İçeriğe geç
Platon

Platon

Sokrates'in Savunması

Ἀπολογία Σωκράτους

17aAtinalılar, suçlayıcılarımı dinlerken size ne oldu, bilmiyorum; bana gelince, onları dinlerken az kalsın kim olduğumu unutuyordum, o kadar inandırıcı konuşuyorlardı. Oysa doğru denebilecek neredeyse tek bir söz etmediler. Söyledikleri onca yalan arasında en çok birine şaşırdım: konuşmakta usta olduğum için, beni dinlerken aldanmamaya dikkat etmeniz gerektiğini söylemelerine.

17a

ὅτι μὲν ὑμεῖς, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, πεπόνθατε ὑπὸ τῶν ἐμῶν κατηγόρων, οὐκ οἶδα· ἐγὼ δʼ οὖν καὶ αὐτὸς ὑπʼ αὐτῶν ὀλίγου ἐμαυτοῦ ἐπελαθόμην, οὕτω πιθανῶς ἔλεγον. καίτοι ἀληθές γε ὡς ἔπος εἰπεῖν οὐδὲν εἰρήκασιν. μάλιστα δὲ αὐτῶν ἓν ἐθαύμασα τῶν πολλῶν ὧν ἐψεύσαντο, τοῦτο ἐν ᾧ ἔλεγον ὡς χρῆν ὑμᾶς εὐλαβεῖσθαι μὴ ὑπʼ ἐμοῦ ἐξαπατηθῆτε

17bHiç de usta bir konuşmacı olmadığım ortaya çıkar çıkmaz bizzat benim tarafımdan, hem de fiilen yalanlanacaklarından utanmamaları, bence yaptıklarının en utanmazcasıydı — tabii doğruyu söyleyene usta konuşmacı demiyorlarsa. Bunu kastediyorlarsa, bir hatip olduğumu ben de kabul ederim; ama onlar ayarında bir hatip değil. İşte bunlar, dediğim gibi, ya pek az doğru söylediler ya hiç; sizse benden bütün doğruyu duyacaksınız. Ama Zeus adına, Atinalılar, bunlarınki gibi süslü kelimelerle, seçme deyimlerle donatılmış, özenle düzülmüş sözler değil; aklıma gelen ilk kelimelerle, olduğu gibi söylenmiş sözler işiteceksiniz — çünkü söylediklerimin haklı olduğuna güveniyorum — ve hiçbiriniz başka bir şey beklemesin.

17b

ὡς δεινοῦ ὄντος λέγειν. τὸ γὰρ μὴ αἰσχυνθῆναι ὅτι αὐτίκα ὑπʼ ἐμοῦ ἐξελεγχθήσονται ἔργῳ, ἐπειδὰν μηδʼ ὁπωστιοῦν φαίνωμαι δεινὸς λέγειν, τοῦτό μοι ἔδοξεν αὐτῶν ἀναισχυντότατον εἶναι, εἰ μὴ ἄρα δεινὸν καλοῦσιν οὗτοι λέγειν τὸν τἀληθῆ λέγοντα· εἰ μὲν γὰρ τοῦτο λέγουσιν, ὁμολογοίην ἂν ἔγωγε οὐ κατὰ τούτους εἶναι ῥήτωρ. οὗτοι μὲν οὖν, ὥσπερ ἐγὼ λέγω, ἤ τι ἢ οὐδὲν ἀληθὲς εἰρήκασιν, ὑμεῖς δέ μου ἀκούσεσθε πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν—οὐ μέντοι μὰ Δία, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, κεκαλλιεπημένους γε λόγους, ὥσπερ οἱ τούτων,

17cBu yaşta bir adamın, söz uyduran bir delikanlı gibi karşınıza çıkması zaten yakışık almazdı, Atinalılar. Sizden bir şey rica ediyorum, hatta yalvarıyorum: Agorada, sarrafların tezgâhları başında — çoğunuz beni orada dinlemişsinizdir — ve başka yerlerde nasıl konuşmaya alışkınsam, savunmamı da aynı sözlerle yaptığımı duyarsanız, ne şaşırın ne de bu yüzden gürültü çıkarın.

17c

ῥήμασί τε καὶ ὀνόμασιν οὐδὲ κεκοσμημένους, ἀλλʼ ἀκούσεσθε εἰκῇ λεγόμενα τοῖς ἐπιτυχοῦσιν ὀνόμασιν—πιστεύω γὰρ δίκαια εἶναι ἃ λέγω—καὶ μηδεὶς ὑμῶν προσδοκησάτω ἄλλως· οὐδὲ γὰρ ἂν δήπου πρέποι, ὦ ἄνδρες, τῇδε τῇ ἡλικίᾳ ὥσπερ μειρακίῳ πλάττοντι λόγους εἰς ὑμᾶς εἰσιέναι. καὶ μέντοι καὶ πάνυ, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, τοῦτο ὑμῶν δέομαι καὶ παρίεμαι· ἐὰν διὰ τῶν αὐτῶν λόγων ἀκούητέ μου ἀπολογουμένου διʼ ὧνπερ εἴωθα λέγειν καὶ ἐν ἀγορᾷ ἐπὶ τῶν τραπεζῶν, ἵνα ὑμῶν πολλοὶ ἀκηκόασι, καὶ ἄλλοθι, μήτε

17dDurum şu: Yetmiş yaşıma geldim ve bir mahkemeye ilk kez çıkıyorum; buranın konuşma diline düpedüz yabancıyım.

Gerçekten bir yabancı olsaydım, içinde yetiştiğim lehçeyle ve tarzla konuşmamı elbette hoş görürdünüz; şimdi de sizden bunu istiyorum, bence haklı bir istek bu: Konuşma tarzıma aldırmayın (belki daha kötüdür, belki daha iyi); yalnız şuna bakın, dikkatinizi yalnız buna verin: Söylediklerim haklı mı, değil mi? Çünkü yargıcın aretē'si budur; hatibinki ise doğruyu söylemektir.

17d

θαυμάζειν μήτε θορυβεῖν τούτου ἕνεκα. ἔχει γὰρ οὑτωσί. νῦν ἐγὼ πρῶτον ἐπὶ δικαστήριον ἀναβέβηκα, ἔτη γεγονὼς ἑβδομήκοντα· ἀτεχνῶς οὖν ξένως ἔχω τῆς ἐνθάδε λέξεως.

ὥσπερ οὖν ἄν, εἰ τῷ ὄντι ξένος ἐτύγχανον ὤν, συνεγιγνώσκετε δήπου ἄν μοι εἰ ἐν ἐκείνῃ τῇ φωνῇ τε καὶ τῷ τρόπῳ

18aÖyleyse, Atinalılar, önce hakkımda ileri sürülen ilk yalan suçlamalara ve ilk suçlayıcılarıma, sonra da sonraki suçlamalara ve sonraki suçlayıcılarıma karşı kendimi savunmam doğru olur.

18a

ἔλεγον ἐν οἷσπερ ἐτεθράμμην, καὶ δὴ καὶ νῦν τοῦτο ὑμῶν δέομαι δίκαιον, ὥς γέ μοι δοκῶ, τὸν μὲν τρόπον τῆς λέξεως ἐᾶν—ἴσως μὲν γὰρ χείρων, ἴσως δὲ βελτίων ἂν εἴη—αὐτὸ δὲ τοῦτο σκοπεῖν καὶ τούτῳ τὸν νοῦν προσέχειν, εἰ δίκαια λέγω ἢ μή· δικαστοῦ μὲν γὰρ αὕτη ἀρετή, ῥήτορος δὲ τἀληθῆ λέγειν.

πρῶτον μὲν οὖν δίκαιός εἰμι ἀπολογήσασθαι, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, πρὸς τὰ πρῶτά μου ψευδῆ κατηγορημένα καὶ τοὺς πρώτους κατηγόρους, ἔπειτα δὲ πρὸς τὰ ὕστερον καὶ τοὺς

18bÇünkü yıllardır, uzun zamandır size beni suçlayan, üstelik doğru hiçbir şey söylemeyen pek çok kişi oldu. Ben onlardan, Anytos ve çevresindekilerden daha çok korkuyorum, gerçi bunlar da tehlikeli adamlar. Ama ötekiler daha tehlikeli, Atinalılar: Çoğunuzu çocukluğunuzdan beri ellerine alıp sizi inandırdılar ve hiçbir doğruluğu olmayan şeylerle beni suçladılar: Sokrates diye bilge bir adam varmış, gökteki şeyler üzerine kafa yorarmış, yerin altındaki her şeyi araştırmış ve zayıf sözü güçlü kılarmış.

18b

ὑστέρους. >ἐμοῦ γὰρ πολλοὶ κατήγοροι γεγόνασι πρὸς ὑμᾶς καὶ πάλαι πολλὰ ἤδη ἔτη καὶ οὐδὲν ἀληθὲς λέγοντες, οὓς ἐγὼ μᾶλλον φοβοῦμαι ἢ τοὺς ἀμφὶ Ἄνυτον, καίπερ ὄντας καὶ τούτους δεινούς· ἀλλʼ ἐκεῖνοι δεινότεροι, ὦ ἄνδρες, οἳ ὑμῶν τοὺς πολλοὺς ἐκ παίδων παραλαμβάνοντες ἔπειθόν τε καὶ κατηγόρουν ἐμοῦ μᾶλλον οὐδὲν ἀληθές, ὡς ἔστιν τις Σωκράτης σοφὸς ἀνήρ, τά τε μετέωρα φροντιστὴς καὶ τὰ ὑπὸ γῆς πάντα ἀνεζητηκὼς καὶ τὸν ἥττω λόγον κρείττω

18cAtinalılar, bu söylentiyi yayanlar, işte onlar benim tehlikeli suçlayıcılarım; çünkü dinleyenler, böyle şeyleri araştıranların tanrılara da inanmadığını düşünür. Sonra bu suçlayıcılar hem kalabalıktır hem de uzun zamandır beni suçluyorlar; üstelik bunları size en kolay inanacağınız yaşta, kiminiz çocukken, kiminiz delikanlıyken söylediler; karşılarında kendini savunan kimse yokken, düpedüz gıyabımda suçladılar. İşin en akıl almaz yanı da şu: Aralarından birinin komedya şairi olması dışında, adlarını bilmek, söylemek bile mümkün değil.

18c

ποιῶν. οὗτοι, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ⟨οἱ⟩ ταύτην τὴν φήμην κατασκεδάσαντες, οἱ δεινοί εἰσίν μου κατήγοροι· οἱ γὰρ ἀκούοντες ἡγοῦνται τοὺς ταῦτα ζητοῦντας οὐδὲ θεοὺς νομίζειν. ἔπειτά εἰσιν οὗτοι οἱ κατήγοροι πολλοὶ καὶ πολὺν χρόνον ἤδη κατηγορηκότες, ἔτι δὲ καὶ ἐν ταύτῃ τῇ ἡλικίᾳ λέγοντες πρὸς ὑμᾶς ἐν ᾗ ἂν μάλιστα ἐπιστεύσατε, παῖδες ὄντες ἔνιοι ὑμῶν καὶ μειράκια, ἀτεχνῶς ἐρήμην κατηγοροῦντες ἀπολογουμένου οὐδενός. ὃ δὲ πάντων ἀλογώτατον, ὅτι οὐδὲ τὰ

18dKıskançlıkla, iftirayla sizi inandıranlar — kimi de önce kendisi inanıp sonra başkalarını inandırdı — bunların hepsiyle başa çıkmak son derece güç; çünkü hiçbirini buraya çağırmak, sorguya çekmek mümkün değil. Kendimi savunurken düpedüz gölgelerle dövüşmek, kimse cevap vermezken sorgulamak zorundayım. Öyleyse siz de, dediğim gibi, iki türlü suçlayıcım olduğunu kabul edin: biri şimdi beni suçlayanlar, öteki sözünü ettiğim eskiler. Ve önce onlara karşı kendimi savunmam gerektiğini anlayın; çünkü siz de önce onları, hem de bunlardan çok daha fazla, beni suçlarken dinlediniz.

18d

ὀνόματα οἷόν τε αὐτῶν εἰδέναι καὶ εἰπεῖν, πλὴν εἴ τις κωμῳδοποιὸς τυγχάνει ὤν. ὅσοι δὲ φθόνῳ καὶ διαβολῇ χρώμενοι ὑμᾶς ἀνέπειθον—οἱ δὲ καὶ αὐτοὶ πεπεισμένοι ἄλλους πείθοντες—οὗτοι πάντες ἀπορώτατοί εἰσιν· οὐδὲ γὰρ ἀναβιβάσασθαι οἷόν τʼ ἐστὶν αὐτῶν ἐνταυθοῖ οὐδʼ ἐλέγξαι οὐδένα, ἀλλʼ ἀνάγκη ἀτεχνῶς ὥσπερ σκιαμαχεῖν ἀπολογούμενόν τε καὶ ἐλέγχειν μηδενὸς ἀποκρινομένου. ἀξιώσατε οὖν καὶ ὑμεῖς, ὥσπερ ἐγὼ λέγω, διττούς μου τοὺς κατηγόρους γεγονέναι, ἑτέρους μὲν τοὺς ἄρτι κατηγορήσαντας, ἑτέρους δὲ

18ePeki. Şimdi kendimi savunmalıyım, Atinalılar; uzun zaman içinde benimsediğiniz bu iftirayı bu kadar kısa bir sürede zihninizden söküp atmaya çalışmalıyım.

