İçeriğe geç
Kanunlar

Platon · Kanunlar

XI. Kitap

913aAtinalı: Bundan sonra birbirimizle yaptığımız sözleşmeler uygun bir düzene ihtiyaç duyacaktır. Bu tür bir şey de yalındır: Kimse elden geldiğince malıma dokunmasın, beni hiçbir şekilde ikna etmeden en küçük şeyi bile yerinden oynatmasın; ben de, aklım başımdaysa, başkalarının malı konusunda aynısını yapayım. Böyle şeylerden önce, birinin kendisi ve ailesi için sakladığı, benim atalarımdan olmayan bir hazineyi ele alalım: Onu bulmayı tanrılardan hiçbir zaman dilemeyeyim, bulursam yerinden oynatmayayım, onu topraktan çıkarmamı şu ya da bu şekilde öğütleyen kâhin denen kimselere de danışmayayım.

913a

ΑΘ. τὸ δὴ μετὰ ταῦτʼ εἴη συμβολαίων ἂν πρὸς ἀλλήλους ἡμῖν δεόμενα προσηκούσης τάξεως. ἁπλοῦν δέ γέ ἐστίν που τό γε τοιοῦτον· μήτε οὖν τις τῶν ἐμῶν χρημάτων ἅπτοιτο εἰς δύναμιν, μηδʼ αὖ κινήσειεν μηδὲ τὸ βραχύτατον ἐμὲ μηδαμῇ μηδαμῶς πείθων· κατὰ ταὐτὰ δὲ ταῦτα καὶ περὶ τὰ τῶν ἄλλων ἐγὼ δρῴην, νοῦν ἔχων ἔμφρονα. θησαυρὸν δὴ λέγωμεν πρῶτον τῶν τοιούτων ὅν τις αὑτῷ καὶ τοῖς αὑτοῦ κειμήλιον ἔθετο, μὴ τῶν ἐμῶν ὢν πατέρων· μήθʼ

913bÇünkü onu çıkarmakla mal edinme bakımından kazanacağım şey, çıkarmamakla psykhēmin aretēsine ve adalete katacağım değer kadar büyük olmaz: Bir mülk yerine daha iyi bir yerde daha iyi bir mülk edinmiş, psykhēde adaleti mal varlığında zenginlikten önce tercih etmiş olurum. Pek çok konuda güzel söylenmiş olan "kımıldatılmayanı kımıldatma" sözü, bu da onlardan biri olduğu için, bunun için de söylenebilir.

913b

εὑρεῖν ποτε θεοῖς εὐξαίμην μήθʼ εὑρὼν κινήσαιμι, μηδʼ αὖ τοῖς λεγομένοις μάντεσιν ἀνακοινώσαιμι τοῖς ἁμῶς γέ πώς μοι συμβουλεύουσιν ἀνελεῖν τὴν γῇ παρακαταθήκην. οὐ γάρ ποτε τοσοῦτον εἰς χρημάτων ὠφεληθείην ἂν κτῆσιν ἀνελών, ὅσον εἰς ὄγκον πρὸς ἀρετὴν ψυχῆς καὶ τὸ δίκαιον ἐπιδιδοίην μὴ ἀνελόμενος, κτῆμα ἀντὶ κτήματος ἄμεινον ἐν ἀμείνονι κτησάμενος, δίκην ἐν τῇ ψυχῇ πλούτου προτιμήσας ἐν οὐσίᾳ κεκτῆσθαι πρότερον· ἐπὶ πολλοῖς γὰρ δὴ λεγόμενον εὖ τὸ μὴ κινεῖν τὰ ἀκίνητα καὶ περὶ τούτου

913cBu konuda anlatılan masallara da inanmak gerekir: Böyle şeyler çocukların soyuna yararlı olmaz. Biri çocuklarını umursamaz ve kanunu koyanı hiçe sayarak ne kendisinin ne de babalarının babalarından birinin koyduğu şeyi, koyanı ikna etmeden alırsa, kanunların en güzelini, hiç de soysuz olmayan bir adamın en yalın kanununu bozmuş olur; o adam "koymadığını alma" demiştir. Bu iki kanun koyucuyu hiçe sayıp kendi koymadığı şeyi, hem de küçük olmayan, bazen pek büyük bir hazineyi alan ne çekmelidir?

913c

λέγοιτʼ ἂν ὡς ἑνὸς ἐκείνων ὄντος. πείθεσθαι δὲ χρὴ καὶ τοῖς περὶ ταῦτα λεγομένοις μύθοις, ὡς εἰς παίδων γενεὰν οὐ σύμφορα τὰ τοιαῦτα· ὃς δʼ ἂν παίδων τε ἀκηδὴς γένηται καί, τοῦ θέντος τὸν νόμον ἀμελήσας, ἃ μήτε αὐτὸς κατέθετο μήτε αὖ πατέρων τις πατήρ, μὴ πείσας τὸν θέμενον ἀνέληται, κάλλιστον νόμων διαφθείρων, ἁπλούστατον καὶ οὐδαμῇ ἀγεννοῦς ἀνδρὸς νομοθέτημα, ὃς εἶπεν· ἃ μὴ κατέθου,

913dAtinalı: Tanrılardan ne çekeceğini tanrı bilir. Onu ilk gören, olay şehirde olursa astynomoslara, şehrin pazarında bir yerde olursa agoranomoslara, ülkenin geri kalanında olursa agronomoslara ve onların yöneticilerine haber versin.

913d

μὴ ἀνέλῃ—τούτοιν τοῖν δυοῖν νομοθέταιν καταφρονήσαντα καὶ ἀνελόμενον, οὔτι σμικρόν, ὃ μὴ κατέθετο αὐτός, πλῆθος δʼ ἔστιν ὅτε θησαυροῦ παμμέγεθες, τί χρὴ πάσχειν;

ΑΘ. ὑπὸ μὲν δὴ θεῶν, ὁ θεὸς οἶδεν· ὁ δὲ κατιδὼν πρῶτος ἀγγελλέτω, ἐὰν μὲν ἐν ἄστει γίγνηται τὸ τοιοῦτον, τοῖς ἀστυνόμοις, ἐὰν δὲ τῆς πόλεως ἐν ἀγορᾷ που, τοῖσιν ἀγορανόμοις, ἐὰν

914aHaber verildikten sonra şehir Delphoi'ye elçi göndersin; tanrı mal ve onu yerinden oynatan hakkında ne cevap verirse, şehir tanrının kehanetlerine uyarak onu yapsın. İhbar eden hürse aretē şöhreti kazansın, ihbar etmezse kötülük şöhreti; köleyse, ihbar ederse şehir efendisine bedelini ödeyerek onu haklı olarak azat etsin, ihbar etmezse ölümle cezalandırılsın.

914a

δὲ τῆς ἄλλης χώρας, ἀγρονόμοις τε καὶ τοῖς τούτων ἄρχουσι δηλωσάτω. δηλωθέντων δέ, ἡ πόλις εἰς Δελφοὺς πεμπέτω· ὅτι δʼ ἂν ὁ θεὸς ἀναιρῇ περί τε τῶν χρημάτων καὶ τοῦ κινήσαντος, τοῦτο ἡ πόλις ὑπηρετοῦσα ταῖς μαντείαις δράτω τοῦ θεοῦ. καὶ ἐὰν μὲν ἐλεύθερος ὁ μηνύσας ᾖ, δόξαν ἀρετῆς κεκτήσθω, μὴ μηνύσας δέ, κακίας· δοῦλος δʼ ἐὰν ᾖ, μηνύσας μὲν ἐλεύθερος ὑπὸ τῆς πόλεως ὀρθῶς γίγνοιτʼ ἂν ἀποδιδούσης τῷ δεσπότῃ τὴν τιμήν, μὴ μηνύων δὲ θανάτῳ ζημιούσθω.

914bBunun ardından gelecek olan, küçük ve büyük şeyler hakkında da aynı kuralın geçerli olmasıdır. Biri kendi malından bir şeyi isteyerek ya da istemeyerek bir yerde bırakırsa, ona rastlayan onu yerinde bıraksın; böyle şeyleri yolların koruyucusu daimōnun gözettiğini, bunların kanunla bu tanrıçaya adanmış olduğunu düşünsün. Buna rağmen söz dinlemeyip onu alıp evine götüren, değeri az bir şeyi alan bir köleyse, ona rastlayan otuz yaşından küçük olmayan biri onu çok kırbaçlasın; hürse, hür insana yakışmayan ve kanunlara ortak olmayan biri sayılmasının yanında, yerinden oynattığı şeyin değerinin on katını bırakana ödesin.

914b

τούτῳ δʼ ἑπόμενον ἑξῆς ἂν γίγνοιτο τὸ περὶ σμικρὰ καὶ μεγάλα ταὐτὸν τοῦτο νόμιμον συνακολουθεῖν. ἄν τις τῶν αὑτοῦ τι καταλείπῃ που ἑκὼν εἴτʼ ἄκων, ὁ προστυγχάνων ἐάτω κεῖσθαι, νομίζων φυλάττειν ἐνοδίαν δαίμονα τὰ τοιαῦτα ὑπὸ τοῦ νόμου τῇ θεῷ καθιερωμένα. ἂν δὲ παρὰ ταῦτά τις ἀπειθῶν ἀναιρούμενος οἴκαδε φέρῃ, ἂν μὲν σμικρᾶς τιμῆς ἄξιον ὢν δοῦλος, ὑπὸ τοῦ προστυγχάνοντος μὴ ἔλαττον τριακονταέτους πολλὰς πληγὰς μαστιγούσθω·

914cBiri, bir başkasının kendi malından az ya da çok bir şeyi elinde tuttuğunu ileri sürer, öteki de onun elinde olduğunu kabul edip onun malı olmadığını söylerse: Mülk kanuna göre yöneticilerin yanında kayıtlıysa, davacı elinde tutanı makama çağırsın, o da malı ortaya koysun. Mal ortaya çıkınca, kayıtlarda iki taraftan hangisinin adına kayıtlı olduğu anlaşılırsa, o kişi onu alıp gitsin.

914c

ἐὰν δέ τις ἐλεύθερος, πρὸς τῷ ἀνελεύθερος εἶναι δοκεῖν καὶ ἀκοινώνητος νόμων, δεκαπλάσιον τῆς τιμῆς τοῦ κινηθέντος ἀποτινέτω τῷ καταλιπόντι. ἐὰν δέ τις ἐπαιτιᾶται τῶν αὑτοῦ χρημάτων ἔχειν τινὰ πλέον ἢ καὶ σμικρότερον, ὁ δὲ ὁμολογῇ μὲν ἔχειν, μὴ τὸ ἐκείνου δέ, ἂν μὲν ἀπογεγραμμένον ᾖ παρὰ τοῖς ἄρχουσιν τὸ κτῆμα κατὰ νόμον, τὸν ἔχοντα καλείσθω πρὸς τὴν ἀρχήν, ὁ δὲ καθιστάτω. γενομένου δὲ ἐμφανοῦς, ἐὰν ἐν τοῖς γράμμασιν ἀπογεγραμμένον

914dOrada bulunmayan başka birinin adına kayıtlıysa, iki taraftan hangisi yeterli bir kefil gösterirse, malı ona teslim edecek biri olarak, orada olmayan adına ve onun alma hakkına dayanarak alsın. Tartışılan mal yöneticilerin yanında kayıtlı değilse, dava sonuçlanıncaya kadar yöneticilerin en yaşlı üçünün yanında kalsın; emanete konan şey bir hayvansa, davayı kaybeden onun bakım giderlerini yöneticilere ödesin.

914d

φαίνηται ποτέρου τῶν ἀμφισβητούντων, ἔχων οὗτος ἀπίτω· ἐὰν δέ τινος ἄλλου τῶν μὴ παρόντων, ὁπότερος ἂν παράσχῃ τὸν ἐγγυητὴν ἀξιόχρεων, ὑπὲρ τοῦ ἀπόντος ὡς παραδώσων ἐκείνῳ κατὰ τὴν ἐκείνου ἀφαίρεσιν ἀφαιρείσθω. ἐὰν δὲ παρὰ τοῖς ἄρχουσι τὸ ἀμφισβητούμενον μὴ ἀπογεγραμμένον ᾖ, κείσθω μὲν μέχρι δίκης παρὰ τρισὶ τῶν ἀρχόντων τοῖς πρεσβυτάτοις, ἐὰν δὲ τὸ μεσεγγυωθὲν θρέμμα ᾖ, τὸν νικηθέντα περὶ αὐτοῦ δίκῃ τὴν τροφὴν ἐκτίνειν τοῖς

914eYöneticiler de hükmü üç gün içinde versin.

Aklı başında olan biri dilerse kendi kölesini götürsün ve onu dine uygun olan her şekilde dilediği gibi kullansın; kaçmış bir köleyi, akrabalarından ya da dostlarından biri adına, onu korumak için de götürebilsin. Biri, köle olarak götürülen birini hür olduğunu ileri sürerek elinden alırsa, götüren onu bıraksın; alan üç yeterli kefil gösterirse ancak bu şekilde alsın, başka türlü değil. Bunlara aykırı olarak alırsa, zor kullanma suçundan sorumlu tutulsun ve hüküm giyerse, elinden alınana beyan edilen zararın iki katını ödesin.

914e

ἄρχουσιν· τὴν δὲ κρίσιν διαδικάζειν ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν τοὺς ἄρχοντας.

ἀγέτω τὸν ἑαυτοῦ δοῦλον ὁ βουλόμενος, ἐὰν ἔμφρων ᾖ, χρησόμενος ὅτι ἂν ἐθέλῃ τῶν ὁπόσα ὅσια· ἀγέτω δὲ καὶ ὑπὲρ ἄλλου τῶν οἰκείων ἢ φίλων τὸν ἀφεστῶτα ἐπὶ σωτηρίᾳ. ἐὰν δέ τις ἀφαιρῆταί τινα εἰς ἐλευθερίαν ὡς δοῦλον ἀγόμενον, μεθιέτω μὲν ὁ ἄγων, ὁ δὲ ἀφαιρούμενος ἐγγυητὰς τρεῖς ἀξιόχρεως καταστήσας, οὕτως ἀφαιρείσθω κατὰ ταῦτα, ἄλλως δὲ μή·

ΑΘ. ἐὰν δὲ παρὰ ταῦτά τις ἀφαιρῆται, τῶν βιαίων

915aAzatlı bir köleyi de, onu azat edenlere hizmet etmezse ya da yeterince etmezse götürebilsin. Hizmet şudur: Azatlı ayda üç kez azat edenin ocağına gidip adil ve aynı zamanda gücünün yettiği hangi işi yapması gerektiğini sorsun; evlenme konusunda da eski efendisinin uygun gördüğünü yapsın. Azatlının, azat edeninden daha zengin olmasına izin verilmesin; fazlası efendinin olsun.

915a

ἔνοχος ἔστω, καὶ ἁλοὺς τὴν διπλασίαν τοῦ ἐπιγραφέντος βλάβους τῷ ἀφαιρεθέντι τινέτω. ἀγέτω δὲ καὶ τὸν ἀπελεύθερον, ἐάν τις μὴ θεραπεύῃ τοὺς ἀπελευθερώσαντας ἢ μὴ ἱκανῶς· θεραπεία δὲ φοιτᾶν τρὶς τοῦ μηνὸς τὸν ἀπελευθερωθέντα πρὸς τὴν τοῦ ἀπελευθερώσαντος ἑστίαν, ἐπαγγελλόμενον ὅτι χρὴ δρᾶν τῶν δικαίων καὶ ἅμα δυνατῶν, καὶ περὶ γάμου ποιεῖν ὅτιπερ ἂν συνδοκῇ τῷ γενομένῳ δεσπότῃ. πλουτεῖν δὲ τοῦ ἀπελευθερώσαντος μὴ ἐξεῖναι

915bAzat edilen yirmi yıldan fazla kalmasın; yöneticileri ve azat edeni ikna etmedikçe, öteki yabancılar gibi bütün mal varlığını alıp gitsin. Azatlının ya da öteki yabancılardan birinin mal varlığı üçüncü mülk sınıfının miktarını aşarsa, bunun olduğu günden itibaren otuz gün içinde malını alıp gitsin; artık yöneticilerden kalmak için izin istemesine hiçbir imkân olmasın.

915b

μᾶλλον· τὸ δὲ πλέον γιγνέσθω τοῦ δεσπότου. μὴ πλείω δὲ εἴκοσιν ἐτῶν μένειν τὸν ἀφεθέντα, ἀλλὰ καθάπερ καὶ τοὺς ἄλλους ξένους ἀπιέναι λαβόντα τὴν αὑτοῦ πᾶσαν οὐσίαν, ἐὰν μὴ πείσῃ τούς τε ἄρχοντας καὶ τὸν ἀπελευθερώσαντα. ἐὰν δὲ τῷ ἀπελευθερωθέντι ἢ καὶ τῶν ἄλλων τῳ ξένων οὐσία πλείων γίγνηται τοῦ τρίτου μεγέθει τιμήματος, ᾗ ἂν τοῦτο ἡμέρᾳ γένηται, τριάκοντα ἡμερῶν ἀπὸ ταύτης τῆς

915cBiri buna uymayıp mahkemeye çıkarılır ve hüküm giyerse ölümle cezalandırılsın, malları da kamuya geçsin. Bu davalar, taraflar daha önce komşularının ya da seçilmiş yargıçların önünde birbirleriyle anlaşıp suçlamalardan kurtulmamışlarsa, kabile mahkemelerinde görülsün. Biri herhangi bir hayvanı ya da başka bir malını kendi malı diye ele geçirmeye kalkarsa, elinde tutan onu satan ya da yeterli ve hukuken sorumlu olarak veren ya da başka bir yolla meşru olarak devreden kişiye havale etsin: Bu kişi vatandaş ya da şehirde oturan yerleşik bir yabancıysa otuz gün içinde, mal bir yabancıdan devralınmışsa beş ay içinde; bu sürenin ortasındaki ay, yaz güneşinin kışa döndüğü ay olsun.

915c

ἡμέρας λαβὼν ἀπίτω τὰ ἑαυτοῦ, καὶ μηδεμία τῆς μονῆς παραίτησις ἔτι τούτῳ παρʼ ἀρχόντων γιγνέσθω· ἐὰν δέ τις ἀπειθῶν τούτοις εἰσαχθεὶς εἰς δικαστήριον ὄφλῃ, θανάτῳ τε ζημιούσθω καὶ τὰ χρήματα αὐτοῦ γιγνέσθω δημόσια. δίκαι δʼ ἔστωσαν τούτων ἐν ταῖς φυλετικαῖσιν δίκαις, ἐὰν μὴ πρότερον ἐν γείτοσιν ἢ ἐν αἱρετοῖσιν δικασταῖς ἀπαλλάττωνται πρὸς ἀλλήλους τῶν ἐγκλημάτων. ἐὰν δὲ ὡς αὑτοῦ ἐφάπτηται ζῴου καὶ ὁτουοῦν ἤ τινος ἑτέρου τῶν αὑτοῦ

915dBiri bir şeyi alım ya da satımla bir başkasıyla değiştirirse, bunu pazarda her mala ayrılmış yerde verip bedelini hemen alarak yapsın, başka hiçbir yerde yapmasın; veresiye de kimse bir şey alıp satmasın.

915d

χρημάτων, ἀναγέτω μὲν ὁ ἔχων εἰς πρατῆρα ἢ τὸν δόντα ἀξιόχρεών τε καὶ ἔνδικον ἤ τινι τρόπῳ παραδόντα ἄλλῳ κυρίως, εἰς μὲν πολίτην ἢ καὶ μέτοικον τῶν ἐν τῇ πόλει ἡμερῶν τριάκοντα, εἰς δὲ ξενικὴν παράδοσιν πέντε μηνῶν, ἧς μέσος ὁ μὴν ἐν ᾧ τρέπεται θερινὸς ἥλιος εἰς τὰ χειμερινά. ὅσα δὲ διά τινος ὠνῆς ἢ καὶ πράσεως ἀλλάττηταί τις ἕτερος ἄλλῳ, διδόντα ἐν χώρᾳ τῇ τεταγμένῃ ἑκάστοις κατʼ ἀγορὰν καὶ δεχόμενον ἐν τῷ παραχρῆμα τιμήν, οὕτως

915eBiri başka bir şekilde ya da başka yerlerde bir şeyi bir şeyle, değiştirdiği kişiye güvenerek değiştirirse, bunu şimdi söylenenlere uygun olarak satılmamış şeyler hakkında kanuna göre dava olmadığını bilerek yapsın. Yardımlaşma toplantılarına gelince, isteyen, dost olarak dostlar arasında katkı toplasın; toplama hakkında bir anlaşmazlık çıkarsa, bu konularda hiç kimsenin hiçbir şekilde dava açamayacağını bilerek davransın.

Bir şeyi satıp elli drahmiden az olmayan bir bedel alan zorunlu olarak on gün şehirde kalsın; alan da satanın evini bilsin. Bu, bu tür işlerde çıkması olağan şikâyetler ve kanuna göre iade talepleri içindir.

915e

ἀλλάττεσθαι, ἄλλοθι δὲ μηδαμοῦ, μηδʼ ἐπὶ ἀναβολῇ πρᾶσιν μηδὲ ὠνὴν ποιεῖσθαι μηδενός· ἐὰν δὲ ἄλλως ἢ ἐν ἄλλοις τόποις ὁτιοῦν ἀνθʼ ὁτουοῦν διαμείβηται ἕτερος ἄλλῳ, πιστεύων πρὸς ὃν ἂν ἀλλάττηται, ποιείτω ταῦτα ὡς οὐκ οὐσῶν δικῶν κατὰ νόμον περὶ τῶν μὴ πραθέντων κατὰ τὰ νῦν λεγόμενα. ἐράνων δὲ πέρι, τὸν βουλόμενον ἐρανίζειν φίλον παρὰ φίλοις· ἐὰν δέ τις διαφορὰ γίγνηται περὶ τῆς ἐρανίσεως, οὕτω πράττειν ὡς δικῶν μηδενὶ περὶ τούτων μηδαμῶς ἐσομένων.

ΑΘ. ὃς δʼ ἂν ἀποδόμενος τιμήν του λάβῃ μὴ ἐλάττω δραχμῶν πεντήκοντα, παραμενέτω κατὰ πόλιν ἐξ ἀνάγκης

916aKanuna göre iade şöyle olsun, başka türlü değil: Biri verem, böbrek taşı, idrar zorluğu, kutsal hastalık denen hastalık ya da çoğu kimsenin fark edemeyeceği, bedende ya da zihinde uzun süren ve zor iyileşen başka bir hastalık çeken bir köle satarsa: Alan bir hekim ya da beden eğitimi hocasıysa, böyle bir köle için iade hakkı olmasın; satan doğruyu önceden söyleyerek sattıysa da olmasın.

916a

δέκα ἡμέρας, ὁ δὲ πριάμενος ἴστω τὴν οἰκίαν τὴν τοῦ ἀποδομένου, τῶν περὶ τὰ τοιαῦτα ἐγκλημάτων εἰωθότων γίγνεσθαι χάριν καὶ τῶν ἀναγωγῶν τῶν κατὰ νόμους εἵνεκα· ἡ δὲ κατὰ νόμους ἀναγωγὴ καὶ μὴ τῇδε ἔστω. ἐάν τις ἀνδράποδον ἀποδῶται κάμνον φθόῃ ἢ λιθῶν ἢ στραγγουριῶν ἢ τῇ καλουμένῃ ἱερᾷ νόσῳ ἢ καὶ ἑτέρῳ τινὶ ἀδήλῳ τοῖς πολλοῖς νοσήματι μακρῷ καὶ δυσιάτῳ κατὰ τὸ σῶμα ἢ κατὰ τὴν διάνοιαν, ἐὰν μὲν ἰατρῷ τις ἢ γυμναστῇ, μὴ ἀναγωγῆς ἔστω τούτῳ

916bBir uzman bir sıradan kişiye böyle birini satarsa, alan altı ay içinde iade etsin; kutsal hastalıkta ise iadeyi bir yıl içinde yapmak mümkün olsun. Dava, tarafların ortaklaşa önerip seçtikleri birkaç hekimin önünde görülsün; davayı kaybeden, sattığı bedelin iki katını ödesin. Sıradan biri sıradan birine satarsa, iade ve dava yukarıda söylendiği gibi olsun; kaybeden bedeli bir kat ödesin.

