X. Kitap
884aAtinalı: Darplardan sonra, zorla yapılan işler hakkında her şeyi kapsayan tek bir kural şöyle konmuş olsun: Kimse başkasına ait hiçbir şeyi ne alıp ne sürüp götürsün, sahibini ikna etmedikçe komşusunun hiçbir şeyini kullanmasın da. Çünkü söylediğimiz bütün kötülükler buna bağlıdır; bundan doğmuştur, doğmaktadır ve doğacaktır. Geri kalanların en büyükleri gençlerin taşkınlıkları ve küstahlıklarıdır. Bunlar mabetlere yöneldiğinde en büyük olur; hele kamuya ait ve kutsal mabetlere ya da kabile üyelerinin veya buna benzer ortaklıkların bir bölümüne ortak olan mabetlere yöneldiğinde ayrıca büyüktür.
ΑΘ. μετὰ δὲ τὰς αἰκίας περὶ παντὸς ἓν εἰρήσθω τοιόνδε τι νόμιμον βιαίων πέρι· τῶν ἀλλοτρίων μηδένα μηδὲν φέρειν μηδὲ ἄγειν, μηδʼ αὖ χρῆσθαι μηδενὶ τῶν τοῦ πέλας, ἐὰν μὴ πείσῃ τὸν κεκτημένον· ἐκ γὰρ δὴ τοῦ τοιούτου πάντα ἠρτημένα τά τε εἰρημένα κακὰ γέγονε καὶ ἔστι καὶ ἔσται. μέγιστα δὲ δὴ τῶν λοιπῶν αἱ τῶν νέων ἀκολασίαι τε καὶ ὕβρεις, εἰς μέγιστα δέ, ὅταν εἰς ἱερὰ γίγνωνται, καὶ διαφερόντως αὖ μεγάλα, ὅταν εἰς δημόσια καὶ ἅγια ἢ κατὰ μέρη κοινὰ φυλετῶν ἤ τινων ἄλλων τοιούτων κεκοινωνηκότων·
885aİkinci sırada ve ikinci ağırlıkta olanlar hususî mabetlere ve mezarlara, üçüncüler de, daha önce söylenenlerden ayrı olarak, ana babaya karşı küstahlıklardır. Küstahlığın dördüncü türü, biri yöneticileri hiç hesaba katmadan, onları ikna etmeden onlara ait bir şeyi alıp götürdüğünde ya da kullandığında olur; beşincisi de her vatandaşın vatandaşlık hakkına yapılan ve dava gerektiren küstahlıktır. Bunların her birine ortak bir kanun verilmelidir. Mabet soygununa gelince, zorla da yapılsa gizlice de yapılsa, ne ceza gerektirdiğini toptan söyledik.
ΑΘ. εἰς ἱερὰ δὲ ἴδια καὶ τάφους δεύτερα καὶ δευτέρως, εἰς δὲ γονέας τρίτα, χωρὶς τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων, ὅταν ὑβρίζῃ τις. τέταρτον δὲ γένος ὕβρεως, ὅταν ἀφροντιστῶν τις ἀρχόντων ἄγῃ ἢ φέρῃ ἢ χρῆταί τινι τῶν ἐκείνων μὴ πείσας αὐτούς, πέμπτον δὲ τὸ πολιτικὸν ἂν εἴη ἑκάστου τῶν πολιτῶν ὑβρισθὲν δίκην ἐπικαλούμενον. οἷς δὴ δοτέον εἰς κοινὸν νόμον ἑκάστοις. ἱεροσυλία μὲν γὰρ εἴρηται
885bAma biri tanrılar hakkında sözle ya da işle, konuşarak ya da yaparak küstahlık ederse, çekmesi gerekeni söylemeden önce bir öğüt koymalıyız. Öğüt şu olsun: Kanunların öğrettiği gibi tanrıların var olduğuna inanan hiç kimse şimdiye kadar isteyerek ne dinsiz bir iş yapmış ne de kanunsuz bir söz söylemiştir. Böyle yapan şu üç şeyden birine uğramıştır: Ya dediğim gibi tanrıların var olduğuna inanmıyordur, ya ikinci olarak var olduklarını ama insanlarla ilgilenmediklerini düşünüyordur, ya da üçüncü olarak kurbanlarla ve dualarla yoldan çıkarılıp kolayca yatıştırılabileceklerini sanıyordur.
συλλήβδην, βίαιός τε καὶ λάθρᾳ ἐὰν γίγνηται, τί χρὴ πάσχειν· ὅσα δὲ λόγῳ καὶ ὅσα ἔργῳ περὶ θεοὺς ὑβρίζει τις λέγων ἢ πράττων, τὸ παραμύθιον ὑποθεμένῳ ῥητέον ἃ δεῖ πάσχειν. ἔστω δὴ τόδε. θεοὺς ἡγούμενος εἶναι κατὰ νόμους οὐδεὶς πώποτε οὔτε ἔργον ἀσεβὲς ἠργάσατο ἑκὼν οὔτε λόγον ἀφῆκεν ἄνομον, ἀλλὰ ἓν δή τι τῶν τριῶν πάσχων, ἢ τοῦτο, ὅπερ εἶπον, οὐχ ἡγούμενος, ἢ τὸ δεύτερον ὄντας οὐ φροντίζειν ἀνθρώπων, ἢ τρίτον εὐπαραμυθήτους εἶναι θυσίαις τε καὶ εὐχαῖς παραγομένους.
885cKleinias: Peki onlara ne yapalım ya da ne diyelim?
Atinalı: Sevgili dostum, önce onları dinleyelim; bizi hor gördükleri için alay ederek söyleyeceklerini sezer gibiyim.
Kleinias: Neymiş bunlar?
Atinalı: Belki takılarak şöyle derler: "Ey Atinalı, Lakedaimonlu ve Knososlu yabancılar, doğru söylüyorsunuz. Bizden bazıları tanrılara hiç inanmıyor, bazıları da onların sizin anlattığınız gibi olduğuna inanıyor. Siz kanunlar konusunda nasıl bir şey istediyseniz, biz de bunu istiyoruz: Bizi sertçe tehdit etmeden önce, tanrıların var olduğuna dair yeterli kanıtlar göstererek, onların bazı hediyelerle büyülenip adaletin dışına saptırılamayacak kadar iyi olduklarını göstererek bizi ikna etmeye ve öğretmeye girişin.
ΚΛ. τί οὖν δὴ δρῷμεν ἂν ἢ καὶ λέγοιμεν πρὸς αὐτούς;
ΑΘ. ὠγαθέ, ἐπακούσωμεν αὐτῶν πρῶτον ἃ τῷ καταφρονεῖν ἡμῶν προσπαίζοντας αὐτοὺς λέγειν μαντεύομαι.
ΚΛ. ποῖα δή;
ΑΘ. ταῦτα τάχʼ ἂν ἐρεσχηλοῦντες εἴποιεν· ὦ ξένε Ἀθηναῖε καὶ Λακεδαιμόνιε καὶ Κνώσιε, ἀληθῆ λέγετε. ἡμῶν γὰρ οἱ μὲν τὸ παράπαν θεοὺς οὐδαμῶς νομίζομεν, οἱ δὲ οἵους ὑμεῖς λέγετε. ἀξιοῦμεν δή, καθάπερ ὑμεῖς ἠξιώκατε
885dŞimdi bunları ve buna benzer başka şeyleri, en iyi oldukları söylenen şairlerden, hatiplerden, kâhinlerden, rahiplerden ve sayısız başkasından duyduğumuz için, çoğumuz haksızlık yapmaktan kaçınmaya değil, yaptıktan sonra telafi etmeye yöneliyoruz.
περὶ νόμων, πρὶν ἀπειλεῖν ἡμῖν σκληρῶς, ὑμᾶς πρότερον ἐπιχειρεῖν πείθειν καὶ διδάσκειν ὡς εἰσὶ θεοί, τεκμήρια λέγοντες ἱκανά, καὶ ὅτι βελτίους ἢ παρὰ τὸ δίκαιον ὑπό τινων δώρων παρατρέπεσθαι κηλούμενοι. νῦν μὲν γὰρ ταῦτα ἀκούοντές τε καὶ τοιαῦθʼ ἕτερα τῶν λεγομένων ἀρίστων εἶναι ποιητῶν τε καὶ ῥητόρων καὶ μάντεων καὶ ἱερέων καὶ ἄλλων μυριάκις μυρίων, οὐκ ἐπὶ τὸ μὴ δρᾶν τὰ ἄδικα τρεπόμεθα οἱ
885eVahşi değil yumuşak huylu olduklarını söyleyen kanun koyuculardan ise önce bize karşı ikna yolunu kullanmalarını istiyoruz. Tanrıların var olduğu konusunda ötekilerden çok daha iyi şeyler söylemeseniz bile hakikat bakımından daha iyi şeyler söyleyin; belki size ikna oluruz. Söylediğimiz makulse, istediğimizi söylemeye girişin."
Kleinias: Peki yabancı, tanrıların var olduğunu söylerken doğruyu söylemek kolay görünmüyor mu?
πλεῖστοι, δράσαντες δʼ ἐξακεῖσθαι πειρώμεθα. παρὰ δὲ δὴ νομοθετῶν, φασκόντων εἶναι μὴ ἀγρίων ἀλλὰ ἡμέρων, ἀξιοῦμεν πειθοῖ πρῶτον χρῆσθαι πρὸς ἡμᾶς, εἰ μὴ πολλῷ βελτίω τῶν ἄλλων λέγοντας περὶ θεῶν ὡς εἰσίν, ἀλλʼ οὖν βελτίω γε πρὸς ἀλήθειαν, καὶ τάχα πειθοίμεθʼ ἂν ἴσως ὑμῖν. ἀλλʼ ἐπιχειρεῖτε, εἴ τι μέτριον λέγομεν, εἰπεῖν ἃ προκαλούμεθα.
ΚΛ. οὐκοῦν, ὦ ξένε, δοκεῖ ῥᾴδιον εἶναι ἀληθεύοντας λέγειν ὡς εἰσὶν θεοί;
886aAtinalı: Nasıl?
Kleinias: Önce yer, güneş, yıldızlar ve bütün evren; mevsimlerin yıllara ve aylara bölünüp böylesine güzel bir düzene konmuş olması; bir de bütün Yunanların ve barbarların tanrıların var olduğuna inanması.
Atinalı: Kutlu dostum, bu kötülerin bizi bir şekilde hor görmesinden korkuyorum — onlardan çekiniyorum demeyeceğim elbette. Siz onlar hakkında bu ayrılığın sebebini bilmiyorsunuz; psykhēlerinin yalnızca hazlara ve arzulara karşı nefislerine hâkim olamamaları (akrasia) yüzünden dinsiz bir hayata atıldığını sanıyorsunuz.
ΑΘ. πῶς;
ΚΛ. πρῶτον μὲν γῆ καὶ ἥλιος ἄστρα τε καὶ τὰ σύμπαντα, καὶ τὰ τῶν ὡρῶν διακεκοσμημένα καλῶς οὕτως, ἐνιαυτοῖς τε καὶ μησὶν διειλημμένα· καὶ ὅτι πάντες Ἕλληνές τε καὶ βάρβαροι νομίζουσιν εἶναι θεούς.
ΑΘ. φοβοῦμαί γε, ὦ μακάριε, τοὺς μοχθηρούς—οὐ γὰρ δή ποτε εἴποιμʼ ἂν ὥς γε αἰδοῦμαι—μή πως ἡμῶν καταφρονήσωσιν. ὑμεῖς μὲν γὰρ οὐκ ἴστε αὐτῶν πέρι τὴν τῆς διαφορᾶς αἰτίαν, ἀλλʼ ἡγεῖσθε ἀκρατείᾳ μόνον ἡδονῶν τε
886bKleinias: Bundan başka sebep ne olabilir ki, yabancı?
Atinalı: Bu işlerin bütünüyle dışında yaşayan sizlerin bilemeyeceği, gözünüzden kaçacak bir şey.
Kleinias: Neyi kastediyorsun?
Atinalı: Çok ağır bir cehaleti; en büyük phronēsis gibi görünen bir cehaleti.
Kleinias: Ne demek istiyorsun?
Atinalı: Bizde yazıya geçmiş sözler var; sizde, anladığım kadarıyla, yönetim düzeninizin iyiliği sayesinde bunlar yok. Bunların bir kısmı vezinli, bir kısmı vezinsiz olarak tanrılardan söz eder.
καὶ ἐπιθυμιῶν ἐπὶ τὸν ἀσεβῆ βίον ὁρμᾶσθαι τὰς ψυχὰς αὐτῶν.
ΚΛ. τὸ δὲ τί πρὸς τούτοις αἴτιον ἄν, ὦ ξένε, εἴη;
ΑΘ. σχεδὸν ὃ παντάπασιν ὑμεῖς ἔξω ζῶντες οὐκ ἂν εἰδείητε, ἀλλὰ ὑμᾶς ἂν λανθάνοι.
ΚΛ. τί δὴ τοῦτο φράζεις τὰ νῦν;
ΑΘ. ἀμαθία τις μάλα χαλεπή, δοκοῦσα εἶναι μεγίστη φρόνησις.
ΚΛ. πῶς λέγεις;
ΑΘ. εἰσὶν ἡμῖν ἐν γράμμασιν λόγοι κείμενοι, οἳ παρʼ ὑμῖν οὐκ εἰσὶν διʼ ἀρετὴν πολιτείας, ὡς ἐγὼ μανθάνω, οἱ μὲν ἔν
886cEn eskileri göğün ve öteki şeylerin ilk tabiatının nasıl meydana geldiğini anlatır; başlangıçtan pek ilerlemeden tanrıların doğuşunu ve doğduktan sonra birbirleriyle nasıl ilişki kurduklarını uzun uzun anlatırlar. Bunların dinleyenlere başka bakımlardan iyi mi kötü mü geldiğini, eski oldukları için, kınamak kolay değildir; ama ana babaya hizmet ve saygı bakımından ben bunları hiçbir zaman övmem, ne faydalı olduklarını ne de büsbütün doğru anlatıldıklarını söylerim. Eskilerle ilgili olanlar bir yana bırakılsın, hoşça kalsınlar; tanrılara nasıl hoş geliyorsa öyle anlatılsınlar. Ama yeni ve bilge kişilerimizinkiler, kötülüklere sebep oldukları ölçüde suçlansın.
τισι μέτροις, οἱ δὲ καὶ ἄνευ μέτρων λέγοντες περὶ θεῶν, οἱ μὲν παλαιότατοι ὡς γέγονεν ἡ πρώτη φύσις οὐρανοῦ τῶν τε ἄλλων, προϊόντες δὲ τῆς ἀρχῆς οὐ πολὺ θεογονίαν διεξέρχονται, γενόμενοί τε ὡς πρὸς ἀλλήλους ὡμίλησαν· ἃ τοῖς ἀκούουσιν εἰ μὲν εἰς ἄλλο τι καλῶς ἢ μὴ καλῶς ἔχει, οὐ ῥᾴδιον ἐπιτιμᾶν παλαιοῖς οὖσιν, εἰς μέντοι γονέων τε θεραπείας καὶ τιμὰς οὐκ ἂν ἔγωγέ ποτε ἐπαινῶν εἴποιμι οὔτε ὡς ὠφέλιμα οὔτε ὡς τὸ παράπαν ὄντως εἴρηται. τὰ
886dBöylelerinin sözleri şu sonucu doğurur: Ben ve sen tanrıların var olduğuna kanıt olarak bunların kendisini, güneşi, ayı, yıldızları ve yeri, tanrılar ve tanrısal varlıklar olarak öne sürdüğümüzde, bu bilgelere ikna olmuş kimseler bunların toprak ve taş olduğunu, insan işleriyle hiç ilgilenemeyeceklerini, sadece sözlerle bir şekilde inandırıcı görünecek biçimde süslenip sunulduklarını söylerler.
μὲν οὖν δὴ τῶν ἀρχαίων πέρι μεθείσθω καὶ χαιρέτω, καὶ ὅπῃ θεοῖσιν φίλον, λεγέσθω ταύτῃ· τὰ δὲ τῶν νέων ἡμῖν καὶ σοφῶν αἰτιαθήτω ὅπῃ κακῶν αἴτια. τόδε οὖν οἱ τῶν τοιούτων ἐξεργάζονται λόγοι· ἐμοῦ γὰρ καὶ σοῦ, ὅταν τεκμήρια λέγωμεν ὡς εἰσὶν θεοί, ταῦτα αὐτὰ προφέροντες, ἥλιόν τε καὶ σελήνην καὶ ἄστρα καὶ γῆν ὡς θεοὺς καὶ θεῖα ὄντα, ὑπὸ τῶν σοφῶν τούτων ἀναπεπεισμένοι ἂν λέγοιεν ὡς γῆν τε καὶ λίθους ὄντα αὐτὰ καὶ οὐδὲν τῶν ἀνθρωπείων
886eKleinias: Yabancı, böyle tek bir söz olsaydı bile ağır bir söz söylemiş olurdun; şimdi bunlar pek çok olduğuna göre daha da ağırdır.
Atinalı: Peki ne diyoruz? Ne yapmalıyız? Sanki dinsiz insanlar önünde biri bizi suçlamış da kanun koyuculuğumuz yüzünden yargılanıyormuşuz gibi, tanrılar varmış gibi kanun koymakla korkunç şeyler yaptığımızı söyleyen bu insanlara karşı kendimizi mi savunalım?
πραγμάτων φροντίζειν δυνάμενα, λόγοισι δὲ ταῦτα εὖ πως εἰς τὸ πιθανὸν περιπεπεμμένα.
ΚΛ. χαλεπόν γε λόγον, ὦ ξένε, εἰρηκὼς τυγχάνεις, εἴ γε εἷς ἦν μόνον· νῦν δὲ ὅτε πάμπολλοι τυγχάνουσιν, ἔτι χαλεπώτερον ἂν εἴη.
ΑΘ. τί οὖν δή; τί λέγομεν; τί χρὴ δρᾶν ἡμᾶς; πότερον ἀπολογησώμεθα οἷον κατηγορήσαντός τινος ἐν ἀσεβέσιν ἀνθρώποις ἡμῶν, φεύγουσι περὶ τῆς νομοθεσίας λέγουσιν
887aYoksa bunu bırakıp yeniden kanunlara mı dönelim, girişimiz kanunlardan uzun olmasın diye? Çünkü dinsizliğe heves edenlere, üzerinde konuşulması gerektiğini söyledikleri şeyleri sözlerle ölçülü biçimde ispat etmeye, onları korkuya düşürmeye, tiksinilmesi gerekenlerden tiksinmelerini sağladıktan sonra da uygun kanunları koymaya kalkarsak, bu söz uzayıp hiç de kısa olmaz.
ὡς δεινὰ ἐργαζόμεθα νομοθετοῦντες ὡς ὄντων θεῶν; ἢ χαίρειν ἐάσαντες ἐπὶ τοὺς νόμους τρεπώμεθα πάλιν, μὴ καὶ τὸ προοίμιον ἡμῖν μακρότερον γίγνηται τῶν νόμων; οὐ γάρ τι βραχὺς ὁ λόγος ἐκταθεὶς ἂν γίγνοιτο, εἰ τοῖσιν ἐπιθυμοῦσιν ἀσεβεῖν τὰ μὲν ἀποδείξαιμεν μετρίως τοῖς λόγοις ὧν ἔφραζον δεῖν πέρι λέγειν, τὸν δὲ εἰς φόβον τρέψαιμεν, τὰ δὲ δυσχεραίνειν ποιήσαντες, ὅσα πρέπει μετὰ ταῦτα ἤδη νομοθετοῖμεν.
887bKleinias: Ama yabancı, bu kısa süre içinde bile şunu sık sık söyledik: Şu anda kısa konuşmayı uzun konuşmaya hiç tercih etmemeliyiz — çünkü deyiş yerindeyse kimse bizi sıkıştırıp kovalamıyor —; en iyisi yerine daha kısasını seçer görünmek gülünç ve kötü olur. Tanrıların var olduğu, iyi oldukları ve adalete insanlardan çok daha fazla değer verdikleri konusunda sözlerimizin şöyle ya da böyle bir inandırıcılığı olması az şey değildir; çünkü bütün kanunlarımız için en güzel ve en iyi giriş belki de bu olur.
ΚΛ. ἀλλʼ, ὦ ξένε, πολλάκις μὲν ὥς γε ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ τοῦτʼ αὐτὸ εἰρήκαμεν, ὡς οὐδὲν ἐν τῷ παρόντι δεῖ προτιμᾶν βραχυλογίαν μᾶλλον ἢ μῆκος—οὐδεὶς γὰρ ἡμᾶς, τὸ λεγόμενον, ἐπείγων διώκει—γελοῖον δὴ καὶ φαῦλον τὸ πρὸ τῶν βελτίστων τὰ βραχύτερα αἱρουμένους φαίνεσθαι. διαφέρει δʼ οὐ σμικρὸν ἁμῶς γέ πως πιθανότητά τινα τοὺς λόγους ἡμῶν ἔχειν, ὡς θεοί τʼ εἰσὶν καὶ ἀγαθοί, δίκην τιμῶντες διαφερόντως ἀνθρώπων· σχεδὸν γὰρ τοῦτο ἡμῖν ὑπὲρ ἁπάντων
887cÖyleyse hiç sıkılmadan ve acele etmeden, bu tür sözleri ikna edici kılmak için ne gücümüz varsa hiçbirini esirgemeden, elimizden geldiğince yeterli biçimde baştan sona inceleyelim.
Atinalı: Bu kadar istekle üstelediğine göre, şimdi söylediğin söz beni bir duaya çağırıyor gibi geliyor; artık söylemeyi ertelemek olmaz. Haydi bakalım: İnsan tanrıların var olduğunu öfkelenmeden nasıl anlatabilir? Çünkü bize bu sözleri söyletmiş ve şimdi de söyleten kimselere kızmak ve onlardan nefret etmek kaçınılmazdır. Onlar daha memedeyken dadılarından ve analarından duydukları masallara inanmıyorlar. Bu masalları neredeyse büyülü sözler gibi, kâh oyun içinde kâh ciddiyetle anlatılırken dinlemiş, kurbanlar sırasında dualarda da duymuşlardır. Bunlara eşlik eden gösterileri, bir gencin görmekten ve duymaktan en çok hoşlandığı, kurban sunanların yaptığı işleri görmüşlerdir; kendi ana babalarının, kendileri ve çocukları için büyük bir ciddiyetle, sanki tanrılar apaçık varmış gibi dualar ve yakarışlarla onlarla konuştuklarını görmüşlerdir. Güneş ve ay doğarken ve batarken, bütün Yunanların ve barbarların, her türlü felakette de mutlulukta da yere kapanıp secde ettiklerini duymuş ve görmüşlerdir; bunu tanrılar yokmuş gibi değil, apaçık varmış gibi ve var olmadıklarından hiç şüphe bırakmadan yaparlar.
τῶν νόμων κάλλιστόν τε καὶ ἄριστον προοίμιον ἂν εἴη. μηδὲν οὖν δυσχεράναντες μηδὲ ἐπειχθέντες, ἥντινά ποτε ἔχομεν δύναμιν εἰς πειθὼ τῶν τοιούτων λόγων, μηδὲν ἀποθέμενοι διεξέλθωμεν εἰς τὸ δυνατὸν ἱκανῶς.
ΑΘ. εὐχήν μοι δοκεῖ παρακαλεῖν ὁ λεγόμενος ὑπὸ σοῦ νῦν λόγος, ἐπειδὴ προθύμως συντείνεις· μέλλειν δὲ οὐκέτι ἐγχωρεῖ λέγειν. φέρε δή, πῶς ἄν τις μὴ θυμῷ λέγοι περὶ θεῶν ὡς εἰσίν; ἀνάγκη γὰρ δὴ χαλεπῶς φέρειν καὶ μισεῖν
ἐκείνους οἳ τούτων ἡμῖν αἴτιοι τῶν λόγων γεγένηνται καὶ γίγνονται νῦν, οὐ πειθόμενοι τοῖς μύθοις οὓς ἐκ νέων παίδων ἔτι ἐν γάλαξι τρεφόμενοι τροφῶν τε ἤκουον καὶ μητέρων, οἷον ἐν ἐπῳδαῖς μετά τε παιδιᾶς καὶ μετὰ σπουδῆς λεγομένων καὶ μετὰ θυσιῶν ἐν εὐχαῖς αὐτοὺς ἀκούοντές τε, καὶ ὄψεις ὁρῶντες ἑπομένας αὐτοῖς ἃς ἥδιστα ὅ γε νέος ὁρᾷ τε καὶ ἀκούει πραττομένας θυόντων, ἐν σπουδῇ τῇ μεγίστῃ τοὺς αὑτῶν γονέας ὑπὲρ αὑτῶν τε καὶ ἐκείνων ἐσπουδακότας, ὡς
887eBütün bunları hor görüp, azıcık aklı olan herkesin söyleyeceği gibi tek bir yeterli sebep bile olmaksızın şimdi bizi bu söylediklerimizi söylemeye zorlayanlara, insan nasıl yumuşak sözlerle hem öğüt verip hem de önce tanrıların var olduğunu öğretebilir?
