tufanlarla, salgınlarla ve daha başka pek çok felaketle defalarca kırıldığını, bu felaketlerde insan soyundan geriye pek azının kaldığını anlatanlar.

Kleinias: Bu türden her anlatı herkese pek inandırıcı gelir.

Atinalı: Öyleyse bu pek çok felaketten birini, bir zamanlar tufanın getirdiğini gözümüzün önüne getirelim.

Kleinias: Onun hakkında neyi düşünelim?

677a

ΑΘ. ἆρʼ οὖν ὑμῖν οἱ παλαιοὶ λόγοι ἀλήθειαν ἔχειν τινὰ δοκοῦσιν;

ΚΛ. ποῖοι δή;

ΑΘ. τὸ πολλὰς ἀνθρώπων φθορὰς γεγονέναι κατακλυσμοῖς τε καὶ νόσοις καὶ ἄλλοις πολλοῖς, ἐν οἷς βραχύ τι τῶν ἀνθρώπων λείπεσθαι γένος.

ΚΛ. πάνυ μὲν οὖν πιθανὸν τὸ τοιοῦτον πᾶν παντί.

ΑΘ. φέρε δή, νοήσωμεν μίαν τῶν πολλῶν ταύτην τὴν τῷ κατακλυσμῷ ποτε γενομένην.

ΚΛ. τὸ ποῖόν τι περὶ αὐτῆς διανοηθέντες;

677bAtinalı: O zaman yıkımdan kurtulanların herhalde dağlarda hayvan güden çobanlar olduğunu; insan soyundan dağ doruklarında sağ kalmış küçük kıvılcımlar olduğunu.

Kleinias: Belli.

Atinalı: Bu gibilerin başka tekhnēlerden habersiz olmaları da elbette zorunludur; şehirlerde insanların açgözlülük (açgözlülük), çekişme ve birbirlerine karşı tasarladıkları başka her türlü kötülük için kullandıkları hilelerden de.

Kleinias: Muhtemelen öyledir.

677b

ΑΘ. ὡς οἱ τότε περιφυγόντες τὴν φθορὰν σχεδὸν ὄρειοί τινες ἂν εἶεν νομῆς, ἐν κορυφαῖς που σμικρὰ ζώπυρα τοῦ τῶν ἀνθρώπων διασεσωμένα γένους.

ΚΛ. δῆλον.

ΑΘ. καὶ δὴ τοὺς τοιούτους γε ἀνάγκη που τῶν ἄλλων ἀπείρους εἶναι τεχνῶν καὶ τῶν ἐν τοῖς ἄστεσι πρὸς ἀλλήλους μηχανῶν εἴς τε πλεονεξίας καὶ φιλονικίας καὶ ὁπόσʼ ἄλλα κακουργήματα πρὸς ἀλλήλους ἐπινοοῦσιν.

ΚΛ. εἰκὸς γοῦν.

677cAtinalı: Ovalardaki ve deniz kıyısındaki şehirlerin o zaman kökünden yok olduğunu da kabul edelim mi?

Kleinias: Kabul edelim.

Atinalı: Öyleyse bütün aletlerin de yok olduğunu, bir tekhnēye, siyasete ya da başka bir bilgiye ait olup ciddi emekle bulunmuş ne varsa hepsinin o zaman kaybolup gittiğini söyleyeceğiz, değil mi? Çünkü, sevgili dostum, her şey bütün zaman boyunca bugünkü düzeninde kalsaydı, nasıl olur da herhangi bir yeni şey bulunabilirdi?

677c

ΑΘ. θῶμεν δὴ τὰς ἐν τοῖς πεδίοις πόλεις καὶ πρὸς θαλάττῃ κατοικούσας ἄρδην ἐν τῷ τότε χρόνῳ διαφθείρεσθαι;

ΚΛ. θῶμεν.

ΑΘ. οὐκοῦν ὄργανά τε πάντα ἀπόλλυσθαι, καὶ εἴ τι τέχνης ἦν ἐχόμενον σπουδαίως ηὑρημένον ἢ πολιτικῆς ἢ καὶ σοφίας τινὸς ἑτέρας, πάντα ἔρρειν ταῦτα ἐν τῷ τότε χρόνῳ φήσομεν; πῶς γὰρ ἄν, ὦ ἄριστε, εἴ γε ἔμενεν τάδε οὕτω τὸν πάντα χρόνον ὡς νῦν διακεκόσμηται, καινὸν ἀνηυρίσκετό ποτε καὶ ὁτιοῦν;

677dKleinias: Demek istiyorsun ki bunlar o zamanki insanların gözünden on binlerce kere on binlerce yıl kaçmış; bulunalı ise bin ya da bunun iki katı yıl oluyor: kimi Daidalos'a, kimi Orpheus'a, kimi Palamedes'e görünmüş; mûsikîye dair olanlar Marsyas'la Olympos'a, lirle ilgili olanlar Amphion'a; daha pek çok şey de başkalarına. Bunlar, deyim yerindeyse, daha dün, evvelsi gün olmuş şeyler.

Atinalı: Ne güzel de unuttun, Kleinias, dostu; gerçekten de daha dün doğmuş olanı!

Kleinias: Epimenides'i mi kastediyorsun?

677d

ΚΛ. τοῦτο ὅτι μὲν μυριάκις μύρια ἔτη διελάνθανεν ἄρα τοὺς τότε, χίλια δὲ ἀφʼ οὗ γέγονεν ἢ δὶς τοσαῦτα ἔτη, τὰ μὲν Δαιδάλῳ καταφανῆ γέγονεν, τὰ δὲ Ὀρφεῖ, τὰ δὲ Παλαμήδει, τὰ δὲ περὶ μουσικὴν Μαρσύᾳ καὶ Ὀλύμπῳ, περὶ λύραν δὲ Ἀμφίονι, τὰ δὲ ἄλλα ἄλλοις πάμπολλα, ὡς ἔπος εἰπεῖν χθὲς καὶ πρῴην γεγονότα.

ΑΘ. ἄριστʼ, ὦ Κλεινία, τὸν φίλον ὅτι παρέλιπες, τὸν ἀτεχνῶς χθὲς γενόμενον.

ΚΛ. μῶν φράζεις Ἐπιμενίδην;

677eAtinalı: Evet, onu. Çünkü, dostum, sizin için icadıyla herkesi çok geride bıraktı: Hesiodos'un çok önceden sözle haber verdiği şeyi o, sizin dediğinize göre, fiilen gerçekleştirdi.

Kleinias: Evet, öyle diyoruz.

Atinalı: Öyleyse yıkım olduğunda insanların durumunun şöyle olduğunu söyleyelim, değil mi: korkunç, uçsuz bucaksız bir ıssızlık; bol mu bol bir toprak; öteki hayvanlar yok olmuş, birkaç sığır sürüsü kalmış, bir yerde keçi soyundan sağ kalan bir şey varsa o da; bunlar da başlangıçta onları güdenlere ancak kıt bir geçim sağlıyordu.

677e

ΑΘ. ναί, τοῦτον· πολὺ γὰρ ὑμῖν ὑπερεπήδησε τῷ μηχανήματι τοὺς σύμπαντας, ὦ φίλε, ὃ λόγῳ μὲν Ἡσίοδος ἐμαντεύετο πάλαι, τῷ δὲ ἔργῳ ἐκεῖνος ἀπετέλεσεν, ὡς ὑμεῖς φατε.

ΚΛ. φαμὲν γὰρ οὖν.

ΑΘ. οὐκοῦν οὕτω δὴ λέγωμεν ἔχειν τότε, ὅτʼ ἐγένετο ἡ φθορά, τὰ περὶ τοὺς ἀνθρώπους πράγματα, μυρίαν μέν τινα φοβερὰν ἐρημίαν, γῆς δʼ ἀφθόνου πλῆθος πάμπολυ, ζῴων δὲ τῶν ἄλλων ἐρρόντων, βουκόλιʼ ἄττα, καὶ εἴ τί που αἰγῶν περιλειφθὲν ἐτύγχανεν γένος, σπάνια καὶ ταῦτα

678aKleinias: Elbette.

Atinalı: Şimdi konuşmamızın vardığı şehir, devlet düzeni ve kanun koyma hakkında, deyim yerindeyse, bir hatıranın bile kaldığını sanıyor muyuz?

Kleinias: Hiç de değil.

Atinalı: Öyleyse bugünkü her şeyimiz, şehirler, devlet düzenleri, tekhnēler ve kanunlar, çokça kötülük ve çokça da aretē, o durumdaki insanlardan doğmuştur, değil mi?

Kleinias: Nasıl yani?

678a

νέμουσιν εἶναι ζῆν τότε κατʼ ἀρχάς;

ΚΛ. τί μήν;

ΑΘ. πόλεως δὲ καὶ πολιτείας πέρι καὶ νομοθεσίας, ὧν νῦν ὁ λόγος ἡμῖν παρέστηκεν, ἆρʼ ὡς ἔπος εἰπεῖν οἰόμεθα καὶ μνήμην εἶναι τὸ παράπαν;

ΚΛ. οὐδαμῶς.

ΑΘ. οὐκοῦν ἐξ ἐκείνων τῶν διακειμένων οὕτω τὰ νῦν γέγονεν ἡμῖν σύμπαντα, πόλεις τε καὶ πολιτεῖαι καὶ τέχναι καὶ νόμοι, καὶ πολλὴ μὲν πονηρία, πολλὴ δὲ καὶ ἀρετή;

ΚΛ. πῶς λέγεις;

678bAtinalı: Şaşılacak adam, şehirlerdeki pek çok güzel şeyden, pek çok da bunların zıddından habersiz olan o zamanki insanların aretē'de ya da kötülükte olgunlaşmış olduklarını mı sanıyoruz?

Kleinias: Güzel söyledin; ne dediğini anlıyoruz.

Atinalı: Öyleyse zaman ilerledikçe ve soyumuz çoğaldıkça her şey bugünkü hâline doğru ilerledi, değil mi?

Kleinias: Pek doğru.

Atinalı: Hem de muhtemelen birdenbire değil, uzun mu uzun bir zaman içinde azar azar.

678b

ΑΘ. ἆρʼ οἰόμεθα, ὦ θαυμάσιε, τοὺς τότε, ἀπείρους ὄντας πολλῶν μὲν καλῶν τῶν κατὰ τὰ ἄστη, πολλῶν δὲ καὶ τῶν ἐναντίων, τελέους πρὸς ἀρετὴν ἢ πρὸς κακίαν γεγονέναι;

ΚΛ. καλῶς εἶπες, καὶ μανθάνομεν ὃ λέγεις.

ΑΘ. οὐκοῦν προϊόντος μὲν τοῦ χρόνου, πληθύοντος δʼ ἡμῶν τοῦ γένους, εἰς πάντα τὰ νῦν καθεστηκότα προελήλυθεν πάντα;

ΚΛ. ὀρθότατα.

ΑΘ. οὐκ ἐξαίφνης γε, ὡς εἰκός, κατὰ σμικρὸν δὲ ἐν παμπόλλῳ τινὶ χρόνῳ.

678cKleinias: Böyle olması pek yerinde.

Atinalı: Çünkü sanırım yükseklerden ovalara inme korkusu hepsinin kulağında hâlâ çınlıyordu.

Kleinias: Nasıl çınlamasın?

Atinalı: O zamanlar az oldukları için birbirlerini sevinçle görmüyorlar mıydı? Karadan ya da denizden birbirlerinin yanına gidebilmek için gereken taşıtlar ise, deyim yerindeyse, tekhnēlerle birlikte neredeyse tamamen yok olmuştu. Bu yüzden sanırım birbirleriyle pek kaynaşamıyorlardı. Çünkü demir, bakır ve bütün madenler toprağa karışıp kaybolmuştu; bunları yeniden arıtmanın hiçbir yolu yoktu, ağaç kesmekte de güçlük çekiyorlardı.

678c

ΚΛ. καὶ μάλα πρέπει τοῦθʼ οὕτως.

ΑΘ. ἐκ γὰρ τῶν ὑψηλῶν εἰς τὰ πεδία καταβαίνειν, οἶμαι, πᾶσιν φόβος ἔναυλος ἐγεγόνει.

ΚΛ. πῶς δʼ οὔ;

ΑΘ. ἆρʼ οὐχ ἅσμενοι μὲν ἑαυτοὺς ἑώρων διʼ ὀλιγότητα ἐν τοῖς περὶ ἐκεῖνον τὸν χρόνον, πορεῖα δέ, ὥστʼ ἐπʼ ἀλλήλους τότε πορεύεσθαι κατὰ γῆν ἢ κατὰ θάλατταν, σὺν ταῖς τέχναις ὡς ἔπος εἰπεῖν πάντα σχεδὸν ἀπωλώλει; συμμίσγειν οὖν ἀλλήλοις οὐκ ἦν οἶμαι σφόδρα δυνατόν· σίδηρος γὰρ

678dDağlarda bir yerde bir alet sağ kalmışsa bile çabucak aşınıp kaybolmuştu; madencilik tekhnēsi insanlara yeniden ulaşmadıkça da yenileri yapılamayacaktı.

Kleinias: Nasıl yapılsın?

Atinalı: Peki bunun kaç kuşak sonra yeniden böyle olduğunu sanıyoruz?

678d

καὶ χαλκὸς καὶ πάντα τὰ μεταλλεῖα συγκεχυμένα ἠφάνιστο, ὥστε ἀπορία πᾶσα ἦν τοῦ ἀνακαθαίρεσθαι τὰ τοιαῦτα, δρυοτομίας τε εἶχον σπάνιν. εἰ γάρ πού τι καὶ περιγεγονὸς ἦν ὄργανον ἐν ὄρεσι, ταῦτα μὲν ταχὺ κατατριβέντα ἠφάνιστο, ἄλλα δὲ οὐκ ἔμελλεν γενήσεσθαι, πρὶν πάλιν ἡ τῶν μεταλλέων ἀφίκοιτο εἰς ἀνθρώπους τέχνη.

ΚΛ. πῶς γὰρ ἄν;

ΑΘ. γενεαῖς δὴ πόσαις ὕστερον οἰόμεθα τοῦθʼ οὕτως γεγονέναι;

678eKleinias: Belli ki pek çok kuşak sonra.

Atinalı: Öyleyse demire, bakıra ve bu tür şeylere ihtiyaç duyan tekhnēler de o zaman aynı süre boyunca, hatta daha uzun süre kaybolmuş olmalı, değil mi?

Kleinias: Elbette.

Atinalı: Üstelik o zamanlar iç çekişme de harp de pek çok sebepten ortadan kalkmıştı.

Kleinias: Nasıl?

Atinalı: Önce, ıssızlık yüzünden birbirlerini seviyor, birbirlerine sıcak davranıyorlardı; sonra yiyecek, uğrunda kavga edilecek bir şey değildi.

678e

ΚΛ. δῆλον ὅτι παμπόλλαις τισίν.

ΑΘ. οὐκοῦν καὶ τέχναι, ὅσαιπερ σιδήρου δέονται καὶ χαλκοῦ καὶ τῶν τοιούτων ἁπάντων, τὸν αὐτὸν χρόνον καὶ ἔτι πλείονα ἠφανισμέναι ἂν εἶεν ἐν τῷ τότε;

ΚΛ. τί μήν;

ΑΘ. καὶ τοίνυν στάσις ἅμα καὶ πόλεμος ἀπωλώλει κατὰ τὸν τότε χρόνον πολλαχῇ.

ΚΛ. πῶς;

ΑΘ. πρῶτον μὲν ἠγάπων καὶ ἐφιλοφρονοῦντο ἀλλήλους διʼ ἐρημίαν, ἔπειτα οὐ περιμάχητος ἦν αὐτοῖς ἡ τροφή.

679aÇünkü otlak sıkıntısı yoktu, belki başlangıçta bazıları dışında; o zamanlar geçimlerini çoğunlukla otlaklardan sağlıyorlardı. Sütten ve etten hiç yoksun değillerdi; üstelik avlanarak ne kötü ne az bir yiyecek ediniyorlardı. Giyecek, yatak, barınak, ateşe konan ve konmayan kap kacak bakımından da bolluk içindeydiler; çünkü çömlekçilik ve örücülük tekhnēlerinin demire hiç ihtiyacı yoktur. Bütün bunları insanlara sağlama işini de tanrı bu iki tekhnēye vermiştir; böylece insan soyu böyle bir çaresizliğe düştüğünde yeniden filizlenip gelişebilsin.

679a

νομῆς γὰρ οὐκ ἦν σπάνις, εἰ μή τισιν κατʼ ἀρχὰς ἴσως, ᾗ δὴ τὸ πλεῖστον διέζων ἐν τῷ τότε χρόνῳ· γάλακτος γὰρ καὶ κρεῶν οὐδαμῶς ἐνδεεῖς ἦσαν, ἔτι δὲ θηρεύοντες οὐ φαύλην οὐδʼ ὀλίγην τροφὴν παρείχοντο. καὶ μὴν ἀμπεχόνης γε καὶ στρωμνῆς καὶ οἰκήσεων καὶ σκευῶν ἐμπύρων τε καὶ ἀπύρων ηὐπόρουν· αἱ πλαστικαὶ γὰρ καὶ ὅσαι πλεκτικαὶ τῶν τεχνῶν οὐδὲ ἓν προσδέονται σιδήρου, ταῦτα δὲ

679bBu yüzden pek yoksul değillerdi; yoksulluğun zoruyla birbirleriyle anlaşmazlığa da düşmüyorlardı. Altınları ve gümüşleri olmadığından, ki o zaman durumları buydu, zengin de olamazlardı. Ne zenginliğin ne yoksulluğun barındığı bir toplulukta en soylu huylar hemen hemen kendiliğinden yetişir; çünkü orada ne küstahlık ne haksızlık doğar, ne de kıskançlık ve haset.

679b

πάντα τούτω τὼ τέχνα θεὸς ἔδωκε πορίζειν τοῖς ἀνθρώποις, ἵνʼ ὁπότε εἰς τὴν τοιαύτην ἀπορίαν ἔλθοιεν, ἔχοι βλάστην καὶ ἐπίδοσιν τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος. πένητες μὲν δὴ διὰ τὸ τοιοῦτον σφόδρα οὐκ ἦσαν, οὐδʼ ὑπὸ πενίας ἀναγκαζόμενοι διάφοροι ἑαυτοῖς ἐγίγνοντο· πλούσιοι δʼ οὐκ ἄν ποτε ἐγένοντο ἄχρυσοί τε καὶ ἀνάργυροι ὄντες, ὃ τότε ἐν ἐκείνοις παρῆν. ᾗ δʼ ἄν ποτε συνοικίᾳ μήτε πλοῦτος συνοικῇ μήτε πενία, σχεδὸν ἐν ταύτῃ γενναιότατα ἤθη γίγνοιτʼ ἄν· οὔτε

679cİşte hem bu sebeplerden hem de saflık denen şeyden ötürü iyiydiler. Güzel ve çirkin diye ne duydularsa, saf oldukları için bunların tam bir doğrulukla söylendiğine inanıyor ve uyuyorlardı. Bugün olduğu gibi, bilgelik yüzünden yalan sezmeyi bilen yoktu; tanrılar ve insanlar hakkında söylenenleri doğru sayıyor, ona göre yaşıyorlardı. Bu yüzden tam da az önce anlattığımız gibi insanlardı.

679c

γὰρ ὕβρις οὔτʼ ἀδικία, ζῆλοί τε αὖ καὶ φθόνοι οὐκ ἐγγίγνονται. ἀγαθοὶ μὲν δὴ διὰ ταῦτά τε ἦσαν καὶ διὰ τὴν λεγομένην εὐήθειαν· ἃ γὰρ ἤκουον καλὰ καὶ αἰσχρά, εὐήθεις ὄντες ἡγοῦντο ἀληθέστατα λέγεσθαι καὶ ἐπείθοντο. ψεῦδος γὰρ ὑπονοεῖν οὐδεὶς ἠπίστατο διὰ σοφίαν, ὥσπερ τὰ νῦν, ἀλλὰ περὶ θεῶν τε καὶ ἀνθρώπων τὰ λεγόμενα ἀληθῆ νομίζοντες ἔζων κατὰ ταῦτα· διόπερ ἦσαν τοιοῦτοι παντάπασιν οἵους αὐτοὺς ἡμεῖς ἄρτι διεληλύθαμεν.

679dKleinias: Bana da, bu arkadaşa da bunlar böyle görünüyor.

Atinalı: Öyleyse şöyle diyelim mi: bu tarzda yaşayan pek çok kuşak, tufandan önce yaşamış olanlara ve bugünkülere göre başka tekhnēlerde de harp tekhnēlerinde de daha beceriksiz ve daha bilgisiz olacaktı; bugün karada ve denizde yapılan harplerde de, yalnızca şehrin içinde dava ve iç çekişme adıyla yapılanlarda da. Bu sonuncular sözle ve fiille birbirine kötülük ve haksızlık etmek için her türlü hileyi tasarlamışlardır. Ama o kuşaklar daha saf, daha cesur, aynı zamanda daha itidalli ve her bakımdan daha adil olacaktı.

679d

ΚΛ. ἐμοὶ γοῦν δὴ καὶ τῷδε οὕτως ταῦτα συνδοκεῖ.

ΑΘ. οὐκοῦν εἴπωμεν ὅτι γενεαὶ διαβιοῦσαι πολλαὶ τοῦτον τὸν τρόπον τῶν πρὸ κατακλυσμοῦ γεγονότων καὶ τῶν νῦν ἀτεχνότεροι μὲν καὶ ἀμαθέστεροι πρός τε τὰς ἄλλας μέλλουσιν εἶναι τέχνας καὶ πρὸς τὰς πολεμικάς, ὅσαι τε πεζαὶ καὶ ὅσαι κατὰ θάλατταν γίγνονται τὰ νῦν, καὶ ὅσαι δὴ κατὰ πόλιν μόνον αὐτοῦ, δίκαι καὶ στάσεις λεγόμεναι, λόγοις

679eBunun sebebini de zaten anlattık.

Kleinias: Doğru söylüyorsun.

Atinalı: Bunlar ve bunları izleyen her şey şunun için söylenmiş olsun: o zamanki insanların kanunlara ne ihtiyacı vardı, kanun koyucuları kimdi, bunu anlayalım.

679e

ἔργοις τε μεμηχανημέναι πάσας μηχανὰς εἰς τὸ κακουργεῖν τε ἀλλήλους καὶ ἀδικεῖν, εὐηθέστεροι δὲ καὶ ἀνδρειότεροι καὶ ἅμα σωφρονέστεροι καὶ σύμπαντα δικαιότεροι; τὸ δὲ τούτων αἴτιον ἤδη διεληλύθαμεν.

ΚΛ. ὀρθῶς λέγεις.

ΑΘ. λελέχθω δὴ ταῦτα ἡμῖν καὶ τὰ τούτοις συνεπόμενα ἔτι πάντα εἰρήσθω τοῦδʼ ἕνεκα, ἵνα νοήσωμεν τοῖς τότε

680aKleinias: Güzel de söyledin.

Atinalı: Peki o insanların kanun koyuculara ihtiyacı yoktu, o devirlerde böyle bir şeyin ortaya çıkması da henüz âdet değildi, değil mi? Çünkü devrin bu kesiminde yaşayanların daha yazısı bile yoktur; âdetlere ve atalardan kalma kanunlar denen şeylere uyarak yaşarlar.

Kleinias: Muhtemelen öyledir.

Atinalı: Ama bu da artık bir çeşit devlet düzenidir.

Kleinias: Hangisi?

680a

νόμων τίς ποτʼ ἦν χρεία καὶ τίς ἦν νομοθέτης αὐτοῖς.

ΚΛ. καὶ καλῶς γε εἴρηκας.

ΑΘ. ἆρʼ οὖν ἐκεῖνοι μὲν οὔτʼ ἐδέοντο νομοθετῶν οὔτε πω ἐφίλει κατὰ τούτους τοὺς χρόνους γίγνεσθαι τὸ τοιοῦτον; οὐδὲ γὰρ γράμματα ἔστι πω τοῖς ἐν τούτῳ τῷ μέρει τῆς περιόδου γεγονόσιν, ἀλλʼ ἔθεσι καὶ τοῖς λεγομένοις πατρίοις νόμοις ἑπόμενοι ζῶσιν.