18e

τοὺς πάλαι οὓς ἐγὼ λέγω, καὶ οἰήθητε δεῖν πρὸς ἐκείνους πρῶτόν με ἀπολογήσασθαι· καὶ γὰρ ὑμεῖς ἐκείνων πρότερον ἠκούσατε κατηγορούντων καὶ πολὺ μᾶλλον ἢ τῶνδε τῶν ὕστερον.

εἶεν· ἀπολογητέον δή, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, καὶ ἐπιχειρητέον

19aSizin için de benim için de daha iyiyse bunun böyle olmasını, savunmamla bir şey başarmayı isterdim; ama bunun zor olduğunu düşünüyorum, işin nasıl bir iş olduğunu da gayet iyi biliyorum. Yine de bu, tanrı nasıl dilerse öyle olsun; kanuna uymak ve kendimi savunmak gerek.

Öyleyse baştan alalım: Hakkımdaki iftirayı doğuran, Meletos'un da ona güvenip bana bu kamu davasını açtığı suçlama nedir?

19a

ὑμῶν ἐξελέσθαι τὴν διαβολὴν ἣν ὑμεῖς ἐν πολλῷ χρόνῳ ἔσχετε ταύτην ἐν οὕτως ὀλίγῳ χρόνῳ. βουλοίμην μὲν οὖν ἂν τοῦτο οὕτως γενέσθαι, εἴ τι ἄμεινον καὶ ὑμῖν καὶ ἐμοί, καὶ πλέον τί με ποιῆσαι ἀπολογούμενον· οἶμαι δὲ αὐτὸ χαλεπὸν εἶναι, καὶ οὐ πάνυ με λανθάνει οἷόν ἐστιν. ὅμως τοῦτο μὲν ἴτω ὅπῃ τῷ θεῷ φίλον, τῷ δὲ νόμῳ πειστέον καὶ ἀπολογητέον.

ἀναλάβωμεν οὖν ἐξ ἀρχῆς τίς ἡ κατηγορία ἐστὶν ἐξ ἧς

19bPeki; iftiracılar bana iftira ederken ne diyorlardı? Sanki gerçek davacılarmış gibi, onların yeminli iddianamesini okumak gerek: "Sokrates suç işliyor; yerin altındaki ve gökteki şeyleri araştırıp olmadık işlere burnunu sokuyor, zayıf sözü güçlü kılıyor ve aynı şeyleri başkalarına da öğretiyor."

19b

ἡ ἐμὴ διαβολὴ γέγονεν, ᾗ δὴ καὶ πιστεύων Μέλητός με ἐγράψατο τὴν γραφὴν ταύτην. εἶεν· τί δὴ λέγοντες διέβαλλον οἱ διαβάλλοντες; ὥσπερ οὖν κατηγόρων τὴν ἀντωμοσίαν δεῖ ἀναγνῶναι αὐτῶν· Σωκράτης ἀδικεῖ καὶ περιεργάζεται ζητῶν τά τε ὑπὸ γῆς καὶ οὐράνια καὶ τὸν ἥττω λόγον κρείττω

19cAşağı yukarı böyle bir şey. Bunları Aristophanes'in komedyasında kendi gözünüzle de gördünüz: Orada dolaştırılıp duran Sokrates diye biri, havada yürüdüğünü söylüyor ve daha bir sürü saçma sapan laf ediyor; bense bunlardan ne azını ne çoğunu anlarım. Bunu, böyle şeylerde bilge biri varsa, o türden bir epistēmē'yi küçümsediğim için söylemiyorum — Meletos bir de bu yüzden bana dava açmasın! Ama gerçek şu ki, Atinalılar, benim bunlarla hiçbir ilgim yok.

19c

ποιῶν καὶ ἄλλους ταὐτὰ ταῦτα διδάσκων. τοιαύτη τίς ἐστιν· ταῦτα γὰρ ἑωρᾶτε καὶ αὐτοὶ ἐν τῇ Ἀριστοφάνους κωμῳδίᾳ, Σωκράτη τινὰ ἐκεῖ περιφερόμενον, φάσκοντά τε ἀεροβατεῖν καὶ ἄλλην πολλὴν φλυαρίαν φλυαροῦντα, ὧν ἐγὼ οὐδὲν οὔτε μέγα οὔτε μικρὸν πέρι ἐπαΐω. καὶ οὐχ ὡς ἀτιμάζων λέγω τὴν τοιαύτην ἐπιστήμην, εἴ τις περὶ τῶν τοιούτων σοφός ἐστιν—μή πως ἐγὼ ὑπὸ Μελήτου τοσαύτας δίκας φεύγοιμι— ἀλλὰ γὰρ ἐμοὶ τούτων, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, οὐδὲν μέτεστιν.

19dBuna da çoğunuzu şahit gösteriyorum. Beni konuşurken dinlemiş olanlarınızdan — ki aranızda böyle çok kişi var — birbirinize anlatmanızı, söylemenizi istiyorum. Söyleyin birbirinize: İçinizden biri beni bu tür şeyler hakkında az ya da çok, hiç konuşurken duydu mu? Buradan, çoğunluğun hakkımda söylediği öteki şeylerin de bu cinsten olduğunu anlayacaksınız.

Ama bunların hiçbiri doğru değil; birinden, insanları eğitmeye kalkıştığımı ve bunun için para aldığımı duyduysanız, o da doğru değil.

19d

μάρτυρας δὲ αὖ ὑμῶν τοὺς πολλοὺς παρέχομαι, καὶ ἀξιῶ ὑμᾶς ἀλλήλους διδάσκειν τε καὶ φράζειν, ὅσοι ἐμοῦ πώποτε ἀκηκόατε διαλεγομένου—πολλοὶ δὲ ὑμῶν οἱ τοιοῦτοί εἰσιν— φράζετε οὖν ἀλλήλοις εἰ πώποτε ἢ μικρὸν ἢ μέγα ἤκουσέ τις ὑμῶν ἐμοῦ περὶ τῶν τοιούτων διαλεγομένου, καὶ ἐκ τούτου γνώσεσθε ὅτι τοιαῦτʼ ἐστὶ καὶ τἆλλα περὶ ἐμοῦ ἃ οἱ πολλοὶ λέγουσιν.

ἀλλὰ γὰρ οὔτε τούτων οὐδέν ἐστιν, οὐδέ γʼ εἴ τινος ἀκηκόατε ὡς ἐγὼ παιδεύειν ἐπιχειρῶ ἀνθρώπους καὶ χρήματα

19eGerçi Leontinoili Gorgias, Keoslu Prodikos ve Elisli Hippias gibi insanları eğitebilen biri varsa, bu bence de güzel bir şeydir.

Çünkü bunların her biri, Atinalılar, hangi şehre giderse gitsin, oranın gençlerini — ki bu gençler kendi vatandaşlarından istedikleriyle parasız vakit geçirebilirler — o vatandaşların sohbetini bırakıp kendi sohbetlerine gelmeye, üstelik bunun için para vermeye ve bir de minnet duymaya ikna edebiliyor.

19e

πράττομαι, οὐδὲ τοῦτο ἀληθές. ἐπεὶ καὶ τοῦτό γέ μοι δοκεῖ καλὸν εἶναι, εἴ τις οἷός τʼ εἴη παιδεύειν ἀνθρώπους ὥσπερ Γοργίας τε ὁ Λεοντῖνος καὶ Πρόδικος ὁ Κεῖος καὶ Ἱππίας ὁ Ἠλεῖος.

τούτων γὰρ ἕκαστος, ὦ ἄνδρες, οἷός τʼ ἐστὶν ἰὼν εἰς ἑκάστην τῶν πόλεων τοὺς νέους—οἷς ἔξεστι τῶν ἑαυτῶν πολιτῶν προῖκα συνεῖναι ᾧ ἂν βούλωνται—τούτους πείθουσι

20aNitekim burada Paroslu bilge bir adam daha var; şehrimize geldiğini duydum. Bir gün, sofistlere ötekilerin hepsinin toplamından daha çok para ödemiş bir adama, Hipponikos oğlu Kallias'a rastlamıştım. İki oğlu olduğu için ona sordum: "Kallias," dedim, "oğulların tay ya da buzağı olsaydı, onlar için bir gözetmen bulup ücretle tutabilirdik; o da onları kendilerine yaraşan aretē bakımından güzel ve iyi kılardı; bu kişi de bir at terbiyecisi ya da bir çiftçi olurdu.

20a

τὰς ἐκείνων συνουσίας ἀπολιπόντας σφίσιν συνεῖναι χρήματα διδόντας καὶ χάριν προσειδέναι. ἐπεὶ καὶ ἄλλος ἀνήρ ἐστι Πάριος ἐνθάδε σοφὸς ὃν ἐγὼ ᾐσθόμην ἐπιδημοῦντα· ἔτυχον γὰρ προσελθὼν ἀνδρὶ ὃς τετέλεκε χρήματα σοφισταῖς πλείω ἢ σύμπαντες οἱ ἄλλοι, Καλλίᾳ τῷ Ἱππονίκου· τοῦτον οὖν ἀνηρόμην—ἐστὸν γὰρ αὐτῷ δύο ὑεῖ— ὦ Καλλία, ἦν δʼ ἐγώ, εἰ μέν σου τὼ ὑεῖ πώλω ἢ μόσχω ἐγενέσθην, εἴχομεν ἂν αὐτοῖν ἐπιστάτην λαβεῖν καὶ μισθώσασθαι ὃς

20bAma şimdi onlar insan olduğuna göre, kimi onlara gözetmen olarak almayı düşünüyorsun? Bu türden aretē'yi, insana ve vatandaşa yaraşan aretē'yi kim bilir? Oğulların olduğuna göre bunu düşünmüşsündür herhalde. Böyle biri var mı," dedim, "yok mu?" "Elbette var," dedi. "Kim," dedim, "nereli, kaça ders veriyor?" "Paroslu Euenos, Sokrates," dedi, "beş minaya." Ben de, gerçekten bu tekhnē'ye sahipse ve onu bu kadar makul bir ücrete öğretiyorsa, Euenos ne bahtiyar adammış diye düşündüm.

20b

ἔμελλεν αὐτὼ καλώ τε κἀγαθὼ ποιήσειν τὴν προσήκουσαν ἀρετήν, ἦν δʼ ἂν οὗτος ἢ τῶν ἱππικῶν τις ἢ τῶν γεωργικῶν· νῦν δʼ ἐπειδὴ ἀνθρώπω ἐστόν, τίνα αὐτοῖν ἐν νῷ ἔχεις ἐπιστάτην λαβεῖν; τίς τῆς τοιαύτης ἀρετῆς, τῆς ἀνθρωπίνης τε καὶ πολιτικῆς, ἐπιστήμων ἐστίν; οἶμαι γάρ σε ἐσκέφθαι διὰ τὴν τῶν ὑέων κτῆσιν. ἔστιν τις, ἔφην ἐγώ, ἢ οὔ; πάνυ γε, ἦ δʼ ὅς. τίς, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ ποδαπός, καὶ πόσου διδάσκει; Εὔηνος, ἔφη, ὦ Σώκρατες, Πάριος, πέντε μνῶν. καὶ ἐγὼ τὸν Εὔηνον ἐμακάρισα εἰ ὡς ἀληθῶς

20cBen de bunları bilseydim, doğrusu böbürlenir, kurum satardım; ama bilmiyorum, Atinalılar.

Belki içinizden biri şöyle karşılık verecek: "Peki ama Sokrates, senin işin ne? Hakkındaki bu iftiralar nereden çıktı? Sen ötekilerden daha tuhaf hiçbir şeyle uğraşmasaydın, çoğunluktan farklı bir şey yapmasaydın, hakkında bu kadar söz söylenmez, bu kadar ün yayılmazdı herhalde. Söyle bize, nedir bu iş; biz de senin hakkında gelişigüzel hüküm vermeyelim."

20c

ἔχοι ταύτην τὴν τέχνην καὶ οὕτως ἐμμελῶς διδάσκει. ἐγὼ γοῦν καὶ αὐτὸς ἐκαλλυνόμην τε καὶ ἡβρυνόμην ἂν εἰ ἠπιστάμην ταῦτα· ἀλλʼ οὐ γὰρ ἐπίσταμαι, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι.

