XII. Kitap
941aAtinalı: Biri elçi ya da haberci olarak bir başka şehre giderken kendi şehri adına yalan söyleyerek görevini kötüye kullanırsa, gönderildiği mesajları olduğu gibi iletmezse ya da düşmanlardan veya dostlardan getirdiği mesajları doğru aktarmadığı ortaya çıkarsa, bu kimselere Hermes'in ve Zeus'un haberlerine ve emirlerine kanuna aykırı olarak saygısızlık etmiş kişiler olarak dava açılsın; mahkûm olursa, ne çekmesi ya da ne ödemesi gerektiği takdir edilsin.
ΑΘ. ἐὰν ὡς πρεσβευτής τις ἢ κῆρυξ καταψευδόμενος τῆς πόλεως παραπρεσβεύηται πρός τινα πόλιν, ἢ πεμπόμενος μὴ τὰς οὔσας πρεσβείας ἐφʼ αἷς πέμπεται ἀπαγγέλλῃ, ἢ πάλιν αὖ παρὰ τῶν πολεμίων ἢ καὶ φίλων μὴ τὰ παρʼ ἐκείνων ὀρθῶς ἀποπρεσβεύσας γένηται φανερὸς ἢ κηρυκεύσας, γραφαὶ κατὰ τούτων ἔστων ὡς Ἑρμοῦ καὶ Διὸς ἀγγελίας καὶ ἐπιτάξεις παρὰ νόμον ἀσεβησάντων, τίμημα δὲ ὅτι χρὴ
941bMal çalmak hür insana yakışmayan, açıkça gasp etmekse utanmazca bir iştir. Zeus'un oğullarından hiçbiri hileden ya da zordan hoşlanıp bu ikisinden birine yeltenmemiştir. O hâlde kimse şairlerin ya da başka birtakım masal anlatıcılarının bu konudaki yanlış sözlerine aldanıp, çalarken ya da zorla alırken çirkin bir şey yapmadığına, tanrıların kendilerinin yaptığını yaptığına inanmasın. Çünkü bu ne doğrudur ne de akla yakındır; kanuna aykırı olarak böyle bir şey yapan kişi asla ne bir tanrıdır ne de tanrıların çocuğudur. Bunu bilmek de bütün şairlerden çok kanun koyucuya düşer.
πάσχειν ἢ ἀποτίνειν, ἐὰν ὄφλῃ.
κλοπὴ μὲν χρημάτων ἀνελεύθερον, ἁρπαγὴ δὲ ἀναίσχυντον· τῶν Διὸς δὲ ὑέων οὐδεὶς οὔτε δόλοις οὔτε βίᾳ χαίρων ἐπιτετήδευκεν τούτοιν οὐδέτερον. μηδεὶς οὖν ὑπὸ ποιητῶν μηδʼ ἄλλως ὑπό τινων μυθολόγων πλημμελῶν περὶ τὰ τοιαῦτα ἐξαπατώμενος ἀναπειθέσθω, καὶ κλέπτων ἢ βιαζόμενος οἰέσθω μηδὲν αἰσχρὸν ποιεῖν ἀλλʼ ἅπερ αὐτοὶ θεοὶ δρῶσιν· οὔτε γὰρ ἀληθὲς οὔτʼ εἰκός, ἀλλʼ ὅς τι δρᾷ τοιοῦτον παρανόμως, οὔτε θεὸς οὔτε παῖς ἐστίν ποτε θεῶν,
941cSözümüze inanan iyi talihlidir, bütün zaman boyunca da öyle kalsın. İnanmayan ise bundan sonra şöyle bir kanunla mücadele etsin: Biri kamuya ait büyük ya da küçük bir şey çalarsa, aynı ceza gerekir. Çünkü küçük bir şey çalan, aynı hırsla ama daha az bir güçle çalmıştır; daha büyük bir şeyi kendisi koymadığı yerden kaldıran da tam olarak haksızlık etmiştir.
ταῦτα δὲ νομοθέτῃ μᾶλλον προσήκει γιγνώσκειν ἢ ποιηταῖς σύμπασιν. ὁ μὲν οὖν πεισθεὶς ἡμῶν τῷ λόγῳ εὐτυχεῖ τε καὶ εἰς χρόνον ἅπαντα εὐτυχοῖ, ὁ δὲ ἀπιστήσας τὸ μετὰ ταῦτα τοιῷδέ τινι μαχέσθω νόμῳ· ἐάν τίς τι κλέπτῃ δημόσιον μέγα ἢ καὶ σμικρόν, τῆς αὐτῆς δίκης δεῖ. μικρόν τι γὰρ ὁ κλέπτων ἔρωτι μὲν ταὐτῷ, δυνάμει δὲ ἐλάττονι
941dBu yüzden kanun, ikisinden birini çaldığı şey daha küçük diye ötekinden daha hafif cezalandırmayı uygun görmez; aradaki fark, birinin belki hâlâ tedavi edilebilir, ötekinin ise tedavi edilemez olmasındadır.
Atinalı: Biri bir yabancıyı ya da bir köleyi kamu malından bir şey çalarken mahkemede mahkûm ettirirse, bu kişi muhtemelen tedavi edilebilir olduğu için, ne çekmesi ya da ne kadar ceza ödemesi gerektiğine mahkeme karar versin.
κέκλοφεν, ὅ τε τὸ μεῖζον κινῶν οὐ καταθέμενος ὅλον ἀδικεῖ· δίκης οὖν οὐδέτερον οὐδετέρου ἐλάττονος ἕνεκα μεγέθους τοῦ κλέμματος ὁ νόμος ἀξιοῖ ζημιοῦν, ἀλλὰ τῷ τὸν μὲν ἴσως ἂν ἰάσιμον ἔτʼ εἶναι, τὸν δʼ ἀνίατον.
ΑΘ. ξένον μὲν δὴ τῶν δημοσίων ἢ δοῦλον ἄν τίς τι κλέπτοντα ἐν δικαστηρίῳ ἕλῃ, ὡς ἰασίμῳ ἐκ τῶν εἰκότων ὄντι, τί χρὴ παθεῖν ἢ τίνα ζημίαν
942aAma bizim yetiştireceğimiz gibi yetişmiş bir vatandaş, suçüstü yakalansın yakalanmasın, vatanını soyarken ya da ona zorla el koyarken mahkûm edilirse, neredeyse tedavi edilemez biri olarak ölümle cezalandırılmalıdır.
Askerî seferler için pek çok öğüt verilir, yerinde olarak pek çok kanun da konur. Ama en önemlisi şudur: Hiç kimse, ne erkek ne kadın, hiçbir zaman başsız kalmamalı; kimsenin psykhēsi, ne ciddi işlerde ne de oyunda kendi başına, kendi kafasına göre bir şey yapmaya alışmamalı. Herkes savaşta da barışta da daima komutanına bakarak, onun peşinden giderek yaşamalı, en küçük işlerde bile onun yönetimine uymalı: Biri emrettiğinde dursun, yürüsün, idman yapsın, yıkansın, yemek yesin, gece nöbet tutmak ve haber iletmek için kalksın; tehlikelerin ortasında bile komutanların işareti olmadan ne birini kovalasın ne de geri çekilsin. Kısacası psykhē alışkanlıklarla öyle eğitilmeli ki, başkalarından ayrı bir şey yapmayı hiç bilmesin, aklından bile geçirmesin; herkesin hayatı her şeyde olabildiğince toplu, birlikte ve ortak olsun. Savaşta kurtuluş ve zafer için bundan daha güçlü, daha iyi ve daha ustaca bir şey ne vardır ne de olabilir. Barışta da çocukluktan başlayarak bunun, yani başkalarına komuta etmenin ve başkalarının komutasına girmenin alıştırması yapılmalıdır. Başsızlık ise bütün insanların ve insanların emrindeki hayvanların hayatından tamamen söküp atılmalıdır.
ἀποτίνειν αὐτὸν ἡ κρίσις γιγνέσθω· τὸν δὲ ἀστὸν καὶ τεθραμμένον ὡς ἔσται τεθραμμένος, ἂν πατρίδα συλῶν ἢ βιαζόμενος ἁλίσκηται, ἐάντʼ ἐπʼ αὐτοφώρῳ ἐάντε μή, σχεδὸν ὡς ἀνίατον ὄντα θανάτῳ ζημιοῦν.
στρατιῶν δὲ ἕνεκα πολλὴ μὲν συμβουλή, πολλοὶ δὲ νόμοι γίγνονται κατὰ τρόπον, μέγιστον δὲ τὸ μηδέποτε ἄναρχον μηδένα εἶναι, μήτʼ ἄρρενα μήτε θήλειαν, μηδέ τινος ἔθει ψυχὴν εἰθίσθαι μήτε σπουδάζοντος μήτʼ ἐν παιδιαῖς
αὐτὸν ἐφʼ αὑτοῦ τι κατὰ μόνας δρᾶν, ἀλλʼ ἔν τε πολέμῳ παντὶ καὶ ἐν εἰρήνῃ πάσῃ πρὸς τὸν ἄρχοντα ἀεὶ βλέποντα καὶ συνεπόμενον ζῆν, καὶ τὰ βραχύταθʼ ὑπʼ ἐκείνου κυβερνώμενον, οἷον ἑστάναι θʼ ὅταν ἐπιτάττῃ τις καὶ πορεύεσθαι καὶ γυμνάζεσθαι καὶ λοῦσθαι καὶ σιτεῖσθαι καὶ ἐγείρεσθαι νύκτωρ εἴς τε φυλακὰς καὶ παραγγέλσεις, καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς κινδύνοις μήτε τινὰ διώκειν μήθʼ ὑποχωρεῖν ἄλλῳ ἄνευ τῆς
τῶν ἀρχόντων δηλώσεως, ἑνί τε λόγῳ τὸ χωρίς τι τῶν ἄλλων πράττειν διδάξαι τὴν ψυχὴν ἔθεσι μήτε γιγνώσκειν μήτʼ ἐπίστασθαι τὸ παράπαν, ἀλλʼ ἁθρόον ἀεὶ καὶ ἅμα καὶ κοινὸν τὸν βίον ὅτι μάλιστα πᾶσι πάντων γίγνεσθαι—τούτου γὰρ οὔτʼ ἔστιν οὔτε ποτὲ μὴ γένηται κρεῖττον οὔτε ἄμεινον οὔτε τεχνικώτερον εἰς σωτηρίαν τὴν κατὰ πόλεμον καὶ νίκην— τοῦτο ἐν εἰρήνῃ μελετητέον εὐθὺς ἐκ τῶν παίδων, ἄρχειν τε ἄλλων ἄρχεσθαί θʼ ὑφʼ ἑτέρων· τὴν δʼ ἀναρχίαν ἐξαιρετέον
942dAyrıca bütün koro danslarını savaştaki kahramanlığı gözeterek yapmalı; her türlü çevikliği ve beceriyi de aynı amaçla kazanmalı; yiyecek ve içecek sıkıntısına, soğuğa ve sıcağa, sert yatağa dayanmaya alışmalı. En önemlisi de başın ve ayakların gücünü yabancı örtülerle sarıp bozmamalı, onların kendi doğal başlıklarının ve ayakkabılarının oluşmasını ve tabiatını yok etmemelidir.
ἐκ παντὸς τοῦ βίου ἁπάντων τῶν ἀνθρώπων τε καὶ τῶν ὑπʼ ἀνθρώπους θηρίων. καὶ δὴ καὶ χορείας πάσας εἰς τὰς ἀριστείας τὰς κατὰ πόλεμον βλεπούσας χορεύειν, καὶ ὅλην εὐκολίαν τε καὶ εὐχέρειαν ἐπιτηδεύειν τῶν αὐτῶν εἵνεκα, καρτερήσεις τε αὖ σίτων καὶ ποτῶν καὶ χειμώνων καὶ τῶν ἐναντίων καὶ κοίτης σκληρᾶς, καὶ τὸ μέγιστον, τὴν τῆς κεφαλῆς καὶ ποδῶν δύναμιν μὴ διαφθείρειν τῇ τῶν ἀλλοτρίων σκεπασμάτων περικαλυφῇ, τὴν τῶν οἰκείων ἀπολλύντας
942eAtinalı: Çünkü bunlar bedenin uçlarıdır; korunduklarında bütün bedenin en büyük gücünü sağlarlar, korunmadıklarında tam tersini. Biri bütün bedene en çok hizmet eden, öteki ise tabiatça bütün asıl hisleri kendinde taşıdığı için onu en çok yöneten kısımdır.
πίλων τε καὶ ὑποδημάτων γένεσιν καὶ φύσιν·
ΑΘ. ταῦτα γὰρ ἀκρωτήρια ὄντα σῳζόμενά τε ἔχει μεγίστην δύναμιν παντὸς τοῦ σώματος καὶ τοὐναντίον ἐναντίως, καὶ τὸ μὲν ὑπηρετικώτατον ἅπαντι τῷ σώματι, τὸ δὲ ἀρχικώτατον, ἔχον
943aBir genç savaş hayatı hakkında bu övgüyü işitmeli, kanunları da şunlar olmalıdır: Askere yazılan ya da bir birliğe ayrılmış olan sefere katılsın. Biri komutanlar izin vermediği hâlde korkaklık yüzünden katılmazsa, savaş yöneticileri ordudan dönünce onların önünde askerlikten kaçma davaları açılsın. Seferde bulunmuş olanlar sınıf sınıf ayrı yargılasın: ağır piyadeler, atlılar ve öteki savaş sınıflarının her biri aynı şekilde. Ağır piyadeyi ağır piyadelerin, atlıyı atlıların, ötekileri de aynı şekilde kendi silah arkadaşlarının önüne çıkarsınlar.
τὰς κυρίας ἁπάσας αἰσθήσεις αὐτοῦ φύσει. ἔπαινον μὲν δὴ τοῦτον ἀκούειν τὸν νέον χρῆν δοκεῖν πολεμικοῦ περὶ βίου, νόμους δʼ αὖ τούσδε· Στρατεύεσθαι τὸν καταλεγέντα ἢ τὸν ἐν μέρει τινὶ τεταγμένον. ἐὰν δέ τις ἐκλείπῃ τινὶ κάκῃ μὴ στρατηγῶν ἀφέντων, γραφὰς ἀστρατείας εἶναι πρὸς τοὺς πολεμικοὺς ἄρχοντας, ὅταν ἔλθωσιν ἀπὸ στρατοπέδου, δικάζειν δὲ τοὺς στρατεύσαντας ἑκάστους χωρίς, ὁπλίτας τε καὶ ἱππέας καὶ τἆλλα ἐμπολέμια ἕκαστα ὡσαύτως, καὶ
943bBiri mahkûm olursa, bütün kahramanlık ödülleri için asla yarışamasın, başkasına askerlikten kaçma davası açamasın, bu konularda kimseyi suçlayamasın; mahkeme bunlara ek olarak ne çekmesi ya da ne ödemesi gerektiğini de takdir etsin. Bundan sonra, askerlikten kaçma davaları karara bağlanınca, her sınıfın komutanları yeniden bir toplantı yapsın ve dileyen kahramanlık ödülleri için kendi sınıfı içinde yarışsın. Önceki bir savaşla ilgili hiçbir kanıt ya da tanıkların doğrulamasını getirmesin, yalnız o sırada yapılmış seferle ilgili olanları getirsin.
εἰσάγειν ὁπλίτας μὲν εἰς τοὺς ὁπλίτας, ἱππέας δὲ εἰς τοὺς ἱππέας καὶ τοὺς ἄλλους δὲ κατὰ ταὐτὰ εἰς τοὺς αὑτῶν συννόμους· ἐὰν δέ τις ὄφλῃ, ὑπάρχειν μὲν αὐτῷ μήποτε τῆς ὅλης ἀριστείας ἀγωνιστῇ γενέσθαι μηδὲ ἀστρατείας ἄλλον γράψασθαί ποτε μηδὲ κατηγόρῳ τούτων πέρι γενέσθαι, πρὸς τούτοις δʼ ἔτι προστιμᾶν αὐτῷ τὸ δικαστήριον ὅτι χρὴ παθεῖν ἢ ἀποτίνειν. μετὰ δὲ ταῦτα, ἐκδικασθεισῶν τῶν τῆς ἀστρατείας δικῶν, πάλιν ἑκάστων ἄρχοντας ποιῆσαι σύλλογον,
943cHer sınıfta zafer ödülü zeytin dalından bir taç olsun. Kazanan bunu savaş tanrılarından istediğinin tapınağına üzerine yazı yazarak adasın; bu taç, bütün hayatı boyunca birincilik, ikincilik ve üçüncülük ödüllerinin değerlendirilmesinde bir tanıklık olsun. Biri sefere katılıp da komutanlar onu eve götürmeden vaktinden önce dönerse, askerlikten kaçma davalarının görüldüğü aynı kimseler önünde ona saftan kaçma davası açılsın; mahkûm olanlara da daha önce konmuş cezalar uygulansın.
ἀριστείων δὲ πέρι κρίνεσθαι τὸν βουλόμενον ἐν τοῖς αὑτῶν ἔθνεσιν, μὴ περὶ προτέρου πολέμου μηδὲν παρεχόμενον μήτε τεκμήριον μήτε μαρτύρων πιστώσεις λόγων, αὐτῆς δὲ περὶ τῆς στρατείας τῆς τότε γενομένης αὐτοῖς. στέφανον δὲ τὸ νικητήριον ἑκάστοις εἶναι θαλλοῦ· τοῦτον δὲ εἰς τὰ τῶν πολεμικῶν θεῶν ἱερά, ὧν ἄν τις βούληται, γράψαντα ἀναθεῖναι μαρτύριον εἰς τὴν τῶν ἀριστείων κρίσιν παντὸς τοῦ βίου καὶ τὴν τῶν δευτέρων καὶ τρίτων. ἐὰν δὲ στρατεύσηται
943dBirine dava açan herkes, gücü yettiğince, ne isteyerek ne de istemeyerek birinin başına yalan yere bir ceza getirmekten korkmalıdır. Çünkü Dikē'ye, yani Adalet'e, Hayâ'nın (Aidōs) bakire kızı denir, bu da doğru söylenmiştir; yalan ise tabiatça hem hayâyı hem adaleti öfkelendirir. Dolayısıyla başka konularda da yargıyı yanıltmaktan sakınmalı, ama özellikle savaşta silah atma konusunda dikkatli olmalı: Biri zorunluluk yüzünden silah atmayı yanlış değerlendirip onu ayıplanacak bir utanç sayarak, hak etmeyen birine hak etmediği davalar açmasın.
μέν τις, μὴ ἀπαγαγόντων δὲ τῶν ἀρχόντων οἴκαδε προαπέλθῃ τοῦ χρόνου, λιποταξίου τούτων εἶναι γραφὰς ἐν τοῖς αὐτοῖς οἷς περὶ τῆς ἀστρατείας, ὀφλοῦσίν τε τιμωρίαι ἐπέστωσαν αἵπερ καὶ πρόσθεν ἐτέθησαν. χρὴ μὲν δὴ πᾶσαν ἐπιφέροντα δίκην ἀνδρὶ πάντʼ ἄνδρα φοβεῖσθαι τὸ μήτε ἐπενεγκεῖν ψευδῆ τιμωρίαν, μήτʼ οὖν ἑκόντα μήτʼ ἄκοντα
943eAtinalı: Bu ikisini birbirinden ayırmak hiç kolay değildir; yine de kanun bir şekilde, tek tek durumlara bakarak ayırmaya çalışmalıdır.
κατὰ δύναμιν—παρθένος γὰρ Αἰδοῦς Δίκη λέγεταί τε καὶ ὄντως εἴρηται, ψεῦδος δὲ αἰδοῖ καὶ δίκῃ νεμεσητὸν κατὰ φύσιν—τῶν τε οὖν ἄλλων εὐλαβεῖσθαι πέρι πλημμελεῖν εἰς δίκην, διαφερόντως δὲ καὶ τῆς τῶν κατὰ πόλεμον ὅπλων ἀποβολῆς, μὴ διαμαρτών τις ἄρα τῶν ἀναγκαίων ἀποβολῶν, ὡς αἰσχρὰς αὐτὰς εἰς ὄνειδος τιθείς, ἀναξίῳ ἀναξίας ἐπάγῃ δίκας.
ΑΘ. ῥᾴδιον μὲν οὖν οὐδαμῶς διορίσαι τούτων θάτερον,
944aBir hikâyeden yararlanarak şunu söyleyelim: Patroklos silahları olmadan çadıra getirilip yeniden canlansaydı (böyle şeyler binlerce kişinin başına gelmiştir) ve şairin dediğine göre tanrıların Thetis'le evlenirken Peleus'a çeyiz olarak verdiği o eski silahlar da Hektor'un elinde kalsaydı, o zamanın kötü kimseleri Menoitios'un oğlunu silahlarını attı diye ayıplayabilirdi. Ayrıca uçurumlardan atılıp, denizde ya da fırtınalı havalarda büyük bir sel aniden onları kapıp götürünce silahlarını kaybedenler vardır. İnsan daha binlerce böyle örnek sayarak teselli edebilir ve kolayca kötülenebilecek bir kusuru güzel gösterebilir.
ὅμως δὲ χρὴ τὸν νόμον ἁμῶς γέ πως ὁρίζειν πειρᾶσθαι κατὰ μέρη. μύθῳ δὴ προσχρώμενοι ἅμʼ εἴπωμεν, εἰ κομισθεὶς ἐπὶ σκηνὴν ἄνευ τῶν ὅπλων Πάτροκλος ἔμπνους ἐγένεθʼ, οἷον δὴ μυρίοις συνέπεσεν, τὰ δὲ πρότερα ἐκεῖνα ὅπλα, ἃ Πηλεῖ φησιν ὁ ποιητὴς παρὰ θεῶν προῖκα ἐν τοῖς γάμοις ἐπιδοθῆναι Θέτιδι, ταῦτα δὲ Ἕκτωρ εἶχεν, ἐξῆν ἂν τῶν τότε ὅσοι κακοὶ ὀνειδίζειν ὅπλων ἀποβολὴν τῷ τοῦ Μενοιτίου. ἔτι δὲ ὁπόσοι κατὰ κρημνῶν ῥιφέντες ἀπώλεσαν
944bDaha büyük ve daha çirkin kötülüğü onun zıddından gücümüz yettiğince ayırmalıyız. Bu adların ayıplama için kullanılmasında da bir ayrım vardır: Herkese haklı olarak "kalkanını atan" denemez, ama "silahını kaybeden" denebilir.
ὅπλα, ἢ κατὰ θάλατταν, ἢ χειμώνων ἐν κόποις ὑποδεξαμένης αὐτοὺς ἐξαίφνης πολλῆς ῥύσεως ὕδατος, ἢ μυρίʼ ἂν ἔχοι τις τοιαῦτα παραμυθούμενος ἐπᾴδειν, εὐδιάβολον κακὸν καλλύνων· τεμεῖν δὴ χρεὼν κατὰ δύναμιν τὸ μεῖζον καὶ τὸ δυσχερέστερον κακὸν ἀπὸ τοῦ ἐναντίου. σχεδὸν οὖν ἐν τοῖς ὀνείδεσιν ἔχει τινὰ τομὴν ἡ τούτων τῶν ὀνομάτων ἐπιφορά· ῥίψασπις μὲν γὰρ οὐκ ἐν πᾶσιν ὀνομάζοιτʼ ἂν
944cÇünkü makul ölçüde bir zorla silahı elinden alınan kişi, onu kendi isteğiyle bırakan kişi gibi "kalkanını atan" olmaz; aralarında büsbütün, tamamen bir fark vardır. O hâlde kanunda şöyle denilsin: Biri düşman tarafından yakalanmak üzereyken, silahları da elindeyken geri dönüp kendini savunmaz, onları isteyerek bırakır ya da atarsa, cesaretle gelen güzel ve mesut bir ölüm yerine korkaklıkla gelen çirkin bir hayatı seçmiş olur. Böyle bir silah kaybı için silah atma davası açılsın; daha önce sözü edilen türü ise yargıç dikkatle incelemeyi ihmal etmesin.
δικαίως, ἀποβολεὺς δὲ ὅπλων. οὐχ ὁμοίως γὰρ ὅ τε ἀφαιρεθεὶς μετʼ εἰκυίας βίας γίγνοιτʼ ἂν ῥίψασπις ὅ τε ἀφεὶς ἑκών, διαφέρει δὲ ὅλον που καὶ τὸ πᾶν. ὧδʼ οὖν δὴ λεγέσθω νόμῳ· ἐὰν καταλαμβανόμενός τις ὑπὸ πολεμίων καὶ ἔχων ὅπλα μὴ ἀναστρέφῃ καὶ ἀμύνηται, ἀφῇ δὲ ἑκὼν ἢ ῥίψῃ, ζωὴν αἰσχρὰν ἀρνύμενος μετὰ κάκης μᾶλλον ἢ μετʼ ἀνδρείας καλὸν καὶ εὐδαίμονα θάνατον, τοιαύτης μὲν ὅπλων ἀποβολῆς
944dÇünkü her zaman kötüyü, daha iyi olsun diye cezalandırmak gerekir, talihsizi değil; ondan hiçbir fayda gelmez. Koruyucu silahların gücünü tam tersine çevirip onları atan birine uygun ceza ne olabilir? Bir tanrının bir zamanlar Thessalialı Kaineus'u kadınken erkek tabiatına çevirdiği söylenir; ama insanın bunun tersini yapması mümkün değildir. Yoksa kalkanını atan bir adama, bütün cezalar arasında en çok o doğuşun zıddı olan doğuş, yani erkekken kadına dönüşmek, ceza olarak yakışırdı.
ἔστω δίκη ῥιφθέντων, τῆς δὲ εἰρημένης ἔμπροσθεν ὁ δικάζων μὴ ἀμελείτω σκοπεῖν. τὸν γὰρ κακὸν ἀεὶ δεῖ κολάζειν, ἵνʼ ἀμείνων ᾖ, οὐ τὸν δυστυχῆ· οὐδὲν γὰρ πλέον. ζημία δὴ τῷ τὴν τοιαύτην ἀμυντηρίων ὅπλων εἰς τοὐναντίον ἀφέντι δύναμιν τίς ἄρα γίγνοιτʼ ἂν πρόσφορος; οὐ γὰρ δυνατὸν ἀνθρώπῳ δρᾶν τοὐναντίον ὥς ποτε θεόν φασι δρᾶσαι, Καινέα τὸν Θετταλὸν ἐκ γυναικὸς μεταβαλόντα εἰς ἀνδρὸς φύσιν· ἦν γὰρ ἀνδρὶ ῥιψάσπιδι τρόπον τινὰ πρέπουσα πασῶν
944eAtinalı: Şimdi ise buna en yakın olanı yapalım: Can sevgisinden ötürü hayatının geri kalanında tehlikeye girmemek ve kötü biri olarak olabildiğince uzun yaşamak isteyen kişi ayıp içinde yaşasın diye, bunlar hakkında şu kanun konsun: Savaş silahlarını utanç verici bir şekilde atmaktan mahkûm olan adamı hiçbir komutan ya da başka bir savaş yöneticisi asla asker olarak kullanmasın ve hiçbir safa yerleştirmesin.