916b

πρὸς τὸν τοιοῦτον τυγχάνειν, μηδʼ ἐὰν τἀληθές τις προειπὼν ἀποδῶταί τῳ· ἐὰν δέ τις ἰδιώτῃ τι τῶν τοιούτων ἀποδῶται δημιουργός, ὁ πριάμενος ἐντὸς ἑκμήνου ἀναγέτω, πλὴν τῆς ἱερᾶς, ταύτης δʼ ἐντὸς ἐνιαυτοῦ τὴν ἀναγωγὴν ἐξέστω ποιεῖσθαι τῆς νόσου. διαδικαζέσθω δὲ ἔν τισι τῶν ἰατρῶν, οὓς ἂν κοινῇ προβαλόμενοι ἕλωνται· τὸν δὲ ὀφλόντα τὴν δίκην διπλάσιον ἀποτίνειν τῆς τιμῆς ἧς ἂν ἀποδῶται. ἐὰν

916cBiri bir katili bilerek, bilen birine satarsa, böyle bir satışta iade hakkı olmasın; bilmeyen birine sattıysa, alan bunu fark ettiğinde iade hakkı olsun ve hükmü kanun koruyucularının en genç beşi versin. Satanın bildiğine karar verilirse, alanın evlerini tefsircilerin kanununa göre arındırsın ve alana bedelin üç katını ödesin.

916c

δὲ ἰδιώτῃ τις ἰδιώτης, ἀναγωγὴν μὲν εἶναι, καθάπερ καὶ τοῖς πρόσθεν ἐρρήθη, καὶ τὴν διαδικασίαν, ὁ δὲ ὀφλὼν τὴν τιμὴν ἁπλῆν ἀποτινέτω. ἐὰν δὲ ἀνδροφόνον ἀποδῶταί τίς τινι εἰδότι μὲν εἰδώς, μὴ τυγχανέτω ἀναγωγῆς τοῦ τοιούτου τῆς πράσεως, μὴ δὲ εἰδότι τὴν μὲν ἀναγωγὴν εἶναι τότε ὅταν τις αἴσθηται τῶν πριαμένων, ἐν πέντε δὲ τῶν νομοφυλάκων τοῖς νεωτάτοις εἶναι τὴν κρίσιν, εἰδὼς δὲ ἂν κριθῇ, τάς τε οἰκίας τοῦ πριαμένου καθηράτω κατὰ τὸν τῶν ἐξηγητῶν

916dPara karşılığı para ya da herhangi bir canlı ya da cansız şey değiştiren, kanuna uyarak her şeyi hilesiz versin ve alsın. Ama öteki kanunlarda olduğu gibi bu bütün kötülük hakkında da bir giriş kabul edelim. Her erkek sahteciliği, yalanı ve aldatmayı tek bir tür saymalıdır. Çoğu kimse buna şöyle bir söz yakıştırmayı âdet edinmiştir ve kötü söyler: Böyle bir şeyin her seferinde uygun zamanda yapılırsa çoğu zaman doğru olabileceğini söylerler; ama uygun zamanı, nerede ve ne zaman olduğunu düzensiz ve belirsiz bırakırlar; bu sözle hem kendileri çok zarar görür hem de başkalarına zarar verirler.

916d

νόμον, τῆς τιμῆς τε ἀποδότω τῷ πριαμένῳ τριπλάσιον.

ὁ δὲ ἀλλαττόμενος ἢ νόμισμα ἀντὶ νομίσματος, ἢ καὶ τῶν ἄλλων ζῴων ὁτιοῦν ἢ καὶ μὴ ζῴων, ἀκίβδηλον πᾶν διδότω καὶ δεχέσθω τῷ νόμῳ συνεπόμενος· προοίμιον δέ, καθάπερ ἄλλων νόμων, δεξώμεθα καὶ περὶ ὅλης ταύτης τῆς κάκης. κιβδηλείαν δὲ χρὴ πάντα ἄνδρα διανοηθῆναι καὶ ψεῦδος καὶ ἀπάτην ὡς ἕν τι γένος ὄν, τοῦτο ᾧ τὴν φήμην ἐπιφέρειν εἰώθασιν οἱ πολλοί, κακῶς λέγοντες, ὡς ἐν καιρῷ

916eKanun koyucunun bunu belirsiz bırakmasına imkân yoktur; daha geniş ya da daha dar sınırları her zaman açıkça belirtmesi gerekir. Şimdi de şöyle belirlensin:

Tanrıların en çok nefret ettiği kişi olmak istemeyen kimse, tanrıların soyunu çağırarak, sözle ya da işle, hiçbir yalan, aldatma ya da sahtecilik yapmasın. En çok nefret edilen, yalan yere yemin eden ve tanrıları hiç umursamayan kişidir; ikincisi de kendinden üstün olanların karşısında yalan söyleyendir.

916e

γιγνόμενον ἑκάστοτε τὸ τοιοῦτον πολλάκις ἂν ὀρθῶς ἔχοι, τὸν καιρὸν δὲ καὶ ὅπου καὶ ὁπότε ἀτάκτως καὶ ἀορίστως ἐῶντες, τῇ λέξει ταύτῃ πολλὰ ζημιοῦνταί τε καὶ ζημιοῦσιν ἑτέρους. νομοθέτῃ δὲ οὐκ ἐγχωρεῖ τοῦτο ἀόριστον ἐᾶν, ἀλλὰ ἢ μείζους ἢ ἐλάττους ὅρους ἀεὶ δεῖ διασαφεῖν, καὶ δὴ καὶ νῦν ὡρίσθω.

ΑΘ. Ψεῦδος μηδεὶς μηδὲν μηδʼ ἀπάτην μηδέ τι κίβδηλον, γένος ἐπικαλούμενος θεῶν, μήτε λόγῳ μήτε

917aDaha iyiler daha kötülerden, genel olarak yaşlılar gençlerden üstündür; bu yüzden ana babalar çocuklarından, erkekler kadınlardan ve çocuklardan, yöneticiler de yönetilenlerden üstündür. Bunlara herkesin her durumda saygı göstermesi yakışır, her türlü yönetimde ve en çok da şehrin yönetiminde; şimdiki sözümüz de buradan çıktı. Çünkü pazarda sahtecilik yapan herkes yalan söyler, aldatır ve tanrıları çağırarak agoranomosların kanunları ve uyarıları önünde yemin eder; ne insanlardan utanır ne tanrılara saygı gösterir.

917a

ἔργῳ πράξειεν, ὁ μὴ θεομισέστατος ἔσεσθαι μέλλων· οὗτος δʼ ἐστὶν ὃς ἂν ὅρκους ὀμνὺς ψευδεῖς μηδὲν φροντίζῃ θεῶν, δεύτερος δὲ ὃς ἂν ἐναντίον τῶν κρειττόνων αὑτοῦ ψεύδηται. κρείττους δὲ οἱ ἀμείνους τῶν χειρόνων, πρεσβῦταί τε ὡς ἐπὶ τὸ πᾶν εἰπεῖν τῶν νέων, διὸ καὶ γονῆς κρείττους ἐκγόνων, καὶ ἄνδρες δὴ γυναικῶν καὶ παίδων, ἄρχοντές τε ἀρχομένων· οὓς αἰδεῖσθαι πᾶσιν πάντας πρέπον ἂν εἴη ἐν ἄλλῃ τε ἀρχῇ πάσῃ καὶ ἐν ταῖς πολιτικαῖς δὴ μάλιστα ἀρχαῖς, ὅθεν ὁ νῦν παρὼν ἡμῖν λόγος ἐλήλυθεν. πᾶς γὰρ τῶν κατʼ ἀγορὰν

917bTanrıların adlarını kolayca kirletmemek her bakımdan güzel bir alışkanlıktır; hele çoğumuzun tanrılarla ilgili konularda temizlik ve arılık bakımından çoğu zaman ne durumda olduğu düşünülürse. Buna uyulmazsa kanun şudur: Pazarda bir şey satan, sattığı şey için hiçbir zaman iki fiyat söylemesin; tek bir fiyat söylesin, bunu alamazsa malını geri götürmesi doğru olur; o gün ondan fazla ya da az fiyat istemesin; satılan hiçbir şey için ne övgü ne yemin olsun.

917b

ὁ κιβδηλεύων τι ψεύδεται καὶ ἀπατᾷ καὶ τοὺς θεοὺς παρακαλῶν ἐπόμνυσιν ἐν τοῖς τῶν ἀγορανόμων νόμοισίν τε καὶ φυλακτηρίοις, οὔτε ἀνθρώπους αἰδούμενος οὔτε θεοὺς σεβόμενος. πάντως μὲν δὴ καλὸν ἐπιτήδευμα θεῶν ὀνόματα μὴ χραίνειν ῥᾳδίως, ἔχοντα ὡς ἔχουσιν ἡμῶν ἑκάστοτε τὰ πολλὰ οἱ πλεῖστοι καθαρότητός τε καὶ ἁγνείας τὰ περὶ τοὺς θεούς· εἰ δʼ οὖν μὴ πείθοιτο, ὅδε νόμος· ὁ πωλῶν ὁτιοῦν ἐν ἀγορᾷ μηδέποτε δύο εἴπῃ τιμὰς ὧν ἂν πωλῇ,

917cBiri bunlara uymazsa, orada bulunan otuz yaşından küçük olmayan bir vatandaş yemin edeni cezalandırmak için ceza görmeden dövebilsin; aldırmaz ve söz dinlemezse, kanunlara ihanet ettiği için kınansın. Sahte bir şey satan ve şimdiki sözlere uymayanı, ona rastlayan ve bu işten anlayan biri, çürütebiliyorsa yöneticilerin önünde çürütsün. Bu kişi köle ya da yerleşik yabancıysa sahte malı alsın; vatandaş olup çürütmezse, tanrıları soyan kötü biri diye anılsın; çürütürse malı pazarın koruyucusu tanrılara adasın.

917c

ἁπλῆν δὲ εἰπών, ἂν μὴ τυγχάνῃ ταύτης, ἀποφέρων ὀρθῶς ἂν ἀποφέροι πάλιν, καὶ ταύτης τῆς ἡμέρας μὴ τιμήσῃ πλέονος μηδὲ ἐλάττονος, ἔπαινος δὲ ὅρκος τε περὶ παντὸς τοῦ πωλουμένου ἀπέστω· ἐὰν δέ τις ἀπειθῇ τούτοις, ὁ παρατυγχάνων τῶν ἀστῶν, μὴ ἔλαττον ἢ τριάκοντα γεγονὼς ἔτη, κολάζων μὲν τὸν ὀμνύντα ἀνατὶ τυπτέτω τις, ἀφροντιστῶν δὲ καὶ ἀπειθῶν ἔνοχος ἔστω ψόγῳ προδοσίας τῶν νόμων. τὸν δὲ δὴ κίβδηλόν τι πωλοῦντα, καὶ μὴ δυνάμενον τοῖς

917dBöyle bir şeyi sattığı ortaya çıkan kişi, sahte maldan yoksun kalmasının yanında, sattığı şeye istediği fiyatın her drahmisi için bir kırbaç darbesi yesin; önce pazarda tellal onun hangi sebeple dövüleceğini ilan etsin.

917d

νῦν πείθεσθαι λόγοις, ὁ προστυγχάνων τῶν γιγνωσκόντων, δυνατὸς ὢν ἐξελέγχειν, ἐναντίον ἐλέγξας τῶν ἀρχόντων, ὁ μὲν δοῦλος φερέσθω τὸ κιβδηλευθὲν καὶ ὁ μέτοικος, ὁ δὲ πολίτης μὴ ἐλέγχων μὲν ὡς ἀποστερῶν τοὺς θεοὺς κακὸς ἀγορευέσθω, ἐλέγξας δὲ ἀναθέτω τοῖς τὴν ἀγορὰν ἔχουσιν θεοῖς. ὁ δὲ δὴ φανερὸς γενόμενός τι πωλῶν τοιοῦτον, πρὸς τῷ στερηθῆναι τοῦ κιβδηλευθέντος, ὁπόσης ἂν τιμῆς ἀξιώσῃ τὸ πωλούμενον, κατὰ δραχμὴν ἑκάστην τῇ μάστιγι

917eAgoranomoslar ve kanun koruyucuları, her konuda tecrübeli kişilere danışarak satıcıların sahteciliklerini ve hilelerini, satıcının ne yapması ve ne yapmaması gerektiğini yazsınlar; bunları bir dikilitaşa yazıp agoranomos binasının önüne koysunlar; bunlar pazarı kullananlar için açık birer rehber kanun olsun.

917e

τυπτέσθω πληγὰς ὑπὸ κήρυκος ἐν τῇ ἀγορᾷ κηρύξαντος ὧν ἕνεκα μέλλει τύπτεσθαι. τὰ δὲ κιβδηλεύματά τε καὶ κακουργίας τῶν πωλούντων οἵ τε ἀγορανόμοι καὶ οἱ νομοφύλακες, πυθόμενοι τῶν ἐμπείρων περὶ ἕκαστα, ἀναγραψάντων ἅ τε χρὴ ποιεῖν τὸν πωλοῦντα καὶ ἃ μή, καὶ πρόσθε τοῦ ἀγορανομίου θέντων ἐν στήλῃ γράψαντες νόμους εἶναι τοῖς περὶ

918aAstynomoslarla ilgili olanlar daha önce yeterince söylendi. Bir eksik görülürse, kanun koruyucularına danışıp eksik görüleni yazsınlar ve makamlarına ilişkin önce ve sonra konan kuralları astynomos binasında bir dikilitaşa koysunlar.

Sahteciliğin hemen ardından perakende ticaret gelir. Bütün bunlar hakkında önce bir öğüt ve bir logos verelim, kanunu sonra koyalım.

918a

τὴν τῆς ἀγορᾶς χρείαν μηνυτὰς σαφεῖς.

ΑΘ. τὰ δὲ περὶ τῶν ἀστυνόμων ἐν τοῖς πρόσθεν ἱκανῶς εἴρηται· ἐὰν δέ τι προσδεῖν δοκῇ, νομοφύλαξιν ἐπανακοινώσαντες καὶ γράψαντες τὸ δοκοῦν ἐκλιπεῖν, εἰς ἀστυνόμιον θέντων ἐν στήλῃ τά τε πρῶτα καὶ τὰ δεύτερα τεθέντα αὐτοῖσιν τῆς ἀρχῆς νόμιμα.

κιβδήλοις δʼ ἐπιτηδεύμασιν ἕπεται κατὰ πόδα καπηλείας ἐπιτηδεύματα· ταύτης δὲ πέρι συμπάσης συμβουλὴν πρῶτον δόντες καὶ λόγον, ἐπʼ αὐτῇ νόμον ὕστερον ἐπιθώμεθα. καπηλεία

918bŞehirdeki bütün perakende ticaret, tabiatı gereği zarar vermek için değil, tam tersi için ortaya çıkmıştır. Herhangi bir malın orantısız ve dengesiz dağılan varlığını dengeli ve orantılı hâle getiren herkes nasıl iyilik yapmış olmaz? Paranın gücünün de bunu sağladığını söylemeliyiz; tüccarın da bunun için görevlendirildiğini söylemek gerekir. Ücretli işçi, hancı ve ötekiler, bazıları daha saygın, bazıları daha az saygın olan bu işlerin hepsi de bunu yapabilir: Herkesin ihtiyaçlarına yardım sağlar ve mallara denge getirir.

918b

γὰρ κατὰ πόλιν πᾶσα γέγονεν οὐ βλάβης ἕνεκα τό γε κατὰ φύσιν, πᾶν δὲ τοὐναντίον· πῶς γὰρ οὐκ εὐεργέτης πᾶς ὃς ἂν οὐσίαν χρημάτων ὡντινωνοῦν, ἀσύμμετρον οὖσαν καὶ ἀνώμαλον, ὁμαλήν τε καὶ σύμμετρον ἀπεργάζηται; τοῦτο ἡμῖν χρὴ φάναι καὶ τὴν τοῦ νομίσματος ἀπεργάζεσθαι δύναμιν, καὶ τὸν ἔμπορον ἐπὶ τούτῳ τετάχθαι δεῖ λέγειν. καὶ μισθωτὸς καὶ πανδοκεὺς καὶ ἄλλα, τὰ μὲν εὐσχημονέστερα,

918cPeki bu işin güzel ve saygın görünmemesinin sebebi nedir, onu kötü bir üne düşüren nedir, bakalım; bütününü olmasa bile hiç değilse bazı kısımlarını kanunla iyileştirelim. Görünüşe göre bu hiç de önemsiz bir iş değildir, azıcık aretē de istemez.

Kleinias: Ne demek istiyorsun?

Atinalı: Sevgili Kleinias, insanların küçük bir kısmı, tabiatça az olan ve en yüksek terbiyeyle yetiştirilmiş bir kısmı, birtakım ihtiyaçlara ve arzulara düştüğünde ölçülü olana katlanabilir; çok para alma imkânı bulduğunda da ayık kalır ve çok olana ölçülü olanı tercih eder.

918c

τὰ δὲ ἀσχημονέστερα γιγνόμενα, τοῦτό γε πάντα δύναται, πᾶσιν ἐπικουρίαν ταῖς χρείαις ἐξευπορεῖν καὶ ὁμαλότητα ταῖς οὐσίαις. τί ποτε δὴ τὸ μὴ καλὸν αὐτὸ μηδʼ εὔσχημον δοκεῖν εἶναι, καὶ τί τὸ διαβεβληκὸς τυγχάνει, ἴδωμεν, ἵνα εἰ μὴ καὶ τὸ ὅλον, ἀλλʼ οὖν μέρη γε ἐξιασώμεθα νόμῳ. πρᾶγμʼ ἔσθʼ, ὡς ἔοικεν, οὐ φαῦλον, οὐδὲ σμικρᾶς δεόμενον ἀρετῆς.

ΚΛ. πῶς λέγεις;

ΑΘ. ὦ φίλε Κλεινία, σμικρὸν γένος ἀνθρώπων καὶ φύσει ὀλίγον καὶ ἄκρᾳ τροφῇ τεθραμμένον, ὅταν εἰς χρείας

918dİnsan kalabalıkları ise bunların tam tersidir: İhtiyaç duyduklarında ölçüsüzce ihtiyaç duyarlar, ölçülü kazanç mümkünken doymak bilmeden kazanmayı seçerler. Bu yüzden perakendecilik, tüccarlık ve hancılıkla ilgili bütün türler kötü bir üne düşmüş ve utanç verici ayıplamalara uğramıştır. Çünkü biri — hiçbir zaman olmasın, olmayacak da — her bakımdan en iyi adamları, söylemesi gülünç ama yine de söyleyeceğim, bir süre hancılık ya da perakendecilik yapmaya veya böyle işlerden birine zorlasa, ya da kadınları bir kader zorunluluğuyla böyle bir hayata katılmaya mecbur etse, bunların her birinin ne kadar sevimli ve hoş olduğunu anlardık; doğru bir ilkeye göre bozulmadan yapılsaydı, bütün bu işler bir ana ya da dadı gibi saygı görürdü.

918d

τε καὶ ἐπιθυμίας τινῶν ἐμπίπτῃ, καρτερεῖν πρὸς τὸ μέτριον δυνατόν ἐστιν, καὶ ὅταν ἐξῇ χρήματα λαβεῖν πολλά, νήφει καὶ πρότερον αἱρεῖται τοῦ πολλοῦ τὸ τοῦ μέτρου ἐχόμενον· τὰ δὲ τῶν ἀνθρώπων πλήθη πᾶν τοὐναντίον ἔχει τούτοις, δεόμενά τε ἀμέτρως δεῖται καὶ ἐξὸν κερδαίνειν τὰ μέτρια, ἀπλήστως αἱρεῖται κερδαίνειν, διὸ πάντα τὰ περὶ τὴν καπηλείαν καὶ ἐμπορίαν καὶ πανδοκείαν γένη διαβέβληταί τε καὶ ἐν αἰσχροῖς γέγονεν ὀνείδεσιν. ἐπεὶ εἴ τις, ὃ μή ποτε γένοιτο οὐδʼ ἔσται, προσαναγκάσειεν—γελοῖον μὲν εἰπεῖν,

918eAma şimdi şöyle oluyor: Biri ıssız ve her yönden uzak yolları olan yerlere perakendecilik için evler kurar, darda kalanları hoş konaklama yerlerinde ağırlar, vahşi fırtınaların zoruyla sürülenlere sakin bir dinginlik, sıcaklardan bunalanlara serinlik sağlar; ama sonra onları dost gibi karşılayıp bu konukluğa yakışan dostça ağırlamayı sunacağına, ele geçirilmiş düşman tutsaklarmış gibi onlardan en uzun, en adaletsiz ve en kirli fidyeleri alarak bırakır. İşte bunlar ve bu gibi şeyler, bütün bu işlerde haklı olarak hata sayılır ve darda kalanlara yardım etmeyi kötü bir üne düşürür.

918e

ὅμως δὲ εἰρήσεται—πανδοκεῦσαι τοὺς πανταχῇ ἀρίστους ἄνδρας ἐπί τινα χρόνον, ἢ καπηλεύειν ἤ τι τῶν τοιούτων πράττειν, ἢ καὶ γυναῖκας ἔκ τινος ἀνάγκης εἱμαρμένης τοῦ τοιούτου μετασχεῖν τρόπου, γνοίημεν ἂν ὡς φίλον καὶ ἀγαπητόν ἐστιν ἕκαστον τούτων, καὶ εἰ κατὰ λόγον ἀδιάφθορον γίγνοιτο, ἐν μητρὸς ἂν καὶ τροφοῦ σχήματι τιμῷτο τὰ τοιαῦτα πάντα·

ΑΘ. νῦν δὲ ὁπόταν εἰς ἐρήμους τις καπηλείας

919a

ἕνεκα τόπους καὶ πανταχόσε μήκη ἔχοντας ὁδῶν ἱδρυσάμενος οἰκήσεις, ἐν ἀπορίᾳ γιγνομένους καταλύσεσιν ἀγαπηταῖς δεχόμενος ἢ ὑπὸ χειμώνων ἀγρίων βίᾳ ἐλαυνομένους, εὐδιεινὴν γαλήνην παρασχὼν ἢ πνίγεσιν ἀναψυχήν, τὰ μετὰ ταῦτα οὐχ ὡς ἑταίρους δεξάμενος φιλικὰ παράσχῃ ξένια ἑπόμενα ταῖς ὑποδοχαῖς, ὡς δʼ ἐχθροὺς αἰχμαλώτους κεχειρωμένους ἀπολυτρώσῃ τῶν μακροτάτων καὶ ἀδίκων καὶ ἀκαθάρτων

919bKanun koyucu bunlara karşı her zaman bir ilaç bulmalıdır. Eskiden beri doğru söylenmiştir: Hastalıklarda ve başka pek çok şeyde olduğu gibi iki şeye, hem de birbirine zıt iki şeye karşı savaşmak zordur. Şimdi de bunlar konusundaki savaş iki şeye karşıdır: yoksulluğa ve zenginliğe. Zenginlik insanların psykhēsini sefahatle bozmuştur, yoksulluk da acılarla onu utanmazlığa itmiştir.

919b

λύτρων, ταῦτά ἐστιν καὶ τὰ τοιαῦτα ἐν σύμπασιν τοῖς τοιούτοις ὀρθῶς ἁμαρτανόμενα τὰς διαβολὰς τῇ τῆς ἀπορίας ἐπικουρήσει παρεσκευακότα. τούτων οὖν χρὴ φάρμακον ἀεὶ τέμνειν τὸν νομοθέτην. ὀρθὸν μὲν δὴ πάλαι τε εἰρημένον ὡς πρὸς δύο μάχεσθαι καὶ ἐναντία χαλεπόν, καθάπερ ἐν ταῖς νόσοις πολλοῖς τε ἄλλοισιν· καὶ δὴ καὶ νῦν ἡ τούτων καὶ περὶ ταῦτα ἐστὶν πρὸς δύο μάχη, πενίαν καὶ πλοῦτον, τὸν μὲν ψυχὴν διεφθαρκότα τρυφῇ τῶν ἀνθρώπων,

919cAklı başında bir şehirde bu hastalığa karşı ne çare olabilir? Önce perakendeci sınıfını elden geldiğince en az sayıda tutmak; sonra bu işi, bozulmaları şehre büyük bir zarar vermeyecek insanlara vermek; üçüncü olarak da bu işlere katılanlar için, karakterlerinin kolayca dizginsiz bir utanmazlığa ve hür insana yakışmayan bir psykhēye bulaşmamasını sağlayacak bir çare bulmak.