ὑπολάβοι ἂν οὖν τις ὑμῶν ἴσως· ἀλλʼ, ὦ Σώκρατες, τὸ σὸν τί ἐστι πρᾶγμα; πόθεν αἱ διαβολαί σοι αὗται γεγόνασιν; οὐ γὰρ δήπου σοῦ γε οὐδὲν τῶν ἄλλων περιττότερον πραγματευομένου ἔπειτα τοσαύτη φήμη τε καὶ λόγος γέγονεν, εἰ μή τι ἔπραττες ἀλλοῖον ἢ οἱ πολλοί. λέγε οὖν ἡμῖν τί

20dBunu söyleyen bence haklı; ben de size, bana bu adı ve bu iftirayı kazandıran şeyin ne olduğunu göstermeye çalışacağım. Dinleyin öyleyse. Belki bazılarınız şaka yaptığımı düşünecek; ama iyi bilin ki size bütün doğruyu söyleyeceğim. Atinalılar, ben bu adı bir çeşit bilgelikten başka hiçbir şey yüzünden almadım. Nasıl bir bilgelik bu? Belki de insana özgü bilgelik; çünkü gerçekten de bu bilgelikte bilge olabilirim. Az önce sözünü ettiğim kişilerse belki insanı aşan bir bilgelikle bilgedirler — yoksa ne diyeceğimi bilmiyorum; çünkü ben o bilgeliği bilmiyorum, bildiğimi söyleyen de yalan söylüyor ve bana iftira etmek için söylüyor.

20d

ἐστιν, ἵνα μὴ ἡμεῖς περὶ σοῦ αὐτοσχεδιάζωμεν. ταυτί μοι δοκεῖ δίκαια λέγειν ὁ λέγων, κἀγὼ ὑμῖν πειράσομαι ἀποδεῖξαι τί ποτʼ ἐστὶν τοῦτο ὃ ἐμοὶ πεποίηκεν τό τε ὄνομα καὶ τὴν διαβολήν. ἀκούετε δή. καὶ ἴσως μὲν δόξω τισὶν ὑμῶν παίζειν· εὖ μέντοι ἴστε, πᾶσαν ὑμῖν τὴν ἀλήθειαν ἐρῶ. ἐγὼ γάρ, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, διʼ οὐδὲν ἀλλʼ ἢ διὰ σοφίαν τινὰ τοῦτο τὸ ὄνομα ἔσχηκα. ποίαν δὴ σοφίαν ταύτην; ἥπερ ἐστὶν ἴσως ἀνθρωπίνη σοφία· τῷ ὄντι γὰρ κινδυνεύω ταύτην εἶναι σοφός. οὗτοι δὲ τάχʼ ἄν, οὓς ἄρτι

20eAtinalılar, size büyük laf ediyormuşum gibi gelse bile sakın gürültü etmeyin; çünkü söyleyeceğim söz benim değil, onu güvenebileceğiniz birine dayandıracağım. Bilgeliğime — eğer bir bilgeliğim varsa ve nasıl bir şeyse — size Delphoi'deki tanrıyı şahit göstereceğim. Khairephon'u tanırsınız elbette.

Gençliğimden beri arkadaşımdı; halkın, yani sizin de dostunuzdu; son sürgüne sizinle birlikte gitti ve sizinle birlikte döndü.

20e

ἔλεγον, μείζω τινὰ ἢ κατʼ ἄνθρωπον σοφίαν σοφοὶ εἶεν, ἢ οὐκ ἔχω τί λέγω· οὐ γὰρ δὴ ἔγωγε αὐτὴν ἐπίσταμαι, ἀλλʼ ὅστις φησὶ ψεύδεταί τε καὶ ἐπὶ διαβολῇ τῇ ἐμῇ λέγει. καί μοι, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, μὴ θορυβήσητε, μηδʼ ἐὰν δόξω τι ὑμῖν μέγα λέγειν· οὐ γὰρ ἐμὸν ἐρῶ τὸν λόγον ὃν ἂν λέγω, ἀλλʼ εἰς ἀξιόχρεων ὑμῖν τὸν λέγοντα ἀνοίσω. τῆς γὰρ ἐμῆς, εἰ δή τίς ἐστιν σοφία καὶ οἵα, μάρτυρα ὑμῖν παρέξομαι τὸν θεὸν τὸν ἐν Δελφοῖς. Χαιρεφῶντα γὰρ ἴστε που.

οὗτος

21aKhairephon'un nasıl biri olduğunu, neye girişse ne kadar ateşli olduğunu bilirsiniz. İşte bir gün Delphoi'ye gidip kâhine şunu sormaya cüret etti — dediğim gibi, gürültü etmeyin, Atinalılar —: Benden daha bilge biri var mıydı? Pythia da benden daha bilge kimse olmadığını bildirdi. Khairephon öldü; ama buradaki kardeşi size bu konuda şahitlik edecek.

21a

ἐμός τε ἑταῖρος ἦν ἐκ νέου καὶ ὑμῶν τῷ πλήθει ἑταῖρός τε καὶ συνέφυγε τὴν φυγὴν ταύτην καὶ μεθʼ ὑμῶν κατῆλθε. καὶ ἴστε δὴ οἷος ἦν Χαιρεφῶν, ὡς σφοδρὸς ἐφʼ ὅτι ὁρμήσειεν. καὶ δή ποτε καὶ εἰς Δελφοὺς ἐλθὼν ἐτόλμησε τοῦτο μαντεύσασθαι—καί, ὅπερ λέγω, μὴ θορυβεῖτε, ὦ ἄνδρες—ἤρετο γὰρ δὴ εἴ τις ἐμοῦ εἴη σοφώτερος. ἀνεῖλεν οὖν ἡ Πυθία μηδένα σοφώτερον εἶναι. καὶ τούτων πέρι ὁ ἀδελφὸς ὑμῖν αὐτοῦ οὑτοσὶ μαρτυρήσει, ἐπειδὴ ἐκεῖνος τετελεύτηκεν.

21bBunları niçin anlattığıma dikkat edin: Hakkımdaki iftiranın nereden çıktığını size göstereceğim. Bu cevabı duyunca kendi kendime şöyle düşündüm: "Tanrı ne demek istiyor? Bu bilmeceyle neyi kastediyor? Ben kendimde ne az ne çok bilgelik bulmuyorum; o hâlde beni en bilge ilan ederken ne demek istiyor? Yalan söylüyor olamaz; bu onun için caiz değil." Uzun süre ne demek istediğini anlayamadım; sonra, istemeye istemeye, işi şöyle araştırmaya koyuldum. Bilge geçinenlerden birine gittim; kehaneti çürütecek bir yer varsa orasıdır, kehanete de "İşte bu benden daha bilge, sen ise bana demiştin" diye gösterebilirim diye düşünüyordum.

21b

σκέψασθε δὴ ὧν ἕνεκα ταῦτα λέγω· μέλλω γὰρ ὑμᾶς διδάξειν ὅθεν μοι ἡ διαβολὴ γέγονεν. ταῦτα γὰρ ἐγὼ ἀκούσας ἐνεθυμούμην οὑτωσί· τί ποτε λέγει ὁ θεός, καὶ τί ποτε αἰνίττεται; ἐγὼ γὰρ δὴ οὔτε μέγα οὔτε σμικρὸν σύνοιδα ἐμαυτῷ σοφὸς ὤν· τί οὖν ποτε λέγει φάσκων ἐμὲ σοφώτατον εἶναι; οὐ γὰρ δήπου ψεύδεταί γε· οὐ γὰρ θέμις αὐτῷ. καὶ πολὺν μὲν χρόνον ἠπόρουν τί ποτε λέγει· ἔπειτα μόγις πάνυ ἐπὶ ζήτησιν αὐτοῦ τοιαύτην τινὰ ἐτραπόμην. ἦλθον ἐπί τινα τῶν δοκούντων σοφῶν εἶναι, ὡς

21cBu adamı iyice inceledim. Adını söylememe gerek yok; devlet adamlarından biriydi, Atinalılar. Onu incelerken ve onunla konuşurken başıma şöyle bir şey geldi: Bu adamın başka pek çok insana, en çok da kendine bilge göründüğünü, ama bilge olmadığını gördüm. Sonra ona, kendini bilge sandığını, ama bilge olmadığını göstermeye çalıştım.

21c

ἐνταῦθα εἴπερ που ἐλέγξων τὸ μαντεῖον καὶ ἀποφανῶν τῷ χρησμῷ ὅτι οὑτοσὶ ἐμοῦ σοφώτερός ἐστι, σὺ δʼ ἐμὲ ἔφησθα. διασκοπῶν οὖν τοῦτον—ὀνόματι γὰρ οὐδὲν δέομαι λέγειν, ἦν δέ τις τῶν πολιτικῶν πρὸς ὃν ἐγὼ σκοπῶν τοιοῦτόν τι ἔπαθον, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, καὶ διαλεγόμενος αὐτῷ—ἔδοξέ μοι οὗτος ὁ ἀνὴρ δοκεῖν μὲν εἶναι σοφὸς ἄλλοις τε πολλοῖς ἀνθρώποις καὶ μάλιστα ἑαυτῷ, εἶναι δʼ οὔ· κἄπειτα ἐπειρώμην αὐτῷ δεικνύναι ὅτι οἴοιτο μὲν εἶναι σοφός, εἴη δʼ οὔ.

21dBu yüzden hem ondan hem de orada bulunanların çoğundan düşmanlık kazandım. Oradan ayrılırken kendi kendime şöyle düşündüm: "Bu adamdan daha bilgeyim. Muhtemelen ikimiz de güzel ve iyi hiçbir şey bilmiyoruz; ama o, bilmediği hâlde bir şey bildiğini sanıyor; bense bilmediğim gibi bildiğimi de sanmıyorum. Demek ki bilmediğim şeyi bildiğimi sanmamak gibi küçücük bir farkla ondan daha bilge görünüyorum." Sonra ondan da bilge geçinen bir başkasına gittim; bana yine aynı şey göründü, orada da hem ondan hem başka pek çok kişiden düşmanlık kazandım.

21d

ἐντεῦθεν οὖν τούτῳ τε ἀπηχθόμην καὶ πολλοῖς τῶν παρόντων· πρὸς ἐμαυτὸν δʼ οὖν ἀπιὼν ἐλογιζόμην ὅτι τούτου μὲν τοῦ ἀνθρώπου ἐγὼ σοφώτερός εἰμι· κινδυνεύει μὲν γὰρ ἡμῶν οὐδέτερος οὐδὲν καλὸν κἀγαθὸν εἰδέναι, ἀλλʼ οὗτος μὲν οἴεταί τι εἰδέναι οὐκ εἰδώς, ἐγὼ δέ, ὥσπερ οὖν οὐκ οἶδα, οὐδὲ οἴομαι· ἔοικα γοῦν τούτου γε σμικρῷ τινι αὐτῷ τούτῳ σοφώτερος εἶναι, ὅτι ἃ μὴ οἶδα οὐδὲ οἴομαι εἰδέναι. ἐντεῦθεν ἐπʼ ἄλλον ᾖα τῶν ἐκείνου δοκούντων σοφωτέρων εἶναι καί

21eBundan sonra artık sırayla hepsine gittim. Düşmanlık kazandığımı görüyor, buna üzülüyor, korkuyordum; ama yine de tanrının sözünü her şeyden üstün tutmam gerektiğini düşünüyordum: Kehanetin ne dediğini araştırmak için, bir şey bildiği sanılan herkese gitmem gerekiyordu.

21e

μοι ταὐτὰ ταῦτα ἔδοξε, καὶ ἐνταῦθα κἀκείνῳ καὶ ἄλλοις πολλοῖς ἀπηχθόμην.

μετὰ ταῦτʼ οὖν ἤδη ἐφεξῆς ᾖα, αἰσθανόμενος μὲν [καὶ] λυπούμενος καὶ δεδιὼς ὅτι ἀπηχθανόμην, ὅμως δὲ ἀναγκαῖον ἐδόκει εἶναι τὸ τοῦ θεοῦ περὶ πλείστου ποιεῖσθαι—ἰτέον οὖν, σκοποῦντι τὸν χρησμὸν τί λέγει, ἐπὶ ἅπαντας τούς τι

22aKöpek adına, Atinalılar — size doğruyu söylemem gerek — başıma gerçekten şöyle bir şey geldi: Tanrının buyruğuyla araştırırken, en çok itibar görenler, aradığım şey bakımından bana neredeyse en eksik kimseler göründü; daha aşağı sayılan başkaları ise sağduyu bakımından daha iyi insanlardı. Size dolaşmalarımı anlatmalıyım; sanki birtakım çileler çeken birinin dolaşmalarıydı bunlar, hepsi de sonunda kehanetin çürütülemez olduğunu görmek için. Devlet adamlarından sonra şairlere, tragedya ve dithyrambos şairlerine ve ötekilere gittim; orada, onlardan daha bilgisiz olduğumu suçüstü yakalayacağımı düşünüyordum.

22a

δοκοῦντας εἰδέναι.