ΚΛ. εἰκὸς γοῦν.

ΑΘ. πολιτείας δέ γε ἤδη καὶ τρόπος ἐστίν τις οὗτος.

ΚΛ. τίς;

680bAtinalı: Bana öyle geliyor ki herkes bu devirdeki devlet düzenine reislik (dynasteia) diyor; bu düzen bugün de hem Hellenler hem barbarlar arasında pek çok yerde vardır. Homeros da onun Kykloplar'ın yaşadığı yerde bulunduğunu söyler bir yerde; şöyle der:

Onların ne öğüt veren meclisleri vardır ne töreleri (themis), yüksek dağların zirvelerinde otururlar, oyuk mağaralarda; her biri töre koyar

680b

ΑΘ. δοκοῦσί μοι πάντες τὴν ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ πολιτείαν δυναστείαν καλεῖν, ἣ καὶ νῦν ἔτι πολλαχοῦ καὶ ἐν Ἕλλησι καὶ κατὰ βαρβάρους ἐστίν· λέγει δʼ αὐτήν που καὶ Ὅμηρος γεγονέναι περὶ τὴν τῶν Κυκλώπων οἴκησιν, εἰπὼν— τοῖσιν δʼ οὔτʼ ἀγοραὶ βουληφόροι οὔτε θέμιστες, ἀλλʼ οἵ γʼ ὑψηλῶν ὀρέων ναίουσι κάρηνα ἐν σπέσσι γλαφυροῖσι, θεμιστεύει δὲ ἕκαστος

680cçocuklarına ve karılarına; birbirlerini umursamazlar.

Kleinias: Sizin bu şair zarif bir adama benziyor. Onun başka pek hoş şiirlerini de okuduk, ama çok değil; çünkü biz Giritliler yabancı şiirlere pek başvurmayız.

Megillos: Biz ise başvururuz; bu tür şairlerin en üstünü de o gibi görünür. Gerçi her seferinde anlattığı hayat Lakon hayatı değil, daha çok İon hayatıdır.

680c

παίδων ἠδʼ ἀλόχων, οὐδʼ ἀλλήλων ἀλέγουσιν. Hom. Od. 9.112

ΚΛ. ἔοικέν γε ὁ ποιητὴς ὑμῖν οὗτος γεγονέναι χαρίεις. καὶ γὰρ δὴ καὶ ἄλλα αὐτοῦ διεληλύθαμεν μάλʼ ἀστεῖα, οὐ μὴν πολλά γε· οὐ γὰρ σφόδρα χρώμεθα οἱ Κρῆτες τοῖς ξενικοῖς ποιήμασιν.

ΜΕ. ἡμεῖς δʼ αὖ χρώμεθα μέν, καὶ ἔοικέν γε κρατεῖν τῶν τοιούτων ποιητῶν, οὐ μέντοι Λακωνικόν γε ἀλλά τινα

680dAma şimdi senin sözüne pekâlâ tanıklık ediyor gibi: onların ilk hâlini efsaneler anlatarak vahşiliğe bağlıyor.

Atinalı: Evet, tanıklık ediyor; onu, böyle devlet düzenlerinin bir zamanlar gerçekten var olduğuna tanık sayalım.

Kleinias: Güzel.

Atinalı: Peki bu düzenler, yıkımların getirdiği çaresizlik yüzünden tek tek haneler ve soylar hâlinde dağılmış insanlardan doğmaz mı? Bunlarda en yaşlı olan yönetir, çünkü yönetim onlara babadan ve anneden gelmiştir. Onun peşinden giderek kuşlar gibi tek bir sürü oluştururlar; babaerkil bir düzende, bütün krallıkların en adili altında yaşarlar.

680d

μᾶλλον Ἰωνικὸν βίον διεξέρχεται ἑκάστοτε. νῦν μὴν εὖ τῷ σῷ λόγῳ ἔοικε μαρτυρεῖν, τὸ ἀρχαῖον αὐτῶν ἐπὶ τὴν ἀγριότητα διὰ μυθολογίας ἐπανενεγκών.

ΑΘ. ναί· συμμαρτυρεῖ γάρ, καὶ λάβωμέν γε αὐτὸν μηνυτὴν ὅτι τοιαῦται πολιτεῖαι γίγνονταί ποτε.

ΚΛ. καλῶς.

ΑΘ. μῶν οὖν οὐκ ἐκ τούτων τῶν κατὰ μίαν οἴκησιν καὶ κατὰ γένος διεσπαρμένων ὑπὸ ἀπορίας τῆς ἐν ταῖς φθοραῖς,

680eKleinias: Elbette.

Atinalı: Bundan sonra daha kalabalık topluluklar bir araya gelip ortak, daha büyük şehirler kurar ve önce dağ eteklerinde tarıma yönelirler. Yabani hayvanlardan korunmak için çevrelerine taş yığınından duvar gibi surlar örerler ve böylece yine ortak ve büyük tek bir hane meydana getirirler.

680e

ἐν αἷς τὸ πρεσβύτατον ἄρχει διὰ τὸ τὴν ἀρχὴν αὐτοῖς ἐκ πατρὸς καὶ μητρὸς γεγονέναι, οἷς ἑπόμενοι καθάπερ ὄρνιθες ἀγέλην μίαν ποιήσουσι, πατρονομούμενοι καὶ βασιλείαν πασῶν δικαιοτάτην βασιλευόμενοι;

ΚΛ. πάνυ μὲν οὖν.

ΑΘ. μετὰ δὲ ταῦτά γε εἰς τὸ κοινὸν μείζους ποιοῦντες πόλεις πλείους συνέρχονται, καὶ ἐπὶ γεωργίας τὰς ἐν ταῖς

681aKleinias: Bunların böyle olması muhtemel.

Atinalı: Peki şu da muhtemel değil mi?

Kleinias: Hangisi?

Atinalı: Bu yerleşimler ilk ve küçük olanlardan büyüyerek genişledikçe, küçüklerin her biri, soyuna göre, kendi en yaşlı yöneticisiyle ve birbirlerinden ayrı yaşadıkları için kendine has birtakım âdetlerle gelir. Bu âdetler, onları doğurup yetiştirenler farklı olduğu için farklıdır; tanrılara da kendilerine de dair alıştırıldıkları âdetlerdir: daha düzenli atalarınkiler daha düzenli, daha yiğit atalarınkiler daha yiğitçe. Böylece her biri kendi tercihlerini, haliyle, çocuklarına ve çocuklarının çocuklarına işler ve, dediğimiz gibi, daha büyük topluluğa kendi kanunlarıyla katılırlar.

681a

ὑπωρείαις τρέπονται πρώτας, περιβόλους τε αἱμασιώδεις τινὰς τειχῶν ἐρύματα τῶν θηρίων ἕνεκα ποιοῦνται, μίαν οἰκίαν αὖ κοινὴν καὶ μεγάλην ἀποτελοῦντες.

ΚΛ. τὸ γοῦν εἰκὸς ταῦθʼ οὕτως γίγνεσθαι.

ΑΘ. τί δέ; τόδε ἆρα οὐκ εἰκός;

ΚΛ. τὸ ποῖον;

ΑΘ. τῶν οἰκήσεων τούτων μειζόνων αὐξανομένων ἐκ τῶν ἐλαττόνων καὶ πρώτων, ἑκάστην τῶν σμικρῶν παρεῖναι κατὰ γένος ἔχουσαν τόν τε πρεσβύτατον ἄρχοντα καὶ αὑτῆς

681bKleinias: Nasıl olmasın?

681b

ἔθη ἄττα ἴδια διὰ τὸ χωρὶς ἀλλήλων οἰκεῖν, ἕτερα ἀφʼ ἑτέρων ὄντων τῶν γεννητόρων τε καὶ θρεψάντων, ἃ εἰθίσθησαν περὶ θεούς τε καὶ ἑαυτούς, κοσμιωτέρων μὲν κοσμιώτερα καὶ ἀνδρικῶν ἀνδρικώτερα, καὶ κατὰ τρόπον οὕτως ἑκάστους τὰς αὑτῶν ἂν αἱρέσεις εἰς τοὺς παῖδας ἀποτυπουμένους καὶ παίδων παῖδας, ὃ λέγομεν, ἥκειν ἔχοντας ἰδίους νόμους εἰς τὴν μείζονα συνοικίαν.

ΚΛ. πῶς γὰρ οὔ;

681cAtinalı: Her topluluğun kendi kanunlarını beğenmesi, başkalarınınkini ise ikinci sırada tutması elbette kaçınılmazdır.

Kleinias: Öyle.

Atinalı: Anlaşılan farkına varmadan kanun koymanın başlangıcına adım atmış bulunuyoruz.

Kleinias: Elbette.

Atinalı: Bundan sonra bir araya gelen bu insanların kendi aralarından ortak birtakım kişiler seçmesi kaçınılmazdır. Bunlar herkesin âdetlerini gözden geçirecek, içlerinden kendilerine en uygun gelenleri seçip halkın önderlerine, halkları buraya getirmiş olan bu kral gibi kişilere açıkça gösterecek ve seçimi onlara bırakacaklar. Kendilerine kanun koyucu denecek; yöneticileri atayıp reisliklerden bir çeşit aristokrasi ya da bir krallık meydana getirerek devlet düzeninin bu değişmiş hâli içinde yaşayacaklar.

681c

ΑΘ. καὶ μὴν τούς γε αὑτῶν νόμους ἀρέσκειν ἑκάστοις ἀναγκαῖόν που, τοὺς δὲ τῶν ἄλλων ὑστέρους.

ΚΛ. οὕτως.

ΑΘ. ἀρχῇ δὴ νομοθεσίας οἷον ἐμβάντες ἐλάθομεν, ὡς ἔοικεν.

ΚΛ. πάνυ μὲν οὖν.

ΑΘ. τὸ γοῦν μετὰ ταῦτα ἀναγκαῖον αἱρεῖσθαι τοὺς συνελθόντας τούτους κοινούς τινας ἑαυτῶν, οἳ δὴ τὰ πάντων ἰδόντες νόμιμα, τά σφισιν ἀρέσκοντα αὐτῶν μάλιστα εἰς τὸ κοινὸν τοῖς ἡγεμόσι καὶ ἀγαγοῦσι τοὺς δήμους οἷον

681dKleinias: Bunun ardından bu yolla ve bu şekilde olsa gerek.

Atinalı: Şimdi de ortaya çıkan üçüncü bir devlet düzeni biçiminden söz edelim; bu düzende devlet düzenlerinin ve aynı zamanda şehirlerin bütün türleri ve başlarına gelen her şey bir araya gelir.

Kleinias: Bu da hangisi?

681d

βασιλεῦσι φανερὰ δείξαντες ἑλέσθαι τε δόντες, αὐτοὶ μὲν νομοθέται κληθήσονται, τοὺς δὲ ἄρχοντας καταστήσαντες, ἀριστοκρατίαν τινὰ ἐκ τῶν δυναστειῶν ποιήσαντες ἢ καί τινα βασιλείαν, ἐν ταύτῃ τῇ μεταβολῇ τῆς πολιτείας οἰκήσουσιν.

ΚΛ. ἐφεξῆς γοῦν ἂν οὕτω τε καὶ ταύτῃ γίγνοιτο.

ΑΘ. τρίτον τοίνυν εἴπωμεν ἔτι πολιτείας σχῆμα γιγνόμενον, ἐν ᾧ δὴ πάντα εἴδη καὶ παθήματα πολιτειῶν καὶ ἅμα πόλεων συμπίπτει γίγνεσθαι.

ΚΛ. τὸ ποῖον δὴ τοῦτο;

681eAtinalı: Homeros'un da ikinciden sonra işaret ettiği, üçüncünün şöyle doğduğunu söylediği düzen. Bir yerde şöyle der:

…Dardania'yı kurdu; çünkü mukaddes İlion henüz ovada kurulmamıştı, fani insanların şehri olarak; hâlâ çok pınarlı İda'nın eteklerinde oturuyorlardı.

681e

ΑΘ. ὃ μετὰ τὸ δεύτερον καὶ Ὅμηρος ἐπεσημήνατο, λέγων τὸ τρίτον οὕτω γεγονέναι. … κτίσσε δὲ Δαρδανίην Hom. Il. 20.216 γάρ πού φησιν, … ἐπεὶ οὔπω Ἴλιος ἱρὴ ἐν πεδίῳ πεπόλιστο, πόλις μερόπων ἀνθρώπων, ἀλλʼ ἔθʼ ὑπωρείας ᾤκουν πολυπιδάκου Ἴδης. Hom. Il. 20.216

682aÇünkü bu dizeleri de Kykloplar hakkında söylediklerini de bir bakıma tanrının ilhamıyla ve tabiata uygun olarak söyler. Nitekim şairler soyu da ilahidir; tanrı esiniyle ilahiler söylerken birtakım Kharisler ve Musalar'ın yardımıyla gerçekte olmuş pek çok şeye her seferinde dokunur.

Kleinias: Elbette.

Atinalı: Öyleyse şimdi aklımıza gelen bu efsanenin daha da ilerisine gidelim; belki aradığımız şeye dair bir işaret verir. Gitmeliyiz, değil mi?

682a

ΑΘ. λέγει γὰρ δὴ ταῦτα τὰ ἔπη καὶ ἐκεῖνα, ἃ περὶ τῶν Κυκλώπων εἴρηκεν, κατὰ θεόν πως εἰρημένα καὶ κατὰ φύσιν· θεῖον γὰρ οὖν δὴ καὶ τὸ ποιητικὸν ἐνθεαστικὸν ὂν γένος ὑμνῳδοῦν, πολλῶν τῶν κατʼ ἀλήθειαν γιγνομένων σύν τισιν Χάρισιν καὶ Μούσαις ἐφάπτεται ἑκάστοτε.

ΚΛ. καὶ μάλα.

ΑΘ. εἰς δὴ τὸ πρόσθεν προέλθωμεν ἔτι τοῦ νῦν ἐπελθόντος ἡμῖν μύθου· τάχα γὰρ ἂν σημήνειέ τι τῆς ἡμετέρας περὶ βουλήσεως. οὐκοῦν χρή;

682bKleinias: Elbette.

Atinalı: İlion, diyoruz, yükseklerden büyük ve güzel bir ovaya, pek yüksek olmayan bir tepenin üzerine kuruldu; yukarıdan, İda'dan inen pek çok ırmağın aktığı bir tepeye.

Kleinias: Öyle diyorlar.

Atinalı: Bunun tufandan sonra çok uzun bir zaman geçtikten sonra olduğunu sanmıyor muyuz?

Kleinias: Nasıl çok uzun bir zaman sonra olmasın?

Atinalı: Öyle görünüyor ki o zaman şimdi sözünü ettiğimiz yıkımı korkunç bir biçimde unutmuşlardı; nitekim şehirlerini yükseklerden akan pek çok ırmağın aşağısına kurmuş, pek yüksek olmayan birtakım tepelere güvenmişlerdi.

682b

ΚΛ. πάνυ μὲν οὖν.

ΑΘ. κατῳκίσθη δή, φαμέν, ἐκ τῶν ὑψηλῶν εἰς μέγα τε καὶ καλὸν πεδίον Ἴλιον, ἐπὶ λόφον τινὰ οὐχ ὑψηλὸν καὶ ἔχοντα ποταμοὺς πολλοὺς ἄνωθεν ἐκ τῆς Ἴδης ὡρμημένους.

ΚΛ. φασὶ γοῦν.

ΑΘ. ἆρʼ οὖν οὐκ ἐν πολλοῖς τισι χρόνοις τοῖς μετὰ τὸν κατακλυσμὸν τοῦτο οἰόμεθα γεγονέναι;

ΚΛ. πῶς δʼ οὐκ ἐν πολλοῖς;

ΑΘ. δεινὴ γοῦν ἔοικεν αὐτοῖς λήθη τότε παρεῖναι τῆς

682cKleinias: Demek ki böyle bir felaketten çok uzun bir zaman geçmişti.

Atinalı: Sanırım insanlar çoğaldıkça başka pek çok şehir de artık kurulmuştu.

Kleinias: Elbette.

Atinalı: Bunlar da herhalde İlion'a karşı sefere çıktılar, belki deniz yoluyla da; çünkü artık herkes denizi korkusuzca kullanıyordu.

682c

νῦν λεγομένης φθορᾶς, ὅθʼ οὕτως ὑπὸ ποταμοὺς πολλοὺς καὶ ἐκ τῶν ὑψηλῶν ῥέοντας πόλιν ὑπέθεσαν, πιστεύσαντες οὐ σφόδρα ὑψηλοῖς τισιν λόφοις.

ΚΛ. δῆλον οὖν ὡς παντάπασί τι⟨να⟩ μακρὸν ἀπεῖχον χρόνον τοῦ τοιούτου πάθους.

ΑΘ. καὶ ἄλλαι γε οἶμαι πόλεις τότε κατῴκουν ἤδη πολλαί, πληθυόντων τῶν ἀνθρώπων.

ΚΛ. τί μήν;

ΑΘ. αἵ γέ που καὶ ἐπεστρατεύσαντο αὐτῇ, καὶ κατὰ θάλατταν δὲ ἴσως, ἀφόβως ἤδη πάντων χρωμένων τῇ θαλάττῃ.

682dKleinias: Öyle görünüyor.

Atinalı: Akhalar da on yıl kadar orada kalıp Troia'yı yerle bir ettiler.

Kleinias: Elbette.

Atinalı: Peki İlion'un kuşatıldığı bu on yıl içinde kuşatanların her birinin memleketinde gençlerin isyanları yüzünden pek çok kötülük olmadı mı? Bu gençler kendi şehirlerine ve evlerine dönen askerleri güzel ve adil bir biçimde karşılamadılar; öyle ki pek çok ölüm, katliam ve sürgün yaşandı.

682d

ΚΛ. φαίνεται.

ΑΘ. δέκα δʼ ἔτη που μείναντες Ἀχαιοὶ τὴν Τροίαν ἀνάστατον ἐποίησαν.

ΚΛ. καὶ μάλα.

ΑΘ. οὐκοῦν ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ, ὄντι δεκέτει, ὃν τὸ Ἴλιον ἐπολιορκεῖτο, τὰ τῶν πολιορκούντων ἑκάστων οἴκοι κακὰ πολλὰ συνέβαινεν γιγνόμενα περὶ τὰς στάσεις τῶν νέων, οἳ καὶ ἀφικομένους τοὺς στρατιώτας εἰς τὰς αὑτῶν πόλεις τε καὶ οἰκίας οὐ καλῶς οὐδʼ ἐν δίκῃ ὑπεδέξαντο,

682eSürülenler sonra geri döndüler, ama ad değiştirerek: o zamanki sürgünleri bir araya toplayan Dorieus olduğu için Akhalar yerine Dorlar diye anıldılar. Bundan sonrasını ise, Lakedaimonlular, hep siz anlatırsınız, sonuna kadar da götürürsünüz.

Megillos: Elbette.

Atinalı: Başta kanunları konuşurken mûsikîye ve sarhoşluklara düşüp konudan saptığımız noktaya şimdi, bir tanrının yönlendirmesiyle gibi, yeniden geldik; söz bize adeta bir tutamak veriyor. Çünkü Lakedaimon'un kuruluşunun ta kendisine geldi; siz de Lakedaimon'un da Girit'in de kardeş kanunlarla kurulduğunu söylemiştiniz, doğru olarak.

682e

ἀλλʼ ὥστε θανάτους τε καὶ σφαγὰς καὶ φυγὰς γενέσθαι παμπόλλας· οἳ πάλιν ἐκπεσόντες κατῆλθον μεταβαλόντες ὄνομα, Δωριῆς ἀντʼ Ἀχαιῶν κληθέντες διὰ τὸ τὸν συλλέξαντα εἶναι τὰς τότε φυγὰς Δωριᾶ. καὶ δὴ ταῦτά γε ἤδη πάνθʼ ὑμεῖς, ὦ Λακεδαιμόνιοι, τἀντεῦθεν μυθολογεῖτέ τε καὶ διαπεραίνετε.

ΜΕ. τί μήν;

ΑΘ. ὅθεν δὴ κατʼ ἀρχὰς ἐξετραπόμεθα περὶ νόμων διαλεγόμενοι, περιπεσόντες μουσικῇ τε καὶ ταῖς μέθαις, νῦν ἐπὶ τὰ αὐτὰ πάλιν ἀφίγμεθα ὥσπερ κατὰ θεόν, καὶ ὁ λόγος ἡμῖν οἷον λαβὴν ἀποδίδωσιν· ἥκει γὰρ ἐπὶ τὴν εἰς Λακεδαίμονα

683aŞimdi sözün bu dolambacından şu kadar kazancımız oldu: birtakım devlet düzenlerinden ve kuruluşlardan geçtik. Birinci, ikinci ve üçüncü şehri seyrettik; sandığımıza göre bunlar ölçüsüz uzun zamanlar boyunca kuruluşlarıyla birbirini izledi. Şimdi de karşımıza dördüncü bir şehir, isterseniz bir millet çıktı: bir zamanlar kurulmakta olan, şimdi de kurulmuş bulunan.

683a

κατοίκισιν αὐτήν, ἣν ὑμεῖς ὀρθῶς ἔφατε κατοικεῖσθαι καὶ Κρήτην ὡς ἀδελφοῖς νόμοις. νῦν οὖν δὴ τοσόνδε πλεονεκτοῦμεν τῇ πλάνῃ τοῦ λόγου, διὰ πολιτειῶν τινων καὶ κατοικισμῶν διεξελθόντες· ἐθεασάμεθα πρώτην τε καὶ δευτέραν καὶ τρίτην πόλιν, ἀλλήλων, ὡς οἰόμεθα, ταῖς κατοικίσεσιν ἐχομένας ἐν χρόνου τινὸς μήκεσιν ἀπλέτοις, νῦν δὲ δὴ τετάρτη τις ἡμῖν αὕτη πόλις, εἰ δὲ βούλεσθε, ἔθνος ἥκει κατοικιζόμενόν τέ ποτε καὶ νῦν κατῳκισμένον.

683bBütün bunlardan neyin iyi kurulup neyin kurulmadığını, hangi kanunların bunların ayakta kalanlarını ayakta tuttuğunu, hangilerinin yıkılanlarını yıktığını, hangi kanunların yerine hangileri konursa bir şehri mesut (mesut) kılacağını anlayabilirsek, Megillos ve Kleinias, bunları adeta baştan yeniden konuşmalıyız; söylenen sözlerde bir kusur bulmuyorsak tabii.

Megillos: Yabancı, bir tanrı bize, kanun koyma üzerine bu incelemeye ikinci kez girişirsek şimdi söylenenlerden ne daha kötü ne daha kısa sözler dinleyeceğimizi vaat etse, ben uzun bir yol yürürdüm ve bugün bana kısa gelirdi.

683b

ἐξ ὧν ἁπάντων εἴ τι συνεῖναι δυνάμεθα τί τε καλῶς ἢ μὴ κατῳκίσθη, καὶ ποῖοι νόμοι σῴζουσιν αὐτῶν τὰ σῳζόμενα καὶ ποῖοι φθείρουσι τὰ φθειρόμενα, καὶ ἀντὶ ποίων ποῖα μετατεθέντα εὐδαίμονα πόλιν ἀπεργάζοιτʼ ἄν, ὦ Μέγιλλέ τε καὶ Κλεινία, ταῦτα δὴ πάλιν οἷον ἐξ ἀρχῆς ἡμῖν λεκτέον, εἰ μή τι τοῖς εἰρημένοις ἐγκαλοῦμεν λόγοις.

ΜΕ. εἰ γοῦν, ὦ ξένε, τις ἡμῖν ὑπόσχοιτο θεὸς ὡς, ἐὰν

683cOysa bugün, neredeyse, tanrının yazdan kışa döndüğü gün.