ὅτι μάλιστα οὖσιν θεοῖς εὐχαῖς προσδιαλεγομένους καὶ ἱκετείαις, ἀνατέλλοντός τε ἡλίου καὶ σελήνης καὶ πρὸς δυσμὰς ἰόντων προκυλίσεις ἅμα καὶ προσκυνήσεις ἀκούοντές τε καὶ ὁρῶντες Ἑλλήνων τε καὶ βαρβάρων πάντων ἐν συμφοραῖς παντοίαις ἐχομένων καὶ ἐν εὐπραγίαις, οὐχ ὡς οὐκ ὄντων ἀλλʼ ὡς ὅτι μάλιστα ὄντων καὶ οὐδαμῇ ὑποψίαν ἐνδιδόντων ὡς οὐκ εἰσὶν θεοί—
ΑΘ. τούτων δὴ πάντων ὅσοι καταφρονήσαντες οὐδὲ ἐξ ἑνὸς ἱκανοῦ λόγου, ὡς φαῖεν ἂν ὅσοι καὶ σμικρὸν νοῦ κέκτηνται, νῦν ἀναγκάζουσιν ἡμᾶς λέγειν ἃ λέγομεν,
888aAma buna cesaret etmeliyiz; çünkü bir kısmımızın haz oburluğundan, ötekilerimizin de böylelerine öfkelenmekten aynı anda çıldırması olmaz. Öyleyse zihinleri böyle bozulmuş olanlara öfkesiz bir ön söz söyleyelim; thymosu söndürüp böylelerinden biriyle konuşur gibi yumuşakça şöyle diyelim: "Çocuğum, gençsin; zaman ilerledikçe, şimdi kanaat beslediğin pek çok şeyi değiştirip tam tersini benimseyeceksin.
πῶς τούτους ἄν τις ἐν πρᾳέσι λόγοις δύναιτο νουθετῶν ἅμα διδάσκειν περὶ θεῶν πρῶτον ὡς εἰσίν; τολμητέον δέ· οὐ γὰρ ἅμα γε δεῖ μανῆναι τοὺς μὲν ὑπὸ λαιμαργίας ἡδονῆς ἡμῶν, τοὺς δʼ ὑπὸ τοῦ θυμοῦσθαι τοῖς τοιούτοις. ἴτω δὴ πρόρρησις τοιάδε τις ἄθυμος τοῖς οὕτω τὴν διάνοιαν διεφθαρμένοις, καὶ λέγωμεν πρᾴως, σβέσαντες τὸν θυμόν, ὡς ἑνὶ διαλεγόμενοι τῶν τοιούτων· ὦ παῖ, νέος εἶ, προϊὼν δέ σε ὁ χρόνος ποιήσει
888bÖyleyse en büyük konularda hüküm vermek için o zamanı bekle. En büyük konu da senin şimdi hiçe saydığın şeydir: Tanrılar hakkında doğru düşünüp güzel yaşamak ya da yaşamamak. Önce bunlar hakkında sana büyük bir şey bildireyim; bunda hiçbir zaman yalancı çıkmam. Şudur: Tanrılar hakkında bu kanaati ilk kez ve ilk olarak edinen ne yalnız sensin ne de dostların; bu hastalığa yakalananlar her zaman, kâh daha çok kâh daha az, bulunur. Onlardan pek çoğuyla karşılaşmış biri olarak sana şunu söyleyebilirim: Gençken tanrıların var olmadığı kanaatini edinip yaşlılığa kadar bu düşünceden ayrılmayan hiç kimse olmamıştır. Ama tanrılar hakkındaki öteki iki hâl, pek çoklarında değil de bazılarında, kalmıştır: Tanrıların var olduğu ama insan işleriyle hiç ilgilenmedikleri, bir de bundan sonraki, ilgilendikleri ama kurbanlarla ve dualarla kolayca yatıştırılabildikleri.
πολλὰ ὧν νῦν δοξάζεις μεταβαλόντα ἐπὶ τἀναντία τίθεσθαι· περίμεινον οὖν εἰς τότε κριτὴς περὶ τῶν μεγίστων γίγνεσθαι, μέγιστον δέ, ὃ νῦν οὐδὲν ἡγῇ σύ, τὸ περὶ τοὺς θεοὺς ὀρθῶς διανοηθέντα ζῆν καλῶς ἢ μή. πρῶτον δὲ περὶ αὐτῶν ἕν τι μέγα σοι μηνύων οὐκ ἄν ποτε φανείην ψευδής, τὸ τοιόνδε. οὐ σὺ μόνος οὐδὲ οἱ σοὶ φίλοι πρῶτοι καὶ πρῶτον ταύτην δόξαν περὶ θεῶν ἔσχετε, γίγνονται δὲ ἀεὶ πλείους ἢ ἐλάττους ταύτην τὴν νόσον ἔχοντες· τόδε τοίνυν σοι, παραγεγονὼς
888cBana kulak verirsen, bunlar hakkında elden geldiğince açık bir kanaatin oluşmasını bekleyeceksin; bunun böyle mi yoksa başka türlü mü olduğunu inceleyecek, başkalarına ve özellikle de kanun koyucuya danışacaksın.
αὐτῶν πολλοῖσι, φράζοιμʼ ἄν, τὸ μηδένα πώποτε λαβόντα ἐκ νέου ταύτην τὴν δόξαν περὶ θεῶν, ὡς οὐκ εἰσίν, διατελέσαι πρὸς γῆρας μείναντα ἐν ταύτῃ τῇ διανοήσει, τὰ δύο μέντοι πάθη περὶ θεοὺς μεῖναι, πολλοῖσι μὲν οὔ, μεῖναι δὲ οὖν τισιν, τὸ τοὺς θεοὺς εἶναι μέν, φροντίζειν δὲ οὐδὲν τῶν ἀνθρωπίνων, καὶ τὸ μετὰ τοῦτο, ὡς φροντίζουσι μέν, εὐπαραμύθητοι δʼ εἰσὶν θύμασιν καὶ εὐχαῖς. τὸ δὴ σαφὲς ἂν γενόμενόν σοι περὶ αὐτῶν κατὰ δύναμιν δόγμα, ἂν ἐμοὶ πείθῃ, περιμενεῖς, ἀνασκοπῶν εἴτε οὕτως εἴτε ἄλλως ἔχει,
888dBu süre içinde tanrılar hakkında hiçbir dinsizlik yapmaya cüret etme. Çünkü sana kanunları koyan, şimdi de bundan sonra da bu konuların nasıl olduğunu sana öğretmeye çalışmalıdır."
Kleinias: Şimdiye kadar söylenenler çok güzel, yabancı.
Atinalı: Kesinlikle öyle, Megillos ve Kleinias; ama farkına varmadan şaşılacak bir söze düşmüşüz.
Kleinias: Hangi söze?
πυνθανόμενος παρά τε τῶν ἄλλων καὶ δὴ καὶ μάλιστα καὶ παρὰ τοῦ νομοθέτου· ἐν δὲ δὴ τούτῳ τῷ χρόνῳ μὴ τολμήσῃς περὶ θεοὺς μηδὲν ἀσεβῆσαι. πειρατέον γὰρ τῷ τοὺς νόμους σοι τιθέντι νῦν καὶ εἰς αὖθις διδάσκειν περὶ αὐτῶν τούτων ὡς ἔχει.
ΚΛ. κάλλισθʼ ἡμῖν, ὦ ξένε, μέχρι γε τοῦ νῦν εἴρηται.
ΑΘ. παντάπασι μὲν οὖν, ὦ Μέγιλλέ τε καὶ Κλεινία· λελήθαμεν δʼ ἡμᾶς αὐτοὺς εἰς θαυμαστὸν λόγον ἐμπεπτωκότες.
ΚΛ. τὸν ποῖον δὴ λέγεις;
888eAtinalı: Pek çok kişinin bütün sözlerin en bilgecesi saydığı söze.
Kleinias: Daha açık söyle.
Atinalı: Bazıları şöyle der: Olmakta olan, olmuş ve olacak bütün şeylerin bir kısmı tabiatça, bir kısmı tekhnē ile, bir kısmı da talih yüzünden olur.
Kleinias: Doğru değil mi?
Atinalı: Bilge kişilerin doğru söylemesi elbette beklenir.
ΑΘ. τὸν παρὰ πολλοῖς δοξαζόμενον εἶναι σοφώτατον ἁπάντων λόγων.
ΚΛ. φράζʼ ἔτι σαφέστερον.
ΑΘ. λέγουσί πού τινες ὡς πάντα ἐστὶ τὰ πράγματα γιγνόμενα καὶ γενόμενα καὶ γενησόμενα τὰ μὲν φύσει, τὰ δὲ τέχνῃ, τὰ δὲ διὰ τύχην.
ΚΛ. οὐκοῦν καλῶς;
ΑΘ. εἰκός γέ τοί που σοφοὺς ἄνδρας ὀρθῶς λέγειν·
889aYine de onların izinden gidip o taraftakilerin aslında ne düşündüklerine bakalım.
Kleinias: Elbette.
Atinalı: Diyorlar ki, görünüşe göre şeylerin en büyüklerini ve en güzellerini tabiat ve talih meydana getirir, daha küçüklerini de tekhnē. Tekhnē, büyük ve ilk eserlerin oluşumunu tabiattan hazır alıp daha küçük olan her şeyi biçimlendirir ve kurar; bunlara hepimiz tekhnē ürünleri deriz.
Kleinias: Nasıl yani?
ἑπόμενοί γε μὴν αὐτοῖς σκεψώμεθα τοὺς ἐκεῖθεν τί ποτε καὶ τυγχάνουσι διανοούμενοι.
ΚΛ. πάντως.
ΑΘ. ἔοικε, φασίν, τὰ μὲν μέγιστα αὐτῶν καὶ κάλλιστα ἀπεργάζεσθαι φύσιν καὶ τύχην, τὰ δὲ σμικρότερα τέχνην, ἣν δὴ παρὰ φύσεως λαμβάνουσαν τὴν τῶν μεγάλων καὶ πρώτων γένεσιν ἔργων, πλάττειν καὶ τεκταίνεσθαι πάντα τὰ σμικρότερα, ἃ δὴ τεχνικὰ πάντες προσαγορεύομεν.
ΚΛ. πῶς λέγεις;
889bAtinalı: Daha açık söyleyeyim. Ateşin, suyun, toprağın ve havanın hepsinin tabiatça ve talih yüzünden var olduğunu, hiçbirinin tekhnē ile var olmadığını söylerler. Bunlardan sonra gelen cisimler de, yerin, güneşin, ayın ve yıldızların cisimleri, büsbütün cansız olan bu ilk şeyler aracılığıyla oluşmuştur. Her biri kendi kuvvetinin talihiyle sürüklenip birbirine bir şekilde uygun düştüğü yerde karşılaşmış — sıcak soğukla, kuru yaşla, yumuşak sertle —; zıtların karışmasıyla talihe bağlı olarak zorunluluktan karışan bütün şeyler de bu yolla ve bu şekilde bütün göğü ve gökteki her şeyi, ayrıca bütün hayvanları ve bitkileri doğurmuştur; bütün mevsimler de bunlardan meydana gelmiştir. Bunların sebebi, derler, ne nous ne bir tanrı ne de tekhnēdir; söylediğimiz gibi tabiat ve talihtir.
ΑΘ. ὧδʼ ἔτι σαφέστερον ἐρῶ. πῦρ καὶ ὕδωρ καὶ γῆν καὶ ἀέρα φύσει πάντα εἶναι καὶ τύχῃ φασίν, τέχνῃ δὲ οὐδὲν τούτων, καὶ τὰ μετὰ ταῦτα αὖ σώματα, γῆς τε καὶ ἡλίου καὶ σελήνης ἄστρων τε πέρι, διὰ τούτων γεγονέναι παντελῶς ὄντων ἀψύχων· τύχῃ δὲ φερόμενα τῇ τῆς δυνάμεως ἕκαστα ἑκάστων, ᾗ συμπέπτωκεν ἁρμόττοντα οἰκείως πως, θερμὰ ψυχροῖς ἢ ξηρὰ πρὸς ὑγρὰ καὶ μαλακὰ πρὸς σκληρά, καὶ
889cTekhnē ise sonradan, bunlardan sonra doğmuştur; kendisi ölümlü ve ölümlülerden doğmuş olarak, sonradan birtakım oyuncaklar doğurmuştur. Bunlar hakikatten pek pay almaz, kendilerine benzeyen birtakım görüntülerdir; resmin, mûsikînin ve bunlara yardımcı olan tekhnēlerin doğurduğu şeyler gibi.
πάντα ὁπόσα τῇ τῶν ἐναντίων κράσει κατὰ τύχην ἐξ ἀνάγκης συνεκεράσθη, ταύτῃ καὶ κατὰ ταῦτα οὕτως γεγεννηκέναι τόν τε οὐρανὸν ὅλον καὶ πάντα ὁπόσα κατʼ οὐρανόν, καὶ ζῷα αὖ καὶ φυτὰ σύμπαντα, ὡρῶν πασῶν ἐκ τούτων γενομένων, οὐ δὲ διὰ νοῦν, φασίν, οὐδὲ διά τινα θεὸν οὐδὲ διὰ τέχνην ἀλλά, ὃ λέγομεν, φύσει καὶ τύχῃ. τέχνην δὲ ὕστερον ἐκ τούτων ὑστέραν γενομένην, αὐτὴν θνητὴν ἐκ
889dTekhnēlerden ciddi bir şey doğuranlar varsa, bunlar güçlerini tabiatla ortak kullananlardır: hekimlik, çiftçilik ve beden eğitimi gibi. Siyaset sanatının da küçük bir kısmının tabiatla ortak olduğunu, çoğunun tekhnēye ait olduğunu söylerler; aynı şekilde bütün kanun koyuculuğun tabiattan değil tekhnēden geldiğini, onun koyduğu şeylerin de doğru olmadığını.
θνητῶν ὕστερα γεγεννηκέναι παιδιάς τινας, ἀληθείας οὐ σφόδρα μετεχούσας, ἀλλὰ εἴδωλʼ ἄττα συγγενῆ ἑαυτῶν, οἷʼ ἡ γραφικὴ γεννᾷ καὶ μουσικὴ καὶ ὅσαι ταύταις εἰσὶν συνέριθοι τέχναι· αἳ δέ τι καὶ σπουδαῖον ἄρα γεννῶσι τῶν τεχνῶν, εἶναι ταύτας ὁπόσαι τῇ φύσει ἐκοίνωσαν τὴν αὑτῶν δύναμιν, οἷον αὖ ἰατρικὴ καὶ γεωργικὴ καὶ γυμναστική. καὶ δὴ καὶ τὴν πολιτικὴν σμικρόν τι μέρος εἶναί φασιν κοινωνοῦν φύσει, τέχνῃ δὲ τὸ πολύ, οὕτω δὲ καὶ τὴν νομοθεσίαν
889eKleinias: Nasıl yani?
Atinalı: Kutlu dostum, bu adamlar önce tanrıların tekhnē ile var olduğunu söylerler: tabiatça değil, birtakım kanunlarla; bu tanrılar da her toplulukta, insanlar kanun koyarken kendi aralarında nasıl anlaştılarsa ona göre başka başkadır. Güzel şeylerin de tabiatça başka, kanunca başka olduğunu, adil şeylerin ise tabiatça hiç var olmadığını söylerler: İnsanlar bunlar hakkında birbirleriyle durmadan tartışır, onları sürekli değiştirirler; ne zaman neyi değiştirirlerse o zaman her biri geçerli olur; bunlar herhangi bir tabiattan değil, tekhnēden ve kanunlardan doğar.
πᾶσαν οὐ φύσει, τέχνῃ δέ, ἧς οὐκ ἀληθεῖς εἶναι τὰς θέσεις.
ΚΛ. πῶς λέγεις;
ΑΘ. θεούς, ὦ μακάριε, εἶναι πρῶτόν φασιν οὗτοι τέχνῃ, οὐ φύσει ἀλλά τισιν νόμοις, καὶ τούτους ἄλλους ἄλλῃ, ὅπῃ ἕκαστοι ἑαυτοῖσι συνωμολόγησαν νομοθετούμενοι· καὶ δὴ καὶ τὰ καλὰ φύσει μὲν ἄλλα εἶναι, νόμῳ δὲ ἕτερα, τὰ δὲ δὴ δίκαια οὐδʼ εἶναι τὸ παράπαν φύσει, ἀλλʼ ἀμφισβητοῦντας διατελεῖν ἀλλήλοις καὶ μετατιθεμένους ἀεὶ ταῦτα, ἃ δʼ ἂν
890aDostlarım, bütün bunlar bilge adamların, hem nesir yazarlarının hem şairlerin gençler arasında yaydığı sözlerdir; bunlar en adil olanın, birinin zor kullanarak kazandığı şey olduğunu söylerler. Gençlere dinsizlikler buradan bulaşır; sanki kanunun düşünülmesini emrettiği türden tanrılar yokmuş gibi. Bu yüzden iç kavgalar da çıkar, çünkü bu adamlar gençleri tabiata göre doğru hayata çekerler; bu hayat da gerçekte başkalarına hükmederek yaşamak, kanun gereği başkalarına kul olmamaktır.
μετάθωνται καὶ ὅταν, τότε κύρια ἕκαστα εἶναι, γιγνόμενα τέχνῃ καὶ τοῖς νόμοις ἀλλʼ οὐ δή τινι φύσει. ταῦτʼ ἐστίν, ὦ φίλοι, ἅπαντα ἀνδρῶν σοφῶν παρὰ νέοις ἀνθρώποις, ἰδιωτῶν τε καὶ ποιητῶν, φασκόντων εἶναι τὸ δικαιότατον ὅτι τις ἂν νικᾷ βιαζόμενος· ὅθεν ἀσέβειαί τε ἀνθρώποις ἐμπίπτουσιν νέοις, ὡς οὐκ ὄντων θεῶν οἵους ὁ νόμος προστάττει διανοεῖσθαι δεῖν, στάσεις τε διὰ ταῦτα ἑλκόντων πρὸς τὸν κατὰ φύσιν ὀρθὸν βίον, ὅς ἐστιν τῇ ἀληθείᾳ κρατοῦντα ζῆν τῶν ἄλλων καὶ μὴ δουλεύοντα ἑτέροισι κατὰ νόμον.
890bKleinias: Ne sözdür anlattığın, yabancı! Gençleri hem kamuca şehirlerde hem de hususî ocaklarda ne büyük bir yıkıma uğratıyor!
Atinalı: Doğru söylüyorsun, Kleinias. Peki, bunlar bu kadar zamandır böyle hazırlanmışken kanun koyucunun ne yapması gerektiğini düşünüyorsun? Şehirde ayağa kalkıp bütün insanları yalnızca tehdit mi etmeli: Tanrıların var olduğunu söylemezlerse ve onları kanunun söylediği gibi düşünüp ona göre kanaat beslemezlerse — güzel ve adil şeyler ve bütün en büyük konular hakkında da söz aynıdır; aretēye ve kötülüğe götüren şeyleri de kanun koyucunun yazıyla gösterdiği şekilde düşünerek yapmaları gerekir —, kanunlara uysalca boyun eğmeyenlerden kimi ölmeli, kimi dayakla ve hapisle, kimi haklarını yitirmekle, ötekiler de yoksullukla ve sürgünle cezalandırılmalı mı? İnsanlara kanunlarını koyarken, sözlerine iknayı ekleyip onları elden geldiğince yumuşatmaya hiç başvurmamalı mı?
ΚΛ. οἷον διελήλυθας, ὦ ξένε, λόγον, καὶ ὅσην λώβην ἀνθρώπων νέων δημοσίᾳ πόλεσίν τε καὶ ἰδίοις οἴκοις.
ΑΘ. ἀληθῆ μέντοι λέγεις, ὦ Κλεινία. τί οὖν οἴει χρῆναι δρᾶν τὸν νομοθέτην, οὕτω τούτων πάλαι παρεσκευασμένων; ἢ μόνον ἀπειλεῖν στάντα ἐν τῇ πόλει σύμπασι τοῖς ἀνθρώποις, ὡς εἰ μὴ φήσουσιν εἶναι θεοὺς καὶ διανοηθήσονται δοξάζοντες τοιούτους οἵους φησὶν ὁ νόμος—καὶ περὶ καλῶν καὶ δικαίων καὶ περὶ ἁπάντων τῶν μεγίστων ὁ αὐτὸς λόγος,
ὅσα δὲ πρὸς ἀρετὴν τείνει καὶ κακίαν, ὡς δεῖ ταῦτα οὕτω πράττειν διανοουμένους ὅπῃπερ ἂν ὁ νομοθέτης ὑφηγήσηται γράφων—ὃς δʼ ἂν μὴ παρέχηται ἑαυτὸν τοῖς νόμοις εὐπειθῆ, τὸν μὲν δεῖν τεθνάναι, τὸν δέ τινα πληγαῖς καὶ δεσμοῖς, τὸν δὲ ἀτιμίαις, ἄλλους δὲ πενίαις κολάζεσθαι καὶ φυγαῖς· πειθὼ δὲ τοῖς ἀνθρώποις, ἅμα τιθέντα αὐτοῖς τοὺς νόμους, μηδεμίαν ἔχειν τοῖς λόγοις προσάπτοντα εἰς δύναμιν ἡμεροῦν;
890dKleinias: Asla, yabancı. Böyle konularda azıcık bile bir ikna imkânı varsa, azıcık değeri olan bir kanun koyucu hiçbir şekilde yorulmamalı; deyiş yerindeyse sesinin bütün gücüyle, tanrıların var olduğunu ve senin az önce anlattığın her şeyi söyleyen bir logos ile eski kanuna yardımcı olmalıdır. Kanunun kendisine ve tekhnēye de yardım etmelidir; çünkü ikisi de nousun ürünleriyse — doğru bir akıl yürütmeye göre öyledir; senin de bunu söylediğin anlaşılıyor, ben de şimdi sana inanıyorum —, tabiatça vardırlar ya da tabiattan aşağı kalmazlar.
ΚΛ. μηδαμῶς, ὦ ξένε, ἀλλʼ εἴπερ τυγχάνει γε οὖσα καὶ σμικρὰ πειθώ τις περὶ τὰ τοιαῦτα, δεῖ μηδαμῇ κάμνειν τόν γε ἄξιον καὶ σμικροῦ νομοθέτην, ἀλλὰ πᾶσαν, τὸ λεγόμενον, φωνὴν ἱέντα, τῷ παλαιῷ νόμῳ ἐπίκουρον γίγνεσθαι λόγῳ ὡς εἰσὶν θεοὶ καὶ ὅσα νυνδὴ διῆλθες σύ, καὶ δὴ καὶ νόμῳ αὐτῷ βοηθῆσαι καὶ τέχνῃ, ὡς ἐστὸν φύσει ἢ φύσεως οὐχ ἧττον, εἴπερ νοῦ γέ ἐστιν γεννήματα κατὰ λόγον ὀρθόν, ὃν σύ τε λέγειν μοι φαίνῃ καὶ ἐγώ σοι πιστεύω τὰ νῦν.
890eAtinalı: Ey çok istekli Kleinias, peki ama, kalabalıklara böyle söylenen sözleri izlemek zor değil mi, hem de bu sözler upuzun olunca?
Kleinias: Ne diyorsun, yabancı? Sarhoşluk ve mûsikî hakkında bu kadar uzun konuşurken birbirimize sabrettik de tanrılar ve böyle şeyler hakkında mı sabretmeyeceğiz? Üstelik phronēsis ile yapılan kanun koyuculuğa en büyük yardım budur; çünkü yazıya geçirilen kanun buyrukları, her zaman sınanmaya hazır olarak, hep yerinde durur. Bu yüzden başlangıçta dinlemesi zor olsalar bile korkmamak gerekir; anlamakta zorlanan biri onlara dönüp dönüp yeniden bakabilir. Uzun ama faydalıysalar, bu yüzden her erkeğin elden geldiğince bu sözlere yardım etmemesinin hiçbir anlamı yoktur; bana da dine uygun görünmüyor.
ΑΘ. ὦ προθυμότατε Κλεινία, τί δʼ; οὐ χαλεπά τέ ἐστι συνακολουθεῖν λόγοις οὕτως εἰς πλήθη λεγόμενα, μήκη τε αὖ κέκτηται διωλύγια;
ΚΛ. τί δέ, ὦ ξένε; περὶ μέθης μὲν καὶ μουσικῆς οὕτω μακρὰ λέγοντας ἡμᾶς αὐτοὺς περιεμείναμεν, περὶ θεῶν δὲ καὶ τῶν τοιούτων οὐχ ὑπομενοῦμεν; καὶ μὴν καὶ νομοθεσίᾳ γέ ἐστίν που τῇ μετὰ φρονήσεως μεγίστη βοήθεια, διότι
891aMegillos: Bence Kleinias çok güzel söylüyor, yabancı.