καὶ νὴ τὸν κύνα, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι— δεῖ γὰρ πρὸς ὑμᾶς τἀληθῆ λέγειν—ἦ μὴν ἐγὼ ἔπαθόν τι τοιοῦτον· οἱ μὲν μάλιστα εὐδοκιμοῦντες ἔδοξάν μοι ὀλίγου δεῖν τοῦ πλείστου ἐνδεεῖς εἶναι ζητοῦντι κατὰ τὸν θεόν, ἄλλοι δὲ δοκοῦντες φαυλότεροι ἐπιεικέστεροι εἶναι ἄνδρες πρὸς τὸ φρονίμως ἔχειν. δεῖ δὴ ὑμῖν τὴν ἐμὴν πλάνην ἐπιδεῖξαι ὥσπερ πόνους τινὰς πονοῦντος ἵνα μοι καὶ ἀνέλεγκτος ἡ μαντεία γένοιτο. μετὰ γὰρ τοὺς πολιτικοὺς ᾖα ἐπὶ τοὺς ποιητὰς τούς τε τῶν τραγῳδιῶν καὶ τοὺς τῶν

22bBana en çok emek verilmiş görünen şiirlerini ele alıp ne demek istediklerini onlara sorardım; bir yandan da onlardan bir şey öğrenirim diye. Size doğruyu söylemeye utanıyorum, Atinalılar; ama söylemek gerek. Hemen hemen orada bulunanların hepsi, şairlerin yazdığı şeyler hakkında şairlerin kendisinden daha iyi konuşurdu. Böylece şairler hakkında da kısa sürede şunu anladım: Yazdıklarını bilgelikle değil, bir çeşit tabiat vergisiyle, kendinden geçmiş bir hâlde yazıyorlardı; tıpkı tanrıdan ilham alan kâhinler ve kehanet okuyanlar gibi.

22b

διθυράμβων καὶ τοὺς ἄλλους, ὡς ἐνταῦθα ἐπʼ αὐτοφώρῳ καταληψόμενος ἐμαυτὸν ἀμαθέστερον ἐκείνων ὄντα. ἀναλαμβάνων οὖν αὐτῶν τὰ ποιήματα ἅ μοι ἐδόκει μάλιστα πεπραγματεῦσθαι αὐτοῖς, διηρώτων ἂν αὐτοὺς τί λέγοιεν, ἵνʼ ἅμα τι καὶ μανθάνοιμι παρʼ αὐτῶν. αἰσχύνομαι οὖν ὑμῖν εἰπεῖν, ὦ ἄνδρες, τἀληθῆ· ὅμως δὲ ῥητέον. ὡς ἔπος γὰρ εἰπεῖν ὀλίγου αὐτῶν ἅπαντες οἱ παρόντες ἂν βέλτιον ἔλεγον περὶ ὧν αὐτοὶ ἐπεποιήκεσαν. ἔγνων οὖν αὖ καὶ περὶ τῶν ποιητῶν ἐν ὀλίγῳ τοῦτο, ὅτι οὐ σοφίᾳ ποιοῖεν

22cÇünkü bunlar da pek çok güzel şey söyler, ama söylediklerinin hiçbirini bilmezler. Şairlerin de buna benzer bir hâl içinde oldukları bana açıkça göründü; üstelik şiirleri yüzünden, bilge olmadıkları başka konularda da insanların en bilgesi olduklarını sandıklarını fark ettim. Oradan da, devlet adamlarından hangi bakımdan üstünsem onlardan da o bakımdan üstün olduğumu düşünerek ayrıldım.

Sonunda zanaatkârlara gittim; çünkü kendimin neredeyse hiçbir şey bilmediğinin farkındaydım, onlarınsa pek çok güzel şey bildiğini göreceğimi biliyordum.

22c

ἃ ποιοῖεν, ἀλλὰ φύσει τινὶ καὶ ἐνθουσιάζοντες ὥσπερ οἱ θεομάντεις καὶ οἱ χρησμῳδοί· καὶ γὰρ οὗτοι λέγουσι μὲν πολλὰ καὶ καλά, ἴσασιν δὲ οὐδὲν ὧν λέγουσι. τοιοῦτόν τί μοι ἐφάνησαν πάθος καὶ οἱ ποιηταὶ πεπονθότες, καὶ ἅμα ᾐσθόμην αὐτῶν διὰ τὴν ποίησιν οἰομένων καὶ τἆλλα σοφωτάτων εἶναι ἀνθρώπων ἃ οὐκ ἦσαν. ἀπῇα οὖν καὶ ἐντεῦθεν τῷ αὐτῷ οἰόμενος περιγεγονέναι ᾧπερ καὶ τῶν πολιτικῶν.

τελευτῶν οὖν ἐπὶ τοὺς χειροτέχνας ᾖα· ἐμαυτῷ γὰρ

22dBunda yanılmadım; benim bilmediğim şeyleri biliyorlardı ve bu bakımdan benden daha bilgeydiler. Ama Atinalılar, iyi zanaatkârlarda da şairlerdeki kusurun aynısını gördüm: Her biri tekhnē'sini iyi icra ettiği için, başka konularda, en önemli konularda da çok bilge olduğunu sanıyordu; ve bu yanlışları, sahip oldukları bilgeliği gölgede bırakıyordu.

22d

συνῄδη οὐδὲν ἐπισταμένῳ ὡς ἔπος εἰπεῖν, τούτους δέ γʼ ᾔδη ὅτι εὑρήσοιμι πολλὰ καὶ καλὰ ἐπισταμένους. καὶ τούτου μὲν οὐκ ἐψεύσθην, ἀλλʼ ἠπίσταντο ἃ ἐγὼ οὐκ ἠπιστάμην καί μου ταύτῃ σοφώτεροι ἦσαν. ἀλλʼ, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ταὐτόν μοι ἔδοξαν ἔχειν ἁμάρτημα ὅπερ καὶ οἱ ποιηταὶ καὶ οἱ ἀγαθοὶ δημιουργοί—διὰ τὸ τὴν τέχνην καλῶς ἐξεργάζεσθαι ἕκαστος ἠξίου καὶ τἆλλα τὰ μέγιστα σοφώτατος εἶναι—καὶ αὐτῶν αὕτη ἡ πλημμέλεια ἐκείνην τὴν σοφίαν

22eÖyle ki kehanet adına kendime sordum: Olduğum gibi kalmayı mı, yani ne onların bilgeliğiyle bilge ne de bilgisizlikleriyle bilgisiz olmayı mı, yoksa onlardaki iki şeye birden sahip olmayı mı tercih ederdim? Kendime de kehanete de, olduğum gibi kalmanın benim için daha iyi olduğu cevabını verdim.

İşte bu sınamadan, Atinalılar, pek çok düşmanlık kazandım, hem de en çetin ve en ağır cinsinden; bu düşmanlıklardan pek çok iftira doğdu, bana da "bilge" adı takıldı.

22e

ἀποκρύπτειν· ὥστε με ἐμαυτὸν ἀνερωτᾶν ὑπὲρ τοῦ χρησμοῦ πότερα δεξαίμην ἂν οὕτως ὥσπερ ἔχω ἔχειν, μήτε τι σοφὸς ὢν τὴν ἐκείνων σοφίαν μήτε ἀμαθὴς τὴν ἀμαθίαν, ἢ ἀμφότερα ἃ ἐκεῖνοι ἔχουσιν ἔχειν. ἀπεκρινάμην οὖν ἐμαυτῷ καὶ τῷ χρησμῷ ὅτι μοι λυσιτελοῖ ὥσπερ ἔχω ἔχειν.

ἐκ ταυτησὶ δὴ τῆς ἐξετάσεως, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι,

23aÇünkü orada bulunanlar her defasında, başkasını hangi konuda çürütürsem o konuda benim bilge olduğumu sanıyorlar. Oysa Atinalılar, gerçekte bilge olan muhtemelen tanrıdır; bu kehanetle de şunu demek istiyor: İnsan bilgeliğinin pek az değeri vardır, hatta hiç yoktur. Sokrates'ten söz ediyor gibi görünüyor, ama adımı yalnızca beni örnek göstermek için kullanıyor; sanki şöyle diyor: "Ey insanlar, içinizde en bilge olan, Sokrates gibi, bilgelik bakımından gerçekte hiçbir değeri olmadığını anlamış olandır."

23a

πολλαὶ μὲν ἀπέχθειαί μοι γεγόνασι καὶ οἷαι χαλεπώταται καὶ βαρύταται, ὥστε πολλὰς διαβολὰς ἀπʼ αὐτῶν γεγονέναι, ὄνομα δὲ τοῦτο λέγεσθαι, σοφὸς εἶναι· οἴονται γάρ με ἑκάστοτε οἱ παρόντες ταῦτα αὐτὸν εἶναι σοφὸν ἃ ἂν ἄλλον ἐξελέγξω. τὸ δὲ κινδυνεύει, ὦ ἄνδρες, τῷ ὄντι ὁ θεὸς σοφὸς εἶναι, καὶ ἐν τῷ χρησμῷ τούτῳ τοῦτο λέγειν, ὅτι ἡ ἀνθρωπίνη σοφία ὀλίγου τινὸς ἀξία ἐστὶν καὶ οὐδενός. καὶ φαίνεται τοῦτον λέγειν τὸν Σωκράτη, προσκεχρῆσθαι δὲ

23bBu yüzden ben şimdi de tanrının buyruğuyla dolaşıp, şehirlilerden olsun yabancılardan olsun, bilge olduğunu düşündüğüm herkesi arayıp soruşturuyorum; bilge olmadığı kanısına varınca da tanrıya yardım ederek onun bilge olmadığını ortaya koyuyorum. Bu uğraş yüzünden ne şehrin işlerinden ne de kendi işlerimden söze değer bir şey yapmaya vakit buldum; tanrıya hizmetim yüzünden son derece yoksul düştüm.

23b

τῷ ἐμῷ ὀνόματι, ἐμὲ παράδειγμα ποιούμενος, ὥσπερ ἂν ⟨εἰ⟩ εἴποι ὅτι οὗτος ὑμῶν, ὦ ἄνθρωποι, σοφώτατός ἐστιν, ὅστις ὥσπερ Σωκράτης ἔγνωκεν ὅτι οὐδενὸς ἄξιός ἐστι τῇ ἀληθείᾳ πρὸς σοφίαν. ταῦτʼ οὖν ἐγὼ μὲν ἔτι καὶ νῦν περιιὼν ζητῶ καὶ ἐρευνῶ κατὰ τὸν θεὸν καὶ τῶν ἀστῶν καὶ ξένων ἄν τινα οἴωμαι σοφὸν εἶναι· καὶ ἐπειδάν μοι μὴ δοκῇ, τῷ θεῷ βοηθῶν ἐνδείκνυμαι ὅτι οὐκ ἔστι σοφός. καὶ ὑπὸ ταύτης τῆς ἀσχολίας οὔτε τι τῶν τῆς πόλεως πρᾶξαί μοι σχολὴ γέγονεν ἄξιον λόγου οὔτε τῶν οἰκείων, ἀλλʼ ἐν

23cBundan başka, en çok boş vakti olan gençler, en zenginlerin çocukları, kendiliğinden peşime takılıyor; insanların sınandığını dinlemekten zevk alıyor, sık sık beni taklit edip başkalarını sınamaya girişiyorlar. Sonra, sanırım, bir şey bildiğini sanan, ama az şey bilen ya da hiçbir şey bilmeyen insanlardan bol bol buluyorlar. Bunun üzerine onların sınadıkları kişiler kendilerine değil bana öfkeleniyor ve "Sokrates denen biri var, son derece alçak bir adam, gençleri yoldan çıkarıyor" diyorlar.

23c

πενίᾳ μυρίᾳ εἰμὶ διὰ τὴν τοῦ θεοῦ λατρείαν.

πρὸς δὲ τούτοις οἱ νέοι μοι ἐπακολουθοῦντες—οἷς μάλιστα σχολή ἐστιν, οἱ τῶν πλουσιωτάτων—αὐτόματοι, χαίρουσιν ἀκούοντες ἐξεταζομένων τῶν ἀνθρώπων, καὶ αὐτοὶ πολλάκις ἐμὲ μιμοῦνται, εἶτα ἐπιχειροῦσιν ἄλλους ἐξετάζειν· κἄπειτα οἶμαι εὑρίσκουσι πολλὴν ἀφθονίαν οἰομένων μὲν εἰδέναι τι ἀνθρώπων, εἰδότων δὲ ὀλίγα ἢ οὐδέν. ἐντεῦθεν οὖν οἱ ὑπʼ αὐτῶν ἐξεταζόμενοι ἐμοὶ ὀργίζονται, οὐχ αὑτοῖς,

23dBiri onlara, ne yaparak, ne öğreterek diye sorduğunda söyleyecek bir şeyleri yok, bilmiyorlar; ama çaresiz kalmış görünmemek için, bütün felsefe yapanlara karşı el altında duran şu sözleri tekrarlıyorlar: "gökteki şeyler, yerin altındaki şeyler", "tanrılara inanmamak", "zayıf sözü güçlü kılmak". Doğruyu ise, sanırım, söylemek istemezler: Bir şey biliyormuş gibi yaptıkları, oysa hiçbir şey bilmedikleri açığa çıktı. Hırslı, ateşli ve kalabalık oldukları, hakkımda birbirini tutan, inandırıcı sözler söyledikleri için, uzun zamandır şiddetli iftiralarla kulaklarınızı doldurdular.