Atinalı: Anlaşılan bunları incelemeliyiz.

Megillos: Elbette.

Atinalı: Öyleyse düşüncemizle o zamana gidelim: Lakedaimon, Argos, Messene ve bunlara bağlı yerler, Megillos, atalarınızın eline tamamen geçmişti.

683c

ἐπιχειρήσωμεν τὸ δεύτερον τῇ τῆς νομοθεσίας σκέψει, τῶν νῦν εἰρημένων λόγων οὐ χείρους οὐδʼ ἐλάττους ἀκουσόμεθα, μακρὰν ἂν ἔλθοιμι ἔγωγε, καί μοι βραχεῖʼ ἂν δόξειεν ἡ νῦν παροῦσα ἡμέρα γίγνεσθαι. καίτοι σχεδόν γʼ ἐστὶν ἡ ἐκ θερινῶν εἰς τὰ χειμερινὰ τοῦ θεοῦ τρεπομένου.

ΑΘ. χρὴ δὴ ταῦτα, ὡς ἔοικεν, σκοπεῖν.

ΜΕ. πάνυ μὲν οὖν.

ΑΘ. γενώμεθα δὴ ταῖς διανοίαις ἐν τῷ τότε χρόνῳ, ὅτε Λακεδαίμων μὲν καὶ Ἄργος καὶ Μεσσήνη καὶ τὰ μετὰ

683dBundan sonra, efsanenin anlattığına göre, orduyu üçe bölüp üç şehir kurmaya karar verdiler: Argos, Messene ve Lakedaimon.

Megillos: Elbette.

Atinalı: Argos'un kralı Temenos, Messene'nin Kresphontes, Lakedaimon'un ise Prokles ile Eurysthenes oldu.

Megillos: Nasıl olmasın?

Atinalı: O zamanki herkes de, biri onların krallığını yıkmaya kalkarsa onlara yardım edeceğine yemin etti.

683d

τούτων ὑποχείρια τοῖς προγόνοις ὑμῶν, ὦ Μέγιλλε, ἱκανῶς ἐγεγόνει· τὸ δὲ δὴ μετὰ τοῦτο ἔδοξεν αὐτοῖς, ὥς γε λέγεται τὸ τοῦ μύθου, τριχῇ τὸ στράτευμα διανείμαντας, τρεῖς πόλεις κατοικίζειν, Ἄργος, Μεσσήνην, Λακεδαίμονα.

ΜΕ. πάνυ μὲν οὖν.

ΑΘ. καὶ βασιλεὺς μὲν Ἄργους Τήμενος ἐγίγνετο, Μεσσήνης δὲ Κρεσφόντης, Λακεδαίμονος δὲ Προκλῆς καὶ Εὐρυσθένης.

ΜΕ. πῶς γὰρ οὔ;

ΑΘ. καὶ πάντες δὴ τούτοις ὤμοσαν οἱ τότε βοηθήσειν,

683eMegillos: Elbette.

Atinalı: Zeus aşkına, bir krallık yıkılırken, ya da şimdiye kadar herhangi bir iktidar yıkıldığında, başkaları tarafından mı yıkıldı, yoksa sahipleri tarafından mı? Yoksa az önce bu sözlere rastladığımızda bunu böyle kabul etmiştik de şimdi unuttuk mu?

Megillos: Nasıl unuturuz?

Atinalı: Öyleyse şimdi bunu daha da sağlamlaştıralım. Çünkü anlaşılan gerçekten olmuş olaylara rastlayarak aynı söze varmış bulunuyoruz; böylece aynı sözü boş bir şey üzerinde değil, olmuş ve gerçek olan bir şey üzerinde araştıracağız.

683e

ἐάν τις τὴν βασιλείαν αὐτῶν διαφθείρῃ.

ΜΕ. τί μήν;

ΑΘ. βασιλεία δὲ καταλύεται, ὦ πρὸς Διός, ἢ καί τις ἀρχὴ πώποτε κατελύθη, μῶν ὑπό τινων ἄλλων ἢ σφῶν αὐτῶν; ἢ νυνδὴ μέν, ὀλίγον ἔμπροσθεν τούτοις περιτυχόντες τοῖς λόγοις, οὕτω ταῦτʼ ἐτίθεμεν, νῦν δʼ ἐπιλελήσμεθα;

ΜΕ. καὶ πῶς;

ΑΘ. οὐκοῦν νῦν δὴ μᾶλλον βεβαιωσόμεθα τὸ τοιοῦτον· περιτυχόντες γὰρ ἔργοις γενομένοις, ὡς ἔοικεν, ἐπὶ τὸν αὐτὸν λόγον ἐληλύθαμεν, ὥστε οὐ περὶ κενόν τι ζητήσομεν

684aOlan şudur: üç kraliyet soyu ile kralla yönetilen üç şehir, yönetme ve yönetilme konusunda koydukları ortak kanunlara göre karşılıklı yemin ettiler. Krallar, zaman ilerledikçe ve soyları sürdükçe yönetimlerini daha zorba kılmayacaklarına; halklar da, yöneticiler bu sözlerinde durdukça, ne kendileri krallıkları yıkacaklarına ne de yıkmaya kalkışan başkalarına izin vereceklerine yemin etti. Krallar haksızlığa uğrayan krallara ve halklara, halklar da haksızlığa uğrayan halklara ve krallara yardım edecekti. Öyle değil mi?

684a

τὸν αὐτὸν λόγον, ἀλλὰ περὶ γεγονός τε καὶ ἔχον ἀλήθειαν. γέγονεν δὴ τάδε· βασιλεῖαι τρεῖς βασιλευομέναις πόλεσιν τριτταῖς ὤμοσαν ἀλλήλαις ἑκάτεραι, κατὰ νόμους οὓς ἔθεντο τοῦ τε ἄρχειν καὶ ἄρχεσθαι κοινούς, οἱ μὲν μὴ βιαιοτέραν τὴν ἀρχὴν ποιήσεσθαι προϊόντος τοῦ χρόνου καὶ γένους, οἱ δέ, ταῦτα ἐμπεδούντων τῶν ἀρχόντων, μήτε αὐτοὶ τὰς βασιλείας ποτὲ καταλύσειν μήτʼ ἐπιτρέψειν ἐπιχειροῦσιν

684bMegillos: Öyle.

Atinalı: Öyleyse kanunları ister krallar koysun ister başkaları, bu üç şehirde kurulan devlet düzenlerinin en büyük dayanağı şuydu, değil mi?

Megillos: Hangisi?

Atinalı: Konulan kanunlara itaat etmeyen tek şehre karşı her zaman öteki ikisinin yardıma koşması.

Megillos: Belli.

684b

ἑτέροις, βοηθήσειν δὲ βασιλῆς τε βασιλεῦσιν ἀδικουμένοις καὶ δήμοις, καὶ δῆμοι δήμοις καὶ βασιλεῦσιν ἀδικουμένοις. ἆρʼ οὐχ οὕτως;

ΜΕ. οὕτω μὲν οὖν.

ΑΘ. οὐκοῦν τό γε μέγιστον ταῖς καταστάσεσιν τῶν πολιτειῶν ὑπῆρχεν ταῖς ἐν ταῖς τρισὶ πόλεσι νομοθετουμέναις, εἴτε οἱ βασιλῆς ἐνομοθέτουν εἴτʼ ἄλλοι τινές;

ΜΕ. ποῖον;

ΑΘ. τὸ βοηθούς γε εἶναι τὰς δύο ἐπὶ τὴν μίαν ἀεὶ πόλιν, τὴν τοῖς τεθεῖσιν νόμοις ἀπειθοῦσαν.

ΜΕ. δῆλον.

684cAtinalı: Oysa çoğunluk kanun koyuculardan, halkların ve kalabalıkların isteyerek kabul edeceği kanunlar koymalarını ister. Bu, beden eğitmenlerinden ya da hekimlerden, baktıkları ve iyileştirdikleri bedenleri haz vererek tedavi etmelerini istemeye benzer.

Megillos: Tamamen öyle.

Atinalı: Oysa çoğu zaman, biri bedenleri pek büyük olmayan bir acıyla dinç ve sağlıklı kılabiliyorsa buna razı olmak gerekir.

Megillos: Elbette.

684c

ΑΘ. καὶ μὴν τοῦτό γε οἱ πολλοὶ προστάττουσιν τοῖς νομοθέταις, ὅπως τοιούτους θήσουσιν τοὺς νόμους οὓς ἑκόντες οἱ δῆμοι καὶ τὰ πλήθη δέξονται, καθάπερ ἂν εἴ τις γυμνασταῖς ἢ ἰατροῖς προστάττοι μεθʼ ἡδονῆς θεραπεύειν τε καὶ ἰᾶσθαι τὰ θεραπευόμενα σώματα.

ΜΕ. παντάπασι μὲν οὖν.

ΑΘ. τὸ δέ γʼ ἐστὶν ἀγαπητὸν πολλάκις εἰ καί τις μετὰ λύπης μὴ μεγάλης δύναιτο εὐεκτικά τε καὶ ὑγιῆ σώματα ἀπεργάζεσθαι.

ΜΕ. τί μήν;

684dAtinalı: O zamanki insanların kanun koymayı kolaylaştıran küçük olmayan bir üstünlüğü daha vardı.

Megillos: Hangisi?

Atinalı: Kanun koyucular, onlar için mal varlığında bir eşitlik kurarken, kanun konan başka pek çok şehirde karşılaşılan o en büyük suçlamayla karşılaşmadılar. Bu suçlama, biri toprak mülkiyetini değiştirmeye ve borçları silmeye kalktığında ortaya çıkar; çünkü bunlar olmadan eşitliğin hiçbir zaman gereği gibi sağlanamayacağını görür. Bu tür bir şeye dokunmaya kalkan kanun koyucunun karşısına herkes dikilir, ona dokunulmaz olana dokunmamasını söyler; toprağın yeniden paylaştırılmasını ve borçların silinmesini önereni lanetler; öyle ki her kanun koyucu çaresiz kalır.

684d

ΑΘ. καὶ τόδε γε ἔτι τοῖς τότε ὑπῆρχεν οὐ σμικρὸν εἰς ῥᾳστώνην τῆς θέσεως τῶν νόμων.

ΜΕ. τὸ ποῖον;

ΑΘ. οὐκ ἦν τοῖς νομοθέταις ἡ μεγίστη τῶν μέμψεων, ἰσότητα αὐτοῖς τινα κατασκευάζουσιν τῆς οὐσίας, ἥπερ ἐν ἄλλαις νομοθετουμέναις πόλεσι πολλαῖς γίγνεται, ἐάν τις ζητῇ γῆς τε κτῆσιν κινεῖν καὶ χρεῶν διάλυσιν, ὁρῶν ὡς οὐκ ἂν δύναιτο ἄνευ τούτων γενέσθαι ποτὲ τὸ ἴσον ἱκανῶς· ὡς ἐπιχειροῦντι δὴ νομοθέτῃ κινεῖν τῶν τοιούτων τι πᾶς ἀπαντᾷ

684eDorlar ise bu bakımdan da güzel ve kimsenin gücenmeyeceği bir durumdaydı: toprağı tartışmasız paylaştırabiliyorlardı, büyük ve eski borçlar da yoktu.

Megillos: Doğru.

Atinalı: Peki, değerli dostlarım, nasıl oldu da kuruluşları ve kanunları onlar için bu kadar kötü sonuçlandı?

684e

λέγων μὴ κινεῖν τὰ ἀκίνητα, καὶ ἐπαρᾶται γῆς τε ἀναδασμοὺς εἰσηγούμενον καὶ χρεῶν ἀποκοπάς, ὥστʼ εἰς ἀπορίαν καθίστασθαι πάντʼ ἄνδρα. τοῖς δὲ δὴ Δωριεῦσι καὶ τοῦθʼ οὕτως ὑπῆρχεν καλῶς καὶ ἀνεμεσήτως, γῆν τε ἀναμφισβητήτως διανέμεσθαι, καὶ χρέα μεγάλα καὶ παλαιὰ οὐκ ἦν.

ΜΕ. ἀληθῆ.

ΑΘ. πῇ δή ποτε οὖν, ὦ ἄριστοι, κακῶς οὕτως αὐτοῖς ἐχώρησεν ἡ κατοίκισίς τε καὶ νομοθεσία;

685aMegillos: Nasıl yani? Onlarda neyi kınıyorsun?

Atinalı: Üç yerleşim kurulmuşken bunlardan ikisi devlet düzenini ve kanunları çabucak bozdu; yalnızca biri, sizin şehriniz ayakta kaldı.

Megillos: Hiç de kolay bir soru sormuyorsun.

Atinalı: Ama şimdi kanunlar üzerine yaşlılara yakışan itidalli bir oyun oynarken bunu inceleyip sınamamız ve yola çıkarken dediğimiz gibi yolu sıkılmadan yürümemiz gerekir.

685a

ΜΕ. πῶς δὴ καὶ τί μεμφόμενος αὐτῶν λέγεις;

ΑΘ. ὅτι τριῶν γενομένων τῶν οἰκήσεων τὰ δύο αὐτῶν μέρη ταχὺ τήν τε πολιτείαν καὶ τοὺς νόμους διέφθειρεν, τὸ δὲ ἓν μόνον ἔμεινεν, τὸ τῆς ὑμετέρας πόλεως.

ΜΕ. οὐ πάνυ ῥᾴδιον ἐρωτᾷς.

ΑΘ. ἀλλὰ μὴν δεῖ γε ἡμᾶς τοῦτο ἐν τῷ νῦν σκοποῦντας καὶ ἐξετάζοντας, περὶ νόμων παίζοντας παιδιὰν πρεσβυτικὴν σώφρονα, διελθεῖν τὴν ὁδὸν ἀλύπως, ὡς ἔφαμεν ἡνίκα

685bMegillos: Elbette; dediğin gibi yapmalıyız.

Atinalı: Kanunlar üzerine, bu şehirleri düzenlemiş kanunları incelemekten daha güzel hangi incelemeyi yapabiliriz? Ya da hangi şehirlerin daha ünlü ve daha büyük kuruluşları üzerinde düşünebiliriz?

Megillos: Bunların yerine başkalarını göstermek kolay değil.

Atinalı: O zamanki insanların bu düzenin yalnızca Peloponnesos'u değil, barbarlardan biri haksızlık ederse bütün Hellenleri de korumaya yeteceğini düşündükleri hemen hemen açıktır. Nitekim o zamanlar İlion çevresinde yaşayanlar, Ninos zamanında kurulmuş Asur gücüne güvenip cüret ederek Troia harbini kışkırtmışlardı.

685b

ἠρχόμεθα πορεύεσθαι.

ΜΕ. τί μήν; καὶ ποιητέον γε ὡς λέγεις.

ΑΘ. τίνʼ οὖν ἂν σκέψιν καλλίω ποιησαίμεθα περὶ νόμων ἢ τούτων οἳ ταύτας διακεκοσμήκασιν; ἢ πόλεων περὶ τίνων εὐδοκιμωτέρων τε καὶ μειζόνων κατοικίσεων σκοποίμεθʼ ἄν;

ΜΕ. οὐ ῥᾴδιον ἀντὶ τούτων ἑτέρας λέγειν.

ΑΘ. οὐκοῦν ὅτι μὲν διενοοῦντό γε οἱ τότε τὴν κατασκευὴν ταύτην οὐ Πελοποννήσῳ μόνον ἔσεσθαι βοηθὸν

685cÇünkü o imparatorluğun ayakta kalan görkemi hâlâ küçük değildi; şimdi bizim Büyük Kral'dan korktuğumuz gibi o zamanki insanlar da o kurulmuş birlikten çekiniyorlardı. Troia'nın ikinci kez alınması onlara karşı büyük bir suç sayılmıştı.

685c

ἱκανήν, σχεδὸν δῆλον, ἀλλὰ καὶ τοῖς Ἕλλησιν πᾶσιν, εἴ τις τῶν βαρβάρων αὐτοὺς ἀδικοῖ, καθάπερ οἱ περὶ τὸ Ἴλιον οἰκοῦντες τότε, πιστεύοντες τῇ τῶν Ἀσσυρίων δυνάμει τῇ περὶ Νῖνον γενομένῃ, θρασυνόμενοι τὸν πόλεμον ἤγειραν τὸν ἐπὶ Τροίαν. ἦν γὰρ ἔτι τὸ τῆς ἀρχῆς ἐκείνης σχῆμα τὸ σῳζόμενον οὐ σμικρόν· καθάπερ νῦν τὸν μέγαν βασιλέα φοβούμεθα ἡμεῖς, καὶ τότε ἐκείνην τὴν συσταθεῖσαν σύνταξιν ἐδέδισαν οἱ τότε. μέγα γὰρ ἔγκλημα πρὸς αὐτοὺς

685dÇünkü Troia onların imparatorluğunun bir parçasıydı. İşte bütün buna karşı, o zamanki ordunun üç şehre bölünmüş ama tek olan düzeni vardı. Bu düzen Herakles'in oğulları olan kardeş krallar tarafından, sanıldığına göre güzelce tasarlanmış, düzenlenmiş ve Troia'ya gitmiş olan ordunun düzeninden çok üstün kılınmıştı. Çünkü önce Herakles soyunun Pelops soyundan daha iyi yöneticiler olduğunu düşünüyorlardı; sonra da bu ordunun aretē bakımından Troia'ya gitmiş olandan üstün olduğunu; çünkü bunlar galip gelmiş, ötekiler, yani Akhalar, Dorlara yenilmişti.

685d

ἡ τῆς Τροίας ἅλωσις τὸ δεύτερον ἐγεγόνει· τῆς ἀρχῆς γὰρ τῆς ἐκείνων ἦν μόριον. πρὸς δὴ ταῦτʼ ἦν πάντα ἡ τοῦ στρατοπέδου τοῦ τότε διανεμηθεῖσα εἰς τρεῖς πόλεις κατασκευὴ μία ὑπὸ βασιλέων ἀδελφῶν, παίδων Ἡρακλέους, καλῶς, ὡς ἐδόκει, ἀνηυρημένη καὶ κατακεκοσμημένη καὶ διαφερόντως τῆς ἐπὶ τὴν Τροίαν ἀφικομένης. πρῶτον μὲν γὰρ τοὺς Ἡρακλείδας τῶν Πελοπιδῶν ἀμείνους ἡγοῦντο ἀρχόντων ἄρχοντας ἔχειν, ἔπειτʼ αὖ τὸ στρατόπεδον τοῦτο

685eO zamanki insanların bu düzeni böyle ve bu düşünceyle kurduklarını sanmıyor muyuz?

Megillos: Elbette.

Atinalı: Öyleyse bu düzenin sağlam kalacağını ve uzun bir zaman süreceğini düşünmüş olmaları da muhtemeldir; çünkü birbirleriyle pek çok zahmeti ve tehlikeyi paylaşmışlardı, düzeni kuran krallar kardeşti ve tek bir soydandı, üstelik başka pek çok kâhine, özellikle de Delphoi'deki Apollon'a danışmışlardı.

685e

τοῦ ἐπὶ Τροίαν ἀφικομένου διαφέρειν πρὸς ἀρετήν· νενικηκέναι γὰρ τούτους, ἡττᾶσθαι δʼ ὑπὸ τούτων ἐκείνους, Ἀχαιοὺς ὄντας ὑπὸ Δωριῶν. ἆρʼ οὐχ οὕτως οἰόμεθα καί τινι διανοίᾳ ταύτῃ κατασκευάζεσθαι τοὺς τότε;

ΜΕ. πάνυ μὲν οὖν.

ΑΘ. οὐκοῦν καὶ τὸ βεβαίως οἴεσθαι ταῦθʼ ἕξειν εἰκὸς

686aMegillos: Nasıl muhtemel olmasın?

Atinalı: Ama böyle büyük umutlar bağlanan bu düzen, anlaşılan o zaman çabucak uçup gitti; az önce söylediğimiz gibi, sizin bölgenizdeki küçük kısım hariç. Bu kısım da öteki iki kısımla harbetmekten bugüne kadar hiç vazgeçmedi. Oysa o zamanki tasarı gerçekleşip tek bir ses hâlinde uyuşsaydı, harpte karşı konulamaz bir güce sahip olurdu.

686a

αὐτοὺς καὶ χρόνον τινʼ ἂν πολὺν μένειν, ἅτε κεκοινωνηκότας μὲν πολλῶν πόνων καὶ κινδύνων ἀλλήλοις, ὑπὸ γένους δὲ ἑνὸς τῶν βασιλέων ἀδελφῶν ὄντων διακεκοσμῆσθαι, πρὸς τούτοις δʼ ἔτι καὶ πολλοῖς μάντεσι κεχρημένους εἶναι τοῖς τε ἄλλοις καὶ τῷ Δελφικῷ Ἀπόλλωνι;

ΜΕ. πῶς δʼ οὐκ εἰκός;

ΑΘ. ταῦτα δὴ τὰ μεγάλα οὕτως προσδοκώμενα διέπτατο, ὡς ἔοικε, τότε ταχύ, πλὴν ὅπερ εἴπομεν νυνδὴ σμικροῦ

686bMegillos: Nasıl olmasın?

Atinalı: Peki nasıl ve nerede yıkıldı? Bu büyüklükte ve bu nitelikte bir yapıyı hangi talihin yıktığını incelemeye değmez mi?

Megillos: Elbette değer; insan bunları ihmal ederse, güzel ve büyük işleri ayakta tutan ya da tam tersine onları tamamen yıkan kanunları ve devlet düzenlerini başka bir şeye bakarak pek göremez.

686b

μέρους τοῦ περὶ τὸν ὑμέτερον τόπον, καὶ τοῦτο δὴ πρὸς τὰ δύο μέρη πολεμοῦν οὐ πώποτε πέπαυται μέχρι τὰ νῦν· ἐπεὶ γενομένη γε ἡ τότε διάνοια καὶ συμφωνήσασα εἰς ἕν, ἀνυπόστατον ἄν τινα δύναμιν ἔσχε κατὰ πόλεμον.

ΜΕ. πῶς γὰρ οὔ;

ΑΘ. πῶς οὖν καὶ πῇ διώλετο; ἆρʼ οὐκ ἄξιον ἐπισκοπεῖν τηλικοῦτον καὶ τοιοῦτον σύστημα ἥτις ποτὲ τύχη διέφθειρε;

ΜΕ. σχολῇ γὰρ οὖν δή τις ἂν ἄλλο σκοπῶν, ἢ νόμους

686cAtinalı: Anlaşılan iyi bir talihle yeterli bir incelemeye girişmiş bulunuyoruz.

Megillos: Elbette.

Atinalı: Peki, şaşılacak adam, biz insanların hepsi, şimdi de biz, farkına varmadan şöyle bir yanılgıya düşmüyor muyuz? Her seferinde güzel bir şeyin ortaya çıktığını ve biri onu bir biçimde güzelce kullanmasını bilseydi harikalar yaratacağını sanıyoruz; oysa şimdi belki tam da bu konuda ne doğru ne de tabiata uygun düşünüyoruz. Herkes de böyle düşündüğü başka her şey hakkında aynı durumda değil mi?

686c

ἢ πολιτείας ἄλλας θεάσαιτο σῳζούσας καλὰ καὶ μεγάλα πράγματα ἢ καὶ τοὐναντίον διαφθειρούσας τὸ παράπαν, εἰ ἀμελήσειε τούτων.

ΑΘ. τοῦτο μὲν ἄρα, ὡς ἔοικεν, εὐτυχῶς πως ἐμβεβήκαμέν γε εἴς τινα σκέψιν ἱκανήν.

ΜΕ. πάνυ μὲν οὖν.

ΑΘ. ἆρʼ οὖν, ὦ θαυμάσιε, λελήθαμεν ἄνθρωποι πάντες, καὶ τὰ νῦν δὴ ἡμεῖς, οἰόμενοι μὲν ἑκάστοτέ τι καλὸν ὁρᾶν πρᾶγμα γενόμενον καὶ θαυμαστὰ ἂν ἐργασάμενον, εἴ τις ἄρα

686dMegillos: Ne demek istiyorsun? Bu sözü en çok ne hakkında söylediğini düşünelim?