919c

τὴν δὲ λύπαις προτετραμμένην εἰς ἀναισχυντίαν αὐτήν. τίς οὖν δὴ τῆς νόσου ταύτης ἀρωγὴ γίγνοιτʼ ἂν ἐν νοῦν ἐχούσῃ πόλει; πρῶτον μὲν ὅτι σμικροτάτῳ χρῆσθαι κατὰ δύναμιν τῷ τῶν καπήλων γένει, ἔπειτα τούτοις τῶν ἀνθρώπων προστάττειν ὧν διαφθειρομένων οὐκ ἂν γίγνοιτο μεγάλη λύμη τῇ πόλει, τρίτον δὲ αὐτοῖς τοῖς μετασχοῦσι τούτων τῶν ἐπιτηδευμάτων εὑρεῖν μηχανὴν ὅπως ἤθη μὴ ἀνέδην

919dŞimdi söylenenlerden sonra, bu konuda iyi bir talihle şöyle bir kanunumuz olsun: Tanrının yeniden ayağa kaldırıp yerleştirdiği Magnetlerden, beş bin kırk ocağın toprak payı sahiplerinden hiçbiri, ister isteyerek ister istemeyerek, perakendeci ya da tüccar olmasın; kendisine eşit olmayan hususî kişilere hiçbir hizmette bulunmasın; ancak babasına, anasına, daha yukarıdaki atalarına ve kendinden yaşlı olan bütün hür kimselere, hür insana yakışır biçimde hizmet edebilsin.

919d

ἀναισχυντίας τε καὶ ἀνελευθέρου ψυχῆς μέτοχα συμβήσεται γίγνεσθαι ῥᾳδίως. μετὰ δὴ τὰ νῦν εἰρημένα, περὶ ταῦτα νόμος ἀγαθῇ τύχῃ τοιόσδε ἡμῖν γιγνέσθω· Μαγνήτων, οὓς ὁ θεὸς ἀνορθῶν πάλιν κατοικίζει, γεωμόροι ὅσοι τῶν τετταράκοντα καὶ πεντακισχιλίων ἑστιῶν εἰσιν, μήτε κάπηλος ἑκὼν μηδʼ ἄκων μηδεὶς γιγνέσθω μηδʼ ἔμπορος μήτε διακονίαν μηδʼ ἥντινα κεκτημένος ἰδιώταις τοῖς μὴ ἐξ ἴσου ἑαυτῷ, πλὴν

919eHür insana yakışanı ve yakışmayanı tam olarak kanunla belirlemek kolay değildir; yine de buna aretē ödülü almış olanlar, kendi nefret ve hoşnutluklarına göre karar versin.

Biri bir tekhnē ile hür insana yakışmayan perakendeciliğe katılırsa, isteyen herkes onu aretē bakımından ilk sayılanların önünde soyunu utandırmakla suçlasın. Değersiz bir işle baba ocağını kirlettiği kanısına varılırsa, bir yıl hapsedilsin ve böyle bir işten uzak dursun; yeniden yaparsa iki yıl; her mahkûmiyette hapis süresi bir öncekinin iki katına çıkmaya devam etsin.

919e

πατρὶ καὶ μητρὶ καὶ τοῖς ἔτι τούτων εἰς τὸ ἄνω γένεσιν καὶ πᾶσι τοῖς αὑτοῦ πρεσβυτέροις, ὅσοι ἐλεύθεροι ἐλευθέρως. τὸ δʼ ἐλευθερικὸν καὶ ἀνελεύθερον ἀκριβῶς μὲν οὐ ῥᾴδιον νομοθετεῖν, κρινέσθω γε μὴν ὑπὸ τῶν τὰ ἀριστεῖα εἰληφότων τῷ ἐκείνων μίσει τε καὶ ἀσπασμῷ.

ΑΘ. ὃς δʼ ἂν καπηλείας τῆς ἀνελευθέρου τέχνῃ τινὶ μετάσχῃ, γραφέσθω μὲν αὐτὸν γένους αἰσχύνης ὁ βουλόμενος πρὸς τοὺς ἀρετῇ πρώτους κεκριμένους, ἐὰν δὲ δόξῃ ἀναξίῳ ἐπιτηδεύματι καταρρυπαίνειν τὴν αὑτοῦ πατρῴαν ἑστίαν, δεθεὶς ἐνιαυτὸν ἀποσχέσθω

920aİkinci kanun: Perakendecilik yapacak olan yerleşik yabancı ya da yabancı olmalıdır. Üçüncü olarak, üçüncü kanun: Böyle biri şehirde bizimle birlikte yaşarken elden geldiğince iyi ya da hiç değilse elden geldiğince az kötü olsun diye, kanun koruyucuları yalnızca soyları ve yetiştirilmeleri sayesinde iyi terbiye görmüş, kanunsuz ve kötü olmalarına karşı korunması kolay olanların bekçisi olmadıklarını düşünmelidirler; öyle olmayan ve kötü olmaya güçlü bir eğilim taşıyan işler yapanları daha da çok gözetmelidirler.

920a

τοῦ τοιούτου, καὶ ἐὰν αὖθις, ἔτη δύο, καὶ ἐφʼ ἑκάστης ἁλώσεως τοὺς δεσμοὺς μὴ παυέσθω διπλασιάζων τὸν ἔμπροσθεν χρόνον. δεύτερος μὴν νόμος· Μέτοικον εἶναι χρεὼν ἢ ξένον, ὃς ἂν μέλλῃ καπηλεύσειν· τὸ δὲ τρίτον καὶ τρίτος· ὅπως ὡς ἄριστος ἢ καὶ κακὸς ὡς ἥκιστα ὁ τοιοῦτος ἡμῖν ᾖ σύνοικος ἐν τῇ πόλει, τοὺς νομοφύλακας χρὴ νοῆσαι φύλακας εἶναι μὴ μόνον ἐκείνων οὓς φυλάττειν ῥᾴδιον μὴ παρανόμους καὶ κακοὺς γίγνεσθαι, ὅσοι γενέσει καὶ τροφαῖς εὖ πεπαίδευνται,

920bBu yüzden perakendecilik konusunda — ki bu çok yaygındır ve böyle pek çok iş içerir —, bunlardan büyük bir zorunluluk sonucu şehirde bulunması gerektiği kabul edilip bırakılanlar hakkında kanun koruyucuları her perakende işinin tecrübelileriyle yeniden toplanmalıdır; daha önce bununla akraba bir iş olan sahtecilik konusunda emrettiğimiz gibi. Toplanıp perakendeciye ölçülü kâr sağlayan gelirin ve giderin ne olduğunu görmeli; ortaya çıkan gideri ve geliri yazıp asmalı ve bunu gözetmelidirler: bir kısmını agoranomoslar, bir kısmını astynomoslar, bir kısmını da agronomoslar. Böylece perakendecilik herkese fayda sağlar, şehirlerde onu kullananlara da en az zararı verir.

920b

τοὺς δὲ μὴ τοιούτους ἐπιτηδεύματά τε ἐπιτηδεύοντας ἃ ῥοπὴν ἔχει τινὰ ἰσχυρὰν πρὸς τὸ προτρέπειν κακοὺς γίγνεσθαι, φυλακτέον μᾶλλον. ταύτῃ δὴ τὰ περὶ τὴν καπηλείαν πολλὴν οὖσαν καὶ πολλὰ ἐπιτηδεύματα τοιαῦτα κεκτημένην, ὅσαπερ ἂν αὐτῶν λειφθῇ δόξαντα ἐκ πολλῆς ἀνάγκης ἐν τῇ πόλει δεῖν εἶναι, συνελθεῖν αὖ χρεὼν περὶ ταῦτα τοὺς νομοφύλακας μετὰ τῶν ἐμπείρων ἑκάστης καπηλείας,

920c

καθάπερ ἔμπροσθεν ἐπετάξαμεν τῆς κιβδηλείας πέρι, συγγενοῦς τούτῳ πράγματος, συνελθόντας δὲ ἰδεῖν λῆμμά τε καὶ ἀνάλωμα τί ποτε τῷ καπήλῳ κέρδος ποιεῖ τὸ μέτριον, γράψαντας δὲ θεῖναι τὸ γιγνόμενον ἀνάλωμα καὶ λῆμμα καὶ φυλάττειν, τὰ μὲν ἀγορανόμους, τὰ δὲ ἀστυνόμους, τὰ δὲ ἀγρονόμους· καὶ σχεδὸν οὕτως ἂν καπηλεία τὰ μὲν ὠφελοῖ ἑκάστους, σμικρότατα δὲ ἂν βλάπτοι τοὺς ἐν ταῖς πόλεσι χρωμένους.

920dBiri bir sözleşme yaptığını kabul ettiği hâlde sözleşmeye göre davranmazsa — kanunların ya da bir halk kararının yasakladığı şeyler, haksız bir zorla mecbur bırakılarak kabul ettiği şeyler ve beklenmedik bir talih yüzünden istemeden engellendiği durumlar hariç —, öteki durumlarda yerine getirilmeyen sözleşme davaları, taraflar daha önce hakemler ya da komşular önünde uzlaşamamışlarsa, kabile mahkemelerinde görülsün.

Hayatımızı tekhnēleriyle kurmamıza yardım etmiş olan zanaatkârlar sınıfı Hephaistos'a ve Athena'ya kutsaldır; zanaatkârların eserlerini başka tekhnēlerle, savunma tekhnēleriyle koruyanlar da Ares'e ve Athena'ya; bunların soyu da haklı olarak bu tanrılara kutsaldır.

920d

ὅσα τις ἂν ὁμολογῶν συνθέσθαι μὴ ποιῇ κατὰ τὰς ὁμολογίας, πλὴν ὧν ἂν νόμοι ἀπείργωσιν ἢ ψήφισμα, ἤ τινος ὑπὸ ἀδίκου βιασθεὶς ἀνάγκης ὁμολογήσῃ, καὶ ἐὰν ἀπὸ τύχης ἀπροσδοκήτου τις ἄκων κωλυθῇ, δίκας εἶναι τῶν ἄλλων ἀτελοῦς ὁμολογίας ἐν ταῖς φυλετικαῖσιν δίκαις, ἐὰν ἐν διαιτηταῖς ἢ γείτοσιν ἔμπροσθεν μὴ δύνωνται διαλλάττεσθαι. Ἡφαίστου καὶ Ἀθηνᾶς ἱερὸν τὸ τῶν δημιουργῶν γένος, οἳ

920eBunların hepsi ülkeye ve halka hizmet ederek yaşar: Bir kısmı savaştaki mücadelelere önderlik eder, bir kısmı da ücret karşılığında aletler ve eserler meydana getirir. Kendi atalarından olan tanrılara saygı gösterdiklerine göre, böyle işlerde yalan söylemek onlara yakışmaz.

920e

τὸν βίον ἡμῖν συγκατεσκευάκασιν τέχναις, Ἄρεως δʼ αὖ καὶ Ἀθηνᾶς οἱ τὰ τῶν δημιουργῶν σῴζοντες τέχναισιν ἑτέραις ἀμυντηρίοις ἔργα· δικαίως δὲ καὶ τὸ τούτων γένος ἱερόν ἐστι τούτων τῶν θεῶν. οὗτοι δὴ πάντες χώραν καὶ δῆμον θεραπεύοντες διατελοῦσιν, οἱ μὲν ἄρχοντες τῶν κατὰ πόλεμον ἀγώνων, οἱ δὲ ὀργάνων τε καὶ ἔργων ἀποτελοῦντες γένεσιν ἔμμισθον·

ΑΘ. οἷς δὴ περὶ τὰ τοιαῦτα οὐ πρέπον ἂν εἴη ψεύδεσθαι,

921aZanaatkârlardan biri, hayatını veren tanrıya hiç saygı göstermeden, onu kendinden olduğu için hoş görecek bir tanrı sanarak, hiç nous ile bakmadan, işini kötülük yüzünden kararlaştırılan sürede bitirmezse, önce tanrıya hesap verecek; ikinci olarak ona uyan şu kanun konsun: İşi verene yalan söylediği işlerin bedelini ödesin ve işi kararlaştırılan sürede yeniden, baştan, karşılıksız yapsın. İşi üstlenene de kanun, satana öğütlediğinin aynısını öğütler: Fazla fiyat isteyip karşısındakini yoklamaya kalkmasın, değerini en yalın biçimde istesin; kanun işi üstlenene de aynısını buyurur, çünkü zanaatkâr değeri bilir.

921a

θεοὺς προγόνους αὑτῶν αἰδουμένους. ἂν δή τις δημιουργῶν εἰς χρόνον εἰρημένον ἔργον μὴ ἀποτελέσῃ διὰ κάκην, μηδὲν τὸν βιοδότην θεὸν ἐπαιδεσθείς, ἡγούμενος ὡς οἰκεῖον συγγνώμονα εἶναι θεόν, οὐδὲν τῷ νῷ βλέπων, πρῶτον μὲν δίκην τῷ θεῷ ὑφέξει, δεύτερον δὲ ἑπόμενος αὐτῷ νόμος κείσθω· τὴν τιμὴν τῶν ἔργων ὀφειλέτω ὧν ἂν τὸν ἐκδόντα ψεύσηται καὶ πάλιν ἐξ ἀρχῆς ἐν τῷ ῥηθέντι χρόνῳ προῖκα ἐξεργαζέσθω. καὶ ἀναιρουμένῳ δʼ ἔργον συμβουλευτὴς νόμος, ἅπερ

921bHür insanların şehirlerinde zanaatkâr, tabiatça açık ve yalansız bir şey olan tekhnēsini kullanarak sıradan insanları hiçbir zaman yoklamaya ve onlara hile kurmaya kalkışmamalıdır; bunlar hakkında haksızlığa uğrayanın haksızlık edene dava açma hakkı olsun. Bir zanaatkâra iş veren biri de ona ücretini kanuna uygun olarak yapılan sözleşmeye göre doğru biçimde ödemezse, şehrin koruyucusu Zeus'u ve yönetim düzeninin ortakları Athena'yı hiçe sayıp küçük bir kazancı severek büyük ortaklıkları çözerse, şehrin bağını tanrılarla birlikte koruyan şu kanun yardıma gelsin:

921b

τῷ πωλοῦντι συνεβούλευεν, μὴ πλέονος τιμᾶν διαπειρώμενον ἀλλʼ ὡς ἁπλούστατα τῆς ἀξίας, ταὐτὸν δὴ προστάττει καὶ τῷ ἀναιρουμένῳ—γιγνώσκει γὰρ ὅ γε δημιουργὸς τὴν ἀξίαν —ἐν ἐλευθέρων οὖν πόλεσιν οὐ δή ποτε χρὴ τέχνῃ, σαφεῖ τε καὶ ἀψευδεῖ φύσει πράγματι, διαπειρᾶσθαι τῶν ἰδιωτῶν τεχνάζοντα αὐτὸν τὸν δημιουργόν, δίκας δὲ εἶναι τούτων τῷ ἀδικουμένῳ πρὸς τὸν ἀδικοῦντα. ἐὰν δέ τις ἐκδοὺς αὖ

921cİşi önceden alıp da ücretini kararlaştırılan sürede ödemeyen iki katını ödesin; bir yıl geçerse, borç olarak verilen öteki paralar faizsiz olduğu hâlde, bu kişi her drahmi için ayda bir obol faiz ödesin; bu davalar kabile mahkemelerinde görülsün.

921c

δημιουργῷ μὴ ἀποδῷ τοὺς μισθοὺς ὀρθῶς κατὰ τὴν ἔννομον ὁμολογίαν γενομένην, Δία δὲ πολιοῦχον καὶ Ἀθηνᾶν κοινωνοὺς πολιτείας ἀτιμάζων, βραχὺ κέρδος ἀγαπῶν, λύῃ μεγάλας κοινωνίας, νόμος ὁ βοηθῶν ἔστω τῷ τῆς πόλεως συνδέσμῳ μετὰ θεῶν· ὃς γὰρ ἂν προαμειψάμενος ἔργον μισθοὺς μὴ ἀποδιδῷ ἐν χρόνοις τοῖς ὁμολογηθεῖσιν, διπλοῦν πραττέσθω· ἐὰν δὲ ἐνιαυτὸς ἐξέλθῃ, τῶν ἄλλων ἀτόκων ὄντων χρημάτων,

921dZanaatkârlardan söz etmişken, savaştaki selametimizin zanaatkârları olan generallerden ve bu işlerde tekhnē sahibi olanlardan da yan konu olarak söz etmek doğru olur; çünkü ötekiler gibi bunlar da bir tür zanaatkârdır. Bunlardan biri bir kamu işini isteyerek ya da emir üzerine üstlenip güzelce yaparsa ve biri de ona savaşçıların ücreti olan şerefleri hakkıyla verirse, kanun bu vereni övmekten hiç yorulmaz.

921d

ὁπόσα δανεισμῷ συμβάλλει τις, οὗτος τῇ δραχμῇ ἑκάστου μηνὸς ἐπωβελίαν κατατιθέτω, δίκας δὲ εἶναι τούτων ἐν τοῖς κατὰ φυλὰς δικαστηρίοις.

ὡς δὲ ἐν παρέργῳ περὶ τῶν κατὰ πόλεμον δημιουργῶν ὄντων σωτηρίας, στρατηγῶν τε καὶ ὅσοι περὶ ταῦτα τεχνικοί, δίκαιον εἰπεῖν, ὅτι τὸ παράπαν ἐμνήσθημεν δημιουργῶν· ὃς τούτοις αὖ, καθάπερ ἐκείνοις, οἷον ἑτέροις οὖσιν δημιουργοῖς. ἐάν τις ἄρα καὶ τούτων ἀνελόμενος δημόσιον ἔργον εἴθʼ ἑκὼν

921eSavaşta yapılan güzel işlerden birinin karşılığını önceden alıp da şerefini vermeyeni ise kınar. Öyleyse bu konuda bizim için övgüyle karışık bir kanun konsun; vatandaş kalabalığına zorlamayan, öğüt veren bir kanun: Cesaretleriyle ya da savaş becerileriyle bütün şehrin kurtarıcısı olan iyi adamlara ikinci sırada şeref göstersinler; çünkü en büyük şeref payı ilk sıradakilere, iyi kanun koyucuların yazdıklarına üstün bir saygı göstermeyi başaranlara verilmelidir.

921e

εἴτε προσταχθὲν καλῶς ἐξεργάσηται, τὰς τιμάς, οἳ δὴ μισθοὶ πολεμικοῖς ἀνδράσιν εἰσίν, ἀποδιδῷ δικαίως, ὁ νόμος αὐτὸν ἐπαινῶν οὔποτε καμεῖται·

ΑΘ. ἐὰν δὲ προαμειψάμενος ἔργον τι τῶν κατὰ πόλεμον καλῶν ἔργων μὴ ἀποδιδῷ, μέμψεται. νόμος οὖν οὗτος ἐπαίνῳ περὶ τούτων ἡμῖν μεμειγμένος κείσθω, συμβουλευτικός, οὐ βιαστικός, τῷ πλήθει τῶν πολιτῶν,

922aİnsanların birbirleriyle yaptığı sözleşmelerin en önemlilerini, yetimlerle ilgili olanlar ve vasilerin yetimlere bakması dışında, aşağı yukarı düzene koyduk.

922a

τιμᾶν τοὺς ἀγαθοὺς ἄνδρας, ὅσοι σωτῆρες τῆς πόλεώς εἰσι συμπάσης εἴτε ἀνδρείαις εἴτε πολεμικαῖς μηχαναῖς, δευτέρους· πρώτοις γὰρ τὸ μέγιστον γέρας δεδόσθω τοῖς τὰ τῶν ἀγαθῶν νομοθετῶν γράμματα τιμᾶν διαφερόντως δυνηθεῖσιν.

τὰ μὲν δὴ μέγιστα τῶν συμβολαίων, ὅσα πρὸς ἀλλήλους ἄνθρωποι συμβάλλουσιν, πλήν γε ὀρφανικῶν καὶ τῆς τῶν ἐπιτρόπων ἐπιμελείας τῶν ὀρφανῶν, σχεδὸν ἡμῖν διατέτακται·

922bŞimdi söylenenlerden sonra bunları da bir şekilde düzene koymak zorunludur. Bunların hepsinin başlangıcı, ölmek üzere olanların vasiyet etme arzuları ve hiç vasiyet etmeden ölenlerin talihleridir. Kleinias, "zorunludur" derken bunların güç ve zor yanını gözetiyordum. Çünkü bunu düzensiz bırakmak da mümkün değildir: Biri, ölmek üzere olan birinin hayatının sonunda, hangi hâlde olursa olsun, yaptığı vasiyetin olduğu gibi geçerli olmasına izin verirse, her biri hem kanunlara, hem yaşayanların karakterlerine, hem de vasiyet etmeye yaklaşmadan önceki kendi karakterlerine aykırı, birbirinden farklı ve zıt pek çok şey yazar.

922b

ταῦτα δὲ δὴ μετὰ τὰ νῦν εἰρημένα ἀναγκαῖον ἁμῶς γέ πως τάξασθαι. τούτων δὲ ἀρχαὶ πάντων αἵ τε τῶν τελευτᾶν μελλόντων ἐπιθυμίαι τῆς διαθέσεως αἵ τε τῶν μηδὲν τὸ παράπαν διαθεμένων τύχαι· ἀναγκαῖον δὲ εἶπον, ὦ Κλεινία, βλέψας αὐτῶν πέρι πρός τε τὸ δύσκολον καὶ χαλεπόν. οὐδὲ γὰρ ἄτακτον δυνατόν ἐστʼ αὐτὸ ἐᾶν· πολλὰ γὰρ ἕκαστοι καὶ διάφορα ἀλλήλων καὶ ἐναντία τιθεῖντʼ ἂν τοῖς τε νόμοις καὶ τοῖς τῶν ζώντων ἤθεσιν καὶ τοῖς αὑτῶν τοῖς ἔμπροσθεν

922cÇünkü çoğumuz, artık ölmek üzere olduğumuzu düşündüğümüzde, bir şekilde akılsız ve gevşemiş bir hâle düşeriz.

Kleinias: Bunu nasıl söylüyorsun, yabancı?

Atinalı: Kleinias, ölmek üzere olan insan zor biridir; kanun koyucular için çok korkutucu ve can sıkıcı sözlerle doludur.

Kleinias: Nasıl?

922c

πρὶν διατίθεσθαι μέλλειν, εἴ τις ἐξουσίαν δώσει ἁπλῶς οὕτως κυρίαν εἶναι διαθήκην ἣν ἄν τις διαθῆται ὁπωσοῦν ἔχων πρὸς τῷ τοῦ βίου τέλει. ἀνοήτως γὰρ δὴ καὶ διατεθρυμμένως τινὰ τρόπον ἔχομεν οἱ πλεῖστοι, ὅταν ἤδη μέλλειν ἡγώμεθα τελευτᾶν.

ΚΛ. πῶς τοῦτο, ὦ ξένε, λέγεις;

ΑΘ. χαλεπόν ἐστʼ, ὦ Κλεινία, μέλλων ἄνθρωπος τελευτήσειν, καὶ μεστὸν λόγου τοῖς νομοθέταις εὖ μάλα φοβεροῦ καὶ δυσχεροῦς.

ΚΛ. πῇ;

922dAtinalı: Her şeye hâkim olmak istediği için öfkeyle konuşmayı âdet edinmiştir.

Kleinias: Ne der?

Atinalı: "Tanrılar aşkına, korkunç bir şey bu," der, "kendi malımı dilediğime verip vermemem, birine daha çok, birine daha az vermem hiçbir şekilde mümkün olmayacaksa! Hem de çevremdekilerden kimlerin kötü kimlerin iyi olduğu, kimi hastalıklarda, kimi yaşlılıkta ve her türlü başka talih durumunda yeterince sınanarak açıkça ortaya çıkmışken."

Kleinias: Peki yabancı, sence güzel söylemiyorlar mı?

922d

ΑΘ. ζητῶν εἶναι κύριος ἁπάντων, εἴωθε μετʼ ὀργῆς λέγειν.

ΚΛ. ποῖα δή;

ΑΘ. δεινόν γε, ὦ θεοί, φησίν, εἰ τὰ ἐμὰ ἐμοὶ μηδαμῶς ἐξέσται δοῦναί τε ὅτῳ ἂν ἐθέλω καὶ μή, καὶ τῷ μὲν πλείω, τῷ δʼ ἐλάττονα, τῶν ὁπόσοι περὶ ἐμὲ φαῦλοι καὶ ὅσοι ἀγαθοὶ γεγόνασιν φανερῶς, βασανισθέντες ἱκανῶς ἐν νόσοις, οἱ δʼ ἐν γήρᾳ καὶ ἄλλαις παντοίαισι τύχαις.