23d

καὶ λέγουσιν ὡς Σωκράτης τίς ἐστι μιαρώτατος καὶ διαφθείρει τοὺς νέους· καὶ ἐπειδάν τις αὐτοὺς ἐρωτᾷ ὅτι ποιῶν καὶ ὅτι διδάσκων, ἔχουσι μὲν οὐδὲν εἰπεῖν ἀλλʼ ἀγνοοῦσιν, ἵνα δὲ μὴ δοκῶσιν ἀπορεῖν, τὰ κατὰ πάντων τῶν φιλοσοφούντων πρόχειρα ταῦτα λέγουσιν, ὅτι τὰ μετέωρα καὶ τὰ ὑπὸ γῆς καὶ θεοὺς μὴ νομίζειν καὶ τὸν ἥττω λόγον κρείττω ποιεῖν. τὰ γὰρ ἀληθῆ οἴομαι οὐκ ἂν ἐθέλοιεν λέγειν, ὅτι κατάδηλοι γίγνονται προσποιούμενοι μὲν εἰδέναι, εἰδότες δὲ οὐδέν. ἅτε οὖν οἶμαι φιλότιμοι

23eMeletos, Anytos ve Lykon da bu yüzden bana saldırdı: Meletos şairler adına, Anytos zanaatkârlar ve devlet adamları adına, Lykon da hatipler adına öfkelenerek.

23e

ὄντες καὶ σφοδροὶ καὶ πολλοί, καὶ συντεταμένως καὶ πιθανῶς λέγοντες περὶ ἐμοῦ, ἐμπεπλήκασιν ὑμῶν τὰ ὦτα καὶ πάλαι καὶ σφοδρῶς διαβάλλοντες.

ἐκ τούτων καὶ Μέλητός μοι ἐπέθετο καὶ Ἄνυτος καὶ Λύκων, Μέλητος μὲν ὑπὲρ τῶν ποιητῶν ἀχθόμενος, Ἄνυτος δὲ ὑπὲρ τῶν δημιουργῶν καὶ

24aBu yüzden, başta da söylediğim gibi, bu kadar büyümüş bir iftirayı bu kadar kısa bir sürede zihninizden söküp atabilirsem şaşarım. İşte size doğru, Atinalılar; ne büyüğünü ne küçüğünü saklamadan, hiçbir şeyi örtbas etmeden söylüyorum. Gerçi bu yüzden kendimi düşman edindiğimi de aşağı yukarı biliyorum; bu da doğruyu söylediğimin, hakkımdaki iftiranın bu olduğunun ve sebeplerinin bunlar olduğunun bir kanıtı.

24a

τῶν πολιτικῶν, Λύκων δὲ ὑπὲρ τῶν ῥητόρων· ὥστε, ὅπερ ἀρχόμενος ἐγὼ ἔλεγον, θαυμάζοιμʼ ἂν εἰ οἷός τʼ εἴην ἐγὼ ὑμῶν ταύτην τὴν διαβολὴν ἐξελέσθαι ἐν οὕτως ὀλίγῳ χρόνῳ οὕτω πολλὴν γεγονυῖαν. ταῦτʼ ἔστιν ὑμῖν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, τἀληθῆ, καὶ ὑμᾶς οὔτε μέγα οὔτε μικρὸν ἀποκρυψάμενος ἐγὼ λέγω οὐδʼ ὑποστειλάμενος. καίτοι οἶδα σχεδὸν ὅτι αὐτοῖς τούτοις ἀπεχθάνομαι, ὃ καὶ τεκμήριον ὅτι ἀληθῆ λέγω καὶ ὅτι αὕτη ἐστὶν ἡ διαβολὴ ἡ ἐμὴ καὶ τὰ αἴτια

24bBunları ister şimdi ister sonra araştırın, böyle bulacaksınız.

İlk suçlayıcılarımın beni suçladığı şeyler hakkında size bu kadar savunma yeter. Şimdi de kendi dediğine göre iyi ve şehrini seven Meletos'a ve sonraki suçlayıcılara karşı kendimi savunmaya çalışacağım. Bunları başka bir suçlayıcı takımı sayıp onların yeminli iddianamesini de ele alalım. Aşağı yukarı şöyle: Sokrates gençleri yoldan çıkararak, şehrin inandığı tanrılara inanmayıp başka, yeni daimonion'lara inanarak suç işliyormuş.

24b

ταῦτά ἐστιν. καὶ ἐάντε νῦν ἐάντε αὖθις ζητήσητε ταῦτα, οὕτως εὑρήσετε.

περὶ μὲν οὖν ὧν οἱ πρῶτοί μου κατήγοροι κατηγόρουν αὕτη ἔστω ἱκανὴ ἀπολογία πρὸς ὑμᾶς· πρὸς δὲ Μέλητον τὸν ἀγαθὸν καὶ φιλόπολιν, ὥς φησι, καὶ τοὺς ὑστέρους μετὰ ταῦτα πειράσομαι ἀπολογήσασθαι. αὖθις γὰρ δή, ὥσπερ ἑτέρων τούτων ὄντων κατηγόρων, λάβωμεν αὖ τὴν τούτων ἀντωμοσίαν. ἔχει δέ πως ὧδε· Σωκράτη φησὶν ἀδικεῖν τούς τε νέους διαφθείροντα καὶ θεοὺς οὓς ἡ πόλις

24cSuçlama böyle. Şimdi bu suçlamanın her bir maddesini tek tek inceleyelim.

Meletos, gençleri yoldan çıkararak suç işlediğimi söylüyor. Bense, Atinalılar, asıl Meletos'un suç işlediğini söylüyorum: Ciddiyet kılığında şaka ediyor, insanları hafiflikle mahkemeye sürüklüyor, hiçbir zaman umursamadığı şeylere ciddiyetle eğiliyor, onları önemsiyormuş gibi yapıyor. Bunun böyle olduğunu size de göstermeye çalışacağım.

Sokrates: Gel buraya Meletos, söyle bana: Gençlerin olabildiğince iyi olmasını her şeyden çok önemsiyorsun, değil mi?

24c

νομίζει οὐ νομίζοντα, ἕτερα δὲ δαιμόνια καινά. τὸ μὲν δὴ ἔγκλημα τοιοῦτόν ἐστιν· τούτου δὲ τοῦ ἐγκλήματος ἓν ἕκαστον ἐξετάσωμεν.

φησὶ γὰρ δὴ τοὺς νέους ἀδικεῖν με διαφθείροντα. ἐγὼ δέ γε, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ἀδικεῖν φημι Μέλητον, ὅτι σπουδῇ χαριεντίζεται, ῥᾳδίως εἰς ἀγῶνα καθιστὰς ἀνθρώπους, περὶ πραγμάτων προσποιούμενος σπουδάζειν καὶ κήδεσθαι ὧν οὐδὲν τούτῳ πώποτε ἐμέλησεν· ὡς δὲ τοῦτο οὕτως ἔχει, πειράσομαι καὶ ὑμῖν ἐπιδεῖξαι. καί μοι δεῦρο, ὦ Μέλητε, εἰπέ· ἄλλο τι ἢ

24dMeletos: Elbette.

Sokrates: Haydi öyleyse, söyle şu yargıçlara: Onları kim daha iyi yapıyor? Bildiğin açık, çünkü bu senin derdin. Onları yoldan çıkaranı, dediğin gibi beni, buldun, buraya getirip suçluyorsun; haydi, onları daha iyi yapanın kim olduğunu da söyle, onlara göster. — Görüyor musun Meletos, susuyorsun, söyleyecek bir şey bulamıyorsun. Bu sana utanç verici gelmiyor mu? Hiçbir şeyi dert edinmediğine dair söylediğimin yeterli bir kanıtı değil mi bu? Haydi söyle dostum: Onları kim daha iyi yapıyor?

Meletos: Kanunlar.

24d

περὶ πλείστου ποιῇ ὅπως ὡς βέλτιστοι οἱ νεώτεροι ἔσονται;

ἔγωγε.

ἴθι δή νυν εἰπὲ τούτοις, τίς αὐτοὺς βελτίους ποιεῖ; δῆλον γὰρ ὅτι οἶσθα, μέλον γέ σοι. τὸν μὲν γὰρ διαφθείροντα ἐξευρών, ὡς φῄς, ἐμέ, εἰσάγεις τουτοισὶ καὶ κατηγορεῖς· τὸν δὲ δὴ βελτίους ποιοῦντα ἴθι εἰπὲ καὶ μήνυσον αὐτοῖς τίς ἐστιν. —ὁρᾷς, ὦ Μέλητε, ὅτι σιγᾷς καὶ οὐκ ἔχεις εἰπεῖν; καίτοι οὐκ αἰσχρόν σοι δοκεῖ εἶναι καὶ ἱκανὸν τεκμήριον οὗ δὴ ἐγὼ λέγω, ὅτι σοι οὐδὲν μεμέληκεν; ἀλλʼ εἰπέ, ὠγαθέ, τίς αὐτοὺς ἀμείνους ποιεῖ;

οἱ νόμοι.

24eSokrates: Ama ben bunu sormuyorum, aziz dostum; hangi insan diye soruyorum; ki o insan önce şunu, kanunları da bilmeli.

Meletos: Şunlar, Sokrates: yargıçlar.

Sokrates: Ne diyorsun Meletos? Bunlar gençleri eğitebiliyor ve onları daha iyi mi yapıyor?

Meletos: Hem de nasıl.

Sokrates: Hepsi mi, yoksa bir kısmı evet, bir kısmı hayır mı?

Meletos: Hepsi.

Sokrates: Hera adına, ne güzel söyledin; demek fayda sağlayanlardan bol bol var! Peki ya şu dinleyiciler? Onlar da daha iyi yapıyor mu, yapmıyor mu?

24e

ἀλλʼ οὐ τοῦτο ἐρωτῶ, ὦ βέλτιστε, ἀλλὰ τίς ἄνθρωπος, ὅστις πρῶτον καὶ αὐτὸ τοῦτο οἶδε, τοὺς νόμους;

οὗτοι, ὦ Σώκρατες, οἱ δικασταί.

πῶς λέγεις, ὦ Μέλητε; οἵδε τοὺς νέους παιδεύειν οἷοί τέ εἰσι καὶ βελτίους ποιοῦσιν;

μάλιστα.

πότερον ἅπαντες, ἢ οἱ μὲν αὐτῶν, οἱ δʼ οὔ;

ἅπαντες.

εὖ γε νὴ τὴν Ἥραν λέγεις καὶ πολλὴν ἀφθονίαν τῶν ὠφελούντων.

τί δὲ δή; οἱ δὲ ἀκροαταὶ βελτίους ποιοῦσιν

25aMeletos: Onlar da.

Sokrates: Ya Konsey üyeleri?

Meletos: Konsey üyeleri de.

Sokrates: Peki Meletos, Halk Meclisi'nde oturanlar gençleri yoldan çıkarıyor olmasın? Yoksa onlar da, hepsi, daha iyi mi yapıyor?

Meletos: Onlar da.

Sokrates: Görünüşe göre benden başka bütün Atinalılar gençleri güzel ve iyi insanlar yapıyor, yalnız ben yoldan çıkarıyorum. Bunu mu söylüyorsun?

Meletos: Kesinlikle bunu söylüyorum.

Sokrates: Beni büyük bir bahtsızlığa mahkûm ettin. Bir de şuna cevap ver: Sence atlarda da durum böyle mi? Bütün insanlar atları daha iyi hâle getiriyor da, onları bozan yalnızca tek bir kişi mi var?

25a

ἢ οὔ;

καὶ οὗτοι.

τί δέ, οἱ βουλευταί;

καὶ οἱ βουλευταί.

ἀλλʼ ἄρα, ὦ Μέλητε, μὴ οἱ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, οἱ ἐκκλησιασταί, διαφθείρουσι τοὺς νεωτέρους; ἢ κἀκεῖνοι βελτίους ποιοῦσιν ἅπαντες;

κἀκεῖνοι.

πάντες ἄρα, ὡς ἔοικεν, Ἀθηναῖοι καλοὺς κἀγαθοὺς ποιοῦσι πλὴν ἐμοῦ, ἐγὼ δὲ μόνος διαφθείρω. οὕτω λέγεις;

πάνυ σφόδρα ταῦτα λέγω.

πολλήν γέ μου κατέγνωκας δυστυχίαν. καί μοι ἀπόκριναι· ἦ καὶ περὶ ἵππους οὕτω σοι δοκεῖ ἔχειν; οἱ μὲν

25bYoksa tam tersine, onları daha iyi hâle getirebilen tek bir kişi ya da pek az kişi, yani at terbiyecileri mi var; çoğunluk ise atlarla bir arada olup onları kullandığında onları bozar mı? Atlar için de öbür bütün hayvanlar için de durum böyle değil mi, Meletos? Elbette böyledir, sen ve Anytos ister kabul edin ister etmeyin. Gençleri yalnız bir kişi yoldan çıkarsa, ötekilerin hepsi onlara fayda sağlasaydı, bu gençler için ne büyük bir saadet olurdu!