τὰ περὶ νόμους προστάγματα ἐν γράμμασι τεθέντα, ὡς δώσοντα εἰς πάντα χρόνον ἔλεγχον, πάντως ἠρεμεῖ, ὥστε οὔτʼ εἰ χαλεπὰ κατʼ ἀρχὰς ἀκούειν ἐστὶν φοβητέον, ἅ γʼ ἔσται καὶ τῷ δυσμαθεῖ πολλάκις ἐπανιόντι σκοπεῖν, οὔτε εἰ μακρά, ὠφέλιμα δέ, διὰ ταῦτα λόγον οὐδαμῇ ἔχει οὐδὲ ὅσιον ἔμοιγε εἶναι φαίνεται τὸ μὴ οὐ βοηθεῖν τούτοις τοῖς λόγοις πάντα ἄνδρα κατὰ δύναμιν.
ΜΕ. ἄριστα, ὦ ξένε, δοκεῖ μοι λέγειν Κλεινίας.
891bAtinalı: Hem de çok güzel, Megillos; söylediği gibi yapmalıyız. Böyle sözler, deyiş yerindeyse, bütün insanlar arasına saçılmamış olsaydı, tanrıların var olduğunu savunan sözlere hiç ihtiyaç olmazdı; ama şimdi zorunludur. Kötü insanlar en büyük kanunları bozarken onlara yardım etmek kime kanun koyucudan daha çok yaraşır?
Megillos: Kimseye.
Atinalı: Peki Kleinias, bana yine söyle — çünkü sözlere ortak olman gerekiyor —: Bunları söyleyen kişi, ateşin, suyun, toprağın ve havanın her şeyin ilki olduğunu düşünüyor ve tabiat adını tam da bunlara veriyor; psykhēnin ise bunlardan sonra geldiğini söylüyor gibi.
ΑΘ. καὶ μάλα γε, ὦ Μέγιλλε, ποιητέον τε ὡς λέγει. καὶ γὰρ εἰ μὴ κατεσπαρμένοι ἦσαν οἱ τοιοῦτοι λόγοι ἐν τοῖς πᾶσιν ὡς ἔπος εἰπεῖν ἀνθρώποις, οὐδὲν ἂν ἔδει τῶν ἐπαμυνούντων λόγων ὡς εἰσὶν θεοί· νῦν δὲ ἀνάγκη. νόμοις οὖν διαφθειρομένοις τοῖς μεγίστοις ὑπὸ κακῶν ἀνθρώπων τίνα καὶ μᾶλλον προσήκει βοηθεῖν ἢ νομοθέτην;
ΜΕ. οὐκ ἔστιν.
ΑΘ. ἀλλὰ δὴ λέγε μοι πάλιν, Κλεινία, καὶ σύ—κοινωνὸν
891cHayır, "gibi" değil; sözüyle bize bunu gerçekten bildiriyor.
Kleinias: Elbette.
Atinalı: Zeus adına, tabiat hakkındaki araştırmalara girişmiş bütün insanların akılsızca kanaatinin bir tür kaynağını bulmuş olmuyor muyuz? Her sözü inceleyerek bak: Dinsiz sözlere girişip başkalarına öncülük edenlerin sözleri iyi değil, hatalı kullandıkları ortaya çıkarsa, bu az şey değildir.
γὰρ δεῖ σε εἶναι τῶν λόγων—κινδυνεύει γὰρ ὁ λέγων ταῦτα πῦρ καὶ ὕδωρ καὶ γῆν καὶ ἀέρα πρῶτα ἡγεῖσθαι τῶν πάντων εἶναι, καὶ τὴν φύσιν ὀνομάζειν ταῦτα αὐτά, ψυχὴν δὲ ἐκ τούτων ὕστερον. ἔοικεν δὲ οὐ κινδυνεύειν ἀλλὰ ὄντως σημαίνειν ταῦτα ἡμῖν τῷ λόγῳ.
ΚΛ. πάνυ μὲν οὖν.
ΑΘ. ἆρʼ οὖν πρὸς Διὸς οἷον πηγήν τινα ἀνοήτου δόξης ἀνηυρήκαμεν ἀνθρώπων ὁπόσοι πώποτε τῶν περὶ φύσεως ἐφήψαντο ζητημάτων; σκόπει πάντα λόγον ἐξετάζων· οὐ
891dBence durum böyle.
Kleinias: İyi söylüyorsun; ama nasıl olduğunu anlatmaya çalış.
Atinalı: Görünüşe göre alışılmamış sözlere girişmemiz gerekiyor.
Kleinias: Çekinmemeliyiz, yabancı. Böyle sözlere girişirsek kanun koyuculuğun dışına çıkacağımızı düşündüğünü anlıyorum.
γὰρ δὴ σμικρόν γε τὸ διαφέρον, εἰ φανεῖεν οἱ λόγων ἁπτόμενοι ἀσεβῶν, ἄλλοις τε ἐξάρχοντες, μηδὲ εὖ τοῖς λόγοις ἀλλʼ ἐξημαρτημένως χρώμενοι. δοκεῖ τοίνυν μοι ταῦτα οὕτως ἔχειν.
ΚΛ. εὖ λέγεις· ἀλλʼ ὅπῃ, πειρῶ φράζειν.
ΑΘ. ἔοικεν τοίνυν ἀηθεστέρων ἁπτέον εἶναι λόγων.
ΚΛ. οὐκ ὀκνητέον, ὦ ξένε. μανθάνω γὰρ ὡς νομοθεσίας ἐκτὸς οἰήσῃ βαίνειν, ἐὰν τῶν τοιούτων ἁπτώμεθα
891eAma şimdi kanuna göre anılan tanrıların doğru anıldığını başka hiçbir yolla değil de ancak böyle göstermek mümkünse, sevgili dostum, böyle de söylemeliyiz.
Atinalı: Öyleyse, görünüşe göre, artık pek alışılmamış şöyle bir söz söyleyeceğim: Dinsizlerin psykhēsini kuran sözler, her şeyin oluşunun ve yok oluşunun ilk sebebi olanı ilk değil sonra meydana gelmiş, sonra olanı da önce gelmiş saydılar. Tanrıların gerçek ousiası hakkında yanılmalarının kaynağı budur.
λόγων. εἰ δὲ ἔστι μηδαμῇ ἑτέρως συμφωνῆσαι τοῖς νῦν κατὰ νόμον λεγομένοις θεοῖς ὡς ὀρθῶς ἔχουσιν ἢ ταύτῃ, λεκτέον, ὦ θαυμάσιε, καὶ ταύτῃ.
ΑΘ. λέγοιμʼ ἄν, ὡς ἔοικεν, ἤδη σχεδὸν οὐκ εἰωθότα λόγον τινὰ τόνδε. ὃ πρῶτον γενέσεως καὶ φθορᾶς αἴτιον ἁπάντων, τοῦτο οὐ πρῶτον ἀλλὰ ὕστερον ἀπεφήναντο εἶναι γεγονὸς οἱ τὴν τῶν ἀσεβῶν ψυχὴν ἀπεργασάμενοι λόγοι, ὃ δὲ ὕστερον, πρότερον· ὅθεν ἡμαρτήκασι περὶ θεῶν τῆς ὄντως οὐσίας.
892aKleinias: Henüz anlamıyorum.
Atinalı: Dostum, hemen hepsi psykhēnin ne olduğunu ve ne güce sahip olduğunu bilmiyor gibi. Başka şeyler yanında özellikle oluşunu bilmiyorlar: İlk şeyler arasında olduğunu, bütün cisimlerden önce meydana geldiğini ve onların her türlü değişimini ve yeniden düzenlenişini her şeyden çok onun yönettiğini. Bu böyleyse, psykhē cisimden yaşlı olduğuna göre, psykhēye yakın olan şeylerin de zorunlu olarak cisme ait olanlardan önce meydana gelmiş olması gerekmez mi?
ΚΛ. οὔπω μανθάνω.
ΑΘ. ψυχήν, ὦ ἑταῖρε, ἠγνοηκέναι κινδυνεύουσι μὲν ὀλίγου σύμπαντες οἷόν τε ὂν τυγχάνει καὶ δύναμιν ἣν ἔχει, τῶν τε ἄλλων αὐτῆς πέρι καὶ δὴ καὶ γενέσεως, ὡς ἐν πρώτοις ἐστί, σωμάτων ἔμπροσθεν πάντων γενομένη, καὶ μεταβολῆς τε αὐτῶν καὶ μετακοσμήσεως ἁπάσης ἄρχει παντὸς μᾶλλον· εἰ δὲ ἔστιν ταῦτα οὕτως, ἆρʼ οὐκ ἐξ ἀνάγκης τὰ ψυχῆς συγγενῆ πρότερα ἂν εἴη γεγονότα τῶν σώματι
892bKleinias: Zorunlu.
Atinalı: Öyleyse kanaat, özen, nous, tekhnē ve kanun, sert ve yumuşak, ağır ve hafif şeylerden önce gelir. Büyük ve ilk eserler ve işler de, ilk şeyler arasında olduklarından, tekhnēnin işi olur; tabiatça olanlar ve tabiat — ki ona bu adı yanlış veriyorlar — ise sonra gelir ve tekhnē ile nousun yönetiminde olur.
προσηκόντων, οὔσης γʼ αὐτῆς πρεσβυτέρας ἢ σώματος;
ΚΛ. ἀνάγκη.
ΑΘ. δόξα δὴ καὶ ἐπιμέλεια καὶ νοῦς καὶ τέχνη καὶ νόμος σκληρῶν καὶ μαλακῶν καὶ βαρέων καὶ κούφων πρότερα ἂν εἴη· καὶ δὴ καὶ τὰ μεγάλα καὶ πρῶτα ἔργα καὶ πράξεις τέχνης ἂν γίγνοιτο, ὄντα ἐν πρώτοις, τὰ δὲ φύσει καὶ φύσις, ἣν οὐκ ὀρθῶς ἐπονομάζουσιν αὐτὸ τοῦτο, ὕστερα καὶ ἀρχόμενα ἂν ἐκ τέχνης εἴη καὶ νοῦ.
892cKleinias: Neden yanlış?
Atinalı: Tabiat derken ilk şeylerin oluşunu kastetmek istiyorlar. Ama ilk olanın ateş ya da hava değil psykhē olduğu, psykhēnin ilk şeyler arasında meydana geldiği ortaya çıkarsa, en çok tabiatça var olanın psykhē olduğunu söylemek neredeyse en doğrusu olur. Bu böyledir, eğer psykhēnin cisimden yaşlı olduğu gösterilirse; başka türlü değil.
Kleinias: Çok doğru söylüyorsun.
Atinalı: Öyleyse bundan sonra tam buna mı yönelelim?
ΚΛ. πῶς οὐκ ὀρθῶς;
ΑΘ. φύσιν βούλονται λέγειν γένεσιν τὴν περὶ τὰ πρῶτα· εἰ δὲ φανήσεται ψυχὴ πρῶτον, οὐ πῦρ οὐδὲ ἀήρ, ψυχὴ δʼ ἐν πρώτοις γεγενημένη, σχεδὸν ὀρθότατα λέγοιτʼ ἂν εἶναι διαφερόντως φύσει. ταῦτʼ ἔσθʼ οὕτως ἔχοντα, ἂν ψυχήν τις ἐπιδείξῃ πρεσβυτέραν οὖσαν σώματος, ἄλλως δὲ οὐδαμῶς.
ΚΛ. ἀληθέστατα λέγεις.
ΑΘ. οὐκοῦν τὰ μετὰ ταῦτα ἐπʼ αὐτὸ δὴ τοῦτο στελλώμεθα;
892dKleinias: Elbette.
Atinalı: Öyleyse aldatıcı bir sözden büsbütün sakınalım; gençlere yakışan bu söz biz yaşlıları kandırıp elimizden kaçmasın ve bizi gülünç duruma düşürmesin; büyük işlere girişip küçüklerde bile başarısız olduğumuz sanılmasın. Bakın şimdi. Diyelim ki üçümüz çok hızlı akan bir ırmağı geçmek zorundayız. Ben aramızda en genç olan ve pek çok akıntıyı tanıyan biri olarak şöyle desem: Önce sizi güvenli yerde bırakıp kendi başıma denemeli, sizin gibi yaşlılar için de geçilebilir olup olmadığına ya da nasıl olduğuna bakmalıyım; öyle görünürse sizi çağırıp tecrübemle geçmenize yardım etmeliyim; sizin için geçilmezse, tehlike yalnız benim başıma gelmiş olur. Böyle desem, makul bir şey söylemiş görünürdüm. Şimdi de önümüzdeki söz çok sert bir akıntıdır ve belki sizin gücünüz için neredeyse geçilmezdir.
ΚΛ. τί μήν;
ΑΘ. φυλάττωμεν δὴ παντάπασιν ἀπατηλὸν λόγον, μή πῃ πρεσβύτας ἡμᾶς ὄντας νεοπρεπὴς ὢν παραπείσῃ καὶ διαφυγὼν καταγελάστους ποιήσῃ, καὶ δόξωμεν μείζονα ἐπιβαλλόμενοι καὶ τῶν σμικρῶν ἀποτυχεῖν. σκοπεῖτε οὖν. εἰ καθάπερ ποταμὸν ἡμᾶς ἔδει τρεῖς ὄντας διαβαίνειν ῥέοντα σφόδρα, νεώτατος δʼ ἐγὼ τυγχάνων ἡμῶν καὶ πολλῶν ἔμπειρος ῥευμάτων, εἶπον ὅτι πρῶτον ἐμὲ χρῆναι πειραθῆναι
892eSize cevap vermeye alışık olmadığınız sorular sorup sizi sürükleyerek başınızı döndürmesin, sersemletmesin, sonra da içinizde hoş olmayan bir beceriksizlik ve yakışıksızlık duygusu doğurmasın diye bence şimdi şöyle yapmalıyım: Siz güvenli yerde dinlerken önce ben kendime sorayım, sonra yine ben cevap vereyim; söz psykhē hakkında sonuna varıp psykhēnin cisimden önce olduğunu gösterinceye kadar bütün sözü bu şekilde sürdüreyim.
κατʼ ἐμαυτόν, καταλιπόντα ὑμᾶς ἐν ἀσφαλεῖ, σκέψασθαι εἰ διαβατός ἐστι πρεσβυτέροις οὖσι καὶ ὑμῖν, ἢ πῶς ἔχει, καὶ φανέντος μὲν ταύτῃ, καλεῖν ὑμᾶς τότε καὶ συνδιαβιβάζειν ἐμπειρίᾳ, εἰ δὲ ἄβατος ἦν ὡς ὑμῖν, ἐν ἐμοὶ τὸν κίνδυνον γεγονέναι, μετρίως ἂν ἐδόκουν λέγειν, καὶ δὴ καὶ νῦν ὁ μέλλων ἐστὶ λόγος σφοδρότερος καὶ σχεδὸν ἴσως ἄβατος ὡς τῇ σφῷν ῥώμῃ·
ΑΘ. μὴ δὴ σκοτοδινίαν ἴλιγγόν τε ὑμῖν
893aKleinias: Bize çok güzel söylemişsin gibi geliyor, yabancı; söylediğin gibi yap.
ἐμποιήσῃ παραφερόμενός τε καὶ ἐρωτῶν ἀήθεις ὄντας ἀποκρίσεων, εἶτʼ ἀσχημοσύνην ἀπρέπειάν τε ἐντέκῃ ἀηδῆ, δοκεῖ δή μοι χρῆναι ποιεῖν οὑτωσὶ τὰ νῦν ἐμέ, ἀνερωτᾶν πρῶτον ἐμαυτόν, ἀκουόντων ὑμῶν ἐν ἀσφαλεῖ, καὶ μετὰ ταῦτα ἀποκρίνασθαι πάλιν ἐμέ, καὶ τὸν λόγον ἅπαντα οὕτω διεξελθεῖν, μέχριπερ ἂν ψυχῆς πέρι διαπεράνηται καὶ δείξῃ πρότερον ὂν ψυχὴν σώματος.
ΚΛ. ἄριστʼ, ὦ ξένε, δοκεῖς ἡμῖν εἰρηκέναι, ποίει τε ὡς λέγεις.
893bAtinalı: Haydi bakalım, bir gün bir tanrıyı yardıma çağırmamız gerekecekse, bu şimdi olsun — tanrılar kendi varlıklarının ispatına bütün ciddiyetle çağrılmış olsunlar —; sağlam bir halata tutunur gibi onlara tutunup şimdiki söze girelim. Böyle konularda şu tür sorularla sınanırken bana en güvenli cevap şöyle görünüyor. — Yabancı, biri sorarsa: Her şey duruyor da hiçbir şey hareket etmiyor mu? Yoksa tam tersi mi? Yoksa bazı şeyler hareket ediyor, bazıları duruyor mu?
ΑΘ. ἄγε δή, θεὸν εἴ ποτε παρακλητέον ἡμῖν, νῦν ἔστω τοῦτο οὕτω γενόμενον—ἐπί γε ἀπόδειξιν ὡς εἰσὶν τὴν αὑτῶν σπουδῇ πάσῃ παρακεκλήσθων—ἐχόμενοι δὲ ὥς τινος ἀσφαλοῦς πείσματος ἐπεισβαίνωμεν εἰς τὸν νῦν λόγον. καί μοι ἐλεγχομένῳ περὶ τὰ τοιαῦτα ἐρωτήσεσιν τοιαῖσδε ἀσφαλέστατα ἀποκρίνεσθαι φαίνεται κατὰ τάδε· ὦ ξένε, ὁπόταν φῇ τις, ἆρα ἕστηκε μὲν πάντα, κινεῖται δὲ οὐδέν; ἢ τούτῳ πᾶν τοὐναντίον; ἢ τὰ μὲν αὐτῶν κινεῖται, τὰ δὲ μένει;—
893c— Bazıları hareket ediyor, bazıları duruyor, diyeceğim. — Duranlar da hareket edenler de bir yerde durup bir yerde hareket etmiyorlar mı? — Elbette. — Bazıları bunu tek bir yerde yapar, bazıları birçok yerde. — Merkezde duranların gücünü kendinde taşıyıp tek bir yerde hareket edenleri mi söylüyorsun, diyeceğiz, duruyor denen dairelerin dönerken yaptığı gibi? — Evet. — Bu dönüşte en büyük ve en küçük daireyi aynı anda döndüren böyle bir hareketin kendini küçük ve büyük dairelere orantılı olarak dağıttığını, orantıya göre daha az ya da daha çok olduğunu anlıyoruz.
τὰ μὲν κινεῖταί που, φήσω, τὰ δὲ μένει.—μῶν οὖν οὐκ ἐν χώρᾳ τινὶ τά τε ἑστῶτα ἕστηκεν καὶ τὰ κινούμενα κινεῖται;—πῶς γὰρ οὔ;—καὶ τὰ μέν γε ἐν μιᾷ ἕδρᾳ που τοῦτο ἂν δρῴη, τὰ δὲ ἐν πλείοσιν.—τὰ τὴν τῶν ἑστώτων ἐν μέσῳ λαμβάνοντα δύναμιν λέγεις, φήσομεν, ἐν ἑνὶ κινεῖσθαι, καθάπερ ἡ τῶν ἑστάναι λεγομένων κύκλων στρέφεται περιφορά;—ναί. μανθάνομεν δέ γε ὡς ἐν ταύτῃ τῇ περιφορᾷ τὸν μέγιστον καὶ τὸν σμικρότατον κύκλον ἅμα περιάγουσα,
893dBu yüzden şaşılacak her şeyin kaynağı olmuştur: Büyük ve küçük dairelere aynı anda birbirine uygun yavaşlıklar ve hızlar verir; insan bunun olamayacak bir hâl olduğunu sanabilirdi. — Çok doğru söylüyorsun. — Birçok yerde hareket edenler derken, bana öyle geliyor ki yer değiştirerek hareket edip hep başka bir yere geçenleri söylüyorsun; bunlar kimi zaman tek bir merkeze dayanır, kimi zaman yuvarlanarak birçok merkeze.
ἡ τοιαύτη κίνησις ἀνὰ λόγον ἑαυτὴν διανέμει σμικροῖς τε καὶ μείζοσιν, ἐλάττων τε οὖσα καὶ πλείων κατὰ λόγον· διὸ δὴ τῶν θαυμαστῶν ἁπάντων πηγὴ γέγονεν, ἅμα μεγάλοις καὶ σμικροῖς κύκλοις βραδυτῆτάς τε καὶ τάχη ὁμολογούμενα πορεύουσα, ἀδύνατον, ὡς ἄν τις ἐλπίσειε, γίγνεσθαι πάθος.—ἀληθέστατα λέγεις.—τὰ δέ γε κινούμενα ἐν πολλοῖς φαίνῃ μοι λέγειν ὅσα φορᾷ κινεῖται μεταβαίνοντα εἰς ἕτερον ἀεὶ τόπον, καὶ τοτὲ μὲν ἔστιν ὅτε βάσιν ἑνὸς κεκτημένα
893eHer seferinde bir şeye rastladıklarında, duranlara çarpıp bölünürler; karşıdan gelip aynı noktaya doğru hareket eden başka şeylerle karşılaştıklarında da onların ortasında ve arasında birleşirler. — Evet, dediğin gibi olduğunu söylüyorum. —
Birleşen şeyler büyür, ayrılanlar küçülür; ama bu, her birinin kurulu yapısı sürdükçe böyledir; sürmezse ikisi yüzünden de yok olurlar.
τινὸς κέντρου, τοτὲ δὲ πλείονα τῷ περικυλινδεῖσθαι. προστυγχάνοντα δʼ ἑκάστοτε ἑκάστοις, τοῖς ἑστῶσι μὲν διασχίζεται, τοῖς δʼ ἄλλοις ἐξ ἐναντίας ἀπαντῶσι καὶ φερομένοις εἰς ἓν γιγνόμενα μέσα τε καὶ μεταξὺ τῶν τοιούτων συγκρίνεται.—λέγω γὰρ οὖν ταῦτα οὕτως ἔχοντα, ὡς σὺ λέγεις.—
ΑΘ. καὶ μὴν καὶ συγκρινόμενα μὲν αὐξάνεται, διακρινόμενα δὲ φθίνει τότε, ὅταν ἡ καθεστηκυῖα ἑκάστων ἕξις διαμένῃ,
894aPeki her şeyin oluşu, hangi hâl meydana gelince olur? Açıktır ki bir başlangıç büyüme kazanıp ikinci aşamaya, oradan bir sonrakine geçtiğinde ve üçe varıp hissedenler için hissedilir olduğunda. Her şey böyle değişip yer değiştirerek oluşur; kaldığı sürece gerçekten vardır, başka bir yapıya geçince de tamamen yok olmuştur. Peki dostlarım, bütün hareketleri, ikisi dışında, türlerine göre sayıyla kavranacak şekilde söyledik mi?
μὴ μενούσης δὲ αὐτῆς, διʼ ἀμφότερα ἀπόλλυται. γίγνεται δὴ πάντων γένεσις, ἡνίκʼ ἂν τί πάθος ᾖ; δῆλον ὡς ὁπόταν ἀρχὴ λαβοῦσα αὔξην εἰς τὴν δευτέραν ἔλθῃ μετάβασιν καὶ ἀπὸ ταύτης εἰς τὴν πλησίον, καὶ μέχρι τριῶν ἐλθοῦσα αἴσθησιν σχῇ τοῖς αἰσθανομένοις. μεταβάλλον μὲν οὖν οὕτω καὶ μετακινούμενον γίγνεται πᾶν· ἔστιν δὲ ὄντως ὄν, ὁπόταν μένῃ, μεταβαλὸν δὲ εἰς ἄλλην ἕξιν διέφθαρται παντελῶς. ἆρʼ οὖν κινήσεις πάσας εἰρήκαμεν ὡς ἐν εἴδεσιν
894bKleinias: Hangi ikisi?
Atinalı: Sevgili dostum, neredeyse şimdiki bütün incelememizi uğruna yaptığımız iki hareket.
Kleinias: Daha açık söyle.
Atinalı: Psykhē uğruna değil miydi?
Kleinias: Elbette.
Atinalı: Öyleyse hareketlerden biri, başka şeyleri hareket ettirebilen ama kendini ettiremeyen, her zaman bir tek olan hareket olsun; öteki de kendini ve başka şeyleri her zaman birleştirmelerde ve ayrılmalarda, büyümelerde ve küçülmelerde, oluşlarda ve yok oluşlarda hareket ettirebilen, bütün hareketler arasında yine bir tek olan hareket olsun.
λαβεῖν μετʼ ἀριθμοῦ, πλήν γε, ὦ φίλοι, δυοῖν;
ΚΛ. ποίαιν δή;
ΑΘ. σχεδόν, ὠγαθέ, ἐκείναιν ὧν ἕνεκα πᾶσα ἡμῖν ἐστιν ἡ σκέψις τὰ νῦν.
ΚΛ. λέγε σαφέστερον.
ΑΘ. ψυχῆς ἦν ἕνεκά που;
ΚΛ. πάνυ μὲν οὖν.
ΑΘ. ἔστω τοίνυν ἡ μὲν ἕτερα δυναμένη κινεῖν κίνησις, ἑαυτὴν δὲ ἀδυνατοῦσα, ἀεὶ μία τις, ἡ δὲ αὑτήν τʼ ἀεὶ καὶ ἕτερα δυναμένη κατά τε συγκρίσεις ἔν τε διακρίσεσιν αὔξαις τε καὶ τῷ ἐναντίῳ καὶ γενέσεσι καὶ φθοραῖς ἄλλη μία τις
894cKleinias: Öyle olsun.