Atinalı: Sevgili dostum, az önce kendi kendime güldüm. Hakkında konuştuğumuz bu sefere bakınca pek güzel göründü gözüme; dediğim gibi, Hellenlerin eline geçmiş harika bir servet gibi geldi bana, tabii biri onu o zaman güzelce kullansaydı.

686d

ἠπιστήθη καλῶς αὐτῷ χρῆσθαι κατά τινα τρόπον, τὸ δὲ νῦν γε ἡμεῖς τάχʼ ἂν ἴσως περὶ τοῦτο αὐτὸ οὔτʼ ὀρθῶς διανοοίμεθα οὔτε κατὰ φύσιν, καὶ δὴ καὶ περὶ τὰ ἄλλα πάντες πάντα, περὶ ὧν ἂν οὕτω διανοηθῶσιν;

ΜΕ. λέγεις δὲ δὴ τί, καὶ περὶ τίνος σοι φῶμεν μάλιστʼ εἰρῆσθαι τοῦτον τὸν λόγον;

ΑΘ. ὠγαθέ, καὶ αὐτὸς ἐμαυτοῦ νυνδὴ κατεγέλασα. ἀποβλέψας γὰρ πρὸς τοῦτον τὸν στόλον οὗ πέρι διαλεγόμεθα, ἔδοξέ μοι πάγκαλός τε εἶναι καὶ θαυμαστὸν κτῆμα παραπεσεῖν τοῖς Ἕλλησιν, ὅπερ εἶπον, εἴ τις ἄρα αὐτῷ τότε

686eMegillos: Peki her şeyi iyi ve akıllıca söyleyen sen değil miydin, öven de biz değil miydik?

Atinalı: Belki. Ama şunu düşünüyorum: büyük, çok güç (güç) ve kuvvet sahibi bir şey gören herkes hemen şu duyguya kapılır: sahibi böyle ve bu büyüklükte bir şeyi kullanmayı bilseydi, pek çok harika iş başarıp mesut olurdu.

686e

καλῶς ἐχρήσατο.

ΜΕ. οὐκοῦν εὖ καὶ ἐχόντως νοῦν σύ τε πάντα εἶπες καὶ ἐπῃνέσαμεν ἡμεῖς;

ΑΘ. ἴσως· ἐννοῶ γε μὴν ὡς πᾶς, ὃς ἂν ἴδῃ τι μέγα καὶ δύναμιν ἔχον πολλὴν καὶ ῥώμην, εὐθὺς ἔπαθε τοῦτο, ὡς εἴπερ ἐπίσταιτο ὁ κεκτημένος αὐτῷ χρῆσθαι τοιούτῳ τε ὄντι καὶ τηλικούτῳ, θαυμάστʼ ἂν καὶ πολλὰ κατεργασάμενος εὐδαιμονοῖ.

687aMegillos: Peki bu da doğru değil mi? Yoksa ne diyorsun?

Atinalı: Şimdi bak bakalım, her şey için bu övgüyü yapan neye bakarak doğru söylemiş olur. Önce şimdi konuştuğumuz şeyle başlayalım: o zaman düzeni kuranlar orduyu gereği gibi tertip etmeyi bilselerdi, hedefe nasıl ulaşmış olurlardı? Onu sağlamca kurup bütün zaman boyunca koruyabilselerdi, öyle ki hem kendileri hür olsun hem dilediklerine hükmetsin, kısacası bütün insanlar arasında, Hellenler de barbarlar da arasında, kendileri ve torunları ne arzularsa onu yapsınlar; öyle değil mi? Bunun için övmezler miydi?

687a

ΜΕ. οὐκοῦν ὀρθὸν καὶ τοῦτο; ἢ πῶς λέγεις;

ΑΘ. σκόπει δὴ ποῖ βλέπων ὁ τὸν ἔπαινον τοῦτον περὶ ἑκάστου τιθέμενος ὀρθῶς λέγει· πρῶτον δὲ περὶ αὐτοῦ τοῦ νῦν λεγομένου, πῶς, εἰ κατὰ τρόπον ἠπιστήθησαν τάξαι τὸ στρατόπεδον οἱ τότε διακοσμοῦντες, τοῦ καιροῦ πως ἂν ἔτυχον; ἆρʼ οὐκ εἰ συνέστησάν τε ἀσφαλῶς αὐτὸ διέσῳζόν τε εἰς τὸν ἀεὶ χρόνον, ὥστε αὐτούς τε ἐλευθέρους εἶναι καὶ ἄλλων ἄρχοντας ὧν βουληθεῖεν, καὶ ὅλως ἐν ἀνθρώποις πᾶσι

687bMegillos: Elbette.

Atinalı: Peki büyük bir servet ya da soyu sayesinde seçkin şerefler, ya da bu türden herhangi bir şey görüp aynı sözleri söyleyen kişi de aynı şeye bakarak söylemiş olmaz mı: bunun sayesinde arzuladığı her şeyin ya da çoğunun, söze en çok değer olanların kendisine geleceğine?

Megillos: Öyle görünüyor.

687b

καὶ Ἕλλησι καὶ βαρβάροις πράττειν ὅτι ἐπιθυμοῖεν αὐτοί τε καὶ οἱ ἔκγονοι; μῶν οὐ τούτων χάριν ἐπαινοῖεν ἄν;

ΜΕ. πάνυ μὲν οὖν.

ΑΘ. ἆρʼ οὖν καὶ ὃς ἂν ἰδὼν πλοῦτον μέγαν ἢ τιμὰς διαφερούσας γένους, ἢ καὶ ὁτιοῦν τῶν τοιούτων, εἴπῃ ταὐτὰ ταῦτα, πρὸς τοῦτο βλέπων εἶπεν, ὡς διὰ τοῦτο αὐτῷ γενησόμενα ὧν ἂν ἐπιθυμῇ πάντα ἢ τὰ πλεῖστα καὶ ὅσα ἀξιώτατα λόγου;

ΜΕ. ἔοικε γοῦν.

687cAtinalı: Peki söyle: şimdi sözün ortaya koyduğu, sözün kendisinin dediği gibi bütün insanlarda ortak olan tek bir arzu var mı?

Megillos: Hangisi?

Atinalı: Olan şeylerin kendi psykhēsinin buyruğuna göre olması; mümkünse her şeyin, değilse hiç değilse insanlara dair şeylerin.

Megillos: Elbette.

Atinalı: Öyleyse hepimiz, çocukken de yaşlıyken de, daima böyle bir şeyi dilediğimize göre, sonuna kadar dua edeceğimiz şey de zorunlu olarak tam bu olmaz mı?

Megillos: Nasıl olmasın?

687c

ΑΘ. φέρε δή, πάντων ἀνθρώπων ἐστὶ κοινὸν ἐπιθύμημα ἕν τι τὸ νῦν ὑπὸ τοῦ λόγου δηλούμενον, ὡς αὐτός φησιν ὁ λόγος;

ΜΕ. τὸ ποῖον;

ΑΘ. τὸ κατὰ τὴν τῆς αὑτοῦ ψυχῆς ἐπίταξιν τὰ γιγνόμενα γίγνεσθαι, μάλιστα μὲν ἅπαντα, εἰ δὲ μή, τά γε ἀνθρώπινα.

ΜΕ. τί μήν;

ΑΘ. οὐκοῦν ἐπείπερ βουλόμεθα πάντες τὸ τοιοῦτον ἀεί, παῖδές τε ὄντες καὶ ἄνδρες πρεσβῦται, τοῦτʼ αὐτὸ καὶ εὐχοίμεθʼ ἂν ἀναγκαίως διὰ τέλους;

ΜΕ. πῶς δʼ οὔ;

687dAtinalı: Dostlarımız için de herhalde onların kendileri için dilediklerini dileriz.

Megillos: Elbette.

Atinalı: Oğul babanın dostudur; çocuk, yetişkin adamın.

Megillos: Nasıl olmasın?

Atinalı: Ama çocuğun kendisi için olmasını dua ettiği pek çok şey için baba, oğlunun dualarına göre asla olmamaları için tanrılara dua eder.

Megillos: Yani oğul akılsızken ve henüz gençken dua ettiğinde, diyorsun?

Atinalı: Baba da, ister yaşlı ister pek genç olsun, güzel ve adil olandan hiçbir şey bilmediği hâlde, Theseus'un talihsizce ölen Hippolytos'a karşı içine düştüğü hâllere benzer hâller içinde büyük bir istekle dua ettiğinde, çocuk ise bunları bildiğinde; o zaman, sence, çocuk babasıyla birlikte dua eder mi?

687d

ΑΘ. καὶ μὴν τοῖς γε φίλοις που συνευχοίμεθʼ ἂν ταῦτα ἅπερ ἐκεῖνοι ἑαυτοῖσιν.

ΜΕ. τί μήν;

ΑΘ. φίλος μὲν ὑὸς πατρί, παῖς ὢν ἀνδρί.

ΜΕ. πῶς δʼ οὔ;

ΑΘ. καὶ μὴν ὧν γʼ ὁ παῖς εὔχεται ἑαυτῷ γίγνεσθαι, πολλὰ ὁ πατὴρ ἀπεύξαιτʼ ἂν τοῖς θεοῖς μηδαμῶς κατὰ τὰς τοῦ ὑέος εὐχὰς γίγνεσθαι.

ΜΕ. ὅταν ἀνόητος ὢν καὶ ἔτι νέος εὔχηται, λέγεις;

ΑΘ. καὶ ὅταν γε ὁ πατὴρ ὢν γέρων ἢ καὶ σφόδρα νεανίας,

687eMegillos: Ne dediğini anlıyorum. Bana öyle geliyor ki şunu söylüyorsun: insan her şeyin kendi dilemesine uymasını dilememeli ve buna çabalamamalı; dilemesinin kendi phronēsisine uymasını ise çok daha fazla istemeli. Hem şehir hem her birimiz, nous sahibi olmak için dua etmeli ve çaba göstermeliyiz.

687e

μηδὲν τῶν καλῶν καὶ τῶν δικαίων γιγνώσκων, εὔχηται μάλα προθύμως ἐν παθήμασιν ἀδελφοῖς ὢν τοῖς γενομένοις Θησεῖ πρὸς τὸν δυστυχῶς τελευτήσαντα Ἱππόλυτον, ὁ δὲ παῖς γιγνώσκῃ, τότε, δοκεῖς, παῖς πατρὶ συνεύξεται;

ΜΕ. μανθάνω ὃ λέγεις. λέγειν γάρ μοι δοκεῖς ὡς οὐ τοῦτο εὐκτέον οὐδὲ ἐπεικτέον, ἕπεσθαι πάντα τῇ ἑαυτοῦ βουλήσει, τὴν βούλησιν δὲ πολὺ μᾶλλον τῇ ἑαυτοῦ φρονήσει· τοῦτο δὲ καὶ πόλιν καὶ ἕνα ἡμῶν ἕκαστον καὶ εὔχεσθαι δεῖν καὶ σπεύδειν, ὅπως νοῦν ἕξει.

688aAtinalı: Evet; siyaset adamı olan kanun koyucunun da kanunların düzenini koyarken daima buna bakması gerektiğini kendim de hatırladım, size de yeniden hatırlatıyorum; tabii başta söylenenleri hatırlıyorsak. O zaman sizin öğüdünüz, iyi kanun koyucunun bütün kanunları harp için koyması gerektiğiydi; ben ise bunun, dört aretē varken kanunların yalnızca birine göre konmasını buyurduğunu söylüyordum. Oysa hepsine bakmak, özellikle de bütün aretē'nin önderi olan ilkine bakmak gerekirdi; bu da phronēsis, nous ve kanaattir (kanaat), bunları izleyen aşk (aşk) ve arzuyla birlikte.

688a

ΑΘ. ναί, καὶ δὴ καὶ πολιτικόν γε ἄνδρα νομοθέτην ὡς ἀεὶ δεῖ πρὸς τοῦτο βλέποντα τιθέναι τὰς τάξεις τῶν νόμων, αὐτός τε ἐμνήσθην καὶ ὑμᾶς ἐπαναμιμνῄσκω, κατʼ ἀρχὰς εἰ μεμνήμεθα τὰ λεχθέντα, ὅτι τὸ μὲν σφῷν ἦν παρακέλευμα ὡς χρεὼν εἴη τὸν ἀγαθὸν νομοθέτην πάντα πολέμου χάριν τὰ νόμιμα τιθέναι, τὸ δὲ ἐμὸν ἔλεγον ὅτι τοῦτο μὲν πρὸς μίαν ἀρετὴν οὐσῶν τεττάρων κελεύοι τίθεσθαι τοὺς νόμους,

688bBöylece söz yine aynı yere geldi; konuşan ben de şimdi o zaman söylediklerimi yeniden söylüyorum, isterseniz şaka olarak, isterseniz ciddi olarak: nous sahibi olmayanın duaya başvurmasının tehlikeli olduğunu, çünkü dileklerinin tersinin başına geldiğini söylüyorum.

688b

δέοι δὲ δὴ πρὸς πᾶσαν μὲν βλέπειν, μάλιστα δὲ καὶ πρὸς πρώτην τὴν τῆς συμπάσης ἡγεμόνα ἀρετῆς, φρόνησις δʼ εἴη τοῦτο καὶ νοῦς καὶ δόξα μετʼ ἔρωτός τε καὶ ἐπιθυμίας τούτοις ἑπομένης. ἥκει δὴ πάλιν ὁ λόγος εἰς ταὐτόν, καὶ ὁ λέγων ἐγὼ νῦν λέγω πάλιν ἅπερ τότε, εἰ μὲν βούλεσθε, ὡς παίζων, εἰ δʼ, ὡς σπουδάζων, ὅτι δή φημι εὐχῇ χρῆσθαι σφαλερὸν εἶναι νοῦν μὴ κεκτημένον, ἀλλὰ τἀναντία ταῖς βουλήσεσίν

688cBeni ciddi saymak isterseniz, sayın. Çünkü az önce ortaya koyduğumuz sözü izlerseniz, krallarının ve bütün tasarının yıkılışının sebebinin korkaklık olmadığını bulacağınızı umuyorum; yönetenlerin ve yönetilmesi gerekenlerin harp işlerini bilmemesi de değildi sebep; bunlar geri kalan bütün kötülükle, özellikle de insan işlerinin en önemlileri hakkındaki cehaletle bozuldu.

688c

οἱ γίγνεσθαι. σπουδάζοντα δʼ εἴ με τιθέναι βούλεσθε, τίθετε· πάνυ γὰρ οὖν προσδοκῶ νῦν ὑμᾶς εὑρήσειν, τῷ λόγῳ ἑπομένους ὃν ὀλίγον ἔμπροσθε προυθέμεθα, τῆς τῶν βασιλέων τε φθορᾶς καὶ ὅλου τοῦ διανοήματος οὐ δειλίαν οὖσαν τὴν αἰτίαν, οὐδʼ ὅτι τὰ περὶ τὸν πόλεμον οὐκ ἠπίσταντο ἄρχοντές τε καὶ οὓς προσῆκεν ἄρχεσθαι, τῇ λοιπῇ δὲ πάσῃ κακίᾳ διεφθαρμένα, καὶ μάλιστα τῇ περὶ τὰ μέγιστα τῶν

688dBunun o zaman böyle olduğunu, şimdi de nerede oluyorsa böyle olduğunu ve gelecekte de başka türlü olmayacağını, isterseniz, sözün sırasını izleyerek bulmaya ve dostum olduğunuz için elimden geldiğince size açıklamaya çalışacağım.

Kleinias: Seni sözle övmek, yabancı, pek hoş kaçmaz; ama fiilen çok öveceğiz, çünkü söylediklerini gayretle izleyeceğiz. Hür bir insanın övüp övmediği en çok bunda belli olur.

688d

ἀνθρωπίνων πραγμάτων ἀμαθίᾳ. ταῦτʼ οὖν ὡς οὕτω γέγονε περὶ τὰ τότε, καὶ νῦν, εἴ που, γίγνεται, καὶ ἐς τὸν ἔπειτα χρόνον οὐκ ἄλλως συμβήσεται, ἐὰν βούλησθε, πειράσομαι ἰὼν κατὰ τὸν ἑξῆς λόγον ἀνευρίσκειν τε καὶ ὑμῖν δηλοῦν κατὰ δύναμιν ὡς οὖσιν φίλοις.

ΚΛ. λόγῳ μὲν τοίνυν σε, ὦ ξένε, ἐπαινεῖν ἐπαχθέστερον, ἔργῳ δὲ σφόδρα ἐπαινεσόμεθα· προθύμως γὰρ τοῖς λεγομένοις ἐπακολουθήσομεν, ἐν οἷς ὅ γε ἐλεύθερος ἐπαινῶν καὶ μὴ μάλιστʼ ἐστὶν καταφανής.

688eMegillos: Çok güzel, Kleinias; dediğini yapalım.

Kleinias: Tanrı dilerse öyle olacak. Sen yeter ki söyle.

Atinalı: Şimdi sözün kalan yolunda ilerlerken diyoruz ki o gücü o zaman yok eden en büyük cehaletti, şimdi de tabiatı gereği aynı şeyi yapar. Öyleyse, durum böyleyse, kanun koyucu şehirlere elinden geldiğince phronēsis yerleştirmeye, akılsızlığı ise olabildiğince söküp atmaya çalışmalıdır.

Kleinias: Belli.

688e

ΜΕ. ἄριστʼ, ὦ Κλεινία, καὶ ποιῶμεν ἃ λέγεις.

ΚΛ. ἔσται ταῦτα, ἐὰν θεὸς ἐθέλῃ. λέγε μόνον.

ΑΘ. φαμὲν δή νυν, καθʼ ὁδὸν ἰόντες τὴν λοιπὴν τοῦ λόγου, τὴν μεγίστην ἀμαθίαν τότε ἐκείνην τὴν δύναμιν ἀπολέσαι καὶ νῦν ταὐτὸν τοῦτο πεφυκέναι ποιεῖν, ὥστε τόν γε νομοθέτην, εἰ τοῦθʼ οὕτως ἔχει, πειρατέον ταῖς πόλεσιν φρόνησιν μὲν ὅσην δυνατὸν ἐμποιεῖν, τὴν δʼ ἄνοιαν ὅτι μάλιστα ἐξαιρεῖν.

ΚΛ. δῆλον.

689aAtinalı: Peki en büyük cehalet hangisine haklı olarak denebilir? Söyleyeceğim size de uygun gelecek mi, bakın; ben şöyle bir cehaleti en büyük sayıyorum.

Kleinias: Nasıl bir cehalet?

Atinalı: Birine bir şey güzel ya da iyi göründüğü hâlde onu sevmeyip ondan nefret etmesi, kötü ve haksız görüneni ise sevip bağrına basması. Acı ve hazzın logosa uygun kanaatle bu uyuşmazlığına cehaletin son kertesi diyorum; en büyüğü de odur, çünkü psykhēnin kalabalık kısmına aittir.

689a

ΑΘ. τίς οὖν ἡ μεγίστη δικαίως ἂν λέγοιτο ἀμαθία; σκοπεῖτε εἰ συνδόξει καὶ σφῷν λεγόμενον· ἐγὼ μὲν δὴ τὴν τοιάνδε τίθεμαι.

ΚΛ. ποίαν;

ΑΘ. τὴν ὅταν τῴ τι δόξαν καλὸν ἢ ἀγαθὸν εἶναι μὴ φιλῇ τοῦτο ἀλλὰ μισῇ, τὸ δὲ πονηρὸν καὶ ἄδικον δοκοῦν εἶναι φιλῇ τε καὶ ἀσπάζηται. ταύτην τὴν διαφωνίαν λύπης τε καὶ ἡδονῆς πρὸς τὴν κατὰ λόγον δόξαν ἀμαθίαν φημὶ εἶναι τὴν ἐσχάτην, μεγίστην δέ, ὅτι τοῦ πλήθους ἐστὶ τῆς ψυχῆς·

689bÇünkü psykhēnin acı ve haz duyan kısmı, şehirde halk ve kalabalık neyse odur. Psykhē, tabiatça yönetmeye yaraşan bilgilere (epistēmē), kanaatlere ya da logosa karşı çıktığında buna akılsızlık diyorum; bir şehirde kalabalık yöneticilere ve kanunlara itaat etmediğinde de aynı şey olur; tek bir adamda da, psykhēsinde bulunan güzel sözler hiçbir işe yaramayıp tam tersine onlara aykırı her şey yapıldığında. Bütün bu cehaletleri hem şehrin hem tek tek her vatandaşın en ahenksiz cehaletleri sayarım; zanaatkârlarınkini değil. Tabii, yabancılar, ne dediğimi anlıyorsanız.

689b

τὸ γὰρ λυπούμενον καὶ ἡδόμενον αὐτῆς ὅπερ δῆμός τε καὶ πλῆθος πόλεώς ἐστιν. ὅταν οὖν ἐπιστήμαις ἢ δόξαις ἢ λόγῳ ἐναντιῶται, τοῖς φύσει ἀρχικοῖς, ἡ ψυχή, τοῦτο ἄνοιαν προσαγορεύω, πόλεώς τε, ὅταν ἄρχουσιν καὶ νόμοις μὴ πείθηται τὸ πλῆθος, ταὐτόν, καὶ δὴ καὶ ἑνὸς ἀνδρός, ὁπόταν καλοὶ ἐν ψυχῇ λόγοι ἐνόντες μηδὲν ποιῶσιν πλέον ἀλλὰ δὴ τούτοις πᾶν τοὐναντίον, ταύτας πάσας ἀμαθίας τὰς πλημμελεστάτας

689cKleinias: Anlıyoruz, dostum, ve söylediklerini kabul ediyoruz.

Atinalı: Öyleyse şu, karara bağlanmış ve söylenmiş olarak dursun: bu konularda cahil olan vatandaşlara yönetime ait hiçbir şey bırakılmamalı, cahil diye kınanmalıdırlar; hesapta pek usta olsalar, bütün incelikleri ve psykhēyi çevik kılan her şeyi iyice işlemiş olsalar bile. Bunların tersi durumda olanlara ise, deyişin dediği gibi, ne okumayı ne yüzmeyi bilseler de bilge denmeli ve akıllı oldukları için yönetimler onlara verilmelidir.

689c

ἔγωγʼ ἂν θείην πόλεώς τε καὶ ἑνὸς ἑκάστου τῶν πολιτῶν, ἀλλʼ οὐ τὰς τῶν δημιουργῶν, εἰ ἄρα μου καταμανθάνετε, ὦ ξένοι, ὃ λέγω.

ΚΛ. μανθάνομέν τε, ὦ φίλε, καὶ συγχωροῦμεν ἃ λέγεις.

ΑΘ. τοῦτο μὲν τοίνυν οὕτω κείσθω δεδογμένον καὶ λεγόμενον, ὡς τοῖς ταῦτʼ ἀμαθαίνουσι τῶν πολιτῶν οὐδὲν ἐπιτρεπτέον ἀρχῆς ἐχόμενον καὶ ὡς ἀμαθέσιν ὀνειδιστέον, ἂν καὶ πάνυ λογιστικοί τε ὦσι καὶ πάντα τὰ κομψὰ καὶ ὅσα

689dÇünkü, dostlarım, ahenk olmadan phronēsisin en küçük bir türü bile nasıl olabilir? Olamaz. Ahenklerin en güzeline ve en büyüğüne ise en haklı olarak en büyük bilgelik denir. Logosa göre yaşayan ona ortaktır; ondan yoksun olan ise evini yıkar ve şehir için de hiçbir şekilde kurtarıcı olmaz; tam tersine, her seferinde bu konularda cahil olduğu ortaya çıkar.