μάλιστα ἡ ʼκείνῃ τῇ γενέσει ἐναντία γένεσις, εἰς γυναῖκα ἐξ ἀνδρὸς μεταβαλοῦσα, τιμωρία τούτῳ γενομένη.
ΑΘ. νῦν δʼ ὅτι τούτων ἐγγύτατα φιλοψυχίας ἕνεκα, ἵνα τὸν ἐπίλοιπον βίον μὴ κινδυνεύῃ, ζῇ δὲ ὡς πλεῖστον χρόνον ὢν κακὸς ὀνείδει συνεχόμενος, ἔστω νόμος ὅδε ἐπὶ τούτοις· Ἀνὴρ ὃς ἂν ὄφλῃ δίκην ὡς αἰσχρῶς ἀποβαλὼν ὅπλα πολεμικά, τούτῳ μήτʼ οὖν τις στρατηγὸς μήτʼ ἄλλος ποτὲ τῶν κατὰ πόλεμον
945aYerleştirirse, hesap denetçisi onu cezalandırsın: Kötü adamı safa yerleştiren en yüksek mülk sınıfındansa bin drahmi, ikinci sınıftansa beş mina, üçüncüdense üç mina, dördüncüdense bir mina ödesin. Davadan mahkûm olan ise, tabiatına uygun olarak cesaret isteyen tehlikelerden muaf tutulmasının yanında bir de bedel ödesin: En yüksek sınıftansa bin drahmi, ikinci sınıftansa beş mina, üçüncüdense üç, dördüncü sınıftansa öncekiler gibi bir mina.
ἀρχόντων ὡς ἀνδρὶ στρατιώτῃ χρήσηται μηδʼ εἰς τάξιν κατατάξῃ μηδʼ ἡντινοῦν· εἰ δὲ μή, κατευθύνειν αὐτοῦ τὸν εὔθυνον, ἂν μὲν ᾖ τοῦ μεγίστου τιμήματος ὁ τάξας τὸν κακόν, χιλίας, ἂν δὲ τοῦ δευτέρου, πέντε μνᾶς, ἂν δὲ τοῦ τρίτου, τρεῖς μνᾶς, ἂν δὲ τοῦ τετάρτου, μνᾶν. ὁ δὲ ὀφλὼν τὴν δίκην πρὸς τῷ ἀφεῖσθαι τῶν ἀνδρείων κινδύνων κατὰ φύσιν τὴν αὑτοῦ προσαποτεισάτω μισθόν, χιλίας μέν, ἂν τοῦ μεγίστου τιμήματος ᾖ, πέντε δέ, τοῦ δευτέρου, τρεῖς δέ,
945bPeki, yöneticilerin bir kısmı kurayla, talihe bağlı olarak bir yıllığına, bir kısmı ise önceden seçilmiş kişiler arasından daha uzun yıllar için iş başına geldiğine göre, onların hesap vermesi hakkında söylenecek uygun söz ne olabilir? Bunlardan biri, yükün ağırlığı altında ya da makamın gerektirdiğine kendi gücü yetmediği için eğilip bükülerek bir iş yapar ya da bir söz söylerse, onları denetleyecek yeterli kişi kim olabilir? Aretēde yöneticileri aşan, yöneticilerin yöneticisi olacak birini bulmak hiç kolay değildir; yine de tanrısal birtakım denetçiler bulmaya çalışmalıyız.
ἂν τοῦ τρίτου, μνᾶν δὲ ὡσαύτως, καθάπερ οἱ πρόσθεν, τοῦ τετάρτου μέρους.
εὐθύνων δὴ πέρι τίς ἡμῖν λόγος ἂν εἴη πρέπων ἀρχόντων γενομένων τῶν μὲν κατὰ τύχην κλήρου καὶ ἐπʼ ἐνιαυτόν, τῶν δʼ εἰς πλείονα ἔτη καὶ ἐκ προκρίτων; τῶν δὴ τοιούτων εὐθυντὴς τίς ἱκανός, ἄν τίς τί εἴπῃ σκολιὸν αὐτῶν ⟨ἢ⟩ καμφθεὶς ὑπὸ βάρους μὲν τὴν ἀρχὴν πράξῃ, τῆς δʼ αὑτοῦ δυνάμεως ἐνδείᾳ πρὸς τὴν τῆς ἀρχῆς ἀξίαν; ῥᾴδιον μὲν
945cDurum şudur: Bir geminin ya da bir canlının olduğu gibi, bir devlet düzeninin de çözülmesine yol açabilecek pek çok hayati noktası vardır. Aslında her yana dağılmış tek bir tabiat olan bu noktalara gemide ve canlıda halat, kuşak halatı, sinir gibi pek çok yerde pek çok ad veririz. Denetim de devlet düzeninin ya korunması ya da çözülüp yok olması için en küçük olmayan hayati noktalardan biridir.
οὐδαμῶς εὑρεῖν τῶν ἀρχόντων ἄρχοντα ὑπερβάλλοντα πρὸς ἀρετήν, ὅμως δὲ πειρατέον εὐθυντάς τινας ἀνευρίσκειν θείους. ἔχει γὰρ οὖν οὕτω. πολλοὶ καιροὶ πολιτείας λύσεώς εἰσιν, καθάπερ νεὼς ἢ ζῴου τινός, οὓς ἐντόνους τε καὶ ὑποζώματα καὶ νεύρων ἐπιτόνους, μίαν οὖσαν φύσιν διεσπαρμένην, πολλαχοῦ πολλοῖς ὀνόμασιν προσαγορεύομεν· εἷς δὲ οὗτος οὐ σμικρότατος καιρὸς τοῦ σῴζεσθαί τε καὶ διαλυθεῖσαν
945dÇünkü yöneticileri denetleyenler onlardan daha iyiyse ve bunu kusursuz bir adaletle, kusursuz bir şekilde yapıyorlarsa, bütün ülke ve şehir böylece serpilip mesut olur. Ama yöneticilerin denetimi başka türlü yapılırsa, o zaman bütün yönetim işlerini bir arada tutan adalet çözülür; böylece her makam ötekinden kopar, artık aynı yöne yönelmeyen makamlar tek bir şehri çok şehre böler, onu iç çekişmelerle doldurup çabucak yok eder.
οἴχεσθαι πολιτείαν. ἂν μὲν γὰρ οἱ τοὺς ἄρχοντας ἐξευθύνοντες βελτίους ὦσιν ἐκείνων, καὶ τοῦτʼ ἐν δίκῃ ἀμέμπτῳ τε καὶ ἀμέμπτως, ἡ πᾶσα οὕτω θάλλει τε καὶ εὐδαιμονεῖ χώρα καὶ πόλις· ἐὰν δʼ ἄλλως τὰ περὶ τὰς εὐθύνας τῶν ἀρχόντων γίγνηται, τότε λυθείσης τῆς τὰ πάντα πολιτεύματα συνεχούσης εἰς ἓν δίκης, ταύτῃ πᾶσα ἀρχὴ διεσπάσθη χωρὶς ἑτέρα ἀπʼ ἄλλης, καὶ οὐκ εἰς τὸ αὐτὸ ἔτι νεύουσαι,
945eBu yüzden denetçilerin her türlü aretēde şaşılacak kadar üstün olması kesinlikle gereklidir.
Atinalı: Onların seçimini şöyle bir yolla kuralım: Her yıl, yaz gündönümünden sonra bütün şehir Helios'la Apollon'un ortak kutsal alanında toplanmalı ve herkes tanrıya, kendisi dışında, her bakımdan en iyi saydığı ve elli yaşından küçük olmayan üç kişiyi göstermelidir.
πολλὰς ἐκ μιᾶς τὴν πόλιν ποιοῦσαι, στάσεων ἐμπλήσασαι ταχὺ διώλεσαν. διὸ δὴ δεῖ πάντως τοὺς εὐθύνους θαυμαστοὺς πᾶσαν ἀρετὴν εἶναι.
ΑΘ. τεκταινώμεθα δή τινα τρόπον αὐτῶν τοιάνδε γένεσιν. κατʼ ἐνιαυτὸν ἕκαστον μετὰ τροπὰς ἡλίου τὰς ἐκ θέρους εἰς χειμῶνα συνιέναι χρεὼν πᾶσαν τὴν πόλιν εἰς Ἡλίου κοινὸν καὶ Ἀπόλλωνος τέμενος, τῷ θεῷ ἀποφανουμένους
946aÖne sürülenler arasından en çok oy alanları, sayıları çiftse yarısına kadar seçsinler; tekse en az oy alanı çıkarıp oy sayısına göre ayırarak yarısını bıraksınlar. Bazılarının oyları eşit çıkar da bu yüzden sayı yarıyı aşarsa, fazlalığı yaşça genç olanları ayırarak çıkarsınlar. Kalanları seçip yeniden oylamaya sunsunlar, ta ki oyları eşit olmayan üç kişi kalana kadar.
ἄνδρας αὑτῶν τρεῖς, ὃν ἂν ἕκαστος αὐτῶν ἡγῆται πάντῃ ἄριστον εἶναι, πλὴν αὑτοῦ, μὴ ἔλαττον πεντήκοντα γεγονότα ἐτῶν. τῶν δὲ προκριθέντων οὓς ἂν πλεῖστοι ἐνέγκωσι, τούτους ἐκλέξαι μέχρι τῶν ἡμίσεων, ἐὰν ἄρτιοι γίγνωνται, περιττοὶ δὲ ἐὰν ὦσιν, ἕνα ἀφελεῖν, ᾧ ἂν ἐλάχισται γένωνται, καταλιπεῖν δὲ τοὺς ἡμίσεις αὐτῶν πλήθει τῶν ψήφων ἀποκρίναντας, ἐὰν δέ τισιν ἴσαι γίγνωνται καὶ τὸν ἥμισυν ἀριθμὸν πλείω ποιῶσιν, ἀφελεῖν τὸ πλέον ἀποκρίναντας
946bHepsinin ya da ikisinin oyları eşit çıkarsa, işi iyi kısmete ve talihe bırakıp birinciyi, ikinciyi ve üçüncüyü kurayla ayırsınlar ve onları zeytin dalından taçlarla taçlandırsınlar. Ödülleri verdikten sonra herkese şunu ilan etsinler: Tanrının yardımıyla yeniden kurtuluşa kavuşmuş Magnetler şehri, kendi en iyi üç adamını Helios'a göstermiş ve onları, hükme uydukları sürece, eski kanuna göre Apollon'a ve Helios'a ortak bir ilk ürün adağı olarak sunmuştur.
νεότητι, τοὺς δʼ ἄλλους ἐγκρίναντας φέρειν αὖθις, μέχριπερ ἂν τρεῖς λειφθῶσιν ἄνισοι· ἐὰν δὲ ἢ πᾶσιν ἢ τοῖν δυοῖν ἴσαι γίγνωνται, τῇ ἀγαθῇ μοίρᾳ καὶ τύχῃ ἐπιτρέψαντας, κλήρῳ διελόντας τὸν νικῶντα καὶ δεύτερον καὶ τρίτον στεφανῶσαι θαλλῷ, καὶ τὰ ἀριστεῖα ἀποδόντας πᾶσιν ἀνειπεῖν ὅτι Μαγνήτων ἡ κατὰ θεὸν πάλιν τυχοῦσα σωτηρίας πόλις, ἀποφήνασα αὑτῆς Ἡλίῳ ἄνδρας τοὺς ἀρίστους τρεῖς, ἀκροθίνιον
946cBunlardan ilk yıl on iki denetçi tayin edilsin; her biri yetmiş beş yaşına gelene kadar görevde kalsın; sonra her yıl üç kişi daha eklensin. Bunlar bütün makamları on iki kısma ayırıp hür insanlara yakışan her türlü yolla sorgulayarak incelesinler. Denetçilik yaptıkları süre boyunca, seçildikleri Apollon'la Helios'un kutsal alanında otursunlar.
Ἀπόλλωνι κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον ἀνατίθησι κοινὸν καὶ Ἡλίῳ, ὅσονπερ ἂν ἕπωνται χρόνον τῇ κρίσει. τούτους δὲ πρώτῳ μὲν ἐνιαυτῷ δώδεκα εὐθύνους ἀποδεῖξαι, μέχριπερ ἂν ἑκάστῳ πέντε καὶ ἑβδομήκοντα ἔτη συμβῇ γενόμενα, τὸ λοιπὸν δὲ τρεῖς ἀεὶ προσγιγνέσθων κατʼ ἐνιαυτόν· οὗτοι δὲ τὰς ἀρχὰς πάσας δώδεκα μέρη διελόμενοι πάσαις βασάνοις χρώμενοι ἐλευθέραις ἐλεγχόντων. οἰκούντων δέ, ὅσον ἂν
946dŞehirde yöneticilik yapmış olanları kimi zaman her biri tek başına, kimi zaman birlikte yargıladıktan sonra, çarşıya yazılı levhalar koyarak her makam hakkında, denetçilerin kanaatine göre ne çekmesi ya da ne ödemesi gerektiğini ilan etsinler. Makamlardan biri adil bir şekilde yargılandığını kabul etmezse, denetçileri seçkin yargıçların önüne çıkarsın; denetimden aklanırsa, isterse denetçilerin kendilerini suçlayabilsin.
εὐθύνωσιν χρόνον, ἐν τῷ τοῦ Ἀπόλλωνός τε καὶ Ἡλίου τεμένει, ἐν ᾧπερ ἐκρίθησαν· καὶ τὰ μὲν ἰδίᾳ ἕκαστος, τὰ δὲ καὶ κοινῇ μετʼ ἀλλήλων κρίναντες τοὺς ἄρξαντας τῇ πόλει, ἀποφηνάντων, εἰς τὴν ἀγορὰν γράμματα καταθέντες, περὶ ἑκάστης ἀρχῆς ὅτι χρὴ παθεῖν ἢ ἀποτίνειν κατὰ τὴν τῶν εὐθύνων γνώμην. ἥτις δʼ ἂν τῶν ἀρχῶν μὴ ὁμολογῇ κεκρίσθαι δικαίως, εἰς τοὺς ἐκλεκτοὺς δικαστὰς εἰσαγέτω τοὺς εὐθύνους, καὶ ἐὰν μὲν ἀποφύγῃ τις τὰς εὐθύνας, αὐτῶν τῶν
946eMahkûm olursa, denetçiler ona ölüm cezası biçmişse, başka türlü olamayacağı için yalnızca ölsün; öteki cezalardan iki kat ödenebilecek olanlarda cezanın iki katını ödesin. Bu denetçilerin kendi denetimlerinin kimler tarafından ve nasıl yapılacağını da dinlemek gerekir.
Atinalı: Bütün şehrin kahramanlık ödülüne layık gördüğü bu kişilere, yaşadıkları sürece bütün bayramlarda ön sıralar verilsin.
εὐθύνων κατηγορείτω, ἐὰν ἐθέλῃ· ἐὰν δὲ ἁλῷ, ἐὰν μὲν ᾖ τῳ θανάτου τετιμημένον ὑπὸ τῶν εὐθύνων, ὥσπερ ἀνάγκη, ἁπλῶς θνῃσκέτω, τῶν δʼ ἄλλων τιμημάτων ὧν ἂν δυνατὸν ᾖ διπλῆν τεῖσαι, διπλασίαν τινέτω. τὰς δʼ εὐθύνας αὐτῶν τούτων ἀκούειν χρὴ τίνες ἔσονται καὶ τίνα τρόπον.
ΑΘ. ζῶσι μὲν οὖν τούτοις τοῖς παρὰ πάσης τῆς πόλεως ἀριστείων ἠξιωμένοις
947aAyrıca Yunanlıların ortak kurbanlarına, kutsal heyetlerine ve şehrin katıldığı öteki kutsal törenlere gönderilecek her heyetin başkanları bunlardan seçilsin. Şehirde defne tacıyla süslenenler yalnız bunlar olsun. Hepsi Apollon'un ve Helios'un rahipleri olsun; o yıl rahip olanlardan birinci seçilen her yıl başrahip olsun ve şehir var olduğu sürece yılların sayımına bir ölçü olsun diye onun adı her yıl kayda geçsin.
προεδρίαι τʼ ἐν ταῖς πανηγύρεσι πάσαις ἔστωσαν, ἔτι δὲ τῶν εἰς τοὺς Ἕλληνας κοινῇ θυσιῶν καὶ θεωριῶν καὶ ὅσων ἂν ἑτέρων κοινωνῶσιν ἱερῶν, ἐκ τούτων τοὺς ἄρχοντας τῆς θεωρίας ἑκάστης ἐκπέμπειν, καὶ τούτους μόνους δάφνης στεφάνῳ τῶν ἐν τῇ πόλει κεκοσμημένους εἶναι, καὶ ἱερέας μὲν πάντας τοῦ Ἀπόλλωνός τε καὶ Ἡλίου, ἀρχιέρεων δὲ ἕνα κατʼ ἐνιαυτὸν τὸν πρῶτον κριθέντα τῶν γενομένων ἐκείνῳ τῷ
947bÖldüklerinde cenazelerinin teşhiri, taşınması ve gömülmesi öteki vatandaşlarınkinden farklı olsun. Herkes beyaz giysiler giysin; ağıt ve feryat olmasın. On beş kızdan bir koro ve erkek çocuklardan bir başka koro, cenaze sedirinin çevresinde durup, rahipler için yazılmış bir ilahi gibi bir övgüyü sırayla söylesin, bütün gün boyunca onların mutluluğunu şarkıyla dile getirsin.
ἐνιαυτῷ τῶν ἱερέων, καὶ τοὔνομα ἀναγράφειν τούτου κατʼ ἐνιαυτόν, ὅπως ἂν γίγνηται μέτρον ἀριθμοῦ τοῦ χρόνου, ἕως ἂν ἡ πόλις οἰκῆται. τελευτήσασι δὲ προθέσεις καὶ ἐκφορὰς καὶ θήκας διαφόρους εἶναι τῶν ἄλλων πολιτῶν· λευκὴν μὲν τὴν στολὴν ἔχειν πᾶσαν, θρήνων δὲ καὶ ὀδυρμῶν χωρὶς γίγνεσθαι, κορῶν δὲ χορὸν πεντεκαίδεκα καὶ ἀρρένων ἕτερον περιισταμένους τῇ κλίνῃ ἑκατέρους οἷον ὕμνον πεποιημένον
947cSabah olunca sedirin kendisini spor alanlarındaki gençlerden, ölenin yakınlarının seçeceği yüz kişi mezara taşısın. En önde, her biri savaş donanımını giymiş bekâr gençler yürüsün: atlılar atlarıyla, ağır piyadeler silahlarıyla, ötekiler de aynı şekilde. Erkek çocuklar sedirin önünde onu çevreleyerek atalardan kalma ezgiyi söylesin; kızlar ve çocuk doğurma çağını geçmiş kadınlar arkadan izlesin. Bunların ardından da, öteki cenazelere katılmaları yasak olsa bile, bu mezar temiz olduğu için rahipler ve rahibeler gelsin; tabii Pythia'nın sözü de bunu bu şekilde onaylarsa.
ἔπαινον εἰς τοὺς ἱερέας ἐν μέρει ἑκατέρους ᾄδειν, εὐδαιμονίζοντας ᾠδῇ διὰ πάσης τῆς ἡμέρας· ἕωθεν δʼ εἰς τὴν θήκην φέρειν αὐτὴν μὲν τὴν κλίνην ἑκατὸν τῶν νέων τῶν ἐν τοῖς γυμνασίοις, οὓς ἂν οἱ προσήκοντες τοῦ τελευτήσαντος ἐπιόψωνται, πρώτους δὲ προϊέναι τοὺς ἠιθέους τὴν πολεμικὴν σκευὴν ἐνδεδυκότας ἑκάστους, σὺν τοῖς ἵπποισι μὲν ἱππέας, σὺν δὲ ὅπλοις ὁπλίτας, καὶ τοὺς ἄλλους ὡσαύτως, παῖδας δὲ περὶ αὐτὴν τὴν κλίνην ἔμπροσθεν τὸ πάτριον μέλος ἐφυμνεῖν,
947dMezarları yerin altında, olabildiğince değerli ve eskimeyen taşlardan uzunlamasına bir kemer olarak yapılsın; içinde yan yana konmuş taş sedirler bulunsun. Mutlu bir sona ermiş olanı oraya yerleştirdikten sonra üstünü çepeçevre toprakla örtsünler, bir yanı dışında çevresine ağaçlardan bir koru diksinler; böylece mezar, ileride oraya gömülecekler için toprak örtüsü gerektiğinde, bütün zaman boyunca o yandan genişleyebilsin. Her yıl onlar için musiki, beden ve at yarışmaları düzenlensin.
καὶ κόρας ἑπομένας ἐξόπισθεν ὅσαι τʼ ἂν γυναῖκες τῆς παιδοποιήσεως ἀπηλλαγμέναι τυγχάνωσιν, μετὰ δὲ ταῦτα ἱερέας τε καὶ ἱερείας ὡς καθαρεύοντι τῷ τάφῳ ἕπεσθαι, ἐὰν ἄρα καὶ τῶν ἄλλων εἴργωνται τάφων, ἐὰν καὶ τὸ τῆς Πυθίας οὕτω τε καὶ ταύτῃ σύμψηφον ᾖ. θήκην δὲ ὑπὸ γῆς αὐτοῖς εἰργασμένην εἶναι ψαλίδα προμήκη λίθων ποτίμων καὶ ἀγήρων εἰς δύναμιν, ἔχουσαν κλίνας παρʼ ἀλλήλας λιθίνας
947eAtinalı: Denetimden aklananlara verilen ödüller bunlardır. Ama bunlardan biri, yargılanmış olmasına güvenip yargıdan sonra kötüleşir ve insan tabiatının zaafını gösterirse, kanun dileyen herkesin ona dava açmasını emretsin; dava da mahkemede şöyle görülsün.
κειμένας, οὗ δὴ τὸν μακάριον γεγονότα θέντες, κύκλῳ χώσαντες, πέριξ δένδρων ἄλσος περιφυτεύσουσι πλὴν κώλου ἑνός, ὅπως ἂν αὔξην ὁ τάφος ἔχῃ ταύτην τὴν εἰς τὸν ἅπαντα χρόνον ἐπιδεῆ χώματος τοῖς τιθεμένοις· κατʼ ἐνιαυτὸν δὲ ἀγῶνα μουσικῆς αὐτοῖς καὶ γυμνικὸν ἱππικόν τε θήσουσιν.
ΑΘ. τὰ μὲν δὴ γέρα ταῦτα τοῖς τὰς εὐθύνας διαφυγοῦσιν· ἂν δέ τις τούτων, πιστεύων τῷ κεκρίσθαι, τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν ἐπιδείξῃ κακὸς γενόμενος ὕστερον τῆς κρίσεως, γράφεσθαι μὲν τὸν βουλόμενον αὐτὸν ὁ νόμος προσταττέτω, ὁ δʼ ἀγὼν
948aÖnce bu mahkemede kanun muhafızları, sonra bu denetçilerin hayatta olanları, bunlara ek olarak da seçkin yargıçlar mahkemesi bulunsun. Dava açan, kimi dava ediyorsa onu, "falanca ödüllere ve makamına layık değildir" diyen bir dilekçeyle dava etsin. Sanık mahkûm olursa makamından, mezarından ve kendisine verilmiş öteki onurlardan yoksun bırakılsın. Dava açan oyların beşte birini alamazsa, en yüksek mülk sınıfındansa on iki mina, ikincidense sekiz, üçüncüdense altı, dördüncüdense iki mina ödesin.
ἐν δικαστηρίῳ γιγνέσθω τοιῷδέ τινι τρόπῳ. πρῶτον μὲν νομοφύλακες ἔστωσαν τούτου τοῦ δικαστηρίου, ἔπειτα αὐτῶν τούτων οἱ ζῶντες, πρὸς δὲ τούτοις τὸ τῶν ἐκλεκτῶν δικαστήριον, γραφέσθω δὲ ὁ γραφόμενος, ὃν ἂν γράφηται, λέγουσαν τὴν γραφὴν ἀνάξιον εἶναι τὸν καὶ τὸν τῶν ἀριστείων καὶ τῆς ἀρχῆς· καὶ ἐὰν μὲν ὁ φεύγων ἁλῷ, στερέσθω τῆς ἀρχῆς καὶ τοῦ τάφου καὶ τῶν ἄλλων τῶν δοθεισῶν αὐτῷ τιμῶν, ἐὰν δὲ ὁ διώκων μὴ μεταλάβῃ τὸ πέμπτον μέρος τῶν
948bRhadamanthys'in davaları yargılama biçimi diye anlatılan şeye hayran olmaya değer. O, zamanının insanlarının tanrıların varlığına açıkça inandığını görmüştü; bu da doğaldı, çünkü o zaman insanların çoğu tanrılardan doğmuştu, anlatıldığına göre kendisi de onlardan biriydi. Öyle görünüyor ki davayı hiçbir insan yargıca değil, tanrılara bırakmak gerektiğini düşünüyordu; bu yüzden davaları onun elinde basit ve çabuk sonuçlanıyordu. Tartışılan her konuda taraflara yemin ettiriyor, davayı çabucak ve güvenle bitiriyordu.
ψήφων, τινέτω ὁ μὲν τοῦ μεγίστου τιμήματος δώδεκα μνᾶς, ὀκτὼ δὲ ὁ τοῦ δευτέρου, τρίτου δὲ ἕξ, τετάρτου δὲ δύο.