Atinalı: Öyleyse başka bir şeyi her zaman hareket ettiren ve başkası tarafından değiştirilen hareketi dokuzuncu sayacağız. Kendini ve başkasını hareket ettiren, her türlü etkiye ve edilgiye uyan ve gerçekten var olan her şeyin değişimi ve hareketi diye adlandırılan hareketi de onuncu diye anacağız.
Kleinias: Kesinlikle.
Atinalı: Bu on hareketten hangisini, en güçlü ve en etkin hareket olarak en haklı biçimde hepsinden üstün tutarız?
αὖ τῶν πασῶν κινήσεων.
ΚΛ. ἔστω γὰρ οὖν.
ΑΘ. οὐκοῦν τὴν μὲν ἕτερον ἀεὶ κινοῦσαν καὶ μεταβαλλομένην ὑφʼ ἑτέρου θήσομεν ἐνάτην αὖ, τήν τε ἑαυτὴν κινοῦσαν καὶ ἕτερον, ἐναρμόττουσαν πᾶσιν μὲν ποιήμασι, πᾶσιν δὲ παθήμασι, καλουμένην δὲ ὄντως τῶν ὄντων πάντων μεταβολὴν καὶ κίνησιν, ταύτην δὲ δεκάτην σχεδὸν ἐροῦμεν.
ΚΛ. παντάπασι μὲν οὖν.
ΑΘ. τῶν δὴ δέκα μάλιστα ἡμῖν κινήσεων τίνʼ ἂν προκρίναιμεν
894dKleinias: Kendini hareket ettirebilen hareketin bin kat üstün olduğunu, ötekilerin hepsinin ondan sonra geldiğini söylemek zorunlu.
Atinalı: İyi söylüyorsun. Peki, şimdi söylediklerimizden doğru söylenmemiş bir ya da iki şeyi değiştirmemiz gerekmiyor mu?
Kleinias: Hangilerini diyorsun?
Atinalı: Onuncu hakkında söylediğimiz pek doğru değildi.
Kleinias: Nasıl?
Atinalı: O, akla göre, oluşta da güçte de birincidir; ondan sonra geleni de ikinci sayarız, az önce ona garip biçimde dokuzuncu dedik.
ὀρθότατα πασῶν ἐρρωμενεστάτην τε εἶναι καὶ πρακτικὴν διαφερόντως;
ΚΛ. μυρίῳ ἀνάγκη που φάναι διαφέρειν τὴν αὐτὴν αὑτὴν δυναμένην κινεῖν, τὰς δὲ ἄλλας πάσας ὑστέρας.
ΑΘ. εὖ λέγεις. ἆρʼ οὖν ἡμῖν τῶν νῦν οὐκ ὀρθῶς ῥηθέντων μεταθετέον ἓν ἢ καὶ δύο;
ΚΛ. ποῖα φῄς;
ΑΘ. τὸ τῆς δεκάτης ῥηθὲν σχεδὸν οὐκ ὀρθῶς εἴρηται.
ΚΛ. πῇ;
ΑΘ. πρῶτον γενέσει τέ ἐστιν καὶ ῥώμῃ κατὰ λόγον· τὸ
894eKleinias: Ne demek istiyorsun?
Atinalı: Şunu: Bir şey bir başkasını değiştirdiğinde, o da her zaman bir başkasını değiştirdiğinde, bunlardan ilk değiştiren bir şey olacak mı hiç? Başkası tarafından hareket ettirilen bir şey nasıl değiştirenlerin ilki olabilir? Bu imkânsız. Ama kendi kendini hareket ettiren bir şey bir başkasını değiştirirse, o da bir başkasını, ve böylece hareket eden şeyler binlerce, on binlerce olursa, bütün bu hareketin ilkesi, kendi kendini hareket ettirenin değişiminden başka bir şey olabilir mi?
δὲ μετὰ τοῦτο ἔχομεν τούτου δεύτερον, ἄρτι ῥηθὲν ἀτόπως ἔνατον.
ΚΛ. πῶς λέγεις;
ΑΘ. ὧδε. ὅταν ἕτερον ἄλλο ἡμῖν μεταβάλῃ καὶ τοῦτο ἄλλο ἕτερον ἀεί, τῶν τοιούτων ἆρα ἔσται ποτέ τι πρῶτον μεταβάλλον; καὶ πῶς, ὅταν ὑπʼ ἄλλου κινῆται, τοῦτʼ ἔσται ποτὲ τῶν ἀλλοιούντων πρῶτον; ἀδύνατον γάρ.
ΑΘ. ἀλλʼ ὅταν ἄρα αὐτὸ αὑτὸ κινῆσαν ἕτερον ἀλλοιώσῃ, τὸ δʼ ἕτερον ἄλλο,
895aKleinias: Çok güzel söyledin; buna katılmak gerekir.
Atinalı: Bir de şöyle söyleyelim ve yine kendimize cevap verelim. Bu tür kimselerin çoğunun söylemeye cüret ettiği gibi her şey bir araya gelip bir şekilde dursaydı, söylenen hareketlerden hangisinin bunlarda ilk olarak doğması zorunlu olurdu?
καὶ οὕτω δὴ χίλια ἐπὶ μυρίοις γίγνηται τὰ κινηθέντα, μῶν ἀρχή τις αὐτῶν ἔσται τῆς κινήσεως ἁπάσης ἄλλη πλὴν ἡ τῆς αὐτῆς αὑτὴν κινησάσης μεταβολή;
ΚΛ. κάλλιστα εἶπες, συγχωρητέα τε τούτοις.
ΑΘ. ἔτι δὴ καὶ τῇδε εἴπωμεν, καὶ ἀποκρινώμεθα πάλιν ἡμῖν αὐτοῖσιν. εἰ σταίη πως τὰ πάντα ὁμοῦ γενόμενα, καθάπερ οἱ πλεῖστοι τῶν τοιούτων τολμῶσι λέγειν, τίνʼ ἄρα ἐν αὐτοῖς ἀνάγκη πρώτην κίνησιν γενέσθαι τῶν εἰρημένων;
895bElbette kendi kendini hareket ettirenin; çünkü onlarda daha önce hiçbir değişim olmadığından, hiçbir zaman başka bir şey tarafından önceden değiştirilemez. Öyleyse bütün hareketlerin ilkesini, duranlarda ilk doğan ve hareket edenlerde var olan hareketi, yani kendi kendini hareket ettireni, zorunlu olarak bütün değişimlerin en yaşlısı ve en güçlüsü sayacağız; başkası tarafından değiştirilip başka şeyleri hareket ettireni de ikinci.
Kleinias: Çok doğru söylüyorsun.
τὴν αὐτὴν ἑαυτὴν δήπου κινοῦσαν· ὑπʼ ἄλλου γὰρ οὐ μήποτε ἔμπροσθεν μεταπέσῃ, μηδεμιᾶς γε ἐν αὐτοῖς οὔσης ἔμπροσθεν μεταπτώσεως. ἀρχὴν ἄρα κινήσεων πασῶν καὶ πρώτην ἔν τε ἑστῶσιν γενομένην καὶ ἐν κινουμένοις οὖσαν τὴν αὑτὴν κινοῦσαν φήσομεν ἀναγκαίως εἶναι πρεσβυτάτην καὶ κρατίστην μεταβολὴν πασῶν, τὴν δὲ ἀλλοιουμένην ὑφʼ ἑτέρου, κινοῦσαν δὲ ἕτερα δευτέραν.
ΚΛ. ἀληθέστατα λέγεις.
895cAtinalı: Sözün bu noktasına geldiğimize göre şu soruya cevap verelim.
Kleinias: Hangi soruya?
Atinalı: Bu hareketin topraktan, sudan ya da ateşten olan bir şeyde, ayrı ya da karışık hâlde meydana geldiğini görürsek, böyle bir şeydeki hâlin ne olduğunu söyleyeceğiz?
Kleinias: Bir şey kendi kendini hareket ettirdiğinde onun yaşadığını söyleyip söylemeyeceğimizi mi soruyorsun?
Atinalı: Evet.
Kleinias: Yaşıyor; nasıl yaşamasın?
Atinalı: Peki, bazı şeylerde psykhē gördüğümüzde durum bundan başka mıdır? Yaşadıklarını kabul etmemiz gerekmez mi?
Kleinias: Başka değildir.
ΑΘ. ὁπότε δὴ τοίνυν ἐνταῦθά ἐσμεν τοῦ λόγου, τόδε ἀποκρινώμεθα.
ΚΛ. τὸ ποῖον;
ΑΘ. ἐὰν ἴδωμέν που ταύτην γενομένην ἐν τῷ γηίνῳ ἢ ἐνύδρῳ ἢ πυροειδεῖ, κεχωρισμένῳ ἢ καὶ συμμιγεῖ, τί ποτε φήσομεν ἐν τῷ τοιούτῳ πάθος εἶναι;
ΚΛ. μῶν ἄρα με ἐρωτᾷς εἰ ζῆν αὐτὸ προσεροῦμεν, ὅταν αὐτὸ αὑτὸ κινῇ;
ΑΘ. ναί.
ΚΛ. Ζῆν· πῶς γὰρ οὔ;
ΑΘ. τί δέ; ὁπόταν ψυχὴν ἔν τισιν ὁρῶμεν, μῶν ἄλλο ἢ ταὐτὸν τούτῳ; ζῆν ὁμολογητέον;
ΚΛ. οὐκ ἄλλο.
895dAtinalı: Zeus adına, dur bakalım: Her şey hakkında üç şeyi düşünmek istemez misin?
Kleinias: Ne demek istiyorsun?
Atinalı: Biri ousiası, biri bu ousianın logosu, yani tanımı, biri de adı. Ayrıca var olan her şey hakkında iki soru vardır.
Kleinias: Nasıl iki?
Atinalı: Her birimiz bazen adı öne sürüp logosunu sorarız, bazen de logosu öne sürüp adını. Şimdi de şöyle bir şey söylemek istiyoruz, değil mi?
Kleinias: Neyi?
ΑΘ. ἔχε δὴ πρὸς Διός· ἆρʼ οὐκ ἂν ἐθέλοις περὶ ἕκαστον τρία νοεῖν;
ΚΛ. πῶς λέγεις;
ΑΘ. ἓν μὲν τὴν οὐσίαν, ἓν δὲ τῆς οὐσίας τὸν λόγον, ἓν δὲ ὄνομα· καὶ δὴ καὶ ἐρωτήσεις εἶναι περὶ τὸ ὂν ἅπαν δύο.
ΚΛ. πῶς δύο;
ΑΘ. τοτὲ μὲν ἡμῶν ἕκαστον τοὔνομα προτεινόμενον αὐτὸ τὸν λόγον ἀπαιτεῖν, τοτὲ δὲ τὸν λόγον αὐτὸν προτεινόμενον ἐρωτᾶν αὖ τοὔνομα. ἆρά γε τὸ τοιόνδε αὖ βουλόμεθα νῦν λέγειν;
ΚΛ. τὸ ποῖον;
895eAtinalı: Başka şeylerde olduğu gibi sayıda da ikiye bölünebilen bir şey vardır; sayıdaki bu şeyin adı "çift"tir, logosu da "iki eşit parçaya bölünen sayı".
Kleinias: Evet.
Atinalı: Bunu kastediyorum. İster logosu sorulunca adı verelim ister adı sorulunca logosu, her iki durumda da aynı şeyi anmış olmuyor muyuz? Aynı şeye adıyla "çift", logosuyla "ikiye bölünen sayı" diyoruz.
Kleinias: Kesinlikle.
Atinalı: Peki adı psykhē olan şeyin logosu nedir? Az önce söylediğimizden, yani kendi kendini hareket ettirebilen hareketten başka bir logosu var mı?
ΑΘ. ἔστιν που δίχα διαιρούμενον ἐν ἄλλοις τε καὶ ἐν ἀριθμῷ· τούτῳ δὴ τῷ κατʼ ἀριθμὸν ὄνομα μὲν ἄρτιον, λόγος δέ, ἀριθμὸς διαιρούμενος εἰς ἴσα δύο μέρη.
ΚΛ. ναί.
ΑΘ. τὸ τοιοῦτον φράζω. μῶν οὖν οὐ ταὐτὸν ἑκατέρως προσαγορεύομεν, ἄντε τὸν λόγον ἐρωτώμενοι τοὔνομα ἀποδιδῶμεν, ἄντε τοὔνομα τὸν λόγον, ἄρτιον ὀνόματι, καὶ λόγῳ δίχα διαιρούμενον ἀριθμόν, προσαγορεύοντες ταὐτὸν ὄν;
ΚΛ. παντάπασι μὲν οὖν.
ΑΘ. ὧι δὴ ψυχὴ τοὔνομα, τίς τούτου λόγος; ἔχομεν
896aKleinias: Hepimizin adına psykhē dediği aynı ousianın logosunun "kendi kendini hareket ettirmek" olduğunu mu söylüyorsun?
Atinalı: Evet, söylüyorum. Bu böyleyse, psykhēnin, var olan, olmuş ve olacak her şeyin ve bunların bütün zıtlarının ilk oluşu ve hareketiyle aynı şey olduğu yeterince gösterilmemiş mi diye hâlâ arayışta mıyız? Çünkü onun her şeyde bütün değişimin ve hareketin sebebi olduğu ortaya çıktı.
ἄλλον πλὴν τὸν νυνδὴ ῥηθέντα, τὴν δυναμένην αὐτὴν αὑτὴν κινεῖν κίνησιν;
ΚΛ. τὸ ἑαυτὸ κινεῖν φῂς λόγον ἔχειν τὴν αὐτὴν οὐσίαν, ἥνπερ τοὔνομα ὃ δὴ πάντες ψυχὴν προσαγορεύομεν;
ΑΘ. φημί γε· εἰ δʼ ἔστι τοῦτο οὕτως ἔχον, ἆρα ἔτι ποθοῦμεν μὴ ἱκανῶς δεδεῖχθαι ψυχὴν ταὐτὸν ὂν καὶ τὴν πρώτην γένεσιν καὶ κίνησιν τῶν τε ὄντων καὶ γεγονότων καὶ ἐσομένων καὶ πάντων αὖ τῶν ἐναντίων τούτοις, ἐπειδή γε
896bKleinias: Hayır; psykhēnin, hareketin ilkesi olduğu için her şeyin en yaşlısı olduğu son derece yeterli biçimde gösterildi.
Atinalı: Peki başka bir şey yüzünden başka bir şeyde meydana gelen, kendi içinde hiçbir zaman hiçbir şeyi kendi kendine hareket ettirmeyen hareket ikinci değil midir? Gerçekten cansız bir cismin değişimi olduğundan, insan onu kaçıncı saymak isterse o kadar sonraya düşer.
Kleinias: Doğru.
Atinalı: Öyleyse psykhēnin cisimden önce meydana geldiğini, cismin ise ikinci ve sonra geldiğini, psykhē yönetirken tabiata uygun olarak yönetildiğini söylemekle doğru, yerinde, en doğru ve en eksiksiz şeyi söylemiş oluruz.
ἀνεφάνη μεταβολῆς τε καὶ κινήσεως ἁπάσης αἰτία ἅπασιν;
ΚΛ. οὔκ, ἀλλὰ ἱκανώτατα δέδεικται ψυχὴ τῶν πάντων πρεσβυτάτη, γενομένη γε ἀρχὴ κινήσεως.
ΑΘ. ἆρʼ οὖν οὐχ ἡ διʼ ἕτερον ἐν ἄλλῳ γιγνομένη κίνησις, αὐτὸ δὲ ἐν αὑτῷ μηδέποτε παρέχουσα κινεῖσθαι μηδέν, δευτέρα τε, καὶ ὁπόσων ἀριθμῶν βούλοιτο ἄν τις ἀριθμεῖν αὐτὴν πολλοστήν, τοσούτων, σώματος οὖσα ὄντως ἀψύχου μεταβολή;
ΚΛ. ὀρθῶς.
ΑΘ. ὀρθῶς ἄρα καὶ κυρίως ἀληθέστατά τε καὶ τελεώτατα
896cKleinias: Elbette çok doğru.
Atinalı: Daha önce şunu kabul ettiğimizi de hatırlıyoruz: Psykhē cisimden yaşlı çıkarsa, psykhēye ait olanlar da cisme ait olanlardan yaşlı olacaktı.
Kleinias: Elbette.
Atinalı: Öyleyse psykhē cisimden önce geldiyse, huylar, karakterler, dilemeler, hesaplar, doğru kanaatler, özenler ve hatıralar da cisimlerin uzunluğundan, genişliğinden, derinliğinden ve gücünden önce meydana gelmiş olmalıdır.
εἰρηκότες ἂν εἶμεν ψυχὴν μὲν προτέραν γεγονέναι σώματος ἡμῖν, σῶμα δὲ δεύτερόν τε καὶ ὕστερον, ψυχῆς ἀρχούσης, ἀρχόμενον κατὰ φύσιν.
ΚΛ. ἀληθέστατα μὲν οὖν.
ΑΘ. μεμνήμεθά γε μὴν ὁμολογήσαντες ἐν τοῖς πρόσθεν ὡς, εἰ ψυχὴ φανείη πρεσβυτέρα σώματος οὖσα, καὶ τὰ ψυχῆς τῶν τοῦ σώματος ἔσοιτο πρεσβύτερα.
ΚΛ. πάνυ μὲν οὖν.
ΑΘ. τρόποι δὲ καὶ ἤθη καὶ βουλήσεις καὶ λογισμοὶ καὶ
896dKleinias: Zorunlu.
Atinalı: Peki bundan sonra, psykhēyi her şeyin sebebi sayacaksak, iyilerin ve kötülerin, güzellerin ve çirkinlerin, adil olanların ve adil olmayanların ve bütün zıtların sebebinin psykhē olduğunu kabul etmek zorunlu değil mi?
Kleinias: Nasıl olmasın?
Atinalı: Her yönde hareket eden her şeyi yöneten ve hepsinin içinde oturan psykhēnin göğü de yönettiğini söylemek zorunlu değil mi?
δόξαι ἀληθεῖς ἐπιμέλειαί τε καὶ μνῆμαι πρότερα μήκους σωμάτων καὶ πλάτους καὶ βάθους καὶ ῥώμης εἴη γεγονότα ἄν, εἴπερ καὶ ψυχὴ σώματος.
ΚΛ. ἀνάγκη.
ΑΘ. ἆρʼ οὖν τὸ μετὰ τοῦτο ὁμολογεῖν ἀναγκαῖον τῶν τε ἀγαθῶν αἰτίαν εἶναι ψυχὴν καὶ τῶν κακῶν καὶ καλῶν καὶ αἰσχρῶν δικαίων τε καὶ ἀδίκων καὶ πάντων τῶν ἐναντίων, εἴπερ τῶν πάντων γε αὐτὴν θήσομεν αἰτίαν;
ΚΛ. πῶς γὰρ οὔ;
ΑΘ. ψυχὴν δὴ διοικοῦσαν καὶ ἐνοικοῦσαν ἐν ἅπασιν
896eKleinias: Elbette.
Atinalı: Bir psykhē mi, birden çok mu? Birden çok; sizin yerinize ben cevap vereyim. En azından ikiden az saymayalım: iyilik yapan ve tersini yapabilen psykhē.
Kleinias: Çok doğru söyledin.
Atinalı: Peki. Psykhē gökteki, yerdeki ve denizdeki her şeyi kendi hareketleriyle yönetir. Bu hareketlerin adları şunlardır: dilemek, incelemek, özen göstermek, danışıp karar vermek, doğru ve yanlış kanaat beslemek, sevinmek ve acı duymak, cesaret etmek ve korkmak, nefret etmek ve sevmek. Bunlara yakın olan bütün ilk iş gören hareketlerle de yönetir; bunlar cisimlerin ikinci iş gören hareketlerini devralıp her şeyi büyümeye ve küçülmeye, ayrılmaya ve birleşmeye, bunların ardından gelen sıcaklığa ve soğukluğa, ağırlığa ve hafifliğe, sertliğe ve yumuşaklığa, aklığa ve karalığa, ekşiliğe ve tatlılığa götürür. Psykhē bunların hepsini kullanır: Tanrısal nousu yanına aldığında, gerçekten bir tanrı olarak her şeyi doğruya ve saadete yöneltir; akılsızlıkla birleştiğinde ise bunların tam tersini yapar.
τοῖς πάντῃ κινουμένοις μῶν οὐ καὶ τὸν οὐρανὸν ἀνάγκη διοικεῖν φάναι;
ΚΛ. τί μήν;
ΑΘ. μίαν ἢ πλείους; πλείους· ἐγὼ ὑπὲρ σφῷν ἀποκρινοῦμαι. δυοῖν μέν γέ που ἔλαττον μηδὲν τιθῶμεν, τῆς τε εὐεργέτιδος καὶ τῆς τἀναντία δυναμένης ἐξεργάζεσθαι.
ΚΛ. σφόδρα ὀρθῶς εἴρηκας.
ΑΘ. εἶεν. ἄγει μὲν δὴ ψυχὴ πάντα τὰ κατʼ οὐρανὸν καὶ γῆν καὶ θάλατταν ταῖς αὑτῆς κινήσεσιν, αἷς ὀνόματά
ἐστιν βούλεσθαι, σκοπεῖσθαι, ἐπιμελεῖσθαι, βουλεύεσθαι, δοξάζειν ὀρθῶς ἐψευσμένως, χαίρουσαν λυπουμένην, θαρροῦσαν φοβουμένην, μισοῦσαν στέργουσαν, καὶ πάσαις ὅσαι τούτων συγγενεῖς ἢ πρωτουργοὶ κινήσεις τὰς δευτερουργοὺς αὖ παραλαμβάνουσαι κινήσεις σωμάτων ἄγουσι πάντα εἰς αὔξησιν καὶ φθίσιν καὶ διάκρισιν καὶ σύγκρισιν καὶ τούτοις ἑπομένας θερμότητας ψύξεις, βαρύτητας κουφότητας, σκληρὸν καὶ μαλακόν, λευκὸν καὶ μέλαν, αὐστηρὸν
897bBunun böyle olduğunu kabul edelim mi, yoksa başka türlü olup olmadığından hâlâ şüphe mi ediyoruz?
Kleinias: Hiç şüphe etmiyoruz.
Atinalı: Peki göğe, yere ve bütün dönüşe hâkim olan psykhē türü hangisidir diyelim? Phronēsis sahibi ve aretē dolu olan mı, yoksa ikisine de sahip olmayan mı? İsterseniz buna şöyle cevap verelim mi?
καὶ γλυκύ, καὶ πᾶσιν οἷς ψυχὴ χρωμένη, νοῦν μὲν προσλαβοῦσα ἀεὶ θεὸν ὀρθῶς θεοῖς, ὀρθὰ καὶ εὐδαίμονα παιδαγωγεῖ πάντα, ἀνοίᾳ δὲ συγγενομένη πάντα αὖ τἀναντία τούτοις ἀπεργάζεται. τιθῶμεν ταῦτα οὕτως ἔχειν, ἢ ἔτι διστάζομεν εἰ ἑτέρως πως ἔχει;
ΚΛ. οὐδαμῶς.
ΑΘ. πότερον οὖν δὴ ψυχῆς γένος ἐγκρατὲς οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ πάσης τῆς περιόδου γεγονέναι φῶμεν; τὸ φρόνιμον
897cKleinias: Nasıl?
Atinalı: Sevgili dostum, göğün ve içindeki her şeyin bütün yolu, gidişi ve dönüşü nousun hareketine, dönüşüne ve hesaplarına benzer bir tabiata sahipse ve ona akraba bir biçimde ilerliyorsa, bütün evrene en iyi psykhēnin özen gösterdiğini ve onu o yolda götürdüğünü söylemek gerektiği açıktır.
Kleinias: Doğru.
καὶ ἀρετῆς πλῆρες, ἢ τὸ μηδέτερα κεκτημένον; βούλεσθε οὖν πρὸς ταῦτα ὧδε ἀποκρινώμεθα;
ΚΛ. πῶς;
ΑΘ. εἰ μέν, ὦ θαυμάσιε, φῶμεν, ἡ σύμπασα οὐρανοῦ ὁδὸς ἅμα καὶ φορὰ καὶ τῶν ἐν αὐτῷ ὄντων ἁπάντων νοῦ κινήσει καὶ περιφορᾷ καὶ λογισμοῖς ὁμοίαν φύσιν ἔχει καὶ συγγενῶς ἔρχεται, δῆλον ὡς τὴν ἀρίστην ψυχὴν φατέον ἐπιμελεῖσθαι τοῦ κόσμου παντὸς καὶ ἄγειν αὐτὸν τὴν τοιαύτην ὁδὸν ἐκείνην.
ΚΛ. ὀρθῶς.
897dAtinalı: Ama bu yol delice ve düzensiz ilerliyorsa, kötü psykhēnin özen gösterdiğini söylemek gerekir.
Kleinias: Bu da doğru.