ΚΛ. οὐκοῦν, ὦ ξένε, καλῶς δοκοῦσίν σοι λέγειν;

922eAtinalı: Kleinias, bana öyle geliyor ki eskiden kanun koyanlar yumuşak davranmışlar; insan işlerinin küçük bir kısmına bakıp onu düşünerek kanun koymuşlar.

Kleinias: Ne demek istiyorsun?

Atinalı: Sevgili dostum, bu sözden korkarak, insanın kendi malını büsbütün dilediği gibi vasiyet edebileceği kanununu koydular.

922e

ΑΘ. μαλθακοὶ ἔμοιγʼ, ὦ Κλεινία, δοκοῦσιν οἱ πάλαι νομοθετοῦντες γεγονέναι καὶ ἐπὶ σμικρὸν τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων βλέποντές τε καὶ διανοούμενοι νομοθετεῖν.

ΚΛ. πῶς λέγεις;

ΑΘ. τὸν λόγον τοῦτον, ὠγαθέ, φοβούμενοι, τὸν νόμον ἐτίθεσαν τὸν ἐξεῖναι τὰ ἑαυτοῦ διατίθεσθαι ἁπλῶς ὅπως ἄν

923aAma ben ve sen, senin şehrinde ölmek üzere olanlara biraz daha yerinde bir cevap vereceğiz. "Dostlar," diyeceğiz, "siz ki gerçekten bir günlük varlıklarsınız; şu anda kendi mallarınızı ve üstelik, Pythia'nın yazısının da söylediği gibi, kendinizi tanımanız zordur. Ben kanun koyucu olarak ne sizin kendinize ait olduğunuzu ne de bu mal varlığının sizin olduğunu kabul ediyorum; hem siz hem mal varlığınız önceki ve sonraki bütün soyunuza aitsiniz; bütün soy da mal varlığı da ondan da çok şehre aittir.

923a

τις ἐθέλῃ τὸ παράπαν, ἐγὼ δὲ καὶ σὺ τοῖς ἐν τῇ σῇ πόλει μέλλουσι τελευτᾶν ἀποκρινούμεθα ἐμμελέστερόν πως. ὦ φίλοι, φήσομεν, καὶ ἀτεχνῶς ἐφήμεροι, χαλεπὸν ὑμῖν ἐστιν γιγνώσκειν τὰ ὑμέτερʼ αὐτῶν χρήματα καὶ πρός γε ὑμᾶς αὐτούς, ὥσπερ καὶ τὸ τῆς Πυθίας γράμμα φράζει, τὰ νῦν. ἔγωγʼ οὖν νομοθέτης ὢν οὔθʼ ὑμᾶς ὑμῶν αὐτῶν εἶναι τίθημι οὔτε τὴν οὐσίαν ταύτην, σύμπαντος δὲ τοῦ γένους ὑμῶν τοῦ τε ἔμπροσθεν καὶ τοῦ ἔπειτα ἐσομένου, καὶ ἔτι μᾶλλον τῆς

923bDurum böyle olduğuna göre, biri hastalıkta ya da yaşlılıkta sarsılırken size dalkavuklukla sokulup en iyiye aykırı vasiyet etmeye sizi ikna ederse, buna isteyerek göz yummayacağım; bütün şehir ve soy için en iyi olanı gözeterek, bütün bunlara bakarak kanun koyacağım ve her bir kişinin payını haklı olarak daha aşağı bir sıraya koyacağım. Siz de bize karşı iyi niyetli ve hoşnut olarak, şimdi insan tabiatına göre gittiğiniz yoldan gidin; geride bıraktıklarınızın geri kalanını biz düşüneceğiz, elden geldiğince en çok özenle, birini düşünüp ötekini ihmal etmeden."

923b

πόλεως εἶναι τό τε γένος πᾶν καὶ τὴν οὐσίαν· καὶ οὕτω τούτων ἐχόντων, οὐκ, ἐάν τις ὑμᾶς θωπείαις ὑποδραμὼν ἐν νόσοις ἢ γήρᾳ σαλεύοντας παρὰ τὸ βέλτιστον διατίθεσθαι πείθῃ, συγχωρήσομαι ἑκών, ὅτι δὲ τῇ πόλει τε ἄριστον πάσῃ καὶ γένει, πρὸς πᾶν τοῦτο βλέπων νομοθετήσω, τὸ ἑνὸς ἑκάστου κατατιθεὶς ἐν μοίραις ἐλάττοσι δικαίως. ὑμεῖς δὲ ἡμῖν ἵλεῴ τε καὶ εὐμενεῖς ὄντες πορεύοισθε ᾗπερ κατὰ φύσιν νῦν πορεύεσθε τὴν ἀνθρωπίνην· ἡμῖν δὲ περὶ τῶν ἄλλων τῶν

923cKleinias, bunlar hem yaşayanlara hem ölenlere öğüt ve giriş olsun; kanun da şu: Çocuk sahibi bir baba olup mallarını vasiyet eden biri vasiyetname yazarsa, önce oğullarından mirasçı olmaya lâyık gördüğünü yazsın; öteki çocuklarından, onu evlat edinmeyi kabul eden başka birine evlatlık verdiği varsa, bunu da yazsın.

923c

ὑμετέρων μελήσει, κηδομένοις ὅτι μάλιστα εἰς δύναμιν, οὐ τῶν μέν, τῶν δὲ οὔ. ταῦτα μὲν οὖν παραμύθιά τε καὶ προοίμια τῶν τε ζώντων, ὦ Κλεινία, καὶ τῶν τελευτώντων ἔστω, νόμος δὲ ὅδε· ὃς ἂν διαθήκην γράφῃ τὰ αὑτοῦ διατιθέμενος, παίδων ὢν πατήρ, πρῶτον μὲν τῶν ὑέων κληρονόμον ὃν ἂν ἀξιώσῃ γίγνεσθαι γραφέτω, τῶν δὲ ἄλλων παίδων, ὃν ἂν μὲν ἑτέρῳ ποιεῖσθαι διδῷ δεχομένῳ, γραφέσθω τοῦτο αὐτό·

923dOğullarından biri bir toprak payına evlatlık verilmeden kalırsa — kanuna göre bir koloniye gönderilmesi beklenen biri —, baba ona öteki mallarından dilediği kadarını verebilsin; ancak babadan kalma toprak payı ve o paya ait bütün donanım hariç; birden çok oğul varsa, baba toprak payı dışında kalanları dilediği gibi paylaştırsın. Oğullarından birinin zaten bir evi varsa, ona mallardan pay vermesin; kızlar için de aynı şekilde: Koca olacak biriyle nişanlanmış olana pay vermesin, olmayana versin.

923d

ἐὰν δὲ περιγίγνηταί τις τῶν ὑέων αὐτῷ μὴ ἐπί τινι κλήρῳ πεποιημένος, ὃν κατὰ νόμον ἐλπὶς εἰς ἀποικίαν ἐκπεμφθήσεσθαι, τούτῳ τῶν ἄλλων χρημάτων ἐξέστω τῷ πατρὶ διδόναι ὅσα ἂν ἐθέλῃ, πλὴν τοῦ πατρῴου κλήρου καὶ τῆς περὶ τὸν κλῆρον κατασκευῆς πάσης, καὶ ἐὰν πλείους ὦσιν, πρὸς μέρος ὁ πατὴρ ὅπῃ ἂν ἐθέλῃ νεμέτω τὰ περιόντα τοῦ κλήρου. ὅτῳ δʼ ἂν τῶν ὑέων ὑπάρχων οἶκος ᾖ, μὴ νέμειν τούτῳ τῶν χρημάτων, θυγατρί τε ὡσαύτως, ᾗ μὲν ἂν ἐγγεγυημένος ὡς ἀνὴρ

923eOğullardan ya da kızlardan birinin vasiyetten sonra ülkede bir toprak payı edindiği ortaya çıkarsa, kendisine bırakılanı vasiyet edenin mirasçısına bıraksın. Vasiyet edenin erkek çocuğu yoksa da kız çocukları varsa, kızlarından dilediğine koca, kendisine de oğul olacak birini mirasçı olarak yazıp bıraksın. Birinin oğlu, öz ya da evlatlık, yetişkinler arasına geçebilecek yaşa gelmeden çocukken ölürse, vasiyetname yazan bu tür bir talih için de, daha iyi bir talihle ikinci oğlunun kim olacağını yazsın.

923e

ἐσόμενος ᾖ, μὴ νέμειν, ᾗ δʼ ἂν μή, νέμειν· ἐὰν δέ τῳ τῶν ὑέων ἢ καὶ τῶν θυγατέρων φανῇ κλῆρος ἐπιχώριος τῆς διαθήκης γενόμενος ὕστερον, τῷ κληρονόμῳ τοῦ τὴν διαθήκην διαθεμένου καταλειπέτω. ἐὰν δὲ ἄρρενας μὲν μὴ λείπῃ, θηλείας δέ, ὁ διατιθέμενος, ἄνδρα μὲν τῶν θυγατέρων ᾗτινι ἂν ἐθέλῃ, ὑὸν δὲ αὑτῷ καταλειπέτω, γράψας κληρονόμον·

ΑΘ. ἐὰν δὲ ὑός τῳ τελευτήσῃ παῖς ὤν, πρὶν εἰς ἄνδρας δυνατὸς εἶναι τελεῖν, εἴτε γεννητὸς ὢν εἴτε ποιητός, γραφέτω καὶ

924aHiç çocuğu olmayan biri vasiyetname yazarsa, sonradan edindiği malın onda birini ayırıp birine bağışlamak isterse bağışlasın; geri kalan her şeyi evlat edindiği kişiye bırakıp, kanuna uygun olarak ve kimsenin kınamayacağı biçimde, onu kendine iyi niyetli bir oğul edinsin. Çocuklarının vasiye ihtiyacı olan biri vasiyet edip ölür ve çocuklarına, isteyen ve vasilik yapmayı kabul eden, dilediği kişileri ve dilediği sayıda vasi yazarsa, vasilerin seçimi bu yazılana göre geçerli olsun.

924a

περὶ τῆς τοιαύτης τύχης ὁ τὴν διαθήκην γράφων τίνα χρὴ παῖδα αὐτῷ δεύτερον ἐπὶ τύχαις ἀμείνοσιν γίγνεσθαι. ἐὰν δέ τις ἄπαις ὢν τὸ παράπαν διαθήκην γράφῃ, τὸ τῆς ἐπικτήτου δεκατημόριον ἐξελόμενος, ἐὰν ἐθέλῃ τῳ δωρεῖσθαι, δωρείσθω· τὰ δὲ ἄλλα παραδιδοὺς πάντα τῷ ποιηθέντι ἄμεμπτος ἵλεων ὑὸν αὐτὸν ποιείσθω σὺν νόμῳ. ᾧ δʼ ἂν ἐπιτρόπων οἱ παῖδες δέωνται, ἐὰν μὲν διαθέμενος τελευτᾷ καὶ γράψας ἐπιτρόπους τοῖς παισὶν ἑκόντας τε καὶ ὁμολογοῦντας

924bBiri hiç vasiyet etmeden ölürse ya da vasi seçimini eksik bırakırsa, baba ve ana tarafından en yakın akrabalar vasi olsun: ikisi baba tarafından, ikisi ana tarafından, biri de ölenin dostlarından; bunları kanun koruyucuları yetimlerden ihtiyacı olana atasın. Bütün vasilik işlerine ve yetimlere, kanun koruyucularının en yaşlı on beşi her zaman yaşa göre üçer üçer bölünerek baksınlar: bir yıl üç kişi, ertesi yıl başka üç kişi, ta ki beş dönem bir devir tamamlayıncaya kadar; bu, elden geldiğince hiçbir zaman aksamasın.

924b

ἐπιτροπεύσειν οὑστινασοῦν καὶ ὁπόσους ἂν ἐθέλῃ, κατὰ ταῦτα τὰ γραφέντα ἡ τῶν ἐπιτρόπων αἵρεσις γιγνέσθω κυρία· ἐὰν δὲ ἢ τὸ παράπαν μὴ διαθέμενος τελευτήσῃ τις ἢ τῆς τῶν ἐπιτρόπων αἱρέσεως ἐλλιπής, ἐπιτρόπους εἶναι τοὺς ἐγγύτατα γένει πρὸς πατρὸς καὶ μητρὸς κυρίους, δύο μὲν πρὸς πατρός, δύο δὲ πρὸς μητρός, ἕνα δʼ ἐκ τῶν τοῦ τελευτήσαντος φίλων, τούτους δʼ οἱ νομοφύλακες καθιστάντων τῷ δεομένῳ τῶν ὀρφανῶν. καὶ πάσης τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῶν

924cHiç vasiyet etmeden ölüp vasiye ihtiyacı olan çocuklar bırakan birinin çocuklarının ihtiyacı da aynı kanunlardan yararlansın.

924c

ὀρφανῶν πεντεκαίδεκα τῶν νομοφυλάκων οἱ πρεσβύτατοι πάντων ἐπιμελείσθων ἀεὶ κατὰ πρέσβιν καὶ κατὰ τρεῖς διελόμενοι σφᾶς αὐτούς, κατʼ ἐνιαυτὸν τρεῖς καὶ κατʼ ἐνιαυτὸν ἄλλον ἕτεροι τρεῖς, ἕως ἂν αἱ πέντε περίοδοι γίγνωνται κύκλῳ· καὶ τοῦτο ἐκλιπέτω μηδέποτε κατὰ δύναμιν.

ὃς δʼ ἂν μηδὲν τὸ παράπαν διαθέμενος ἀποθάνῃ, παῖδας μὲν καταλιπὼν δεομένους ἐπιτροπῆς, τῶν αὐτῶν νόμων τούτων

924dBeklenmedik bir talihe uğrayıp kız çocukları bırakan biri, kanun koyucuyu hoş görsün: Kanun koyucu kızların evlendirilmesini üç gözetimden ikisine, soyun yakınlığına ve toprak payının korunmasına bakarak düzenler; üçüncüsünü, yani bir babanın düşüneceği şeyi, bütün vatandaşlar arasından karakterlerine ve huylarına bakarak kendine oğul, kızına damat olmaya uygun olanı seçmeyi, bu incelemenin imkânsızlığı yüzünden bir yana bırakır.

924d

ἡ χρεία τῶν παίδων αὐτοῦ μετεχέτω· θηλείας δὲ ἂν καταλείπῃ τις ἀπροσδοκήτῳ τύχῃ χρησάμενος, συγγνώμην τῷ τιθέντι τὸν νόμον ἐχέτω, ἐὰν τῶν τριῶν αὐτοῦ πρὸς τὰ δύο ἐπισκοπῶν τὴν ἔκδοσιν τῶν θυγατέρων ποιῆται, πρός τε τὴν τοῦ γένους ἀγχιστείαν καὶ τὴν τοῦ κλήρου σωτηρίαν, τὸ δὲ τρίτον, ὅπερ ἂν πατὴρ διασκέψαιτο, ἐξ ἁπάντων τῶν πολιτῶν βλέπων εἰς ἤθη τε καὶ τρόπους τὸν ἐπιτήδειον αὑτῷ μὲν ὑόν, νυμφίον

924eÖyleyse bu tür durumlar için elden geldiğince şu kanun konsun: Vasiyet etmeden ölen kız çocukları bırakırsa, ölümünden sonra baba bir erkek kardeşi ya da toprak payı olmayan ana bir erkek kardeşi ölenin kızını ve toprak payını alsın. Erkek kardeş yoksa ama erkek kardeşin oğlu varsa, birbirlerine yaşça uygunlarsa aynı şekilde; bunlardan hiçbiri yoksa ama kız kardeşin oğlu varsa, yine aynı şekilde; dördüncü olarak babanın erkek kardeşi, beşinci olarak onun oğlu, altıncı olarak babanın kız kardeşinin oğlu gelsin. Biri kız çocukları bırakırsa soy her zaman yakınlık derecesine göre böyle ilerlesin; erkek ve kız kardeşlerden ve onların çocuklarından yukarı çıkarak, aynı kuşakta önce erkekler, sonra kadınlar.

924e

δʼ εἶναι τῇ θυγατρί, τοῦτο δὲ παραλείπῃ διὰ τὴν ἀδύνατον σκέψιν. νόμος τοίνυν εἰς δύναμιν ὅδε περὶ τῶν τοιούτων κείσθω· ἐὰν ὁ μὴ διαθέμενος θυγατέρας λείπῃ, τοῦδε ἀποθανόντος, ἀδελφὸς ὁμοπάτωρ ἢ ἄκληρος ὁμομήτριος ἐχέτω τὴν θυγατέρα καὶ τὸν κλῆρον τοῦ τελευτήσαντος· ἐὰν δὲ μὴ ᾖ ἀδελφός, ἀδελφοῦ δὲ παῖς, ὡσαύτως, ἐὰν ἐν ἡλικίᾳ πρὸς ἀλλήλους ὦσιν· ἐὰν δὲ μηδὲ εἷς τούτων, ἀδελφῆς δὲ παῖς ᾖ, κατὰ ταὐτά· τέταρτος δὲ πατρὸς ἀδελφός, πέμπτος δὲ τούτου παῖς, ἕκτος δὲ ἀδελφῆς πατρὸς ἔκγονος.

ΑΘ. ὡσαύτως δὲ τὸ γένος ἀεὶ πορευέσθω κατʼ ἀγχιστείαν, ἐάν τις παῖδας θηλείας καταλείπῃ,

925aEvlilik çağına uygun olup olmadıklarını yargıç incelesin ve karar versin; erkekleri çıplak, kızları göbeğe kadar çıplak görerek. Ailede erkek kardeşin torunlarına kadar ve aynı şekilde dedenin çocuklarına kadar akraba bulunmazsa, öteki vatandaşlardan kızın vasileriyle birlikte seçtiği kişi, iki taraf da isteyerek, ölenin mirasçısı ve kızın damadı olsun.

925a

διʼ ἀδελφῶν τε καὶ ἀδελφιδῶν ἐπανιόν, ἔμπροσθε μὲν τῶν ἀρρένων, ὕστερον δὲ θηλειῶν ἑνὶ γένει. τὴν δὲ τούτων γάμου χρόνου συμμετρίαν τε καὶ ἀμετρίαν ὁ δικαστὴς σκοπῶν κρινέτω, γυμνοὺς μὲν τοὺς ἄρρενας, γυμνὰς δὲ ὀμφαλοῦ μέχρι θεώμενος τὰς θηλείας· ἐὰν δὲ τοῖς οἰκείοις ἀπορία συγγενῶν ᾖ μέχρι μὲν ἀδελφοῦ ὑιδῶν, μέχρι δὲ πάππου παίδων ὡσαύτως, τῶν ἄλλων ὅντινʼ ἂν ἡ παῖς μετʼ ἐπιτρόπων αἱρῆται τῶν

925bBundan başka, bazen şehrin kendisinde bu tür kimselerin pek çok ve daha büyük bir yokluğu olabilir. O zaman kız oradakiler arasında birini bulamaz da bir koloniye gönderilmiş birini görür ve onun babasının mallarına mirasçı olmasını isterse: Bu kişi akrabaysa, kanunun düzenine göre toprak payına gelsin; soy dışından ise ve şehirde akrabalık dışından da kimse yoksa, vasilerin ve ölenin kızının seçimine göre onunla evlenmeye ve vasiyet etmeden ölenin toprak payını eve dönüp almaya yetkili olsun.

925b

πολιτῶν ἑκούσιον ἑκουσία, κληρονόμος γιγνέσθω τοῦ τελευτήσαντος καὶ τῆς θυγατρὸς νυμφίος. ἔτι δὲ πολλὰ πολλῶν καὶ πλείων ἀπορία τῶν τοιούτων γίγνοιτʼ ἂν ἔστιν ὅτʼ ἐν αὐτῇ τῇ πόλει· ἂν οὖν δή τις ἀπορουμένη τῶν αὐτόθεν ὁρᾷ τινα εἰς ἀποικίαν ἀπεσταλμένον, ᾖ δὲ κατὰ νοῦν αὐτῇ κληρονόμον ἐκεῖνον γίγνεσθαι τῶν τοῦ πατρός, ἐὰν μὲν συγγενὴς ᾖ, κατὰ τὴν τάξιν τοῦ νόμου ἐπὶ τὸν κλῆρον πορευέσθω, ἐὰν δὲ ἐκτὸς γένους, τῶν ἐν τῇ πόλει ὄντων ἔξω τῆς συγγενείας, κύριος

925cHiç erkek ya da kız çocuğu olmadan vasiyet etmeden ölen biri için öteki konularda önceki kanun geçerli olsun; ama soydan bir kadın ve bir erkek, bir çift olarak, her seferinde boşalan ocağa gitsinler ve toprak payı onların olsun: Önce kız kardeş, ikinci olarak erkek kardeşin kızı, üçüncü olarak kız kardeşin kızı, dördüncü olarak babanın kız kardeşi, beşinci olarak babanın erkek kardeşinin kızı, altıncı olarak da babanın kız kardeşinin kızı. Bunları, daha önce kanunlaştırdığımız gibi, yakınlık derecesine ve dinin buyruğuna göre o erkeklerle evlendirsinler.

925c

ἔστω κατὰ τὴν τῶν ἐπιτρόπων καὶ τῆς παιδὸς τοῦ τελευτήσαντος αἵρεσιν γῆμαι καὶ τὸν κλῆρον ἐπανελθὼν οἴκαδε λαβεῖν τοῦ μὴ διαθεμένου. ἄπαις δὲ ἀρρένων τε καὶ θηλειῶν τὸ παράπαν ὃς ἂν μὴ διαθέμενος τελευτᾷ, τὰ μὲν ἄλλα περὶ τοῦ τοιούτου κατὰ τὸν ἔμπροσθεν ἐχέτω νόμον, θήλεια δὲ καὶ ἄρρην οἷον σύννομοι ἴτωσαν ἐκ τοῦ γένους εἰς τὸν ἐξηρημωμένον ἑκάστοτε οἶκον, ὧν ὁ κλῆρος γιγνέσθω κυρίως,

925dBu tür kanunların ağırlığı gözümüzden kaçmasın: Kanun bazen ölenin soydan yakınına akrabasıyla evlenmesini sert biçimde emreder; ama insanlar arasında bu tür buyruklara kimsenin uymak istememesine, bunun yerine her şeye katlanmayı tercih etmesine yol açan sayısız engeli, örneğin evlenmesi ya da evlendirilmesi emredilenlerden bazılarında bedenin hastalıkları ve sakatlıkları ya da zihnin kusurları bulunmasını, göz önüne almıyor gibi görünür.

925d

ἀδελφὴ μὲν πρῶτον, ἀδελφοῦ δὲ θυγάτηρ δευτέρα, τρίτη δὲ ἔκγονος ἀδελφῆς, τετάρτη δὲ πατρὸς ἀδελφή, καὶ πέμπτη πατρὸς ἀδελφοῦ παῖς, ἕκτη δὲ ἀδελφῆς πατρὸς ἂν εἴη παῖς· συνοικίζειν δὲ ταύτας ἐκείνοις κατʼ ἀγχιστείαν καὶ θέμιν, ὡς ἔμπροσθεν ἐνομοθετήσαμεν. μὴ δὴ λανθανέτω τὸ τῶν τοιούτων νόμων ἡμᾶς βάρος, ὡς χαλεπῶς ἔστιν ὅτε προστάττει τῷ τοῦ τελευτήσαντος κατὰ γένος οἰκείῳ γαμεῖν τὴν συγγενῆ, μὴ δοκεῖ δὲ σκοπεῖν ἃ μυρία ἐν ἀνθρώποις

925eBazıları kanun koyucunun bunları hiç umursamadığını sanabilir; ama doğru sanmış olmazlar. Öyleyse kanun koyucu ve kanun konanlar adına, ortak bir giriş gibi şu söylenmiş olsun: Kanun koyucu, emir verdiği kimselerden hoş görü ister, çünkü ortak işlere özen gösterirken herkesin başına gelen hususî felaketleri aynı anda yönetemez; kanun konanlar da hoş görülmelidir, çünkü kanun koyucunun bilmeden verdiği emirleri bazen haklı olarak yerine getiremezler.