Ῥαδαμάνθυος δὲ περὶ τὴν λεγομένην κρίσιν τῶν δικῶν ἄξιον ἄγασθαι, διότι κατεῖδεν τοὺς τότε ἀνθρώπους ἡγουμένους ἐναργῶς εἶναι θεούς, εἰκότως, ἅτε κατὰ τὸν τότε χρόνον τῶν πολλῶν ἐκ θεῶν ὄντων, ὧν εἷς ἦν αὐτός, ὥς γε λόγος. ἔοικεν δὴ δικαστῇ μὲν ἀνθρώπων οὐδενὶ διανοούμενος δεῖν ἐπιτρέπειν, θεοῖς δέ, ὅθεν ἁπλαῖ καὶ ταχεῖαι δίκαι ἐκρίνοντʼ αὐτῷ· διδοὺς γὰρ περὶ ἑκάστων τῶν ἀμφισβητουμένων
948cAma şimdi, dediğimiz gibi, insanların bir kısmı tanrıların varlığına hiç inanmıyor, bir kısmı tanrıların bizimle ilgilenmediğini düşünüyor; çoğunun, hem de en kötülerinin kanaati ise tanrıların küçük kurbanları ve dalkavuklukları kabul edip insanlara büyük paralar çalmakta yardım ettikleri ve onları birçok bakımdan büyük cezalardan kurtardıkları yolunda. Bu yüzden Rhadamanthys'in tekhnēsi artık bugünün insanlarına davalarda uygun düşmez.
ὅρκον τοῖς ἀμφισβητοῦσιν ἀπηλλάττετο ταχὺ καὶ ἀσφαλῶς. νῦν δὲ δὴ ὅτε μέρος τι μέν, φαμέν, ἀνθρώπων τὸ παράπαν οὐχ ἡγοῦνται θεούς, οἱ δὲ οὐ φροντίζειν ἡμῶν αὐτοὺς διανοοῦνται, τῶν δὲ δὴ πλείστων ἐστὶ καὶ κακίστων ἡ δόξα ὡς σμικρὰ δεχόμενοι θύματα καὶ θωπείας πολλὰ συναποστεροῦσι χρήματα καὶ μεγάλων σφᾶς ἐκλύονται κατὰ πολλὰ ζημιῶν, οὐκέτι δὴ τοῖς νῦν ἀνθρώποις ἡ Ῥαδαμάνθυος
948dİnsanların tanrılar hakkındaki kanaatleri değiştiğine göre kanunlar da değişmelidir. Akılla kanun koyanlar, davalar açılırken iki tarafın yeminlerini kaldırmalıdır: Birine dava açan suçlamalarını yazmalı ama yemin etmemeli; sanık da aynı şekilde inkârını yazıp yeminsiz olarak yöneticilere teslim etmelidir. Çünkü bir şehirde çok sayıda dava görüldüğünde, taraflardan neredeyse yarısının yalan yere yemin ettiğini iyi bildiğin hâlde, bu insanların ortak sofralarda, başka toplantılarda ve özel ilişkilerde birbirleriyle rahatça bir araya geldiğini görmek korkunç bir şeydir.
ἂν εἴη τέχνη πρέπουσα ἐν δίκαις. μεταβεβληκυιῶν οὖν τῶν περὶ θεοὺς δοξῶν ἐν τοῖς ἀνθρώποις μεταβάλλειν δεῖ καὶ τοὺς νόμους· ἐν γὰρ λήξεσιν δικῶν τοὺς μετὰ νοῦ τιθεμένους νόμους ἐξαιρεῖν χρὴ τοὺς ὅρκους τῶν ἀντιδικούντων ἑκατέρων, καὶ τὸν λαγχάνοντά τῴ τινα δίκην τὰ μὲν ἐγκλήματα γράφειν, ὅρκον δὲ μὴ ἐπομνύναι, καὶ τὸν φεύγοντα κατὰ ταὐτὰ τὴν ἄρνησιν γράψαντα παραδοῦναι τοῖς ἄρχουσιν ἀνώμοτον. δεινὸν γάρ που, δικῶν γʼ ἐν πόλει πολλῶν
948eAtinalı: Şu kanun konsun: Yargıç, yargılamaya başlamadan önce yemin etsin. Kamu adına yöneticileri yeminle ya da kutsal yerlerden getirilen oylarla seçen kişi de her zaman böyle yapsın; koroların ve bütün musikinin yargıcı, beden ve at yarışmalarının gözetmenleri ve hakemleri de, insanların kanaatine göre yalan yere yemin edene hiçbir kazanç getirmeyen bütün işlerde aynı şeyi yapsın.
γενομένων, εὖ εἰδέναι σμικροῦ δεῖν τοὺς ἡμίσεις αὐτῶν ἐπιωρκηκότας, ἐν συσσιτίοις τε ἀλλήλοις εὐχερῶς συγγιγνομένους καὶ ἐν ἄλλαις συνουσίαις τε καὶ ἰδιωτικαῖς συγγενήσεσιν ἑκάστων.
ΑΘ. νόμος δὴ κείσθω δικαστὴν μὲν ὀμνύναι δικάζειν μέλλοντα, καὶ τὸν τὰς ἀρχὰς τῷ κοινῷ καθιστάντα
949aAma inkâr edip yeminle reddedene açıkça büyük bir kazanç sağlıyor gibi görünen bütün konularda, birbirini suçlayan herkes yeminsiz davalarla yargılansın. Genel olarak, mahkemede başkanlık edenler kimsenin inandırıcı olmak için yemin ederek konuşmasına, kendine ve soyuna lanet okumasına, yakışıksız yalvarmalara ya da kadınca acındırmalara başvurmasına izin vermesin; herkes daima adil olanı ağzını bozmadan anlatıp öğrenmeyi sürdürsün. Böyle yapmazsa, yöneticiler onu konunun dışında konuşan biri sayıp her seferinde konuyla ilgili söze geri döndürsün.
διʼ ὅρκων ἢ διὰ φορᾶς ψήφων ἀφʼ ἱερῶν φέροντα δρᾶν ἀεὶ τὸ τοιοῦτον, καὶ κριτὴν αὖ χορῶν καὶ πάσης μουσικῆς καὶ γυμνικῶν τε καὶ ἱππικῶν ἄθλων ἐπιστάτας καὶ βραβέας καὶ ἁπάντων ὁπόσα μὴ φέρει κέρδος κατὰ τὴν ἀνθρωπίνην δόξαν τῷ ἐπιορκοῦντι· τῶν δὲ ὁπόσα ἐξαρνηθέντι καὶ ἐξομοσαμένῳ κέρδος μέγα φανερὸν εἶναι δοκεῖ, ταῦτα δὲ διὰ δικῶν ὅρκων χωρὶς κρίνεσθαι σύμπαντας τοὺς ἐπικαλοῦντας ἀλλήλοις. καὶ τὸ παράπαν ἐν δίκῃ τοὺς προέδρους μὴ
949bYabancıların yabancılarla ilişkisinde ise, şimdi olduğu gibi, istediklerinde birbirlerinden yemin alıp vermeleri geçerli olsun; çünkü bunlar çoğunlukla şehirde yaşlanmayacak, burada yuva kurup kendileri gibi başka kimseleri ülkenin söz sahibi olarak yetiştirmeyeceklerdir. Dava açma konusunda da hepsinin birbirine karşı yargılanması aynı şekilde olsun.
ἐπιτρέπειν μήτε ὀμνύντι λέγειν πιθανότητος χάριν μήτε ἐπαρώμενον ἑαυτῷ καὶ γένει μήτε ἱκετείαις χρώμενον ἀσχήμοσιν μήτε οἴκτοις γυναικείοις, ἀλλὰ τὸ δίκαιον μετʼ εὐφημίας διδάσκοντα καὶ μανθάνοντα ἀεὶ διατελεῖν, εἰ δὲ μή, καθάπερ ἔξω τοῦ λόγου λέγοντος, τοὺς ἄρχοντας πάλιν ἐπανάγειν εἰς τὸν περὶ τοῦ πράγματος ἀεὶ λόγον. ξένῳ δʼ εἶναι πρὸς ξένους, καθάπερ τὰ νῦν, δέχεσθαί τε ὅρκους παρʼ
949cHür biri şehre itaat etmezse, ama bu dayak, hapis ya da ölümü gerektirecek bir şey değil de koro danslarına, alaylara ya da benzeri ortak törenlere veya kamu hizmetlerine, barış zamanındaki kurbanlara ya da savaş vergilerine katılmamakla ilgiliyse, bütün bu durumlarda ilk zorunluluk zararın tazmin edilmesi olsun. Buna uymayanlardan, şehrin ve kanunun tahsil etmekle görevlendirdiği kimseler rehin alsın; rehin alınmasına rağmen itaat etmeyenlerin rehinleri satılsın, para da şehre kalsın. Daha ağır bir ceza gerekiyorsa, her makam itaat etmeyenlere uygun cezaları versin ve emredileni yapmaya razı olana kadar onları mahkemeye çıkarsın.
ἀλλήλων, ἂν ἐθέλωσι, καὶ διδόναι κυρίως—οὐ γὰρ καταγηράσουσιν οὐδʼ ἐννεοττεύοντες ἐν τῇ πόλει ὡς τὸ πολὺ τοιούτους ἄλλους κυρίους τῆς χώρας παρέξονται συντρόφους —δικῶν τε περὶ λήξεως τὸν αὐτὸν τρόπον εἶναι πρὸς ἀλλήλους πᾶσι τὴν κρίσιν.
ὅσα τις ἐλεύθερος ἀπειθεῖ τῇ πόλει, μήτʼ οὖν πληγῶν ἄξια μηδʼ αὖ δεσμῶν μηδὲ θανάτου, περὶ δὲ χορείας τινῶν φοιτήσεων ἢ πομπεύσεων ἢ τοιούτων τινῶν ἄλλων κοινῶν
κοσμήσεων ἢ λῃτουργιῶν, ὁπόσα περὶ θυσίας εἰρηνικῆς ἢ πολεμικῶν εἰσφορῶν εἵνεκα, πάντων τῶν τοιούτων τὴν πρώτην ἀνάγκην ἰατὴν εἶναι τῆς ζημίας, τοῖς δὲ μὴ πειθομένοις ἐνεχυρασίαν τούτοις οἷς ἂν πόλις ἅμα καὶ νόμος εἰσπράττειν προστάττῃ, τῶν δὲ ἀπειθούντων ταῖς ἐνεχυρασίαις πρᾶσιν τῶν ἐνεχύρων εἶναι, τὸ δὲ νόμισμα γίγνεσθαι τῇ πόλει· ἐὰν δὲ ζημίας δέωνται πλείονος, τὰς ἀρχὰς ἑκάστας τοῖς ἀπειθοῦσι τὰς πρεπούσας ζημίας ἐπιβαλλούσας
949eTopraktan elde edilen kazanç dışında para kazanmayan ve ticaret yapmayan bir şehir, vatandaşlarının ülke dışına yolculuğu ve başka yerlerden gelen yabancıların kabulü konusunda ne yapılacağını önceden kararlaştırmak zorundadır. Bu yüzden kanun koyucu bu konularda öğüt verirken önce gücü yettiğince ikna etmeye çalışmalıdır.
Atinalı: Şehirlerin birbirine karışması, tabiatı gereği her türden huyu birbirine katar, çünkü yabancılar birbirlerine yenilikler aşılar.
εἰσάγειν εἰς τὸ δικαστήριον, ἕως ἂν ἐθελήσωσι δρᾶν τὸ προσταχθέν.
πόλει δέ, ἥτις ἂν μήτε χρηματίζηται πλὴν τὸν ἐκ γῆς χρηματισμὸν μήτʼ ἐμπορεύηται, περὶ ἀποδημίας ἑαυτῶν ἔξω τῆς χώρας καὶ ξένων ὑποδοχῆς ἄλλοθεν ἀνάγκη βεβουλεῦσθαι τί χρὴ δρᾶν· συμβουλεύειν οὖν τὸν νομοθέτην δεῖ τούτων πέρι πρῶτον πείθοντα εἰς δύναμιν.
ΑΘ. πέφυκεν δὲ ἡ πόλεων ἐπιμειξία πόλεσιν ἤθη κεραννύναι παντοδαπά,
950aBu, doğru kanunlarla iyi yönetilen şehirlere bütün zararların en büyüğünü getirir. Ama çoğu şehir hiç de iyi kanunlarla yönetilmediği için, onlar açısından yabancıları kabul edip onlarla karışmanın da, vatandaşlarından biri, genç ya da yaşlı, ne zaman ve nereye canı isterse başka şehirlere gezmeye gitmesinin de bir farkı yoktur. Öte yandan ne başkalarını kabul etmek ne de kendileri başka yerlere gitmek hem büsbütün imkânsızdır, hem de öteki insanlara yabani ve kaba görünür: Böyle yapanlar "yabancı kovma" denen sert adlara başvuran, dik başlı ve sert huylu kimseler sanılırlar.
καινοτομίας ἀλλήλοις ἐμποιούντων ξένων ξένοις· ὃ δὴ τοῖς μὲν εὖ πολιτευομένοις διὰ νόμων ὀρθῶν βλάβην ἂν φέροι μεγίστην πασῶν, ταῖς δὲ πλείσταις πόλεσιν, ἅτε οὐδαμῶς εὐνομουμέναις, οὐδὲν διαφέρει φύρεσθαι δεχομένους τε αὐτοῖς ξένους καὶ αὐτοὺς εἰς τὰς ἄλλας ἐπικωμάζοντας πόλεις, ὅταν ἐπιθυμήσῃ τις ἀποδημίας ὁπῃοῦν καὶ ὁπότε, εἴτε νέος εἴτε καὶ πρεσβύτερος ὤν. τὸ δʼ αὖ μήτε ἄλλους δέχεσθαι μήτε αὐτοὺς ἄλλοσε ἀποδημεῖν ἅμα μὲν οὐκ ἐγχωρεῖ τό γε
950bBaşkalarına iyi görünmeyi ya da görünmemeyi asla küçük bir şey saymamak gerekir. Çünkü insanların çoğu aretēnin özünden ne kadar uzak düşmüşse, başkalarından kimin kötü kimin iyi olduğunu ayırt etmekten o kadar uzak değildir. Kötülerde bile tanrısal ve isabetli bir şey vardır; öyle ki çok kötü olanların birçoğu bile insanların iyisini kötüsünü sözleriyle ve kanaatleriyle iyi ayırır.
παράπαν, ἔτι δὲ ἄγριον καὶ ἀπηνὲς φαίνοιτʼ ἂν τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις, ὀνόμασίν τε χαλεποῖς ταῖσιν λεγομέναις ξενηλασίαις χρωμένους καὶ τρόποις αὐθάδεσι καὶ χαλεποῖς, ὡς δοκοῖεν ἄν· χρὴ δὲ οὔποτε περὶ σμικροῦ ποιεῖσθαι τὸ δοκεῖν ἀγαθοὺς εἶναι τοῖς ἄλλοις ἢ μὴ δοκεῖν. οὐ γὰρ ὅσον οὐσίας ἀρετῆς ἀπεσφαλμένοι τυγχάνουσιν οἱ πολλοί, τοσοῦτον καὶ τοῦ κρίνειν τοὺς ἄλλους ὅσοι πονηροὶ καὶ χρηστοί, θεῖον δέ τι καὶ εὔστοχον ἔνεστι καὶ τοῖσιν κακοῖς, ὥστε πάμπολλοι
950cBu yüzden çoğu şehre verilen, halkın gözünde iyi bir ün kazanmaya önem verin öğüdü güzeldir. En doğrusu ve en önemlisi, gerçekten iyi olmak ve iyi ünlü bir hayatın peşine ancak böyle düşmek, iyi olmadan bunu asla aramamaktır; en azından eksiksiz bir insan olmak isteyen için böyledir. Girit'te kurulacak şehrimize de öteki insanlar arasında aretē bakımından olabilecek en güzel ve en iyi ünü kazanmak yakışır.
καὶ τῶν σφόδρα κακῶν εὖ τοῖς λόγοις καὶ ταῖς δόξαις διαιροῦνται τοὺς ἀμείνους τῶν ἀνθρώπων καὶ τοὺς χείρονας. διὸ καλὸν ταῖς πολλαῖς πόλεσι τὸ παρακέλευμά ἐστιν, προτιμᾶν τὴν εὐδοξίαν πρὸς τῶν πολλῶν. τὸ μὲν γὰρ ὀρθότατον καὶ μέγιστον, ὄντα ἀγαθὸν ἀληθῶς οὕτω τὸν εὔδοξον βίον θηρεύειν, χωρὶς δὲ μηδαμῶς, τόν γε τέλεον ἄνδρα ἐσόμενον, καὶ δὴ καὶ τῇ κατὰ Κρήτην οἰκιζομένῃ πόλει πρέπον ἂν εἴη δόξαν πρὸς τῶν ἄλλων ἀνθρώπων ὅτι
950dİşler akla uygun yürürse, her türlü ümit, onun iyi kanunlarla yönetilen az sayıda şehir ve ülke arasında güneşi ve öteki tanrıları göreceği yolundadır. O hâlde başka ülkelere ve yerlere yolculuk ve yabancıların kabulü konusunda şöyle yapmak gerekir. Önce kırk yaşından küçük biri hiçbir yere, hiçbir şekilde yolculuğa çıkmasın. Ayrıca kimse özel olarak yolculuk etmesin; yalnız kamu adına haberciler, elçiler ya da bazı kutsal heyetlerin üyeleri gitsin.
καλλίστην τε καὶ ἀρίστην παρασκευάζεσθαι πρὸς ἀρετήν· πᾶσα δʼ ἐλπὶς αὐτὴν ἐκ τῶν εἰκότων, ἄνπερ κατὰ λόγον γίγνηται, μετʼ ὀλίγων ἥλιον ὄψεσθαι καὶ τοὺς ἄλλους θεοὺς ἐν ταῖς εὐνόμοις πόλεσι καὶ χώραις. ὧδε οὖν χρὴ ποιεῖν περὶ ἀποδημίας εἰς ἄλλας χώρας καὶ τόπους καὶ περὶ ὑποδοχῆς ξένων. πρῶτον μὲν νεωτέρῳ ἐτῶν τετταράκοντα μὴ ἐξέστω ἀποδημῆσαι μηδαμῇ μηδαμῶς, ἔτι τε ἰδίᾳ μηδενί, δημοσίᾳ δʼ ἔστω κήρυξιν ἢ πρεσβείαις ἢ καί τισι θεωροῖς·
950eSavaş ve sefer için yapılan yolculukları ise vatandaşların yurt dışı gezileri arasında saymaya değmez.
Atinalı: Pytho'ya Apollon için, Olympia'ya Zeus için, Nemea'ya ve Isthmos'a, bu tanrıların kurbanlarına ve yarışmalarına katılmak üzere heyetler göndermek gerekir. Gücümüz yettiğince en kalabalık, en güzel ve en iyi heyetleri göndermeliyiz. Bunlar kutsal ve barışçıl toplantılarda şehrin ününü artıracak, savaşta kazanılan şöhrete denk bir şöhret sağlayacak, eve döndüklerinde de gençlere öteki insanların devlet düzenleriyle ilgili âdetlerinin bizimkilerden aşağı olduğunu öğreteceklerdir.
τὰς δὲ κατὰ πόλεμον καὶ στρατείας ἀποδημίας οὐκ ἐν ἐκδημίαις πολιτικαῖς ἄξιον ἀγορεύειν ὡς τούτων οὔσας.
ΑΘ. Πυθώδε τῷ Ἀπόλλωνι καὶ εἰς Ὀλυμπίαν τῷ Διὶ καὶ εἰς Νεμέαν καὶ εἰς Ἰσθμὸν χρὴ πέμπειν κοινωνοῦντας θυσιῶν τε καὶ ἀγώνων τούτοις τοῖς θεοῖς, πέμπειν δὲ εἰς δύναμιν ὅτι πλείστους ἅμα καὶ καλλίστους τε καὶ ἀρίστους, οἵτινες εὐδόκιμον τὴν πόλιν ἐν ἱεραῖς τε καὶ εἰρηνικαῖς συνουσίαις ποιήσουσι
951aKanun muhafızlarının izniyle şöyle başka gözlemciler de göndermek gerekir: Vatandaşlardan bazıları öteki insanların işlerini daha uzun bir boş zaman içinde görmek isterse, hiçbir kanun onları engellemesin. Çünkü kötü ve iyi insanları tanımayan, onlarla hiç ilişki kurmamış bir şehir asla yeterince uygar ve olgun olamaz; kanunlarını yalnız alışkanlıkla değil, akılla da kavramadıkça onları koruyamaz.
δοκεῖν, τοῖς περὶ τὸν πόλεμον ἀντίστροφον ἀποδιδόντες δόξης παρασκευήν, ἐλθόντες δὲ οἴκαδε διδάξουσι τοὺς νέους ὅτι δεύτερα τὰ τῶν ἄλλων ἐστὶ νόμιμα τὰ περὶ τὰς πολιτείας. θεωροὺς δὲ ἄλλους ἐκπέμπειν χρεὼν τοιούσδε τινὰς τοὺς νομοφύλακας παρεμένους· ἄν τινες ἐπιθυμῶσι τῶν πολιτῶν τὰ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων πράγματα θεωρῆσαι κατά τινα πλείω σχολήν, ἀπειργέτω μηδεὶς τούτους νόμος. οὔτε
951bİnsanların arasında her zaman birtakım tanrısal kimseler bulunur; çok değildirler, ama onlarla görüşmek her şeye değer. Bunlar iyi kanunlarla yönetilen şehirlerde, yönetilmeyenlerden daha çok yetişmez. İyi kanunlarla yönetilen bir şehirde yaşayan kişi, kendisi bozulmamışsa, denizde ve karada dolaşarak her zaman onların izini sürmeli; kendi kanunlarından güzelce konmuş olanları pekiştirmek, eksik kalanları düzeltmek için onları aramalıdır.
γὰρ ἄπειρος οὖσα πόλις ἀνθρώπων κακῶν καὶ ἀγαθῶν δύναιτʼ ἄν ποτε, ἀνομίλητος οὖσα, ἥμερος ἱκανῶς εἶναι καὶ τέλεος, οὐδʼ αὖ τοὺς νόμους διαφυλάττειν ἄνευ τοῦ γνώμῃ λαβεῖν αὐτοὺς ἀλλὰ μὴ μόνον ἔθεσιν. εἰσὶ γὰρ ἐν τοῖς πολλοῖς ἄνθρωποι ἀεὶ θεῖοί τινες—οὐ πολλοί—παντὸς ἄξιοι συγγίγνεσθαι, φυόμενοι οὐδὲν μᾶλλον ἐν εὐνομουμέναις πόλεσιν ἢ καὶ μή, ὧν κατʼ ἴχνος ἀεὶ χρὴ τὸν ἐν ταῖς εὐνομουμέναις πόλεσιν οἰκοῦντα, ἐξιόντα κατὰ θάλατταν καὶ γῆν, ζητεῖν
951cÇünkü bu gözlem ve araştırma olmadan bir şehir hiçbir zaman tam olarak ayakta kalamaz; gözlemi kötü yaparlarsa da kalamaz.
Kleinias: Peki ikisi birden nasıl olabilir?
Atinalı: Şöyle: Önce böyle bir gözlemci elli yaşından büyük olsun. Ayrıca, kanun muhafızlarının bir örneği olarak başka şehirlere gönderilecekse, başka konularda olduğu gibi savaşta da ün kazanmış biri olsun.
ὃς ἂν ἀδιάφθαρτος ᾖ, τὰ μὲν βεβαιούμενον τῶν νομίμων, ὅσα καλῶς αὐτοῖς κεῖται, τὰ δʼ ἐπανορθούμενον, εἴ τι παραλείπεται. ἄνευ γὰρ ταύτης τῆς θεωρίας καὶ ζητήσεως οὐ μένει ποτὲ τελέως πόλις, οὐδʼ ἂν κακῶς αὐτὴν θεωρῶσιν.
ΚΛ. πῶς οὖν ἂν γίγνοιτʼ ἀμφότερα;
ΑΘ. τῇδε. πρῶτον μὲν ὁ θεωρὸς ὁ τοιοῦτος ἡμῖν γεγονὼς ἔστω πλειόνων ἐτῶν ἢ πεντήκοντα, ἔτι δὲ τῶν εὐδοκίμων τά τε ἄλλα καὶ εἰς τὸν πόλεμον ἔστω γεγενημένος,
951dAltmış yaşını geçen artık gözlem için yolculuğa çıkmasın. On yıl içinde istediği kadar yıl gözlem yapıp eve dönünce, kanunları gözetenlerin meclisine gitsin. Bu meclis gençlerle yaşlılardan karışık olsun ve her gün zorunlu olarak şafaktan güneş doğana kadar toplansın. Önce kahramanlık ödülü almış rahiplerden, sonra kanun muhafızlarının her seferinde en yaşlı olan on kişisinden oluşsun.
εἰ μέλλει τὸ τῶν νομοφυλάκων δεῖγμα εἰς τὰς ἄλλας μεθήσειν πόλεις· πλέον δὲ ἑξήκοντα γεγονὼς ἐτῶν μηκέτι θεωρείτω. θεωρήσας δὲ ὁπόσʼ ἂν ἔτη βουληθῇ τῶν δέκα καὶ ἀφικόμενος οἴκαδε, εἰς τὸν σύλλογον ἴτω τὸν τῶν περὶ νόμους ἐποπτευόντων· οὗτος δʼ ἔστω νέων καὶ πρεσβυτέρων μεμειγμένος, ἑκάστης μὲν ἡμέρας συλλεγόμενος ἐξ ἀνάγκης ἀπʼ ὄρθρου μέχριπερ ἂν ἥλιος ἀνάσχῃ, πρῶτον μὲν τῶν ἱερέων τῶν τὰ ἀριστεῖα εἰληφότων, ἔπειτα τῶν νομοφυλάκων
951eBütün terbiyenin gözetmeni de, hem görevdeki hem de bu makamdan ayrılmış olanlar, meclise katılsın. Bunların her biri yalnız gelmesin; otuzla kırk yaş arasında, kendi beğendiği bir genci yanına alsın.
Atinalı: Bu kişilerin toplantısı ve konuşmaları her zaman kanunlar ve kendi şehirleri hakkında olsun; bu konularda başka yerlerde farklı bir şey öğrenirlerse onun hakkında da; ayrıca bu incelemede işe yarar görünen bilgiler hakkında da: Bunları öğrenenler için kanunlarla ilgili konular daha aydınlık hâle gelir, öğrenmeyenlere ise karanlık ve belirsiz görünür.
τοὺς ἀεὶ πρεσβεύοντας δέκα. ἔτι ὁ περὶ τῆς παιδείας πάσης ἐπιμελητὴς ὅ τε νέος οἵ τε ἐκ τῆς ἀρχῆς ταύτης ἀπηλλαγμένοι. ἕκαστος δὲ τούτων μὴ μόνος, ἀλλʼ ἴτω μετὰ νέου ἀπὸ τριάκοντα ἐτῶν μέχρι τετταράκοντα, τὸν ἀρέσκοντα αὑτῷ προσλαμβάνων.