Atinalı: Peki nousun hareketi nasıl bir tabiata sahiptir? Dostlarım, bu soruya cevap verip akıllıca konuşmak artık zor; bu yüzden şimdi cevapta size benim de yardım etmem hakkaniyete uygun.
Kleinias: İyi söylüyorsun.
Atinalı: Öyleyse güneşe karşıdan bakıp öğle vakti üstümüze geceyi çeker gibi cevap vermeyelim; sanki nousu bir gün ölümlü gözlerle görüp yeterince tanıyabilecekmişiz gibi.
ΑΘ. εἰ δὲ μανικῶς τε καὶ ἀτάκτως ἔρχεται, τὴν κακήν.
ΚΛ. καὶ ταῦτα ὀρθῶς.
ΑΘ. τίνα οὖν δὴ νοῦ κίνησις φύσιν ἔχει; τοῦτο ἤδη χαλεπόν, ὦ φίλοι, ἐρώτημα ἀποκρινόμενον εἰπεῖν ἐμφρόνως· διὸ δὴ καὶ ἐμὲ τῆς ἀποκρίσεως ὑμῖν δίκαιον τὰ νῦν προσλαμβάνειν.
ΚΛ. εὖ λέγεις.
ΑΘ. μὴ τοίνυν ἐξ ἐναντίας οἷον εἰς ἥλιον ἀποβλέποντες, νύκτα ἐν μεσημβρίᾳ ἐπαγόμενοι, ποιησώμεθα τὴν ἀπόκρισιν, ὡς νοῦν ποτε θνητοῖς ὄμμασιν ὀψόμενοί τε καὶ γνωσόμενοι
897eSorulan şeyin bir benzerine bakarak görmek daha güvenlidir.
Kleinias: Ne demek istiyorsun?
Atinalı: O on hareketten nousun hangisine benzediğini bulup benzer olarak onu alalım. Onu sizinle birlikte hatırlayıp cevabı ortaklaşa vereceğim.
Kleinias: Çok güzel söylersin.
Atinalı: O zaman söylediklerimizden şunu hâlâ hatırlıyor muyuz: Her şeyden bazılarının hareket ettiğini, bazılarının durduğunu kabul etmiştik?
Kleinias: Evet.
Atinalı: Hareket edenlerden de bazılarının tek bir yerde hareket ettiğini, bazılarının da birçok yerde yer değiştirerek ilerlediğini.
ἱκανῶς· πρὸς δὲ εἰκόνα τοῦ ἐρωτωμένου βλέποντας ἀσφαλέστερον ὁρᾶν.
ΚΛ. πῶς λέγεις;
ΑΘ. ἧι προσέοικεν κινήσει νοῦς τῶν δέκα ἐκείνων κινήσεων, τὴν εἰκόνα λάβωμεν· ἣν συναναμνησθεὶς ὑμῖν ἐγὼ κοινῇ τὴν ἀπόκρισιν ποιήσομαι.
ΚΛ. κάλλιστα ἂν λέγοις.
ΑΘ. μεμνήμεθα τοίνυν τῶν τότε ἔτι τοῦτό γε, ὅτι τῶν πάντων τὰ μὲν κινεῖσθαι, τὰ δὲ μένειν ἔθεμεν;
ΚΛ. ναί.
ΑΘ. τῶν δʼ αὖ κινουμένων τὰ μὲν ἐν ἑνὶ τόπῳ κινεῖσθαι,
898aKleinias: Öyle.
Atinalı: Bu iki hareketten tek bir yerde ilerleyenin her zaman bir merkez etrafında dönmesi zorunludur; o, tornada yontulmuş dairelerin bir taklididir ve her bakımdan elden geldiğince nousun dönüşüne en yakın ve en benzer olandır.
Kleinias: Nasıl yani?
Atinalı: Nousun ve tek bir yerde ilerleyen hareketin, ikisinin de aynı yönde, aynı biçimde, aynı yerde, aynı şeylerin etrafında, aynı şeylere göre, tek bir orana ve tek bir düzene göre hareket ettiğini söyleyip onları tornada yontulmuş bir kürenin dönüşlerine benzetirsek, sözle güzel benzetmeler kurmakta hiç de kötü zanaatkârlar olarak görünmeyiz.
τὰ δʼ ἐν πλείοσιν φερόμενα.
ΚΛ. ἔστι ταῦτα.
ΑΘ. τούτοιν δὴ τοῖν κινησέοιν τὴν ἐν ἑνὶ φερομένην ἀεὶ περί γέ τι μέσον ἀνάγκη κινεῖσθαι, τῶν ἐντόρνων οὖσαν μίμημά τι κύκλων, εἶναί τε αὐτὴν τῇ τοῦ νοῦ περιόδῳ πάντως ὡς δυνατὸν οἰκειοτάτην τε καὶ ὁμοίαν.
ΚΛ. πῶς λέγεις;
ΑΘ. τὸ κατὰ ταὐτὰ δήπου καὶ ὡσαύτως καὶ ἐν τῷ αὐτῷ καὶ περὶ τὰ αὐτὰ καὶ πρὸς τὰ αὐτὰ καὶ ἕνα λόγον καὶ τάξιν
898bKleinias: Çok doğru söylüyorsun.
Atinalı: Peki hiçbir zaman aynı biçimde, aynı yönde, aynı yerde, aynı şeylerin etrafında, aynı şeylere göre gitmeyen, tek bir yerde ilerlemeyen, düzen ve sıra içinde ve herhangi bir orana göre gitmeyen hareket, her türlü akılsızlığa akraba olmaz mı?
Kleinias: Hem de büsbütün.
μίαν ἄμφω κινεῖσθαι λέγοντες, νοῦν τήν τε ἐν ἑνὶ φερομένην κίνησιν, σφαίρας ἐντόρνου ἀπεικασμένα φοραῖς, οὐκ ἄν ποτε φανεῖμεν φαῦλοι δημιουργοὶ λόγῳ καλῶν εἰκόνων.
ΚΛ. ὀρθότατα λέγεις.
ΑΘ. οὐκοῦν αὖ ἥ γε μηδέποτε ὡσαύτως μηδὲ κατὰ τὰ αὐτὰ μηδὲ ἐν ταὐτῷ μηδὲ περὶ ταὐτὰ μηδὲ πρὸς ταὐτὰ μηδʼ ἐν ἑνὶ φερομένη μηδʼ ἐν κόσμῳ μηδʼ ἐν τάξει μηδὲ ἔν τινι λόγῳ κίνησις ἀνοίας ἂν ἁπάσης εἴη συγγενής;
ΚΛ. εἴη γὰρ ἂν ἀληθέστατα.
898cAtinalı: Şimdi artık açıkça söylemek hiç zor değil: Her şeyi döndüren psykhē olduğuna göre, göğün dönüşünü de, ona özen gösterip onu düzenleyerek, ya en iyi psykhēnin ya da zıddının döndürdüğünü söylemek zorunludur.
Kleinias: Yabancı, şimdi söylenenlerden sonra, her türlü aretēye sahip bir ya da birden çok psykhēnin bunları döndürdüğünden başka bir şey söylemek dine de aykırı olur.
Atinalı: Kleinias, sözlere çok güzel kulak verdin; şuna da kulak ver.
ΑΘ. νῦν δὴ χαλεπὸν οὐδὲν ἔτι διαρρήδην εἰπεῖν ὡς, ἐπειδὴ ψυχὴ μέν ἐστιν ἡ περιάγουσα ἡμῖν πάντα, τὴν δὲ οὐρανοῦ περιφορὰν ἐξ ἀνάγκης περιάγειν φατέον ἐπιμελουμένην καὶ κοσμοῦσαν ἤτοι τὴν ἀρίστην ψυχὴν ἢ τὴν ἐναντίαν.
ΚΛ. ὦ ξένε, ἀλλὰ ἔκ γε τῶν νῦν εἰρημένων οὐδʼ ὅσιον ἄλλως λέγειν ἢ πᾶσαν ἀρετὴν ἔχουσαν ψυχὴν μίαν ἢ πλείους περιάγειν αὐτά.
ΑΘ. κάλλιστα, ὦ Κλεινία, ὑπήκουσας τοῖς λόγοις· τόδε
898dKleinias: Neye?
Atinalı: Psykhē her şeyi döndürüyorsa, güneşi, ayı ve öteki yıldızları da, her birini tek tek döndürmez mi?
Kleinias: Elbette.
Atinalı: Öyleyse birisi hakkında konuşalım; söyleyeceklerimiz bütün yıldızlara da uyacaktır.
Kleinias: Hangisi hakkında?
Atinalı: Güneşin cismini her insan görür, psykhēsini ise kimse görmez; başka hiçbir cismin, ne yaşayan ne ölen bir canlının psykhēsini de görmez. Bu tür şeyin bedenin hiçbir hissiyle hissedilemeyecek, yalnız düşünceyle kavranacak bir tabiatta olduğuna inanmak için çok sebep var.
δὲ προσυπάκουσον ἔτι.
ΚΛ. τὸ ποῖον;
ΑΘ. Ἥλιον καὶ σελήνην καὶ τὰ ἄλλα ἄστρα, εἴπερ ψυχὴ περιάγει πάντα, ἆρʼ οὐ καὶ ἓν ἕκαστον;
ΚΛ. τί μήν;
ΑΘ. περὶ ἑνὸς δὴ ποιησώμεθα λόγους, οἳ καὶ ἐπὶ πάντα ἡμῖν ἄστρα ἁρμόττοντες φανοῦνται.
ΚΛ. τίνος;
ΑΘ. Ἡλίου πᾶς ἄνθρωπος σῶμα μὲν ὁρᾷ, ψυχὴν δὲ οὐδείς· οὐδὲ γὰρ ἄλλου σώματος οὐδενὸς οὔτε ζῶντος οὔτε ἀποθνῄσκοντος τῶν ζῴων, ἀλλὰ ἐλπὶς πολλὴ τὸ παράπαν
898eÖyleyse onun hakkında şunu yalnızca nous ve düşünceyle kavrayalım.
Kleinias: Neyi?
Atinalı: Güneşi psykhē yönetiyorsa, onun üç şeyden birini yaptığını söylersek hemen hemen yanılmayız.
Kleinias: Hangi üç şeyden?
Atinalı: Ya bu yuvarlak görünen cismin içinde bulunup onu her yere götürür, tıpkı bizdeki psykhēnin bizi her yere götürdüğü gibi; ya bazılarının dediği gibi, dışarıdan bir yerden kendine ateşten ya da bir tür havadan bir cisim edinip cismi cisimle zorla iter; ya da üçüncü olarak, kendisi cisimden yoksun olup şaşılacak kadar üstün başka bazı güçlere sahip olarak ona yol gösterir.
τὸ γένος ἡμῖν τοῦτο ἀναίσθητον πάσαις ταῖς τοῦ σώματος αἰσθήσεσι περιπεφυκέναι, νοητὸν δʼ εἶναι. νῷ μόνῳ δὴ καὶ διανοήματι λάβωμεν αὐτοῦ πέρι τὸ τοιόνδε.
ΚΛ. ποῖον;
ΑΘ. Ἥλιον εἴπερ ἄγει ψυχή, τριῶν αὐτὴν ἓν λέγοντες δρᾶν σχεδὸν οὐκ ἀποτευξόμεθα.
ΚΛ. τίνων;
ΑΘ. ὡς ἢ ἐνοῦσα ἐντὸς τῷ περιφερεῖ τούτῳ φαινομένῳ σώματι πάντῃ διακομίζει τὸ τοιοῦτον, καθάπερ ἡμᾶς ἡ παρʼ ἡμῖν ψυχὴ πάντῃ περιφέρει· ἤ ποθεν ἔξωθεν σῶμα αὑτῇ
899aKleinias: Evet, psykhēnin bunlardan birini yaparak her şeyi yönettiği zorunludur.
Atinalı: Güneşin kendisinden daha üstün olan bu psykhēyi, ister güneşi bir arabada taşıyıp herkese ışık getirsin, ister dışarıdan, ister şöyle ister böyle yönetsin, her erkek bir tanrı saymalıdır. Yoksa nasıl?
πορισαμένη πυρὸς ἤ τινος ἀέρος, ὡς λόγος ἐστί τινων, ὠθεῖ βίᾳ σώματι σῶμα· ἢ τρίτον αὐτὴ ψιλὴ σώματος οὖσα, ἔχουσα δὲ δυνάμεις ἄλλας τινὰς ὑπερβαλλούσας θαύματι, ποδηγεῖ.
ΚΛ. ναί, τοῦτο μὲν ἀνάγκη, τούτων ἕν γέ τι δρῶσαν ψυχὴν πάντα διάγειν.
ΑΘ. αὐτοῦ δὴ ἄμεινον ταύτην τὴν ψυχήν, εἴτε ἐν ἅρμασιν ἔχουσα ἡμῖν ἥλιον ἄγει φῶς τοῖς ἅπασιν, εἴτε ἔξωθεν, εἴθʼ ὅπως εἴθʼ ὅπῃ, θεὸν ἡγεῖσθαι χρεὼν πάντα ἄνδρα. ἢ πῶς;
899bKleinias: Evet, akılsızlığın en son derecesine varmamış olan herkes.
Atinalı: Bütün yıldızlar ve ay, yıllar, aylar ve bütün mevsimler hakkında da aynı sözden başka ne diyeceğiz? Bunların hepsinin sebebinin bir ya da birden çok psykhē olduğu ve bu psykhēlerin her türlü aretē bakımından iyi olduğu ortaya çıktığına göre, onların tanrılar olduğunu söyleyeceğiz; ister cisimlerin içinde bulunup canlı varlıklar olarak bütün göğü düzenlesinler, ister nerede ve nasıl olursa olsun. Bunları kabul edip de her şeyin tanrılarla dolu olduğunu reddetmeye katlanacak biri var mı?
ΚΛ. ναί, τόν γέ που μὴ ἐπὶ τὸ ἔσχατον ἀφιγμένον ἀνοίας.
ΑΘ. ἄστρων δὴ πέρι πάντων καὶ σελήνης, ἐνιαυτῶν τε καὶ μηνῶν καὶ πασῶν ὡρῶν πέρι, τίνα ἄλλον λόγον ἐροῦμεν ἢ τὸν αὐτὸν τοῦτον, ὡς ἐπειδὴ ψυχὴ μὲν ἢ ψυχαὶ πάντων τούτων αἴτιαι ἐφάνησαν, ἀγαθαὶ δὲ πᾶσαν ἀρετήν, θεοὺς αὐτὰς εἶναι φήσομεν, εἴτε ἐν σώμασιν ἐνοῦσαι, ζῷα ὄντα, κοσμοῦσιν πάντα οὐρανόν, εἴτε ὅπῃ τε καὶ ὅπως; ἔσθʼ ὅστις ταῦτα ὁμολογῶν ὑπομενεῖ μὴ θεῶν εἶναι πλήρη πάντα;
899cKleinias: Bu kadar aklını yitirmiş kimse yoktur, yabancı.
Atinalı: Öyleyse Megillos ve Kleinias, şimdiye kadar tanrılara inanmamış olan kişiye sınırlarını söyleyip ondan ayrılalım.
Kleinias: Hangi sınırları?
Atinalı: Ya psykhēnin her şeyin ilk oluşu olduğunu ve bunu izleyen bütün söylediklerimizi kabul ederken doğru söylemediğimizi bize öğretsin; ya da bizden daha iyi söyleyemiyorsa bize inansın ve hayatının geri kalanını tanrılara inanarak yaşasın.
ΚΛ. οὐκ ἔστιν οὕτως, ὦ ξένε, παραφρονῶν οὐδείς.
ΑΘ. τῷ μὲν τοίνυν μὴ νομίζοντι θεοὺς ἐν τῷ πρόσθεν χρόνῳ, ὦ Μέγιλλέ τε καὶ Κλεινία, εἰπόντες ὅρους ἀπαλλαττώμεθα.
ΚΛ. τίνας;
ΑΘ. ἢ διδάσκειν ἡμᾶς ὡς οὐκ ὀρθῶς λέγομεν τιθέμενοι ψυχὴν γένεσιν ἁπάντων εἶναι πρώτην, καὶ τἆλλα ὁπόσα τούτων συνεπόμενα εἴπομεν, ἢ μὴ δυνάμενον βέλτιον λέγειν ἡμῶν, ἡμῖν πείθεσθαι καὶ ζῆν θεοὺς ἡγούμενον εἰς τὸν ἐπίλοιπον
899dBakalım, tanrılara inanmayanlara tanrıların var olduğunu yeterince söyledik mi, yoksa eksik mi kaldı?
Kleinias: Hiç de eksik kalmadı, yabancı.
Atinalı: Öyleyse bunlara söyleyeceğimiz sözler burada sona ersin. Şimdi tanrıların var olduğuna inanıp insan işleriyle ilgilenmediklerini düşünene öğüt vermeliyiz. "Ey en iyi insan," diyelim, "tanrılara inanman, belki tanrısal bir akrabalığın seni kendi tabiatına yakın olana saygı göstermeye ve onun var olduğuna inanmaya götürmesindendir. Ama kötü ve adaletsiz insanların hususî ve kamusal talihleri seni dinsizliğe sürüklüyor: Bunlar gerçekte mesut değildir, ama kanaatlerde, hem de yersiz biçimde, pek mesut sayılırlar; şiirlerde ve her türlü sözde de yanlış biçimde övülürler.
βίον. ὁρῶμεν οὖν εἴτε ἱκανῶς ἤδη τοῖς οὐχ ἡγουμένοις θεοὺς εἰρήκαμεν ὡς εἰσὶν θεοί, εἴτε ἐπιδεῶς.
ΚΛ. ἥκιστά γε, ὦ ξένε, πάντων ἐπιδεῶς.
ΑΘ. τούτοις μὲν τοίνυν ἡμῖν τὸ λόγων τέλος ἐχέτω· τὸν δὲ ἡγούμενον μὲν θεοὺς εἶναι, μὴ φροντίζειν δὲ αὐτοὺς τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων, παραμυθητέον. ὦ ἄριστε δὴ φῶμεν, ὅτι μὲν ἡγῇ θεούς, συγγένειά τις ἴσως σε θεία πρὸς τὸ σύμφυτον ἄγει τιμᾶν καὶ νομίζειν εἶναι· κακῶν δὲ
899eYa da belki ömürlerinin sonunda yaşlılığa ulaşıp çocuklarının çocuklarını en büyük şerefler içinde bırakan insanları gördün ve şimdi bütün bunlarda gördüklerin seni altüst ediyor. Ya duyarak öğrendin ya da bizzat kendi gözünle gördün: Pek çok dinsiz ve korkunç işe tanık oldun; bazı kimselerin tam da bu işler yüzünden küçük durumlardan tiranlıklara ve en büyük mevkilere eriştiğini gördün. O zaman bütün bunlar yüzünden şu hâle düştüğün açıktır: Tanrılarla akrabalığın yüzünden onları bunların sebebi diye suçlamak istemiyorsun; ama bir yandan akıl dışı bir düşünceye kapılmışsın, bir yandan da tanrılara kızamıyorsun; böylece şimdi onların var olduğunu düşünüyor ama insan işlerini hor görüp ihmal ettiklerini sanıyorsun.
ἀνθρώπων καὶ ἀδίκων τύχαι ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ, ἀληθείᾳ μὲν οὐκ εὐδαίμονες, δόξαις δὲ εὐδαιμονιζόμεναι σφόδρα ἀλλʼ οὐκ ἐμμελῶς, ἄγουσί σε πρὸς ἀσέβειαν, ἔν τε μούσαις οὐκ ὀρθῶς ὑμνούμεναι ἅμα καὶ ἐν παντοίοις λόγοις.
ΑΘ. ἢ καὶ πρὸς τέλος ἴσως ἀνθρώπους ὁρῶν ἐλθόντας γηραιούς,
παῖδας παίδων καταλιπόντας ἐν τιμαῖς ταῖς μεγίσταις, ταράττῃ τὸ νῦν ἐν ἅπασι τούτοις ἰδών, ἢ διʼ ἀκοῆς αἰσθόμενος ἢ καὶ παντάπασιν αὐτὸς αὐτόπτης, προστυχὴς πολλῶν ἀσεβημάτων καὶ δεινῶν γενομένων τισίν, διʼ αὐτὰ ταῦτα ἐκ σμικρῶν εἰς τυραννίδας τε καὶ τὰ μέγιστα ἀφικομένους· τότε διὰ πάντα τὰ τοιαῦτα δῆλος εἶ μέμφεσθαι μὲν θεοὺς ὡς αἰτίους ὄντας τῶν τοιούτων διὰ συγγένειαν οὐκ ἂν ἐθέλων, ἀγόμενος δὲ ὑπό τε ἀλογίας ἅμα καὶ οὐ δυνάμενος δυσχεραίνειν
900bŞimdiki inancın seni dinsizliğe doğru daha büyük bir hâle sürüklemesin diye, ona yaklaşırken sözlerle onu kovar gibi uzaklaştırabilirsek, tanrılara hiç inanmayan kişiye karşı baştan sona götürdüğümüz sözün devamını buna bağlayıp şimdi ondan yararlanmaya çalışalım.
θεούς, εἰς τοῦτο νῦν τὸ πάθος ἐλήλυθας, ὥστʼ εἶναι μὲν δοκεῖν αὐτούς, τῶν δὲ ἀνθρωπίνων καταφρονεῖν καὶ ἀμελεῖν πραγμάτων. ἵνα οὖν μὴ ἐπὶ μεῖζον ἔλθῃ σοι πάθος πρὸς ἀσέβειαν τὸ νῦν παρὸν δόγμα, ἀλλʼ ἐάν πως οἷον ἀποδιοπομπήσασθαι λόγοις αὐτὸ προσιὸν γενώμεθα δυνατοί, πειρώμεθα, συνάψαντες τὸν ἑξῆς λόγον ᾧ πρὸς τὸν τὸ παράπαν οὐχ ἡγούμενον θεοὺς ἐξ ἀρχῆς διεπερανάμεθα,
900cSen de Kleinias, sen de Megillos, önceki gibi gencin yerine cevap verip sözü devralın; sözlere zor bir şey çıkarsa, az önce olduğu gibi sizi alıp ırmaktan geçireceğim.
Kleinias: Doğru söylüyorsun; sen böyle yap, biz de söylediklerini elimizden geldiğince yapacağız.
Atinalı: Tanrıların küçük şeylere, büyüklükte üstün olanlardan daha az değil, hatta daha çok özen gösterdiğini göstermek belki hiç zor olmaz.
τούτῳ τὰ νῦν προσχρήσασθαι. σὺ δʼ, ὦ Κλεινία τε καὶ Μέγιλλε, ὑπὲρ τοῦ νέου καθάπερ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ἀποκρινόμενοι διαδέχεσθε· ἂν δέ τι δύσκολον ἐμπίπτῃ τοῖς λόγοις, ἐγὼ σφῷν ὥσπερ νυνδὴ δεξάμενος διαβιβῶ τὸν ποταμόν.
ΚΛ. ὀρθῶς λέγεις· καὶ σύ τε οὕτω ταῦτα δρᾶ, ποιήσομέν τε ἡμεῖς εἰς τὸ δυνατὸν ἃ λέγεις.
ΑΘ. ἀλλʼ οὐδὲν τάχʼ ἂν ἴσως εἴη χαλεπὸν ἐνδείξασθαι τοῦτό γε, ὡς ἐπιμελεῖς σμικρῶν εἰσιν θεοὶ οὐχ ἧττον, μᾶλλον
900dÇünkü az önce söylenenleri dinledi ve oradaydı: Tanrılar her türlü aretēye sahip iyi varlıklar olduğundan, her şeye özen göstermek en çok onlara has bir iştir.
Kleinias: Hem de çok iyi dinledi.
Atinalı: Öyleyse bundan sonra hangi aretēlerinden dolayı onların iyi olduğunu kabul ettiğimizi birlikte inceleyelim. Haydi bakalım: İtidalli olmayı ve nous sahibi olmayı aretēden, bunların zıtlarını kötülükten sayıyoruz, değil mi?
Kleinias: Sayıyoruz.
δέ, ἢ τῶν μεγέθει διαφερόντων. ἤκουε γάρ που καὶ παρῆν τοῖς νυνδὴ λεγομένοις, ὡς ἀγαθοί γε ὄντες πᾶσαν ἀρετὴν τὴν τῶν πάντων ἐπιμέλειαν οἰκειοτάτην αὑτῶν οὖσαν κέκτηνται.
ΚΛ. καὶ σφόδρα γε ἐπήκουεν.
ΑΘ. τὸ μετὰ τοῦτο τοίνυν κοινῇ συνεξεταζόντων τίνα λέγοντες ἀρετὴν αὐτῶν ὁμολογοῦμεν αὐτοὺς ἀγαθοὺς εἶναι. φέρε, τὸ σωφρονεῖν νοῦν τε κεκτῆσθαί φαμεν ἀρετῆς, τὰ δʼ ἐναντία κακίας;
ΚΛ. φαμέν.
900eAtinalı: Peki ya cesareti aretēden, korkaklığı kötülükten?
Kleinias: Elbette.
Atinalı: Bunların bir kısmına çirkin, bir kısmına güzel diyeceğiz, değil mi?