925e

ἐμπόδια γίγνεται τοῖς τοιούτοις ἐπιτάγμασιν τοῦ μήτινα ἐθέλειν πείθεσθαι, πρότερον δὲ οὕστινας ὁτιοῦν ἂν βουληθῆναι παθεῖν, ὁπόταν ἢ σωμάτων νοσήματα καὶ πηρώσεις ἢ διανοίας ἔν τισιν τῶν ἐπιταττομένων γαμεῖν ἢ γαμεῖσθαι γίγνηται. τούτων δὴ μηδὲν φροντίζειν τάχʼ ἂν ὁ νομοθέτης δόξειέν τισιν, οὐκ ὀρθῶς δοκοῦν.

ΑΘ. ἔστω τοίνυν εἰρημένον ὑπέρ τε νομοθέτου καὶ ὑπὲρ νομοθετουμένου σχεδὸν οἷον κοινὸν προοίμιον, συγγνώμην μὲν τῷ νομοθέτῃ τοὺς ἐπιταττομένους δεόμενον ἔχειν, ὅτι τῶν κοινῶν ἐπιμελούμενος οὐκ ἄν ποτε δύναιτο διοικεῖν ἅμα καὶ τὰς ἰδίας ἑκάστῳ γιγνομένας συμφοράς,

926aKleinias: Peki yabancı, böyle durumlarda en ölçülü davranış ne olur?

Atinalı: Kleinias, bu tür kanunlar ve kanun konanlar için hakemler seçmek zorunludur.

Kleinias: Ne demek istiyorsun?

Atinalı: Bazen zengin bir babanın yeğeni, sefahate düşkün olduğu ve aklını daha büyük evliliklere diktiği için amcasının kızını isteyerek almak istemeyebilir.

926a

συγγνώμην δʼ αὖ καὶ τοῖς νομοθετουμένοις, ὡς τὰ τοῦ νομοθετοῦντος εἰκότως ἐνίοτε οὐ δύνανται προστάγματα τελεῖν, ἃ μὴ γιγνώσκων προστάττει.

ΚΛ. τί δή τις οὖν, ὦ ξένε, δρῶν πρὸς τὰ τοιαῦτα ἐμμετρότατος ἂν εἴη;

ΑΘ. διαιτητάς, ὦ Κλεινία, τοῖς τοιούτοις νόμοις καὶ νομοθετουμένοις ἀναγκαῖον αἱρεῖσθαι.

ΚΛ. πῶς λέγεις;

ΑΘ. ἔστιν ὅτε πλουσίου πατρὸς ἀδελφιδοῦς τὴν τοῦ

926bBazen de kanun koyucu en büyük felaketi emrettiğinde kanuna itaat etmemeye zorlanabilir: Kanun onu deli bir aileyle akraba olmaya ya da bedenin veya psykhēnin, sahibine hayatı çekilmez kılan başka korkunç felaketlerini üstlenmeye zorladığında. Bu konudaki şimdiki sözümüz bizde şu kanun olarak konsun: Biri vasiyetle ilgili konan kanunlardan, başka herhangi bir konuda ve özellikle evlilik konusunda şikâyet eder ve kanun koyucunun kendisi hayatta olup burada bulunsaydı, şimdi evlenmeye ya da evlendirilmeye zorlananları asla böyle davranmaya zorlamayacağına yemin ederse, akrabalardan ya da vasilerden biri de buna karşı çıkarsa, kanun koyucunun yetim erkek ve kız çocuklarına hakem ve baba olarak kanun koruyucularının on beşini bıraktığını söyleriz.

926b

θείου θυγατέρα ἑκὼν οὐκ ἂν ἐθέλοι λαμβάνειν, τρυφῶν καὶ ἐπὶ μείζοσι γάμοις τὴν διάνοιαν ἐπέχων· ἔστιν δʼ ὅτε καὶ συμφορὰν τὴν μεγίστην τοῦ νομοθέτου προστάττοντος, ἀπειθεῖν ἀναγκάζοιτʼ ἂν τῷ νόμῳ, μαινόμενα κηδεύματα ἀναγκάζοντος λαμβάνειν ἢ δεινὰς ἄλλας σωμάτων ἢ ψυχῶν συμφοράς, ἃς ἀβίωτον ζῆν κεκτημένῳ. ὁ δὴ νῦν λόγος ἡμῖν περὶ τούτων ὅδε νόμος κείσθω· ἐάν τινες ἄρα περὶ διαθήκης

926cBu konulardan birinde anlaşmazlığa düşenler onlara başvurup davalarını görsünler ve onların kararlarını kesin saysınlar.

926c

ἐγκαλῶσι τοῖς κειμένοις νόμοις, περί τε ἄλλων ὡντινωνοῦν καὶ δὴ καὶ περὶ γάμων, ἦ μὴν παρόντα καὶ ζῶντα αὐτὸν τὸν νομοθέτην μήποτʼ ἂν ἀναγκάσαι πράττειν οὕτω, μηδὲ γῆμαι μηδὲ γήμασθαι, τοὺς νῦν ἀναγκαζομένους ἑκάτερα δρᾶν, ὁ δέ τις τῶν οἰκείων ἤ τις ἐπίτροπος φῇ, διαιτητὰς φάναι καὶ πατέρας τοὺς πεντεκαίδεκα τῶν νομοφυλάκων καταλιπεῖν τοῖς ὀρφανοῖς καὶ ὀρφαναῖς τὸν νομοθέτην· πρὸς οὓς ἐπανιόντες

926dBiri kanun koruyucularına fazla büyük bir yetki yüklendiğini düşünürse, onları seçkin yargıçların mahkemesine çıkarıp tartışılan konularda dava açsın; kaybeden ise kanun koyucunun kınamasına ve ayıplamasına uğrasın; bu, nous sahibi biri için büyük bir para cezasından daha ağır bir cezadır.

Şimdi yetim çocuklar için bir tür ikinci doğum olacaktır.

926d

διαδικαζέσθων οἱ περί τινος τῶν τοιούτων ἀμφισβητοῦντες, κύρια τελοῦντες τὰ τούτων δόγματα. ἂν δέ τῳ μείζων δύναμις ἐπανατίθεσθαι δοκῇ τοῖς νομοφύλαξιν, εἰς τὸ τῶν ἐκκρίτων δικαστῶν δικαστήριον εἰσάγων αὐτοὺς διαδικαζέσθω περὶ τῶν ἀμφισβητουμένων· τῷ δὲ ἡττηθέντι παρὰ τοῦ νομοθέτου ψόγος καὶ ὄνειδος κείσθω, πολλῶν χρημάτων νοῦν κεκτημένῳ ζημία βαρυτέρα.

νῦν δὴ τοῖς ὀρφανοῖς παισὶ γένεσις οἷον δευτέρα τις

926eBirinci doğumdan sonra herkes için nasıl bir bakım ve terbiye gerektiği söylendi. Fakat insanı babasız bırakan ikinci doğumdan sonra, yetim kalanların yetimlik talihi yüzünden mümkün olduğu kadar az acınacak hâle düşmeleri için ne yol tutulacağını tasarlamak gerekir. Önce şunu söylüyoruz: Kanun muhafızlarını onlara öz babalarından aşağı kalmayan babalar olarak kanunla tayin ediyoruz ve her yıl onlara kendi yakınlarıymış gibi itina göstermelerini emrediyoruz; hem bu muhafızlara hem de vasilere yetimlerin bakımı hakkında yerinde bir giriş söyleyerek. Çünkü bana öyle geliyor ki, ölenlerin psykhēlerinin öldükten sonra da bir güce sahip olduğunu, bu güçle insan işlerine ilgi gösterdiklerini anlatan önceki sözlerimizi tam yerinde bir zamanda baştan sona anlatmışız. O sözler doğrudur, ama uzundur. Bu tür konularda, pek çok ve pek eski oldukları için öteki rivayetlere inanmak gerekir; bu işlerin böyle olduğunu kanunla koyanlara da, büsbütün akılsız görünmedikleri sürece, inanmak gerekir.

926e

γίγνοιτʼ ἄν. μετὰ μὲν οὖν τὴν πρώτην ἑκάστοις εἴρηνται τροφαὶ καὶ παιδεύσεις· μετὰ δὲ τὴν δευτέραν, ἔρημον πατέρων γενομένην, μηχανᾶσθαι δεῖ τίνα τρόπον ἡ τῆς ὀρφανίας τύχη τοῖς γενομένοις ὀρφανοῖς ὡς ἥκιστα ἔλεον ἕξει τῆς συμφορᾶς. πρῶτον μὲν δή φαμεν νομοθετεῖν αὐτοῖς τοὺς νομοφύλακας ἀντὶ γεννητόρων πατέρας οὐ χείρους, καὶ δὴ καὶ καθʼ ἕκαστον ἐνιαυτὸν ὡς οἰκείων ἐπιμελεῖσθαι προστάττομεν, ἐμμελῆ τούτοις τε αὐτοῖς περὶ τροφῆς ὀρφανῶν προοιμιασάμενοι καὶ τοῖς ἐπιτρόποις.

ΑΘ. εἴς τινα γὰρ οὖν μοι καιρὸν φαινόμεθα

927aEğer işler tabiatça bu şekildeyse, vasiler önce yetimlerin kimsesizliğini hisseden yukarıdaki tanrılardan korksunlar; sonra ölmüş olanların psykhēlerinden: Bunların tabiatında kendi çocuklarına özellikle göz kulak olmak vardır; kendilerine saygı gösterenlere iyi niyet, saygısızlık edenlere kötü niyet beslerler. Sonra da hâlâ yaşayan, ama yaşlanmış ve en büyük itibarı gören kimselerden korksunlar. İyi kanunlarla yönetilen bir şehrin mesut olduğu yerde torunlar bu yaşlıları candan sever, onlarla birlikte haz içinde yaşar. Bu yaşlılar böyle işlerde keskin işitir, keskin görürler; bu hususta adil davrananlara iyi niyetle bakarlar, yetimlere ve kimsesizlere küstahlık edenlere ise en çok onlar öfkelenirler, çünkü bunu en büyük ve en kutsal emanet sayarlar. Bir parça aklı olan her vasi ve her yönetici bütün bunlara dikkat etmeli, yetimlerin bakımında ve terbiyesinde titiz davranmalı; sanki kendisine ve kendi yakınlarına bir katkıda bulunuyormuş gibi, gücü yettiğince her bakımdan onlara iyilik etmelidir.

927a

τοὺς ἔμπροσθεν λόγους διεξελθεῖν, ὡς ἄρα αἱ τῶν τελευτησάντων ψυχαὶ δύναμιν ἔχουσίν τινα τελευτήσασαι, ᾗ τῶν κατʼ ἀνθρώπους πραγμάτων ἐπιμελοῦνται· ταῦτα δὲ ἀληθεῖς μέν, μακροὶ δʼ εἰσὶν περιέχοντες λόγοι, πιστεύειν δὲ ταῖς ἄλλαις φήμαις χρεὼν περὶ τὰ τοιαῦτα, οὕτω πολλαῖσιν καὶ σφόδρα παλαιαῖς οὔσαις, πιστεύειν δʼ αὖ καὶ τοῖς νομοθετοῦσιν ταῦθʼ οὕτως ἔχειν, ἄνπερ μὴ παντάπασιν ἄφρονες φαίνωνται. ταύτῃ δὲ εἰ ταῦτʼ ἐστὶν κατὰ φύσιν, πρῶτον

927b

μὲν τοὺς ἄνω θεοὺς φοβείσθων, οἳ τῶν ὀρφανῶν τῆς ἐρημίας αἰσθήσεις ἔχουσιν, εἶτα τὰς τῶν κεκμηκότων ψυχάς, αἷς ἐστιν ἐν τῇ φύσει τῶν αὑτῶν ἐκγόνων κήδεσθαι διαφερόντως καὶ τιμῶσίν τε αὐτοὺς εὐμενεῖς εἶναι καὶ ἀτιμάζουσιν δυσμενεῖς, ἔτι δὲ τὰς τῶν ζώντων μέν, ἐν γήρᾳ δὲ ὄντων καὶ ἐν μεγίσταις τιμαῖς—ὅπουπερ πόλις εὐνομοῦσα εὐδαιμονεῖ, τούτους οἱ παῖδες παίδων φιλοστοργοῦντες ζῶσι μεθʼ ἡδονῆς· καὶ τὰ περὶ ταῦτα ὀξὺ μὲν ἀκούουσιν βλέπουσίν τε ὀξύ, τοῖς τε

927cKanundan önce söylenen bu hikâyeye inanan ve hiçbir yetime küstahlık etmeyen kimse, kanun koyucunun bu konudaki öfkesini yakından tanımayacaktır. İnanmayan ve babasız ya da anasız kalmış birine haksızlık eden ise, anası babası sağ bir çocuğa kötülük etmiş olsaydı ödeyeceği bütün zararın iki katını ödesin.

927c

περὶ αὐτὰ δικαίοις εὐμενεῖς εἰσιν, νεμεσῶσίν τε μάλιστα αὖ τοῖς εἰς ὀρφανὰ καὶ ἔρημα ὑβρίζουσιν, παρακαταθήκην εἶναι μεγίστην ἡγούμενοι καὶ ἱερωτάτην—οἷς ἐπίτροπον καὶ ἄρχοντα πᾶσι δεῖ τὸν νοῦν, ᾧ καὶ βραχὺς ἐνείη, προσέχοντα, καὶ εὐλαβούμενον περὶ τροφήν τε καὶ παιδείαν ὀρφανῶν, ὡς ἔρανον εἰσφέροντα ἑαυτῷ τε καὶ τοῖς αὑτοῦ, κατὰ δύναμιν πάντως πᾶσαν εὐεργετεῖν. ὁ μὲν δὴ πεισθεὶς τῷ πρὸ τοῦ νόμου μύθῳ καὶ μηδὲν εἰς ὀρφανὸν ὑβρίσας οὐκ εἴσεται

927dVasilere yetimler hakkında, vasileri gözeten yöneticilere de bu gözetim hakkında konacak öteki kanunlara gelince: Vasiler kendi çocuklarını yetiştirip kendi mallarını yönetirken hür çocukların yetiştirilmesine dair bir örneği zaten ellerinde bulundurmasalardı ve bu konularda yeterince ayrıntılı kanunlara sahip olmasalardı, vasilik için ayrı kanunlar koymanın bir anlamı olurdu. O zaman bu kanunlar ötekilerden çok farklı olur, yetimlerin hayatı kendine has uygulamalarla yetim olmayanlarınkinden ayrılırdı.

927d

ἐναργῶς τὴν περὶ τὰ τοιαῦτα ὀργὴν νομοθέτου, ὁ δὲ ἀπειθὴς καί τινα πατρὸς ἢ μητρὸς ἔρημον ἀδικῶν διπλῆν τινέτω πᾶσαν τὴν βλάβην ἢ περὶ τὸν ἀμφιθαλῆ γενόμενος κακός. τὴν δὲ ἄλλην νομοθεσίαν ἐπιτρόποισίν τε περὶ ὀρφανοὺς ἄρχουσίν τε περὶ τὴν ἐπιμέλειαν τῶν ἐπιτρόπων, εἰ μὲν μὴ παράδειγμά τε τροφῆς παίδων ἐλευθέρων ἐκέκτηντο αὐτοὶ τρέφοντες τοὺς αὑτῶν καὶ τῶν οἰκείων χρημάτων ἐπιμελούμενοι,

927eAma şimdi bizde yetimlik bütün bu bakımlardan babanın elinde büyümekten pek farklı değil; yalnız gördüğü saygıda ve saygısızlıkta, gördüğü itinada genellikle onunla hiç de eşit olmuyor.

927e

ἔτι δὲ νόμους περὶ αὐτῶν τούτων μετρίως διειρημένους εἶχον, εἶχέν τινα λόγον ἂν ἐπιτροπικούς τινας νόμους, ὡς ὄντας ἰδίᾳ διαφέροντας πολύ, τιθέναι, ποικίλλοντας ἐπιτηδεύμασιν ἰδίοις τὸν τῶν ὀρφανῶν βίον παρὰ τὸν τῶν μή· νῦν δὲ εἰς μὲν τὰ τοιαῦτα σύμπαντα οὐ πολὺ διαφέρον ἡ παρʼ ἡμῖν ὀρφανία κέκτηται τῆς πατρονομικῆς, τιμαῖς δὲ καὶ ἀτιμίαις ἅμα καὶ ἐπιμελείαισιν οὐδαμῶς ἐξισοῦσθαι φιλεῖ.

928aİşte bu yüzden kanun, yetimlerle ilgili hükümlerinde tam bu noktaya hem teselli hem tehdit ederek ciddiyetle eğilmiştir. Bir de şöyle bir tehdit pek yerinde olur: Bir kız ya da erkek çocuğun vasiliğini yapan ve kanun muhafızlarından vasiyi gözetmekle görevlendirilen kimse, yetimlik talihine düşmüş çocuğu kendi çocuklarından daha az sevmesin; yetiştirdiği çocuğun malına kendi malından daha az değil, daha çok gayretle baksın.

928a

ΑΘ. διὸ δὴ περὶ τοῦτο αὐτὸ τὴν ὀρφανῶν πέρι νομοθεσίαν παραμυθούμενός τε καὶ ἀπειλῶν ὁ νόμος ἐσπούδακεν. ἔτι δʼ ἀπειλή τις ἂν τοιάδε εἴη μάλα ἔγκαιρος· ὃς ἂν θῆλυν εἴτε ἄρρενα ἐπιτροπεύῃ, καὶ ὃς ἂν ἐπιτρόπου φύλαξ τῶν νομοφυλάκων καταστὰς ἐπιμελῆται, μὴ χεῖρον ἀγαπάτω τῶν αὑτοῦ τέκνων τὸν τῆς ὀρφανικῆς μετειληφότα τύχης, μηδὲ τῶν οἰκείων τῶν τοῦ τρεφομένου χεῖρον χρημάτων ἐπιμελείσθω,

928bHerkes yetimler hakkında yalnız bu tek kanunu bilerek vasilik yapsın. Biri bu işlerde bu kanuna aykırı davranırsa, vasiyse yönetici onu cezalandırsın; yöneticiyse vasi onu seçkin yargıçlar mahkemesine çıkarsın ve mahkemenin uygun gördüğü cezanın iki katına çarptırsın. Vasi, yetimin yakınlarına ya da başka bir vatandaşa ihmal ettiği veya kötülük yaptığı izlenimini verirse, onu aynı mahkemeye çıkarsınlar; ne kadar cezaya çarptırılırsa, bunun dört katını ödesin; yarısı çocuğa, yarısı da davayı kazanana kalsın.

928b

βέλτιον δὲ ἢ τῶν αὑτοῦ κατὰ προθυμίαν. ἕνα δὲ τοῦτον νόμον ἔχων ὀρφανῶν πέρι πᾶς ἐπιτροπευέτω· ἐὰν δὲ ἄλλως τις περὶ τὰ τοιαῦτα πράττῃ παρὰ τὸν νόμον τόνδε, ὁ μὲν ἄρχων ζημιούτω τὸν ἐπίτροπον, ὁ δὲ ἐπίτροπος τὸν ἄρχοντα εἰς τὸ τῶν ἐκκρίτων δικαστήριον εἰσάγων ζημιούτω τῷ δόξαντι τιμήματι τῷ δικαστηρίῳ διπλῇ. ἐὰν δʼ ἐπίτροπος ἀμελεῖν ἢ κακουργεῖν δοκῇ τοῖς οἰκείοις ἢ καὶ τῶν ἄλλων τινὶ πολιτῶν, εἰς ταὐτὸν ἀγέτω δικαστήριον· ὅτι δʼ ἂν ὄφλῃ, τετραπλασίαν

928cYetimlerden biri erginliğe erer ermez kötü bir vasilik gördüğünü düşünürse, vasilik sona erdikten sonra beş yıl içinde vasilik davası açabilsin. Vasilerden biri mahkûm olursa, ne çekmesi ya da ne ödemesi gerektiğini mahkeme takdir etsin. Yöneticilerden biri mahkûm olursa ve yetime ihmal yüzünden zarar verdiği kanaatine varılırsa, çocuğa ne ödemesi gerektiğini mahkeme takdir etsin; haksızlık ederek zarar verdiyse, bu cezanın yanında kanun muhafızlığı makamından da uzaklaştırılsın ve şehrin ortak meclisi onun yerine ülke ve şehir için başka bir kanun muhafızı tayin etsin.

928c

μὲν τούτου τίνειν, γιγνέσθω δὲ τὸ μὲν ἥμισυ τοῦ παιδός, τὸ δʼ ἥμισυ τοῦ καταδικασαμένου τὴν δίκην. ἅμα δʼ ἂν ἡβήσῃ τις τῶν ὀρφανῶν, ἐὰν ἡγῆται κακῶς ἐπιτροπευθῆναι, μέχρι πέντε ἐτῶν ἐξηκούσης τῆς ἐπιτροπῆς ἔστω δίκην λαχεῖν ἐπιτροπίας· ἐὰν δέ τις ὄφλῃ τῶν ἐπιτρόπων, τιμᾶν τὸ δικαστήριον ὅτι χρὴ παθεῖν ἢ ἀποτίνειν, ἐὰν δὲ δὴ τῶν ἀρχόντων, ἀμελείᾳ μὲν δόξας κακῶσαι τὸν ὀρφανόν, ὅτι χρὴ

928dBabalarla oğulları, oğullarla anne babaları arasında bazen gereğinden büyük anlaşmazlıklar çıkar. Böyle durumlarda babalar, istediklerinde oğullarını tellal aracılığıyla herkesin önünde evlatlıktan reddedip artık kanunen oğulları olmadığını ilan etmelerine kanun koyucunun izin vermesi gerektiğini düşünebilirler; oğullar da hastalık ya da yaşlılık yüzünden çirkin bir hâle düşen babalarını akıl zayıflığından dava etmelerine izin verilmesini isteyebilirler.

928d

τίνειν αὐτὸν τῷ παιδί, τιμάτω τὸ δικαστήριον, ἐὰν δὲ ἀδικίᾳ, πρὸς τῷ τιμήματι, τῆς ἀρχῆς τῶν νομοφυλάκων ἀφιστάσθω, τὸ δὲ κοινὸν τῆς πόλεως ἕτερον νομοφύλακα ἀντὶ τούτου καθιστάτω τῇ χώρᾳ καὶ τῇ πόλει.

διαφοραὶ πατέρων τε πρὸς αὑτῶν παῖδας γίγνονται καὶ παίδων πρὸς γεννητὰς μείζους ἢ χρεών, ἐν αἷς οἵ τε πατέρες ἡγοῖντʼ ἂν δεῖν τὸν νομοθέτην νομοθετεῖν ἐξεῖναί σφισιν, ἐὰν βούλωνται, τὸν ὑὸν ὑπὸ κήρυκος ἐναντίον ἁπάντων ἀπειπεῖν

928eBunlar gerçekten de büsbütün kötü insanların huylarında görülür. Kötülük yalnız bir tarafta olduğunda, mesela baba kötü değil de oğul kötü olduğunda ya da tersi olduğunda, böyle büyük bir düşmanlıktan doğan felaketler yaşanmaz.

Atinalı: Başka bir yönetimde evlatlıktan reddedilmiş bir oğul zorunlu olarak şehirsiz kalmazdı. Ama bu kanunların geçerli olacağı şehirde babasız kalanın başka bir ülkeye göçmesi zorunludur, çünkü beş bin kırk haneye bir tane bile eklenemez. Bu yüzden böyle bir cezaya uğrayacak kişinin, haklı olarak, yalnız babası tarafından değil, bütün soyu tarafından reddedilmesi gerekir.

928e

ὑὸν κατὰ νόμον μηκέτʼ εἶναι, ὑεῖς τʼ αὖ σφίσι πατέρας ὑπὸ νόσων ἢ γήρως διατιθεμένους αἰσχρῶς ἐξεῖναι παρανοίας γράφεσθαι· ταῦτα δὲ ὄντως ἐν παγκάκων ἤθεσιν ἀνθρώπων γίγνεσθαι φιλεῖ, ἐπεὶ ἡμίσεών γε ὄντων τῶν κακῶν, οἷον μὴ κακοῦ μὲν πατρός, ὑέος δέ, ἢ τοὐναντίον, οὐ γίγνονται συμφοραὶ τηλικαύτης ἔχθρας ἔκγονοι.