689d

πρὸς τάχος τῆς ψυχῆς πεφυκότα διαπεπονημένοι ἅπαντα, τοὺς δὲ τοὐναντίον ἔχοντας τούτων ὡς σοφούς τε προσρητέον, ἂν καὶ τὸ λεγόμενον μήτε γράμματα μήτε νεῖν ἐπίστωνται, καὶ τὰς ἀρχὰς δοτέον ὡς ἔμφροσιν. πῶς γὰρ ἄν, ὦ φίλοι, ἄνευ συμφωνίας γένοιτʼ ἂν φρονήσεως καὶ τὸ σμικρότατον εἶδος; οὐκ ἔστιν, ἀλλʼ ἡ καλλίστη καὶ μεγίστη τῶν συμφωνιῶν μεγίστη δικαιότατʼ ἂν λέγοιτο σοφία, ἧς ὁ μὲν κατὰ λόγον ζῶν μέτοχος, ὁ δὲ ἀπολειπόμενος οἰκοφθόρος καὶ περὶ πόλιν οὐδαμῇ σωτὴρ ἀλλὰ πᾶν τοὐναντίον ἀμαθαίνων εἰς ταῦτα

689eBunlar, az önce dediğimiz gibi, böyle söylenmiş olarak konsun.

Kleinias: Konsun.

Atinalı: Şehirlerde yönetenlerin ve yönetilenlerin bulunması elbette zorunludur.

Kleinias: Elbette.

689e

ἑκάστοτε φανεῖται. ταῦτα μὲν οὖν, καθάπερ εἴπομεν ἄρτι, λελεγμένα τεθήτω ταύτῃ.

ΚΛ. κείσθω γὰρ οὖν.

ΑΘ. ἄρχοντας δὲ δὴ καὶ ἀρχομένους ἀναγκαῖον ἐν ταῖς πόλεσιν εἶναί που.

ΚΛ. τί μήν;

690aAtinalı: Pekâlâ. Yönetme ve yönetilme hakları nelerdir ve kaç tanedir, hem büyük ve küçük şehirlerde hem de evlerde? Biri babanın ve annenin hakkı değil midir? Genel olarak ana babanın çocuklarını yönetmesi her yerde doğru bir hak olmaz mı?

Kleinias: Elbette.

Atinalı: Bunu izleyen de soyluların soysuzları yönetmesidir; üçüncüsü de bunlara eklenir: yaşlıların yönetmesi, gençlerin yönetilmesi gerektiği.

Kleinias: Elbette.

690a

ΑΘ. εἶεν· ἀξιώματα δὲ δὴ τοῦ τε ἄρχειν καὶ ἄρχεσθαι ποῖά ἐστι καὶ πόσα, ἔν τε πόλεσιν μεγάλαις καὶ σμικραῖς ἔν τε οἰκίαις ὡσαύτως; ἆρʼ οὐχὶ ἓν μὲν τό τε πατρὸς καὶ μητρός; καὶ ὅλως γονέας ἐκγόνων ἄρχειν ἀξίωμα ὀρθὸν πανταχοῦ ἂν εἴη;

ΚΛ. καὶ μάλα.

ΑΘ. τούτῳ δέ γε ἑπόμενον γενναίους ἀγεννῶν ἄρχειν· καὶ τρίτον ἔτι τούτοις συνέπεται τὸ πρεσβυτέρους μὲν ἄρχειν δεῖν, νεωτέρους δὲ ἄρχεσθαι.

ΚΛ. τί μήν;

690bAtinalı: Dördüncüsü de kölelerin yönetilmesi, efendilerin yönetmesi.

Kleinias: Nasıl olmasın?

Atinalı: Beşincisi sanırım güçlünün yönetmesi, zayıfın yönetilmesi.

Kleinias: Pek de zorunlu bir yönetimden söz ettin.

Atinalı: Hem de bütün canlılar arasında en yaygın olanından ve Thebaili Pindaros'un bir zaman dediği gibi tabiata uygun olanından. Ama en büyük hak, anlaşılan, altıncısı olur: bilmeyenin izlemesini, phronēsis sahibinin ise önderlik edip yönetmesini buyuran.

690b

ΑΘ. τέταρτον δʼ αὖ δούλους μὲν ἄρχεσθαι, δεσπότας δὲ ἄρχειν.

ΚΛ. πῶς γὰρ οὔ;

ΑΘ. πέμπτον γε οἶμαι τὸ κρείττονα μὲν ἄρχειν, τὸν ἥττω δὲ ἄρχεσθαι.

ΚΛ. μάλα γε ἀναγκαῖον ἀρχὴν εἴρηκας.

ΑΘ. καὶ πλείστην γε ἐν σύμπασιν τοῖς ζῴοις οὖσαν καὶ κατὰ φύσιν, ὡς ὁ Θηβαῖος ἔφη ποτὲ Πίνδαρος. τὸ δὲ μέγιστον, ὡς ἔοικεν, ἀξίωμα ἕκτον ἂν γίγνοιτο, ἕπεσθαι μὲν τὸν ἀνεπιστήμονα κελεῦον, τὸν δὲ φρονοῦντα ἡγεῖσθαί τε καὶ

690cGerçi bunun, ey bilgelerin bilgesi Pindaros, tabiata aykırı olduğunu söyleyemem; tabiata uygundur derim: zorla değil, gönüllüler üzerinde kanunun yönetimi.

Kleinias: Çok doğru söylüyorsun.

Atinalı: Yedinci bir yönetimi de tanrıların sevdiği ve talihli bir yönetim diyerek bir kuraya bağlıyoruz; kurayı kazananın yönetmesinin, kaybedenin ise çekilip yönetilmesinin en adil şey olduğunu söylüyoruz.

Kleinias: Pek doğru söylüyorsun.

690c

ἄρχειν. καίτοι τοῦτό γε, ὦ Πίνδαρε σοφώτατε, σχεδὸν οὐκ ἂν παρὰ φύσιν ἔγωγε φαίην γίγνεσθαι, κατὰ φύσιν δέ, τὴν τοῦ νόμου ἑκόντων ἀρχὴν ἀλλʼ οὐ βίαιον πεφυκυῖαν.

ΚΛ. ὀρθότατα λέγεις.

ΑΘ. θεοφιλῆ δέ γε καὶ εὐτυχῆ τινα λέγοντες ἑβδόμην ἀρχήν, εἰς κλῆρόν τινα προάγομεν, καὶ λαχόντα μὲν ἄρχειν, δυσκληροῦντα δὲ ἀπιόντα ἄρχεσθαι τὸ δικαιότατον εἶναί φαμεν.

ΚΛ. ἀληθέστατα λέγεις.

690dAtinalı: Kanun koymaya kolayca girişenlerden birine şaka yollu şöyle diyebiliriz: "Görüyor musun, ey kanun koyucu, yöneticilere dair ne kadar hak var ve bunlar tabiatça birbirine zıt? Çünkü şimdi iç çekişmelerin bir kaynağını bulduk; onu tedavi etmen gerekir. Önce bizimle birlikte şunu incele: Argos ve Messene kralları neyi, nasıl bunlara aykırı yaparak hem kendilerini hem de o zaman harikulade olan Hellen gücünü yıktılar?"

690d

ΑΘ. ὁρᾷς δή, φαῖμεν ἄν, ὦ νομοθέτα, πρός τινα παίζοντες τῶν ἐπὶ νόμων θέσιν ἰόντων ῥᾳδίως, ὅσα ἐστὶ πρὸς ἄρχοντας ἀξιώματα, καὶ ὅτι πεφυκότα πρὸς ἄλληλα ἐναντίως; νῦν γὰρ δὴ στάσεων πηγήν τινα ἀνηυρήκαμεν ἡμεῖς, ἣν δεῖ σε θεραπεύειν. πρῶτον δὲ μεθʼ ἡμῶν ἀνάσκεψαι πῶς τε καὶ τί παρὰ ταῦτα ἁμαρτόντες οἱ περί τε Ἄργος καὶ Μεσσήνην βασιλῆς αὑτοὺς ἅμα καὶ τὴν τῶν Ἑλλήνων δύναμιν,

690eYarının çoğu zaman bütünden fazla olduğunu söyleyen Hesiodos'un pek doğru söylediğini bilmedikleri için değil mi? Bütünü almak zararlı, yarısı ise ölçülü olduğunda Hesiodos ölçülüyü ölçüsüzden fazla saymıştır; çünkü daha iyi olan, daha kötü olandan fazladır.

Kleinias: Pek doğru.

Atinalı: Peki bunun her seferinde önce krallarda mı belirip yıkıma yol açtığını sanıyoruz, yoksa halklarda mı?

690e

οὖσαν θαυμαστὴν ἐν τῷ τότε χρόνῳ, διέφθειραν. ἆρʼ οὐκ ἀγνοήσαντες τὸν Ἡσίοδον ὀρθότατα λέγοντα ὡς τὸ ἥμισυ τοῦ παντὸς πολλάκις ἐστὶ πλέον; ὁπόταν ᾖ τὸ μὲν ὅλον λαμβάνειν ζημιῶδες, τὸ δʼ ἥμισυ μέτριον, τότε τὸ μέτριον τοῦ ἀμέτρου πλέον ἡγήσατο, ἄμεινον ὂν χείρονος.

ΚΛ. ὀρθότατά γε.

ΑΘ. πότερον οὖν οἰόμεθα περὶ βασιλέας τοῦτʼ ἐγγιγνόμενον ἑκάστοτε διαφθείρειν πρότερον, ἢ ἐν τοῖσιν δήμοις;

691aKleinias: Muhtemel olan ve çoğunlukla görülen, bunun lüks yüzünden kibirle yaşayan kralların hastalığı olduğudur.

Atinalı: Öyleyse o zamanki kralların önce buna yakalandığı açık değil mi: konulan kanunlardan fazlasını istediler. Sözle ve yeminle onayladıkları şeyle kendi kendileriyle uyuşmadılar; bu uyuşmazlık da, dediğimiz gibi, en büyük cehalet olduğu hâlde bilgelik gibi görünerek ahenksizliği ve acı bir kabalığıyla bütün o düzeni yıktı.

Kleinias: Öyle görünüyor.

691a

ΚΛ. τὸ μὲν εἰκὸς καὶ τὸ πολύ, βασιλέων τοῦτʼ εἶναι νόσημα ὑπερηφάνως ζώντων διὰ τρυφάς.

ΑΘ. οὐκοῦν δῆλον ὡς πρῶτον τοῦτο οἱ τότε βασιλῆς ἔσχον, τὸ πλεονεκτεῖν τῶν τεθέντων νόμων, καὶ ὃ λόγῳ τε καὶ ὅρκῳ ἐπῄνεσαν, οὐ συνεφώνησαν αὑτοῖς, ἀλλὰ ἡ διαφωνία, ὡς ἡμεῖς φαμεν, οὖσα ἀμαθία μεγίστη, δοκοῦσα δὲ σοφία, πάντʼ ἐκεῖνα διὰ πλημμέλειαν καὶ ἀμουσίαν τὴν πικρὰν διέφθειρεν;

ΚΛ. ἔοικε γοῦν.

691bAtinalı: Pekâlâ. O zaman kanun koyucu kanunları koyarken bu hâlin (hâl) doğmasına karşı neye dikkat etmeliydi? Tanrılar aşkına, bunu şimdi bilmek de söylemek de güç değil, hiçbir bilgelik istemez; ama o zaman önceden görmek mümkün olsaydı, önceden gören bizden daha bilge olmaz mıydı?

Megillos: Neyi kastediyorsun?

Atinalı: Sizde olmuş olana bakarak, Megillos, o zaman ne olması gerektiğini şimdi anlamak, anladıktan sonra da söylemek kolaydır.

Megillos: Daha açık söyle.

Atinalı: En açığı şöyle olur.

Megillos: Nasıl?

691b

ΑΘ. εἶεν· τί δὴ τὸν νομοθέτην ἔδει τότε τιθέντα εὐλαβηθῆναι τούτου περὶ τοῦ πάθους τῆς γενέσεως; ἆρʼ ὦ πρὸς θεῶν νῦν μὲν οὐδὲν σοφὸν γνῶναι τοῦτο οὐδʼ εἰπεῖν χαλεπόν, εἰ δὲ προϊδεῖν ἦν τότε, σοφώτερος ἂν ἦν ἡμῶν ὁ προϊδών;

ΜΕ. τὸ ποῖον δὴ λέγεις;

ΑΘ. εἰς τὸ γεγονὸς παρʼ ὑμῖν, ὦ Μέγιλλε, ἔστιν νῦν γε κατιδόντα γνῶναι, καὶ γνόντα εἰπεῖν ῥᾴδιον, ὃ τότε ἔδει γίγνεσθαι.

ΜΕ. σαφέστερον ἔτι λέγε.

ΑΘ. τὸ τοίνυν σαφέστατον ἂν εἴη τὸ τοιόνδε.

ΜΕ. τὸ ποῖον;

691cAtinalı: Biri ölçüyü bir yana bırakıp küçük olanlara daha büyüğünü verirse, gemilere yelken, bedenlere yiyecek, psykhēlere yönetim verirse, her şey alt üst olur; azgınlaşıp kimi hastalığa koşar, kimi de küstahlığın çocuğu olan haksızlığa. Peki ne demek istiyoruz? Şunu mu: dostlarım, ölümlü bir psykhēnin tabiatı, gençken ve hesap vermek zorunda değilken insanlar arasındaki en büyük yönetimi taşıyamaz; en büyük hastalık olan akılsızlık düşüncesini doldurur, en yakın dostlarının nefretini kazanır; bu da olunca onu çabucak yıkar ve bütün gücünü yok eder.

691c

ΑΘ. ἐάν τις μείζονα διδῷ τοῖς ἐλάττοσι [δύναμιν] παρεὶς τὸ μέτριον, πλοίοις τε ἱστία καὶ σώμασιν τροφὴν καὶ ψυχαῖς ἀρχάς, ἀνατρέπεταί που πάντα, καὶ ἐξυβρίζοντα τὰ μὲν εἰς νόσους θεῖ, τὰ δʼ εἰς ἔκγονον ὕβρεως ἀδικίαν. τί οὖν δή ποτε λέγομεν; ἆρά γε τὸ τοιόνδε, ὡς οὐκ ἔστʼ, ὦ φίλοι ἄνδρες, θνητῆς ψυχῆς φύσις ἥτις ποτὲ δυνήσεται τὴν μεγίστην ἐν ἀνθρώποις ἀρχὴν φέρειν νέα καὶ ἀνυπεύθυνος,

691dÖlçüyü bilip buna karşı önlem almak büyük kanun koyuculara düşer. O zaman olanı şimdi pekâlâ tahmin edebiliriz; görünüşe göre şuydu:

Megillos: Neydi?

Atinalı: Sizi gözeten bir tanrı vardı; geleceği önceden görerek size tek bir kraliyet soyu yerine ikiz bir soy yetiştirdi ve krallığı ölçüye daha çok yaklaştırdı.

691d

ὥστε μὴ τῆς μεγίστης νόσου ἀνοίας πληρωθεῖσα αὑτῆς τὴν διάνοιαν, μῖσος ἔχειν πρὸς τῶν ἐγγύτατα φίλων, ὃ γενόμενον ταχὺ διέφθειρεν αὐτὴν καὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν ἠφάνισεν αὐτῆς; τοῦτʼ οὖν εὐλαβηθῆναι γνόντας τὸ μέτριον μεγάλων νομοθετῶν. ὡς οὖν δὴ τότε γενόμενον, νῦν ἔστιν μετριώτατα τοπάσαι· τὸ δʼ ἔοικεν εἶναι—

ΜΕ. τὸ ποῖον;

ΑΘ. θεὸς εἶναι κηδόμενος ὑμῶν τις, ὃς τὰ μέλλοντα προορῶν, δίδυμον ὑμῖν φυτεύσας τὴν τῶν βασιλέων γένεσιν

691eBundan sonra, ilahi bir güçle karışmış bir insan tabiatı, yönetiminizin hâlâ iltihaplı olduğunu görünce, soyun verdiği kendini beğenmiş kuvvete yaşlılığın itidalli gücünü karıştırdı: yirmi sekiz yaşlının gücünü en önemli işlerde kralların gücüyle eşit oylu kıldı.

691e

ἐκ μονογενοῦς, εἰς τὸ μέτριον μᾶλλον συνέστειλε. καὶ μετὰ τοῦτο ἔτι φύσις τις ἀνθρωπίνη μεμειγμένη θείᾳ τινὶ δυνάμει, κατιδοῦσα ὑμῶν τὴν ἀρχὴν φλεγμαίνουσαν ἔτι, μείγνυσιν τὴν

692aÜçüncü kurtarıcınız da yönetimin hâlâ kabarıp öfkelendiğini görünce ona eforların gücünü bir gem gibi taktı ve onu kurayla verilen bir güce yaklaştırdı. İşte bu hesapla sizdeki krallık, gereken unsurlardan karışıp ölçü kazanarak hem kendisi kurtuldu hem de ötekilerin kurtuluşuna sebep oldu.

692a

κατὰ γῆρας σώφρονα δύναμιν τῇ κατὰ γένος αὐθάδει ῥώμῃ, τὴν τῶν ὀκτὼ καὶ εἴκοσι γερόντων ἰσόψηφον εἰς τὰ μέγιστα τῇ τῶν βασιλέων ποιήσασα δυνάμει. ὁ δὲ τρίτος σωτὴρ ὑμῖν ἔτι σπαργῶσαν καὶ θυμουμένην τὴν ἀρχὴν ὁρῶν, οἷον ψάλιον ἐνέβαλεν αὐτῇ τὴν τῶν ἐφόρων δύναμιν, ἐγγὺς τῆς κληρωτῆς ἀγαγὼν δυνάμεως· καὶ κατὰ δὴ τοῦτον τὸν λόγον ἡ βασιλεία παρʼ ὑμῖν, ἐξ ὧν ἔδει σύμμεικτος γενομένη καὶ μέτρον ἔχουσα, σωθεῖσα αὐτὴ σωτηρίας τοῖς ἄλλοις γέγονεν

692bÇünkü iş Temenos'a, Kresphontes'e ve o zamanki kanun koyuculara, onlar her kimse, kalsaydı Aristodemos'un payı bile asla kurtulamazdı; zira kanun koymakta yeterince tecrübeli değillerdi. Yoksa tiranlığa dönüşebilecek bir yönetimi eline almış genç bir psykhēyi yeminlerle ölçülü kılabileceklerini asla sanmazlardı. Oysa şimdi tanrı, en çok kalıcı olacak yönetimin nasıl olması gerektiğini, bugün de nasıl olması gerektiğini gösterdi. Bunu bizim bilmemiz, daha önce dediğim gibi, olup bittikten sonra hiçbir bilgelik sayılmaz; çünkü olmuş bir örneğe (örnek) bakarak görmek hiç güç değildir. Ama o zaman biri bunları önceden görüp yönetimleri ölçülü kılabilseydi ve üçünden tek bir yönetim yapabilseydi, o zaman tasarlanmış bütün güzel şeyleri kurtarırdı; ne Pers seferi ne başka bir sefer bizi küçümseyip değersiz sayarak Hellas'a yönelemezdi.

692b

αἰτία. ἐπεὶ ἐπί γε Τημένῳ καὶ Κρεσφόντῃ καὶ τοῖς τότε νομοθέταις, οἵτινες ἄρα ἦσαν νομοθετοῦντες, οὐδʼ ἡ Ἀριστοδήμου μερὶς ἐσώθη ποτʼ ἄν—οὐ γὰρ ἱκανῶς ἦσαν νομοθεσίας ἔμπειροι· σχεδὸν γὰρ οὐκ ἄν ποτʼ ᾠήθησαν ὅρκοις μετριάσαι ψυχὴν νέαν, λαβοῦσαν ἀρχὴν ἐξ ἧς δυνατὸν ἦν τυραννίδα γενέσθαι—νῦν δʼ ὁ θεὸς ἔδειξεν οἵαν ἔδει καὶ δεῖ δὴ τὴν μενοῦσαν μάλιστα ἀρχὴν γίγνεσθαι. τὸ δὲ παρʼ

692cKleinias: Doğru söylüyorsun.

692c

ἡμῶν γιγνώσκεσθαι ταῦτα, ὅπερ εἶπον ἔμπροσθεν, νῦν μὲν γενόμενον οὐδὲν σοφόν—ἐκ γὰρ παραδείγματος ὁρᾶν γεγονότος οὐδὲν χαλεπόν—εἰ δʼ ἦν τις προορῶν τότε ταῦτα καὶ δυνάμενος μετριάσαι τὰς ἀρχὰς καὶ μίαν ἐκ τριῶν ποιῆσαι, τά τε νοηθέντα ἂν καλὰ τότε πάντα ἀπέσωσε καὶ οὐκ ἄν ποτε ὁ Περσικὸς ἐπὶ τὴν Ἑλλάδα οὐδʼ ἄλλος οὐδεὶς στόλος ἂν ὥρμησε, καταφρονήσας ὡς ὄντων ἡμῶν βραχέος ἀξίων.

ΚΛ. ἀληθῆ λέγεις.

692dAtinalı: Gerçekten de onları utanç verici bir biçimde püskürttüler, Kleinias. Utanç verici derken, o zamanki insanların karada da denizde de güzel savaşlar kazanmadıklarını söylemiyorum. O zaman utanç verici dediğim şu: önce, o üç şehirden yalnızca biri Hellas'ı savundu; öteki ikisi ise öylesine bozulmuştu ki biri, Lakedaimon'la var gücüyle harbederek onun Hellas'ı savunmasını bile engelliyordu; öteki de, paylaşım zamanında birinci olan Argos ise, barbara karşı savunmaya çağrıldığında ne dinledi ne savundu.

692d

ΑΘ. αἰσχρῶς γοῦν ἠμύναντο αὐτούς, ὦ Κλεινία. τὸ δʼ αἰσχρὸν λέγω οὐχ ὡς οὐ νικῶντές γε οἱ τότε καὶ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν καλὰς νενικήκασι μάχας· ἀλλὰ ὅ φημι αἰσχρὸν τότʼ εἶναι, τόδε λέγω, τὸ πρῶτον μὲν ἐκείνων τῶν πόλεων τριῶν οὐσῶν μίαν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος ἀμῦναι, τὼ δὲ δύο κακῶς οὕτως εἶναι διεφθαρμένα, ὥστε ἡ μὲν καὶ Λακεδαίμονα διεκώλυεν ἐπαμύνειν αὐτῇ, πολεμοῦσα αὐτῇ κατὰ κράτος, ἡ δʼ αὖ πρωτεύουσα ἐν τοῖς τότε χρόνοις τοῖς

692eO harpte olanları uzun uzun anlatan biri, Hellas'ı hiç de yakışık almayan şeylerle suçlamış olurdu. Hellas'ın kendini savunduğunu söyleyen de doğru söylemiş olmazdı. Atinalıların ve Lakedaimonluların ortak kararlılığı gelmekte olan köleliği püskürtmeseydi, Hellen soylarının hepsi çoktan birbirine karışmış olurdu; Hellenler arasında barbarlar, barbarlar arasında Hellenler; tıpkı bugün Perslerin tiranlıkla yönettiği halkların oraya buraya sürülüp bir araya toplanarak darmadağın yaşaması gibi.

692e

περὶ τὴν διανομήν, ἡ περὶ τὸ Ἄργος, παρακαλουμένη ἀμύνειν τὸν βάρβαρον οὔθʼ ὑπήκουσεν οὔτʼ ἤμυνεν. πολλὰ δὲ λέγων ἄν τις τὰ τότε γενόμενα περὶ ἐκεῖνον τὸν πόλεμον, τῆς Ἑλλάδος οὐδαμῶς εὐσχήμονα ἂν κατηγοροῖ·

ΑΘ. οὐδʼ αὖ ἀμύνασθαι τήν γε Ἑλλάδα λέγων ὀρθῶς ἂν λέγοι, ἀλλʼ εἰ μὴ τό τε Ἀθηναίων καὶ τὸ Λακεδαιμονίων κοινῇ διανόημα

693aKleinias ve Megillos, eskinin ve bugünün siyaset adamı denen kişilerini ve kanun koyucularını işte bunlarla eleştirebiliriz; amacımız bunların sebeplerini araştırarak, bunların yerine başka ne yapılması gerektiğini bulmaktır.