Kleinias: Zorunlu.
Atinalı: Bunlardan değersiz olanlar bir kimseye yaraşıyorsa bize yaraşır; tanrıların ise bunlarla ne büyük ne küçük bir ilgisi olmadığını söyleyeceğiz, değil mi?
Kleinias: Buna da herkes katılır.
Atinalı: Peki ihmali, tembelliği ve sefahati psykhēnin aretēsinden mi sayacağız? Yoksa ne diyorsun?
Kleinias: Nasıl sayarız?
Atinalı: Zıddından mı?
Kleinias: Evet.
ΑΘ. τί δέ; ἀρετῆς μὲν ἀνδρείαν εἶναι, δειλίαν δὲ κακίας;
ΚΛ. πάνυ μὲν οὖν.
ΑΘ. καὶ τὰ μὲν αἰσχρὰ τούτων, τὰ δὲ καλὰ φήσομεν;
ΚΛ. ἀνάγκη.
ΑΘ. καὶ τῶν μὲν προσήκειν ἡμῖν, εἴπερ, ὁπόσα φλαῦρα, θεοῖς δὲ οὔτε μέγα οὔτε σμικρὸν τῶν τοιούτων μετὸν ἐροῦμεν;
ΚΛ. καὶ ταῦθʼ οὕτως ὁμολογοῖ πᾶς ἄν.
ΑΘ. τί δέ; ἀμέλειάν τε καὶ ἀργίαν καὶ τρυφὴν εἰς ἀρετὴν ψυχῆς θήσομεν, ἢ πῶς λέγεις;
ΚΛ. καὶ πῶς;
ΑΘ. ἀλλʼ εἰς τοὐναντίον;
ΚΛ. ναί.
901aAtinalı: Bunların zıtlarını da zıt taraftan?
Kleinias: Zıt taraftan.
Atinalı: Peki? Sefahat düşkünü, ihmalkâr ve tembel olan, şairin "en çok iğnesiz erkek arılara benzer" dediği adam, bizim gözümüzde böyle biri değil midir?
Kleinias: Şair çok doğru söylemiş.
Atinalı: Öyleyse tanrının, kendisinin nefret ettiği böyle bir huya sahip olduğu söylenmemeli; böyle bir şey söylemeye kalkışana da izin verilmemeli.
Kleinias: Elbette verilmemeli; nasıl verilir?
ΑΘ. τἀναντία ἄρα τούτοις εἰς τοὐναντίον;
ΚΛ. τοὐναντίον.
ΑΘ. τί οὖν δή; τρυφῶν καὶ ἀμελὴς ἀργός τε, ὃν ὁ ποιητὴς κηφῆσι κοθούροισι μάλιστα εἴκελον ἔφασκεν εἶναι, γίγνοιτʼ ἂν [ὁ] τοιοῦτος πᾶς ἡμῖν;
ΚΛ. ὀρθότατά γε εἰπών.
ΑΘ. οὐκοῦν τόν γε θεὸν οὐ ῥητέον ἔχειν ἦθος τοιοῦτον, ὅ γέ τοι αὐτὸς μισεῖ, τῷ τέ τι τοιοῦτον φθέγγεσθαι πειρωμένῳ οὐκ ἐπιτρεπτέον.
ΚΛ. οὐ μὲν δή· πῶς γὰρ ἄν;
901bAtinalı: Bir işi yapmak ve bir şeye özellikle özen göstermek kime yaraşıyorsa ve onun nousu büyük şeylere özen gösterip küçükleri ihmal ediyorsa, böylesini hangi gerekçeyle översek büsbütün yanlış yapmamış oluruz? Şöyle bakalım: Böyle davranan, ister tanrı ister insan olsun, iki türlü davranmaz mı?
Kleinias: Hangi iki türlü diyoruz?
Atinalı: Ya küçük şeylerin ihmal edilmesinin bütün için hiçbir fark yaratmadığını düşünerek ihmal eder, ya da fark yaratsa bile gevşeklik ve sefahat yüzünden.
ΑΘ. ὧι δὴ προσήκει μὲν πράττειν καὶ ἐπιμελεῖσθαι διαφερόντως τινός, ὁ δὲ τούτου γε νοῦς τῶν μὲν μεγάλων ἐπιμελεῖται, τῶν σμικρῶν δὲ ἀμελεῖ, κατὰ τίνα ἐπαινοῦντες τὸν τοιοῦτον λόγον οὐκ ἂν παντάπασι πλημμελοῖμεν; σκοπῶμεν δὲ ὧδε. ἆρʼ οὐ κατὰ δύο εἴδη τὸ τοιοῦτον πράττει ὁ πράττων, εἴτε θεὸς εἴτʼ ἄνθρωπος;
ΚΛ. ποίω δὴ λέγομεν;
ΑΘ. ἢ διαφέρον οὐδὲν οἰόμενος εἶναι τῷ ὅλῳ ἀμελουμένων
901cYoksa ihmal başka türlü de olur mu? Çünkü her şeye özen göstermek imkânsız olduğunda, tanrı ya da sıradan biri olsun, gücü yetmediği ve eksik kaldığı için özen gösteremediği şeylere özen göstermeyen kişi küçük ya da büyük şeyleri ihmal etmiş sayılmaz.
Kleinias: Nasıl sayılsın?
Atinalı: Şimdi o iki kişi bize, üç kişiye, cevap versin: İkisi de tanrıların var olduğunu kabul ediyor; ama biri tanrıların yatıştırılabileceğini, öteki küçük şeyleri ihmal ettiklerini söylüyor.
τῶν σμικρῶν, ἢ ῥᾳθυμίᾳ καὶ τρυφῇ, εἰ διαφέρει, ὁ δὲ ἀμελεῖ. ἢ ἔστιν ἄλλως πως γιγνομένη ἀμέλεια; οὐ γάρ που ὅταν γε ἀδύνατον ᾖ τῶν ἁπάντων ἐπιμελεῖσθαι, τότε ἀμέλεια ἔσται τῶν σμικρῶν ἢ μεγάλων, μὴ ἐπιμελουμένῳ ὧν ἂν δυνάμει θεὸς ἢ φαῦλός τις ὢν ἐλλιπὴς καὶ μὴ δυνατὸς ἐπιμελεῖσθαι γίγνηται.
ΚΛ. πῶς γὰρ ἄν;
ΑΘ. νῦν δὴ δύʼ ὄντες τρισὶν ἡμῖν οὖσιν ἀποκρινάσθωσαν
901dÖnce ikiniz de tanrıların her şeyi bildiğini, gördüğünü ve duyduğunu, hislerin ve epistēmēlerin ulaştığı şeylerden hiçbirinin onların gözünden kaçamayacağını söylüyorsunuz; böyle olduğunu mu söylüyorsunuz, yoksa nasıl?
Kleinias: Böyle.
Atinalı: Peki ölümlülerin ve ölümsüzlerin gücünün yettiği her şeye onların gücünün yettiğini de?
Kleinias: Bunun da böyle olduğunu nasıl kabul etmesinler?
οἱ θεοὺς μὲν ἀμφότεροι ὁμολογοῦντες εἶναι, παραιτητοὺς δὲ ἅτερος, ὁ δὲ ἀμελεῖς τῶν σμικρῶν. πρῶτον μὲν θεοὺς ἀμφότεροί φατε γιγνώσκειν καὶ ὁρᾶν καὶ ἀκούειν πάντα, λαθεῖν δὲ αὐτοὺς οὐδὲν δυνατὸν εἶναι τῶν ὁπόσων εἰσὶν αἱ αἰσθήσεις τε καὶ ἐπιστῆμαι· ταύτῃ λέγετε ἔχειν ταῦτα, ἢ πῶς;
ΚΛ. οὕτως.
ΑΘ. τί δέ; δύνασθαι πάντα ὁπόσων αὖ δύναμίς ἐστιν θνητοῖς τε καὶ ἀθανάτοις;
ΚΛ. πῶς γὰρ οὐ συγχωρήσονται καὶ ταῦτα οὕτως ἔχειν;
901eAtinalı: Üstelik beşimiz onların iyi, hem de en iyi olduğunu kabul ettik.
Kleinias: Hem de nasıl.
Atinalı: Öyleyse kabul ettiğimiz gibi varlıklar olduklarına göre, onların gevşeklik ve sefahat yüzünden herhangi bir şey yaptığını kabul etmek imkânsız değil mi? Çünkü bizde tembellik korkaklığın, gevşeklik de tembelliğin ve sefahatin çocuğudur.
Kleinias: Çok doğru söylüyorsun.
Atinalı: Öyleyse tanrılardan hiçbiri tembellik ve gevşeklik yüzünden ihmal etmez; çünkü korkaklıkla hiçbir ilgisi yoktur.
Kleinias: Çok doğru söylüyorsun.
ΑΘ. καὶ μὴν ἀγαθούς γε καὶ ἀρίστους ὡμολογήκαμεν αὐτοὺς εἶναι πέντε ὄντες.
ΚΛ. σφόδρα γε.
ΑΘ. ἆρʼ οὖν οὐ ῥᾳθυμίᾳ μὲν καὶ τρυφῇ ἀδύνατον αὐτοὺς ὁμολογεῖν πράττειν ὁτιοῦν τὸ παράπαν, ὄντας γε οἵους ὁμολογοῦμεν; δειλίας γὰρ ἔκγονος ἔν γε ἡμῖν ἀργία, ῥᾳθυμία δὲ ἀργίας καὶ τρυφῆς.
ΚΛ. ἀληθέστατα λέγεις.
ΑΘ. ἀργίᾳ μὲν δὴ καὶ ῥᾳθυμίᾳ οὐδεὶς ἀμελεῖ θεῶν· οὐ γὰρ μέτεστιν αὐτῷ που δειλίας.
ΚΛ. ὀρθότατα λέγεις.
902aAtinalı: Öyleyse geriye şu kalıyor: Evrenle ilgili küçük ve önemsiz şeyleri ihmal ediyorlarsa, ya böyle şeylerin hiçbirine özen göstermek gerekmediğini bildikleri için bunu yaparlar, ya da — başka ne kalır? — tersini bildikleri hâlde.
Kleinias: Başka bir şey kalmaz.
Atinalı: Öyleyse, ey en iyi ve en değerli dostum, senin söylediğini nasıl alalım: Bilmedikleri ve özen göstermeleri gerektiği hâlde bilgisizlik yüzünden ihmal ettiklerini mi; yoksa insanların en kötülerinin yaptığı söylendiği gibi, gerektiğini, yaptıklarından başka şeyleri yapmanın daha iyi olduğunu bildikleri hâlde, hazlara ya da acılara yenik düştükleri için yapmadıklarını mı?
ΑΘ. οὐκοῦν τὸ λοιπόν, εἴπερ ἀμελοῦσι τῶν σμικρῶν καὶ ὀλίγων τῶν περὶ τὸ πᾶν, ἢ γιγνώσκοντες ὡς τὸ παράπαν οὐδενὸς τῶν τοιούτων ἐπιμελεῖσθαι δεῖ, δρῷεν ἂν τοῦτο, ἢ τί τὸ λοιπὸν πλὴν τῷ γιγνώσκειν τοὐναντίον;
ΚΛ. οὐδέν.
ΑΘ. πότερον οὖν, ὦ ἄριστε καὶ βέλτιστε, θῶμέν σε λέγοντα ὡς ἀγνοοῦντάς τε καὶ δέον ἐπιμελεῖσθαι διʼ ἄγνοιαν ἀμελοῦντας, ἢ γιγνώσκοντας ὅτι δεῖ, καθάπερ οἱ φαυλότατοι τῶν ἀνθρώπων λέγονται ποιεῖν, εἰδότες ἄλλα εἶναι βελτίω
902bKleinias: Nasıl olur?
Atinalı: İnsan işleri de canlı tabiattan pay alır, insan da bütün canlıların tanrılara en çok saygı gösterenidir, değil mi?
Kleinias: Öyle görünüyor.
Atinalı: Bütün ölümlü canlıların, bütün gök gibi, tanrıların malı olduğunu söylüyoruz.
Kleinias: Nasıl söylemeyelim?
Atinalı: Artık biri bunların tanrılar için küçük ya da büyük olduğunu söylesin; hangi durumda olursa olsun, bize sahip olanların, hem de son derece özenli ve en iyi olduklarına göre, bizi ihmal etmeleri yakışmaz.
πράττειν ὧν δὴ πράττουσιν, διά τινας ἥττας ἡδονῶν ἢ λυπῶν οὐ ποιεῖν;
ΚΛ. πῶς γὰρ ἄν;
ΑΘ. οὐκοῦν δὴ τά γε ἀνθρώπινα πράγματα τῆς τε ἐμψύχου μετέχει φύσεως ἅμα, καὶ θεοσεβέστατον αὐτό ἐστι πάντων ζῴων ἄνθρωπος;
ΚΛ. ἔοικε γοῦν.
ΑΘ. θεῶν γε μὴν κτήματά φαμεν εἶναι πάντα ὁπόσα θνητὰ ζῷα, ὧνπερ καὶ τὸν οὐρανὸν ὅλον.
ΚΛ. πῶς γὰρ οὔ;
ΑΘ. ἤδη τοίνυν σμικρὰ ἢ μεγάλα τις φάτω ταῦτα εἶναι
902cBunlara ek olarak şunu da inceleyelim.
Kleinias: Neyi?
Atinalı: His ile güç arasındaki durumu: Kolaylık ve güçlük bakımından tabiatça birbirine zıt değiller mi?
Kleinias: Ne demek istiyorsun?
Atinalı: Küçük şeyleri görmek ve duymak büyüklerden daha zordur; ama küçük ve az şeyleri taşımak, onlara hâkim olmak ve özen göstermek, zıtlarından her bakımdan daha kolaydır.
τοῖς θεοῖς· οὐδετέρως γὰρ τοῖς κεκτημένοις ἡμᾶς ἀμελεῖν ἂν εἴη προσῆκον, ἐπιμελεστάτοις γε οὖσι καὶ ἀρίστοις. σκοπῶμεν γὰρ δὴ καὶ τόδε ἔτι πρὸς τούτοις.
ΚΛ. τὸ ποῖον;
ΑΘ. τὸ περί τε αἰσθήσεως καὶ δυνάμεως, ἆρʼ οὐκ ἐναντίως ἀλλήλοιν πρὸς ῥᾳστώνην καὶ χαλεπότητά ἐστον πεφυκότε;
ΚΛ. πῶς λέγεις;
ΑΘ. ὁρᾶν μέν που καὶ ἀκούειν τὰ σμικρὰ χαλεπώτερον ἢ τὰ μεγάλα, φέρειν δὲ αὖ καὶ κρατεῖν καὶ ἐπιμελεῖσθαι τῶν σμικρῶν καὶ ὀλίγων παντὶ ῥᾷον ἢ τῶν ἐναντίων.
902dKleinias: Hem de çok daha kolay.
Atinalı: Bir bütünü tedavi etmekle görevlendirilmiş bir hekim, büyük kısımlara özen göstermek isteyip buna güç yetirdiği hâlde parçaları ve küçük kısımları ihmal ederse, bütün onun için hiç iyi olur mu?
Kleinias: Asla.
Atinalı: Kaptanlar, generaller, ev yöneticileri, bazı devlet adamları ya da böyle başka biri için de küçük ve az şeyler olmadan çok ya da büyük şeyler iyi olmaz. Taş ustaları da büyük taşların küçükler olmadan iyi oturmadığını söylerler.
ΚΛ. καὶ πολύ γε.
ΑΘ. ἰατρῷ δὲ προστεταγμένον ὅλον τι θεραπεύειν, βουλομένῳ καὶ δυναμένῳ τῶν μὲν μεγάλων ἐπιμελεῖσθαι, τῶν μορίων δὲ καὶ σμικρῶν ἀμελοῦντι, ἕξει ποτὲ καλῶς αὐτῷ τὸ πᾶν;
ΚΛ. οὐδαμῶς.
ΑΘ. οὐ μὴν οὐδὲ κυβερνήταις οὐδὲ στρατηγοῖς οὐδʼ οἰκονόμοις, οὐδʼ αὖ τισὶν πολιτικοῖς οὐδʼ ἄλλῳ τῶν τοιούτων οὐδενί, χωρὶς τῶν ὀλίγων καὶ σμικρῶν πολλὰ ἢ μεγάλα· οὐδὲ
902eKleinias: Nasıl otursun?
Atinalı: Öyleyse tanrıyı hiçbir zaman ölümlü zanaatkârlardan daha aşağı saymayalım. Onlar ne kadar iyiyseler, kendilerine düşen işleri, küçüğünü de büyüğünü de, tek bir tekhnē ile o kadar titiz ve eksiksiz yaparlar. Tanrının ise, en bilge varlık olup özen göstermeyi hem isteyen hem de buna gücü yeten biri olarak, özen göstermesi daha kolay olan küçük şeylere, bir tembel ya da zahmetten kaçan bir korkak gibi, hiç özen göstermediğini, yalnız büyüklere özen gösterdiğini düşünmeyelim.
γὰρ ἄνευ σμικρῶν τοὺς μεγάλους φασὶν λιθολόγοι λίθους εὖ κεῖσθαι.
ΚΛ. πῶς γὰρ ἄν;
ΑΘ. μὴ τοίνυν τόν γε θεὸν ἀξιώσωμέν ποτε θνητῶν δημιουργῶν φαυλότερον, οἳ τὰ προσήκοντα αὑτοῖς ἔργα, ὅσῳπερ ἂν ἀμείνους ὦσιν, τόσῳ ἀκριβέστερα καὶ τελεώτερα μιᾷ τέχνῃ σμικρὰ καὶ μεγάλα ἀπεργάζονται· τὸν δὲ θεὸν ὄντα τε σοφώτατον βουλόμενόν τʼ ἐπιμελεῖσθαι καὶ δυνάμενον,
903aKleinias: Tanrılar hakkında böyle bir kanaati asla kabul etmeyelim, yabancı; böyle düşünmek hiçbir şekilde ne dine uygun ne de doğru olur.
Atinalı: Bana öyle geliyor ki tanrıların ihmali konusunda suçlamaya düşkün olanla artık yeterince tartıştık.
Kleinias: Evet.
Atinalı: Sözlerle onu doğru söylemediğini kabul etmeye zorladık.
ὧν μὲν ῥᾷον ἦν ἐπιμεληθῆναι σμικρῶν ὄντων, μηδαμῇ ἐπιμελεῖσθαι καθάπερ ἀργὸν ἢ δειλόν τινα διὰ πόνους ῥᾳθυμοῦντα, τῶν δὲ μεγάλων.
ΚΛ. μηδαμῶς δόξαν τοιαύτην περὶ θεῶν, ὦ ξένε, ἀποδεχώμεθα· οὐδαμῇ γὰρ οὔτε ὅσιον οὔτʼ ἀληθὲς τὸ διανόημα διανοοίμεθʼ ἄν.
ΑΘ. δοκοῦμεν δέ μοι νῦν ἤδη μάλιστα μετρίως διειλέχθαι τῷ φιλαιτίῳ τῆς ἀμελείας πέρι θεῶν.
ΚΛ. ναί.
ΑΘ. τῷ γε βιάζεσθαι τοῖς λόγοις ὁμολογεῖν αὐτὸν μὴ
903bYine de bana öyle geliyor ki ona büyü gibi etki edecek birtakım masallar da gerekiyor.
Kleinias: Ne masalları, sevgili dostum?
Atinalı: Genci sözlerle şuna ikna edelim: Evrene özen gösteren, bütünün selameti ve aretēsi için her şeyi düzene koymuştur; bunların her bir parçası da elden geldiğince kendine düşeni çeker ve yapar. Bunların her birinin başına, en küçük edilgiye ve eyleme varıncaya kadar, yöneticiler konmuştur; bunlar işi en ince bölümüne kadar tamamlamışlardır.
λέγειν ὀρθῶς· ἐπῳδῶν γε μὴν προσδεῖσθαί μοι δοκεῖ μύθων ἔτι τινῶν.
ΚΛ. ποίων, ὠγαθέ;
ΑΘ. πείθωμεν τὸν νεανίαν τοῖς λόγοις ὡς τῷ τοῦ παντὸς ἐπιμελουμένῳ πρὸς τὴν σωτηρίαν καὶ ἀρετὴν τοῦ ὅλου πάντʼ ἐστὶ συντεταγμένα, ὧν καὶ τὸ μέρος εἰς δύναμιν ἕκαστον τὸ προσῆκον πάσχει καὶ ποιεῖ. τούτοις δʼ εἰσὶν ἄρχοντες προστεταγμένοι ἑκάστοις ἐπὶ τὸ σμικρότατον ἀεὶ πάθης καὶ πράξεως, εἰς μερισμὸν τὸν ἔσχατον τέλος ἀπειργασμένοι·
903cEy zavallı, senin parçan da bunlardan biridir; pek küçük olsa da her zaman bütüne bakar ve ona yönelir. Ama tam bu noktada şu gözünden kaçıyor: Bütün oluş, evrenin hayatına mesut bir ousia sağlansın diye o bütün için olur; senin için olmaz, sen onun için varsın. Çünkü her hekim ve tekhnē sahibi her zanaatkâr her şeyi bütün için yapar; parçayı, ortak olarak en iyiye yönelerek bütün için meydana getirir, bütünü parça için değil.
ὧν ἓν καὶ τὸ σόν, ὦ σχέτλιε, μόριον εἰς τὸ πᾶν συντείνει βλέπον ἀεί, καίπερ πάνσμικρον ὄν, σὲ δὲ λέληθεν περὶ τοῦτο αὐτὸ ὡς γένεσις ἕνεκα ἐκείνου γίγνεται πᾶσα, ὅπως ᾖ τῷ τοῦ παντὸς βίῳ ὑπάρχουσα εὐδαίμων οὐσία, οὐχ ἕνεκα σοῦ γιγνομένη, σὺ δʼ ἕνεκα ἐκείνου. πᾶς γὰρ ἰατρὸς καὶ πᾶς ἔντεχνος δημιουργὸς παντὸς μὲν ἕνεκα πάντα ἐργάζεται, πρὸς τὸ κοινῇ συντεῖνον βέλτιστον μέρος μὴν ἕνεκα ὅλου καὶ οὐχ
903dSen ise kızıyorsun, çünkü senin hakkında olanın, ortak oluşun gücü elverdiğince, hem evren için hem senin için nasıl en iyi biçimde sonuçlandığını bilmiyorsun. Psykhē her zaman kâh bir cisimle kâh başka bir cisimle birleşip kendi yüzünden ya da başka bir psykhē yüzünden her türlü değişime uğradığından, dama oyuncusuna şundan başka bir iş kalmaz: Daha iyi hâle gelen karakteri daha iyi bir yere, daha kötü olanı daha kötü bir yere, her birine yakışana göre aktarmak; böylece her biri kendine düşen payı alır.
ὅλον μέρους ἕνεκα ἀπεργάζεται· σὺ δὲ ἀγανακτεῖς, ἀγνοῶν ὅπῃ τὸ περὶ σὲ ἄριστον τῷ παντὶ συμβαίνει καὶ σοὶ κατὰ δύναμιν τὴν τῆς κοινῆς γενέσεως. ἐπεὶ δὲ ἀεὶ ψυχὴ συντεταγμένη σώματι τοτὲ μὲν ἄλλῳ, τοτὲ δὲ ἄλλῳ, μεταβάλλει παντοίας μεταβολὰς διʼ ἑαυτὴν ἢ διʼ ἑτέραν ψυχήν, οὐδὲν ἄλλο ἔργον τῷ πεττευτῇ λείπεται πλὴν μετατιθέναι τὸ μὲν ἄμεινον γιγνόμενον ἦθος εἰς βελτίω τόπον, χεῖρον δὲ εἰς τὸν χείρονα, κατὰ τὸ πρέπον αὐτῶν ἕκαστον, ἵνα τῆς προσηκούσης
903eKleinias: Nasıl yani?
Atinalı: Tanrılar için her şeye özen göstermenin nasıl kolay olduğunu anlatıyorum sanırım. Biri her zaman bütüne bakarak her şeyin biçimini değiştirip şekillendirseydi, örneğin ateşten canlı su yapsaydı da bir şeyden birçok şey ya da birçok şeyden bir şey yapmasaydı, birinci, ikinci ya da üçüncü oluşa katılmış şeyler, sürekli yer değiştiren bu düzende sayıca sınırsız olurdu. Ama şimdi evrene özen gösteren için şaşılacak bir kolaylık var.
μοίρας λαγχάνῃ.
ΚΛ. πῇ λέγεις;
ΑΘ. ἧιπερ ἂν ἔχοι ῥᾳστώνης ἐπιμελείας θεοῖς τῶν πάντων, ταύτῃ μοι δοκῶ φράζειν. εἰ μὲν γὰρ πρὸς τὸ ὅλον ἀεὶ βλέπων πλάττοι τις μετασχηματίζων τὰ πάντα, οἷον ἐκ πυρὸς ὕδωρ ἔμψυχον, καὶ μὴ σύμπολλα ἐξ ἑνὸς ἢ
904aKleinias: Bunu da nasıl söylüyorsun?