ΑΘ. τὴν δὲ συνουσίαν εἶναι τούτοις καὶ
952aBunlardan yaşlıların onayladıklarını gençler bütün gayretle öğrensin. Davet edilenlerden biri layık görünmezse, bütün meclis onu davet edeni kınasın. Bu gençlerden iyi ün kazananları şehrin geri kalanı göz önünde tutsun, onlara özellikle dikkat edip korusun; doğru yolda giderlerse onları onurlandırsın, çoğu insandan daha kötü çıkarlarsa ötekilerden daha çok küçük düşürsün.
τοὺς λόγους περὶ νόμων ἀεὶ τῆς τε οἰκείας πόλεως πέρι, καὶ ἐὰν ἄλλοθι πυνθάνωνταί τι περὶ τῶν τοιούτων διαφέρον, καὶ δὴ καὶ περὶ μαθημάτων, ὁπόσʼ ἂν ἐν ταύτῃ τῇ σκέψει δοκῇ συμφέρειν μαθοῦσι μὲν εὐαγέστερον γίγνεσθαι, μὴ μαθοῦσι δὲ σκοτωδέστερα τὰ περὶ νόμους αὐτοῖς φαίνεσθαι καὶ ἀσαφῆ. ἃ δʼ ἂν τούτων ἐγκρίνωσιν οἱ γεραίτεροι, τοὺς νεωτέρους πάσῃ σπουδῇ μανθάνειν, ἐὰν δέ τις ἀνάξιος δοκῇ τῶν παρακεκλημένων εἶναι, τῷ παρακαλοῦντι μέμφεσθαι τὸν
952bÖteki insanların âdetlerini gözlemlemiş olan kişi döner dönmez hemen bu meclise gitsin. Kanun koyma, terbiye ya da yetiştirme hakkında söyleyecek bir şeyi olan birilerine rastladıysa ya da kendisi bazı şeyler düşünerek geldiyse, bunları bütün meclisle paylaşsın.
σύλλογον ὅλον· τοὺς δʼ εὐδοκιμοῦντας τούτων τῶν νέων φυλάττειν τὴν ἄλλην πόλιν, ἀποβλέποντας εἰς αὐτοὺς διαφερόντως τε τηροῦντας, καὶ τιμᾶν μὲν κατορθοῦντας, ἀτιμάζειν δὲ μᾶλλον τῶν ἄλλων, ἐὰν ἀποβαίνωσι χείρους τῶν πολλῶν. εἰς δὴ τοῦτον τὸν σύλλογον ὁ θεωρήσας τὰ ἐν τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις νόμιμα ἀφικόμενος εὐθὺς πορευέσθω, καὶ εἴ τινα φήμην τινῶν περὶ θέσεως νόμων ἢ παιδείας ἢ τροφῆς ηὗρεν τινας ἔχοντας φράζειν, εἴτε καὶ αὐτὸς νενοηκὼς ἄττα ἥκοι, κοινούτω τῷ συλλόγῳ ἅπαντι·
952cHiç daha kötü ya da daha iyi dönmemiş görünürse, en azından gösterdiği büyük gayret için övülsün. Çok daha iyi dönmüşse, yaşarken çok daha fazla övülsün, öldükten sonra da meclisin yetkisiyle uygun onurlarla anılsın. Bozulmuş olarak döndüğü görülürse, bilge geçinerek ne bir gençle ne bir yaşlıyla görüşsün. Yöneticilere itaat ederse sıradan bir vatandaş olarak yaşasın; etmezse ve terbiye ile kanunlar konusunda karışıklık çıkardığı mahkemede kanıtlanırsa ölsün.
καὶ ἐάντε μηδὲν χείρων μηδέ τι βελτίων ἥκειν δόξῃ, χάριν γοῦν τῆς σφόδρα προθυμίας αἰνείσθω, ἐὰν δὲ πολὺ βελτίων, πολύ τʼ ἐπαινείσθω μᾶλλον ζῶν, τελευτήσαντά τε τιμαῖς αὐτὸν προσηκούσαις ἡ τῶν συλλεγομένων τιμάτω δύναμις. ἐὰν δὲ διεφθαρμένος ἀφικέσθαι δόξῃ, μηδενὶ συγγιγνέσθω μήτε νέῳ μήτε πρεσβυτέρῳ προσποιούμενος εἶναι σοφός· καὶ ἐὰν μὲν πείθηται τοῖς ἄρχουσιν, ἰδιώτης ζήτω, ἐὰν δὲ
952dMahkemeye çıkarılmayı hak ettiği hâlde yöneticilerden hiçbiri onu çıkarmazsa, bu, kahramanlık ödüllerinin dağıtımında yöneticiler için bir ayıp olarak kayda geçsin.
Yurt dışına giden böyle biri olarak ve bu şartlarla gitsin. Bundan sonra da dışarıdan gelen yabancıya dostça davranmak gerekir. Hakkında bir şey söylememiz gereken dört tür yabancı vardır. Birincisi ve sürekli geleni, çoğunlukla her yaz gelip giden, göçmen kuşlara benzeyen yabancıdır; bunların çoğu ticaret yaparak para kazanmak için yılın belli bir mevsiminde denizden âdeta uçarak öteki şehirlere gelir.
Atinalı: Bu yabancıyı, bu işle görevlendirilmiş yöneticiler şehrin dışında ama şehre yakın çarşılarda, limanlarda ve kamu binalarında karşılamalıdır. Bu tür yabancılardan birinin bir yenilik çıkarmamasına dikkat etmeli, onlara davalarında doğru adalet dağıtmalı, onlarla zorunlu olduğu kadar, ama olabildiğince az ilişki kurmalıdırlar.
μή, τεθνάτω, ἐάν γʼ ἐν δικαστηρίῳ ἁλῷ πολυπραγμονῶν τι περὶ τὴν παιδείαν καὶ τοὺς νόμους. ἐὰν δὲ ἄξιον ὄντα εἰς δικαστήριον εἰσάγειν ἀρχόντων μηδεὶς εἰσάγῃ, ὄνειδος ἀποκείσθω τοῖς ἄρχουσιν εἰς τὴν τῶν ἀριστείων διαδικασίαν.
ὁ μὲν οὖν ἐκδημῶν οὕτω καὶ τοιοῦτος ὢν ἐκδημείτω, τὸν δʼ εἰσεπιδημήσαντα μετὰ τοῦτον χρὴ φιλοφρονεῖσθαι. τέτταρες δʼ εἰσὶ ξένοι ὧν δεῖ πέρι λόγον τινὰ ποιεῖσθαι· ὁ μὲν δὴ πρῶτός τε καὶ διὰ τέλους ἀεὶ θερινὸς ὡς τὰ πολλὰ
διατελῶν ταῖς φοιτήσεσιν, καθάπερ οἱ τῶν ὀρνίθων διαπορευόμενοι—καὶ τούτων οἱ πολλοὶ κατὰ θάλατταν ἀτεχνῶς οἷον πετόμενοι χρηματισμοῦ χάριν ἐμπορευόμενοι ἔτους ὥραν πέτονται πρὸς τὰς ἄλλας πόλεις—
ΑΘ. ὃν ἀγοραῖς καὶ λιμέσι καὶ δημοσίοις οἰκοδομήμασιν ἔξω τῆς πόλεως πρὸς τῇ πόλει ὑποδέχεσθαι χρὴ τοὺς ἐπὶ τούτοις ἄρχοντας τεταγμένους,
953aİkincisi, gözleriyle görmeye gelen gerçek bir seyirci, bir de Musaların kulağa seslenen gösterilerini dinlemeye gelendir. Bu türden herkes için tapınakların yanında, misafirperverlikle hazırlanmış konaklama yerleri bulunmalı; rahipler ve tapınak bekçileri de, bu kimseler makul bir süre kalıp görmeye ve dinlemeye geldikleri şeyleri gördükten ve dinledikten sonra kimseye zarar vermeden ve zarar görmeden ayrılana kadar onlarla ilgilenmeli ve onlara bakmalıdır.
φυλάττοντας μὴ νεωτερίζῃ τίς τι τῶν τοιούτων ξένων, καὶ δίκας αὐτοῖς ὀρθῶς διανέμοντας, ἀναγκαῖα μέν, ὡς ὀλίγιστα δʼ ἐπιχρωμένους. ὁ δὲ δεύτερος, ὄμμασιν ὄντως θεωρὸς ὅσα τε μουσῶν ὠσὶν ἔχεται θεωρήματα· τῷ δὴ τοιούτῳ παντὶ χρὴ καταλύσεις πρὸς ἱεροῖς εἶναι φιλοξενίαις ἀνθρώπων παρεσκευασμένας, χρὴ δὲ καὶ τῶν τοιούτων ἱερέας τε καὶ νεωκόρους ἐπιμελεῖσθαι καὶ τημελεῖν, ἕως ἂν τὸν μέτριον ἐπιμείναντες χρόνον, ἰδόντες τε καὶ ἀκούσαντες ὧν χάριν ἀφίκοντο,
953bBunlardan biri birine haksızlık eder ya da başka biri bunlardan birine haksızlık ederse, elli drahmiye kadar olan işlerde rahipler onların yargıcı olsun; daha büyük bir suçlama söz konusuysa, bu davalar çarşı gözetmenlerinin önünde görülmelidir. Üçüncü olarak, başka bir ülkeden kamusal bir iş için gelen yabancıyı kamu adına kabul etmek gerekir. Böylesini yalnız komutanlar, süvari komutanları ve bölük komutanları kabul etmeli; onunla ilgilenmeyi de, prytanislerle birlikte, yalnız misafir olarak yanında konakladığı kişi üstlenmelidir.
ἀβλαβεῖς τοῦ δρᾶσαί τε καὶ παθεῖν ἀπαλλάττωνται. δικαστὰς δʼ αὐτοῖς εἶναι τοὺς ἱερέας, ἐὰν ἀδικῇ τις αὐτῶν τινα ἤ τινʼ ἄλλον ἀδικῇ τις τούτων ὅσα ἐντὸς δραχμῶν πεντήκοντα, ἐὰν δέ τι μεῖζον ἔγκλημα αὐτοῖς γίγνηται, πρὸς τοῖς ἀγορανόμοις εἶναι δεῖ δίκας τοῖς τοιούτοις. τρίτον δὲ ξένον ὑποδέχεσθαι χρὴ δημοσίᾳ τὸν κατά τι δημόσιον ἐξ ἄλλης χώρας ἀφιγμένον· ὃν στρατηγοῖς τε καὶ ἱππάρχοις καὶ ταξιάρχοις ὑποδεκτέον ἐστὶν μόνοις, τήν τʼ ἐπιμέλειαν
953cDördüncüsü ise seyrek gelir. Ama başka bir ülkeden bizim gözlemcilerimize denk biri gelirse, önce elli yaşından küçük olmasın; ayrıca öteki şehirlerde bulunmayan güzellikte güzel bir şeyi görmek ya da başka bir şehre bu türden bir şey göstermek istesin.
τῶν τοιούτων μετὰ τῶν πρυτάνεων ποιητέον ἐκείνῳ παρʼ ὅτῳ τις ἂν αὐτῶν τὴν κατάλυσιν ξενωθεὶς ποιήσηται μόνῳ. τέταρτος δέ, ἄν ποτέ τις ἀφίκηται, σπάνιος μέν, ἂν δʼ οὖν ποτέ τις ἔλθῃ τῶν παρʼ ἡμῖν θεωρῶν ἀντίστροφος ἐξ ἄλλης χώρας, πρῶτον μὲν ἔλαττον ἐτῶν μηδὲν πεντήκοντα γεγονὼς ἔστω, πρὸς τούτῳ δὲ ἀξιῶν τι καλὸν ἰδεῖν τῶν ἐν ταῖς ἄλλαις πόλεσιν διαφέρον ἐν καλλοναῖς ἢ καὶ δεῖξαί τι κατὰ
953dBöyle biri davet beklemeden zenginlerin ve bilgelerin kapılarına gitsin, çünkü kendisi de onlardandır. Bütün terbiyenin gözetmeninin evine, böyle bir misafire layık bir ev sahibi olduğuna güvenerek gitsin, ya da aretē ödülü kazanmış birinin evine. Bunlardan bazılarıyla görüşüp kimi şeyler öğretip kimi şeyler öğrendikten sonra, dostlarından uygun hediyeler ve onurlar görmüş bir dost olarak ayrılsın. Başka bir ülkeden gelen bütün erkek ve kadın yabancıları bu kanunlarla kabul etmeli, kendi vatandaşlarımızı da bu kanunlarla göndermeliyiz. Misafirlerin koruyucusu Zeus'u onurlandırmalı, bugün Nil'in çocuklarının yaptığı gibi yiyeceklerle ve kurbanlarla ya da yabani ilanlarla yabancıları kovmamalıyız.
ταὐτὰ ἄλλῃ πόλει. ἴτω μὲν νῦν πᾶς ἀκέλευστος ὁ τοιοῦτος ἐπὶ τὰς τῶν πλουσίων καὶ σοφῶν θύρας, τοιοῦτος ἕτερος αὐτὸς ὤν· ἐπὶ γὰρ τὴν τοῦ τῆς παιδείας ἐπιμελουμένου πάσης οἴκησιν ἴτω πιστεύων ἱκανῶς εἶναι ξένος τῷ τοιούτῳ ξένῳ, ἢ τὴν τῶν νικηφόρων τινὸς ἐπʼ ἀρετῇ, συνὼν δὲ τούτων τισὶν τὸ μὲν διδάξας, τὸ δὲ μαθὼν ἀπαλλαττέσθω, φίλος παρὰ φίλων δώροις καὶ τιμαῖς πρεπούσαις τιμηθείς. τούτοις δὴ τοῖς νόμοις ὑποδέχεσθαί τε χρὴ πάντας ξένους
953eAtinalı: Biri kefil olursa, kefaletini açıkça versin; bütün işlemi yazılı bir sözleşmeyle, bin drahmiye kadar olanlarda en az üç, bini aşanlarda en az beş tanığın önünde karara bağlasın.
τε καὶ ξένας ἐξ ἄλλης χώρας καὶ τοὺς αὑτῶν ἐκπέμπειν, τιμῶντας ξένιον Δία, μὴ βρώμασι καὶ θύμασι τὰς ξενηλασίας ποιουμένους, καθάπερ ποιοῦσιν νῦν θρέμματα Νείλου, μηδὲ κηρύγμασιν ἀγρίοις.
ΑΘ.
ἐγγύην, ἣν ἂν ἐγγυᾶταί τις, διαρρήδην ἐγγυάσθω, τὴν πρᾶξιν πᾶσαν διομολογούμενος ἐν συγγραφῇ καὶ ἐναντίον μαρτύρων μὴ ἔλαττον τριῶν, ὅσα ἐντὸς χιλίων, τὰ δʼ ὑπὲρ
954aYasal olarak satmayan ya da hiç güvenilir olmayan birinin herhangi bir malını satışa aracılık eden kişi de kefil sayılır; aracı da satan kişi gibi davaya tabi olsun.
Biri herhangi birinin evinde çalıntı mal araması yapmak isterse, çıplak ya da kuşaksız ince bir entari giyerek, önce kanunun tanıdığı tanrılar üzerine malı gerçekten bulmayı umduğuna yemin edip öyle arasın. Ev sahibi de evini, mühürlü olan ve olmayan eşyalarıyla birlikte aramaya açsın. Arama yapmak isteyene biri izin vermezse, engellenen kişi aranacak malın değerini biçerek dava açsın; ev sahibi mahkûm olursa biçilen değerin iki katını tazminat olarak ödesin.
χιλίας μὴ ἔλαττον ἢ πέντε. ἐγγυητὴς μὲν δὴ καὶ ὁ προπωλῶν ὁτιοῦν τοῦ μὴ ἐνδίκως πωλοῦντος ἢ καὶ μηδαμῶς ἀξιόχρεω· ὑπόδικος δʼ ἔστω καὶ ὁ προπωλῶν καθάπερ ὁ ἀποδόμενος.
φωρᾶν δὲ ἂν ἐθέλῃ τις παρʼ ὁτῳοῦν, γυμνὸς ἢ χιτωνίσκον ἔχων ἄζωστος, προομόσας τοὺς νομίμους θεοὺς ἦ μὴν ἐλπίζειν εὑρήσειν, οὕτω φωρᾶν· ὁ δὲ παρεχέτω τὴν οἰκίαν, τά τε σεσημασμένα καὶ τὰ ἀσήμαντα, φωρᾶν. ἐὰν δέ τις
954bEv sahibi yolculuktaysa, evde oturanlar mühürsüz eşyaların aranmasına izin versin; mühürlü olanların üstüne ise arama yapan kendi mührünü de vursun ve istediği birini beş gün bekçi olarak bıraksın. Ev sahibi daha uzun süre yoksa, arama yapan şehir gözetmenlerini yanına alıp mühürlü eşyaları da açarak arasın, sonra ev halkının ve şehir gözetmenlerinin önünde aynı şekilde yeniden mühürlesin.
ἐρευνᾶν βουλομένῳ φωρᾶν μὴ διδῷ, δικάζεσθαι μὲν τὸν ἀπειργόμενον, τιμησάμενον τὸ ἐρευνώμενον, ἂν δέ τις ὄφλῃ, τὴν διπλασίαν τοῦ τιμηθέντος βλάβην ἐκτίνειν. ἐὰν δὲ ἀποδημῶν οἰκίας δεσπότης τυγχάνῃ, τὰ μὲν ἀσήμαντα παρεχόντων οἱ ἐνοικοῦντες ἐρευνᾶν, τὰ δὲ σεσημασμένα παρασημηνάσθω καὶ ὃν ἂν ἐθέλῃ φύλακα καταστησάτω πέντε ἡμέρας ὁ φωρῶν· ἐὰν δὲ πλείονα χρόνον ἀπῇ, τοὺς ἀστυνόμους παραλαβὼν οὕτω φωράτω, λύων καὶ τὰ σεσημασμένα,
954cTartışmalı mallar için bir zaman sınırı olsun; biri bir malı bu süre boyunca elinde tutmuşsa, artık o mal üzerinde hak iddia edilemesin. Bizim şehrimizde araziler ve evler hakkında böyle bir tartışma olamaz. Ama birinin sahip olduğu başka bir mal şehirde, çarşıda ve tapınaklarda açıkça kullanılıyor ve kimse ona el koymuyorsa, öte yandan biri de bütün bu süre boyunca onu aradığını söylüyorsa, sahibi de onu saklamadan ortada kullanıyorsa ve malın sahibiyle onu arayan bu şekilde bir yıl geçirirse, yıl dolduktan sonra kimse böyle bir mala el koyamasın.
πάλιν δὲ μετὰ τῶν οἰκείων καὶ τῶν ἀστυνόμων κατὰ ταὐτὰ σημηνάσθω.
τῶν ἀμφισβητησίμων χρόνου ὅρος, ὃν ἐάν τις ᾖ κεκτημένος, μηκέτʼ ἀμφισβητεῖν ἐξεῖναι. χωρίων μὲν οἰκήσεών τε τῇδε οὐκ ἔστʼ ἀμφισβήτησις· τῶν δὲ ἄλλων ὅτι ἄν τις ἐκτημένος ᾖ, ἐὰν μὲν κατὰ ἄστυ καὶ κατʼ ἀγορὰν καὶ ἱερὰ χρώμενος φαίνηται καὶ μηδεὶς ἐπιλάβηται, φῇ δὲ ζητεῖν τοῦτον τὸν χρόνον, ὁ δὲ μὴ ἀποκρυπτόμενος φανερὸς ᾖ, ἐὰν
954dMalı şehirde ve çarşıda değil de kırda açıkça kullanıyor ve beş yıl içinde kimse onu bulmuyorsa, beş yıl geçtikten sonra artık kimse bu mala el koyamasın. Biri malı şehirde, evinin içinde kullanıyorsa süre üç yıl olsun; kırda gizlice elinde tutuyorsa on yıl olsun; başka bir ülkede tutuyorsa, nerede bulunursa bulunsun, el koymak için hiçbir zaman sınırı olmasın.
οὕτω τις ἐνιαυτὸν ὁτιοῦν ἐκτημένος, ὁ δὲ ζητῶν διαγένωνται, μὴ ἐξέστω τοιούτου κτήματος ἐπιλαβέσθαι μηδένʼ ἀπελθόντος ἐνιαυτοῦ. ἐὰν δὲ κατʼ ἄστυ μὲν μὴ μηδὲ κατʼ ἀγορὰν χρῆται, κατʼ ἀγροὺς δὲ φανερῶς, μὴ προστυχὴς δὲ ἐν πέντε ἔτεσιν γένηταί τις, τῶν πέντε ἐξελθόντων ἐτῶν, μηκέτι τοῦ λοιποῦ χρόνου ἐξέστω τούτῳ τοῦ τοιούτου ἐπιλαβέσθαι. ἐὰν δὲ κατʼ οἰκίας ἐν ἄστει τέ τις χρῆται, τριετῆ τὴν προθεσμίαν
954eAtinalı: Biri birinin, ister davanın tarafı ister tanıkları olsun, davaya gelmesini zorla engellerse, engellenen kendisinin ya da başkasının kölesiyse dava sonuçsuz ve geçersiz olsun. Hür biriyse, dava sonuçsuz kalmakla kalmasın, engelleyen bir yıl hapsedilsin ve dileyen ona insan kaçırma davası açabilsin.
εἶναι, ἐὰν δὲ κατʼ ἀγροὺς ἐν ἀφανεῖ κεκτῆται, δέκα ἐτῶν, ἐὰν δʼ ἐν ἀλλοδημίᾳ, τοῦ παντὸς χρόνου, ὅταν ἀνεύρῃ που, μηδεμίαν εἶναι προθεσμίαν τῆς ἐπιλήψεως.
ΑΘ.
ἐάν τίς τινα δίκῃ παραγενέσθαι κωλύσῃ βίᾳ, εἴτε αὐτὸν εἴτε μάρτυρας, ἐὰν μὲν δοῦλον εἴτε αὑτοῦ εἴτε ἀλλότριον, ἀτελῆ καὶ ἄκυρον γίγνεσθαι τὴν δίκην, ἐὰν δὲ ἐλεύθερον,
955aBiri bir beden ya da musiki yarışmasında veya başka bir yarışmada rakibinin yarışmaya katılmasını zorla engellerse, dileyen bunu yarışmayı düzenleyenlere bildirsin; onlar da yarışmak isteyeni serbestçe yarışmaya bıraksın. Bunu yapamazlarsa ve yarışmaya katılmayı engelleyen kazanırsa, zafer ödülleri engellenen kişiye verilsin ve istediği tapınaklarda onun adı kazanan olarak yazılsın. Engelleyen ise böyle bir yarışmadan ötürü hiçbir zaman bir adak sunamasın, adına bir yazı yazdıramasın; yarışmada yenilse de kazansa da zarar davasına tabi olsun.
πρὸς τῷ ἀτελῆ, δεθῆναι μὲν ἐνιαυτόν, ὑπόδικον δὲ ἀνδραποδισμοῦ τῷ ἐθέλοντι γίγνεσθαι. ἐὰν δὲ ἀνταγωνιστὴν γυμναστικῆς ἢ μουσικῆς ἤ τινος ἀγῶνος ἑτέρου διακωλύῃ τις βίᾳ μὴ παραγίγνεσθαι, φραζέτω μὲν ὁ ἐθέλων τοῖς ἀθλοθέταις, οἱ δʼ εἰς τὸν ἀγῶνα ἐλεύθερον ἀφιέντων τὸν ἐθέλοντα ἀγωνίζεσθαι· ἐὰν δὲ ἀδυνατήσωσιν, ἐὰν μὲν ὁ κωλύων ἀγωνίζεσθαι νικήσῃ, τά τε νικητήρια τῷ διακωλυθέντι
955bBiri bilerek herhangi bir çalıntı malı kabul ederse, çalanla aynı cezaya çarptırılsın; bir sürgünü barındırmanın cezası ise ölüm olsun.
Herkes şehrin dostunu dost, düşmanını düşman bilsin.
διδόναι καὶ νικήσαντα γράφειν ἐν ἱεροῖς οἷς ἂν ἐθέλῃ, τῷ δὲ διακωλύσαντι μὴ ἐξέστω μηδὲν ἀνάθημα μηδʼ ἐπιγραφὴν τοῦ τοιούτου ἀγῶνός ποτε γενέσθαι, βλάβης δὲ ὑπόδικος γιγνέσθω, ἐάντε ἡττῆται ἀγωνιζόμενος ἐάντε καὶ νικᾷ.
ἐάν τις κλεμμάδιον ὁτιοῦν ὑποδέχηται γιγνώσκων, τὴν αὐτὴν ὑπεχέτω δίκην τῷ κλέψαντι· φυγάδος δὲ ὑποδοχῆς θάνατος ἔστω ζημία.
τὸν αὐτὸν φίλον τε καὶ ἐχθρὸν νομιζέτω πᾶς τῇ πόλει·
955cBiri kamunun onayı olmadan kendi başına birileriyle barış ya da savaş yaparsa, onun cezası da ölüm olsun. Şehrin bir kısmı kendi başına birileriyle barış ya da savaş yaparsa, komutanlar bu işin sorumlularını mahkemeye çıkarsın; mahkûm olanın cezası ölüm olsun.
Vatana hizmet edenler bu hizmeti hediye almadan yapmalıdır. İyi işler için hediye kabul etmek gerekir, kötü işler için değil diye hiçbir bahane, hiçbir alkış toplayan söz geçerli olmasın.
ἐὰν δέ τις ἰδίᾳ ποιῆται πρός τινας εἰρήνην ἢ πόλεμον ἄνευ τοῦ κοινοῦ, θάνατος ἔστω καὶ τούτῳ ζημία· ἐὰν δέ τι μέρος τῆς πόλεως εἰρήνην ἢ πόλεμον πρός τινας ἑαυτῷ ποιῆται, τοὺς αἰτίους οἱ στρατηγοὶ ταύτης τῆς πράξεως εἰσαγόντων εἰς δικαστήριον, ὀφλόντι δὲ θάνατος ἔστω δίκη.
τοὺς τῇ πατρίδι διακονοῦντάς τι δώρων χωρὶς χρὴ διακονεῖν, πρόφασιν δʼ εἶναι μηδεμίαν μηδὲ λόγον ἐπαινούμενον, ὡς ἐπʼ ἀγαθοῖς μὲν δεῖ δέχεσθαι δῶρα, ἐπὶ δὲ φλαύροις
955dÇünkü bunu ayırt etmek ve ayırt ettikten sonra kendini tutmak kolay değildir; en güvenlisi kanunu dinleyip ona uymak, hiçbir hizmeti hediye karşılığında yapmamaktır. Uymayan, mahkemede mahkûm olursa, söz uzatmadan ölsün.