ΑΘ. ἐν μὲν οὖν ἄλλῃ πολιτείᾳ παῖς ἀποκεκηρυγμένος οὐκ ἂν ἐξ ἀνάγκης ἄπολις εἴη, ταύτης δέ, ἧς οἵδε οἱ νόμοι ἔσονται, ἀναγκαίως ἔχει

929aBu tür durumlarda şöyle bir kanuna göre hareket etmek gerekir: Haklı ya da haksız, hiç de hayırlı olmayan bir öfkeye (thymos) kapılıp doğurduğu ve büyüttüğü oğlunu kendi akrabalığından atmak isteyen baba, bunu öyle gelişigüzel ve hemen yapamasın. Önce kendi akrabalarını amca çocuklarına kadar, oğlunun anne tarafından akrabalarını da aynı şekilde bir araya toplasın; bunların önünde oğlunu suçlasın ve bütün soyun onu reddetmesini hak ettiğini anlatsın. Oğluna da bunların hiçbirine uğramayı hak etmediğini söylemesi için aynı ölçüde söz hakkı versin. Baba onları ikna eder ve bütün akrabaların yarısından fazlasının oyunu alırsa (oylamaya baba, anne ve suçlanan oğul katılmaz, öteki ergin kadın ve erkekler, kaç kişiyse, katılır), baba oğlunu bu yolla ve bu şartlarla reddedebilsin; başka hiçbir yolla reddedemesin.

929a

εἰς ἄλλην χώραν ἐξοικίζεσθαι τὸν ἀπάτορα—πρὸς γὰρ τοῖς τετταράκοντα καὶ πεντακισχιλίοις οἴκοις οὐκ ἔστιν ἕνα προσγενέσθαι—διὸ δὴ δεῖ τὸν ταῦτα πεισόμενον ἐν δίκῃ μὴ ὑπὸ ἑνὸς πατρός, ὑπὸ δὲ τοῦ γένους ἀπορρηθῆναι παντός. ποιεῖν δὲ χρὴ τῶν τοιούτων πέρι κατὰ νόμον τοιόνδε τινά· ὃν ἂν θυμὸς ἐπίῃ μηδαμῶς εὐτυχής, εἴτʼ οὖν ἐν δίκῃ εἴτε καὶ μή, ὃν ἔτεκέ τε καὶ ἐξεθρέψατο, τοῦτον ἐπιθυμεῖν ἀπαλλάξαι τῆς αὑτοῦ συγγενείας, μὴ φαύλως οὕτως ἐξέστω μηδʼ

929b

εὐθὺς τοῦτο δρᾶν, πρῶτον δὲ συλλεξάτω τοὺς αὑτοῦ συγγενεῖς μέχρι ἀνεψιῶν καὶ τοὺς τοῦ ὑέος ὡσαύτως τοὺς πρὸς μητρός, κατηγορείτω δὲ ἐν τούτοις, διδάσκων ὡς ἄξιος ἅπασιν ἐκ τοῦ γένους ἐκκεκηρῦχθαι, δότω δὲ καὶ τῷ ὑεῖ λόγους τοὺς ἴσους ὡς οὐκ ἄξιός ἐστι τούτων οὐδὲν πάσχειν· καὶ ἐὰν μὲν πείθῃ ὁ πατὴρ καὶ συμψήφους λάβῃ πάντων τῶν συγγενῶν ὑπὲρ ἥμισυ, πλὴν πατρὸς διαψηφιζομένου καὶ μητρὸς καὶ τοῦ

929cVatandaşlardan biri reddedilmiş olan bu kişiyi evlat edinmek isterse, hiçbir kanun buna engel olmasın; çünkü gençlerin huyları hayat boyunca tabiatları gereği birçok defa değişir. Reddedilen kişiyi on yıl içinde hiç kimse evlat edinmek istemezse, koloniye gidecek fazla nüfusla ilgilenen görevliler bunlarla da ilgilensin ve onların da aynı koloniye uygun bir şekilde katılmasını sağlasınlar.

929c

φεύγοντος, τῶν τε ἄλλων ὁπόσοιπερ ἂν ὦσιν γυναικῶν εἴτε ἀνδρῶν τέλειοι, ταύτῃ μὲν καὶ κατὰ ταῦτα ἐξέστω τῷ πατρὶ τὸν ὑὸν ἀποκηρύττειν, ἄλλως δὲ μηδαμῶς. τὸν δʼ ἀποκηρυχθέντα ἐάν τις τῶν πολιτῶν ὑὸν βούληται θέσθαι, μηδεὶς νόμος ἀπειργέτω ποιεῖσθαι—τὰ γὰρ τῶν νέων ἤθη πολλὰς μεταβολὰς ἐν τῷ βίῳ μεταβάλλειν ἑκάστοτε πέφυκεν— ἀποκηρυχθέντα δὲ ἄν τις δέκα ἐτῶν μὴ ἐπιθυμήσῃ θετὸν

929dBirini hastalık, yaşlılık, huysuzluk ya da bunların hepsi birden çoğu insandan çok daha fazla aklını yitirmiş hâle getirir de bu durum, birlikte yaşadıkları dışında herkesten gizli kalırsa ve o kişi kendi malının sahibi olarak evini batırırken oğlu da ne yapacağını bilemeyip akıl zayıflığından dava açmaya çekinirse, onun için şu kanun konsun: Önce kanun muhafızlarının en yaşlılarına gidip babasının başına geleni anlatsın. Onlar da durumu iyice inceledikten sonra dava açması gerekip gerekmediği konusunda ona öğüt versinler; dava açmasını öğütlerlerse, dava açan için hem tanık hem de destekçi olsunlar. Mahkûm olan kişi kalan ömründe en küçük malı üzerinde bile tasarruf hakkına sahip olmasın, hayatının geri kalanını evde bir çocuk gibi geçirsin.

929d

ὑὸν ποιήσασθαι, τοὺς τῶν ἐπιγόνων ἐπιμελητὰς τῶν εἰς τὴν ἀποικίαν ἐπιμελεῖσθαι καὶ τούτων, ὅπως ἂν μετάσχωσι τῆς αὐτῆς ἀποικίας ἐμμελῶς. ἐὰν δέ τίς τινα νόσος ἢ γῆρας ἢ καὶ τρόπων χαλεπότης ἢ καὶ σύμπαντα ταῦτα ἔκφρονα ἀπεργάζηται διαφερόντως τῶν πολλῶν, καὶ λανθάνῃ τοὺς ἄλλους πλὴν τῶν συνδιαιτωμένων, οἰκοφθορῇ δὲ ὡς ὢν τῶν αὑτοῦ κύριος, ὁ δὲ ὑὸς ἀπορῇ καὶ ὀκνῇ τὴν τῆς παρανοίας

929eAtinalı: Karı koca huylarının talihsizce uyuşmaması yüzünden hiç geçinemezlerse, kanun muhafızlarından on orta yaşlı erkek ve evliliklerle ilgilenen kadınlardan on kadın her zaman bu tür işlerle ilgilenmelidir.

929e

γράφεσθαι δίκην, νόμος αὐτῷ κείσθω πρῶτον μὲν πρὸς τοὺς πρεσβυτάτους τῶν νομοφυλάκων ἐλθόντα διηγήσασθαι τὴν τοῦ πατρὸς συμφοράν, οἱ δὲ κατιδόντες ἱκανῶς συμβουλευόντων ἐάντε δέῃ γράφεσθαι καὶ ἐὰν μὴ τὴν γραφήν, ἐὰν δὲ συμβουλεύσωσιν, γιγνέσθωσαν τῷ γραφομένῳ μάρτυρες ἅμα καὶ σύνδικοι· ὁ δὲ ὀφλὼν τοῦ λοιποῦ χρόνου ἄκυρος ἔστω τῶν αὑτοῦ καὶ τὸ σμικρότατον διατίθεσθαι, καθάπερ παῖς δὲ οἰκείτω τὸν ἐπίλοιπον βίον.

ΑΘ. ἐὰν δὲ ἀνὴρ καὶ γυνὴ μηδαμῇ συμφέρωνται τρόπων ἀτυχίᾳ χρώμενοι, δέκα μὲν ἄνδρας τῶν νομοφυλάκων ἐπιμελεῖσθαι

930aOnları barıştırabilirlerse bu geçerli olsun. Ama psykhēleri daha fazla dalgalanıyorsa, gücü yettiğince her birine uyacak başka eşler arasınlar. Böylelerinin muhtemelen yumuşak huylu olmadığı düşünülerek, onlara daha ağırbaşlı ve daha yumuşak huylu eşler bulup uydurmaya çalışılmalıdır. Bunlardan çocuksuz ya da az çocuklu olduğu hâlde ayrılanlar, yeni birlikteliği çocuk sahibi olmak için de kurmalıdır.

930a

τῶν τοιούτων ἀεὶ χρεὼν τοὺς μέσους, δέκα δὲ τῶν περὶ γάμους γυναικῶν ὡσαύτως· καὶ ἐὰν μὲν δὴ συναλλάττειν δύνωνται, ταῦτʼ ἔστω κύρια, ἐὰν δʼ αἱ ψυχαὶ κυμαίνωσιν μειζόνως αὐτῶν, ζητεῖν κατὰ δύναμιν οἵτινες ἑκατέρῳ συνοίσουσιν. εἰκὸς δὲ εἶναι τοὺς τοιούτους μὴ πρᾳέσιν ἤθεσιν κεχρημένους· βαθύτερα δὴ τούτοις καὶ πρᾳότερα τρόπων ἤθη σύννομα πειρᾶσθαι προσαρμόττειν. καὶ ὅσοι μὲν ἂν ἄπαιδες αὐτῶν ἢ ὀλιγόπαιδες ὄντες διαφέρωνται, καὶ παίδων ἕνεκα

930bYeterince çocuğu olanlar ise birlikte yaşlanmak ve birbirine bakmak için ayrılıp yeniden evlenmelidir. Bir kadın kız ve erkek çocuklar bırakarak ölürse, konulacak kanun zorlayıcı değil öğüt verici olur: Adam mevcut çocukları bir üvey anne getirmeden yetiştirsin. Çocuk yoksa, ev ve şehir için yeterli çocuk doğurana kadar evlenmek zorunda olsun.

930b

τὴν συνοίκησιν ποιεῖσθαι· ὅσοι δʼ ἂν ἱκανῶν ὄντων παίδων, τῆς συγκαταγηράσεως ἕνεκα καὶ ἐπιμελείας ἀλλήλων τὴν διάζευξίν τε καὶ σύζευξιν ποιεῖσθαι χρεών. ἐὰν δὲ τελευτᾷ γυνὴ καταλείπουσα παῖδας θηλείας τε καὶ ἄρρενας, συμβουλευτικὸς ἂν εἴη νόμος ὁ τιθέμενος, οὐκ ἀναγκαστικός, τρέφειν τοὺς ὄντας παῖδας μὴ μητρυὰν ἐπαγόμενον· μὴ δὲ ὄντων, ἐξ ἀνάγκης γαμεῖν, μέχριπερ ἂν ἱκανοὺς γεννήσῃ παῖδας τῷ

930cKoca yeterli çocuk bırakarak ölürse, çocukların annesi evde kalıp onları yetiştirsin. Ama sağlıklı olduğu hâlde kocasız yaşamak için gereğinden genç görünüyorsa, yakınları evliliklerle ilgilenen kadınlarla görüşerek hem kendilerine hem onlara uygun görüneni yapsınlar; çocukları eksikse, çocuk sahibi olmak için de böyle yapsınlar. Kanuna göre tam yeterli çocuk sayısı bir erkek ve bir kız olsun.

930c

τε οἴκῳ καὶ τῇ πόλει. ἢν δὲ ὁ ἀνὴρ ἀποθάνῃ παῖδας ἱκανοὺς λιπών, ἡ μήτηρ τῶν παίδων αὐτοῦ μένουσα τρεφέτω· νεωτέρα δʼ ἂν δοκῇ τοῦ δέοντος εἶναι πρὸς τὸ ζῆν αὖ ὑγιαίνουσα ἄνανδρος, οἱ προσήκοντες πρὸς τὰς τῶν γάμων ἐπιμελουμένας γυναῖκας κοινούμενοι, τὸ δοκοῦν αὑτοῖς τε καὶ ἐκείναις περὶ τῶν τοιούτων ποιούντων, ἐὰν δὲ ἐνδεεῖς τέκνων ὦσιν, καὶ παίδων ἕνεκα, παίδων δὲ ἱκανότης ἀκριβὴς ἄρρην καὶ

930dDoğan çocuğun birleşen kişilerden olduğu kabul edildiği hâlde kime ait olacağına karar vermek gerekirse, şöyle olsun: Bir köle kadın bir köleyle, bir hür adamla ya da bir azatlıyla birleşirse, doğan çocuk her hâlde köle kadının efendisine ait olsun. Hür bir kadın bir köleyle birleşirse, doğan çocuk kölenin efendisine ait olsun. Bir adam kendi köle kadınından ya da bir kadın kendi kölesinden çocuk sahibi olursa ve bu apaçık ortadaysa, kadının çocuğunu babasıyla birlikte kadınlar, adamın çocuğunu da doğuran kadınla birlikte kanun muhafızları başka bir ülkeye göndersin.

930d

θήλεια ἔστω τῷ νόμῳ. ὅταν δὲ ὁμολογῆται μὲν τὸ γενόμενον εἶναι τῶν ποιουμένων ἔκγονον, δέηται δὲ κρίσεως τίνι τὸ γεννηθὲν ἕπεσθαι χρεών, δούλη μὲν ἐὰν συμμείξῃ δούλῳ ἢ ἐλευθέρῳ ἢ ἀπελευθέρῳ, πάντως τοῦ δεσπότου ἔστω τῆς δούλης τὸ γεννώμενον, ἐὰν δέ τις ἐλευθέρα δούλῳ συγγίγνηται, τοῦ δεσπότου ἔστω τὸ γιγνόμενον τοῦ δούλου· ἐὰν δʼ ἐξ αὑτοῦ δούλης ἢ ἐκ δούλου ἑαυτῆς, καὶ περιφανὲς τοῦτʼ ᾖ, τὸ μὲν τῆς γυναικὸς αἱ γυναῖκες εἰς ἄλλην χώραν ἐκπεμπόντων

930eAnne babayı ihmal etmeyi ne bir tanrı ne de aklı başında bir insan kimseye hiçbir zaman öğütlemez. Şunu bilmek gerekir: Tanrılara hizmete dair şöyle bir giriş, anne babaya gösterilecek saygıya ve saygısızlığa da doğru bir şekilde bağlanmış olur:

Atinalı: Tanrılarla ilgili eski kanunlar her yerde iki türlü konmuştur. Tanrıların bazılarını gözümüzle açıkça görerek onurlandırırız; bazılarının da suretlerini, heykellerini dikeriz. Bu heykelleri süsleyip yücelttiğimizde, cansız olsalar bile, o canlı tanrıların bu yüzden bize büyük bir iyi niyet ve minnet duyduğuna inanırız.

930e

σὺν τῷ πατρί, τὸ δὲ τοῦ ἀνδρὸς οἱ νομοφύλακες σὺν τῇ γεννησάσῃ.

γονέων δὲ ἀμελεῖν οὔτε θεὸς οὔτε ἄνθρωπος νοῦν ἔχων σύμβουλός ποτε γένοιτʼ ἂν οὐδεὶς οὐδενί· φρονῆσαι δὲ χρὴ περὶ θεῶν θεραπείας τοιόνδε προοίμιον ἂν γενόμενον εἰς τὰς τῶν γεννησάντων τιμάς τε καὶ ἀτιμίας ὀρθῶς συντεταγμένον·

ΑΘ. νόμοι περὶ θεοὺς ἀρχαῖοι κεῖνται πᾶσιν διχῇ. τοὺς μὲν γὰρ

931aKimin evinde babası ve annesi ya da onların babaları ve anneleri yaşlılıktan tükenmiş hâlde değerli bir hazine gibi yatıyorsa, evinde, ocağının başında böyle bir kutsal varlık bulunduğu sürece hiç kimse başka bir heykelin kendisi için daha etkili olacağını düşünmesin; yeter ki sahibi ona gereği gibi, doğru bir şekilde hizmet etsin.

931a

τῶν θεῶν ὁρῶντες σαφῶς τιμῶμεν, τῶν δʼ εἰκόνας ἀγάλματα ἱδρυσάμενοι, οὓς ἡμῖν ἀγάλλουσι καίπερ ἀψύχους ὄντας, ἐκείνους ἡγούμεθα τοὺς ἐμψύχους θεοὺς πολλὴν διὰ ταῦτʼ εὔνοιαν καὶ χάριν ἔχειν. πατὴρ οὖν ὅτῳ καὶ μήτηρ ἢ τούτων πατέρες ἢ μητέρες ἐν οἰκίᾳ κεῖνται κειμήλιοι ἀπειρηκότες γήρᾳ, μηδεὶς διανοηθήτω ποτὲ ἄγαλμα αὑτῷ, τοιοῦτον ἐφέστιον ἵδρυμα ἐν οἰκίᾳ ἔχων, μᾶλλον κύριον ἔσεσθαι, ἐὰν δὴ κατὰ τρόπον γε ὀρθῶς αὐτὸ θεραπεύῃ ὁ κεκτημένος.

931bKleinias: Doğru hizmet dediğin nedir?

Atinalı: Söyleyeyim; çünkü dostlarım, böyle şeyler dinlemeye değer.

Kleinias: Sen söyle yeter.

Atinalı: Oidipus'un, deriz, saygısızlığa uğrayınca çocuklarına beddua ettiğini ve herkesin anlattığı gibi bu bedduaları tanrıların işitip eksiksiz yerine getirdiğini biliriz. Amyntor da öfkelenip oğlu Phoiniks'e, Theseus da Hippolytos'a beddua etti; daha binlercesi binlercesine beddua etti. Bunlardan tanrıların çocuklarına karşı anne babaların sesine kulak verdiği açıkça görülmüştür.

931b

ΚΛ. τίνα δὴ τὴν ὀρθότητα εἶναι φράζεις;

ΑΘ. ἐγὼ ἐρῶ· καὶ γὰρ οὖν ἄξιον, ὦ φίλοι, ἀκούειν τά γε δὴ τοιαῦτα.

ΚΛ. λέγε μόνον.

ΑΘ. Οἰδίπους, φαμέν, ἀτιμασθεὶς ἐπηύξατο τοῖς αὑτοῦ τέκνοις ἃ δὴ καὶ πᾶς ὑμνεῖ τέλεα καὶ ἐπήκοα γενέσθαι παρὰ θεῶν, Ἀμύντορά τε Φοίνικι τῷ ἑαυτοῦ ἐπαρᾶσθαι παιδὶ θυμωθέντα καὶ Ἱππολύτῳ Θησέα καὶ ἑτέρους ἄλλοις μυρίους

931cÇünkü hiç kimsenin başkasına ettiği beddua, anne babanın çocuklarına ettiği kadar tutmaz; bu da son derece adildir. O hâlde kimse, çocuklarından ağır bir saygısızlık gören baba ya da anne dua ettiğinde tanrının onu tabiatı gereği işittiğini düşünüp de, saygı görüp buna çok sevinen ve bu yüzden çocuklarına iyilikler dilemek için tanrılara içtenlikle yalvaran babayı tanrıların aynı ölçüde işitmeyeceğini, dileğini aynı ölçüde yerine getirmeyeceğini sanmasın. Öyle mi sanacağız?

931c

μυρίοις, ὧν γέγονε σαφὲς ἐπηκόους εἶναι γονεῦσι πρὸς τέκνα θεούς· ἀραῖος γὰρ γονεὺς ἐκγόνοις ὡς οὐδεὶς ἕτερος ἄλλοις, δικαιότατα. μὴ δή τις ἀτιμαζομένῳ μὲν διαφερόντως πατρὶ πρὸς παίδων καὶ μητρὶ θεὸν ἐπήκοον ἐν εὐχαῖς ἡγείσθω γίγνεσθαι κατὰ φύσιν, τιμωμένῳ δὲ ἄρα καὶ περιχαρεῖ σφόδρα γενομένῳ, καὶ διὰ τὰ τοιαῦτα εὐχαῖς λιπαρῶς εἰς ἀγαθὰ τοῖς παισὶ παρακαλοῦντος θεούς, οὐκ ἄρα τὰ τοιαῦτα ἀκούειν ἐξ

931dÖyle olsaydı tanrılar iyilikleri asla adaletle dağıtmış olmazdı; bunun da tanrılara hiç yakışmadığını söylüyoruz.

Kleinias: Hem de hiç yakışmaz.

Atinalı: O hâlde, az önce söylediğimiz gibi şunu düşünelim: Tanrıların gözünde, yaşlılıktan güçten düşmüş bir baba ve dededen, aynı durumdaki annelerden daha değerli bir heykele sahip olamayız. Biri onları saygıyla yücelttiğinde tanrı sevinir; yoksa onların dualarını işitmezdi. Çünkü atalarımızdan oluşan bu kutsal varlık bizim için şaşılacak bir şeydir, cansız heykellerden çok farklıdır.

931d

ἴσου καὶ νέμειν ἡμῖν αὐτοὺς ἡγησόμεθα; ἀλλʼ οὐκ ἄν ποτε δίκαιοι νομῆς εἶεν ἀγαθῶν, ὃ δή φαμεν ἥκιστα θεοῖς εἶναι πρέπον.

ΚΛ. πολύ γε.

ΑΘ. οὐκοῦν διανοηθῶμεν, ὃ σμικρῷ πρότερον εἴπομεν, ὡς οὐδὲν πρὸς θεῶν τιμιώτερον ἄγαλμʼ ἂν κτησαίμεθα πατρὸς καὶ προπάτορος παρειμένων γήρᾳ καὶ μητέρων τὴν αὐτὴν δύναμιν ἐχουσῶν, οὓς ὅταν ἀγάλλῃ τις τιμαῖς, γέγηθεν ὁ θεός· οὐ γὰρ ἂν ἐπήκοος ἦν αὐτῶν. θαυμαστὸν γὰρ δήπου

931eCanlı olanlar, biz onlara hizmet ettiğimizde her seferinde bizim için dua eder, saygısızlık ettiğimizde de tersini yaparlar; cansızlar ise ikisini de yapmaz. Öyle ki babasına, dedesine ve bütün böyle kimselere doğru davranan kişi, tanrıların sevgisini kazanmak için bütün heykellerin en etkilisine sahip olur.

Kleinias: Pek güzel söyledin.

Atinalı: Aklı başında olan herkes anne babanın dualarından korkar ve onlara saygı gösterir, çünkü bu duaların pek çok kişi için pek çok defa gerçekleştiğini bilir. İşler tabiatça böyle düzenlendiğine göre, iyi insanlar için yaşlı atalar, hayatlarının son günlerine kadar yaşadıkça büyük bir nimettir; göçüp gittiklerinde de çok özlenirler. Kötüler içinse pek korkunçturlar.

931e

τὸ προγόνων ἵδρυμα ἡμῖν ἐστιν, διαφερόντως τῶν ἀψύχων· τὰ μὲν γὰρ θεραπευόμενα ὑφʼ ἡμῶν, ὅσα ἔμψυχα, συνεύχεται ἑκάστοτε, καὶ ἀτιμαζόμενα τἀναντία, τὰ δʼ οὐδέτερα, ὥστε ἂν ὀρθῶς τις χρῆται πατρὶ καὶ προπάτορι καὶ πᾶσι τοῖς τοιούτοις, πάντων πρὸς θεοφιλῆ μοῖραν κυριώτατα ἀγαλμάτων ἂν κεκτῇτο.

ΚΛ. κάλλιστʼ εἶπες.

ΑΘ. πᾶς δὴ νοῦν ἔχων φοβεῖται καὶ τιμᾷ γονέων εὐχάς, εἰδὼς πολλοῖς καὶ πολλάκις ἐπιτελεῖς γενομένας· τούτων

932aO hâlde herkes, şimdi söylenen sözlere inanarak, kendi anne babasına kanunun öngördüğü her türlü saygıyı göstersin. Ama böyle girişlere kulakları sağır kalan biri olursa, onlar için şu kanun yerinde konmuş olur: Bu şehirde biri anne babasına karşı gereğinden fazla ilgisiz davranır, onların isteklerine her konuda oğullarının, bütün torunlarının ve kendisinin isteklerinden daha çok boyun eğip onları yerine getirmezse, böyle bir şeye uğrayan kişi bunu ya kendisi gidip ya da birini göndererek kanun muhafızlarının en yaşlı üçüne ve evliliklerle ilgilenen kadınlardan üçüne bildirsin. Onlar da işle ilgilensin: Haksızlık edenler hâlâ gençse, erkekler otuz yaşına, kadınlar on yıl daha fazlasına gelene kadar onları dayak ve hapisle cezalandırsınlar.