Atinalı: Şöyle: Kralımız bütün eylemlerin psykhēden kaynaklandığını, onlarda çok aretē, çok da kötülük bulunduğunu gördü; psykhē ile cismin, bir kez meydana geldikten sonra yok olmayan ama ebedî de olmayan bir şey olduğunu gördü — kanunun tanıdığı tanrılar gibi; çünkü bu ikisinden biri yok olsaydı canlıların hiçbir zaman oluşu olmazdı —; psykhēnin iyi olan yanının tabiatça her zaman faydalı, kötü olanının da zararlı olduğunu düşündü. Bütün bunları birlikte görünce, her bir parçanın evrende nereye konursa aretēyi en çok, en kolay ve en iyi biçimde galip, kötülüğü de yenik kılacağını tasarladı.
ἐκ πολλῶν ἕν, πρώτης ἢ δευτέρας ἢ καὶ τρίτης γενέσεως μετειληφότα πλήθεσιν ἄπειρʼ ἂν εἴη τῆς μετατιθεμένης κοσμήσεως· νῦν δʼ ἔστι θαυμαστὴ ῥᾳστώνη τῷ τοῦ παντὸς ἐπιμελουμένῳ.
ΚΛ. πῶς αὖ λέγεις;
ΑΘ. ὧδε. ἐπειδὴ κατεῖδεν ἡμῶν ὁ βασιλεὺς ἐμψύχους οὔσας τὰς πράξεις ἁπάσας καὶ πολλὴν μὲν ἀρετὴν ἐν αὐταῖς οὖσαν, πολλὴν δὲ κακίαν, ἀνώλεθρον δὲ ὂν γενόμενον, ἀλλʼ οὐκ αἰώνιον, ψυχὴν καὶ σῶμα, καθάπερ οἱ κατὰ νόμον ὄντες
904bBuna göre, bütün bunlara bakarak, belli bir keyfiyet kazanan her şeyin hangi yeri alıp hangi bölgelerde oturması gerektiğini düzenlemiştir; ama böyle bir keyfiyetin oluşunun sebeplerini her birimizin dilemelerine bırakmıştır.
θεοί—γένεσις γὰρ οὐκ ἄν ποτε ἦν ζῴων ἀπολομένου τούτοιν θατέρου—καὶ τὸ μὲν ὠφελεῖν ἀεὶ πεφυκός, ὅσον ἀγαθὸν ψυχῆς, διενοήθη, τὸ δὲ κακὸν βλάπτειν· ταῦτα πάντα συνιδών, ἐμηχανήσατο ποῦ κείμενον ἕκαστον τῶν μερῶν νικῶσαν ἀρετήν, ἡττωμένην δὲ κακίαν, ἐν τῷ παντὶ παρέχοι μάλιστʼ ἂν καὶ ῥᾷστα καὶ ἄριστα. μεμηχάνηται δὴ πρὸς πᾶν τοῦτο τὸ ποῖόν τι γιγνόμενον ἀεὶ ποίαν ἕδραν δεῖ μεταλαμβάνον οἰκίζεσθαι καὶ τίνας ποτὲ τόπους· τῆς δὲ γενέσεως τοῦ
904cÇünkü her birimiz çoğu zaman, neyi nasıl arzularsak ve psykhēmiz nasılsa, hemen her seferinde ona göre biri oluruz.
Kleinias: Akla yatkın olan bu.
Atinalı: Öyleyse psykhēden pay alan her şey değişir; değişimin sebebini kendi içinde taşır, değişince de kaderin düzenine ve kanununa göre yer değiştirir. Karakterleri az değişenler yeryüzünün düzlüğünde az yer değiştirir. Daha çok değişip daha adaletsiz olanlar ise derinliğe, aşağıdaki yerler denen yerlere düşerler; insanlar Hades ve buna benzer adlarla andıkları bu yerlerden çok korkar, onları hem yaşarken hem de cisimlerinden ayrıldıktan sonra rüyalarında görürler.
ποίου τινὸς ἀφῆκε ταῖς βουλήσεσιν ἑκάστων ἡμῶν τὰς αἰτίας. ὅπῃ γὰρ ἂν ἐπιθυμῇ καὶ ὁποῖός τις ὢν τὴν ψυχήν, ταύτῃ σχεδὸν ἑκάστοτε καὶ τοιοῦτος γίγνεται ἅπας ἡμῶν ὡς τὸ πολύ.
ΚΛ. τὸ γοῦν εἰκός.
ΑΘ. μεταβάλλει μὲν τοίνυν πάνθʼ ὅσα μέτοχά ἐστιν ψυχῆς, ἐν ἑαυτοῖς κεκτημένα τὴν τῆς μεταβολῆς αἰτίαν, μεταβάλλοντα δὲ φέρεται κατὰ τὴν τῆς εἱμαρμένης τάξιν καὶ νόμον· σμικρότερα μὲν τῶν ἠθῶν μεταβάλλοντα ἐλάττω κατὰ τὸ τῆς χώρας ἐπίπεδον μεταπορεύεται, πλείω δὲ καὶ ἀδικώτερα
904dPsykhē kendi dilemesi ve güçlenen alışkanlıkları yüzünden daha büyük ölçüde kötülük ya da aretē kazandığında, tanrısal aretē ile birleşip özellikle böyle olursa, yerini de özellikle değiştirir: Seçkin bir yere, bütünüyle kutsal bir yere, daha iyi başka bir yere götürülür; tersi olursa, hayatını tersi yerlere taşır.
μεταπεσόντα, εἰς βάθος τά τε κάτω λεγόμενα τῶν τόπων, ὅσα Ἅιδην τε καὶ τὰ τούτων ἐχόμενα τῶν ὀνομάτων ἐπονομάζοντες σφόδρα φοβοῦνται καὶ ὀνειροπολοῦσιν ζῶντες διαλυθέντες τε τῶν σωμάτων. μείζω δὲ δὴ ψυχὴ κακίας ἢ ἀρετῆς ὁπόταν μεταλάβῃ διὰ τὴν αὑτῆς βούλησίν τε καὶ ὁμιλίαν γενομένην ἰσχυράν, ὁπόταν μὲν ἀρετῇ θείᾳ προσμείξασα γίγνηται διαφερόντως τοιαύτη, διαφέροντα καὶ μετέβαλεν
904eEy tanrıların kendisini ihmal ettiğini sanan çocuk, genç adam: İşte Olympos'ta oturan tanrıların adaleti budur: Kötüleşen daha kötü psykhēlerin yanına, iyileşen daha iyi psykhēlerin yanına gider; hem hayatta hem her ölümde, benzerin benzerine yapması yakışanı hem çeker hem yapar.
τόπον ἅγιον ὅλον, μετακομισθεῖσα εἰς ἀμείνω τινὰ τόπον ἕτερον· ὅταν δὲ τἀναντία, ἐπὶ τἀναντία μεθιδρύσασα τὸν αὑτῆς βίον.
ΑΘ. αὕτη τοι δίκη ἐστὶ θεῶν οἳ Ὄλυμπον ἔχουσιν,
Hom. Od. 19.43 ὦ παῖ καὶ νεανίσκε ἀμελεῖσθαι δοκῶν ὑπὸ θεῶν, κακίω μὲν γιγνόμενον πρὸς τὰς κακίους ψυχάς, ἀμείνω δὲ πρὸς τὰς ἀμείνους πορευόμενον, ἔν τε ζωῇ καὶ ἐν πᾶσι θανάτοις πάσχειν τε ἃ προσῆκον δρᾶν ἐστι τοῖς προσφερέσι τοὺς προσφερεῖς
905aNe sen ne de talihsiz duruma düşen başka biri tanrıların bu adaletinden kurtulmayı hiçbir zaman ummasın; onu düzenleyenler onu bütün adaletlerin üstünde düzenlemiştir ve ondan sonuna kadar sakınmak gerekir. Çünkü o seni hiçbir zaman gözden kaçırmayacak: Ne o kadar küçüksün ki yerin derinliğine dalasın, ne o kadar yükseksin ki göğe uçasın; burada kalsan da, Hades'e geçsen de, ya da oradan daha vahşi bir yere götürülsen de, onlara hak ettiğin cezayı ödeyeceksin.
καὶ ποιεῖν. ταύτης τῆς δίκης οὔτε σὺ μή ποτε οὔτε εἰ ἄλλος ἀτυχὴς γενόμενος ἐπεύξηται περιγενέσθαι θεῶν· ἣν πασῶν δικῶν διαφερόντως ἔταξάν τε οἱ τάξαντες χρεών τε ἐξευλαβεῖσθαι τὸ παράπαν. οὐ γὰρ ἀμεληθήσῃ ποτὲ ὑπʼ αὐτῆς· οὐχ οὕτω σμικρὸς ὢν δύσῃ κατὰ τὸ τῆς γῆς βάθος, οὐδʼ ὑψηλὸς γενόμενος εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναπτήσῃ, τείσεις δὲ αὐτῶν τὴν προσήκουσαν τιμωρίαν εἴτʼ ἐνθάδε μένων εἴτε καὶ
905bAynı söz, küçük durumdan büyüğe çıktıklarını, dine aykırı işler ya da böyle şeyler yaptıklarını gördüğün ve sefil iken mesut olduklarını sandığın kimseler için de geçerlidir. Onların yaptıklarında, aynada görür gibi, tanrıların her şeyi ihmal ettiğini gördüğünü sandın; çünkü onların payının evrene nasıl katkıda bulunduğunu bilmiyorsun.
ἐν Ἅιδου διαπορευθεὶς εἴτε καὶ τούτων εἰς ἀγριώτερον ἔτι διακομισθεὶς τόπον. ὁ αὐτὸς δὲ λόγος σοι καὶ περὶ ἐκείνων ἂν εἴη, τῶν οὓς σὺ κατιδὼν ἐκ σμικρῶν μεγάλους γεγονότας ἀνοσιουργήσαντας ἤ τι τοιοῦτον πράξαντας ᾠήθης ἐξ ἀθλίων εὐδαίμονας γεγονέναι, κᾆτα ὡς ἐν κατόπτροις αὐτῶν ταῖς πράξεσιν ἡγήσω καθεωρακέναι τὴν πάντων ἀμέλειαν θεῶν, οὐκ εἰδὼς αὐτῶν τὴν συντέλειαν ὅπῃ ποτὲ τῷ παντὶ συμβάλλεται.
905cEy insanların en cesuru, bunu bilmen gerektiğini nasıl düşünmezsin? Onu bilmeyen, hayatın ana hatlarını bile hiçbir zaman göremez, hayat hakkında saadet ve bahtsızlık üzerine bir hesap da yapamaz. Tanrılar hakkında ne söylediğini bilmediğine seni şu Kleinias ve bütün bu yaşlılar meclisimiz ikna ederse, tanrının kendisi sana güzelce yardım eder. Ama hâlâ bir söze ihtiyacın varsa, azıcık nousun varsa, üçüncüye söyleyeceklerimizi dinle.
γιγνώσκειν δὲ αὐτήν, ὦ πάντων ἀνδρειότατε, πῶς οὐ δεῖν δοκεῖς; ἥν τις μὴ γιγνώσκων οὐδʼ ἂν τύπον ἴδοι ποτέ, οὐδὲ λόγον συμβάλλεσθαι περὶ βίου δυνατὸς ἂν γένοιτο εἰς εὐδαιμονίαν τε καὶ δυσδαίμονα τύχην. ταῦτα εἰ μέν σε πείθει Κλεινίας ὅδε καὶ σύμπασα ἡμῶν ἥδε ἡ γερουσία, περὶ θεῶν ὡς οὐκ οἶσθα ὅτι λέγεις, καλῶς ἄν σοι θεὸς αὐτὸς συλλαμβάνοι· εἰ δʼ ἐπιδεὴς ἔτι λόγου τινὸς ἂν εἴης, λεγόντων ἡμῶν
905dTanrıların var olduğunu ve insanlarla ilgilendiklerini hiç de kötü ispat etmediğimizi söyleyebilirim. Tanrıların, haksızlık edenlerden hediye alarak yatıştırılabileceği konusunda ise kimseye boyun eğmemeli, bunu elden gelen her yolla çürütmeliyiz.
Kleinias: Çok güzel söyledin; söylediğin gibi yapalım.
Atinalı: Haydi, tanrıların kendileri adına söyle: Tanrılar, eğer yatıştırılabilir olurlarsa, bizim için nasıl yatıştırılabilir olurlar? Kim olarak ya da nasıl varlıklar olarak?
πρὸς τὸν τρίτον ἐπάκουε, εἰ νοῦν καὶ ὁπωσοῦν ἔχεις. ὅτι μὲν γὰρ θεοί τʼ εἰσὶν καὶ ἀνθρώπων ἐπιμελοῦνται, ἔγωγε οὐ παντάπασιν φαύλως ἂν φαίην ἡμῖν ἀποδεδεῖχθαι· τὸ δὲ παραιτητοὺς αὖ θεοὺς εἶναι τοῖσιν ἀδικοῦσι, δεχομένους δῶρα, οὔτε τινὶ συγχωρητέον παντί τʼ αὖ κατὰ δύναμιν τρόπῳ ἐλεγκτέον.
ΚΛ. κάλλιστʼ εἶπες, ποιῶμέν τε ὡς λέγεις.
ΑΘ. φέρε δὴ πρὸς θεῶν αὐτῶν, τίνα τρόπον παραιτητοὶ
905eBütün göğü durmadan yönetecek olanların yöneticiler olması zorunludur.
Kleinias: Öyle.
Atinalı: Peki yöneticilerden hangilerine benzerler? Ya da büyüklerle küçükleri karşılaştırabildiğimiz kadarıyla hangileri onlara benzer? Yarışan atlı arabaların sürücüleri mi böyledir, yoksa gemilerin kaptanları mı? Belki ordu komutanlarına da benzetilebilirler; ya da bedenlerde hastalıkların savaşına karşı tetikte duran hekimlere, ya da bitkilerin yetişmesi için mevsimlerin her zamanki zorluklarını korkuyla bekleyen çiftçilere, ya da sürülerin bekçilerine benzerler.
γίγνοιντʼ ἂν ἡμῖν, εἰ γίγνοιντο αὖ; καὶ τίνες ἢ ποῖοί τινες ὄντες; ἄρχοντας μὲν ἀναγκαῖόν που γίγνεσθαι τούς γε διοικήσοντας τὸν ἅπαντα ἐντελεχῶς οὐρανόν.
ΚΛ. οὕτως.
ΑΘ. ἀλλʼ ἄρα τίσιν προσφερεῖς τῶν ἀρχόντων; ἢ τίνες τούτοις, ὧν δυνατὸν ἡμῖν ἀπεικάζουσι τυγχάνειν μείζοσιν ἐλάττονας; πότερον ἡνίοχοί τινες ἂν εἶεν τοιοῦτοι ζευγῶν ἁμιλλωμένων ἢ πλοίων κυβερνῆται; τάχα δὲ κἂν ἀπεικασθεῖεν στρατοπέδων ἄρχουσί τισιν· εἴη δʼ ἂν καὶ νόσων πόλεμον εὐλαβουμένοις ἰατροῖς ἐοικέναι περὶ σώματα, ἢ
906aGöğün pek çok iyi şeyle dolu olduğunu, ama zıtlarının da bulunduğunu, hatta iyi olmayanların daha çok olduğunu kendi aramızda kabul ettiğimize göre, böyle bir savaşın ölümsüz olduğunu ve şaşılacak bir bekçiliğe ihtiyaç duyduğunu söylüyoruz. Tanrılar da daimōnlar da bizim müttefikimizdir; biz de tanrıların ve daimōnların malıyız. Bizi akılsızlıkla birleşen adaletsizlik ve küstahlık yok eder; bizi kurtaran ise tanrıların canlı güçlerinde oturan, phronēsisle birleşmiş adalet ve itidaldir. Bunlardan küçük bir kısmının burada da bizde oturduğunu açıkça görmek mümkündür.
γεωργοῖς περὶ φυτῶν γένεσιν εἰωθυίας ὥρας χαλεπὰς διὰ φόβων προσδεχομένοις, ἢ καὶ ποιμνίων ἐπιστάταις. ἐπειδὴ γὰρ συγκεχωρήκαμεν ἡμῖν αὐτοῖς εἶναι μὲν τὸν οὐρανὸν πολλῶν μεστὸν ἀγαθῶν, εἶναι δὲ καὶ τῶν ἐναντίων, πλειόνων δὲ τῶν μή, μάχη δή, φαμέν, ἀθάνατός ἐσθʼ ἡ τοιαύτη καὶ φυλακῆς θαυμαστῆς δεομένη, σύμμαχοι δὲ ἡμῖν θεοί τε ἅμα καὶ δαίμονες, ἡμεῖς δʼ αὖ κτῆμα θεῶν καὶ δαιμόνων· φθείρει δὲ ἡμᾶς ἀδικία καὶ ὕβρις μετὰ ἀφροσύνης, σῴζει δὲ δικαιοσύνη
906bYeryüzünde oturan ve haksız kazanç elde etmiş bazı psykhēler, besbelli vahşi psykhēler, bekçilerin, yani köpeklerin, ya da çobanların, ya da en yüce efendilerin psykhēlerine sokulup kötülerin söylentilerinin dediği gibi dalkavukça sözlerle ve dua gibi büyülerle onları ikna ederler: Kendileri insanlar arasında daha fazlasını kapsalar da hiçbir ağır şey çekmeyeceklermiş.
καὶ σωφροσύνη μετὰ φρονήσεως, ἐν ταῖς τῶν θεῶν ἐμψύχοις οἰκοῦσαι δυνάμεσιν, βραχὺ δέ τι καὶ τῇδε ἄν τις τῶν τοιούτων ἐνοικοῦν ἡμῖν σαφὲς ἴδοι. ψυχαὶ δέ τινες ἐπὶ γῆς οἰκοῦσαι καὶ ἄδικον λῆμμα κεκτημέναι δῆλον ὅτι θηριώδεις, πρὸς τὰς τῶν φυλάκων ψυχὰς ἄρα κυνῶν ἢ τὰς τῶν νομέων ἢ πρὸς τὰς τῶν παντάπασιν ἀκροτάτων δεσποτῶν προσπίπτουσαι, πείθουσιν θωπείαις λόγων καὶ ἐν εὐκταίαις τισὶν ἐπῳδαῖς,
906cŞimdi adını andığımız bu kusura, açgözlülüğe, etten cisimlerde hastalık, mevsimlerde ve yıllarda salgın, şehirlerde ve yönetim düzenlerinde de, adı değişmiş olarak, adaletsizlik dendiğini söylüyoruz.
Kleinias: Kesinlikle.
Atinalı: Tanrıların, insanlardan adaletsiz olanlar ve haksızlık edenler haksızlıkla elde ettiklerinden onlara pay ayırırsa, onlara her zaman göz yumduklarını söyleyen kişinin şu sözü söylemesi zorunludur: Sanki kurtlar köpeklere kaptıklarından biraz pay ayırır, köpekler de hediyelerle yumuşayıp sürüleri yağmalamalarına göz yumarmış.
ὡς αἱ φῆμαί φασιν αἱ τῶν κακῶν, ἐξεῖναι πλεονεκτοῦσιν σφίσιν ἐν ἀνθρώποις πάσχειν μηδὲν χαλεπόν· φαμὲν δʼ εἶναί που τὸ νῦν ὀνομαζόμενον ἁμάρτημα, τὴν πλεονεξίαν, ἐν μὲν σαρκίνοις σώμασι νόσημα καλούμενον, ἐν δὲ ὥραις ἐτῶν καὶ ἐνιαυτοῖς λοιμόν, ἐν δὲ πόλεσι καὶ πολιτείαις τοῦτο αὐτό, ῥήματι μετεσχηματισμένον, ἀδικίαν.
ΚΛ. παντάπασι μὲν οὖν.
ΑΘ. τοῦτον δὴ τὸν λόγον ἀναγκαῖον λέγειν τὸν λέγοντα
906dTanrıların yatıştırılabileceğini söyleyenlerin sözü bu değil mi?
Kleinias: Tam da bu.
Atinalı: Peki tanrıları önce saydıklarımızdan hangilerine benzer bekçiler sayan biri, insanlardan kim olursa olsun, gülünç olmaz?
ὡς εἰσὶν συγγνώμονες ἀεὶ θεοὶ τοῖς τῶν ἀνθρώπων ἀδίκοις καὶ ἀδικοῦσιν, ἂν αὐτοῖς τῶν ἀδικημάτων τις ἀπονέμῃ· καθάπερ κυσὶν λύκοι τῶν ἁρπασμάτων σμικρὰ ἀπονέμοιεν, οἱ δὲ ἡμερούμενοι τοῖς δώροις συγχωροῖεν τὰ ποίμνια διαρπάζειν. ἆρʼ οὐχ οὗτος ὁ λόγος ὁ τῶν φασκόντων παραιτητοὺς εἶναι θεούς;
ΚΛ. οὗτος μὲν οὖν.
ΑΘ. τίσιν οὖν δὴ τῶν προρρηθέντων ἀπεικάζων ὁμοίους φύλακας εἶναι θεοὺς οὐκ ἂν καταγέλαστος γίγνοιτο ἀνθρώπων
906eBir şarap sunusu ve kurban kokusuyla yoldan çıkıp gemiyi de gemicileri de batıran kaptanlara mı benzetecek?
Kleinias: Asla.
Atinalı: Yarışa dizilmiş olup bir hediye yüzünden zaferi başka arabalara bırakmaya ikna edilen sürücülere de benzetmez elbette.
Kleinias: Bu sözü söylersen korkunç bir benzetme yapmış olursun.
Atinalı: Generallere de, hekimlere de, çiftçilere de, çobanlara da, kurtların büyülediği köpeklere de değil.
ὁστισοῦν; πότερον κυβερνήταις, λοιβῇ τε οἴνου κνίσῃ τε παρατρεπομένοις αὐτοῖς, ἀνατρέπουσι δὲ ναῦς τε καὶ ναύτας;
ΚΛ. μηδαμῶς.
ΑΘ. ἀλλʼ οὔτι μὴν ἡνιόχοισί γε ἐν ἁμίλλῃ συντεταγμένοις, πεισθεῖσιν ὑπὸ δωρεᾶς ἑτέροισι τὴν νίκην ζεύγεσι προδοῦναι.
ΚΛ. δεινὴν γὰρ εἰκόνα λέγοις ἂν λέγων τὸν λόγον τοῦτον.
ΑΘ. οὐ μὴν οὐδὲ στρατηγοῖς γε οὐδʼ ἰατροῖς οὐδὲ γεωργοῖς, οὐδὲ νομεῦσιν μὴν οὐδέ τισι κυσὶν κεκηλημένοις ὑπὸ λύκων.
907aKleinias: Ağzından hayır çıksın! Nasıl benzesinler?
Atinalı: Bütün tanrılar, bizim için bütün bekçilerin en büyükleri ve en büyük şeylerin bekçileri değil midir?
Kleinias: Hem de çok.
Atinalı: En güzel şeyleri bekleyen ve aretē için bekçilikte üstün olanların, adaletsiz adamların dine aykırı biçimde verdiği hediyeler için adaleti hiçbir zaman ele vermeyecek olan köpeklerden ve sıradan insanlardan daha kötü olduğunu mu söyleyeceğiz?
ΚΛ. εὐφήμει· πῶς γὰρ ἄν;
ΑΘ. ἀλλʼ οὐ πάντων φυλάκων εἰσὶ μέγιστοι καὶ περὶ τὰ μέγιστα ἡμῖν οἱ πάντες θεοί;
ΚΛ. πολύ γε.
ΑΘ. τοὺς δὴ κάλλιστά τε πράγματα φυλάττοντας, διαφέροντάς τε αὐτοὺς φυλακῇ πρὸς ἀρετήν, κυνῶν χείρους καὶ ἀνθρώπων μέσων εἶναι φήσομεν, οἳ τὸ δίκαιον οὐκ ἄν ποτε προδοῖεν ἕνεκα δώρων παρὰ ἀδίκων ἀνδρῶν ἀνοσίως διδομένων;
907bKleinias: Asla; bu söze katlanılamaz. Bu kanaate sarılan herkes, her türlü dinsizliğe bulaşmış olanlar arasında, bütün dinsizlerin en kötüsü ve en dinsizi olarak en haklı biçimde yargılanmış olur.
Atinalı: Öyleyse ortaya koyduğumuz üç şeyin, tanrıların var olduğunun, ilgilendiklerinin ve adalete aykırı olarak hiçbir şekilde yatıştırılamayacaklarının yeterince ispat edildiğini söyleyelim mi?
Kleinias: Nasıl söylemeyelim? Bu sözlere biz de oy veriyoruz.
Atinalı: Doğrusu, kötü insanlara karşı kazanma hırsıyla biraz sert söylendiler.
ΚΛ. οὐδαμῶς· οὔτε ἀνεκτὸς λόγων, τῶν τε περὶ πᾶσαν ἀσέβειαν ὄντων κινδυνεύει πᾶς ὁ ταύτης τῆς δόξης ἀντεχόμενος πάντων ἂν τῶν ἀσεβῶν κεκρίσθαι δικαιότατα κάκιστός τε εἶναι καὶ ἀσεβέστατος.