Kamuya yapılacak para katkısına gelince: Birçok sebepten ötürü herkesin mal varlığının değeri biçilmiş olmalı ve kabile üyeleri yıllık gelirlerini yazılı olarak kır gözetmenlerine bildirmelidir. Böylece iki türlü vergi bulunduğundan, devlet hangisini kullanmak isterse onu kullanabilir: Her yıl, ister bütün biçilmiş değerin bir kısmını ister o yıl elde edilen gelirin bir kısmını almaya karar verir; ortak sofralar için ödenenler bunun dışındadır.
οὔ· τὸ γὰρ γνῶναι καὶ γνόντα καρτερεῖν οὐκ εὐπετές, ἀκούοντα δὲ ἀσφαλέστατον πείθεσθαι τῷ νόμῳ, μηδὲν ἐπὶ δώροισιν διακονεῖν. ὁ δὲ μὴ πειθόμενος ἁπλῶς τεθνάτω ἁλοὺς τῇ δίκῃ.
χρημάτων εἰσφορᾶς πέρι τῷ κοινῷ, τετιμῆσθαι μὲν ἕκαστον τὴν οὐσίαν ἕνεκα πολλῶν χρεὼν καὶ τὴν ἐπέτειον ἐπικαρπίαν ἐν γράμμασιν ἀποφέρειν ἀγρονόμοις φυλέτας, ὅπως ἂν δυοῖν οὔσαιν ταῖν εἰσφοραῖν, ὁποτέρᾳ τὸ δημόσιον
955eAtinalı: Ölçülü bir insan tanrılara ölçülü adaklar sunmalıdır. Toprak ve evin ocağı herkes için bütün tanrılara adanmış kutsal şeylerdir; o hâlde kimse tanrılara bir kez daha kutsal yer adamasın. Altın ve gümüş başka şehirlerde hem evlerde hem tapınaklarda kıskançlık uyandıran bir maldır; fildişi, psykhēsi ayrılmış bir bedenden geldiği için temiz bir adak değildir; demir ve tunç ise savaş aletleridir.
ἂν χρῆσθαι βούληται, χρῆται, κατʼ ἐνιαυτὸν ἕκαστον βουλευομένων, ἐάντε τοῦ τιμήματος ὅλου μέρει ἐάντε τῆς γενομένης ἐπʼ ἐνιαυτὸν ἑκάστοτε προσόδου, χωρὶς τῶν εἰς τὰ συσσίτια τελουμένων.
ΑΘ.
θεοῖσι δὲ ἀναθήματα χρεὼν ἔμμετρα τὸν μέτριον ἄνδρα ἀνατιθέντα δωρεῖσθαι. γῆ μὲν οὖν ἑστία τε οἰκήσεως ἱερὰ πᾶσι πάντων θεῶν· μηδεὶς οὖν δευτέρως ἱερὰ καθιερούτω θεοῖς. χρυσὸς δὲ καὶ ἄργυρος ἐν ἄλλαις πόλεσιν ἰδίᾳ τε
956aAğaçtan tek parça olmak şartıyla, ortak tapınaklara ne isterse adasın; taştan da aynı şekilde. Dokuma ise bir kadının bir ayda yapabileceği işten fazla olmasın. Tanrılara başka yerlerde olduğu gibi dokumada da beyaz renkler yakışır; boyalar ise savaş süsleri dışında kullanılmasın.
καὶ ἐν ἱεροῖς ἐστιν ἐπίφθονον κτῆμα, ἐλέφας δὲ ἀπολελοιπότος ψυχὴν σώματος οὐκ εὐαγὲς ἀνάθημα, σίδηρος δὲ καὶ χαλκὸς πολέμων ὄργανα· ξύλου δὲ μονόξυλον ὅτι ἂν ἐθέλῃ τις ἀνατιθέτω, καὶ λίθου ὡσαύτως πρὸς τὰ κοινὰ ἱερά, ὑφὴν δὲ μὴ πλέον ἔργον γυναικὸς μιᾶς ἔμμηνον. χρώματα δὲ λευκὰ πρέποντʼ ἂν θεοῖς εἴη καὶ ἄλλοθι καὶ ἐν ὑφῇ, βάμματα δὲ μὴ προσφέρειν ἀλλʼ ἢ πρὸς τὰ πολέμου
956bEn tanrısal hediyeler kuşlar ve bir ressamın bir günde bitirebileceği resimlerdir; öteki adaklar da bunlara benzetilerek yapılsın.
Bütün şehrin kısımları, sayıları ve ne olmaları gerektiği anlatıldı; sözleşmelerle ilgili kanunlar da, gücümüz yettiğince, en önemli konuların hepsinde söylendi. Öyleyse geriye mahkemeler kalıyor. Mahkemelerin birincisi, sanıkla davacının birlikte seçtiği yargıçlar olsun; bunlara yargıçtan çok hakem adı yakışır.
κοσμήματα. θειότατα δὲ δῶρα ὄρνιθές τε καὶ ἀγάλματα ὅσαπερ ἂν ἐν μιᾷ ζωγράφος ἡμέρᾳ εἷς ἀποτελῇ· καὶ τἆλλα ἔστω κατὰ τὰ τοιαῦτα ἀναθήματα μεμιμημένα.
ὅτε δὲ μέρη διείρηται τῆς πόλεως συμπάσης, ὅσα τε καὶ ἃ δεῖ γίγνεσθαι, καὶ νόμοι περὶ τῶν συμβολαίων εἰς δύναμιν τῶν μεγίστων πέρι πάντων εἴρηνται, τὸ λοιπὸν δὴ δίκας ἂν εἴη χρεὼν γίγνεσθαι. δικαστηρίων δὲ τὸ μὲν πρῶτον αἱρετοὶ δικασταὶ γίγνοιντʼ ἄν, οὓς ἂν ὁ φεύγων τε
956cİkincisi, on iki bölüme ayrılmış köy ve kabile mahkemeleri olsun. Birinci mahkemede karara varılamazsa, taraflar daha büyük bir ceza tehlikesini göze alarak bunların önünde dava görsün. Sanık ikinci defa da yenilirse, yazılı davada biçilen cezanın beşte birini ayrıca ödesin. Yargıçlardan şikâyet edip üçüncü kez dava görmek isteyen olursa, davayı seçkin yargıçların önüne götürsün; yine yenilirse cezanın bir buçuk katını ödesin.
καὶ ὁ διώκων ἕλωνται κοινῇ, διαιτηταὶ δικαστῶν τοὔνομα μᾶλλον πρέπον ἔχοντες· δεύτεροι δὲ κωμῆταί τε καὶ φυλέται, κατὰ τὸ δωδέκατον μέρος διῃρημένοι, ἐν οἷς, ἂν μὴ διακριθῶσιν ἐν τοῖς πρώτοις, περὶ ζημίας μείζονος ἰόντων ἀγωνιούμενοι, ὁ δὲ φεύγων, ἂν ἡττηθῇ τὸ δεύτερον, τὸ πεμπτημόριον ἀποτινέτω τοῦ τιμήματος τῆς γραφείσης δίκης. ἐὰν δʼ ἐγκαλῶν τις τοῖς δικασταῖς τὸ τρίτον ἀγωνίζεσθαι βούληται,
956dDavacı ilk mahkemede yenildiği hâlde durmayıp ikinci mahkemeye giderse, kazanırsa beşte birini alsın, yenilirse dava değerinin aynı oranını ödesin. Önceki kararlara razı olmayıp üçüncü mahkemeye giderlerse, yenilen sanık, söylendiği gibi, bir buçuk katını, yenilen davacı ise biçilen değerin yarısını ödesin.
ἀγέτω μὲν ἐπὶ τοὺς δικαστὰς τοὺς ἐκλεκτοὺς τὴν δίκην, ἐὰν δὲ πάλιν ἡττηθῇ, τὴν ἡμιολίαν τοῦ τιμήματος ἀποτινέτω. ἐὰν δὲ ὁ διώκων ἡττηθεὶς ἐν τοῖς πρώτοις μὴ ἠρεμῇ, εἰς δὲ τοὺς δευτέρους ἴῃ, νικήσας μὲν δὴ τὸ πέμπτον μέρος ἀπολαμβανέτω, νικηθεὶς δὲ ἀποτινέτω ταὐτὸν μέρος τῆς δίκης. ἐὰν δʼ εἰς τὸ τρίτον ἔλθωσιν δικαστήριον ἀπειθήσαντες ταῖς ἔμπροσθεν δίκαις, ὁ μὲν φεύγων ἡττηθείς, ὥσπερ εἴρηται, τὴν ἡμιολίαν, ὁ δὲ διώκων τὴν ἡμίσειαν τοῦ τιμήματος
956eMahkemelerin kurayla belirlenmesi ve doldurulması, her makama yardımcılar tayin edilmesi, her işin yapılacağı süreler, oylamalar ve ertelemeler, davalarda zorunlu olarak yapılan bütün bu tür işler, davaların sırası, cevap verme ve teminat yatırma zorunlulukları ve bunlara benzeyen her şey hakkında daha önce de konuştuk. Ama doğru olanı iki üç kez söylemek de güzeldir.
ἀποτινέτω. κληρώσεις δὲ δικαστηρίων καὶ πληρώσεις, καὶ ὑπηρεσιῶν ἑκάσταις τῶν ἀρχῶν καταστάσεις, καὶ χρόνους ἐν οἷς ἕκαστα γίγνεσθαι χρεών, καὶ διαψηφίσεων πέρι καὶ ἀναβολῶν, καὶ πάνθʼ ὁπόσα τοιαῦτα ἀναγκαῖα περὶ δίκας γίγνεσθαι, προτέρων τε καὶ ὑστέρων λήξεις, ἀποκρίσεών τε ἀνάγκας καὶ παρακαταβάσεων, καὶ ὅσα τούτων ἀδελφὰ σύμπαντα, εἴπομεν μὲν καὶ πρόσθεν, καλὸν δὲ τό γε ὀρθὸν καὶ
957aAtinalı: Bulunması kolay olan bütün küçük kuralları, yaşlı kanun koyucu atlamışsa, genç kanun koyucu tamamlamalıdır. Özel mahkemeler aşağı yukarı bu şekilde kurulursa ölçülü olur. Ama kamusal ve ortak mahkemeler ve makamların kendi işlerini yürütmek için başvurması gereken mahkemeler hakkında birçok şehirde akıllı adamların koyduğu yakışıksız olmayan pek çok kanun vardır. Kanun muhafızları bunlardan, şimdi doğmakta olan devlet düzenimize uygun olanları bir araya getirip düzelterek hazırlamalı, tecrübeyle sınamalı ve her biri yeterince iyi konmuş görünene kadar bunu sürdürmelidir. Sonra bunlara son şeklini verip değiştirilemez olarak mühürlemeli ve bütün hayat boyunca kullanmalıdır.
δὶς καὶ τρίς.
ΑΘ. πάντα δʼ οὖν ὁπόσα σμικρὰ καὶ ῥᾴδια νόμιμα εὑρίσκειν, πρεσβύτου νομοθέτου παραλιπόντος, τὸν νέον ἀναπληροῦν χρὴ νομοθέτην. τὰ μὲν ἴδια δικαστήρια ταύτῃ πῃ γιγνόμενα μέτρον ἂν ἔχοι· τὰ δὲ δημόσια καὶ κοινὰ καὶ ὅσοις ἀρχὰς δεῖ χρωμένας τὰ προσήκοντα ἑκάστῃ τῶν ἀρχῶν διοικεῖν, ἔστʼ ἐν πολλαῖς πόλεσιν οὐκ ἀσχήμονα ἐπιεικῶν ἀνδρῶν οὐκ ὀλίγα νομοθετήματα, ὅθεν νομοφύλακας
957bYargıçların susması, ağızlarını bozmamaları ve bunun tersi hakkında, başka şehirlerde adil, iyi ve güzel sayılan pek çok şeyden ayrıldığımız noktalar hakkında kimi şeyler söylendi, kimileri de sona doğru söylenecek.
χρὴ τὰ πρέποντα τῇ νῦν γεννωμένῃ πολιτείᾳ κατασκευάζειν συλλογισαμένους καὶ ἐπανορθουμένους, ταῖς ἐμπειρίαις διαβασανίζοντας, ἕως ἂν ἱκανῶς αὐτῶν ἕκαστα δόξῃ κεῖσθαι, τότε δὲ τέλος ἐπιθέντας, ἀκίνητα οὕτως ἐπισφραγισαμένους, χρῆσθαι τὸν ἅπαντα βίον. ὅσα δὲ περί τε σιγὴν δικαστῶν καὶ εὐφημίας καὶ τοὐναντίον, καὶ ὅσα παραλλάττει τῶν πολλῶν ἐν ταῖς ἄλλαις πόλεσιν δικαίων καὶ ἀγαθῶν καὶ καλῶν,
957cAdalete göre tarafsız bir yargıç olacak kişi bütün bunları göz önünde tutmalı, bunlar hakkında yazılmış metinleri edinip öğrenmelidir. Çünkü kanunlar doğru konmuşsa, öğrenenin daha iyi olması için bütün bilgilerin en etkilisi kanunlarla ilgili yazılı metinlerdir; yoksa tanrısal ve şaşılacak kanunumuz (nomos), nous ile akraba olan adını boşuna taşırdı. Ayrıca öteki sözlerin, şiirlerde birileri hakkında söylenen övgü ve yergilerin, yazılı olsun ya da öteki bütün toplantılarda her gün konuşulsun, kimi zaman çekişme hırsıyla tartışılan, kimi zaman da pek boş yere üzerinde uzlaşılan düzyazı sözlerin hepsinin açık mihenk taşı kanun koyucunun yazılı metinleridir. İyi yargıç bunları, öteki sözlere karşı bir panzehir gibi içinde taşımalı, hem kendini hem şehri bunlarla doğru yola koymalıdır: İyilere, adil olanın sürüp artmasını; kötülerden kötülüğü tedavi edilebilir görünenlere de cehaletten, ölçüsüzlükten, korkaklıktan ve kısacası her türlü adaletsizlikten mümkün olduğunca dönmeyi sağlamalıdır.
τὰ μὲν εἴρηται, τὰ δʼ ἔτι πρὸς τῷ τέλει ῥηθήσεται. πρὸς ἃ πάντα χρὴ τὸν μέλλοντα δικαστὴν ἴσον ἔσεσθαι κατὰ δίκην βλέπειν τε καὶ κεκτημένον γράμματα αὐτῶν πέρι μανθάνειν· πάντων γὰρ μαθημάτων κυριώτατα τοῦ τὸν μανθάνοντα βελτίω γίγνεσθαι τὰ περὶ τοὺς νόμους κείμενα, εἴπερ ὀρθῶς εἴη τεθέντα, γίγνοιτʼ ἄν, ἢ μάτην τοὔνομα νῷ προσῆκον κεκτῇτʼ ἂν ὁ θεῖος ἡμῖν καὶ θαυμαστὸς νόμος. καὶ δὴ καὶ τῶν ἄλλων λόγων ὅσοι τε ἐν ποιήμασιν ἔπαινοι καὶ
ψόγοι περί τινων λέγονται καὶ ὅσοι καταλογάδην, εἴτʼ ἐν γράμμασιν εἴτε καθʼ ἡμέραν ἐν ταῖς ἄλλαις πάσαις συνουσίαις διὰ φιλονικίας τε ἀμφισβητοῦνται καὶ διὰ συγχωρήσεων ἔστιν ὅτε καὶ μάλα ματαίων, τούτων πάντων ἂν βάσανος εἴη σαφὴς τὰ τοῦ νομοθέτου γράμματα, ἃ δεῖ κεκτημένον ἐν αὑτῷ, καθάπερ ἀλεξιφάρμακα τῶν ἄλλων λόγων, τὸν ἀγαθὸν δικαστὴν αὑτόν τε ὀρθοῦν καὶ τὴν πόλιν, τοῖς μὲν
957eAtinalı: Ama kötülüğü gerçekten kaderlerine işlenmiş olanlara gelince, böyle bir hâldeki psykhēlere ölümü bir çare olarak verirlerse (bu, haklı olarak pek çok kez söylenmiştir), böyle yargıçlar ve yargıçların önderleri bütün şehrin övgüsüne layık olurlar.
ἀγαθοῖς μονὰς τῶν δικαίων καὶ ἐπαύξησιν παρασκευάζοντα, τοῖς δὲ κακοῖς ἐξ ἀμαθίας καὶ ἀκολασίας καὶ δειλίας καὶ συλλήβδην πάσης ἀδικίας εἰς τὸ δυνατὸν μεταβολήν, ὅσοις ἰάσιμοι δόξαι τῶν κακῶν·
ΑΘ. οἷσιν δὲ ὄντως ἐπικεκλωσμέναι,
958aHer yılın davaları görülüp sonuçlandıktan sonra, kararların uygulanması için şu kanunlar konmalıdır. Önce davayı gören makam, her oylamadan hemen sonra, yargıçların duyacağı şekilde tellal aracılığıyla, kaybedenin elinde kalması zorunlu olanlar dışındaki bütün malını kazanana versin.
θάνατον ἴαμα ταῖς οὕτω διατεθείσαις ψυχαῖς διανέμοντες, ὃ δικαίως εἴη πολλάκις ἂν εἰρημένον, ἄξιοι ἐπαίνου γίγνοιντʼ ἂν τῇ πάσῃ πόλει τοιοῦτοι δικασταὶ καὶ δικαστῶν ἡγεμόνες.
ἐπειδὰν δὲ αἱ κατʼ ἐνιαυτὸν δίκαι τέλος ἐκδικασθεῖσαι σχῶσι, ταῖς πράξεσι νόμους αὐτῶν χρεὼν γίγνεσθαι τούσδε· πρῶτον μὲν ἡ δικάζουσα ἀρχὴ τὰ τοῦ ὀφλόντος τῷ νικήσαντι χρήματα πάντα ἀποδιδότω, χωρὶς τῶν ἀναγκαίων κεκτῆσθαι,
958bDava aylarını izleyen ay geldiğinde, biri kazananın borcunu onun da razı olacağı şekilde kendi isteğiyle ödememişse, davayı gören makam kazananın yanında giderek kaybedenin malını ona teslim etsin. Ödeyecek bir şeyleri yoksa ve eksik kalan bir drahmiden az değilse, bu kişi borcun tamamını kazanana ödeyene kadar başka hiç kimseye dava açamasın; başkalarının ona karşı açtığı davalar ise geçerli olsun.
μετὰ τὴν διαψήφισιν ἑκάστην εὐθὺς ὑπὸ κήρυκος, ἀκουόντων τῶν δικαστῶν· ἐπειδὰν δὲ ὁ τῶν δικασίμων μηνῶν ἐχόμενος γένηται μήν, ἐάν τις μὴ ἀπαλλάττῃ τὸν νικήσαντα ἑκόντα ἑκών, ἡ δικάσασα ἀρχὴ συνεπομένη τῷ νικῶντι τὰ τοῦ ὀφλόντος παραδιδότω χρήματα. ἐὰν δὲ μὴ ἔχωσιν ὁπόθεν, ἐλλείπῃ δὲ μὴ ἔλαττον δραχμῆς, μὴ πρότερον εἶναι τούτῳ δίκας πρὸς ἄλλον μηδένα, πρὶν ἂν ἐκπληρώσῃ τὸ χρέος
958cMahkûm olan biri kendisini mahkûm eden makamın işini zorla engellerse, haksız yere engellenen yöneticiler onu kanun muhafızları mahkemesine çıkarsın; böyle bir davadan mahkûm olan, bütün şehri ve kanunları bozan biri olarak ölümle cezalandırılsın.
Bundan sonra, doğup büyümüş, çocuk doğurup büyütmüş, ölçülü bir şekilde alışveriş yapmış, birine haksızlık ettiyse bedelini ödemiş, başkasından da hakkını almış ve kanunlara uyarak ömrünün takdir ettiği yaşlılığa ermiş bir insanın sonu tabiata uygun olarak gelir.
ἅπαν τῷ νικήσαντι· ἄλλοις δὲ πρὸς τοῦτον ἔστωσαν δίκαι κυρίως. ἐὰν δέ τις ἀφῃρῆται τὴν ἀρχὴν τὴν καταδικάσασαν καταδικασθείς, εἰσαγόντων μὲν αὐτὸν εἰς τὸ τῶν νομοφυλάκων δικαστήριον οἱ ἀφαιρεθέντες ἀδίκως, ἐὰν δέ τις ὄφλῃ τὴν τοιαύτην δίκην, ὡς ὅλην τὴν πόλιν καὶ νόμους φθείρων θανάτῳ ζημιούσθω.
ἀνδρὶ δὴ τὸ μετὰ τοῦτο γεννηθέντι καὶ ἐκτραφέντι, καὶ γεννήσαντι καὶ ἐκθρέψαντι τέκνα, καὶ συμμείξαντι συμβόλαια
958dÖlenler, erkek olsun kadın olsun, hakkında yer altındaki ve buradaki tanrılarla ilgili hangi dinî âdetlerin yerine getirilmesi gerektiğini söyleme yetkisi yorumcularda olsun. Mezarlar ekilebilir toprakların hiçbir yerinde olmasın, ne büyük ne küçük bir anıt dikilsin. Toprağın yalnızca bu işe elverişli olan, ölülerin bedenlerini yaşayanları en az üzecek şekilde kabul edip saklayabilen kısımları doldurulsun. Ana olan toprağın tabiatı gereği insanlara besin vermeyi istediği yerleri ise ne yaşayan ne de ölmüş olan biri bizden, yaşayanlardan esirgemesin.
μετρίως, διδόντι τε δίκας εἴ τινα ἠδικήκει καὶ παρʼ ἑτέρου ἐκλαβόντι, σὺν τοῖς νόμοις ἐν μοίρᾳ γηράσαντι τελευτὴ γίγνοιτʼ ἂν κατὰ φύσιν. περὶ τελευτήσαντας δή, εἴτε τις ἄρρην εἴτε τις θῆλυς ᾖ, τὰ μὲν περὶ τὰ θεῖα νόμιμα τῶν τε ὑπὸ γῆς θεῶν καὶ τῶν τῇδε, ὅσα προσήκει τελεῖσθαι, τοὺς ἐξηγητὰς γίγνεσθαι κυρίους φράζοντας· θήκας δʼ εἶναι τῶν χωρίων ὁπόσα μὲν ἐργάσιμα μηδαμοῦ, μήτε τι μέγα μήτε
958eAtinalı: Beş adamın beş günde bitirebileceğinden daha yüksek bir tümsek yığılmasın. Taş mezar levhaları da ölenin hayatını öven, en fazla dört dizelik kahramanlık şiirini alabilecek büyüklükten büyük yapılmasın.
τι σμικρὸν μνῆμα, ἃ δὲ ἡ χώρα πρὸς τοῦτʼ αὐτὸ μόνον φύσιν ἔχει, τὰ τῶν τετελευτηκότων σώματα μάλιστα ἀλυπήτως τοῖς ζῶσι δεχομένη κρύπτειν, ταῦτα ἐκπληροῦν, τοῖς δὲ ἀνθρώποις ὅσα τροφὴν μήτηρ οὖσα ἡ γῆ πρὸς ταῦτα πέφυκεν βούλεσθαι φέρειν, μήτε ζῶν μήτε τις ἀποθανὼν στερείτω τὸν ζῶνθʼ ἡμῶν.
ΑΘ. χῶμα δὲ μὴ χοῦν ὑψηλότερον πέντε ἀνδρῶν ἔργον, ἐν πένθʼ ἡμέραις ἀποτελούμενον· λίθινα δὲ ἐπιστήματα μὴ μείζω ποιεῖν ἢ ὅσα δέχεσθαι τῶν τοῦ τετελευτηκότος ἐγκώμια βίου μὴ πλείω τεττάρων ἡρωικῶν
959aCenazenin evde teşhiri, bayılmış olanla gerçekten ölmüş olanı ayırt etmeye yetecek süreden uzun sürmesin; insan işleri bakımından ölçülü olan, mezara taşımanın üçüncü günde yapılmasıdır. Kanun koyucuya her konuda olduğu gibi şu söylediğinde de inanmak gerekir: Psykhē bedenden her bakımdan üstündür; hayatın kendisinde de her birimizi biz yapan psykhēden başka bir şey değildir; beden ise her birimize benzeyen bir görüntü olarak bize eşlik eder. Öldüğümüzde ölülerin bedenlerine görüntü denmesi doğrudur; her birimizin gerçek varlığı ise ölümsüz psykhē diye adlandırılan şeydir ve atalarımızın kanununun söylediği gibi, hesap vermek üzere öteki tanrıların yanına gider. Bu hesap iyi insan için cesaret verici, kötü insan içinse çok korkunçtur. Öldükten sonra ona büyük bir yardımda da bulunulamaz. Bütün yakınları ona yaşarken yardım etmeliydi ki olabildiğince adil ve dindar yaşasın, öldükten sonra da buradaki hayatın ardından gelen hayatta kötü suçlarının cezasını çekmesin.
στίχων. τὰς δὲ προθέσεις πρῶτον μὲν μὴ μακρότερον χρόνον ἔνδον γίγνεσθαι τοῦ δηλοῦντος τόν τε ἐκτεθνεῶτα καὶ τὸν ὄντως τεθνηκότα, εἴη δʼ ἂν σχεδόν, ὡς τἀνθρώπινα, μέτρον ἔχουσα τριταία πρὸς τὸ μνῆμα ἐκφορά. πείθεσθαι δʼ ἐστὶ τῷ νομοθέτῃ χρεὼν τά τε ἄλλα καὶ λέγοντι ψυχὴν σώματος εἶναι τὸ πᾶν διαφέρουσαν, ἐν αὐτῷ τε τῷ βίῳ τὸ παρεχόμενον ἡμῶν ἕκαστον τοῦτʼ εἶναι μηδὲν ἀλλʼ ἢ τὴν ψυχήν,
τὸ δὲ σῶμα ἰνδαλλόμενον ἡμῶν ἑκάστοις ἕπεσθαι, καὶ τελευτησάντων λέγεσθαι καλῶς εἴδωλα εἶναι τὰ τῶν νεκρῶν σώματα, τὸν δὲ ὄντα ἡμῶν ἕκαστον ὄντως, ἀθάνατον εἶναι ψυχὴν ἐπονομαζόμενον, παρὰ θεοὺς ἄλλους ἀπιέναι δώσοντα λόγον, καθάπερ ὁ νόμος ὁ πάτριος λέγει—τῷ μὲν γὰρ ἀγαθῷ θαρραλέον, τῷ δὲ κακῷ μάλα φοβερόν—βοήθειάν τε αὐτῷ μήτινα μεγάλην εἶναι τετελευτηκότι· ζῶντι γὰρ ἔδει βοηθεῖν πάντας τοὺς προσήκοντας, ὅπως ὅτι δικαιότατος ὢν καὶ
959cBunlar böyle olduğuna göre, gömülen bu et yığınının özellikle kendi yakını olduğunu sanıp evini batıracak kadar harcamak asla doğru değildir. Gömdüğü oğlunun, kardeşinin ya da en çok özlediğini düşündüğü kim varsa onun kendi kaderini tamamlayıp yerine getirerek gittiğini bilmeli, elinde kalana ise, cansız bir yer altı tanrıları sunağına harcar gibi ölçülü harcamalarla iyi davranmalıdır.