693a

ἤμυνεν τὴν ἐπιοῦσαν δουλείαν, σχεδὸν ἂν ἤδη πάντʼ ἦν μεμειγμένα τὰ τῶν Ἑλλήνων γένη ἐν ἀλλήλοις, καὶ βάρβαρα ἐν Ἕλλησι καὶ Ἑλληνικὰ ἐν βαρβάροις, καθάπερ ὧν Πέρσαι τυραννοῦσι τὰ νῦν διαπεφορημένα καὶ συμπεφορημένα κακῶς ἐσπαρμένα κατοικεῖται. ταῦτʼ, ὦ Κλεινία καὶ Μέγιλλε, ἔχομεν ἐπιτιμᾶν τοῖς τε πάλαι πολιτικοῖς λεγομένοις καὶ νομοθέταις καὶ τοῖς νῦν, ἵνα τὰς αἰτίας αὐτῶν ἀναζητοῦντες,

693bNitekim şimdi de dedik ki büyük ve karışık olmayan yönetimler kanunla kurulmamalıdır; şunu düşünmek gerekir: bir şehir hür, akıllı ve kendi kendisiyle dost olmalıdır; kanun koyan da buna bakarak kanun koymalıdır. Daha önce pek çok kez birtakım şeyler ortaya koyup kanun koyucunun bunlara bakarak kanun koyması gerektiğini söylediysek ve ortaya konan şeyler her seferinde aynı görünmüyorsa, buna şaşmayalım.

693b

ἀνευρίσκωμεν τί παρὰ ταῦτα ἔδει πράττειν ἄλλο· οἷον δὴ καὶ τὸ παρὸν εἴπομεν, ὡς ἄρα οὐ δεῖ μεγάλας ἀρχὰς οὐδʼ αὖ ἀμείκτους νομοθετεῖν, διανοηθέντας τὸ τοιόνδε, ὅτι πόλιν ἐλευθέραν τε εἶναι δεῖ καὶ ἔμφρονα καὶ ἑαυτῇ φίλην, καὶ τὸν νομοθετοῦντα πρὸς ταῦτα βλέποντα δεῖ νομοθετεῖν. μὴ θαυμάσωμεν δὲ εἰ πολλάκις ἤδη προθέμενοι ἄττα, εἰρήκαμεν ὅτι πρὸς ταῦτα δεῖ νομοθετεῖν βλέποντα τὸν νομοθέτην,

693cTersine şunu hesaba katmak gerekir: itidalli olmaya, phronēsise ya da dostluğa bakmak gerektiğini söylediğimizde bu hedef başka değil, aynıdır. Böyle başka pek çok söz geçse de bu bizi şaşırtmasın.

Kleinias: Sözlere geri dönerken öyle yapmaya çalışacağız. Şimdi de dostluk, phronēsis ve hürriyet hakkında, kanun koyucunun neyi hedeflemesi gerektiğini söylemek istiyordun; onu söyle.

693c

τὰ δὲ προτεθέντα οὐ ταὐτὰ ἡμῖν φαίνεται ἑκάστοτε· ἀλλὰ ἀναλογίζεσθαι χρή, ὅταν πρὸς τὸ σωφρονεῖν φῶμεν δεῖν βλέπειν, ἢ πρὸς φρόνησιν ἢ φιλίαν, ὡς ἔσθʼ οὗτος ὁ σκοπὸς οὐχ ἕτερος ἀλλʼ ὁ αὐτός, καὶ ἄλλα δὴ πολλὰ ἡμᾶς τοιαῦτα ἂν γίγνηται ῥήματα μὴ διαταραττέτω.

ΚΛ. πειρασόμεθα ποιεῖν οὕτως ἐπανιόντες τοὺς λόγους· καὶ νῦν δὴ τὸ περὶ τῆς φιλίας τε καὶ φρονήσεως καὶ ἐλευθερίας, πρὸς ὅτι βουλόμενος ἔμελλες λέγειν δεῖν στοχάζεσθαι

693dAtinalı: Dinle öyleyse. Devlet düzenlerinin adeta iki anası vardır; ötekilerin bunlardan doğduğunu söyleyen doğru söylemiş olur. Birine monarşi, ötekine demokrasi demek doğrudur; birinin en uç hâli Pers soyunda, ötekinin ise bizdedir. Ötekilerin hemen hepsi, dediğim gibi, bunlardan çeşitlenmiştir. Hürriyet ve phronēsisle birlikte dostluk olacaksa, ikisinden de pay almak gerekir, hem de zorunlu olarak.

693d

τὸν νομοθέτην, λέγε.

ΑΘ. ἄκουσον δή νυν. εἰσὶν πολιτειῶν οἷον μητέρες δύο τινές, ἐξ ὧν τὰς ἄλλας γεγονέναι λέγων ἄν τις ὀρθῶς λέγοι, καὶ τὴν μὲν προσαγορεύειν μοναρχίαν ὀρθόν, τὴν δʼ αὖ δημοκρατίαν, καὶ τῆς μὲν τὸ Περσῶν γένος ἄκρον ἔχειν, τῆς δὲ ἡμᾶς· αἱ δʼ ἄλλαι σχεδὸν ἅπασαι, καθάπερ εἶπον, ἐκ τούτων εἰσὶ διαπεποικιλμέναι. δεῖ δὴ οὖν καὶ ἀναγκαῖον μεταλαβεῖν ἀμφοῖν τούτοιν, εἴπερ ἐλευθερία τʼ ἔσται καὶ

693eSözümüz bize tam da bunu buyurmak istiyor; bunlardan payı olmayan bir şehrin asla güzel yönetilemeyeceğini söylüyor.

Kleinias: Nasıl yönetilsin?

Atinalı: Biri monarşik olanı, öteki hür olanı gereğinden fazla ve tek başına sevdiği için ikisinde de bunların ölçülüsü yoktur; sizinkilerde ise, Lakon ve Girit düzenlerinde, daha çok vardır. Atinalılar ve Persler eskiden aşağı yukarı böyleydi, şimdi daha az.

693e

φιλία μετὰ φρονήσεως· ὃ δὴ βούλεται ἡμῖν ὁ λόγος προστάττειν, λέγων ὡς οὐκ ἄν ποτε τούτων πόλις ἄμοιρος γενομένη πολιτευθῆναι δύναιτʼ ἂν καλῶς.

ΚΛ. πῶς γὰρ ἄν;

ΑΘ. ἡ μὲν τοίνυν τὸ μοναρχικόν, ἡ δὲ τὸ ἐλεύθερον ἀγαπήσασα μειζόνως ἢ ἔδει μόνον, οὐδετέρα τὰ μέτρια κέκτηται τούτων, αἱ δὲ ὑμέτεραι, ἥ τε Λακωνικὴ καὶ Κρητική, μᾶλλον· Ἀθηναῖοι δὲ καὶ Πέρσαι τὸ μὲν πάλαι οὕτω

694aSebeplerini inceleyelim, değil mi?

Kleinias: Kesinlikle, ortaya koyduğumuz şeyi bitirmek istiyorsak.

Atinalı: Dinleyelim öyleyse. Persler, Kyros zamanında kölelik ile hürriyet arasında ölçüyü daha çok tuttukları sırada önce kendileri hür oldular, sonra da başka pek çok halkın efendisi oldular. Çünkü yöneticiler yönetilenlere hürriyetten pay verip onları eşitliğe yaklaştırdıkları için askerler komutanlarına daha dost oluyor, tehlikelerde kendilerini gayretle ortaya koyuyorlardı.

694a

πως, τὸ νῦν δὲ ἧττον. τὰ δʼ αἴτια διέλθωμεν· ἦ γάρ;

ΚΛ. πάντως, εἴ γέ που μέλλομεν ὃ προυθέμεθα περαίνειν.

ΑΘ. ἀκούωμεν δή. Πέρσαι γάρ, ὅτε μὲν τὸ μέτριον μᾶλλον δουλείας τε καὶ ἐλευθερίας ἦγον ἐπὶ Κύρου, πρῶτον μὲν ἐλεύθεροι ἐγένοντο, ἔπειτα δὲ ἄλλων πολλῶν δεσπόται. ἐλευθερίας γὰρ ἄρχοντες μεταδιδόντες ἀρχομένοις καὶ ἐπὶ τὸ ἴσον ἄγοντες, μᾶλλον φίλοι τε ἦσαν στρατιῶται στρατηγοῖς

694bAralarında phronēsis sahibi ve öğüt vermeye yetenekli biri varsa da, kral kıskanç olmadığı, tersine söz hürriyeti tanıyıp bir konuda öğüt verebilenleri onurlandırdığı için, düşünme gücünü ortaya, herkesin hizmetine koyuyordu. O zaman her şey hürriyet, dostluk ve nous ortaklığı (koinonia) sayesinde onlar için ilerledi.

Kleinias: Anlatılanlar aşağı yukarı böyle olmuş gibi.

694b

καὶ προθύμους αὑτοὺς ἐν τοῖς κινδύνοις παρείχοντο· καὶ εἴ τις αὖ φρόνιμος ἦν ἐν αὐτοῖς καὶ βουλεύειν δυνατός, οὐ φθονεροῦ τοῦ βασιλέως ὄντος, διδόντος δὲ παρρησίαν καὶ τιμῶντος τοὺς εἴς τι δυναμένους συμβουλεύειν, κοινὴν τὴν τοῦ φρονεῖν εἰς τὸ μέσον παρείχετο δύναμιν, καὶ πάντα δὴ τότε ἐπέδωκεν αὐτοῖς διʼ ἐλευθερίαν τε καὶ φιλίαν καὶ νοῦ κοινωνίαν.

ΚΛ. ἔοικέν γέ πως τὰ λεγόμενα οὕτω γεγονέναι.

694cAtinalı: Peki Kambyses zamanında nasıl yıkıldı da Dareios zamanında yeniden kurtuldu sayılır? İsterseniz bir çeşit kehanete başvurarak düşünelim mi?

Kleinias: Bu bizi, yöneldiğimiz incelemeye götürüyor.

Atinalı: Kyros hakkında şimdi şöyle bir kehanette bulunuyorum: başka bakımlardan iyi bir komutan ve vatanını seven biriydi, ama doğru terbiyeye hiç dokunmamış, ev idaresine de hiç kafa yormamıştı.

Kleinias: Buna neden öyle diyelim?

694c

ΑΘ. πῇ δὴ οὖν ποτε ἀπώλετο ἐπὶ Καμβύσου καὶ πάλιν ἐπὶ Δαρείου σχεδὸν ἐσώθη; βούλεσθε οἷον μαντείᾳ διανοηθέντες χρώμεθα;

ΚΛ. φέρει γοῦν ἡμῖν σκέψιν τοῦτο ἐφʼ ὅπερ ὡρμήκαμεν.

ΑΘ. μαντεύομαι δὴ νῦν περί γε Κύρου, τὰ μὲν ἄλλʼ αὐτὸν στρατηγόν τε ἀγαθὸν εἶναι καὶ φιλόπολιν, παιδείας δὲ ὀρθῆς οὐχ ἧφθαι τὸ παράπαν, οἰκονομίᾳ τε οὐδὲν τὸν νοῦν προσεσχηκέναι.

ΚΛ. πῶς δὴ τὸ τοιοῦτον φῶμεν;

694dAtinalı: Görünüşe göre gençliğinden beri bütün hayatı boyunca seferdeydi; çocuklarını yetiştirmeleri için kadınlara bıraktı. Kadınlar da onları, sanki çocukluktan beri mesut ve bahtiyar olmuşlar, bunların hiçbirine ihtiyaçları yokmuş gibi yetiştirdiler. Yeterince mesut oldukları için kimsenin onlara hiçbir konuda karşı çıkmasına izin vermeyerek, herkesi onların her sözünü ve her yaptığını övmeye zorlayarak onları böyle insanlar olarak yetiştirdiler.

Kleinias: Anlaşılan güzel bir yetiştirmeden söz ettin.

694d

ΑΘ. ἔοικεν ἐκ νέου στρατεύεσθαι διὰ βίου, ταῖς γυναιξὶν παραδοὺς τοὺς παῖδας τρέφειν. αἱ δὲ ὡς εὐδαίμονας αὐτοὺς ἐκ τῶν παίδων εὐθὺς καὶ μακαρίους ἤδη γεγονότας καὶ ἐπιδεεῖς ὄντας τούτων οὐδενὸς ἔτρεφον· κωλύουσαι δὲ ὡς οὖσιν ἱκανῶς εὐδαίμοσιν μήτε αὐτοῖς ἐναντιοῦσθαι μηδένα εἰς μηδέν, ἐπαινεῖν τε ἀναγκάζουσαι πάντας τὸ λεγόμενον ἢ πραττόμενον ὑπʼ αὐτῶν, ἔθρεψαν τοιούτους τινάς.

ΚΛ. καλήν, ὡς ἔοικας, τροφὴν εἴρηκας.

694eAtinalı: Kadın işi bir yetiştirme: yeni zenginleşmiş kraliçelerin, erkekler harpler ve pek çok tehlike yüzünden hiç boş kalmadığından erkeksiz kalmış hâlde çocukları yetiştirmesi.

Kleinias: Akla yatkın.

Atinalı: Babaları da onlar için sürüler, koyunlar, insan ve başka pek çok şeyden oluşan sürüler ediniyordu; ama bunları bırakacağı çocuklarının ata tekhnēsinde yetiştirilmediğini bilmiyordu. Bu tekhnē Pers tekhnēsiydi; Persler sert bir toprağın evlatları olan çobanlar olduğu için bu tekhnē de serttir; çobanları pek güçlü, açıkta yatabilen, uykusuz kalabilen ve gerekirse sefere çıkabilen kişiler hâline getirmeye yeter.

694e

ΑΘ. γυναικείαν μὲν οὖν βασιλίδων γυναικῶν νεωστὶ γεγονυιῶν πλουσίων, καὶ ἐν ἀνδρῶν ἐρημίᾳ, διὰ τὸ μὴ σχολάζειν ὑπὸ πολέμων καὶ πολλῶν κινδύνων, τοὺς παῖδας τρεφουσῶν.

ΚΛ. ἔχει γὰρ λόγον.

ΑΘ. ὁ δὲ πατήρ γε αὐτοῖς αὖ ποίμνια μὲν καὶ πρόβατα καὶ ἀγέλας ἀνδρῶν τε καὶ ἄλλων πολλῶν πολλὰς ἐκτᾶτο,

695aOğullarının, sözde saadet (saadet) yüzünden bozulmuş Med terbiyesiyle kadınlar ve hadımlar tarafından yetiştirilmesine göz yumdu; bu yüzden oğulları, azar işitmeden büyütülenlerin olması beklenen kişiler oldular.

695a

αὐτοὺς δὲ οἷς ταῦτα παραδώσειν ἔμελλεν ἠγνόει τὴν πατρῴαν οὐ παιδευομένους τέχνην, οὖσαν Περσικήν—ποιμένων ὄντων Περσῶν, τραχείας χώρας ἐκγόνων—σκληρὰν καὶ ἱκανὴν ποιμένας ἀπεργάζεσθαι μάλα ἰσχυροὺς καὶ δυναμένους θυραυλεῖν καὶ ἀγρυπνεῖν καὶ εἰ στρατεύεσθαι δέοι στρατεύεσθαι· διεφθαρμένην δὲ παιδείαν ὑπὸ τῆς λεγομένης εὐδαιμονίας τὴν Μηδικὴν περιεῖδεν ὑπὸ γυναικῶν τε καὶ εὐνούχων παιδευθέντας

695bKyros ölünce çocukları, lüks ve başıboşlukla dolu olarak yönetimi devraldılar. Önce biri, ötekinin kendisiyle eşit olmasına öfkelenerek onu öldürdü; sonra kendisi de sarhoşluk ve terbiyesizlik yüzünden çılgına dönüp yönetimi Medlere ve o zaman hadım denen adama kaptırdı; o adam Kambyses'in budalalığını küçümsemişti.

695b

αὑτοῦ τοὺς ὑεῖς, ὅθεν ἐγένοντο οἵους ἦν αὐτοὺς εἰκὸς γενέσθαι, τροφῇ ἀνεπιπλήκτῳ τραφέντας. παραλαβόντες δʼ οὖν οἱ παῖδες τελευτήσαντος Κύρου τρυφῆς μεστοὶ καὶ ἀνεπιπληξίας, πρῶτον μὲν τὸν ἕτερον ἅτερος ἀπέκτεινε τῷ ἴσῳ ἀγανακτῶν, μετὰ δὲ τοῦτο αὐτὸς μαινόμενος ὑπὸ μέθης τε καὶ ἀπαιδευσίας τὴν ἀρχὴν ἀπώλεσεν ὑπὸ Μήδων τε καὶ τοῦ λεγομένου τότε εὐνούχου, καταφρονήσαντος τῆς Καμβύσου μωρίας.

695cKleinias: Bunlar anlatılır; aşağı yukarı böyle olmuş gibi de görünüyor.

Atinalı: Yönetimin Dareios ve Yediler sayesinde yeniden Perslere geçtiği de anlatılır.

Kleinias: Elbette.

Atinalı: Sözü izleyerek bakalım. Dareios bir kral oğlu değildi, lükse boğan bir terbiyeyle de yetişmemişti. Yönetime gelip onu yedi kişiden biri olarak aldığında ülkeyi yedi parçaya bölüp paylaştırdı; bunların küçük hayaletleri bugün hâlâ kalmıştır. Kanunlar koyup bir tür ortak eşitlik getirerek yönetmeyi uygun buldu; Kyros'un Perslere vaat ettiği vergi düzenlemesini de kanuna bağladı; bütün Persler arasında dostluk ve ortaklık sağladı, Pers halkını paralarla ve armağanlarla kendine bağladı.

695c

ΚΛ. λέγεται δὴ ταῦτά γε, καὶ ἔοικεν σχεδὸν οὕτω πως γεγονέναι.

ΑΘ. καὶ μὴν καὶ πάλιν εἰς Πέρσας ἐλθεῖν τὴν ἀρχὴν διὰ Δαρείου καὶ τῶν ἑπτὰ λέγεταί που.

ΚΛ. τί μήν;

ΑΘ. θεωρῶμεν δὴ συνεπόμενοι τῷ λόγῳ. Δαρεῖος γὰρ βασιλέως οὐκ ἦν ὑός, παιδείᾳ τε οὐ διατρυφώσῃ τεθραμμένος, ἐλθὼν δʼ εἰς τὴν ἀρχὴν καὶ λαβὼν αὐτὴν ἕβδομος, διείλετο ἑπτὰ μέρη τεμόμενος, ὧν καὶ νῦν ἔτι σμικρὰ ὀνείρατα λέλειπται, καὶ νόμους ἠξίου θέμενος οἰκεῖν ἰσότητα

695dBu yüzden orduları ona gönül rızasıyla Kyros'un bıraktığından az olmayan topraklar kazandırdı. Dareios'tan sonra yeniden krallara yaraşan, lüks içinde bir terbiyeyle yetiştirilmiş Kserkses geldi. Ey Dareios, demek belki en doğrusu: Kyros'un kötülüğünden ders almadın da Kserkses'i, Kyros'un Kambyses'i yetiştirdiği huylar içinde yetiştirdin. Kserkses de aynı terbiyenin ürünü olduğu için Kambyses'in başına gelenlere benzer bir sonla karşılaştı.

695d

κοινήν τινα εἰσφέρων, καὶ τὸν τοῦ Κύρου δασμόν, ὃν ὑπέσχετο Πέρσαις, εἰς τὸν νόμον ἐνέδει, φιλίαν πορίζων καὶ κοινωνίαν πᾶσιν Πέρσαις, χρήμασι καὶ δωρεαῖς τὸν Περσῶν δῆμον προσαγόμενος· τοιγαροῦν αὐτῷ τὰ στρατεύματα μετʼ εὐνοίας προσεκτήσατο χώρας οὐκ ἐλάττους ὧν κατέλιπε Κῦρος. μετὰ δὲ Δαρεῖον ὁ τῇ βασιλικῇ καὶ τρυφώσῃ πάλιν παιδευθεὶς παιδείᾳ Ξέρξης— ὦ Δαρεῖε, εἰπεῖν ἐστιν δικαιότατον ἴσως, ὃς τὸ Κύρου κακὸν οὐκ

695eO zamandan beri Perslerde, adı dışında, gerçekten büyük bir kral neredeyse hiç çıkmadı. Bunun sebebi de, benim sözüme göre, talih değil, son derece zenginlerin ve tiranların çocuklarının çoğunlukla sürdüğü kötü hayattır.

695e

ἔμαθες, ἐθρέψω δὲ Ξέρξην ἐν τοῖς αὐτοῖς ἤθεσιν ἐν οἷσπερ Κῦρος Καμβύσην —ὁ δέ, ἅτε τῶν αὐτῶν παιδειῶν γενόμενος ἔκγονος, παραπλήσια ἀπετέλεσεν τοῖς Καμβύσου παθήμασιν· καὶ σχεδὸν ἔκ γε τοσούτου βασιλεὺς ἐν Πέρσαις οὐδείς πω μέγας ἐγγέγονεν ἀληθῶς, πλήν γε ὀνόματι.

ΑΘ. τὸ δʼ αἴτιον οὐ τύχης, ὡς ὁ ἐμὸς λόγος, ἀλλʼ ὁ κακὸς βίος ὃν οἱ τῶν

696aÇünkü böyle bir yetiştirmeden aretē bakımından seçkin bir çocuk, bir adam, bir yaşlı asla çıkmaz. Bunlar, diyoruz, kanun koyucunun, şimdi de bizim incelememiz gereken şeylerdir. Ama Lakedaimonlular, şehrinize şunu teslim etmek doğru olur: yoksulluk ile zenginlik, sıradan vatandaşlık ile krallık arasında, başlangıçta bir tanrıdan size gelen ilahi kehanetin belirlediği dışında hiçbir şeref ve yetiştirme farkı gözetmiyorsunuz.

696a

διαφερόντως πλουσίων καὶ τυράννων παῖδες τὰ πολλὰ ζῶσιν· οὐ γὰρ μή ποτε γένηται παῖς καὶ ἀνὴρ καὶ γέρων ἐκ ταύτης τῆς τροφῆς διαφέρων πρὸς ἀρετήν. ἃ δή, φαμέν, τῷ νομοθέτῃ σκεπτέον, καὶ ἡμῖν δὲ ἐν τῷ νῦν παρόντι. δίκαιον μήν, ὦ Λακεδαιμόνιοι, τοῦτό γε τῇ πόλει ὑμῶν ἀποδιδόναι, ὅτι πενίᾳ καὶ πλούτῳ καὶ ἰδιωτείᾳ καὶ βασιλείᾳ διαφέρουσαν οὐδʼ ἡντινοῦν τιμὴν καὶ τροφὴν νέμετε, ἃς μὴ τὸ κατʼ ἀρχὰς

696bÇünkü bir şehirde biri zenginlikte seçkin diye şereflerde üstün tutulmamalı; tıpkı biri hızlı, güzel ya da güçlü diye, ama hiçbir aretēsi olmadan, hatta itidalden (itidal) yoksun bir aretēyle üstün tutulmaması gerektiği gibi.

Megillos: Bunu nasıl söylüyorsun, yabancı?

Atinalı: Cesaret aretē'nin bir parçası değil mi?

Megillos: Nasıl olmasın?

Atinalı: Öyleyse sözü dinledikten sonra kendin karar ver: çok cesur ama itidalsiz, tersine taşkın biriyle aynı evde oturmayı ya da onunla komşu olmayı kabul eder miydin?

696b

ὑμῖν θεῖον παρὰ θεοῦ διεμαντεύσατό τινος. οὐ γὰρ δὴ δεῖ κατὰ πόλιν γε εἶναι τὰς τιμὰς ὑπερεχούσας, ὅτι τίς ἐστιν πλούτῳ διαφέρων, ἐπεὶ οὐδʼ ὅτι ταχὺς ἢ καλὸς ἢ ἰσχυρὸς ἄνευ τινὸς ἀρετῆς, οὐδʼ ἀρετῆς ἧς ἂν σωφροσύνη ἀπῇ.