25b

βελτίους ποιοῦντες αὐτοὺς πάντες ἄνθρωποι εἶναι, εἷς δέ τις ὁ διαφθείρων; ἢ τοὐναντίον τούτου πᾶν εἷς μέν τις ὁ βελτίους οἷός τʼ ὢν ποιεῖν ἢ πάνυ ὀλίγοι, οἱ ἱππικοί, οἱ δὲ πολλοὶ ἐάνπερ συνῶσι καὶ χρῶνται ἵπποις, διαφθείρουσιν; οὐχ οὕτως ἔχει, ὦ Μέλητε, καὶ περὶ ἵππων καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων ζῴων; πάντως δήπου, ἐάντε σὺ καὶ Ἄνυτος οὐ φῆτε ἐάντε φῆτε· πολλὴ γὰρ ἄν τις εὐδαιμονία εἴη περὶ τοὺς νέους εἰ εἷς μὲν μόνος αὐτοὺς διαφθείρει, οἱ δʼ ἄλλοι

25cAma yeter Meletos; gençleri hiçbir zaman dert edinmediğini yeterince gösteriyorsun; beni getirip suçladığın şeyleri hiç umursamadığını, kendi kayıtsızlığını açıkça ortaya koyuyorsun.

Zeus aşkına Meletos, bir de şunu söyle: İyi vatandaşlar arasında yaşamak mı daha iyidir, kötüler arasında mı? Cevap ver dostum; zor bir şey sormuyorum ki. Kötüler, her zaman kendilerine en yakın olanlara bir kötülük, iyiler de bir iyilik etmez mi?

Meletos: Elbette.

25c

ὠφελοῦσιν. ἀλλὰ γάρ, ὦ Μέλητε, ἱκανῶς ἐπιδείκνυσαι ὅτι οὐδεπώποτε ἐφρόντισας τῶν νέων, καὶ σαφῶς ἀποφαίνεις τὴν σαυτοῦ ἀμέλειαν, ὅτι οὐδέν σοι μεμέληκεν περὶ ὧν ἐμὲ εἰσάγεις.

ἔτι δὲ ἡμῖν εἰπέ, ὦ πρὸς Διὸς Μέλητε, πότερόν ἐστιν οἰκεῖν ἄμεινον ἐν πολίταις χρηστοῖς ἢ πονηροῖς; ὦ τάν, ἀπόκριναι· οὐδὲν γάρ τοι χαλεπὸν ἐρωτῶ. οὐχ οἱ μὲν πονηροὶ κακόν τι ἐργάζονται τοὺς ἀεὶ ἐγγυτάτω αὑτῶν ὄντας, οἱ δʼ ἀγαθοὶ ἀγαθόν τι;

πάνυ γε.

25dSokrates: Peki, birlikte olduğu kimselerden fayda görmektense zarar görmeyi isteyen biri var mıdır? Cevap ver, iyi adam; kanun da cevap vermeni emrediyor. Zarar görmek isteyen biri var mı?

Meletos: Elbette yok.

Sokrates: Söyle bakalım: Beni buraya, gençleri yoldan çıkarıyor, onları daha kötü hâle getiriyorum diye getirirken bunu isteyerek mi yaptığımı söylüyorsun, istemeyerek mi?

Meletos: İsteyerek, elbette.

Sokrates: Nasıl olur, Meletos? Sen bu genç yaşında, bu yaştaki benden o kadar mı bilgesin? Kötülerin kendilerine en yakın olanlara her zaman bir kötülük, iyilerin de bir iyilik ettiğini sen biliyorsun; bense öyle bir cehalete mi düştüm ki birlikte olduğum kimselerden birini kötü yaparsam ondan bir kötülük görme tehlikesine gireceğimi bile bilmiyorum ve bu kadar büyük bir kötülüğü, senin dediğin gibi, isteyerek yapıyorum?

25d

ἔστιν οὖν ὅστις βούλεται ὑπὸ τῶν συνόντων βλάπτεσθαι μᾶλλον ἢ ὠφελεῖσθαι; ἀποκρίνου, ὦ ἀγαθέ· καὶ γὰρ ὁ νόμος κελεύει ἀποκρίνεσθαι. ἔσθʼ ὅστις βούλεται βλάπτεσθαι;

οὐ δῆτα.

φέρε δή, πότερον ἐμὲ εἰσάγεις δεῦρο ὡς διαφθείροντα τοὺς νέους καὶ πονηροτέρους ποιοῦντα ἑκόντα ἢ ἄκοντα;

ἑκόντα ἔγωγε.

τί δῆτα, ὦ Μέλητε; τοσοῦτον σὺ ἐμοῦ σοφώτερος εἶ τηλικούτου ὄντος τηλικόσδε ὤν, ὥστε σὺ μὲν ἔγνωκας ὅτι οἱ μὲν κακοὶ κακόν τι ἐργάζονται ἀεὶ τοὺς μάλιστα πλησίον

25eBu konuda sana inanmıyorum, Meletos; sanırım başka hiç kimse de inanmaz. Ya gençleri yoldan çıkarmıyorum ya da çıkarıyorsam istemeyerek çıkarıyorum; demek ki her iki durumda da yalan söylüyorsun.

25e

ἑαυτῶν, οἱ δὲ ἀγαθοὶ ἀγαθόν, ἐγὼ δὲ δὴ εἰς τοσοῦτον ἀμαθίας ἥκω ὥστε καὶ τοῦτʼ ἀγνοῶ, ὅτι ἐάν τινα μοχθηρὸν ποιήσω τῶν συνόντων, κινδυνεύσω κακόν τι λαβεῖν ὑπʼ αὐτοῦ, ὥστε τοῦτο ⟨τὸ⟩ τοσοῦτον κακὸν ἑκὼν ποιῶ, ὡς φῂς σύ;

ταῦτα ἐγώ σοι οὐ πείθομαι, ὦ Μέλητε, οἶμαι δὲ οὐδὲ ἄλλον ἀνθρώπων οὐδένα· ἀλλʼ ἢ οὐ διαφθείρω, ἢ εἰ διαφθείρω,

26aİstemeyerek yoldan çıkarıyorsam, kanun böyle istemeden işlenen hatalar yüzünden kimseyi buraya getirmeyi değil, onu bir kenara çekip öğretmeyi, uyarmayı emreder; çünkü öğrenirsem, istemeden yaptığım şeyi bırakacağım besbelli. Ama sen benimle görüşüp bana bir şey öğretmekten kaçındın, bunu istemedin; beni buraya, kanuna göre ders almaya değil cezaya muhtaç olanların getirildiği yere getiriyorsun.

Ama Atinalılar, söylediğim şey artık açık: Meletos bu işleri ne az ne çok, hiçbir zaman dert edinmemiştir.

26a

ἄκων, ὥστε σύ γε κατʼ ἀμφότερα ψεύδῃ. εἰ δὲ ἄκων διαφθείρω, τῶν τοιούτων [καὶ ἀκουσίων] ἁμαρτημάτων οὐ δεῦρο νόμος εἰσάγειν ἐστίν, ἀλλὰ ἰδίᾳ λαβόντα διδάσκειν καὶ νουθετεῖν· δῆλον γὰρ ὅτι ἐὰν μάθω, παύσομαι ὅ γε ἄκων ποιῶ. σὺ δὲ συγγενέσθαι μέν μοι καὶ διδάξαι ἔφυγες καὶ οὐκ ἠθέλησας, δεῦρο δὲ εἰσάγεις, οἷ νόμος ἐστὶν εἰσάγειν τοὺς κολάσεως δεομένους ἀλλʼ οὐ μαθήσεως.

ἀλλὰ γάρ, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, τοῦτο μὲν ἤδη δῆλον

26bYine de söyle bize, Meletos: Gençleri nasıl yoldan çıkardığımı söylüyorsun? Yazdığın iddianameye göre, besbelli, şehrin inandığı tanrılara inanmamayı, onların yerine başka, yeni daimonik şeylere inanmayı öğreterek, değil mi? Bunları öğreterek yoldan çıkardığımı söylemiyor musun?

Meletos: Kesinlikle bunu söylüyorum.

Sokrates: Öyleyse Meletos, şimdi sözünü ettiğimiz bu tanrılar adına, bunu bana da şu adamlara da daha açık söyle.

26b

οὑγὼ ἔλεγον, ὅτι Μελήτῳ τούτων οὔτε μέγα οὔτε μικρὸν πώποτε ἐμέλησεν. ὅμως δὲ δὴ λέγε ἡμῖν, πῶς με φῂς διαφθείρειν, ὦ Μέλητε, τοὺς νεωτέρους; ἢ δῆλον δὴ ὅτι κατὰ τὴν γραφὴν ἣν ἐγράψω θεοὺς διδάσκοντα μὴ νομίζειν οὓς ἡ πόλις νομίζει, ἕτερα δὲ δαιμόνια καινά; οὐ ταῦτα λέγεις ὅτι διδάσκων διαφθείρω;

πάνυ μὲν οὖν σφόδρα ταῦτα λέγω.

πρὸς αὐτῶν τοίνυν, ὦ Μέλητε, τούτων τῶν θεῶν ὧν νῦν ὁ λόγος ἐστίν, εἰπὲ ἔτι σαφέστερον καὶ ἐμοὶ καὶ τοῖς ἀνδράσιν

26cÇünkü ne demek istediğini anlayamıyorum. Bazı tanrıların var olduğuna inanmayı öğrettiğimi mi söylüyorsun — ki o zaman ben de tanrıların var olduğuna inanıyorum, büsbütün tanrısız değilim, bu bakımdan da suçlu değilim —, yalnız bunlar şehrin inandığı tanrılar değil de başkaları, beni suçladığın şey de bu mu, başka tanrılar olmaları? Yoksa benim hiçbir tanrıya inanmadığımı, başkalarına da bunu öğrettiğimi mi söylüyorsun?

Meletos: Bunu söylüyorum: Sen tanrılara hiç inanmıyorsun.

26c

τουτοισί. ἐγὼ γὰρ οὐ δύναμαι μαθεῖν πότερον λέγεις διδάσκειν με νομίζειν εἶναί τινας θεούς—καὶ αὐτὸς ἄρα νομίζω εἶναι θεοὺς καὶ οὐκ εἰμὶ τὸ παράπαν ἄθεος οὐδὲ ταύτῃ ἀδικῶ —οὐ μέντοι οὕσπερ γε ἡ πόλις ἀλλὰ ἑτέρους, καὶ τοῦτʼ ἔστιν ὅ μοι ἐγκαλεῖς, ὅτι ἑτέρους, ἢ παντάπασί με φῂς οὔτε αὐτὸν νομίζειν θεοὺς τούς τε ἄλλους ταῦτα διδάσκειν.

ταῦτα λέγω, ὡς τὸ παράπαν οὐ νομίζεις θεούς.

26dSokrates: Şaşılacak adamsın Meletos, bunu neden söylüyorsun? Demek ben, öteki insanlar gibi, güneşin de ayın da tanrı olduğuna inanmıyorum, öyle mi?

Meletos: Zeus adına inanmıyor, yargıçlar; çünkü güneşin taş, ayın da toprak olduğunu söylüyor.

Sokrates: Sevgili Meletos, sen Anaksagoras'ı suçladığını mı sanıyorsun? Buradakileri bu kadar mı küçümsüyorsun, onları Klazomenaili Anaksagoras'ın kitaplarının bu tür sözlerle dolu olduğunu bilmeyecek kadar cahil mi sanıyorsun? Hem gençler bunları benden mi öğreniyor? Oysa bu fikirleri pazar yerindeki orkhēstra'dan, en pahalısı bir drahmiye satın alabilirler; Sokrates onları kendi fikriymiş gibi gösterseydi, hele bu kadar tuhaf fikirler olduklarına göre, onunla alay ederlerdi.

26d

ὦ θαυμάσιε Μέλητε, ἵνα τί ταῦτα λέγεις; οὐδὲ ἥλιον οὐδὲ σελήνην ἄρα νομίζω θεοὺς εἶναι, ὥσπερ οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι;

μὰ Δίʼ, ὦ ἄνδρες δικασταί, ἐπεὶ τὸν μὲν ἥλιον λίθον φησὶν εἶναι, τὴν δὲ σελήνην γῆν.

Ἀναξαγόρου οἴει κατηγορεῖν, ὦ φίλε Μέλητε; καὶ οὕτω καταφρονεῖς τῶνδε καὶ οἴει αὐτοὺς ἀπείρους γραμμάτων εἶναι ὥστε οὐκ εἰδέναι ὅτι τὰ Ἀναξαγόρου βιβλία τοῦ Κλαζομενίου γέμει τούτων τῶν λόγων; καὶ δὴ καὶ οἱ νέοι ταῦτα παρʼ ἐμοῦ μανθάνουσιν, ἃ ἔξεστιν ἐνίοτε εἰ πάνυ πολλοῦ δραχμῆς

26eAma Zeus aşkına, sana böyle mi görünüyorum? Hiçbir tanrının var olduğuna inanmıyor muyum?

Meletos: Hayır, Zeus adına, hiçbir şekilde inanmıyorsun.

Sokrates: Sana kimse inanmaz, Meletos; bence sen bile kendine inanmıyorsun. Atinalılar, bu adam bana son derece küstah ve dizginsiz görünüyor; bu iddianameyi düpedüz bir küstahlıkla, dizginsizlikle ve gençlik hevesiyle yazmış.