932a

οὖν οὕτω φύσει διατεταγμένων, τοῖς μὲν ἀγαθοῖς ἕρμαιον πρόγονοι γηραιοί, ζῶντες μέχρι τῶν ἐσχάτων τοῦ βίου, καὶ ἀπιόντες νέοι σφόδρα ποθεινοί, τοῖς δὲ κακοῖς εὖ μάλα φοβεροί. πᾶς δὴ τιμάτω πάσαις τιμαῖς ταῖς ἐννόμοις τοὺς αὑτοῦ γεννήτορας τοῖς νῦν πεισθεὶς λόγοις· εἰ δʼ οὖν τινα κατέχοι φήμη κωφὴ τῶν τοιούτων προοιμίων, νόμος ὅδε ἐπὶ τούτοις ὀρθῶς κείμενος ἂν εἴη· ἐάν τις ἐν τῇδε τῇ πόλει γονέων ἀμελέστερον ἔχῃ τοῦ δέοντος, καὶ μὴ τῶν ὑέων καὶ

932b

πάντων τῶν ἐκγόνων αὑτοῦ καὶ ἑαυτοῦ μειζόνως εἰς ἅπαντα ἐπιτρέπων καὶ ἀποπληρῶν ᾖ τὰς βουλήσεις, ἐξαγγελλέτω μὲν ὁ πάσχων τι τοιοῦτον, εἴτε αὐτὸς εἴτε τινὰ πέμπων, πρὸς τρεῖς μὲν τῶν νομοφυλάκων τοὺς πρεσβυτάτους, τρεῖς δʼ αὖ τῶν περὶ γάμους γυναικῶν ἐπιμελουμένων· οἱ δʼ ἐπιμελείσθωσαν, κολάζοντες τοὺς ἀδικοῦντας νέους μὲν ὄντας ἔτι πληγαῖς καὶ δεσμοῖς, μέχριπερ ἂν ἐτῶν ἄνδρες μὲν

932cBu yaşları geçtikleri hâlde anne babalarına karşı aynı ihmalden vazgeçmezler, hatta bazıları onlara kötü davranırsa, onları vatandaşların en yaşlı yüz bir kişisinden oluşan bir mahkemeye çıkarsınlar. Biri mahkûm olursa, ne ödemesi ya da ne çekmesi gerektiğini mahkeme takdir etsin ve bir insanın çekebileceği ya da ödeyebileceği hiçbir cezayı dışarıda bırakmasın.

932c

τυγχάνωσιν ὄντες τριάκοντα, γυναῖκες δὲ δέκα πλείοσιν ἔτεσιν κολαζέσθωσαν ταῖς αὐταῖς κολάσεσιν. ἐὰν δὲ πορρωτέρω τούτων τῶν ἐτῶν ὄντες τῶν αὐτῶν ἀμελειῶν περὶ γονέας μὴ ἀφιστῶνται, κακῶσι δέ τινάς τινες, εἰς δικαστήριον εἰσαγόντων αὐτοὺς εἰς ἕνα καὶ ἑκατὸν τῶν πολιτῶν, οἵτινες ἂν ὦσι πρεσβύτατοι ἁπάντων· ἂν δέ τις ὄφλῃ, τιμάτω τὸ δικαστήριον ὅτι χρὴ τίνειν ἢ πάσχειν, ἀπόρρητον μηδὲν ποιούμενοι ὅσων δυνατὸς ἄνθρωπος πάσχειν ἢ τίνειν.

932dKötü muamele gören kişi bunu bildiremeyecek durumdaysa, bunu öğrenen hür kişi yöneticilere bildirsin; bildirmezse kötü bir insan sayılsın ve dileyen herkes ona zarar davası açabilsin. Bunu bir köle bildirirse hür olsun: Kötü davrananın ya da kötü davranılanın kölesiyse makam onu azat etsin; başka bir vatandaşın kölesiyse devlet hazinesi onun bedelini sahibine ödesin. Yöneticiler de, ihbarının öcünü almak için kimsenin böyle birine haksızlık etmemesine dikkat etsin.

932d

ἐὰν δέ τις ἀδυνατῇ κακούμενος φράζειν, ὁ πυθόμενος τῶν ἐλευθέρων ἐξαγγελλέτω τοῖς ἄρχουσιν ἢ κακὸς ἔστω καὶ ὑπόδικος τῷ ἐθέλοντι βλάβης. ἐὰν δὲ δοῦλος μηνύσῃ, ἐλεύθερος ἔστω, καὶ ἐὰν μὲν τῶν κακούντων ἢ κακουμένων δοῦλος, ὑπὸ τῆς ἀρχῆς ἀφείσθω, ἐὰν δέ τινος ἄλλου τῶν πολιτῶν, τὸ δημόσιον ὑπὲρ αὐτοῦ τιμὴν τῷ κεκτημένῳ καταβαλλέτω· τοῖς ἄρχουσιν δὲ ἐπιμελὲς ἔστω μή τις ἀδικῇ τὸν τοιοῦτον τιμωρούμενος τῆς μηνύσεως ἕνεκα.

932eBirinin başkasına zehirlerle verdiği zararlardan öldürücü olanlar anlatıldı. Ama öteki zararlar hakkında, mesela biri içeceklerle, yiyeceklerle ya da merhemlerle isteyerek ve kasten zarar verirse, henüz hiçbir şey söylenmedi. Çünkü insan soyunda iki türlü zehirleme bulunması, bunları açıkça hükme bağlamamızı geciktiriyor.

Atinalı: Şimdi açıkça söz ettiğimiz tür, bedenlere bedenler aracılığıyla, tabiat yoluyla zarar verendir. Öteki tür ise birtakım büyüler, efsunlar ve "bağlama" denen şeylerle bir yandan zarar vermeye cüret edenleri böyle bir şeye güçlerinin yettiğine, öte yandan kurbanlarını da büyü yapabilen bu kimselerden her şeyden çok zarar gördüklerine inandırır.

932e

ὅσα τις ἄλλος ἄλλον πημαίνει φαρμάκοις, τὰ μὲν θανάσιμα αὐτῶν διείρηται, τῶν δʼ ἄλλων πέρι βλάψεων, εἴτε τις ἄρα πώμασιν ἢ καὶ βρώμασιν ἢ ἀλείμμασιν ἑκὼν ἐκ προνοίας πημαίνει, τούτων οὐδέν πω διερρήθη. διτταὶ γὰρ δὴ φαρμακεῖαι κατὰ τὸ τῶν ἀνθρώπων οὖσαι γένος ἐπίσχουσιν τὴν διάρρησιν.

ΑΘ. ἣν μὲν γὰρ τὰ νῦν διαρρήδην

933aBütün bu tür şeylerin aslının ne olduğunu bilmek kolay değildir; biri bilse bile başkalarını inandırması kolay olmaz. İnsanların psykhēleri bu konularda birbirinden kuşkulanıp tedirgin olurken onları ikna etmeye kalkışmaya değmez. Bazıları kapılarda, üç yol ağızlarında ya da anne babalarının mezarlarında balmumundan yapılmış suretler görürlerse, bu konuda kesin bir kanaati olmayan bu insanlara bütün bunları önemsememelerini söylemek boşunadır.

933a

εἴπομεν, σώμασι σώματα κακουργοῦσά ἐστιν κατὰ φύσιν· ἄλλη δὲ ἣ μαγγανείαις τέ τισιν καὶ ἐπῳδαῖς καὶ καταδέσεσι λεγομέναις πείθει τοὺς μὲν τολμῶντας βλάπτειν αὐτούς, ὡς δύνανται τὸ τοιοῦτον, τοὺς δʼ ὡς παντὸς μᾶλλον ὑπὸ τούτων δυναμένων γοητεύειν βλάπτονται. ταῦτʼ οὖν καὶ περὶ τὰ τοιαῦτα σύμπαντα οὔτε ῥᾴδιον ὅπως ποτὲ πέφυκεν γιγνώσκειν, οὔτʼ εἴ τις γνοίη, πείθειν εὐπετὲς ἑτέρους· ταῖς δὲ ψυχαῖς τῶν ἀνθρώπων δυσωπουμένους πρὸς ἀλλήλους

933bZehirleme kanununu, zehirlemeye hangi yolla kalkışıldığına göre ikiye ayırmalı ve önce şunu rica etmeli, öğütlemeli, tavsiye etmeliyiz: Kimse böyle bir şey yapmaya kalkışmasın, insanların çoğunu çocuklar gibi korkutup dehşete düşürmesin, kanun koyucuyu ve yargıcı da insanları bu tür korkulardan kurtarmak zorunda bırakmasın. Çünkü bir kere, zehirlemeye kalkışan kişi, bedenle ilgili olanlarda hekimlik epistēmēsine sahip değilse, büyülerle ilgili olanlarda da kâhin ya da alamet yorumcusu değilse, ne yaptığını bilmez.

933b

περὶ τὰ τοιαῦτα οὐκ ἄξιον ἐπιχειρεῖν πείθειν, ἄν ποτε ἄρα ἴδωσί που κήρινα μιμήματα πεπλασμένα, εἴτʼ ἐπὶ θύραις εἴτʼ ἐπὶ τριόδοις εἴτʼ ἐπὶ μνήμασι γονέων αὐτῶν τινες, ὀλιγωρεῖν πάντων τῶν τοιούτων διακελεύεσθαι μὴ σαφὲς ἔχουσι δόγμα περὶ αὐτῶν. διαλαβόντας δὲ διχῇ τὸν τῆς φαρμακείας πέρι νόμον, ὁποτέρως ἄν τις ἐπιχειρῇ φαρμάττειν, πρῶτον μὲν δεῖσθαι καὶ παραινεῖν καὶ συμβουλεύειν

933c

μὴ δεῖν ἐπιχειρεῖν τοιοῦτο δρᾶν μηδὲ καθάπερ παῖδας τοὺς πολλοὺς τῶν ἀνθρώπων δειμαίνοντας φοβεῖν, μηδʼ αὖ τὸν νομοθέτην τε καὶ τὸν δικαστὴν ἀναγκάζειν ἐξιᾶσθαι τῶν ἀνθρώπων τοὺς τοιούτους φόβους, ὡς πρῶτον μὲν τὸν ἐπιχειροῦντα φαρμάττειν οὐκ εἰδότα τί δρᾷ, τά τε κατὰ σώματα, ἐὰν μὴ τυγχάνῃ ἐπιστήμων ὢν ἰατρικῆς, τά τε αὖ περὶ τὰ μαγγανεύματα, ἐὰν μὴ μάντις ἢ τερατοσκόπος ὢν τυγχάνῃ.

933dZehirleme hakkındaki kanun şu söz olsun: Biri birini, kendisini ya da ev halkını öldürmeyecek bir zararla zehirlerse veya hayvan sürülerine ya da arı kovanlarına öldürücü olsun olmasın bir zarar verirse, hekimse ve zehirleme davasında mahkûm olursa ölümle cezalandırılsın; hekim değilse ne çekmesi ya da ne ödemesi gerektiğini mahkeme takdir etsin. Bağlamalarla, çağırmalarla, efsunlarla ya da bu türden herhangi bir büyüyle zarar veren biri gibi davrandığı kanaatine varılırsa, kâhin ya da alamet yorumcusuysa ölsün; kâhinlik bilmeden büyü yapmaktan mahkûm olursa ona da ötekine olan olsun: Mahkeme onun hakkında da ne çekmesi ya da ne ödemesi gerektiğini takdir etsin.

933d

λεγέσθω δὴ λόγος ὅδε νόμος περὶ φαρμακείας· ὃς ἂν φαρμακεύῃ τινὰ ἐπὶ βλάβῃ μὴ θανασίμῳ μήτε αὐτοῦ μήτε ἀνθρώπων ἐκείνου, βοσκημάτων δὲ ἢ σμηνῶν εἴτʼ ἄλλῃ βλάβῃ εἴτʼ οὖν θανασίμῳ, ἐὰν μὲν ἰατρὸς ὢν τυγχάνῃ καὶ ὄφλῃ δίκην φαρμάκων, θανάτῳ ζημιούσθω, ἐὰν δὲ ἰδιώτης, ὅτι χρὴ παθεῖν ἢ ἀποτεῖσαι, τιμάτω περὶ αὐτοῦ τὸ δικαστήριον. ἐὰν δὲ καταδέσεσιν ἢ ἐπαγωγαῖς ἤ τισιν ἐπῳδαῖς ἢ

933eAtinalı: Biri başkasına hırsızlıkla ya da zorla zarar verirse, zarar büyükse zarar görene daha büyük, küçükse daha küçük bir tazminat ödesin; her durumda, verdiği zarar ne kadarsa o kadar ödesin, ta ki zarar giderilene kadar. Ayrıca herkes her kötülüğüne karşılık, kendine gelmesi için onun ardından gelen bir ceza daha ödesin. Başkasının akılsızlığına kapılıp kötülük eden, yani gençliği ya da buna benzer bir sebeple kandırılmış olan, daha hafif bir ceza ödesin. Kendi akılsızlığı yüzünden ya da hazlara veya acılara karşı nefsine hâkim olamadığı (akrasia) için, korkaklığın korkularına, birtakım arzulara, kıskançlıklara ya da tedavisi güç öfkelere kapılarak kötülük eden ise daha ağır bir ceza ödesin. Bu cezayı kötülük yaptığı için ödemez, çünkü olan hiçbir zaman olmamış olmayacaktır; gelecek için öder: Ya kendisi de, onun cezalandırıldığını görenler de haksızlıktan büsbütün nefret etsinler ya da bu felaketten büyük ölçüde kurtulsunlar diye.

933e

τῶν τοιούτων φαρμακειῶν ὡντινωνοῦν δόξῃ ὅμοιος εἶναι βλάπτοντι, ἐὰν μὲν μάντις ὢν ἢ τερατοσκόπος, τεθνάτω, ἐὰν δʼ ἄνευ μαντικῆς ὢν τῆς φαρμακείας ὄφλῃ, ταὐτὸν καὶ τούτῳ γιγνέσθω· περὶ γὰρ αὖ καὶ τούτου τιμάτω τὸ δικαστήριον ὅτι ἂν αὐτοῖς δεῖν αὐτὸν δόξῃ πάσχειν ἢ ἀποτίνειν.

ΑΘ. ὅσα τις ἂν ἕτερος ἄλλον πημήνῃ κλέπτων ἢ βιαζόμενος, ἂν μὲν μείζω, μείζονα τὴν ἔκτισιν τῷ πημανθέντι τινέτω, ἐλάττω δὲ ζημιώσας σμικροτέραν, παρὰ πάντα δὲ τοσαύτην ἡλίκα ἂν ἑκάστοτε ζημιώσῃ τίς τινα, μέχριπερ ἂν ἰάσηται τὸ βλαβέν· δίκην δὲ ἕκαστος πρὸς ἑκάστῳ τῷ κακουργήματι

934a

σωφρονιστύος ἕνεκα συνεπομένην προσεκτεισάτω, ὁ μὲν ἀνοίᾳ κακουργήσας ἀλλοτρίᾳ, πειθοῖ διὰ νεότητα ἤ τι τοιοῦτον χρησάμενος, ἐλαφροτέραν, ὁ δὲ διὰ οἰκείαν ἄνοιαν ἢ διʼ ἀκράτειαν ἡδονῶν ἢ λυπῶν, ἐν φόβοις δειλίας ἤ τισιν ἐπιθυμίαις ἢ φθόνοις ἢ θυμοῖς δυσιάτοις γιγνόμενος, βαρυτέραν, οὐχ ἕνεκα τοῦ κακουργῆσαι διδοὺς τὴν δίκην—οὐ γὰρ τὸ γεγονὸς ἀγένητον ἔσται ποτέ—τοῦ δʼ εἰς τὸν αὖθις ἕνεκα

934bBütün bu sebeplerle ve bütün bunları göz önünde tutarak kanunlar, iyi bir okçu gibi, her suçta cezanın büyüklüğünü ve her bakımdan hak edilen ölçüyü hedef almalıdır. Bir kanun yargıca sanığın ne çekmesi ya da ne ödemesi gerektiğini takdir etmeyi bıraktığında, yargıç da aynı işi yaparak kanun koyucuya yardım etmelidir; kanun koyucu ise bir ressam gibi, yazdığı kanuna uyacak örnek davaların taslağını çizmelidir.

934b

χρόνον ἢ τὸ παράπαν μισῆσαι τὴν ἀδικίαν αὐτόν τε καὶ τοὺς ἰδόντας αὐτὸν δικαιούμενον, ἢ λωφῆσαι μέρη πολλὰ τῆς τοιαύτης συμφορᾶς. ὧν δὴ πάντων ἕνεκα χρὴ καὶ πρὸς πάντα τὰ τοιαῦτα βλέποντας τοὺς νόμους τοξότου μὴ κακοῦ στοχάζεσθαι δίκην τοῦ τε μεγέθους τῆς κολάσεως ἑκάστων ἕνεκα καὶ παντελῶς τῆς ἀξίας· ταὐτὸν δʼ ἔργον δρῶντα συνυπηρετεῖν δεῖ τῷ νομοθέτῃ τὸν δικαστήν, ὅταν αὐτῷ τις νόμος ἐπιτρέπῃ τιμᾶν ὅτι χρὴ πάσχειν τὸν κρινόμενον

934cMegillos ve Kleinias, şimdi biz de bunu olabildiğince güzel ve iyi bir şekilde yapmalıyız: Hırsızlık ve zorbalıkla ilgili bütün suçların cezalarının nasıl olması gerektiğini, tanrılar ve tanrıların çocukları kanun koymamıza izin verdiği ölçüde söylemeliyiz.

Biri delirirse şehirde ortalıkta görünmesin; her birinin yakınları onları evlerinde, bildikleri her yolla gözetsinler. Gözetmezlerse para cezası ödesinler: Gözetmediği kişi ister köle ister hür olsun, en yüksek mülk sınıfından olan yüz drahmi, ikinci sınıftan olan bir minanın beşte dördünü, üçüncü sınıftan olan beşte üçünü, dördüncü sınıftan olan beşte ikisini ödesin.

934c

ἢ ἀποτίνειν, τὸν δέ, καθάπερ ζωγράφον, ὑπογράφειν ἔργα ἑπόμενα τῇ γραφῇ. ὃ δὴ καὶ νῦν, ὦ Μέγιλλε καὶ Κλεινία, ποιητέον ἡμῖν ὅτι κάλλιστα καὶ ἄριστα· τῶν κλοπαίων τε καὶ βιαίων πάντων τὰς ζημίας λεγομένας οἵας δεῖ γίγνεσθαι, λεκτέον, ὅπως ἂν ἡμῖν παρείκωσιν θεοὶ καὶ θεῶν παῖδες νομοθετεῖν.

μαινόμενος δὲ ἄν τις ᾖ, μὴ φανερὸς ἔστω κατὰ πόλιν· οἱ προσήκοντες δʼ ἑκάστων κατὰ τὰς οἰκίας φυλαττόντων

934dPek çok insan pek çok türlü delirir. Şimdi söylediklerimiz hastalık yüzünden delirenlerdir; ama bazıları da öfkeye yatkın kötü bir tabiatla kötü bir yetiştirilme bir araya geldiği için böyledir. Bunlar küçük bir düşmanlık çıkınca avaz avaz bağırarak birbirlerine sövüp sayarlar. İyi kanunlarla yönetilen bir şehirde böyle bir şeyin hiçbir yerde, hiçbir şekilde olması yakışmaz.

934d

αὐτούς, ὅτῳ ἂν ἐπίστωνται τρόπῳ, ἢ ζημίαν ἐκτινόντων, ὁ μὲν τοῦ μεγίστου τιμήματος ἑκατὸν δραχμάς, ἐάντʼ οὖν δοῦλον ἐάντʼ οὖν καὶ ἐλεύθερον περιορᾷ, δευτέρου δὲ τιμήματος τέτταρα μέρη τῆς μνᾶς τῶν πέντε, τρία δʼ ὁ τρίτος, καὶ δύο ὁ τέταρτος. μαίνονται μὲν οὖν πολλοὶ πολλοὺς τρόπους· οὓς μὲν νῦν εἴπομεν, ὑπὸ νόσων, εἰσὶν δὲ οἳ διὰ θυμοῦ κακὴν φύσιν ἅμα καὶ τροφὴν γενομένην, οἳ δὴ σμικρᾶς ἔχθρας γενομένης, πολλὴν φωνὴν ἱέντες κακῶς ἀλλήλους

934eKötü söz hakkında herkes için tek bir kanun olsun, o da şu: Kimse kimseye kötü söz söylemesin. Bir tartışmada başkasıyla anlaşamayan, kötü sözden tamamen kaçınarak hem karşısındakine hem de orada bulunanlara anlatsın ve onlardan öğrensin.

Atinalı: Çünkü birbirine beddua edip lanet okumaktan, birbirinin üstüne çirkin adlarla kadınca sözler yağdırmaktan, önce sözden, yani hafif bir şeyden, gerçekte en ağır nefretler ve düşmanlıklar doğar.

934e

βλασφημοῦντες λέγουσιν, οὐ πρέπον ἐν εὐνόμων πόλει γίγνεσθαι τοιοῦτον οὐδὲν οὐδαμῇ οὐδαμῶς. εἷς δὴ περὶ κακηγορίας ἔστω νόμος περὶ πάντας ὅδε· Μηδένα κακηγορείτω μηδείς. ὁ δὲ ἀμφισβητῶν ἔν τισι λόγοις ἄλλος ἄλλῳ διδασκέτω καὶ μανθανέτω τόν τε ἀμφισβητοῦντα καὶ τοὺς παρόντας ἀπεχόμενος πάντως τοῦ κακηγορεῖν.

ΑΘ. ἐκ γὰρ τοῦ κατεύχεσθαί τε ἀλλήλοις ἐπαρωμένους καὶ διʼ αἰσχρῶν

935aKonuşan kişi nankör bir şeye, öfkeye gönül hoşluğu yapar; onu kötü ziyafetlerle doyururken psykhēsinin bir zamanlar terbiye ile evcilleşmiş olan kısmını yeniden yabanileştirir; huysuzluk içinde yaşayarak hayvanlaşır ve öfkesine yaptığı iyiliğin acı karşılığını alır. Ayrıca böyle durumlarda herkes çoğu zaman bir şekilde karşısındakiyle alay etmeye de geçer. Buna alışıp da ciddi bir huydan büsbütün uzaklaşmayan ya da yüce gönüllülüğünün büyük bir kısmını yitirmeyen hiç kimse olmamıştır.

935a

ὀνομάτων ἐπιφέρειν γυναικείους ἑαυτοῖς φήμας, πρῶτον μὲν ἐκ λόγων, κούφου πράγματος, ἔργῳ μίση τε καὶ ἔχθραι βαρύταται γίγνονται· πράγματι γὰρ ἀχαρίστῳ, θυμῷ, χαριζόμενος ὁ λέγων, ἐμπιμπλὰς ὀργὴν κακῶν ἑστιαμάτων, ὅσον ὑπὸ παιδείας ἡμερώθη ποτέ, πάλιν ἐξαγριῶν τῆς ψυχῆς τὸ τοιοῦτον, θηριούμενος ἐν δυσκολίᾳ ζῶν γίγνεται, πικρὰν τοῦ θυμοῦ χάριν ἀποδεχόμενος. μετεκβαίνειν δὲ αὖ πως

935bBu yüzden bir tapınakta hiç kimse asla böyle bir söz söylemesin; halkın katıldığı kurbanlarda, yarışmalarda, çarşıda, mahkemede ve hiçbir ortak toplantıda da söylemesin. Bu yerlerin her birinin yöneticisi böyle birini cezalandırsın; bunun için kendisi ceza görmesin. Cezalandırmazsa, kanunları umursamayan ve kanun koyucunun emirlerini yerine getirmeyen biri olarak hiçbir zaman üstünlük ödülü için yarışamasın.