ὁσιώτατος ἔζη τε ζῶν καὶ τελευτήσας ἀτιμώρητος ἂν κακῶν ἁμαρτημάτων ἐγίγνετο τὸν μετὰ τὸν ἐνθάδε βίον. ἐκ δὲ τούτων οὕτως ἐχόντων οὐδέποτε οἰκοφθορεῖν χρή, διαφερόντως νομίζοντα τὸν αὑτοῦ τοῦτον εἶναι τὸν τῶν σαρκῶν ὄγκον θαπτόμενον, ἀλλʼ ἐκεῖνον τὸν ὑὸν ἢ ἀδελφόν, ἢ ὅντινά τις μάλισθʼ ἡγεῖται ποθῶν θάπτειν, οἴχεσθαι περαίνοντα καὶ ἐμπιμπλάντα τὴν αὑτοῦ μοῖραν, τὸ δὲ παρὸν δεῖν εὖ ποιεῖν,
959dÖlçünün ne olduğunu kanun koyucu en uygun şekilde kestirebilir. Kanun şu olsun: En yüksek mülk sınıfından olan biri için bütün cenaze harcaması beş minayı aşmasın; ikinci sınıftan olan için üç mina, üçüncüden olan için iki, dördüncüden olan için bir mina ölçülü bir harcama olur. Kanun muhafızları başka pek çok şey yapmak ve pek çok şeyle ilgilenmek zorundadır; bunların en önemsizi olmayan biri de, ömürleri boyunca çocuklarla, yetişkinlerle ve her yaştan insanla ilgilenmeleridir. Ayrıca herkesin ölümünde bir kanun muhafızı, ölenin yakınlarının gözetmen olarak yanlarına alacağı kişi, işi yönetmelidir. Ölenle ilgili işler güzel ve ölçülü yapılırsa bu onun için bir şeref, güzel yapılmazsa bir ayıp olsun.
τὰ μέτρια ἀναλίσκοντα ὡς εἰς ἄψυχον χθονίων βωμόν· τὸ δὲ μέτριον νομοθέτης ἂν μαντεύσαιτο οὐκ ἀσχημονέστατα. ἔστω δὴ νόμος οὗτος· τῷ μὲν δὴ τοῦ μεγίστου τιμήματος εἰς τὴν πᾶσαν ταφὴν ἀναλισκόμενα μὴ πλέον πέντε μνῶν, τῷ δὲ τοῦ δευτέρου τρεῖς μναῖ, καὶ δύο τῷ τοῦ τρίτου, μνᾶ δὲ τῷ τοῦ τετάρτου μέτρον ἂν ἔχοι τῶν ἀναλωμάτων. νομοφύλαξι δὲ πολλά τε ἄλλα ἀνάγκη πράττειν καὶ πολλῶν ἐπιμελεῖσθαι, τούτων δʼ οὐχ ἥκιστα, ὅπως ἂν παίδων τε καὶ
959eAtinalı: Teşhir ve öteki işler bu konudaki kanuna göre yapılsın; ama devlet adamı olan kanun koyucuya şu konularda yer bırakmak gerekir: Ölüye ağlamayı emretmek ya da yasaklamak yakışıksız olur. Ama ağıt yakmayı ve sesin evin dışına taşmasını yasaklamalı, ölüyü yollarda açıkta taşımayı ve yolda giderken bağırıp çağırmayı engellemeli, cenaze alayının gün doğmadan şehrin dışına çıkmış olmasını sağlamalıdır.
ἀνδρῶν καὶ πάσης ἡλικίας ἐπιμελούμενοι ζῶσι, καὶ δὴ καὶ πρὸς τὸ τέλος ἁπάντων νομοφύλαξ εἷς γέ τις ἐπιστατῇ, ὃν ἂν οἱ τοῦ τετελευτηκότος ἐπίσκοπον οἰκεῖοι παραλάβωσιν, ᾧ καλόν τʼ ἔστω καλῶς καὶ μετρίως τὰ περὶ τὸν τετελευτηκότα γιγνόμενα καὶ μὴ καλῶς αἰσχρόν.
ΑΘ. πρόθεσις δὲ καὶ τἆλλα ἔστω μὲν κατὰ τὸν περὶ τὰ τοιαῦτα νόμον γιγνόμενα, τῷ δὲ πολιτικῷ νομοθετοῦντι παραχωρεῖν χρὴ τὰ τοιάδε· δακρύειν
960aBu tür âdetler hakkında kanunlar böyle konsun. İtaat eden cezadan muaf olsun; itaat etmeyeni ise kanun muhafızlarından biri, hepsinin ortak kararıyla uygun görülen cezaya çarptırsın.
μὲν τὸν τετελευτηκότα ἐπιτάττειν ἢ μὴ ἄμορφον, θρηνεῖν δὲ καὶ ἔξω τῆς οἰκίας φωνὴν ἐξαγγέλλειν ἀπαγορεύειν, καὶ τὸν νεκρὸν εἰς τὸ φανερὸν προάγειν τῶν ὁδῶν κωλύειν, καὶ ἐν ταῖς ὁδοῖς πορευόμενον φθέγγεσθαι, καὶ πρὸ ἡμέρας ἔξω τῆς πόλεως εἶναι. ταῦτα δὴ κείσθω τε οὕτω περὶ τὰ τοιαῦτα νόμιμα, καὶ ὁ μὲν πειθόμενος ἔστω ζημίας ἐκτός, ὁ δὲ ἀπειθῶν ἑνὶ τῶν νομοφυλάκων ὑπὸ πάντων ζημιούσθω
960bÖlülerle ilgili öteki gömme işleri ya da gömülmeden bırakma işleri, baba katilleri, tapınak soyguncuları ve bütün böyleleri hakkında olanlar daha önce kanunlarla söylenmiş bulunuyor; öyle ki kanun koyma işimiz neredeyse sona ermiş sayılabilir. Ama hiçbir işin sonu, bir şey yapmak, bir şey edinmek ya da bir yer kurmak değildir. Ancak meydana getirilen şey için onu her zaman tam olarak koruyacak bir yol bulunduğunda, yapılması gereken her şeyin yapıldığını düşünmek gerekir; ondan önce bütün iş eksik kalır.
τῇ δοξάσῃ πᾶσι κοινῇ ζημίᾳ. ὅσαι δʼ ἄλλαι γίγνονται περὶ τελευτήσαντας ταφαὶ εἴτε καὶ ἄταφοι πράξεις, περὶ πατροφόνων καὶ ἱεροσύλων καὶ τῶν τοιούτων πάντων, εἰρημέναι ἐν τοῖς ἔμπροσθεν κεῖνται διὰ νόμων, ὥστε σχεδὸν ἡ νομοθεσία τέλος ἂν ἡμῖν ἔχοι· τῶν πάντων δʼ ἑκάστοτε τέλος οὐ τὸ δρᾶσαί τι σχεδὸν οὐδὲ τὸ κτήσασθαι κατοικίσαι τʼ ἐστίν, ἀλλὰ τῷ γεννηθέντι σωτηρίαν ἐξευρόντα τελέως ἀεί, τότʼ ἤδη νομίζειν πᾶν ὅσον δεῖ πραχθῆναι πεπρᾶχθαι, πρότερον
960cKleinias: Güzel söylüyorsun, yabancı; ama şimdi söylediğini neyi kastederek söylediğini daha açık anlat.
Atinalı: Kleinias, eski zamanlardan pek çok şey güzelce dile getirilmiştir; bunların belki en az güzel olmayanı da Moiraların adlarıdır.
Kleinias: Hangileri?
Atinalı: Lakhesis'in birinci, Klotho'nun ikinci, Atropos'un da söylenenlerin koruyucusu olarak üçüncü olması. Bu adlar, eğrilen ipliğe geri dönülmezlik veren güce benzetilmiştir.
δʼ ἀτελὲς εἶναι τὸ ὅλον.
ΚΛ. καλῶς, ὦ ξένε, λέγεις· πρὸς ὅτι δὲ τὸ νῦν αὖ ῥηθὲν εἴρηται, φράζʼ ἔτι σαφέστερον.
ΑΘ. ὦ Κλεινία, πολλὰ τῶν ἔμπροσθεν καλῶς ὕμνηται, σχεδὸν δὲ οὐχ ἥκιστα τὰ τῶν Μοιρῶν προσρήματα.
ΚΛ. ποῖα δή;
ΑΘ. τὸ Λάχεσιν μὲν τὴν πρώτην εἶναι, Κλωθὼ δὲ τὴν δευτέραν, τὴν Ἄτροπον δὴ τρίτην σώτειραν τῶν λεχθέντων, ἀπῃκασμένα τῇ τῶν κλωσθέντων τῷ πυρὶ τὴν ἀμετάστροφον
960dBir şehre ve devlet düzenine de yalnız bedenler için sağlık ve korunma değil, psykhēlerde iyi düzen, daha doğrusu kanunların korunmasını sağlayacak böyle şeyler gereklidir. Bana öyle görünüyor ki kanunlarımızda hâlâ şu eksik: Onlara tabiatça geri dönülmezlik gücünün nasıl kazandırılacağı.
Kleinias: Böyle bir şeyi her şeye kazandırmanın yolunu bulmak mümkün değilse, küçük bir şey söylemiyorsun.
ἀπεργαζομένων δύναμιν· ἃ δὴ καὶ πόλει καὶ πολιτείᾳ δεῖ μὴ μόνον ὑγίειαν καὶ σωτηρίαν τοῖς σώμασι παρασκευάζειν, ἀλλὰ καὶ εὐνομίαν ἐν ταῖς ψυχαῖς, μᾶλλον δὲ σωτηρίαν τῶν νόμων. ἡμῖν δʼ ἔτι μοι φαίνεσθαι δοκεῖ τοῦτʼ ἐλλεῖπον τοῖς νόμοις εἶναι, πῶς χρὴ τὴν ἀμετάστροφον αὐτοῖς ἐγγίγνεσθαι κατὰ φύσιν δύναμιν.
ΚΛ. οὐ σμικρὸν λέγεις, εἴπερ ἐστὶ μὴ δυνατὸν εὑρεῖν ὅπῃ γίγνοιτʼ ἂν παντὶ κτῆμά τι τοιοῦτον.
960eAtinalı: Ama mümkün; en azından şimdi bana kesinlikle öyle görünüyor.
Kleinias: O hâlde bunu söylediğimiz kanunlara sağlamadan hiçbir şekilde vazgeçmeyelim. Çünkü herhangi bir iş için boşuna emek verip onu sağlam olmayan bir temele oturtmak gülünçtür.
Atinalı: Doğru öğüt veriyorsun; beni de aynı fikirde bulacaksın.
Kleinias: Güzel. Peki, devlet düzenimiz ve kanunlarımız için koruma ne olabilir, nasıl olabilir?
ΑΘ. ἀλλʼ ἔστι μὴν δυνατόν, ὥς γέ μοι τὰ νῦν παντάπασι καταφαίνεται.
ΚΛ. μὴ τοίνυν ἀφιστώμεθα μηδενὶ τρόπῳ, πρὶν ἂν τοῦτʼ αὐτὸ ἐκπορισώμεθα τοῖς εἰρημένοις νόμοις· γελοῖον γὰρ τό γε μάτην πονήσαντα ὁτιοῦν εἰς μηδὲν βέβαιον καταβαλεῖν.
ΑΘ. ὀρθῶς παρακελεύῃ, καὶ ἐμὲ τοιοῦτον εὑρήσεις ἄλλον.
ΚΛ. καλῶς δὴ λέγεις. τίς οὖν δή, φῄς, σωτηρία γίγνοιτʼ ἂν καὶ τίνα τρόπον πολιτείᾳ τε καὶ τοῖς νόμοις ἡμῖν;
961aAtinalı: Şehrimizde şöyle bir meclis olması gerektiğini söylememiş miydik? Kanun muhafızlarının her zaman en yaşlı on kişisi ve ödül almış olanların hepsi onlarla birlikte aynı yerde toplanmalı; ayrıca kanunları korumak için işe yarar bir şey duymak üzere araştırmaya dışarı gidip sağ salim eve dönenler de, bu üyeler tarafından sınanıp meclise katılmaya layık görülürlerse oraya katılmalı. Bunlara ek olarak her biri en az otuz yaşında bir genci yanına almalı: Önce kendisi bu gencin tabiatça ve yetişmesi bakımından layık olduğuna karar verip onu ötekilerin önüne getirmeli; ötekiler de uygun görürse genç kabul edilmeli, görmezlerse verilen karar herkesten, özellikle de reddedilen gençten gizli tutulmalı.
ΑΘ. ἆρʼ οὐκ εἴπομεν ὅτι δεῖ σύλλογον ἡμῖν ἐν τῇ πόλει γίγνεσθαι τοιόνδε τινά; δέκα μὲν τῶν νομοφυλάκων τοὺς πρεσβυτάτους ἀεί, τοὺς δὲ τἀριστεῖα εἰληφότας ἅπαντας δεῖν εἰς ταὐτὸ συλλέγεσθαι τούτοις, ἔτι δὲ τοὺς ἐκδημήσαντας ἐπὶ ζήτησιν εἴ τί που πρὸς τὴν νομοφυλακίαν γίγνοιτο ἓν καίριον ἀκοῦσαι καὶ σωθέντας οἴκαδε, δόξαι, τούτοις αὐτοῖς διαβασανισθέντας, τοῦ συλλόγου ἀξιοκοινωνήτους εἶναι· πρὸς τούτοις δὲ ἕνα ἕκαστον δεῖν προσλαμβάνειν τῶν
961bMeclis de herkesin özel ve kamusal öteki işlerden en çok boş zamanı olduğu sabahın erken saatinde toplanmalı. Önceki konuşmalarımızda böyle bir şey söylemiş miydik?
νέων, μὴ ἔλαττον ἢ τριάκοντʼ ἔτη γεγονότα, πρῶτον δὲ αὐτὸν κρίναντα ἐπάξιον εἶναι φύσει καὶ τροφῇ, τὸν νέον οὕτως εἰς τοὺς ἄλλους εἰσφέρειν, καὶ ἐὰν μὲν δόξῃ καὶ τοῖς ἄλλοις, προσλαμβάνειν, εἰ δὲ μή, ἀπόρρητον εἶναι τὴν γεγονυῖαν κρίσιν τοῖς τε ἄλλοις δὴ καὶ μάλιστʼ αὐτῷ τῷ ἀποκριθέντι· δεῖν δὲ ὄρθριον εἶναι τὸν σύλλογον, ἡνίκʼ ἂν τῶν ἄλλων πράξεων ἰδίων τε καὶ κοινῶν καὶ μάλιστʼ ᾖ τις σχολὴ παντί. τοιοῦτόν τί που λεχθὲν ἡμῖν ἦν ἐν τοῖς
961cKleinias: Evet, söylemiştik.
Atinalı: Bu meclis hakkında baştan alarak şunu söyleyeyim: Diyorum ki, biri bu meclisi, kendisine uygun her şeyi taşıyan bir çapa gibi bütün şehrin önüne atarsa, bu çapa istediğimiz her şeyi korur.
Kleinias: Nasıl?
Atinalı: Bundan sonrası için doğru anlatmak üzere hiçbir gayreti esirgememek bizim işimiz olur.
Kleinias: Çok güzel söyledin; düşündüğün gibi yap.
ἔμπροσθεν λόγοις;
ΚΛ. ἦν γὰρ οὖν.
ΑΘ. τούτου δὴ πέρι τοῦ συλλόγου πάλιν ἀναλαβὼν λέγοιμʼ ἂν τὸ τοιόνδε. φημί, εἴ τις τοῦτον βάλοιτο οἷον ἄγκυραν πάσης τῆς πόλεως, πάντα ἔχουσαν τὰ πρόσφορα ἑαυτῇ, σῴζειν ἂν σύμπαντα ἃ βουλόμεθα.
ΚΛ. πῶς δή;
ΑΘ. τὸ μετὰ τοῦτο ἡμέτερος ἂν καιρὸς γίγνοιτο ὀρθῶς φράζοντας μηδὲν ἀπολείπειν προθυμίας.
ΚΛ. καὶ μάλα καλῶς εἶπες, ποίει θʼ ὥσπερ καὶ διανοῇ.
961dAtinalı: Kleinias, her şey için, her işte ona uygun düşen koruyucuyu düşünmek gerekir; tıpkı bir canlıda tabiatça en önemli koruyucuların psykhē ve baş olması gibi.
Kleinias: Bunu nasıl söylüyorsun?
Atinalı: Bu ikisinin aretēsi elbette her canlıya korunmasını sağlar.
Kleinias: Nasıl?
Atinalı: Psykhēde başka şeylerin yanında nous bulunur, başta da başka şeylerin yanında görme ve işitme. Kısacası nous en güzel hislerle karışıp onlarla bir olduğunda, ona her birinin korunması demek pek yerinde olur.
Kleinias: Öyle görünüyor.
ΑΘ. χρὴ τοίνυν, ὦ Κλεινία, παντὸς πέρι νοῆσαι σωτῆρα τὸν εἰκότα ἐν ἑκάστοις τῶν ἔργων, ὡς ἐν ζῴῳ ψυχὴ καὶ κεφαλή, τό γε μέγιστον, πεφύκατον.
ΚΛ. πῶς αὖ φῄς;
ΑΘ. ἡ τούτοιν ἀρετὴ δήπου παντὶ παρέχει ζῴῳ σωτηρίαν.
ΚΛ. πῶς;
ΑΘ. ψυχῇ μὲν πρὸς τοῖς ἄλλοις νοῦς ἐγγιγνόμενος, κεφαλῇ δʼ αὖ πρὸς τοῖς ἄλλοις ὄψις καὶ ἀκοή· συλλήβδην δὲ νοῦς μετὰ τῶν καλλίστων αἰσθήσεων κραθείς, γενόμενός τε εἰς ἕν, σωτηρία ἑκάστων δικαιότατʼ ἂν εἴη καλουμένη.
ΚΛ. ἔοικε γοῦν.
961eAtinalı: Öyle görünüyor, çünkü öyle. Peki, hislerle karışmış nous neyle ilgili olduğunda fırtınada ve sakin havada gemilerin korunması olur? Bir gemide dümenciyle tayfalar, hislerini dümenciliğin nousuyla karıştırarak hem kendilerini hem de gemiyle ilgili her şeyi korumaz mı?
Kleinias: Elbette.
Atinalı: Bu konularda pek çok örneğe gerek yok. Ama mesela ordular hakkında düşünelim: Komutanlar hangi hedefi koyarak, bütün hekimlik hizmeti de hangi hedefi koyarak korunmayı doğru bir şekilde amaçlayabilir?
ΑΘ. ἔοικε γάρ. ἀλλʼ ὁ περὶ τί νοῦς μετʼ αἰσθήσεων κραθεὶς σωτηρία πλοίων ἔν γε χειμῶσιν καὶ ἐν εὐδίαις γίγνοιτʼ ἄν; ἆρʼ οὐκ ἐν νηὶ κυβερνήτης ἅμα καὶ ναῦται τὰς αἰσθήσεις τῷ κυβερνητικῷ νῷ συγκερασάμενοι σῴζουσιν αὑτούς τε καὶ τὰ περὶ τὴν ναῦν;
ΚΛ. τί μήν;
ΑΘ. οὐδὲν δὴ πολλῶν δεῖ τῶν περὶ τὰ τοιαῦτα παραδειγμάτων· ἀλλʼ οἷον περὶ στρατοπέδων νοήσωμεν τίνα θέμενοι στρατηγοὶ σκοπὸν καὶ ἰατρικὴ ὑπηρεσία πᾶσα
962aKomutanlar zaferi ve düşmana üstün gelmeyi, hekimlerin ve yardımcılarının hizmeti de bedene sağlık sağlamayı hedef almaz mı?
Kleinias: Nasıl almasın?
Atinalı: Bedenle ilgili olanı, yani şimdi sağlık dediğimiz şeyi bilmeyen bir hekim, zaferi bilmeyen bir komutan ya da ele aldığımız öteki işlerden birinin hedefini bilmeyen biri, bunlardan herhangi biri hakkında nous sahibi görünebilir mi?
Kleinias: Nasıl görünsün?
Atinalı: Peki ya şehir? Biri devlet adamının bakması gereken hedefi bilmiyor görünüyorsa, önce ona haklı olarak yönetici denebilir mi, sonra da hedefini hiç bilmediği bir şeyi koruyabilir mi?
στοχάζοιτʼ ἂν τῆς σωτηρίας ὀρθῶς. ἆρʼ οὐχ ἡ μὲν νίκην καὶ κράτος πολεμίων, ἡ δὲ ἰατρῶν τε καὶ ὑπηρετῶν ὑγιείας σώματι παρασκευήν;
ΚΛ. πῶς γὰρ οὔ;
ΑΘ. ἰατρὸς δὴ τὸ περὶ σῶμα ἀγνοῶν, ὃ προσείπομεν ὑγίειαν νῦν, ἢ νίκην στρατηγὸς ἢ τῶν ἄλλων ὅσα δὴ διήλθομεν, ἔσθʼ ὅπως ἂν νοῦν περί τι τούτων ἂν ἔχων φαίνοιτο;
ΚΛ. καὶ πῶς;
ΑΘ. τί δὲ δὴ περὶ πόλιν; εἴ τις τὸν σκοπὸν οἷ βλέπειν δεῖ τὸν πολιτικὸν φαίνοιτο ἀγνοῶν, ἆρα ἄρχων μὲν
962bKleinias: Nasıl koruyabilsin?
Atinalı: Görünüşe göre şimdi de, ülkemizin kuruluşu tamamlanacaksa, onda şunları bilen bir şeyin bulunması gerekiyor: Önce bu söylediğimiz hedefi, yani bizim için devlet adamının hedefinin ne olduğunu; sonra ona nasıl ulaşılacağını ve bu konuda, önce kanunlardan, sonra insanlardan, kimin iyi kimin kötü öğüt verdiğini. Böyle bir şeyden yoksun olan bir şehir, nousu ve hissi olmadığı için, her işinde her seferinde rastgele davranırsa buna şaşmamak gerekir.
πρῶτον δικαίως ἂν προσαγορεύοιτο, εἶτα σῴζειν ἂν δυνατὸς εἴη τοῦτο οὗ τὸν σκοπὸν τὸ παράπαν μηδʼ εἰδείη;
ΚΛ. καὶ πῶς;
ΑΘ. δεῖ δὴ καὶ τὰ νῦν, ὡς ἔοικεν, εἴπερ μέλλει τέλος ὁ κατοικισμὸς τῆς χώρας ἡμῖν ἕξειν, εἶναί τι τὸ γιγνῶσκον ἐν αὐτῷ πρῶτον μὲν τοῦτο ὃ λέγομεν, τὸν σκοπόν, ὅστις ποτὲ ὁ πολιτικὸς ὢν ἡμῖν τυγχάνει, ἔπειτα ὅντινα τρόπον δεῖ μετασχεῖν τούτου καὶ τίς αὐτῷ καλῶς ἢ μὴ συμβουλεύει, τῶν νόμων αὐτῶν πρῶτον, ἔπειτα ἀνθρώπων· εἰ δʼ ἔσται
962cKleinias: Doğru söylüyorsun.
Atinalı: Peki şimdi şehrimizin hangi kısmında ya da hangi kurumunda böyle bir koruyucu yeterince hazırlanmış durumda? Söyleyebilir miyiz?
Kleinias: Açıkça söyleyemeyiz, yabancı. Ama tahmin etmek gerekirse, bu söz bana, az önce gece toplanması gerektiğini söylediğin meclise doğru gidiyor gibi geliyor.
τοῦ τοιούτου κενή τις πόλις, οὐδὲν θαυμαστὸν ἄνους οὖσα καὶ ἀναίσθητος εἰ πράξει τὸ προστυχὸν ἑκάστοτε ἐν ἑκάσταις τῶν πράξεων.
ΚΛ. ἀληθῆ λέγεις.
ΑΘ. νῦν οὖν ἡμῖν ἐν τίνι ποτὲ τῶν τῆς πόλεως μερῶν ἢ ἐπιτηδευμάτων ἔστιν ἱκανὸν κατεσκευασμένον ὁτιοῦν τοιοῦτον φυλακτήριον; ἔχομεν φράζειν;
ΚΛ. οὐ δῆτα, ὦ ξένε, σαφῶς γε· εἰ δʼ οὖν τοπάζειν δεῖ, δοκεῖ μοι τείνειν ὁ λόγος οὗτος εἰς τὸν σύλλογον ὃν εἶπες νυνδὴ νύκτωρ δεῖν συνιέναι.
962dAtinalı: Çok güzel kavradın, Kleinias. Şimdi önümüzdeki sözün gösterdiği gibi, bu meclisin her türlü aretēye sahip olması gerekir. Bunun başı da, pek çok hedefe nişan alarak oradan oraya savrulmamak, tek bir şeye bakarak bütün okları her zaman ona atmaktır.
Kleinias: Kesinlikle öyle.
Atinalı: Şimdi şehirlerin âdetlerinin savrulup durmasına hiç şaşmamak gerektiğini öğreneceğiz; çünkü her şehirde kanunların her biri başka bir şeye bakıyor. Çoğu yerde, bazılarına göre adaletin ölçütü, daha iyi ya da daha kötü olsunlar, birtakım kimselerin şehirde yönetimi ele geçirmesidir; bazılarına göre, birilerinin kölesi olsunlar olmasınlar, zengin olmalarıdır; bazılarının gayreti ise hür bir hayata yönelmiştir. Bunlara hiç şaşmamak gerekir.