ΑΘ. τὰ μὲν δὴ προτεθέντα τρία, θεοί τε ὡς εἰσίν, καὶ ὡς ἐπιμελεῖς, καὶ παρὰ τὸ δίκαιον ὡς παντάπασιν ἀπαραίτητοι, φῶμεν ἱκανῶς ἀποδεδεῖχθαί που;
ΚΛ. πῶς γὰρ οὔ; καὶ σύμψηφοί γε τούτοις τοῖς λόγοις ἐσμέν.
ΑΘ. καὶ μὴν εἴρηνταί γέ πως σφοδρότερον διὰ φιλονικίαν
907cAma sevgili Kleinias, bu hırsla söylenmelerinin sebebi şudur: Kötüler sözle galip gelirlerse, tanrılar hakkında düşündükleri ne varsa ona göre istedikleri her şeyi yapmaya hakları olduğunu sanmasınlar. Bu yüzden daha bir gençlik hevesiyle konuştuk. Adamları kendilerinden nefret etmeye ve zıt karakterleri bir şekilde sevmeye ikna etmek için azıcık bir işe yaramışsak, dinsizlikle ilgili kanunların girişi güzel söylenmiş olur.
τῶν κακῶν ἀνθρώπων· τούτου γε μὴν ἕνεκα, ὦ φίλε Κλεινία, πεφιλονίκηνται, μή ποτε λόγοις ἡγῶνται κρατοῦντες ἐξουσίαν εἶναι σφίσιν ἃ βούλονται πράττειν οἱ κακοί, ἃ δὴ καὶ ὅσα καὶ οἷα περὶ θεοὺς διανοοῦνται. προθυμία μὲν δὴ διὰ ταῦτα νεωτέρως εἰπεῖν ἡμῖν γέγονεν· εἰ δέ τι καὶ βραχὺ προὔργου πεποιήκαμεν εἰς τὸ πείθειν πῃ τοὺς ἄνδρας ἑαυτοὺς μὲν μισῆσαι, τὰ δʼ ἐναντία πως ἤθη στέρξαι, καλῶς ἡμῖν εἰρημένον
907dKleinias: Umarız öyle olur; olmazsa da sözün bu türü kanun koyucuyu suçlu çıkarmaz.
Atinalı: Girişten sonra, kanunların doğru bir yorumcusu olacak bir söz gelmeli: Bütün dinsizlere kendi yollarından çıkıp dindarların yoluna geçmelerini ilan eden bir söz. Söz dinlemeyenler için dinsizlik hakkında kanun şöyle olsun: Biri sözle ya da işle dinsizlik ederse, oradan geçen onu yöneticilere bildirerek karşı koysun; yöneticilerden önce haber alanlar onu kanunlara göre bu konularda karar vermek için atanmış mahkemeye çıkarsın.
ἂν εἴη τὸ προοίμιον ἀσεβείας πέρι νόμων.
ΚΛ. ἀλλὰ ἐλπίς· εἰ δὲ μή, τό γε τοῦ λόγου γένος οὐκ αἰτιάσεται τὸν νομοθέτην.
ΑΘ. μετὰ τὸ προοίμιον τοίνυν λόγος οἷος ἂν τῶν νόμων ἑρμηνεὺς ὀρθῶς γίγνοιτο ἡμῖν, προαγορεύων ἐξίστασθαι πᾶσι τοῖς ἀσεβέσι τρόπων τῶν αὑτῶν εἰς τοὺς εὐσεβεῖς. τοῖς δὲ μὴ πειθομένοις ἀσεβείας ὅδε ἔστω πέρι νόμος· ἐάν τις ἀσεβῇ
907eHaber alan bir makam bunu yapmazsa, kanunlar adına cezalandırmak isteyen herkese karşı kendisi dinsizlikle yargılanabilsin. Biri hüküm giyerse, mahkeme dinsizlik edenlerin her bir dinsizliği için ayrı bir ceza belirlesin.
λόγοις εἴτʼ ἔργοις, ὁ παρατυγχάνων ἀμυνέτω σημαίνων πρὸς ἄρχοντας, τῶν δὲ ἀρχόντων οἱ πρῶτοι πυθόμενοι πρὸς τὸ περὶ τούτων ἀποδεδειγμένον κρίνειν δικαστήριον εἰσαγαγόντων κατὰ τοὺς νόμους· ἐὰν δέ τις ἀκούσασα ἀρχὴ μὴ δρᾷ ταῦτα, αὐτὴ ἀσεβείας ὑπόδικος γιγνέσθω τῷ ἐθέλοντι τιμωρεῖν ὑπὲρ τῶν νόμων. ἐὰν δέ τις ὄφλῃ, τιμάτω τὸ δικαστήριον ἓν ἑκάστῳ τῶν καθʼ ἓν ἀσεβούντων τίμημα.
908aAtinalı: Hapis cezası herkes için geçerli olsun. Şehirde üç hapishane bulunsun: Biri pazar yerinin yakınında, çoğu suçlu için ortak olan, insanların çoğunun bedenlerini güvence altında tutmaya yarayan hapishane; biri gece toplanan kurulun toplantı yerinin yakınında, adı "ıslah evi" olan; biri de ülkenin ortasında, en ıssız ve en vahşi yer neresiyse orada, adı ceza anlamına gelen hapishane.
ΑΘ. δεσμὸς μὲν οὖν ὑπαρχέτω πᾶσιν· δεσμωτηρίων δὲ ὄντων ἐν τῇ πόλει τριῶν, ἑνὸς μὲν κοινοῦ τοῖς πλείστοις περὶ ἀγοράν, σωτηρίας ἕνεκα τοῖς πολλοῖς τῶν σωμάτων, ἑνὸς δὲ περὶ τὸν τῶν νύκτωρ συλλεγομένων σύλλογον, σωφρονιστήριον ἐπονομαζόμενον, ἑνὸς δὲ αὖ κατὰ μέσην τὴν χώραν, ὅπῃπερ ἂν ἔρημός τε καὶ ὡς ὅτι μάλιστα ἀγριώτατος ᾖ τόπος, τιμωρίας ἔχων ἐπωνυμίαν φήμην τινά· περὶ ἀσέβειαν δὲ ὄντων αἰτίαις
908bDinsizlik, anlattığımız üç sebepten doğar ve bu sebeplerin her birinden iki tür çıkar; böylece tanrısal konularda suç işleyenlerin birbirinden ayırt edilmeye değer altı türü olur; bunlar ne eşit ne de benzer bir ceza gerektirir. Tanrıların hiç var olmadığına inanan ama tabiatça adil bir karaktere sahip olanlar kötülerden nefret ederler; adaletsizlikten tiksindikleri için böyle işleri yapmaya yanaşmazlar, adil olmayan insanlardan kaçar ve adil olanları severler.
μὲν τρισίν, αἷσπερ καὶ διήλθομεν, δύο δὲ ἐξ ἑκάστης τῆς τοιαύτης αἰτίας γενομένων, ἓξ ἂν γίγνοιντο ἃ καὶ διακρίσεως ἄξια γένη τῶν περὶ τὰ θεῖα ἐξαμαρτανόντων, οὐκ ἴσης οὐδʼ ὁμοίας δίκης δεόμενα. ᾧ γὰρ ἂν μὴ νομίζοντι θεοὺς εἶναι τὸ παράπαν ἦθος φύσει προσγένηται δίκαιον, μισοῦντές τε γίγνονται τοὺς κακούς, καὶ τῷ δυσχεραίνειν τὴν ἀδικίαν οὔτε τὰς τοιαύτας πράξεις προσίενται πράττειν, τούς τε μὴ δικαίους
908cAma her şeyin tanrılardan boş olduğu kanaatine bir de hazlara ve acılara karşı nefse hâkim olamama (akrasia) eklenmişse ve bunlarda güçlü bir hafıza ve keskin bir öğrenme yeteneği de varsa, tanrılara inanmamak ikisinde de ortak bir hâl olsa bile, başka insanlara verdikleri zarar bakımından biri daha az, öteki daha çok kötülük yapar. Birincisi tanrılar, kurbanlar ve yeminler hakkında sözünü hiç sakınmadan söyler; başkalarıyla alay ettiği için, ceza görmezse belki başkalarını da kendisi gibi yapar.
τῶν ἀνθρώπων φεύγουσι καὶ τοὺς δικαίους στέργουσιν· οἷς δʼ ἂν πρὸς τῇ δόξῃ τῇ θεῶν ἔρημα εἶναι πάντα ἀκράτειαί τε ἡδονῶν καὶ λυπῶν προσπέσωσι, μνῆμαί τε ἰσχυραὶ καὶ μαθήσεις ὀξεῖαι παρῶσι, τὸ μὲν μὴ νομίζειν θεοὺς ἀμφοῖν ἂν ἐνυπάρχοι κοινὸν πάθος, τῇ δὲ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων λώβῃ τὸ μὲν ἐλάττω, τὸ δὲ πλείω κακὰ ἐργάζοιτʼ ἄν. ὁ μὲν γὰρ λόγῳ τε ἂν περὶ θεοὺς παρρησίας εἴη μεστὸς καὶ περὶ θυσίας τε καὶ ὅρκους, καὶ ὡς τῶν ἄλλων καταγελῶν τάχʼ ἂν
908dÖteki ise ötekiyle aynı kanaati taşır, ama yetenekli diye anılır, hile ve tuzakla doludur. Pek çok kâhin ve her türlü büyücülüğe heveslenen kişi bunlardan çıkar; bazen tiranlar, halk hatipleri ve generaller de bunlardan çıkar, hususî ayinlerle tuzak kuranlar ve sofist denenlerin hileleri de. Bunların pek çok türü olabilir, ama kanun koymaya değer olanlar ikidir: Bunlardan ikiyüzlü olanı bir değil iki ölümü hak eden suçlar işler; öteki ise öğüt ve hapis gerektirir.
ἑτέρους τοιούτους ἀπεργάζοιτο, δίκης μὴ τυγχάνων· ὁ δὲ δὴ δοξάζων μὲν καθάπερ ἅτερος, εὐφυὴς δὲ ἐπικαλούμενος, δόλου δὲ καὶ ἐνέδρας πλήρης, ἐξ ὧν μάντεις τε κατασκευάζονται πολλοὶ καὶ περὶ πᾶσαν τὴν μαγγανείαν κεκινημένοι, γίγνονται δὲ ἐξ αὐτῶν ἔστιν ὅτε καὶ τύραννοι καὶ δημηγόροι καὶ στρατηγοί, καὶ τελεταῖς δὲ ἰδίαις ἐπιβεβουλευκότες, σοφιστῶν τε ἐπικαλουμένων μηχαναί. τούτων δὴ πολλὰ
908eAynı şekilde tanrıların ihmal ettiğine inanmak iki tür daha, yatıştırılabileceklerine inanmak da başka iki tür doğurur. Bunlar böyle ayrıldığına göre, kötülükten, öfkeden ve bozuk bir karakterden değil de akılsızlıktan bu duruma düşenleri yargıç kanuna göre en az beş yıl ıslah evine koysun.
μὲν εἴδη γένοιτʼ ἄν, τὰ δὲ νόμων ἄξια θέσεως δύο, ὧν τὸ μὲν εἰρωνικὸν οὐχ ἑνὸς οὐδὲ δυοῖν ἄξια θανάτοιν ἁμαρτάνον, τὸ δὲ νουθετήσεως ἅμα καὶ δεσμῶν δεόμενον.
ΑΘ. ὡσαύτως δὲ καὶ τὸ θεοὺς νομίζον ἀμελεῖν δύʼ ἕτερα γεννᾷ, καὶ τὸ παραιτητοὺς ἄλλα δύο. τούτων δὴ ταύτῃ διεστηκότων, τοὺς μὲν ὑπʼ ἀνοίας ἄνευ κάκης ὀργῆς τε καὶ ἤθους γεγενημένους εἰς τὸ
909aBu süre içinde gece kurulunun üyeleri dışında hiçbir vatandaş onlarla görüşmesin; onlar da öğüt vermek ve psykhēlerinin selameti için görüşsünler. Hapis süreleri dolduğunda, içlerinden biri itidale gelmiş görünürse itidalli insanlarla birlikte yaşasın; gelmemişse ve yeniden böyle bir davadan hüküm giyerse ölümle cezalandırılsın. Bir de tanrılara inanmamanın ya da onların ihmalkâr veya yatıştırılabilir olduğuna inanmanın yanında vahşileşmiş olanlar vardır: İnsanları hor görüp yaşayanlardan pek çoğunun psykhēsini çeler, ölülerin psykhēlerini çağırdıklarını söyler, kurbanlarla, dualarla ve büyülerle büyücülük yaparak tanrıları ikna edeceklerini vaat ederler; para uğruna tek tek kişileri, bütün aileleri ve şehirleri kökünden yıkmaya kalkışırlar. Bunlardan biri hüküm giyerse, mahkeme kanuna göre onun ülkenin ortasındaki hapishanede hapsedilmesine karar versin.
σωφρονιστήριον ὁ δικαστὴς τιθέμενος νόμῳ τιθέσθω μηδὲν ἔλαττον ἐτῶν πέντε, ἐν τούτῳ δὲ τῷ χρόνῳ μηδεὶς τῶν πολιτῶν αὐτοῖς ἄλλος συγγιγνέσθω πλὴν οἱ τοῦ νυκτερινοῦ συλλόγου κοινωνοῦντες, ἐπὶ νουθετήσει τε καὶ τῇ τῆς ψυχῆς σωτηρίᾳ ὁμιλοῦντες· ὅταν δʼ ὁ χρόνος αὐτοῖς ἐξέλθῃ τῶν δεσμῶν, ἐὰν μὲν δοκῇ τις σωφρονεῖν αὐτῶν, οἰκείτω μετὰ τῶν σωφρόνων, ἐὰν δὲ μή, ὀφείλῃ δʼ αὖθις τὴν τοιαύτην δίκην, θανάτῳ ζημιούσθω. ὅσοι δʼ ἂν θηριώδεις γένωνται
πρὸς τῷ θεοὺς μὴ νομίζειν ἢ ἀμελεῖς ἢ παραιτητοὺς εἶναι, καταφρονοῦντες δὲ τῶν ἀνθρώπων ψυχαγωγῶσι μὲν πολλοὺς τῶν ζώντων, τοὺς δὲ τεθνεῶτας φάσκοντες ψυχαγωγεῖν καὶ θεοὺς ὑπισχνούμενοι πείθειν, ὡς θυσίαις τε καὶ εὐχαῖς καὶ ἐπῳδαῖς γοητεύοντες, ἰδιώτας τε καὶ ὅλας οἰκίας καὶ πόλεις χρημάτων χάριν ἐπιχειρῶσιν κατʼ ἄκρας ἐξαιρεῖν, τούτων δὲ ὃς ἂν ὀφλὼν εἶναι δόξῃ, τιμάτω τὸ δικαστήριον αὐτῷ κατὰ
909cHiçbir hür kimse onların yanına hiçbir zaman gitmesin; kanun koruyucularının belirlediği yiyeceği kölelerden alsınlar. Ölünce sınırların dışına gömülmeden atılsın; bir hür kimse onu gömmeye katılırsa, isteyen herkesin açacağı dinsizlik davasıyla yargılanabilsin. Şehre yaraşır çocuklar bırakırsa, yetimlere bakanlar, babalarının hüküm giydiği günden itibaren onlara da yetim gibi, öteki yetimlerden hiç geri kalmadan baksınlar.
νόμον δεδέσθαι μὲν ἐν τῷ τῶν μεσογέων δεσμωτηρίῳ, προσιέναι δὲ αὐτοῖς μηδένα ἐλεύθερον μηδέποτε, τακτὴν δὲ ὑπὸ τῶν νομοφυλάκων αὐτοὺς τροφὴν παρὰ τῶν οἰκετῶν λαμβάνειν. ἀποθανόντα δὲ ἔξω τῶν ὁρίων ἐκβάλλειν ἄταφον· ἐὰν δέ τις ἐλεύθερος συνθάπτῃ, δίκας ἀσεβείας τῷ ἐθέλοντι λαγχάνειν ὑπεχέτω. παῖδας δὲ ἂν μὲν καταλείπῃ τῇ πόλει ἱκανούς, οἱ τῶν ὀρφανῶν ἐπιμελούμενοι καὶ τούτων ὡς ὄντων
909dBütün bunlara ek olarak ortak bir kanun konmalıdır: Bu kanun insanların çoğunun tanrılara karşı işte ve sözde daha az kusur işlemesini, kanuna aykırı olarak tanrı işleri yürütmek yasak olduğu için de daha az akılsız olmalarını sağlar. Herkes için yalın olarak şu kanun konsun: Kimse kendi evinde mabet bulundurmasın. Biri kurban sunmayı aklına koyarsa, sunmak için kamu mabetlerine gitsin ve kurbanları, bunların arınma işlerine bakan rahiplere ve rahibelere teslim etsin.
ὀρφανῶν ἐπιμελείσθων μηδὲν χεῖρον τῶν ἄλλων ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἧς ἂν ὁ πατὴρ αὐτῶν ὄφλῃ τὴν δίκην.
κοινὸν δʼ ἐπὶ τούτοις πᾶσιν νόμον κεῖσθαι χρεών, ὃς ἐλάττω τε εἰς θεοὺς αὐτῶν τοὺς πολλοὺς ἔργῳ καὶ λόγῳ πλημμελεῖν ἂν ποιοῖ, καὶ δὴ καὶ ἀνοήτους ἧττον γίγνεσθαι, διὰ τὸ μὴ ἐξεῖναι θεοπολεῖν παρὰ νόμον. ἔστω γὰρ νόμος ὅδε τοῖς σύμπασιν κείμενος ἁπλῶς· Ἱερὰ μηδὲ εἷς ἐν ἰδίαις οἰκίαις ἐκτήσθω· θύειν δʼ ὅταν ἐπὶ νοῦν ἴῃ τινί, πρὸς τὰ δημόσια ἴτω θύσων, καὶ τοῖς ἱερεῦσί τε καὶ ἱερείαις ἐγχειριζέτω
909eDilediği kişiyle birlikte kendisi de dua etsin.
Bunlar şu sebeplerle yapılsın: Mabet kurmak ve tanrıları yerleştirmek kolay değildir; bunu doğru yapmak büyük bir düşünce ister. Oysa özellikle bütün kadınların, her bakımdan hasta olanların, tehlikede olanların ve herhangi bir şekilde darda kalanların, ya da tersine bir bolluğa kavuşanların âdeti şudur: Ellerinde ne varsa hemen adarlar; tanrılara, daimōnlara ve tanrıların çocuklarına kurbanlar sunacaklarına ve mabetler kuracaklarına söz verirler. Korkudan uyanıkken gördükleri hayaller ve rüyalar yüzünden, aynı şekilde hatırladıkları pek çok görüntü yüzünden, her birine karşı bir çare arayarak bütün evleri ve bütün köyleri, temiz yerlerde ve nereye denk gelirse oraya kurdukları sunaklarla ve mabetlerle doldururlar.
τὰ θύματα, οἷς ἁγνεῖαι τούτων ἐπιμελεῖς. συνευξάσθω δὲ αὐτός τε καὶ ὃν ἂν ἐθέλῃ μετʼ αὐτοῦ συνεύχεσθαι.
ΑΘ. ταῦτα δὲ γιγνόμενα τῶν τοιῶνδε χάριν ἔστω. ἱερὰ καὶ θεοὺς οὐ ῥᾴδιον ἱδρύεσθαι, μεγάλης δὲ διανοίας τινὸς ὀρθῶς δρᾶν τὸ τοιοῦτον, ἔθος τε γυναιξί τε δὴ διαφερόντως πάσαις καὶ τοῖς ἀσθενοῦσι πάντῃ καὶ κινδυνεύουσι καὶ ἀποροῦσιν, ὅπῃ τις ἂν ἀπορῇ, καὶ τοὐναντίον ὅταν εὐπορίας τινὸς λάβωνται, καθιεροῦν τε τὸ παρὸν ἀεὶ καὶ θυσίας εὔχεσθαι καὶ ἱδρύσεις
910aBütün bunlar yüzünden şimdi söylenen kanuna göre davranmak gerekir; buna ek olarak dinsizler yüzünden de: Onlar bu işlerde de hile yapıp kendi evlerinde mabetler ve sunaklar kurarak tanrıları kurbanlar ve dualarla gizlice yatıştırdıklarını sanmasınlar; adaletsizliği sınırsızca büyütüp hem kendilerini hem de onlara göz yuman, kendilerinden daha iyi insanları tanrılar önünde suçlu duruma düşürmesinler; böylece bütün şehir de dinsizlerin cezasını bir bakıma hak ederek çekmesin.
ὑπισχνεῖσθαι θεοῖς καὶ δαίμοσιν καὶ παισὶν θεῶν, ἔν τε φάσμασιν ἐγρηγορότας διὰ φόβους καὶ ἐν ὀνείροις, ὡς δʼ αὕτως ὄψεις πολλὰς ἀπομνημονεύοντας ἑκάσταισί τε αὐτῶν ἄκη ποιουμένους, βωμοὺς καὶ ἱερὰ πάσας μὲν οἰκίας, πάσας δὲ κώμας ἔν τε καθαροῖς ἱδρυομένους ἐμπιμπλάναι καὶ ὅπῃ τις ἔτυχε τῶν τοιούτων. ὧν ἕνεκα χρὴ πάντων ποιεῖν κατὰ τὸν νῦν λεγόμενον νόμον· πρὸς τούτοις δὲ ἕνεκα τῶν ἀσεβούντων,
910bKanun koyucuyu tanrı suçlamayacaktır; çünkü şu kanun konsun: Kimse kendi evinde tanrılar için mabet bulundurmasın.
ἵνα μὴ καὶ ταῦτα κλέπτοντες ταῖς πράξεσιν, ἱερά τε καὶ βωμοὺς ἐν ἰδίαις οἰκίαις ἱδρυόμενοι, λάθρᾳ τοὺς θεοὺς ἵλεως οἰόμενοι ποιεῖν θυσίαις τε καὶ εὐχαῖς, εἰς ἄπειρον τὴν ἀδικίαν αὐξάνοντες αὑτοῖς τε ἐγκλήματα πρὸς θεῶν ποιῶνται καὶ τοῖς ἐπιτρέπουσιν, οὖσιν αὐτῶν βελτίοσιν, καὶ πᾶσα οὕτως ἡ πόλις ἀπολαύῃ τῶν ἀσεβῶν τρόπον τινὰ δικαίως. τὸν μὲν δὴ νομοθέτην ὁ θεὸς οὐ μέμψεται· κείσθω γὰρ νόμος οὗτος· μὴ κεκτῆσθαι θεῶν ἐν ἰδίαις οἰκίαις ἱερά, τὸν δὲ
910cKamu mabetleri dışında başka mabetleri olduğu ve ayin yaptığı ortaya çıkan biri, erkek ya da kadın, büyük ve dine aykırı haksızlıklardan hiçbirini yapmamışsa, bunu fark eden kanun koruyucularına bildirsin; onlar da hususî mabetlerin kamu mabetlerine taşınmasını emretsinler, söz dinlemezse taşınıncaya kadar cezalandırsınlar. Ama biri çocukların değil dine aykırı yetişkin adamların işleyeceği türden bir dinsizlik işlediği ortaya çıkarsa — ister kendi evinde mabet kurmuş ister kamu mabetlerinde herhangi tanrılara kurban sunmuş olsun —, temiz olmadığı hâlde kurban sunduğu için ölümle cezalandırılsın.
φανέντα κεκτημένον ἕτερα καὶ ὀργιάζοντα πλὴν τὰ δημόσια, ἐὰν μὲν ἄδικον μηδὲν τῶν μεγάλων καὶ ἀνοσίων εἰργασμένος ἀνὴρ ἢ καὶ γυνὴ κεκτῆταί τις, ὁ μὲν αἰσθανόμενος καὶ εἰσαγγελλέτω τοῖς νομοφύλαξιν, οἱ δὲ προσταττόντων εἰς τὰ δημόσια ἀποφέρειν ἱερὰ τὰ ἴδια, μὴ πείθοντες δὲ ζημιούντων ἕως ἂν ἀπενεχθῇ· ἐὰν δέ τις ἀσεβήσας μὴ παιδίων ἀλλʼ ἀνδρῶν ἀσέβημα ἀνοσίων γένηται φανερός, εἴτε ἐν ἰδίοις ἱδρυσάμενος εἴτʼ ἐν δημοσίοις θύσας ἱερὰ θεοῖς
910dBunun çocukça bir iş olup olmadığına kanun koruyucuları karar versin, sonra onları mahkemeye çıkarıp haklarındaki dinsizlik cezasını uygulasınlar.
οἱστισινοῦν, ὡς οὐ καθαρὸς ὢν θύων θανάτῳ ζημιούσθω. τὸ δὲ παίδειον ἢ μὴ κρίναντες οἱ νομοφύλακες, εἰς τὸ δικαστήριον οὕτως εἰσαγαγόντες, τὴν τῆς ἀσεβείας δίκην τούτοις ἐπιτελούντων.