ΜΕ. πῶς τοῦτο, ὦ ξένε, λέγεις;

ΑΘ. ἀνδρεία που μόριον ἀρετῆς ἕν;

ΜΕ. πῶς γὰρ οὔ;

ΑΘ. δίκασον τοίνυν αὐτὸς τὸν λόγον ἀκούσας εἴ σοι δέξαιʼ ἂν σύνοικον ἢ γείτονα εἶναί τινα σφόδρα μὲν ἀνδρεῖον, μὴ σώφρονα δὲ ἀλλʼ ἀκόλαστον.

696cMegillos: Hâşâ!

Atinalı: Peki ya ehil ve bu işlerde bilgili ama haksız biri?

Megillos: Asla.

Atinalı: Oysa adil olan, itidalden ayrı yetişmez.

Megillos: Nasıl yetişsin?

Atinalı: Az önce bilge diye ortaya koyduğumuz, hazları ve acıları doğru sözlerle uyumlu olan ve onları izleyen kişi de itidalsiz olamaz.

Megillos: Olamaz.

Atinalı: Şimdi şehirlerdeki şerefler bakımından şunu da inceleyelim: hangileri her seferinde doğru olur, hangileri olmaz?

696c

ΜΕ. εὐφήμει.

ΑΘ. τί δέ; τεχνικὸν μὲν καὶ περὶ ταῦτα σοφόν, ἄδικον δέ;

ΜΕ. οὐδαμῶς.

ΑΘ. ἀλλὰ μὴν τό γε δίκαιον οὐ φύεται χωρὶς τοῦ σωφρονεῖν.

ΜΕ. πῶς γὰρ ἄν;

ΑΘ. οὐδὲ μὴν ὅν γε σοφὸν ἡμεῖς νυνδὴ προυθέμεθα, τὸν τὰς ἡδονὰς καὶ λύπας κεκτημένον συμφώνους τοῖς ὀρθοῖς λόγοις καὶ ἑπομένας.

ΜΕ. οὐ γὰρ οὖν.

ΑΘ. ἔτι δὴ καὶ τόδε ἐπισκεψώμεθα τῶν ἐν ταῖς πόλεσιν

696dMegillos: Neyi?

Atinalı: Öteki bütün aretēden yoksun, bir psykhēde tek başına bulunan itidal haklı olarak şerefli mi sayılır, şerefsiz mi?

Megillos: Nasıl cevap vereceğimi bilmiyorum.

Atinalı: Ama yerinde bir cevap verdin; çünkü sorduğum iki şeyden hangisini söyleseydin, bana akortsuz bir ses çıkarmışsın gibi gelirdi.

Megillos: Öyleyse iyi olmuş.

Atinalı: Pekâlâ. Şereflendirilen ve şerefsiz kılınan şeylere yapılan bu ek, söze değil, daha çok sözsüz bir sessizliğe değer.

696d

τιμήσεων ἕνεκα, ποῖαί τε ὀρθαὶ καὶ μὴ γίγνονται ἑκάστοτε.

ΜΕ. τὸ ποῖον;

ΑΘ. σωφροσύνη ἄνευ πάσης τῆς ἄλλης ἀρετῆς ἐν ψυχῇ τινι μεμονωμένη τίμιον ἢ ἄτιμον γίγνοιτʼ ἂν κατὰ δίκην;

ΜΕ. οὐκ ἔχω ὅπως εἴπω.

ΑΘ. καὶ μὴν εἴρηκάς γε μετρίως· εἰπὼν γὰρ δὴ ὧν ἠρόμην ὁποτερονοῦν, παρὰ μέλος ἔμοιγʼ ἂν δοκεῖς φθέγξασθαι.

ΜΕ. καλῶς τοίνυν γεγονὸς ἂν εἴη.

ΑΘ. εἶεν· τὸ μὲν δὴ πρόσθημα ὧν τιμαί τε καὶ ἀτιμίαι

696eMegillos: Bana itidalden söz ediyorsun gibi geliyor.

Atinalı: Evet. Ötekiler arasında bize en çok fayda sağlayanı, bu ekle birlikte en çok şereflendirmek en doğrusu olur, ikinci olanı da ikinci derecede; böylece her biri sırasına göre şeref alırsa doğru almış olur.

696e

οὐ λόγου, ἀλλά τινος μᾶλλον ἀλόγου σιγῆς, ἄξιον ἂν εἴη.

ΜΕ. σωφροσύνην μοι φαίνῃ λέγειν.

ΑΘ. ναί. τὸ δέ γε τῶν ἄλλων πλεῖστα ἡμᾶς ὠφελοῦν μετὰ τῆς προσθήκης μάλιστʼ ἂν τιμώμενον ὀρθότατα τιμῷτο, καὶ τὸ δεύτερον δευτέρως· καὶ οὕτω δὴ κατὰ τὸν ἑξῆς λόγον τὰς ἐφεξῆς τιμὰς λαγχάνον ἕκαστον ὀρθῶς ἂν λαγχάνοι.

697aMegillos: Öyle.

Atinalı: Peki bunları dağıtmanın da kanun koyucunun işi olduğunu söylemeyecek miyiz?

Megillos: Elbette.

Atinalı: İstersen her işe dair ayrıntılı dağılımın hepsini ona bırakalım; ama biz de bir bakıma kanun meraklısı olduğumuz için üçe ayırmayı deneyelim: en önemlileri, ikincileri ve üçüncüleri birbirinden ayıralım mı?

Megillos: Elbette.

Atinalı: Diyoruz ki, anlaşılan, ayakta kalacak ve insan gücünün yettiği ölçüde mesut olacak bir şehir şerefleri ve şerefsizlikleri doğru dağıtmalıdır; bu zorunludur.

697a

ΜΕ. ἔχει ταύτῃ.

ΑΘ. τί οὖν; οὐ νομοθέτου καὶ ταῦτα αὖ φήσομεν εἶναι διανέμειν;

ΜΕ. καὶ μάλα.

ΑΘ. βούλει δὴ τὰ μὲν ἅπαντα καὶ ἐφʼ ἕκαστον ἔργον καὶ κατὰ σμικρὰ ἐκείνῳ δῶμεν νεῖμαι, τὸ δὲ τριχῇ διελεῖν, ἐπειδὴ νόμων ἐσμὲν καὶ αὐτοί πως ἐπιθυμηταί, πειραθῶμεν, διατεμεῖν χωρὶς τά τε μέγιστα καὶ δεύτερα καὶ τρίτα;

ΜΕ. πάνυ μὲν οὖν.

ΑΘ. λέγομεν τοίνυν ὅτι πόλιν, ὡς ἔοικεν, τὴν μέλλουσαν

697bDoğru dağıtım da şudur: en şerefli ve birinci sırada, psykhēde itidal bulunmak şartıyla, psykhēye ait iyiler yer alır; ikinci sırada bedene ait güzel ve iyi şeyler; üçüncü sırada mal varlığına ve paraya ait denen şeyler. Bir kanun koyucu ya da şehir bunların dışına çıkıp parayı şereflerin önüne geçirirse ya da sonra gelenlerden birini şereflerde öne koyarsa, ne dine uygun (dine uygun) ne de siyasete yaraşır bir iş yapmış olur.

697b

σῴζεσθαί τε καὶ εὐδαιμονήσειν εἰς δύναμιν ἀνθρωπίνην δεῖ καὶ ἀναγκαῖον τιμάς τε καὶ ἀτιμίας διανέμειν ὀρθῶς. ἔστιν δὲ ὀρθῶς ἄρα τιμιώτατα μὲν καὶ πρῶτα τὰ περὶ τὴν ψυχὴν ἀγαθὰ κεῖσθαι, σωφροσύνης ὑπαρχούσης αὐτῇ, δεύτερα δὲ τὰ περὶ τὸ σῶμα καλὰ καὶ ἀγαθά, καὶ τρίτα τὰ περὶ τὴν οὐσίαν καὶ χρήματα λεγόμενα· τούτων δὲ ἂν ἐκτός τις βαίνῃ νομοθέτης ἢ πόλις, εἰς τιμὰς ἢ χρήματα προάγουσα

697cBöyle söylenmiş olsun mu, nasıl diyelim?

Megillos: Elbette, açıkça söylenmiş olsun.

Atinalı: Perslerin devlet düzeni üzerine incelememiz bize bunları daha uzun söyletti. Onların daha da kötüleştiğini görüyoruz; sebebi de, diyoruz, halktan hürriyeti fazlasıyla alıp gerekenden fazla efendilik getirerek şehirdeki dostluğu ve ortaklığı yok etmeleridir.

697c

ἤ τι τῶν ὑστέρων εἰς τὸ πρόσθεν τιμαῖς τάττουσα, οὔθʼ ὅσιον οὔτε πολιτικὸν ἂν δρῴη πρᾶγμα. εἰρήσθω ταῦτα ἢ πῶς ἡμῖν;

ΜΕ. πάνυ μὲν οὖν εἰρήσθω σαφῶς.

ΑΘ. ταῦτα μὲν τοίνυν ἡμᾶς ἐπὶ πλέον ἐποίησεν εἰπεῖν ἡ Περσῶν πέρι διάσκεψις τῆς πολιτείας· ἀνευρίσκομεν δὲ ἐπὶ ἔτι χείρους αὐτοὺς γεγονότας, τὴν δὲ αἰτίαν φαμέν, ὅτι τὸ ἐλεύθερον λίαν ἀφελόμενοι τοῦ δήμου, τὸ δεσποτικὸν δʼ ἐπαγαγόντες μᾶλλον τοῦ προσήκοντος, τὸ φίλον ἀπώλεσαν

697dBu yok olunca yöneticilerin kararları da yönetilenler ve halk için değil, kendi iktidarları için alınır. Her seferinde kendilerine biraz bile fazla kazanç olacağını düşündüklerinde şehirleri yerle bir eder, dost milletleri ateşle yok ederler; düşmanca ve acımasızca nefret eder, nefret edilirler. Kendileri için savaşmak üzere halka ihtiyaç duyduklarında ise onlarda tehlikeyi göze alıp savaşma isteğiyle birleşmiş hiçbir ortaklık bulamazlar; hesaba sığmaz on binlerce insanları olsa da hepsi harpte işe yaramaz. İnsan sıkıntısı çekiyormuş gibi paralı asker tutar, paralı ve yabancı adamlar sayesinde bir gün kurtulacaklarını sanırlar.

697d

καὶ τὸ κοινὸν ἐν τῇ πόλει. τούτου δὲ φθαρέντος, οὔθʼ ἡ τῶν ἀρχόντων βουλὴ ὑπὲρ ἀρχομένων καὶ τοῦ δήμου βουλεύεται, ἀλλʼ ἕνεκα τῆς αὑτῶν ἀρχῆς, ἄν τι καὶ σμικρὸν πλέον ἑκάστοτε ἡγῶνται ἔσεσθαί σφισιν, ἀναστάτους μὲν πόλεις, ἀνάστατα δὲ ἔθνη φίλια πυρὶ καταφθείραντες, ἐχθρῶς τε καὶ ἀνηλεήτως μισοῦντες μισοῦνται· ὅταν τε εἰς χρείαν τοῦ μάχεσθαι περὶ ἑαυτῶν τοὺς δήμους ἀφικνῶνται, οὐδὲν κοινὸν ἐν αὐτοῖς αὖ μετὰ προθυμίας τοῦ ἐθέλειν κινδυνεύειν καὶ

697eÜstelik cahilce davranmak zorunda kalırlar; şehirde değerli ve güzel denen şeylerin altın ve gümüş yanında her seferinde boş laf olduğunu fiilleriyle söylerler.

697e

μάχεσθαι ἀνευρίσκουσιν, ἀλλὰ κεκτημένοι μυριάδας ἀπεράντους λογισμῷ, ἀχρήστους εἰς πόλεμον πάσας κέκτηνται, καὶ καθάπερ ἐνδεεῖς ἀνθρώπων μισθούμενοι, ὑπὸ μισθωτῶν καὶ ὀθνείων ἀνθρώπων ἡγοῦνταί ποτε σωθήσεσθαι.

ΑΘ. πρὸς δὲ

698aMegillos: Elbette.

Atinalı: Perslerin işlerinin aşırı kölelik ve efendilik yüzünden bugün doğru yönetilmediğine dair söylediklerimiz burada bitsin.

Megillos: Elbette.

Atinalı: Bundan sonra da Attika'nın devlet düzenini aynı şekilde incelememiz gerekir: bütün yönetimlerden tamamen kurtulmuş hürriyetin, başkalarının ölçülü bir yönetimi altında olmaktan hiç de az kötü olmadığını göstermeliyiz.

698a

τούτοις ἀμαθαίνειν ἀναγκάζονται, λέγοντες ἔργοις ὅτι λῆρος πρὸς χρυσόν τε καὶ ἄργυρόν ἐστιν ἑκάστοτε τὰ λεγόμενα τίμια καὶ καλὰ κατὰ πόλιν.

ΜΕ. πάνυ μὲν οὖν.

ΑΘ. τὰ μὲν δὴ περί γε Περσῶν, ὡς οὐκ ὀρθῶς τὰ νῦν διοικεῖται διὰ τὴν σφόδρα δουλείαν τε καὶ δεσποτείαν, τέλος ἐχέτω.

ΜΕ. πάνυ μὲν οὖν.

ΑΘ. τὰ δὲ περὶ τὴν τῆς Ἀττικῆς αὖ πολιτείας τὸ μετὰ τοῦτο ὡσαύτως ἡμᾶς διεξελθεῖν χρεών, ὡς ἡ παντελὴς καὶ

698bÇünkü Perslerin Hellenlere, belki de Avrupa'da yaşayan hemen herkese saldırdığı o zamanlarda bizde eski bir devlet düzeni vardı; mal varlığına göre dört sınıfa dayanan birtakım yönetimler vardı. İçimizde efendi gibi hüküm süren bir hayâ duygusu vardı; onun sayesinde o zamanki kanunlara kul olarak yaşamayı istiyorduk. Buna bir de karada ve denizde gelen seferin büyüklüğü eklendi; çaresiz bir korku salarak bizi yöneticilere ve kanunlara daha da büyük bir kölelikle bağladı. Bütün bunlar yüzünden aramızda büyük bir dostluk doğdu.

698b

ἀπὸ πασῶν ἀρχῶν ἐλευθερία τῆς μέτρον ἐχούσης ἀρχῆς ὑφʼ ἑτέρων οὐ σμικρῷ χείρων· ἡμῖν γὰρ κατʼ ἐκεῖνον τὸν χρόνον, ὅτε ἡ Περσῶν ἐπίθεσις τοῖς Ἕλλησιν, ἴσως δὲ σχεδὸν ἅπασιν τοῖς τὴν Εὐρώπην οἰκοῦσιν, ἐγίγνετο, πολιτεία τε ἦν παλαιὰ καὶ ἐκ τιμημάτων ἀρχαί τινες τεττάρων, καὶ δεσπότις ἐνῆν τις αἰδώς, διʼ ἣν δουλεύοντες τοῖς τότε νόμοις ζῆν ἠθέλομεν. καὶ πρὸς τούτοις δὴ τὸ μέγεθος τοῦ στόλου κατά τε γῆν καὶ κατὰ θάλατταν γενόμενον, φόβον ἄπορον ἐμβαλόν, δουλείαν

698cSalamis deniz savaşından aşağı yukarı on yıl önce Datis bir Pers ordusuyla geldi. Dareios onu açıkça Atinalılara ve Eretrialılara karşı göndermiş, onları köle edip getirmesini buyurmuş, bunu yapmazsa öleceğini önceden bildirmişti. Datis de Eretrialıları kısa bir süre içinde kalabalık birliklerle zorla tamamen ele geçirdi ve şehrimize korkunç bir haber saldı: Eretrialılardan hiçbiri elinden kaçamamıştı.

698c

ἔτι μείζονα ἐποίησεν ἡμᾶς τοῖς τε ἄρχουσιν καὶ τοῖς νόμοις δουλεῦσαι, καὶ διὰ πάντα ταῦθʼ ἡμῖν συνέπεσε πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς σφόδρα φιλία. σχεδὸν γὰρ δέκα ἔτεσιν πρὸ τῆς ἐν Σαλαμῖνι ναυμαχίας ἀφίκετο Δᾶτις Περσικὸν στόλον ἄγων, πέμψαντος Δαρείου διαρρήδην ἐπί τε Ἀθηναίους καὶ Ἐρετριᾶς, ἐξανδραποδισάμενον ἀγαγεῖν, θάνατον αὐτῷ προειπὼν μὴ πράξαντι ταῦτα. καὶ ὁ Δᾶτις τοὺς μὲν Ἐρετριᾶς ἔν τινι

698dDatis'in askerleri el ele tutuşup bütün Eretria'yı ağla tarar gibi taramışlardı. Bu haber, doğru olsun olmasın, nereden gelmiş olursa olsun, öteki Hellenleri ve özellikle Atinalıları dehşete düşürdü; her yere elçi gönderdiler ama Lakedaimonlular dışında kimse yardım etmek istemedi.

698d

βραχεῖ χρόνῳ παντάπασιν κατὰ κράτος τε εἷλεν μυριάσι συχναῖς, καί τινα λόγον εἰς τὴν ἡμετέραν πόλιν ἀφῆκεν φοβερόν, ὡς οὐδεὶς Ἐρετριῶν αὐτὸν ἀποπεφευγὼς εἴη· συνάψαντες γὰρ ἄρα τὰς χεῖρας σαγηνεύσαιεν πᾶσαν τὴν Ἐρετρικὴν οἱ στρατιῶται τοῦ Δάτιδος. ὁ δὴ λόγος, εἴτʼ ἀληθὴς εἴτε καὶ ὅπῃ ἀφίκετο, τούς τε ἄλλους Ἕλληνας καὶ δὴ καὶ Ἀθηναίους ἐξέπληττεν, καὶ πρεσβευομένοις αὐτοῖς

698eLakedaimonlular da o zaman Messene'ye karşı süren harp yüzünden, ya da onları engelleyen başka bir şey varsa onun yüzünden, ki böyle bir şey anlatıldığını bilmiyoruz, Marathon savaşına bir gün geç kaldılar. Bundan sonra büyük hazırlıklar yapıldığına dair haberler ve kraldan sayısız tehdit gelip duruyordu. Zaman geçtikçe Dareios'un öldüğü, genç ve ateşli oğlunun yönetimi devraldığı ve hücumundan hiç vazgeçmediği haber verildi.

698e

πανταχόσε βοηθεῖν οὐδεὶς ἤθελεν πλήν γε Λακεδαιμονίων· οὗτοι δὲ ὑπό τε τοῦ πρὸς Μεσσήνην ὄντος τότε πολέμου καὶ εἰ δή τι διεκώλυεν ἄλλο αὐτούς—οὐ γὰρ ἴσμεν λεγόμενον— ὕστεροι δʼ οὖν ἀφίκοντο τῆς ἐν Μαραθῶνι μάχης γενομένης μιᾷ ἡμέρᾳ. μετὰ δὲ τοῦτο παρασκευαί τε μεγάλαι λεγόμεναι καὶ ἀπειλαὶ ἐφοίτων μυρίαι παρὰ βασιλέως.

ΑΘ. προϊόντος δὲ τοῦ χρόνου, Δαρεῖος μὲν τεθνάναι ἐλέχθη, νέος δὲ καὶ σφοδρὸς ὁ ὑὸς αὐτοῦ παρειληφέναι τὴν ἀρχὴν καὶ οὐδαμῶς

699aAtinalılar bütün bu hazırlığın Marathon'da olanlar yüzünden kendilerine karşı yapıldığını düşünüyorlardı. Athos'un kazıldığını, Hellespontos'a köprü kurulduğunu ve gemilerin çokluğunu duyunca ne karada ne denizde kurtuluş olmadığına hükmettiler. Kimsenin kendilerine yardım etmeyeceğini düşünüyorlardı; çünkü Perslerin önceki gelişinde, Eretria'da yaptıklarında, kimsenin onlara yardım etmediğini, yanlarında savaşarak tehlikeye atılmadığını hatırlıyorlar, karada o zaman da aynı şeyin olacağını bekliyorlardı. Denizde de bin ve daha fazla gemi üzerlerine gelirken kurtuluşa hiçbir yol (aporia) göremiyorlardı.

699a

ἀφίστασθαι τῆς ὁρμῆς. οἱ δὲ Ἀθηναῖοι πᾶν τοῦτο ᾤοντο ἐπὶ σφᾶς αὐτοὺς παρασκευάζεσθαι διὰ τὸ Μαραθῶνι γενόμενον, καὶ ἀκούοντες Ἄθων τε διορυττόμενον καὶ Ἑλλήσποντον ζευγνύμενον καὶ τὸ τῶν νεῶν πλῆθος, ἡγήσαντο οὔτε κατὰ γῆν σφίσιν εἶναι σωτηρίαν οὔτε κατὰ θάλατταν· οὔτε γὰρ βοηθήσειν αὑτοῖς οὐδένα—μεμνημένοι ὡς οὐδʼ ὅτε τὸ πρότερον ἦλθον καὶ τὰ περὶ Ἐρέτριαν διεπράξαντο, σφίσι γε οὐδεὶς τότε ἐβοήθησεν οὐδʼ ἐκινδύνευσεν συμμαχόμενος· ταὐτὸν

699bTek bir kurtuluş yolu düşünebildiler, zayıf ve umutsuz ama tek yol: önceki olaya baktılar; o zaman da savaşarak kazanmak umutsuz bir durumdan doğmuş gibi görünüyordu. Bu umuda tutunarak sığınacakları yerin yalnızca kendileri ve tanrılar olduğunu gördüler.

699b

δὴ προσεδόκων καὶ τότε γενήσεσθαι τό γε κατὰ γῆν—καὶ κατὰ θάλατταν δʼ αὖ πᾶσαν ἀπορίαν ἑώρων σωτηρίας, νεῶν χιλίων καὶ ἔτι πλεόνων ἐπιφερομένων. μίαν δὴ σωτηρίαν συνενόουν, λεπτὴν μὲν καὶ ἄπορον, μόνην δʼ οὖν, βλέψαντες πρὸς τὸ πρότερον γενόμενον, ὡς ἐξ ἀπόρων καὶ τότε ἐφαίνετο γενέσθαι τὸ νικῆσαι μαχομένους· ἐπὶ δὲ τῆς ἐλπίδος ὀχούμενοι ταύτης ηὕρισκον καταφυγὴν αὑτοῖς εἰς αὑτοὺς μόνους

699cBütün bunlar aralarında dostluk doğurdu: o an üzerlerinde olan korku ve önceki kanunlardan doğmuş olan korku. Bu ikinci korkuyu önceki kanunlara kul olarak edinmişlerdi; yukarıdaki sözlerde sık sık hayâ dediğimiz şey budur. İyi olacak olanların ona kul olması gerektiğini de söylemiştik; korkak ise ondan hür ve korkusuzdur. O zaman korkak adamı da dehşet sarmasaydı, asla bir araya gelip kendini savunmaz, o zaman yaptığı gibi tapınaklara, mezarlara, vatanına ve hem yakını hem dostu olan öteki şeylere yardıma koşmazdı; tersine her birimiz o zaman küçük gruplar hâlinde dağılıp oraya buraya saçılırdık.

699c

εἶναι καὶ τοὺς θεούς. ταῦτʼ οὖν αὐτοῖς πάντα φιλίαν ἀλλήλων ἐνεποίει, ὁ φόβος ὁ τότε παρὼν ὅ τε ἐκ τῶν νόμων τῶν ἔμπροσθεν γεγονώς, ὃν δουλεύοντες τοῖς πρόσθεν νόμοις ἐκέκτηντο, ἣν αἰδῶ πολλάκις ἐν τοῖς ἄνω λόγοις εἴπομεν, ᾗ καὶ δουλεύειν ἔφαμεν δεῖν τοὺς μέλλοντας ἀγαθοὺς ἔσεσθαι, ἧς ὁ δειλὸς ἐλεύθερος καὶ ἄφοβος· ὃν εἰ τότε μὴ δέος ἔλαβεν, οὐκ ἄν ποτε συνελθὼν ἠμύνατο, οὐδʼ ἤμυνεν ἱεροῖς τε καὶ τάφοις καὶ πατρίδι καὶ τοῖς ἄλλοις οἰκείοις τε ἅμα καὶ φίλοις,

699dMegillos: Pek doğru konuştun, yabancı; hem kendine hem vatanına yakışır biçimde.