26e

ἐκ τῆς ὀρχήστρας πριαμένοις Σωκράτους καταγελᾶν, ἐὰν προσποιῆται ἑαυτοῦ εἶναι, ἄλλως τε καὶ οὕτως ἄτοπα ὄντα; ἀλλʼ, ὦ πρὸς Διός, οὑτωσί σοι δοκῶ; οὐδένα νομίζω θεὸν εἶναι;

οὐ μέντοι μὰ Δία οὐδʼ ὁπωστιοῦν.

ἄπιστός γʼ εἶ, ὦ Μέλητε, καὶ ταῦτα μέντοι, ὡς ἐμοὶ δοκεῖς, σαυτῷ. ἐμοὶ γὰρ δοκεῖ οὑτοσί, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, πάνυ εἶναι ὑβριστὴς καὶ ἀκόλαστος, καὶ ἀτεχνῶς τὴν γραφὴν ταύτην ὕβρει τινὶ καὶ ἀκολασίᾳ καὶ νεότητι γράψασθαι.

27aSanki bir bilmece kurmuş da beni sınıyor: "Bilge Sokrates, benim şaka yaptığımı, kendimle çeliştiğimi anlayacak mı, yoksa onu da, dinleyen öbürlerini de aldatacak mıyım?" Çünkü bana kalırsa bu adam iddianamesinde kendi kendisiyle çelişiyor; sanki "Sokrates tanrılara inanmayarak suç işliyor, ama tanrılara inanarak" der gibi. Bu da şaka yapan birinin işidir.

Beyler, onun neden bana böyle söylüyor gibi göründüğünü benimle birlikte inceleyin. Sen de bize cevap ver, Meletos. Sizden de, en başta rica ettiğim gibi, sözlerimi alıştığım tarzda söylersem gürültü etmemenizi rica ediyorum.

27a

ἔοικεν γὰρ ὥσπερ αἴνιγμα συντιθέντι διαπειρωμένῳ ἆρα γνώσεται Σωκράτης ὁ σοφὸς δὴ ἐμοῦ χαριεντιζομένου καὶ ἐναντίʼ ἐμαυτῷ λέγοντος, ἢ ἐξαπατήσω αὐτὸν καὶ τοὺς ἄλλους τοὺς ἀκούοντας; οὗτος γὰρ ἐμοὶ φαίνεται τὰ ἐναντία λέγειν αὐτὸς ἑαυτῷ ἐν τῇ γραφῇ ὥσπερ ἂν εἰ εἴποι· ἀδικεῖ Σωκράτης θεοὺς οὐ νομίζων, ἀλλὰ θεοὺς νομίζων. καίτοι τοῦτό ἐστι παίζοντος.

συνεπισκέψασθε δή, ὦ ἄνδρες, ᾗ μοι φαίνεται ταῦτα λέγειν· σὺ δὲ ἡμῖν ἀπόκριναι, ὦ Μέλητε. ὑμεῖς δέ, ὅπερ

27bİnsanlar arasında, Meletos, insanlara ait şeylerin var olduğuna inanıp insanların var olduğuna inanmayan biri var mı? Cevap versin beyler, durmadan şundan bundan gürültü çıkarmasın. Atların var olduğuna inanmayıp atlarla ilgili şeylerin var olduğuna inanan biri var mı? Ya da aulos çalanların var olduğuna inanmayıp aulos çalmakla ilgili şeylere inanan? Yoktur, insanların en iyisi; sen cevap vermek istemiyorsan ben sana da buradakilere de söyleyeyim. Ama şunun cevabını sen ver: Daimonik şeylerin var olduğuna inanıp daimonların var olduğuna inanmayan biri var mıdır?

27b

κατʼ ἀρχὰς ὑμᾶς παρῃτησάμην, μέμνησθέ μοι μὴ θορυβεῖν ἐὰν ἐν τῷ εἰωθότι τρόπῳ τοὺς λόγους ποιῶμαι.

ἔστιν ὅστις ἀνθρώπων, ὦ Μέλητε, ἀνθρώπεια μὲν νομίζει πράγματʼ εἶναι, ἀνθρώπους δὲ οὐ νομίζει; ἀποκρινέσθω, ὦ ἄνδρες, καὶ μὴ ἄλλα καὶ ἄλλα θορυβείτω· ἔσθʼ ὅστις ἵππους μὲν οὐ νομίζει, ἱππικὰ δὲ πράγματα; ἢ αὐλητὰς μὲν οὐ νομίζει εἶναι, αὐλητικὰ δὲ πράγματα; οὐκ ἔστιν, ὦ ἄριστε ἀνδρῶν· εἰ μὴ σὺ βούλει ἀποκρίνεσθαι, ἐγὼ σοὶ λέγω καὶ τοῖς ἄλλοις τουτοισί. ἀλλὰ τὸ ἐπὶ τούτῳ γε ἀπόκριναι·

27cMeletos: Yoktur.

Sokrates: Buradakilerin zoruyla da olsa, güç bela cevap vermen ne iyi oldu! Demek, yeni olsun eski olsun, daimonik şeylere inandığımı ve bunları öğrettiğimi söylüyorsun; senin sözüne göre, her hâlükârda daimonik şeylere inanıyorum, bunu yeminli iddianamende de beyan ettin. Daimonik şeylere inanıyorsam, daimonlara da inanmam kaçınılmazdır. Öyle değil mi? Öyledir; cevap vermediğine göre kabul ettiğini sayıyorum. Peki daimonları ya tanrı ya da tanrıların çocukları saymıyor muyuz? Evet mi, hayır mı?

27c

ἔσθʼ ὅστις δαιμόνια μὲν νομίζει πράγματʼ εἶναι, δαίμονας δὲ οὐ νομίζει;

οὐκ ἔστιν.

ὡς ὤνησας ὅτι μόγις ἀπεκρίνω ὑπὸ τουτωνὶ ἀναγκαζόμενος. οὐκοῦν δαιμόνια μὲν φῄς με καὶ νομίζειν καὶ διδάσκειν, εἴτʼ οὖν καινὰ εἴτε παλαιά, ἀλλʼ οὖν δαιμόνιά γε νομίζω κατὰ τὸν σὸν λόγον, καὶ ταῦτα καὶ διωμόσω ἐν τῇ ἀντιγραφῇ. εἰ δὲ δαιμόνια νομίζω, καὶ δαίμονας δήπου πολλὴ ἀνάγκη νομίζειν μέ ἐστιν· οὐχ οὕτως ἔχει; ἔχει δή· τίθημι γάρ σε ὁμολογοῦντα, ἐπειδὴ οὐκ ἀποκρίνῃ. τοὺς δὲ

27dMeletos: Elbette.

Sokrates: O hâlde, senin dediğin gibi daimonlara inanıyorsam ve daimonlar bir tür tanrıysa, senin bilmece kurduğunu, şaka yaptığını söylerken kastettiğim tam da bu olur: Önce tanrılara inanmadığımı söylüyorsun, sonra da daimonlara inandığıma göre yine tanrılara inandığımı. Yok, daimonlar tanrıların perilerden ya da anlatıldığına göre başka birilerinden olma piç çocuklarıysa, hangi insan tanrıların çocuklarının var olduğuna inanıp tanrıların var olduğuna inanmaz? Bu, atların ve eşeklerin çocuklarının, yani katırların var olduğuna inanıp atların ve eşeklerin var olduğuna inanmamak kadar saçma olurdu.

27d

δαίμονας οὐχὶ ἤτοι θεούς γε ἡγούμεθα ἢ θεῶν παῖδας; φῂς ἢ οὔ;

πάνυ γε.

οὐκοῦν εἴπερ δαίμονας ἡγοῦμαι, ὡς σὺ φῄς, εἰ μὲν θεοί τινές εἰσιν οἱ δαίμονες, τοῦτʼ ἂν εἴη ὃ ἐγώ φημί σε αἰνίττεσθαι καὶ χαριεντίζεσθαι, θεοὺς οὐχ ἡγούμενον φάναι με θεοὺς αὖ ἡγεῖσθαι πάλιν, ἐπειδήπερ γε δαίμονας ἡγοῦμαι· εἰ δʼ αὖ οἱ δαίμονες θεῶν παῖδές εἰσιν νόθοι τινὲς ἢ ἐκ νυμφῶν ἢ ἔκ τινων ἄλλων ὧν δὴ καὶ λέγονται, τίς ἂν ἀνθρώπων θεῶν μὲν παῖδας ἡγοῖτο εἶναι, θεοὺς δὲ μή; ὁμοίως γὰρ

27eHayır, Meletos, sen bu iddianameyi ya bizi sınamak için ya da bana yükleyecek gerçek bir suç bulamadığından yazdın. Aklı birazcık eren herhangi birini, aynı adamın hem daimonik hem tanrısal şeylere inanıp öte yandan ne daimonlara ne tanrılara ne de kahramanlara inanmayabileceğine ikna etmenin hiçbir yolu yoktur.

27e

ἂν ἄτοπον εἴη ὥσπερ ἂν εἴ τις ἵππων μὲν παῖδας ἡγοῖτο ἢ καὶ ὄνων, τοὺς ἡμιόνους, ἵππους δὲ καὶ ὄνους μὴ ἡγοῖτο εἶναι. ἀλλʼ, ὦ Μέλητε, οὐκ ἔστιν ὅπως σὺ ταῦτα οὐχὶ ἀποπειρώμενος ἡμῶν ἐγράψω τὴν γραφὴν ταύτην ἢ ἀπορῶν ὅτι ἐγκαλοῖς ἐμοὶ ἀληθὲς ἀδίκημα· ὅπως δὲ σύ τινα πείθοις ἂν καὶ σμικρὸν νοῦν ἔχοντα ἀνθρώπων, ὡς οὐ τοῦ αὐτοῦ ἔστιν καὶ δαιμόνια καὶ θεῖα ἡγεῖσθαι, καὶ αὖ τοῦ αὐτοῦ μήτε

28aAma Atinalılar, Meletos'un iddianamesine göre suçlu olmadığımı göstermek için uzun bir savunmaya gerek yok bence, bu kadarı da yeter. Daha önce de söylediğim gibi, birçok kişinin bana karşı derin bir düşmanlık beslediğini iyi bilin, bu doğrudur. Beni yıkacak olan da, eğer yıkarsa, Meletos ya da Anytos değil, çoğunluğun iftirası ve kıskançlığıdır. Bunlar başka birçok iyi insanı da yıktı, sanırım yine yıkacak; bende son bulacağından korkmaya hiç gerek yok.

28a

δαίμονας μήτε θεοὺς μήτε ἥρωας, οὐδεμία μηχανή ἐστιν.

ἀλλὰ γάρ, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ὡς μὲν ἐγὼ οὐκ ἀδικῶ κατὰ τὴν Μελήτου γραφήν, οὐ πολλῆς μοι δοκεῖ εἶναι ἀπολογίας, ἀλλὰ ἱκανὰ καὶ ταῦτα· ὃ δὲ καὶ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ἔλεγον, ὅτι πολλή μοι ἀπέχθεια γέγονεν καὶ πρὸς πολλούς, εὖ ἴστε ὅτι ἀληθές ἐστιν. καὶ τοῦτʼ ἔστιν ὃ ἐμὲ αἱρεῖ, ἐάνπερ αἱρῇ, οὐ Μέλητος οὐδὲ Ἄνυτος ἀλλʼ ἡ τῶν πολλῶν διαβολή τε καὶ φθόνος. ἃ δὴ πολλοὺς καὶ ἄλλους καὶ ἀγαθοὺς

28bBelki biri şöyle diyebilir: "Sokrates, seni şimdi ölüm tehlikesine sokan böyle bir uğraşa girdiğin için utanmıyor musun?" Ben de ona haklı olarak şöyle karşılık veririm: Doğru söylemiyorsun, adamım, eğer birazcık işe yarayan bir adamın yaşama ya da ölme tehlikesini hesaba katması gerektiğini sanıyor da, bir iş yaparken yalnız şuna bakması gerektiğini düşünmüyorsan: Yaptığı şey adil mi, değil mi; iyi bir adamın işi mi, kötü bir adamın mı? Senin sözüne göre Troya'da ölen yarı tanrılar, hele Thetis'in oğlu, değersiz kimseler olurdu. O, utanç verici bir şeye katlanmaktansa tehlikeyi öylesine hor gördü ki, Hektor'u öldürmeye can attığı sırada annesi, tanrıça, ona sanırım aşağı yukarı şöyle demişti: "Oğlum, arkadaşın Patroklos'un öcünü alır, Hektor'u öldürürsen, sen de öleceksin; çünkü Hektor'dan hemen sonra senin de ecelin hazır." O ise bunu duyunca ölümü ve tehlikeyi hiçe saydı; kötü bir adam olarak yaşamaktan, dostlarının öcünü almamaktan çok daha fazla korkup şöyle dedi: "Haksızlık edene cezasını verip hemen öleyim de burada, kıvrık burunlu gemilerin yanında, alay konusu olup toprağa yük olarak kalmayayım."

28b

ἄνδρας ᾕρηκεν, οἶμαι δὲ καὶ αἱρήσει· οὐδὲν δὲ δεινὸν μὴ ἐν ἐμοὶ στῇ.