935b

εἰώθασιν πάντες θαμὰ ἐν τοῖς τοιούτοις εἰς τό τι γελοῖον περὶ τοῦ ἐναντίου φθέγγεσθαι· ὅ τις ἐθιζόμενος οὐδεὶς πώποτε ὃς οὐ τοῦ σπουδαίου τρόπου ἤτοι τὸ παράπαν διήμαρτεν ἢ μεγαλονοίας ἀπώλεσεν μέρη πολλά. ὧν δὴ χάριν ἐν μὲν ἱερῷ τὸ παράπαν μηδεὶς τοιοῦτον φθέγξηται μηδέποτε μηδὲν μηδʼ ἔν τισι δημοτελέσι θυσίαις, μηδʼ αὖ ἐν ἄθλοις μηδʼ ἐν ἀγορᾷ μηδʼ ἐν δικαστηρίῳ μηδʼ ἐν συλλόγῳ κοινῷ μηδενί· κολαζέτω δὲ ὁ τούτων ἄρχων ἕκαστος ἀνατί, ἢ

935cBiri başka yerlerde, ister sövmeye başlayan ister karşılık veren olsun, böyle sözlerden kaçınmazsa, oraya rastlayan yaşça büyük biri kanunun yardımına koşsun ve öfkeye, yani başka bir kötülüğe gönül hoşluğu yapanları dayakla men etsin; etmezse konulmuş cezaya tabi olsun. Şimdi şunu söylüyoruz: Sövüşmeye bulaşan kişi gülünç şeyler söylemeye çalışmadan sövüşemez; biz de öfkeyle yapıldığı sürece bunu kınıyoruz.

935c

μηδέποτʼ ἀριστείων πέρι φιλονικήσῃ, νόμων ὡς οὐ κηδόμενος οὐδὲ ποιῶν τὰ προσταχθέντα ὑπὸ τοῦ νομοθέτου. ἐὰν δέ τις ἐν ἄλλοις τόποις λοιδορίας ἄρχων ἢ ἀμυνόμενος ὁστισοῦν μὴ ἀπέχηται τῶν τοιούτων λόγων, ὁ προστυγχάνων πρεσβύτερος ὢν τῷ νόμῳ ἀμυνέτω, πληγαῖς ἐξείργων τοὺς θυμῷ, ἑτέρῳ κακῷ, φιλοφρονουμένους, ἢ ἐνεχέσθω τῇ τεταγμένῃ ζημίᾳ. λέγομεν δὴ τὰ νῦν ὡς λοιδορίαις συμπλεκόμενος

935dPeki ne olacak? Komedi yazarlarının insanlar hakkında gülünç şeyler söyleme hevesini, vatandaşlarımızla öfkesizce alay etmeye kalkışırlarsa kabul mü edeceğiz? Yoksa şakayla ciddiyi birbirinden ayırıp, şaka yollu ve öfkesizce biri hakkında gülünç bir şey söylemeye izin verelim de, dediğimiz gibi, ciddiyetle ve öfkeyle bunu yapmaya kimseye izin vermeyelim mi?

935d

ἄνευ τοῦ γελοῖα ζητεῖν λέγειν οὐ δυνατός ἐστιν χρῆσθαι, καὶ τοῦτο λοιδοροῦμεν, ὁπόταν θυμῷ γιγνόμενον ᾖ· τί δὲ δή; τὴν τῶν κωμῳδῶν προθυμίαν τοῦ γελοῖα εἰς τοὺς ἀνθρώπους λέγειν ἦ παραδεχόμεθα, ἐὰν ἄνευ θυμοῦ τὸ τοιοῦτον ἡμῖν τοὺς πολίτας ἐπιχειρῶσιν κωμῳδοῦντες λέγειν; ἢ διαλάβωμεν δίχα τῷ παίζειν καὶ μή, καὶ παίζοντι μὲν ἐξέστω τινὶ περί του λέγειν γελοῖον ἄνευ θυμοῦ, συντεταμένῳ

935eBu kararı asla geri almamalıyız; kime izin verileceğini, kime verilmeyeceğini ise kanunla belirleyelim.

Atinalı: Bir komedi şairine, iambos şairine ya da lirik şiir yazan birine, ne sözle ne tasvirle, ne öfkeyle ne öfkesizce, vatandaşlardan hiçbiriyle hiçbir şekilde alay etmek serbest olmasın. Biri buna uymazsa, yarışmayı düzenleyenler onu aynı gün ülkeden tamamen kovsun; kovmazlarsa, yarışmanın ait olduğu tanrıya adanmak üzere üç mina para cezası ödesinler.

935e

δὲ καὶ μετὰ θυμοῦ, καθάπερ εἴπομεν, μὴ ἐξέστω μηδενί; τοῦτο μὲν οὖν οὐδαμῶς ἀναθετέον, ᾧ [δʼ] ἐξέστω καὶ μὴ δέ, τοῦτο νομοθετησώμεθα.

ΑΘ. ποιητῇ δὴ κωμῳδίας ἤ τινος ἰάμβων ἢ μουσῶν μελῳδίας μὴ ἐξέστω μήτε λόγῳ μήτε εἰκόνι, μήτε θυμῷ μήτε ἄνευ θυμοῦ, μηδαμῶς μηδένα τῶν πολιτῶν κωμῳδεῖν· ἐὰν δέ τις ἀπειθῇ, τοὺς ἀθλοθέτας

936aDaha önce şiir yazma hakkı olduğu söylenen kimselere, birbirleri hakkında öfkesizce ve şakayla yazmak serbest olsun; ciddiyetle ve öfkeyle yazmak serbest olmasın. Bunun ayırt edilmesi gençlerin bütün terbiyesinden sorumlu gözetmene bırakılsın. Onun onayladığını şair halkın önüne çıkarabilsin; onaylamadığını ise ne kendisi kimseye okusun ne de bir köleye ya da bir hür kişiye öğrettiği görülsün; yoksa kötü ve kanunlara itaatsiz biri sayılsın.

936a

ἐξείργειν ἐκ τῆς χώρας τὸ παράπαν αὐθημερόν, ἢ ζημιοῦσθαι μναῖς τρισὶν ἱεραῖς τοῦ θεοῦ οὗ ἂν ἀγὼν ᾖ. οἷς δʼ εἴρηται πρότερον ἐξουσίαν εἶναι περί του ποιεῖν, εἰς ἀλλήλους τούτοις ἄνευ θυμοῦ μὲν μετὰ παιδιᾶς ἐξέστω, σπουδῇ δὲ ἅμα καὶ θυμουμένοισιν μὴ ἐξέστω. τούτου δὴ διάγνωσις ἐπιτετράφθω τῷ τῆς παιδεύσεως ὅλης ἐπιμελητῇ τῶν νέων· καὶ ὃ μὲν ἂν οὗτος ἐγκρίνῃ, προφέρειν εἰς τὸ μέσον ἐξέστω τῷ ποιήσαντι, ὃ δʼ ἂν ἀποκρίνῃ, μήτε αὐτὸς ἐπιδεικνύσθω

936bAcınacak kişi aç olan ya da buna benzer bir sıkıntı çeken değil, itidalli olan ya da bir aretēye veya onun bir parçasına sahip olup bunun yanında bir felakete uğrayandır. Bu yüzden, orta derecede iyi yönetilen bir şehirde ve devlet düzeninde böyle biri, köle de olsa hür de olsa, büsbütün ihmal edilip en aşırı dilenciliğe düşerse, bu şaşılacak bir şey olur. Dolayısıyla kanun koyucunun böyleleri için şöyle bir kanun koyması güvenli olur: Şehrimizde hiç kimse dilenci olmasın. Biri böyle bir şeye kalkışır, bitmez tükenmez yalvarmalarla geçimini toplamaya çalışırsa, çarşı gözetmenleri onu çarşıdan, şehir gözetmenleri makamı şehirden çıkarsın; kır gözetmenleri de ülkenin geri kalanından sınırın ötesine sürsün. Böylece ülke böyle bir yaratıktan tamamen temizlensin.

936b

μηδενὶ μήτε ἄλλον δοῦλον μήτε ἐλεύθερόν ποτε φανῇ διδάξας, ἢ κακὸς εἶναι δοξαζέσθω καὶ ἀπειθὴς τοῖς νόμοις.

οἰκτρὸς δʼ οὐχ ὁ πεινῶν ἤ τι τοιοῦτον πάσχων, ἀλλʼ ὁ σωφρονῶν ἤ τινα ἀρετὴν ἢ μέρος ἔχων ταύτης, ἄν τινα συμφορὰν πρὸς τούτοις κεκτῆται· διὸ θαυμαστὸν ἂν γένοιτο εἴ τις ὢν τοιοῦτος ἀμεληθείη τὸ παράπαν, ὥστʼ εἰς πτωχείαν τὴν ἐσχάτην ἐλθεῖν, δοῦλος ἢ καὶ ἐλεύθερος, ἐν οἰκουμένῃ καὶ μετρίως πολιτείᾳ τε καὶ πόλει. διὸ τῷ νομοθέτῃ θεῖναι

936cBir köle ya da bir köle kadın başkasının herhangi bir malına zarar verirse ve zarar gören, tecrübesizliği ya da başka bir dikkatsiz kullanımı yüzünden buna kendisi de sebep olmamışsa, zarar verenin efendisi ya zararı eksiksiz gidersin ya da zarar veren köleyi teslim etsin.

936c

νόμον ἀσφαλὲς τοιούτοις τοιόνδε τινά· Πτωχὸς μηδεὶς ἡμῖν ἐν τῇ πόλει γιγνέσθω, τοιοῦτον δʼ ἄν τις ἐπιχειρῇ δρᾶν, εὐχαῖς βίον ἀνηνύτοις συλλεγόμενος, ἐκ μὲν ἀγορᾶς ἀγορανόμοι ἐξειργόντων αὐτόν, ἐκ δὲ τοῦ ἄστεος ἡ τῶν ἀστυνόμων ἀρχή, ἀγρονόμοι δὲ ἐκ τῆς ἄλλης χώρας εἰς τὴν ὑπερορίαν ἐκπεμπόντων, ὅπως ἡ χώρα τοῦ τοιούτου ζῴου καθαρὰ γίγνηται τὸ παράπαν.

δοῦλος δʼ ἂν ἢ δούλη βλάψῃ τῶν ἀλλοτρίων καὶ ὁτιοῦν,

936dEfendi ise, zarar veren ile zarar görenin el birliğiyle bir hile kurup köleyi elinden almak için suçlamayı uydurduklarını iddia ederse, zarar gördüğünü söyleyene karşı hilekârlık davası açsın. Kazanırsa, mahkemenin köleye biçtiği değerin iki katını alsın; kaybederse hem zararı gidersin hem de köleyi teslim etsin.

936d

μὴ συναιτίου τοῦ βλαβέντος αὐτοῦ γενομένου κατʼ ἀπειρίαν ἤ τινʼ ἑτέραν χρείαν μὴ σώφρονα, ὁ τοῦ βλάψαντος δεσπότης ἢ τὴν βλάβην ἐξιάσθω μὴ ἐνδεῶς, ἢ τὸν βλάψαντʼ αὐτὸν παραδότω· ἐὰν δʼ ἐπαιτιώμενος ὁ δεσπότης κοινῇ τοῦ βλάψαντος τέχνῃ καὶ τοῦ βλαβέντος ἐπʼ ἀποστερήσει φῇ τοῦ δούλου γεγονέναι τὴν αἰτίαν, διαδικαζέσθω μὲν κακοτεχνιῶν τῷ φάσκοντι βλαβῆναι, καὶ ἐὰν ἕλῃ, διπλασίαν τῆς ἀξίας

936eBir yük hayvanı, at, köpek ya da başka bir evcil hayvan komşuların bir malına zarar verirse, zarar aynı şekilde ödensin.

Atinalı: Biri kendi isteğiyle tanıklık etmek istemezse, tanıklığına ihtiyaç duyan onu mahkemeye çağırsın; çağrılan da davaya gelsin. Biliyor ve tanıklık etmek istiyorsa tanıklık etsin; bilmediğini söylüyorsa, Zeus, Apollon ve Themis, bu üç tanrı üzerine gerçekten bilmediğine yemin ederek davadan kurtulsun.

936e

τοῦ δούλου κομιζέσθω ἧς ἂν τιμήσῃ τὸ δικαστήριον, ἐὰν δὲ ἡττηθῇ, τήν τε βλάβην ἐξιάσθω καὶ τὸν δοῦλον παραδότω. καὶ ἐὰν ὑποζύγιον ἢ ἵππος ἢ κύων ἤ τι τῶν ἄλλων θρεμμάτων σίνηταί τι τῶν πέλας, κατὰ ταὐτὰ ἐκτίνειν τὴν βλάβην.

ΑΘ. ἐάν τις ἑκὼν μὴ ʼθέλῃ μαρτυρεῖν, προκαλεῖσθαι τὸν δεόμενον, ὁ δὲ κληθεὶς ἀπαντάτω πρὸς τὴν δίκην, καὶ ἐὰν μὲν εἰδῇ καὶ ἐθέλῃ μαρτυρεῖν, μαρτυρείτω, ἐὰν δὲ εἰδέναι μὴ φῇ, τοὺς τρεῖς θεοὺς Δία καὶ Ἀπόλλωνα καὶ Θέμιν

937aTanıklığa çağrılıp da çağırana gelmeyen, kanuna göre zarar davasına tabi olsun. Biri dava sırasında yargıçlardan birini tanık olarak çağırırsa, o kişi tanıklık ettikten sonra bu davada oy vermesin. Hür bir kadın kırk yaşını geçmişse tanıklık edebilsin ve bir tarafın lehine konuşabilsin; kocası yoksa dava da açabilsin; kocası hayattaysa yalnız tanıklık edebilsin. Köle kadın, köle erkek ve çocuk ise yalnız cinayet davalarında tanıklık edebilsin ve bir tarafın lehine konuşabilsin; yeter ki yalan tanıklıkla suçlanırlarsa dava sonuçlanana kadar kesinlikle kaçmayacaklarına dair güvenilir bir kefil göstersinler.

937a

ἀπομόσας ἦ μὴν μὴ εἰδέναι ἀπαλλαττέσθω τῆς δίκης· ὁ δʼ εἰς μαρτυρίαν κληθείς, μὴ ἀπαντῶν δὲ τῷ καλεσαμένῳ, τῆς βλάβης ὑπόδικος ἔστω κατὰ νόμον. ἐὰν δέ τίς τινα δικάζοντα ἀναστήσηται μάρτυρα, μαρτυρήσας μὴ διαψηφιζέσθω περὶ ταύτης τῆς δίκης. γυναικὶ δʼ ἐξέστω ἐλευθέρᾳ μαρτυρεῖν καὶ συνηγορεῖν, ἐὰν ὑπὲρ τετταράκοντα ἔτη ᾖ γεγονυῖα, καὶ δίκην λαγχάνειν, ἐὰν ἄνανδρος ᾖ· ζῶντος δὲ ἀνδρὸς ἐξέστω μαρτυρῆσαι μόνον. δούλῃ δὲ καὶ δούλῳ καὶ παιδὶ φόνου

937bTaraflardan her biri, karar verilmeden önce, bir tanığın yalan söylediğini iddia ediyorsa, tanıklığın tamamına ya da bir kısmına itiraz edebilsin. Yöneticiler bu itirazları iki tarafça mühürlenmiş olarak saklasın ve yalan tanıklık davalarının görülmesi için mahkemeye sunsun. Biri iki defa yalan tanıklıktan mahkûm olursa, artık hiçbir kanun onu tanıklık etmeye zorlamasın; üç defa mahkûm olursa, artık tanıklık etmesi yasak olsun.

937b

μόνον ἐξέστω μαρτυρεῖν καὶ συνηγορεῖν, ἐὰν ἐγγυητὴν ἀξιόχρεων ἦ μὴν μενεῖν καταστήσῃ μέχρι δίκης, ἐὰν ἐπισκηφθῇ τὰ ψευδῆ μαρτυρῆσαι. ἐπισκήπτεσθαι δὲ τῶν ἀντιδίκων ἑκάτερον ὅλῃ τῇ μαρτυρίᾳ καὶ μέρει, ἐὰν τὰ ψευδῆ φῇ τινα μεμαρτυρηκέναι, πρὶν τὴν δίκην διακεκρίσθαι· τὰς δʼ ἐπισκήψεις τὰς ἀρχὰς φυλάττειν κατασεσημασμένας ὑπʼ ἀμφοῖν, καὶ παρέχειν εἰς τὴν τῶν ψευδομαρτυριῶν διάκρισιν. ἐὰν δέ

937cÜç defa mahkûm olduğu hâlde tanıklık etmeye cüret ederse, dileyen onu makama ihbar etsin, makam da mahkemeye teslim etsin; mahkûm olursa ölümle cezalandırılsın. Bir davada tanıklıklar mahkûm edilirse, yani yalan tanıklık edip kazanana zaferi sağladıkları kanaatine varılırsa ve bu tanıklıkların yarısından fazlası mahkûm olmuşsa, bu tanıklıklarla kazanılmış dava yeniden görülsün. Davanın bu tanıklıklara dayanarak karara bağlanıp bağlanmadığı tartışılıp karara bağlansın; karar hangi yönde verilirse, önceki davaların sonucu da ona göre belirlensin.

937c

τις ἁλῷ δὶς ψευδομαρτυρῶν, τοῦτον μηκέτι νόμος ἀναγκαζέτω μηδεὶς μαρτυρεῖν, ἐὰν δὲ τρίς, μηκέτʼ ἐξέστω τούτῳ μαρτυρεῖν· ἐὰν δὲ τολμήσῃ μαρτυρῆσαι τρὶς ἑαλωκώς, ἐνδεικνύτω μὲν πρὸς τὴν ἀρχὴν ὁ βουλόμενος αὐτόν, ἡ δʼ ἀρχὴ δικαστηρίῳ παραδότω, ἐὰν δὲ ὄφλῃ, θανάτῳ ζημιούσθω. ὁπόσων δʼ ἂν μαρτυρίαι ἁλῶσιν δίκῃ, ψευδῆ δοξάντων μαρτυρεῖν καὶ τὴν νίκην τῷ ἑλόντι πεποιηκέναι, ἐὰν τῶν τοιούτων ὑπὲρ

937dİnsan hayatında güzel olan pek çok şey vardır; ama bunların çoğuna, onları kirleten ve lekeleyen birtakım ölüm perileri yapışmıştır. Bütün insan işlerini evcilleştirmiş olan dava ve yargı da insanlar arasında nasıl güzel olmasın?

937d

ἥμισυ μαρτυριῶν καταδικασθῶσίν τινες, τὴν κατὰ ταύτας ἁλοῦσαν δίκην ἀνάδικον γίγνεσθαι, ἀμφισβήτησιν δʼ εἶναι καὶ διαδικασίαν εἴτε κατὰ ταύτας εἴτε μὴ ἡ δίκη ἐκρίθη, ὁποτέρως δʼ ἂν κριθῇ, ταύτῃ γιγνέσθω τὸ τέλος τῶν ἔμπροσθεν δικῶν.

πολλῶν δὲ ὄντων καὶ καλῶν ἐν τῷ τῶν ἀνθρώπων βίῳ, τοῖς πλείστοις αὐτῶν οἷον κῆρες ἐπιπεφύκασιν, αἳ καταμιαίνουσίν τε καὶ καταρρυπαίνουσιν αὐτά· καὶ δὴ καὶ δίκη

937eBu güzel olduğuna göre, başkasının davasında ona yardım etmek de bizim için nasıl güzel olmasın? Ama bir kötülük, kendine tekhnē gibi güzel bir ad takarak böyle olan bu şeyleri lekeler. Bu kötülük önce davalarda kullanılacak bir hüner olduğunu, hem kendi davasını görmeye hem de başkasının davasında yardımcı olmaya yaradığını, her davada yapılmış olan işler adil olsun olmasın, kazandırabileceğini söyler.

937e

ἐν ἀνθρώποις πῶς οὐ καλόν, ὃ πάντα ἡμέρωκεν τὰ ἀνθρώπινα; καλοῦ δὲ ὄντος τούτου, πῶς οὐ καὶ τὸ συνδικεῖν ἡμῖν γίγνοιτʼ ἂν καλόν; ταῦτα οὖν τοιαῦτα ὄντα διαβάλλει τις κάκη, καλὸν ὄνομα προστησαμένη τέχνην, ἣ πρῶτον μὲν δή φησιν εἶναί τινα δικῶν μηχανήν—εἶναι δʼ αὐτὴ τοῦ τε δικάσασθαι καὶ συνδικεῖν ἄλλῳ—νικᾶν δυναμένην, ἄντʼ οὖν δίκαια ἄντε μὴ τὰ περὶ τὴν δίκην ἑκάστην ᾖ πεπραγμένα·

938aBu tekhnēyi ve ondan doğan sözleri, karşılığında para veren olursa, armağan olarak verdiğini de söyler. İster bir tekhnē, ister tekhnēden yoksun bir tecrübe ve alışkanlık olsun, bu şeyin bizim şehrimizde hiç türememesi en iyisidir. Kanun koyucu, insanların ona itaat etmesini, adalete aykırı konuşmamalarını, öyle konuşacaklarsa başka bir ülkeye gitmelerini ister. İtaat edenler için kanun susar; itaat etmeyenler için kanunun sesi şudur: Biri yargıçların psykhēlerindeki adalet gücünü tersine çevirmeye çalışıyor ve bu tür davaları yersiz olarak çoğaltıyor ya da bunlarda yardımcılık yapıyor gibi görünürse, dileyen ona kötü davacılıktan ya da kötü yardımcılıktan dava açsın ve seçkin yargıçlar mahkemesinde yargılansın. Mahkûm olursa, mahkeme bunu para hırsıyla mı yoksa çekişme hırsıyla mı yaptığına karar versin. Çekişme hırsıyla yaptıysa, mahkeme bu kişinin ne kadar süre kimseye dava açamayacağını ve kimsenin davasında yardımcı olamayacağını takdir etsin. Para hırsıyla yaptıysa, yabancıysa ülkeden çıkıp bir daha dönmesin, dönerse ölümle cezalandırılsın; vatandaşsa, her şeyden çok değer verdiği para hırsı yüzünden ölsün.

938a

ΑΘ. δωρεὰν δʼ αὐτῆς εἶναι τῆς τέχνης καὶ τῶν λόγων τῶν ἐκ τῆς τέχνης, ἂν ἀντιδωρῆταί τις χρήματα. ταύτην οὖν ἐν τῇ παρʼ ἡμῖν πόλει, εἴτʼ οὖν τέχνη εἴτε ἄτεχνός ἐστίν τις ἐμπειρία καὶ τριβή, μάλιστα μὲν δὴ χρεών ἐστιν μὴ φῦναι· δεομένου δὲ τοῦ νομοθέτου πείθεσθαι καὶ μὴ ἐναντία δίκῃ φθέγγεσθαι, πρὸς ἄλλην δὲ ἀπαλλάττεσθαι χώραν, πειθομένοις μὲν σιγή, ἀπειθοῦσιν δὲ φωνὴ νόμου ἥδε· ἄν τις δοκῇ

938b

πειρᾶσθαι τὴν τῶν δικαίων δύναμιν ἐν ταῖς τῶν δικαστῶν ψυχαῖς ἐπὶ τἀναντία τρέπειν καὶ παρὰ καιρὸν πολυδικεῖν τῶν τοιούτων ἢ καὶ συνδικεῖν, γραφέσθω μὲν ὁ βουλόμενος αὐτὸν κακοδικίας ἢ καὶ συνδικίας κακῆς, κρινέσθω δὲ ἐν τῷ τῶν ἐκλεκτῶν δικαστηρίῳ, ὀφλόντος δέ, τιμάτω τὸ δικαστήριον εἴτε φιλοχρηματίᾳ δοκεῖ δρᾶν τὸ τοιοῦτον εἴτε φιλονικίᾳ, καὶ ἐὰν μὲν φιλονικίᾳ, τιμᾶν αὐτῷ τὸ δικαστήριον ὅσου χρὴ χρόνου τὸν τοιοῦτον μηδενὶ λαχεῖν δίκην μηδὲ συνδικῆσαι,

938cBiri bunu çekişme hırsıyla iki defa yaptığına hükmedilirse, ölsün.

938c

ἐὰν δὲ φιλοχρηματίᾳ, τὸν μὲν ξένον ἀπιόντα ἐκ τῆς χώρας μήποτε πάλιν ἐλθεῖν ἢ θανάτῳ ζημιοῦσθαι, τὸν ἀστὸν δὲ τεθνάναι φιλοχρημοσύνης ἕνεκα τῆς ἐκ παντὸς τρόπου παρʼ αὐτῷ τιμωμένης· καὶ ἐάν τις φιλονικίᾳ κριθῇ δὶς τὸ τοιοῦτον δρᾶν, τεθνάτω.

Çeviri değerlendirmesi

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…