ΑΘ. κάλλισθʼ ὑπέλαβες, ὦ Κλεινία, καὶ δεῖ δὴ τοῦτον, ὡς ὁ νῦν παρεστηκὼς ἡμῖν λόγος μηνύει, πᾶσαν ἀρετὴν ἔχειν· ἧς ἄρχει τὸ μὴ πλανᾶσθαι πρὸς πολλὰ στοχαζόμενον, ἀλλʼ εἰς ἓν βλέποντα πρὸς τοῦτο ἀεὶ τὰ πάντα οἷον βέλη ἀφιέναι.
ΚΛ. παντάπασι μὲν οὖν.
ΑΘ. νῦν δὴ μαθησόμεθα ὅτι θαυμαστὸν οὐδὲν πλανᾶσθαι τὰ τῶν πόλεων νόμιμα, ὅτι πρὸς ἄλλο ἄλλη βλέπει τῶν νομοθεσιῶν ἐν τῇ πόλει ἑκάστῃ. καὶ τὰ μὲν πολλὰ οὐδὲν θαυμαστὸν τὸ τοῖς μὲν τὸν ὅρον εἶναι τῶν δικαίων
962eBazıları da ikisini birden gözeterek kanun koyar: hem hür olmayı hem de başka şehirlerin efendisi olmayı. En bilgeleri ise, kendilerine göre, bütün bunları ve buna benzer her şeyi birden gözetir; ama ötekilerin bakması gereken, özellikle değer verdikleri tek bir şeyi söyleyemezler.
ὅπως ἄρξουσί τινες ἐν τῇ πόλει, εἴτʼ οὖν βελτίους εἴτε χείρους τυγχάνουσιν ὄντες, τοῖς δʼ, ὅπως πλουτήσουσιν, εἴτʼ οὖν δοῦλοί τινων ὄντες εἴτε καὶ μή, τῶν δʼ ἡ προθυμία πρὸς τὸν ἐλεύθερον δὴ βίον ὡρμημένη· οἱ δὲ καὶ σύνδυο νομοθετοῦνται, πρὸς ἄμφω βλέποντες, ἐλεύθεροί τε ὅπως ἄλλων τε πόλεων ἔσονται δεσπόται, οἱ δὲ σοφώτατοι, ὡς οἴονται, πρὸς ταῦτά τε καὶ τὰ τοιαῦτα σύμπαντα, εἰς ἓν δὲ οὐδὲν διαφερόντως τετιμημένον ἔχοντες φράζειν εἰς ὃ τἆλλʼ αὐτοῖς δεῖ βλέπειν.
963aKleinias: Öyleyse, yabancı, bizim çoktan beri ileri sürdüğümüz şey doğru olmaz mı? Kanunlarımızın hepsinin her zaman tek bir şeye bakması gerektiğini söylemiştik ve bunun aretē olduğunun pek doğru söylendiğinde uzlaşmıştık.
Atinalı: Evet.
Kleinias: Aretēyi de dört olarak koymuştuk.
Atinalı: Elbette.
Kleinias: Bütün bunların önderi olarak da nousu; öteki her şey de, bunlardan üçü de ona bakmalıdır.
Atinalı: Çok güzel izliyorsun, Kleinias; geri kalanı da izle. Dümenciliğin, hekimliğin ve komutanlığın nousunun bakması gereken o tek şeyi söyledik; şimdi burada devlet adamının nousunu sorguluyoruz ve bir insana sorar gibi ona şöyle sorabiliriz:
ΚΛ. οὐκοῦν τό γʼ ἡμέτερον, ὦ ξένε, ὀρθῶς ἂν εἴη πάλαι τιθέμενον; πρὸς γὰρ ἓν ἔφαμεν δεῖν ἀεὶ πάνθʼ ἡμῖν τὰ τῶν νόμων βλέποντʼ εἶναι, τοῦτο δʼ ἀρετήν που συνεχωροῦμεν πάνυ ὀρθῶς λέγεσθαι.
ΑΘ. ναί.
ΚΛ. τὴν δέ γε ἀρετὴν τέτταρα ἔθεμέν που.
ΑΘ. πάνυ μὲν οὖν.
ΚΛ. νοῦν δέ γε πάντων τούτων ἡγεμόνα, πρὸς ὃν δὴ τά τε ἄλλα πάντα καὶ τούτων τὰ τρία δεῖ βλέπειν.
ΑΘ. κάλλιστʼ ἐπακολουθεῖς, ὦ Κλεινία. καὶ τὰ λοιπὰ δὴ συνακολούθει. νοῦν γὰρ δὴ κυβερνητικὸν μὲν καὶ ἰατρικὸν
963b"Ey harika adam, sen nereye bakıyorsun? Hekimlik nousunun açıkça söyleyebildiği o tek şey nedir de, sen, kendi deyişinle bütün akıllı kişilerden üstün olduğun hâlde onu söyleyemiyorsun?" Yoksa siz, Megillos ve Kleinias, ben size birçok başka şeyi tanımladığım gibi, bunun ne olduğunu ayrıntılarıyla bana anlatabilir misiniz?
καὶ στρατηγικὸν εἴπομεν εἰς τὸ ἓν ἐκεῖνο οἷ δεῖ βλέπειν, τὸν δὲ πολιτικὸν ἐλέγχοντες ἐνταῦθʼ ἐσμὲν νῦν, καὶ καθάπερ ἄνθρωπον ἐπανερωτῶντες εἴποιμεν ἄν· ὦ θαυμάσιε, σὺ δὲ δὴ ποῖ σκοπεῖς; τί ποτʼ ἐκεῖνό ἐστι τὸ ἕν, ὃ δὴ σαφῶς ὁ μὲν ἰατρικὸς νοῦς ἔχει φράζειν, σὺ δʼ ὢν δὴ διαφέρων, ὡς φαίης ἄν, πάντων τῶν ἐμφρόνων, οὐχ ἕξεις εἰπεῖν; ἢ σύ γε, Μέγιλλε καὶ Κλεινία, ἔχετον διαρθροῦντες ὑπὲρ αὐτοῦ φράζειν πρὸς ἐμὲ τί ποτέ φατε εἶναι τοῦτο,
963cKleinias: Hiç de değil, yabancı.
Atinalı: Peki hem onu hem de hangi şeylerde bulunduğunu görmeye gayret etmemiz gerektiğine ne dersiniz?
Kleinias: Hangi şeylerde, mesela?
Atinalı: Mesela aretēnin dört eidosu olduğunu söylediğimizde, dört olduklarına göre her birinin ayrı bir şey olduğunu söylemek zorunda olduğumuz açıktır.
Kleinias: Elbette.
Atinalı: Bununla birlikte hepsine tek bir ad veriyoruz: Cesarete aretē diyoruz, phronēsise aretē diyoruz, öteki ikisine de; sanki bunlar gerçekte çok değil, yalnızca bu tek şeymiş gibi: aretē.
καθάπερ ὑπὲρ ἄλλων ἐγὼ πρὸς ὑμᾶς συχνῶν διωριζόμην;
ΚΛ. οὐδαμῶς, ὦ ξένε.
ΑΘ. τί δʼ ὅτι δεῖ προθυμεῖσθαί τε συνιδεῖν αὐτὸ καὶ ἐν οἷς;
ΚΛ. οἷον ἐν τίσι λέγεις;
ΑΘ. οἷον ὅτε τέτταρα ἐφήσαμεν ἀρετῆς εἴδη γεγονέναι, δῆλον ὡς ἓν ἕκαστον ἀνάγκη φάναι, τεττάρων γε ὄντων.
ΚΛ. τί μήν;
ΑΘ. καὶ μὴν ἕν γε ἅπαντα ταῦτα προσαγορεύομεν. ἀνδρείαν γάρ φαμεν ἀρετὴν εἶναι, καὶ τὴν φρόνησιν ἀρετήν,
963dKleinias: Kesinlikle.
Atinalı: Bu ikisinin birbirinden nerede ayrıldığını, neden iki ayrı ad aldığını, ötekilerin de neden ayrı adlar aldığını söylemek zor değil. Ama ikisine ve ötekilere neden tek bir ad, aretē adını verdiğimizi söylemek artık kolay değil.
Kleinias: Ne demek istiyorsun?
Atinalı: Ne demek istediğimi göstermek zor değil. Soru sormayı ve cevap vermeyi aramızda paylaşalım.
Kleinias: Bunu nasıl yapacağız?
καὶ τὰ δύο τἆλλα, ὡς ὄντως ὄντα οὐ πολλὰ ἀλλʼ ἓν τοῦτο μόνον, ἀρετήν.
ΚΛ. πάνυ μὲν οὖν.
ΑΘ. ἧι μὲν τοίνυν διαφέρετον αὐτοῖν τούτω τὼ δύο καὶ δύʼ ὀνόματα ἐλαβέτην καὶ τἆλλα, οὐδὲν χαλεπὸν εἰπεῖν· ᾗ δὲ ἓν ἀμφοῖν ἐπωνομάσαμεν, ἀρετήν, καὶ τοῖς ἄλλοις, οὐκ εὐπετὲς ἔτι.
ΚΛ. πῶς λέγεις;
ΑΘ. οὐδὲν χαλεπὸν ὃ λέγω δηλῶσαι. διανειμώμεθα γὰρ ἀλλήλοις τὴν ἐρώτησιν καὶ ἀπόκρισιν.
ΚΛ. πῶς αὖ φράζεις;
963eAtinalı: Bana, ikisine de tek bir ad olarak aretē dediğimiz hâlde neden onlara yeniden iki ad verip birine cesaret, ötekine phronēsis dediğimizi sor. Sana sebebini söyleyeyim: Biri, yani cesaret, korkuyla ilgilidir; hayvanlar da ondan pay alır, pek küçük çocukların huyları da. Çünkü psykhē logos olmadan, tabiat yoluyla da cesur olur; ama logos olmadan phronēsis ve nous sahibi bir psykhē ne olmuştur ne vardır ne de bir gün olacaktır, çünkü bu başka bir şeydir.
Kleinias: Doğru söylüyorsun.
ΑΘ. ἐρώτησόν με τί ποτε ἓν προσαγορεύοντες ἀρετὴν ἀμφότερα, δύο πάλιν αὐτὰ προσείπομεν, τὸ μὲν ἀνδρείαν, τὸ δὲ φρόνησιν. ἐρῶ γάρ σοι τὴν αἰτίαν, ὅτι τὸ μέν ἐστιν περὶ φόβον, οὗ καὶ τὰ θηρία μετέχει, τῆς ἀνδρείας, καὶ τά γε τῶν παίδων ἤθη τῶν πάνυ νέων· ἄνευ γὰρ λόγου καὶ φύσει γίγνεται ἀνδρεία ψυχή, ἄνευ δὲ αὖ λόγου ψυχὴ φρόνιμός τε καὶ νοῦν ἔχουσα οὔτʼ ἐγένετο πώποτε οὔτʼ ἔστιν οὐδʼ αὖθίς ποτε γενήσεται, ὡς ὄντος ἑτέρου.
ΚΛ. ἀληθῆ λέγεις.
964aAtinalı: Nerede farklı ve iki olduklarını benden sözle öğrendin; şimdi nerede bir ve aynı olduklarını sen bana söyle. Dört oldukları hâlde nasıl bir olduklarını söyleyeceğini düşün; sen bir olduklarını gösterince de benden nasıl dört olduklarını göstermemi iste. Bundan sonra şunu inceleyelim: Adı olduğu gibi tanımı da (logos) olan herhangi bir şey hakkında yeterli bilgisi olan kişinin yalnız adını bilmesi, tanımını bilmemesi mi gerekir? Yoksa değerli bir insan için, büyüklük ve güzellik bakımından üstün olan şeylerde bütün bunları bilmemek ayıp mıdır?
ΑΘ. ἧι μὲν τοίνυν ἐστὸν διαφόρω καὶ δύο, σὺ παρʼ ἐμοῦ ἀπείληφας τῷ λόγῳ· ᾗ δὲ ἓν καὶ ταὐτόν, σὺ πάλιν ἀπόδος ἐμοί. διανοοῦ δὲ ὡς ἐρῶν καὶ ὅπῃ τέτταρα ὄντα ἕν ἐστι, καὶ ἐμὲ δὲ ἀξίου, σοῦ δείξαντος ὡς ἕν, πάλιν ὅπῃ τέτταρα. καὶ δὴ τὸ μετὰ τοῦτο σκοπῶμεν τὸν εἰδότα ἱκανῶς περὶ ὡντινωνοῦν οἷς ἔστιν μὲν ὄνομα, ἔστιν δὲ αὖ καὶ λόγος, πότερον μόνον ἐπίστασθαι τοὔνομα χρεών, τὸν δὲ λόγον ἀγνοεῖν, ἢ τόν γε ὄντα τι καὶ περὶ τῶν διαφερόντων
964bKleinias: Öyle görünüyor.
Atinalı: Kanun koyucu ve kanun muhafızı için, aretēce herkesten üstün olduğunu düşünen ve tam bu konularda zafer ödülü almış biri için, şimdi sözünü ettiğimiz şeylerden, yani cesaretten, itidalden, adaletten ve phronēsisten daha önemli bir şey var mı?
Kleinias: Nasıl olsun?
Atinalı: Bunlar hakkında yorumcular, öğretmenler, kanun koyucular, ötekilerin muhafızları, bilmesi ve öğrenmesi gereken kişiye, ya da cezalandırılması ve hata yaptığında azarlanması gereken kişiye kötülüğün ve aretēnin nasıl bir gücü olduğunu öğretmede ve her bakımdan göstermede ötekilerden üstün olmamalı mı? Yoksa şehre gelen bir şair ya da gençlerin eğitmeni olduğunu iddia eden biri, bütün aretēde zafer kazanmış olandan daha iyi mi görünmeli?
μεγέθει τε καὶ κάλλει πάντα τὰ τοιαῦτα ἀγνοεῖν αἰσχρόν.
ΚΛ. ἔοικεν γοῦν.
ΑΘ. μεῖζον δή τι νομοθέτῃ τε καὶ νομοφύλακι, καὶ ὃς ἀρετῇ πάντων διαφέρειν οἴεται καὶ νικητήρια τούτων αὐτῶν εἴληφεν, ἢ ταῦτα αὐτὰ περὶ ὧν νῦν λέγομεν, ἀνδρεία, σωφροσύνη, δικαιοσύνη, φρόνησις;
ΚΛ. καὶ πῶς;
ΑΘ. τούτων δὴ πέρι τοὺς ἐξηγητάς, τοὺς διδασκάλους, τοὺς νομοθέτας, τῶν ἄλλων τοὺς φύλακας, τῷ δεομένῳ
964cSonra böyle bir şehirde, aretē hakkında yeterli bilgisi olan, sözde ve işte yeterli muhafızlar yoksa, korumasız kalan bu şehrin bugünkü pek çok şehrin başına gelenleri yaşamasına şaşılır mı?
γνῶναί τε καὶ εἰδέναι, ἢ τῷ δεομένῳ κολάζεσθαί τε καὶ ἐπιπλῆξαι ἁμαρτάνοντι, πότερον οὐ διδάσκοντα ἣν δύναμιν ἔχει κακία τε καὶ ἀρετὴ καὶ πάντως δηλοῦντα, διαφέρειν τῶν ἄλλων, ἀλλʼ ἢ ποιητήν τινα ἐλθόντα εἰς τὴν πόλιν ἢ παιδευτὴν νέων φάσκοντʼ εἶναι βελτίω φαίνεσθαι τοῦ πᾶσαν ἀρετὴν νενικηκότος; εἶτα ἐν τῇ τοιαύτῃ πόλει ὅπου μὴ λόγῳ ἔργῳ τε ἱκανοὶ φύλακες εἶεν, ἀρετῆς πέρι γιγνώσκοντες ἱκανῶς, θαυμαστόν τι ταύτην τὴν πόλιν ἀφύλακτον οὖσαν πάσχειν
964dKleinias: Muhtemelen hiç şaşılmaz.
Atinalı: Peki ne yapacağız? Şimdi söylediğimizi mi yapmalıyız, yoksa ne? Muhafızları aretē konusunda işte ve sözde çoğunluktan daha titiz mi yetiştirmeliyiz? Yoksa böyle bir korumaya sahip olmadan şehrimiz akıllı kimselerin başına ve hislerine nasıl benzeyecek?
Kleinias: Peki, yabancı, bunu neye, nasıl benzeterek söylüyoruz?
ἃ πολλαὶ πάσχουσι τῶν νῦν πόλεων;
ΚΛ. οὐδέν γε, ὡς εἰκός.
ΑΘ. τί οὖν; ὃ λέγομεν νῦν ποιητέον ἡμῖν, ἢ πῶς; τοὺς φύλακας ἀκριβεστέρους τῶν πολλῶν περὶ ἀρετῆς ἔργῳ καὶ λόγῳ κατασκευαστέον; ἢ τίνα τρόπον τῇ τῶν ἐμφρόνων κεφαλῇ τε καὶ αἰσθήσεσιν ὁμοιωθήσεται ἡμῖν ἡ πόλις, ὡς τοιαύτην τινὰ φυλακὴν κεκτημένη ἐν αὑτῇ;
ΚΛ. πῶς οὖν δὴ καὶ τίνα τρόπον, ὦ ξένε, ἀπεικάζοντες αὐτὸ τοιούτῳ τινὶ λέγομεν;
964eAtinalı: Açıktır: Şehrin kendisi gövde olacak. Muhafızlardan gençler, en iyi tabiatlı olanlar arasından seçilip psykhēlerinin her yanında keskinlik taşıyarak, sanki başın en tepesindeymiş gibi bütün şehri çepeçevre gözetecek; nöbet tutarken hislerini hafızalarına teslim edecek, şehirde olan her şeyi yaşlılara bildirecekler. Yaşlılar ise, kayda değer pek çok şeyi üstün bir şekilde düşündükleri için nousa benzetilerek kararlar alacak ve gençleri yardımcı olarak kullanıp onlara da danışacaklar; böylece ikisi birlikte bütün şehri gerçekten koruyacaklar. Böyle mi, yoksa başka türlü mü hazırlanması gerektiğini söylüyoruz? Hepsi aynı olsun da, bazıları ayrıca titizlikle yetiştirilip eğitilmesin mi?
ΑΘ. δῆλον ὡς αὐτῆς μὲν τῆς πόλεως οὔσης τοῦ κύτους, τῶν δὲ φυλάκων τοὺς μὲν νέους οἷον ἐν ἄκρᾳ κορυφῇ, ἀπειλεγμένους τοὺς εὐφυεστάτους, ὀξύτητας ἐν πάσῃ τῇ ψυχῇ ἔχοντας, περὶ ὅλην κύκλῳ τὴν πόλιν ὁρᾶν,
ΑΘ. φρουροῦντας δὲ παραδιδόναι μὲν τὰς αἰσθήσεις ταῖς μνήμαις, τοῖς πρεσβυτέροις δὲ ἐξαγγέλους γίγνεσθαι πάντων τῶν κατὰ πόλιν,
965aKleinias: Ama, ey harika adam, bu imkânsız.
τοὺς δὲ νῷ ἀπῃκασμένους τῷ πολλὰ καὶ ἄξια λόγου διαφερόντως φρονεῖν, τοὺς γέροντας, βουλεύεσθαι, καὶ ὑπηρέταις χρωμένους μετὰ συμβουλίας τοῖς νέοις, οὕτω δὴ κοινῇ σῴζειν ἀμφοτέρους ὄντως τὴν πόλιν ὅλην. πότερον οὕτω λέγομεν ἤ πως ἄλλως δεῖν κατασκευάζεσθαι; μῶν ὁμοίους πάντας κεκτημένους καὶ μὴ διηκριβωμένους ἔστιν οὓς τραφέντας τε καὶ πεπαιδευμένους;
ΚΛ. ἀλλʼ, ὦ θαυμάσιε, ἀδύνατον.
965bAtinalı: O hâlde öncekinden daha titiz bir terbiyeye geçmeliyiz.
Kleinias: Belki.
Atinalı: Az önce şöyle bir dokunduğumuz terbiye, ihtiyaç duyduğumuz terbiye olmasın?
Kleinias: Kesinlikle öyle.
Atinalı: Her alanda en üstün zanaatkârın ve muhafızın yalnız çok şeye bakabilmesi değil, tek olana yönelip onu bilmeye çabalaması ve onu bildikten sonra her şeyi bir arada görerek ona göre düzenlemesi gerektiğini söylemiyor muyduk?
Kleinias: Doğru.
ΑΘ. ἰτέον ἄρα ἐπί τινα ἀκριβεστέραν παιδείαν τῆς ἔμπροσθεν.
ΚΛ. ἴσως.
ΑΘ. ἆρʼ οὖν ἧς δὴ νῦν σχεδὸν ἐφηψάμεθα, τυγχάνοι ἂν οὖσα ἧς χρείαν ἔχομεν αὕτη;
ΚΛ. παντάπασι μὲν οὖν.
ΑΘ. οὐκοῦν ἐλέγομεν τόν γε πρὸς ἕκαστα ἄκρον δημιουργόν τε καὶ φύλακα μὴ μόνον δεῖν πρὸς τὰ πολλὰ βλέπειν δυνατὸν εἶναι, πρὸς δὲ τὸ ἓν ἐπείγεσθαι γνῶναί τε, καὶ γνόντα πρὸς ἐκεῖνο συντάξασθαι πάντα συνορῶντα;
ΚΛ. ὀρθῶς.
965cAtinalı: Herhangi bir şey hakkında, kim için olursa olsun, çok sayıdaki ve birbirine benzemeyen şeylerden tek bir ideaya bakabilmekten daha titiz bir inceleme ve bakış olabilir mi?
Kleinias: Belki olmaz.
Atinalı: "Belki" değil, gerçekten, aziz dostum; hiçbir insan için bundan daha açık bir yöntem yoktur.
Kleinias: Sana güvenerek kabul ediyorum, yabancı; bu yoldan konuşarak ilerleyelim.
Atinalı: O hâlde, görünüşe göre, tanrısal devlet düzenimizin muhafızlarını da önce şunu kesin olarak görmeye zorlamalıyız: Dördünün hepsinde aynı olan, cesarette, itidalde, adalette ve phronēsiste bir olduğu için haklı olarak tek bir adla, aretē diye anılır dediğimiz şey nedir?
ΑΘ. ἆρʼ οὖν ἀκριβεστέρα σκέψις θέα τε ἂν περὶ ὁτουοῦν ὁτῳοῦν γίγνοιτο ἢ τὸ πρὸς μίαν ἰδέαν ἐκ τῶν πολλῶν καὶ ἀνομοίων δυνατὸν εἶναι βλέπειν;
ΚΛ. ἴσως.
ΑΘ. οὐκ ἴσως, ἀλλʼ ὄντως, ὦ δαιμόνιε, ταύτης οὐκ ἔστιν σαφεστέρα μέθοδος ἀνθρώπων οὐδενί.
ΚΛ. σοὶ πιστεύων, ὦ ξένε, συγχωρῶ δή, καὶ ταύτῃ πορευώμεθα λέγοντες.
ΑΘ. ἀναγκαστέον ἄρʼ, ὡς ἔοικεν, καὶ τοὺς τῆς θείας πολιτείας ἡμῖν φύλακας ἀκριβῶς ἰδεῖν πρῶτον τί ποτε διὰ
965dDostlarım, istersek bunu şimdi sıkıca yakalayıp bırakmayalım; bakılması gereken şeyin ne olduğunu, ister bir olarak, ister bütün olarak, ister ikisi birden, ister tabiatı nasılsa öyle olsun, yeterince söyleyene kadar. Yoksa bu elimizden kaçarsa, aretē hakkında, çok mu, dört mü, yoksa bir mi olduğunu söyleyemeyecek hâldeyken, aretēyle ilgili işlerimizin yeterli olacağını mı sanıyoruz?
πάντων τῶν τεττάρων ταὐτὸν τυγχάνει, ὃ δή φαμεν ἔν τε ἀνδρείᾳ καὶ σωφροσύνῃ καὶ δικαιοσύνῃ καὶ ἐν φρονήσει ἓν ὄν, ἀρετὴν ἑνὶ δικαίως ἂν ὀνόματι προσαγορεύεσθαι. τοῦτο, ὦ φίλοι, εἰ μὲν βουλόμεθα, τὰ νῦν οἷόνπερ σφόδρα πιέσαντες μὴ ἀνῶμεν, πρὶν ἂν ἱκανῶς εἴπωμεν τί ποτʼ ἔστιν εἰς ὃ βλεπτέον, εἴτε ὡς ἓν εἴτε ὡς ὅλον εἴτε ἀμφότερα εἴτε ὅπως ποτὲ πέφυκεν· ἢ τούτου διαφυγόντος ἡμᾶς, οἰόμεθά ποτε
965eHayır; bize uyarsanız, bunun şehrimizde bir şekilde meydana gelmesinin çaresine bakarız. Ama bunu büsbütün bırakmak doğru görünüyorsa, onu da düşünmek gerekir.
Kleinias: Misafirlerin koruyucusu tanrı adına, yabancı, böyle bir şeyi asla bırakmamalıyız, çünkü bize pek doğru söylüyormuşsun gibi geliyor. Peki bunu nasıl sağlayabiliriz?
ἡμῖν ἱκανῶς ἕξειν τὰ πρὸς ἀρετήν, περὶ ἧς οὔτʼ εἰ πολλά ἐστʼ οὔτʼ εἰ τέτταρα οὔθʼ ὡς ἓν δυνατοὶ φράζειν ἐσόμεθα; οὔκουν ἐάν γε ἡμῖν συμβούλοις πειθώμεθα, ἄλλως δέ πως μηχανησόμεθα ἐν τῇ πόλει ἐγγεγονέναι τοῦθʼ ἡμῖν· εἰ δʼ ἄρα τὸ παράπαν δοκεῖ ἐᾶν, ὁρᾶν δὴ χρεών.
ΚΛ. ἥκιστα, νὴ τὸν ξένιον, ὦ ξένε, θεόν, ἐατέον που τὸ τοιοῦτον, ἐπεὶ δοκεῖς ἡμῖν ὀρθότατα λέγειν. ἀλλὰ δὴ πῶς τις τοῦτʼ ἂν μηχανῷτο;
966aAtinalı: Nasıl sağlayacağımızı henüz söylemeyelim; önce gerekip gerekmediğini aramızda anlaşarak sağlama bağlayalım.
Kleinias: Mümkünse gerekir elbette.