Atinalı: Öyle, Megillos; çünkü o zaman olanları, atalarının tabiatından pay almış olan sana anlatmak yerindedir. Ama sen de Kleinias da bakın, kanun koymaya uygun bir şey söylüyor muyuz; çünkü bunları efsane anlatmak için değil, söylediğim şey için anlatıyorum.

699d

ὥσπερ τότʼ ἐβοήθησεν, ἀλλὰ κατὰ σμικρὰ ἂν ἐν τῷ τότε ἡμῶν ἕκαστος σκεδασθεὶς ἄλλος ἄλλοσε διεσπάρη.

ΜΕ. καὶ μάλα, ὦ ξένε, ὀρθῶς τε εἴρηκας καὶ σαυτῷ τε καὶ τῇ πατρίδι πρεπόντως.

ΑΘ. ἔστι ταῦτα, ὦ Μέγιλλε· πρὸς γὰρ σὲ τὰ ἐν τῷ τότε χρόνῳ γενόμενα, κοινωνὸν τῇ τῶν πατέρων γεγονότα φύσει, δίκαιον λέγειν. ἐπισκόπει μὴν καὶ σὺ καὶ Κλεινίας εἴ τι πρὸς τὴν νομοθεσίαν προσήκοντα λέγομεν· οὐ γὰρ μύθων

699eBakın: Perslerle bir bakıma aynı hâle düşmüştük; ama onlar halkı tam bir köleliğe sürüklüyordu, biz ise tersine kalabalıkları tam bir hürriyete itiyorduk. Bundan sonra ne ve nasıl söyleyeceğimize gelince, önceki sözlerimiz buna bir bakıma güzel bir zemin hazırladı.

699e

ἕνεκα διεξέρχομαι, οὗ λέγω δʼ ἕνεκα. ὁρᾶτε γάρ· ἐπειδή τινα τρόπον ταὐτὸν ἡμῖν συμβεβήκει πάθος ὅπερ Πέρσαις, ἐκείνοις μὲν ἐπὶ πᾶσαν δουλείαν ἄγουσιν τὸν δῆμον, ἡμῖν δʼ αὖ τοὐναντίον ἐπὶ πᾶσαν ἐλευθερίαν προτρέπουσι τὰ πλήθη, πῶς δὴ καὶ τί λέγωμεν τοὐντεῦθεν, οἱ προγεγονότες ἡμῖν ἔμπροσθεν λόγοι τρόπον τινὰ καλῶς εἰσιν εἰρημένοι.

700aMegillos: İyi söylüyorsun; ama şimdi söylediğini bize daha açık anlatmaya çalış.

Atinalı: Olur. Dostlarım, eski kanunlarımız zamanında halk bazı şeylerin efendisi değildi; tersine, bir bakıma kanunlara gönüllü olarak kul oluyordu.

Megillos: Hangi kanunları kastediyorsun?

Atinalı: Önce o zamanki mûsikîye dair olanları; böylece aşırı hür hayatın ilerleyişini baştan anlatmış oluruz. O zaman mûsikîmiz kendi türlerine ve biçimlerine ayrılmıştı: şarkının bir türü tanrılara dualardı, bunlara ilahi adı verilirdi.

700a

ΜΕ. λέγεις εὖ· πειρῶ δʼ ἔτι σαφέστερον ἡμῖν σημῆναι τὸ νῦν λεγόμενον.

ΑΘ. ἔσται ταῦτα. οὐκ ἦν, ὦ φίλοι, ἡμῖν ἐπὶ τῶν παλαιῶν νόμων ὁ δῆμός τινων κύριος, ἀλλὰ τρόπον τινὰ ἑκὼν ἐδούλευε τοῖς νόμοις.

ΜΕ. ποίοις δὴ λέγεις;

ΑΘ. τοῖς περὶ τὴν μουσικὴν πρῶτον τὴν τότε, ἵνα ἐξ ἀρχῆς διέλθωμεν τὴν τοῦ ἐλευθέρου λίαν ἐπίδοσιν βίου. διῃρημένη γὰρ δὴ τότε ἦν ἡμῖν ἡ μουσικὴ κατὰ εἴδη τε

700bBunun zıddı olan başka bir şarkı türü vardı, bunlara en çok ağıt denebilirdi; paianlar başka bir türdü; bir başkası da, sanırım Dionysos'un doğuşu, dithyrambos diye anılırdı. Bir başka şarkı türüne de tam bu adı, "kanun" (nomos) adını veriyor, yanına da "kitharaya eşlik eden" diye ekliyorlardı. Bunlar ve başka bazı türler düzene konmuşken bir şarkı türünü başka bir tür yerine kullanmak serbest değildi.

700b

ἑαυτῆς ἄττα καὶ σχήματα, καί τι ἦν εἶδος ᾠδῆς εὐχαὶ πρὸς θεούς, ὄνομα δὲ ὕμνοι ἐπεκαλοῦντο· καὶ τούτῳ δὴ τὸ ἐναντίον ἦν ᾠδῆς ἕτερον εἶδος—θρήνους δέ τις ἂν αὐτοὺς μάλιστα ἐκάλεσεν—καὶ παίωνες ἕτερον, καὶ ἄλλο, Διονύσου γένεσις οἶμαι, διθύραμβος λεγόμενος. νόμους τε αὐτὸ τοῦτο τοὔνομα ἐκάλουν, ᾠδὴν ὥς τινα ἑτέραν· ἐπέλεγον δὲ κιθαρῳδικούς. τούτων δὴ διατεταγμένων καὶ ἄλλων τινῶν, οὐκ ἐξῆν ἄλλο

700cBunlarda söz sahibi olmak, yani bunları bilmek, bilerek hüküm vermek ve uymayanı cezalandırmak, ne ıslığa, ne bugünkü gibi kalabalığın kaba bağırışlarına, ne de övgü yerine geçen alkışlara kalmıştı. Terbiye görmüş kişiler sessizce sonuna kadar dinlemeyi kural edinmişlerdi; çocuklara, lalalarına ve kalabalığın çoğuna ise değnek düzen veriyor, uyarı onunla yapılıyordu.

700c

εἰς ἄλλο καταχρῆσθαι μέλους εἶδος· τὸ δὲ κῦρος τούτων γνῶναί τε καὶ ἅμα γνόντα δικάσαι, ζημιοῦν τε αὖ τὸν μὴ πειθόμενον, οὐ σῦριγξ ἦν οὐδέ τινες ἄμουσοι βοαὶ πλήθους, καθάπερ τὰ νῦν, οὐδʼ αὖ κρότοι ἐπαίνους ἀποδιδόντες, ἀλλὰ τοῖς μὲν γεγονόσι περὶ παίδευσιν δεδογμένον ἀκούειν ἦν αὐτοῖς μετὰ σιγῆς διὰ τέλους, παισὶ δὲ καὶ παιδαγωγοῖς καὶ τῷ πλείστῳ ὄχλῳ ῥάβδου κοσμούσης ἡ νουθέτησις ἐγίγνετο.

700dKalabalık vatandaşlar bu konularda böyle düzenli bir biçimde yönetilmeyi, gürültüyle hüküm vermeye cüret etmemeyi istiyordu. Sonra, zaman ilerledikçe, mûsikîye yakışmayan kanunsuzluğun önderleri şairler oldu. Bunlar tabiatça şairlik yeteneği olan, ama Musa'nın adaletini ve kanununu bilmeyen kişilerdi; Bakkhos coşkusuna kapılmış, hazza gereğinden fazla tutulmuşlardı. Ağıtları ilahilerle, paianları dithyramboslarla karıştırdılar, kithara şarkılarında aulos şarkılarını taklit ettiler, her şeyi her şeyle birleştirdiler. Akılsızlıkları yüzünden istemeden mûsikî hakkında yalan söylediler: mûsikînin hiçbir doğruluğu yoktur, onun hakkında en doğru hüküm, ondan zevk alanın hazzıyla verilir, o kişi ister daha iyi ister daha kötü biri olsun, dediler.

700d

ταῦτʼ οὖν οὕτω τεταγμένως ἤθελεν ἄρχεσθαι τῶν πολιτῶν τὸ πλῆθος, καὶ μὴ τολμᾶν κρίνειν διὰ θορύβου· μετὰ δὲ ταῦτα, προϊόντος τοῦ χρόνου, ἄρχοντες μὲν τῆς ἀμούσου παρανομίας ποιηταὶ ἐγίγνοντο φύσει μὲν ποιητικοί, ἀγνώμονες δὲ περὶ τὸ δίκαιον τῆς Μούσης καὶ τὸ νόμιμον, βακχεύοντες καὶ μᾶλλον τοῦ δέοντος κατεχόμενοι ὑφʼ ἡδονῆς, κεραννύντες δὲ θρήνους τε ὕμνοις καὶ παίωνας διθυράμβοις, καὶ αὐλῳδίας δὴ ταῖς κιθαρῳδίαις μιμούμενοι, καὶ πάντα εἰς πάντα συνάγοντες,

700eBöyle eserler yaratıp bunlara böyle sözler de ekleyerek kalabalığa mûsikîde kanunsuzluğu ve hüküm vermeye yetkiliymiş gibi bir cüreti aşıladılar. Bu yüzden tiyatrolar sessizken sesli hâle geldi, sanki Musaların alanında güzeli ve güzel olmayanı anlıyorlarmış gibi; mûsikîde aristokrasinin yerine kötü bir seyirci yönetimi doğdu.

700e

μουσικῆς ἄκοντες ὑπʼ ἀνοίας καταψευδόμενοι ὡς ὀρθότητα μὲν οὐκ ἔχοι οὐδʼ ἡντινοῦν μουσική, ἡδονῇ δὲ τῇ τοῦ χαίροντος, εἴτε βελτίων εἴτε χείρων ἂν εἴη τις, κρίνοιτο ὀρθότατα.

ΑΘ. τοιαῦτα δὴ ποιοῦντες ποιήματα, λόγους τε ἐπιλέγοντες τοιούτους, τοῖς πολλοῖς ἐνέθεσαν παρανομίαν εἰς τὴν μουσικὴν καὶ τόλμαν ὡς ἱκανοῖς οὖσιν κρίνειν· ὅθεν δὴ τὰ

701aEğer burada yalnızca hür adamlardan oluşan bir demokrasi doğsaydı, olan şey hiç de korkunç olmazdı. Oysa şimdi bizde mûsikîden başlayarak herkesin her konuda bilge olduğu kanaati ve kanunsuzluk başladı, ardından da hürriyet geldi. Çünkü bildiklerini sandıkları için korkusuzlaştılar; korkusuzluk da utanmazlık doğurdu. Küstahlık yüzünden daha iyi olanın kanaatinden korkmamak, aşırı cüretkâr bir hürriyetten doğan kötü utanmazlığın ta kendisidir.

701a

θέατρα ἐξ ἀφώνων φωνήεντʼ ἐγένοντο, ὡς ἐπαΐοντα ἐν μούσαις τό τε καλὸν καὶ μή, καὶ ἀντὶ ἀριστοκρατίας ἐν αὐτῇ θεατροκρατία τις πονηρὰ γέγονεν. εἰ γὰρ δὴ καὶ δημοκρατία ἐν αὐτῇ τις μόνον ἐγένετο ἐλευθέρων ἀνδρῶν, οὐδὲν ἂν πάνυ γε δεινὸν ἦν τὸ γεγονός· νῦν δὲ ἦρξε μὲν ἡμῖν ἐκ μουσικῆς ἡ πάντων εἰς πάντα σοφίας δόξα καὶ παρανομία, συνεφέσπετο δὲ ἐλευθερία. ἄφοβοι γὰρ ἐγίγνοντο ὡς εἰδότες, ἡ δὲ ἄδεια ἀναισχυντίαν ἐνέτεκεν· τὸ γὰρ τὴν τοῦ βελτίονος

701bMegillos: Pek doğru söylüyorsun.

Atinalı: Bu hürriyetin ardından yöneticilere kul olmak istememek gelir; bunu izleyen de babanın, annenin ve yaşlıların kulluğundan ve öğütlerinden kaçmaktır. Sona yaklaştıkça kanunlara boyun eğmemeye çalışırlar; sonun ta kendisinde de yeminleri, verilen sözleri ve tanrıları hiç umursamazlar. Böylece eski Titanların tabiatı denen şeyi sergiler, onu taklit ederler; yine o aynı hâllere dönerek çetin bir ömür sürer, kötülüklerden asla kurtulamazlar.

701b

δόξαν μὴ φοβεῖσθαι διὰ θράσος, τοῦτʼ αὐτό ἐστιν σχεδὸν ἡ πονηρὰ ἀναισχυντία, διὰ δή τινος ἐλευθερίας λίαν ἀποτετολμημένης.

ΜΕ. ἀληθέστατα λέγεις.

ΑΘ. ἐφεξῆς δὴ ταύτῃ τῇ ἐλευθερίᾳ ἡ τοῦ μὴ ἐθέλειν τοῖς ἄρχουσι δουλεύειν γίγνοιτʼ ἄν, καὶ ἑπομένη ταύτῃ φεύγειν πατρὸς καὶ μητρὸς καὶ πρεσβυτέρων δουλείαν καὶ νουθέτησιν, καὶ ἐγγὺς τοῦ τέλους οὖσιν νόμων ζητεῖν μὴ ὑπηκόοις εἶναι,

701cPeki bunları yine niçin söyledik? Bana öyle geliyor ki sözü her seferinde bir at gibi dizginlemek gerekir; ağzında gemi yokmuş gibi sözün zoruyla sürüklenip, atasözünde dendiği gibi eşekten düşmemeli, az önce söyleneni yeniden sormalıyız: bunlar niçin söylendi?

701c

πρὸς αὐτῷ δὲ ἤδη τῷ τέλει ὅρκων καὶ πίστεων καὶ τὸ παράπαν θεῶν μὴ φροντίζειν, τὴν λεγομένην παλαιὰν Τιτανικὴν φύσιν ἐπιδεικνῦσι καὶ μιμουμένοις, ἐπὶ τὰ αὐτὰ πάλιν ἐκεῖνα ἀφικομένους, χαλεπὸν αἰῶνα διάγοντας μὴ λῆξαί ποτε κακῶν. τίνος δὴ καὶ ταῦθʼ ἡμῖν αὖ χάριν ἐλέχθη; δεῖν φαίνεται ἔμοιγε οἷόνπερ ἵππον τὸν λόγον ἑκάστοτε ἀναλαμβάνειν, καὶ μὴ καθάπερ ἀχάλινον κεκτημένον τὸ στόμα, βίᾳ ὑπὸ τοῦ λόγου

701dMegillos: Güzel.

Atinalı: Bunlar şunlar için söylendi.

Megillos: Neler için?

Atinalı: Kanun koyucunun üç şeyi hedefleyerek kanun koyması gerektiğini söylemiştik: kanun konan şehir hür olsun, kendi kendisiyle dost olsun ve nous sahibi olsun. Böyleydi, değil mi?

Megillos: Elbette.

701d

φερόμενον, κατὰ τὴν παροιμίαν ἀπό τινος ὄνου πεσεῖν, ἀλλʼ ἐπανερωτᾶν τὸ νυνδὴ λεχθέν, τὸ τίνος δὴ χάριν ἕνεκα ταῦτα ἐλέχθη;

ΜΕ. καλῶς.

ΑΘ. ταῦτα τοίνυν εἴρηται ἐκείνων ἕνεκα.

ΜΕ. τίνων;

ΑΘ. ἐλέξαμεν ὡς τὸν νομοθέτην δεῖ τριῶν στοχαζόμενον νομοθετεῖν, ὅπως ἡ νομοθετουμένη πόλις ἐλευθέρα τε ἔσται καὶ φίλη ἑαυτῇ καὶ νοῦν ἕξει. ταῦτʼ ἦν· ἦ γάρ;

ΜΕ. πάνυ μὲν οὖν.

701eAtinalı: İşte bunlar için devlet düzenlerinden en despotça olanı ve en hür olanı seçip hangisinin doğru yönetildiğini inceliyoruz. Her birinde belli bir ölçü tutulduğunda, birinde efendilikte, ötekinde hürriyette, işte o zaman bunlarda büyük bir refah doğduğunu gördük; her biri işi uca götürdüğünde ise, biri köleliği, öteki bunun tersini, ne birine ne ötekine yararı oldu.

701e

ΑΘ. τούτων ἕνεκα δὴ πολιτείας τήν τε δεσποτικωτάτην προελόμενοι καὶ τὴν ἐλευθερικωτάτην, ἐπισκοποῦμεν νυνὶ ποτέρα τούτων ὀρθῶς πολιτεύεται· λαβόντες δὲ αὐτῶν ἑκατέρας μετριότητά τινα, τῶν μὲν τοῦ δεσπόζειν, τῶν δὲ τοῦ ἐλευθεριάσαι, κατείδομεν ὅτι τότε διαφερόντως ἐν αὐταῖς ἐγένετο εὐπραγία, ἐπὶ δὲ τὸ ἄκρον ἀγαγόντων ἑκατέρων, τῶν μὲν δουλείας, τῶν δὲ τοὐναντίου, οὐ συνήνεγκεν οὔτε τοῖς οὔτε τοῖς.

702aMegillos: Pek doğru söylüyorsun.

Atinalı: Bunlar için Dor ordusunun yerleşmesini, Dardanos'un dağ eteklerini ve deniz kıyısındaki yerleşimi, yıkımdan sağ kalan ilk insanları seyrettik; bunlardan da önce mûsikî ve sarhoşluk üzerine konuşmalarımızı ve onlardan da öncekileri. Bütün bunlar, bir şehrin en iyi nasıl yaşayabileceğini, bir kişinin de kendi hayatını en iyi nasıl sürdürebileceğini görmek için söylendi.

702a

ΜΕ. ἀληθέστατα λέγεις.

ΑΘ. καὶ μὴν αὐτῶν γʼ ἕνεκα καὶ τὸ Δωρικὸν ἐθεασάμεθα κατοικιζόμενον στρατόπεδον καὶ τὰς τοῦ Δαρδάνου ὑπωρείας τε καὶ τὴν ἐπὶ θαλάττῃ κατοίκισιν, καὶ τοὺς πρώτους δὴ τοὺς περιλιπεῖς γενομένους τῆς φθορᾶς, ἔτι δὲ τοὺς ἔμπροσθεν τούτων γενομένους ἡμῖν λόγους περί τε μουσικῆς καὶ μέθης καὶ τὰ τούτων ἔτι πρότερα. ταῦτα γὰρ πάντα εἴρηται τοῦ κατιδεῖν ἕνεκα πῶς ποτʼ ἂν πόλις ἄριστα οἰκοίη, καὶ ἰδίᾳ

702bPeki işe yarar bir şey yaptıysak, Megillos ve Kleinias, bunu kendimize karşı hangi sınamayla (sınama) gösterebiliriz?

Kleinias: Yabancı, sanırım bir şey görüyorum. Anlattığımız bütün bu sözler bize bir talih eseri gelmiş gibi; çünkü şu sıralar tam bunlara ihtiyacım var, sen de bu arkadaş Megillos da tam vaktinde yanıma geldiniz.

702b

πῶς ἄν τις βέλτιστα τὸν αὑτοῦ βίον διαγάγοι· εἰ δὲ δή τι πεποιήκαμεν προὔργου, τίς ποτʼ ἂν ἔλεγχος γίγνοιτο ἡμῖν πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς λεχθείς, ὦ Μέγιλλέ τε καὶ Κλεινία;

ΚΛ. ἐγώ τινα, ὦ ξένε, μοι δοκῶ κατανοεῖν. ἔοικεν κατὰ τύχην τινὰ ἡμῖν τὰ τῶν λόγων τούτων πάντων ὧν διεξήλθομεν γεγονέναι· σχεδὸν γὰρ εἰς χρείαν αὐτῶν ἔγωγʼ ἐλήλυθα τὰ νῦν, καὶ κατά τινα αὖ καιρὸν σύ τε παραγέγονας ἅμα καὶ

702cŞu an başıma geleni sizden saklamayacağım; hatta bunu bir uğur sayıyorum. Girit'in büyük kısmı bir koloni kurmaya girişiyor ve işle ilgilenmeyi Knossoslulara buyuruyor; Knossos şehri de bunu bana ve dokuz kişiye daha verdi. Aynı zamanda kanunları da, buradakilerden beğendiklerimiz varsa onlardan, başka yerlerden beğendiklerimiz varsa, daha iyi görünüyorlarsa yabancı olmalarını hiç hesaba katmadan onlardan koymamızı buyuruyor. Şimdi bana da size de şu iyiliği yapalım: söylenenlerden seçerek, sanki baştan kuruyormuşuz gibi sözle bir şehir kuralım. Böylece hem aradığımız şeyi incelemiş oluruz, hem de ben belki bu kuruluşu kurulacak şehir için kullanırım.

702c

Μέγιλλος ὅδε. οὐ γὰρ ἀποκρύψομαι σφὼ τὸ νῦν ἐμοὶ συμβαῖνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς οἰωνόν τινα ποιοῦμαι. ἡ γὰρ πλείστη τῆς Κρήτης ἐπιχειρεῖ τινα ἀποικίαν ποιήσασθαι, καὶ προστάττει τοῖς Κνωσίοις ἐπιμεληθῆναι τοῦ πράγματος, ἡ δὲ τῶν Κνωσίων πόλις ἐμοί τε καὶ ἄλλοις ἐννέα· ἅμα δὲ καὶ νόμους τῶν τε αὐτόθι, εἴ τινες ἡμᾶς ἀρέσκουσιν, τίθεσθαι κελεύει, καὶ εἴ τινες ἑτέρωθεν, μηδὲν ὑπολογιζομένους τὸ ξενικὸν αὐτῶν, ἂν βελτίους φαίνωνται. νῦν οὖν ἐμοί τε καὶ

702dAtinalı: Harp ilan etmiyorsun ya, Kleinias! Megillos'a ters gelmiyorsa, benim tarafımdan her şeyin elimden geldiğince gönlüne göre olacağını bil.

Kleinias: İyi söylüyorsun.

Megillos: Benim tarafımdan da öyle.

702d

ὑμῖν ταύτην δῶμεν χάριν· ἐκ τῶν εἰρημένων ἐκλέξαντες, τῷ λόγῳ συστησώμεθα πόλιν, οἷον ἐξ ἀρχῆς κατοικίζοντες, καὶ ἅμα μὲν ἡμῖν οὗ ζητοῦμεν ἐπίσκεψις γενήσεται, ἅμα δὲ ἐγὼ τάχʼ ἂν χρησαίμην εἰς τὴν μέλλουσαν πόλιν ταύτῃ τῇ συστάσει.

ΑΘ. οὐ πόλεμόν γε ἐπαγγέλλεις, ὦ Κλεινία· ἀλλʼ εἰ μή τι Μεγίλλῳ πρόσαντες, τὰ παρʼ ἐμοῦ γε ἡγοῦ σοι πάντα κατὰ νοῦν ὑπάρχειν εἰς δύναμιν.

ΚΛ. εὖ λέγεις.

ΜΕ. καὶ μὴν καὶ τὰ παρʼ ἐμοῦ.

702eKleinias: Çok güzel söylediniz. Haydi önce sözle şehri kurmayı deneyelim.

702e

ΚΛ. κάλλιστʼ εἰρήκατον. ἀτὰρ πειρώμεθα λόγῳ πρῶτον κατοικίζειν τὴν πόλιν.

Çeviri değerlendirmesi

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…