Atinalı: Peki güzel ve iyi hakkında da aynı şeyi mi düşünüyoruz? Muhafızlarımız bunların her birinin yalnızca çok olduğunu mu bilmeli, yoksa nasıl ve hangi bakımdan bir olduğunu da mı?
Kleinias: Görünüşe göre nasıl bir olduğunu da kavramaları zorunlu.
ΑΘ. μήπω τὸ πῶς ἂν μηχανησαίμεθα λέγωμεν· εἰ δεῖ δὲ ἢ μή, πρῶτον βεβαιωσώμεθα τῇ συνομολογίᾳ πρὸς ἡμᾶς αὐτούς.
ΚΛ. ἀλλὰ μὴν δεῖ γε, εἴπερ δυνατόν.
ΑΘ. τί δὲ δή; περὶ καλοῦ τε καὶ ἀγαθοῦ ταὐτὸν τοῦτο διανοούμεθα; ὡς πόλλʼ ἔστιν μόνον ἕκαστον τούτων τοὺς φύλακας ἡμῖν γνωστέον, ἢ καὶ ὅπως ἕν τε καὶ ὅπῃ;
ΚΛ. σχεδὸν ἔοικʼ ἐξ ἀνάγκης δεῖν καὶ ὅπως ἓν διανοεῖσθαι.
966bAtinalı: Peki kavrayıp da bunu sözle açıkça gösterememek?
Kleinias: Olur mu hiç? Sen ancak bir köleye yakışan bir melekeden söz ediyorsun.
Atinalı: Peki bütün ciddi şeyler hakkında söylediğimiz söz de aynı değil mi? Kanunların gerçek muhafızları olacak kişiler kanunların gerçeğini gerçekten bilmeli, onu sözle anlatabilecek yeterlikte olmalı ve işlerinde ona uymalı, güzel yapılanları ve tabiata aykırı olanları ayırt etmelidir.
Kleinias: Nasıl olmasın?
ΑΘ. τί δʼ, ἐννοεῖν μέν, τὴν δὲ ἔνδειξιν τῷ λόγῳ ἀδυνατεῖν ἐνδείκνυσθαι;
ΚΛ. καὶ πῶς; ἀνδραπόδου γάρ τινα σὺ λέγεις ἕξιν.
ΑΘ. τί δέ; περὶ πάντων τῶν σπουδαίων ἆρʼ ἡμῖν αὑτὸς λόγος, ὅτι δεῖ τοὺς ὄντως φύλακας ἐσομένους τῶν νόμων ὄντως εἰδέναι τὰ περὶ τὴν ἀλήθειαν αὐτῶν, καὶ λόγῳ τε ἱκανοὺς ἑρμηνεύειν εἶναι καὶ τοῖς ἔργοις συνακολουθεῖν, κρίνοντας τά τε καλῶς γιγνόμενα καὶ τὰ μὴ κατὰ φύσιν;
ΚΛ. πῶς γὰρ οὔ;
966cAtinalı: En güzel şeylerden biri de, ciddiyetle sonuna kadar ele aldığımız tanrılarla ilgili konu değil mi: Onların var olduğu ve ne büyük bir gücün sahibi oldukları? Bunları bir insanın bilebileceği ölçüde bilmeli; şehirdekilerin çoğunu, yalnızca kanunların söylediklerine uydukları için hoş görmeli; ama muhafızlığa katılacaklar arasında, tanrılar hakkındaki bütün kanıtları edinmek için emek vermemiş olana izin vermemeliyiz. İzin vermemek de şu olsun: Tanrısal olmayan ve bu konularda emek vermemiş olanı asla kanun muhafızı seçmemek, aretē bakımından seçkinler arasına da almamak.
ΑΘ. μῶν οὖν οὐχ ἓν τῶν καλλίστων ἐστὶν τὸ περὶ τοὺς θεούς, ὃ δὴ σπουδῇ διεπερανάμεθα, ὡς εἰσίν τε καὶ ὅσης φαίνονται κύριοι δυνάμεως, εἰδέναι τε εἰς ὅσον δυνατόν ἐστιν ταῦτʼ ἄνθρωπον γιγνώσκειν, καὶ τοῖς μὲν πλείστοις τῶν κατὰ πόλιν συγγιγνώσκειν τῇ φήμῃ μόνον τῶν νόμων συνακολουθοῦσιν, τοῖς δὲ φυλακῆς μεθέξουσιν μηδὲ ἐπιτρέπειν, ὃς ἂν μὴ διαπονήσηται τὸ πᾶσαν πίστιν λαβεῖν τῶν οὐσῶν περὶ θεῶν; τὴν δὲ μὴ ἐπιτροπὴν εἶναι τὸ μηδέποτε
966dKleinias: Dediğin gibi, bu konularda tembel ya da yeteneksiz olanı güzel şeylerden uzak tutmak adil olur.
Atinalı: Tanrılar hakkında insanı inanca götüren, daha önce ele aldığımız iki şey olduğunu biliyor muyuz?
Kleinias: Hangileri?
Atinalı: Biri, psykhē hakkında söylediğimiz şey: Hareketin bir oluşa katılıp sonsuz bir varlık sağladığı şeylerin hepsinden en yaşlı ve en tanrısal olanın psykhē olduğu. Öteki de, yıldızların ve evreni düzene koymuş olan nousun hâkim olduğu öteki varlıkların hareketinin ne kadar düzenli olduğu.
τῶν νομοφυλάκων αἱρεῖσθαι τὸν μὴ θεῖον καὶ διαπεπονηκότα πρὸς αὐτά, μηδʼ αὖ τῶν πρὸς ἀρετὴν ἔγκριτον γίγνεσθαι;
ΚΛ. δίκαιον γοῦν, ὡς λέγεις, τὸν περὶ τὰ τοιαῦτα ἀργὸν ἢ ἀδύνατον ἀποκρίνεσθαι πόρρω τῶν καλῶν.
ΑΘ. ἆρα οὖν ἴσμεν ὅτι δύʼ ἐστὸν τὼ περὶ θεῶν ἄγοντε εἰς πίστιν, ὅσα διήλθομεν ἐν τοῖς πρόσθεν;
ΚΛ. ποῖα;
ΑΘ. ἓν μὲν ὃ περὶ τὴν ψυχὴν ἐλέγομεν, ὡς πρεσβύτατόν
966eAtinalı: Bunları baştan savma ya da sıradan bir şekilde değil de dikkatle görmüş olan hiçbir insan, çoğunluğun beklediğinin tersini yaşamayacak kadar tanrıtanımaz doğmamıştır.
τε καὶ θειότατόν ἐστιν πάντων ὧν κίνησις γένεσιν παραλαβοῦσα ἀέναον οὐσίαν ἐπόρισεν· ἓν δὲ τὸ περὶ τὴν φοράν, ὡς ἔχει τάξεως, ἄστρων τε καὶ ὅσων ἄλλων ἐγκρατὴς νοῦς ἐστιν τὸ πᾶν διακεκοσμηκώς.
ΑΘ. ὁ γὰρ ἰδὼν ταῦτα μὴ φαύλως μηδʼ ἰδιωτικῶς, οὐδεὶς οὕτως ἄθεος ἀνθρώπων ποτὲ πέφυκεν, ὃς οὐ τοὐναντίον ἔπαθεν ἢ τὸ προσδοκώμενον ὑπὸ
967aÇünkü çoğunluk, bu konularla astronomi ve onunla birlikte gerekli olan öteki tekhnēler yoluyla uğraşanların, olayların iyiliği isteyen bir aklın düşünceleriyle değil, zorunluluklarla meydana geldiğini gördükleri için tanrıtanımaz olduklarını sanır.
Kleinias: Peki gerçekte durum nasıl?
Atinalı: Dediğim gibi, şimdi her şey, bunları düşünenlerin onları cansız saydığı zamanın tam tersidir. O zaman da bunlar hakkında hayranlık verici şeyler seziliyordu ve bunların kesinliğine dokunan herkes, şimdi gerçekten kabul edilmiş olan şeyden şüpheleniyordu: Cansız olsalar, nous sahibi olmadan nasıl bu kadar kesin, şaşılacak hesaplara uyabilirlerdi?
τῶν πολλῶν. οἱ μὲν γὰρ διανοοῦνται τοὺς τὰ τοιαῦτα μεταχειρισαμένους ἀστρονομίᾳ τε καὶ ταῖς μετὰ ταύτης ἀναγκαίαις ἄλλαις τέχναις ἀθέους γίγνεσθαι, καθεωρακότας ὡς οἷόν τε γιγνόμενα ἀνάγκαις πράγματʼ ἀλλʼ οὐ διανοίαις βουλήσεως ἀγαθῶν πέρι τελουμένων.
ΚΛ. τὸ δὲ δὴ πῶς ἔχον ἂν εἴη;
ΑΘ. πᾶν, ὅπερ εἶπον, τοὐναντίον ἔχει νῦν τε καὶ ὅτε ἄψυχα αὐτὰ οἱ διανοούμενοι διενοοῦντο. θαύματα μὲν οὖν
967bHatta bazıları o zaman bile tam bunu söylemeyi göze almış, gökteki her şeyi düzene koyanın nous olduğunu söylemişti. Ama aynı kişiler, psykhēnin tabiatının bedenlerden daha yaşlı olduğunu kavrayamayıp onu daha genç sanarak, deyim yerindeyse her şeyi, kendilerini ise çok daha fazla, yeniden alt üst ettiler.
καὶ τότε ὑπεδύετο περὶ αὐτά, καὶ ὑπωπτεύετο τὸ νῦν ὄντως δεδογμένον, ὅσοι τῆς ἀκριβείας αὐτῶν ἥπτοντο, ὅπως μήποτʼ ἂν ἄψυχα ὄντα οὕτως εἰς ἀκρίβειαν θαυμαστοῖς λογισμοῖς ἂν ἐχρῆτο, νοῦν μὴ κεκτημένα· καί τινες ἐτόλμων τοῦτό γε αὐτὸ παρακινδυνεύειν καὶ τότε, λέγοντες ὡς νοῦς εἴη ὁ διακεκοσμηκὼς πάνθʼ ὅσα κατʼ οὐρανόν. οἱ δὲ αὐτοὶ πάλιν ἁμαρτάνοντες ψυχῆς φύσεως ὅτι πρεσβύτερον εἴη σωμάτων,
967cÇünkü gözlerinin önündeki her şey, gökte hareket eden bütün şeyler onlara taşla, toprakla ve bütün evrenin sebeplerini kendi aralarında bölüşen başka birçok cansız cisimle dolu göründü. O zaman pek çok tanrıtanımazlığa ve bu konularla uğraşmaya karşı hoşnutsuzluğa yol açan bunlardı. Hatta şairler de filozofları boş yere havlayan köpeklere benzeterek ve başka saçmalıklar söyleyerek onlara sövdüler.
διανοηθέντες δὲ ὡς νεώτερον, ἅπανθʼ ὡς εἰπεῖν ἔπος ἀνέτρεψαν πάλιν, ἑαυτοὺς δὲ πολὺ μᾶλλον· τὸ γὰρ δὴ πρὸ τῶν ὀμμάτων, πάντα αὐτοῖς ἐφάνη, τὰ κατʼ οὐρανὸν φερόμενα, μεστὰ εἶναι λίθων καὶ γῆς καὶ πολλῶν ἄλλων ἀψύχων σωμάτων διανεμόντων τὰς αἰτίας παντὸς τοῦ κόσμου. ταῦτʼ ἦν τὰ τότε ἐξειργασμένα πολλὰς ἀθεότητας καὶ δυσχερείας τῶν τοιούτων ἅπτεσθαι, καὶ δὴ καὶ λοιδορήσεις γε ἐπῆλθον ποιηταῖς, τοὺς φιλοσοφοῦντας κυσὶ ματαίαις ἀπεικάζοντας
967dAma şimdi, dediğimiz gibi, durum tamamen tersidir.
Kleinias: Nasıl?
Atinalı: Ölümlü insanlardan hiçbiri, şimdi söylenen şu iki şeyi kavramadıkça sağlam bir şekilde tanrıya saygılı olamaz: Psykhēnin doğmuş olan her şeyden en yaşlı olduğunu, ölümsüz olduğunu ve bütün bedenleri yönettiğini; buna ek olarak da, şimdi pek çok kez söylendiği gibi, varlıklar arasında yıldızlarda bulunduğu söylenen nousu kavramadıkça. Bunun yanında, bundan önce öğrenilmesi zorunlu olan bilgileri edinmeli, bunlarla musiki arasındaki ortaklığı görerek bunları huylarla ilgili uğraşlara ve âdetlere uyumlu bir şekilde uygulamalı ve açıklaması olan şeylerin açıklamasını verebilecek durumda olmalıdır.
χρωμέναισιν ὑλακαῖς, ἄλλα τε αὖ ἀνόητʼ εἰπεῖν· νῦν δέ, ὅπερ εἴρηται, πᾶν τοὐναντίον ἔχει.
ΚΛ. πῶς;
ΑΘ. οὐκ ἔστιν ποτὲ γενέσθαι βεβαίως θεοσεβῆ θνητῶν ἀνθρώπων οὐδένα, ὃς ἂν μὴ τὰ λεγόμενα ταῦτα νῦν δύο λάβῃ, ψυχή τε ὡς ἔστιν πρεσβύτατον ἁπάντων ὅσα γονῆς μετείληφεν, ἀθάνατόν τε, ἄρχει τε δὴ σωμάτων πάντων, ἐπὶ δὲ τούτοισι δή, τὸ νῦν εἰρημένον πολλάκις, τόν τε εἰρημένον
ἐν τοῖς ἄστροις νοῦν τῶν ὄντων τά τε πρὸ τούτων ἀναγκαῖα μαθήματα λάβῃ, τά τε κατὰ τὴν μοῦσαν τούτοις τῆς κοινωνίας συνθεασάμενος, χρήσηται πρὸς τὰ τῶν ἠθῶν ἐπιτηδεύματα καὶ νόμιμα συναρμοττόντως, ὅσα τε λόγον ἔχει, τούτων δυνατὸς
968aAtinalı: Bunları, halkın da sahip olduğu aretēlere ek olarak edinemeyen kişi, bütün şehrin yeterli bir yöneticisi asla olamaz; ancak başka yöneticilerin yardımcısı olabilir. Şimdi, Kleinias ve Megillos, ele aldığımız bütün bu kanunlara bir de şunu ekleyip eklemeyeceğimizi görmek gerekir: Yöneticilerin gece meclisini, ele aldığımız bütün terbiyeye katılmış olarak, kanuna göre şehrin korunması için bir muhafız olsun diye ekleyelim mi? Yoksa ne yapalım?
ᾖ δοῦναι τὸν λόγον·
ΑΘ. ὁ δὲ μὴ ταῦθʼ οἷός τʼ ὢν πρὸς ταῖς δημοσίαις ἀρεταῖς κεκτῆσθαι σχεδὸν ἄρχων μὲν οὐκ ἄν ποτε γένοιτο ἱκανὸς ὅλης πόλεως, ὑπηρέτης δʼ ἂν ἄλλοις ἄρχουσιν. ὁρᾶν δὴ χρεὼν νῦν, ὦ Κλεινία καὶ Μέγιλλε, ἤδη πρὸς τοῖς εἰρημένοις νόμοις ἅπασιν ὅσους διεληλύθαμεν εἰ καὶ τοῦτον προσοίσομεν, ὡς φυλακὴν ἐσόμενον κατὰ νόμον χάριν σωτηρίας τὸν τῶν ἀρχόντων νυκτερινὸν σύλλογον,
968bKleinias: Ey en iyi dostum, bir şekilde, azıcık da olsa yapabilirsek, nasıl eklemeyelim?
Atinalı: O hâlde bunun için hepimiz yarışalım. Bu konuda ben de size gönülden yardımcı olurum, belki benden başka yardımcılar da bulurum; çünkü bu konularda epey tecrübem var, epey de kafa yordum.
Kleinias: Yabancı, her şeyden önce tanrının da bizi götürdüğü bu yoldan gitmeliyiz. Ama bunun doğru bir şekilde nasıl yapılacağını şimdi söyleyelim ve araştıralım.
παιδείας ὁπόσης διεληλύθαμεν κοινωνὸν γενόμενον· ἢ πῶς ποιῶμεν;
ΚΛ. ἀλλʼ, ὦ λῷστε, πῶς οὐ προσοίσομεν, ἄν πῃ καὶ κατὰ βραχὺ δυνηθῶμεν;
ΑΘ. καὶ μὴν πρός γε τὸ τοιοῦτον ἁμιλληθῶμεν πάντες. συλλήπτωρ γὰρ τούτου γε ὑμῖν καὶ ἐγὼ γιγνοίμην ἂν προθύμως—πρὸς δʼ ἐμοὶ καὶ ἑτέρους ἴσως εὑρήσω—διὰ τὴν περὶ τὰ τοιαῦτʼ ἐμπειρίαν τε καὶ σκέψιν γεγονυῖάν μοι καὶ μάλα συχνήν.
ΚΛ. ἀλλʼ, ὦ ξένε, παντὸς μὲν μᾶλλον ταύτῃ πορευτέον ᾗπερ καὶ ὁ θεὸς ἡμᾶς σχεδὸν ἄγει· τίς δὲ ὁ τρόπος ἡμῖν
968cAtinalı: Megillos ve Kleinias, meclis kurulmadan önce böyle şeyler hakkında artık kanun koymak mümkün değil; ancak kurulduktan sonra, neyin hâkimi olmaları gerektiğine dair kanunu onlar koyabilir. Böyle bir şeyi hazırlayacak olan, doğru yapılacaksa, uzun bir birliktelik içinde öğretimdir.
Kleinias: Nasıl? Bunun ne demek olduğunu söyleyelim?
Atinalı: Önce, muhafızlığın tabiatına yaşları, öğrenme güçleri, huyları ve alışkanlıkları bakımından uygun olacak kimselerin bir listesi çıkarılmalı.
γιγνόμενος ὀρθῶς γίγνοιτʼ ἄν, τοῦτο δὴ τὰ νῦν λέγωμέν τε καὶ ἐρευνῶμεν.
ΑΘ. οὐκέτι νόμους, ὦ Μέγιλλε καὶ Κλεινία, περὶ τῶν τοιούτων δυνατόν ἐστιν νομοθετεῖν, πρὶν ἂν κοσμηθῇ—τότε δὲ κυρίους ὧν αὐτοὺς δεῖ γίγνεσθαι νομοθετεῖν—ἀλλὰ ἤδη τὸ τὰ τοιαῦτα κατασκευάζον διδαχὴ μετὰ συνουσίας πολλῆς γίγνοιτʼ ἄν, εἰ γίγνοιτο ὀρθῶς.
ΚΛ. πῶς; τί τοῦτο εἰρῆσθαι φῶμεν αὖ;
ΑΘ. πρῶτον μὲν δήπου καταλεκτέος ἂν εἴη κατάλογος
968dBundan sonra öğrenmeleri gerekenler ne kendi başına bulunması kolay şeylerdir, ne de bulmuş birinin öğrencisi olmak kolaydır. Ayrıca her birini hangi zamanlarda ve ne kadar sürede öğrenmeleri gerektiğini yazıyla söylemek boşunadır; çünkü öğrenenlerin kendileri için bile, her birinin psykhēsinde o bilginin epistēmēsi oluşmadan önce neyin tam zamanında öğrenildiği belli olmaz.
τῶν ὅσοι ἐπιτήδειοι πρὸς τὴν τῆς φυλακῆς φύσιν ἂν εἶεν ἡλικίαις τε καὶ μαθημάτων δυνάμεσιν καὶ τρόπων ἤθεσιν καὶ ἔθεσιν· μετὰ δὲ τοῦτο, ἃ δεῖ μανθάνειν οὔτε εὑρεῖν ῥᾴδιον οὔτε ηὑρηκότος ἄλλου μαθητὴν γενέσθαι. πρὸς τούτοις δὲ χρόνους, οὕς τε καὶ ἐν οἷς δεῖ παραλαμβάνειν ἕκαστα, μάταιον ταῦτʼ ἐν γράμμασιν λέγειν· οὐδὲ γὰρ αὐτοῖς τοῖς μανθάνουσι
968eBu yüzden bütün bu konular için, söylenmemesi gereken sırlar demek doğru olmaz; önceden söylenemeyen şeyler demek doğru olur, çünkü önceden söylendiklerinde söylenenlerin hiçbirini açıklığa kavuşturmazlar.
Kleinias: Bunlar böyle olduğuna göre ne yapmalı, yabancı?
Atinalı: Dostlarım, atasözünün dediği gibi, iş herkesin önünde, ortada duruyor. Bütün devlet düzenimiz için tehlikeyi göze almak istiyorsak, "ya üç altı ya üç bir" diyerek zarları atıp bunu yapmalıyız. Ben de, şimdi sözlerimizle yeniden gündeme gelen terbiye ve yetiştirme hakkındaki görüşlerimi anlatıp açıklayarak tehlikeyi sizinle paylaşacağım.
δῆλα γίγνοιτʼ ἂν ὅτι πρὸς καιρὸν μανθάνεται, πρὶν ἐντὸς τῆς ψυχῆς ἑκάστῳ που μαθήματος ἐπιστήμην γεγονέναι. οὕτω δὴ πάντα τὰ περὶ ταῦτα ἀπόρρητα μὲν λεχθέντα οὐκ ἂν ὀρθῶς λέγοιτο, ἀπρόρρητα δὲ διὰ τὸ μηδὲν προρρηθέντα δηλοῦν τῶν λεγομένων.
ΚΛ. τί οὖν δὴ ποιητέον ἐχόντων τούτων οὕτως, ὦ ξένε;
ΑΘ. τὸ λεγόμενον, ὦ φίλοι, ἐν κοινῷ καὶ μέσῳ ἔοικεν ἡμῖν κεῖσθαι, καὶ εἴπερ κινδυνεύειν περὶ τῆς πολιτείας ἐθέλομεν συμπάσης, ἢ τρὶς ἕξ, φασίν, ἢ τρεῖς κύβους βάλλοντες,
969aGerçi bu tehlike küçük değildir, başka tehlikelere de benzemez. Kleinias, bununla ilgilenmeni özellikle senden istiyorum. Çünkü Magnetler şehrini, ya da tanrı ona hangi adı verirse onu, doğru bir şekilde kurarsan en büyük şanı kazanacaksın; ya da en azından sonra gelenlerin gözünde en cesur insan olarak anılmaktan hiçbir zaman kurtulamayacaksın.
ταῦτα ποιητέον, ἐγὼ δʼ ὑμῖν συγκινδυνεύσω τῷ φράζειν τε καὶ ἐξηγεῖσθαι τά γε δεδογμένα ἐμοὶ περὶ τῆς παιδείας τε καὶ τροφῆς τῆς νῦν αὖ κεκινημένης τοῖς λόγοις· τὸ μέντοι κινδύνευμα οὐ σμικρὸν οὐδʼ ἑτέροις τισὶν προσφερὲς ἂν εἴη. σοὶ δὴ τοῦτό γε, ὦ Κλεινία, μέλειν παρακελεύομαι· σὺ γὰρ τὴν Μαγνήτων πόλιν, ἢ ᾧ ἂν θεὸς ἐπώνυμον αὐτὴν ποιήσῃ, κλέος ἀρῇ μέγιστον κατασκευάσας αὐτὴν ὀρθῶς, ἢ τό γε ἀνδρειότατος
969bDostlarım, arkadaşlarım, bu tanrısal meclis bizde gerçekleşirse şehri ona teslim etmek gerekir; bugünün kanun koyucularından hiçbiri, deyim yerindeyse, buna itiraz etmez. Az önce sözümüzde bir rüya gibi dokunduğumuz, başla nousun birlikteliğinden bir suret karıştırıp çizdiğimiz şey o zaman gerçekten, uyanıkken tamamlanmış olur. Yeter ki adamlarımız titizlikle seçilsin, uygun şekilde eğitilsin, eğitildikten sonra da ülkenin akropolisine yerleşip, önceki hayatımızda koruma aretēsi bakımından eşini hiç görmediğimiz muhafızlar olarak yetişsinler.
εἶναι δοκεῖν τῶν ὕστερον ἐπιγιγνομένων οὐκ ἐκφεύξῃ ποτέ. ἐάν γε μὴν οὗτος ἡμῖν ὁ θεῖος γένηται σύλλογος, ὦ φίλοι ἑταῖροι, παραδοτέον τούτῳ τὴν πόλιν, ἀμφισβήτησίς τε οὐκ ἔστʼ οὐδεμία οὐδενὶ τῶν νῦν παρὰ ταῦθʼ ὡς ἔπος εἰπεῖν νομοθετῶν, ὄντως δὲ ἔσται σχεδὸν ὕπαρ ἀποτετελεσμένον οὗ σμικρῷ πρόσθεν ὀνείρατος ὣς τῷ λόγῳ ἐφηψάμεθα, κεφαλῆς νοῦ τε κοινωνίας εἰκόνα τινά πως συμμείξαντες, ἐὰν ἄρα ἡμῖν οἵ τε ἄνδρες ἀκριβῶς ἐκλεχθῶσι, παιδευθῶσί τε
969cMegillos: Sevgili Kleinias, şimdi söylediklerimizin hepsinden çıkan sonuç şu: Ya şehri kurmaktan vazgeçmeliyiz ya da bu yabancıyı bırakmamalı, ricalarla ve her türlü çareyle onu şehri kurma işine ortak etmeliyiz.
προσηκόντως, παιδευθέντες τε ἐν ἀκροπόλει τῆς χώρας κατοικήσαντες, φύλακες ἀποτελεσθῶσιν οἵους ἡμεῖς οὐκ εἴδομεν ἐν τῷ πρόσθεν βίῳ πρὸς ἀρετὴν σωτηρίας γενομένους.
ΜΕ. ὦ φίλε Κλεινία, ἐκ τῶν νῦν ἡμῖν εἰρημένων ἁπάντων ἢ τὴν πόλιν ἐατέον τῆς κατοικίσεως ἢ τὸν ξένον τόνδε οὐκ ἀφετέον, ἀλλὰ δεήσεσιν καὶ μηχαναῖς πάσαις κοινωνὸν ποιητέον ἐπὶ τὴν τῆς πόλεως κατοίκισιν.
969dKleinias: Pek doğru söylüyorsun, Megillos. Ben böyle yapacağım; sen de yardım et.
Megillos: Yardım edeceğim.
ΚΛ. ἀληθέστατα λέγεις, ὦ Μέγιλλε, καὶ ἐγὼ ποιήσω ταῦθʼ οὕτως καὶ ⟨σὺ⟩ συλλάμβανε.
ΜΕ. συλλήψομαι.