ἴσως ἂν οὖν εἴποι τις· εἶτʼ οὐκ αἰσχύνῃ, ὦ Σώκρατες, τοιοῦτον ἐπιτήδευμα ἐπιτηδεύσας ἐξ οὗ κινδυνεύεις νυνὶ ἀποθανεῖν; ἐγὼ δὲ τούτῳ ἂν δίκαιον λόγον ἀντείποιμι, ὅτι οὐ καλῶς λέγεις, ὦ ἄνθρωπε, εἰ οἴει δεῖν κίνδυνον ὑπολογίζεσθαι τοῦ ζῆν ἢ τεθνάναι ἄνδρα ὅτου τι καὶ σμικρὸν ὄφελός ἐστιν, ἀλλʼ οὐκ ἐκεῖνο μόνον σκοπεῖν ὅταν πράττῃ, πότερον δίκαια ἢ ἄδικα πράττει, καὶ ἀνδρὸς ἀγαθοῦ ἔργα ἢ κακοῦ. φαῦλοι

28c

γὰρ ἂν τῷ γε σῷ λόγῳ εἶεν τῶν ἡμιθέων ὅσοι ἐν Τροίᾳ τετελευτήκασιν οἵ τε ἄλλοι καὶ ὁ τῆς Θέτιδος υἱός, ὃς τοσοῦτον τοῦ κινδύνου κατεφρόνησεν παρὰ τὸ αἰσχρόν τι ὑπομεῖναι ὥστε, ἐπειδὴ εἶπεν ἡ μήτηρ αὐτῷ προθυμουμένῳ Ἕκτορα ἀποκτεῖναι, θεὸς οὖσα, οὑτωσί πως, ὡς ἐγὼ οἶμαι· ὦ παῖ, εἰ τιμωρήσεις Πατρόκλῳ τῷ ἑταίρῳ τὸν φόνον καὶ Ἕκτορα ἀποκτενεῖς, αὐτὸς ἀποθανῇ—αὐτίκα γάρ τοι, φησί, μεθʼ Ἕκτορα πότμος ἑτοῖμος —ὁ δὲ τοῦτο ἀκούσας τοῦ μὲν θανάτου καὶ τοῦ κινδύνου ὠλιγώρησε, πολὺ δὲ μᾶλλον

28dYoksa onun ölümü ve tehlikeyi dert ettiğini mi sanıyorsun?

Atinalılar, gerçek şudur: İnsan, en iyisi bu diye kendini nereye yerleştirdiyse ya da bir komutan onu nereye yerleştirdiyse, bence orada kalıp tehlikeyi göze almalı; ne ölümü ne de başka bir şeyi utançtan önce hesaba katmalıdır. Atinalılar, sizin bana komuta etsinler diye seçtiğiniz komutanlar beni Potidaia'da, Amphipolis'te ve Delion'da bir yere yerleştirdiklerinde, orada herkes gibi kalıp ölümü göze aldığım hâlde, tanrı bana — benim inandığım ve anladığım kadarıyla — felsefe yaparak, kendimi ve başkalarını sorgulayarak yaşamam gerektiğini buyurduğunda, ölümden ya da başka herhangi bir şeyden korkup yerimi terk etseydim, korkunç bir şey yapmış olurdum.

28d

δείσας τὸ ζῆν κακὸς ὢν καὶ τοῖς φίλοις μὴ τιμωρεῖν, αὐτίκα, φησί, τεθναίην, δίκην ἐπιθεὶς τῷ ἀδικοῦντι, ἵνα μὴ ἐνθάδε μένω καταγέλαστος παρὰ νηυσὶ κορωνίσιν ἄχθος ἀρούρης. ὴ αὐτὸν οἴει φροντίσαι θανάτου καὶ κινδύνου;

οὕτω γὰρ ἔχει, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, τῇ ἀληθείᾳ· οὗ ἄν τις ἑαυτὸν τάξῃ ἡγησάμενος βέλτιστον εἶναι ἢ ὑπʼ ἄρχοντος ταχθῇ, ἐνταῦθα δεῖ, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, μένοντα κινδυνεύειν, μηδὲν ὑπολογιζόμενον μήτε θάνατον μήτε ἄλλο μηδὲν πρὸ τοῦ αἰσχροῦ. ἐγὼ οὖν δεινὰ ἂν εἴην εἰργασμένος, ὦ ἄνδρες

28e

Ἀθηναῖοι, εἰ ὅτε μέν με οἱ ἄρχοντες ἔταττον, οὓς ὑμεῖς εἵλεσθε ἄρχειν μου, καὶ ἐν Ποτειδαίᾳ καὶ ἐν Ἀμφιπόλει καὶ ἐπὶ Δηλίῳ, τότε μὲν οὗ ἐκεῖνοι ἔταττον ἔμενον ὥσπερ καὶ ἄλλος τις καὶ ἐκινδύνευον ἀποθανεῖν, τοῦ δὲ θεοῦ τάττοντος, ὡς ἐγὼ ᾠήθην τε καὶ ὑπέλαβον, φιλοσοφοῦντά με δεῖν ζῆν καὶ ἐξετάζοντα ἐμαυτὸν καὶ τοὺς ἄλλους, ἐνταῦθα δὲ φοβηθεὶς ἢ θάνατον

29aKorkunç bir şey olurdu bu; o zaman biri beni gerçekten haklı olarak mahkemeye getirebilirdi: Kehanete uymadığım, ölümden korktuğum, bilge olmadığım hâlde bilge olduğumu sandığım için tanrıların var olduğuna inanmıyorum diye. Çünkü beyler, ölümden korkmak bilge olmadığı hâlde bilge olduğunu sanmaktan başka bir şey değildir; insanın bilmediği şeyi bildiğini sanmasıdır bu. Ölümün ne olduğunu kimse bilmez, insanın başına gelebilecek iyiliklerin en büyüğü olup olmadığını bile bilmez; ama insanlar, kötülüklerin en büyüğü olduğunu çok iyi biliyorlarmış gibi ondan korkarlar.

29a

ἢ ἄλλʼ ὁτιοῦν πρᾶγμα λίποιμι τὴν τάξιν.

δεινόν τἂν εἴη, καὶ ὡς ἀληθῶς τότʼ ἄν με δικαίως εἰσάγοι τις εἰς δικαστήριον, ὅτι οὐ νομίζω θεοὺς εἶναι ἀπειθῶν τῇ μαντείᾳ καὶ δεδιὼς θάνατον καὶ οἰόμενος σοφὸς εἶναι οὐκ ὤν. τὸ γάρ τοι θάνατον δεδιέναι, ὦ ἄνδρες, οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἢ δοκεῖν σοφὸν εἶναι μὴ ὄντα· δοκεῖν γὰρ εἰδέναι ἐστὶν ἃ οὐκ οἶδεν. οἶδε μὲν γὰρ οὐδεὶς τὸν θάνατον οὐδʼ εἰ τυγχάνει τῷ ἀνθρώπῳ πάντων μέγιστον ὂν τῶν ἀγαθῶν, δεδίασι δʼ ὡς εὖ εἰδότες

29bPeki bilmediği şeyi bildiğini sanmak, o ayıplanası cehalet değil de nedir? Beyler, ben belki bu noktada da çoğu insandan farklıyım; birinden daha bilge olduğumu söyleyeceksem, şu bakımdan söylerim: Hades'teki şeyler hakkında yeterince bilgim olmadığı için bildiğimi de sanmıyorum. Ama haksızlık etmenin, benden daha iyi olana, ister tanrı ister insan olsun, itaat etmemenin kötü ve utanç verici olduğunu biliyorum. Bu yüzden, kötü olduğunu bildiğim kötülükler dururken, belki de iyi olan ama bilmediğim şeylerden asla korkmayacağım, kaçmayacağım. Diyelim ki şimdi siz Anytos'a inanmayıp beni bırakıyorsunuz — oysa o, ya en başta buraya hiç getirilmemem gerektiğini ya da getirildiğime göre beni öldürmekten başka çare olmadığını söyledi ve size, eğer kurtulursam oğullarınızın hepsinin Sokrates'in öğrettiklerine uyarak büsbütün yoldan çıkacağını anlattı —; diyelim ki bana şöyle diyorsunuz: "Sokrates, şimdi Anytos'u dinlemeyip seni bırakıyoruz, ama bir şartla: Bundan sonra bu araştırmayla uğraşmayacak, felsefe yapmayacaksın; bunu yaparken yine yakalanırsan öleceksin." Evet, dediğim gibi beni bu şartlarla bıraksanız, size şöyle cevap verirdim: Atinalılar, sizi sayar ve severim, ama size değil tanrıya itaat edeceğim; nefes aldıkça ve gücüm yettikçe felsefe yapmayı, size öğüt vermeyi, aranızdan kime rastlarsam ona her zamanki gibi yolunu göstermeyi asla bırakmayacağım. Ona şöyle diyeceğim: "Sevgili dostum, sen bilgelik ve güç bakımından en büyük, en ünlü şehrin, Atina'nın vatandaşısın; servetin olabildiğince çok olsun, ünün ve şerefin olsun diye uğraşmaktan utanmıyor musun da phronēsis'e, hakikate ve psykhē'nin olabildiğince iyi olmasına ne özen gösteriyor ne kafa yoruyorsun?"

29b

ὅτι μέγιστον τῶν κακῶν ἐστι. καίτοι πῶς οὐκ ἀμαθία ἐστὶν αὕτη ἡ ἐπονείδιστος, ἡ τοῦ οἴεσθαι εἰδέναι ἃ οὐκ οἶδεν; ἐγὼ δʼ, ὦ ἄνδρες, τούτῳ καὶ ἐνταῦθα ἴσως διαφέρω τῶν πολλῶν ἀνθρώπων, καὶ εἰ δή τῳ σοφώτερός του φαίην εἶναι, τούτῳ ἄν, ὅτι οὐκ εἰδὼς ἱκανῶς περὶ τῶν ἐν Ἅιδου οὕτω καὶ οἴομαι οὐκ εἰδέναι· τὸ δὲ ἀδικεῖν καὶ ἀπειθεῖν τῷ βελτίονι καὶ θεῷ καὶ ἀνθρώπῳ, ὅτι κακὸν καὶ αἰσχρόν ἐστιν οἶδα. πρὸ οὖν τῶν κακῶν ὧν οἶδα ὅτι κακά ἐστιν, ἃ μὴ οἶδα εἰ καὶ ἀγαθὰ ὄντα τυγχάνει οὐδέποτε φοβήσομαι οὐδὲ φεύξομαι· ὥστε οὐδʼ εἴ

29c

με νῦν ὑμεῖς ἀφίετε Ἀνύτῳ ἀπιστήσαντες, ὃς ἔφη ἢ τὴν ἀρχὴν οὐ δεῖν ἐμὲ δεῦρο εἰσελθεῖν ἤ, ἐπειδὴ εἰσῆλθον, οὐχ οἷόν τʼ εἶναι τὸ μὴ ἀποκτεῖναί με, λέγων πρὸς ὑμᾶς ὡς εἰ διαφευξοίμην ἤδη [ἂν] ὑμῶν οἱ ὑεῖς ἐπιτηδεύοντες ἃ Σωκράτης διδάσκει πάντες παντάπασι διαφθαρήσονται, —εἴ μοι πρὸς ταῦτα εἴποιτε· ὦ Σώκρατες, νῦν μὲν Ἀνύτῳ οὐ πεισόμεθα ἀλλʼ ἀφίεμέν σε, ἐπὶ τούτῳ μέντοι, ἐφʼ ᾧτε μηκέτι ἐν ταύτῃ τῇ ζητήσει διατρίβειν μηδὲ φιλοσοφεῖν· ἐὰν δὲ

29d

ἁλῷς ἔτι τοῦτο πράττων, ἀποθανῇ —εἰ οὖν με, ὅπερ εἶπον, ἐπὶ τούτοις ἀφίοιτε, εἴποιμʼ ἂν ὑμῖν ὅτι ἐγὼ ὑμᾶς, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ἀσπάζομαι μὲν καὶ φιλῶ, πείσομαι δὲ μᾶλλον τῷ θεῷ ἢ ὑμῖν, καὶ ἕωσπερ ἂν ἐμπνέω καὶ οἷός τε ὦ, οὐ μὴ παύσωμαι φιλοσοφῶν καὶ ὑμῖν παρακελευόμενός τε καὶ ἐνδεικνύμενος ὅτῳ ἂν ἀεὶ ἐντυγχάνω ὑμῶν, λέγων οἷάπερ εἴωθα, ὅτι ὦ ἄριστε ἀνδρῶν, Ἀθηναῖος ὤν, πόλεως τῆς μεγίστης καὶ εὐδοκιμωτάτης εἰς σοφίαν καὶ ἰσχύν, χρημάτων μὲν οὐκ αἰσχύνῃ ἐπιμελούμενος ὅπως σοι ἔσται ὡς πλεῖστα,

29eAranızdan biri buna itiraz edip özen gösterdiğini söylerse onu hemen bırakıp gitmeyeceğim; ona sorular soracak, onu sorgulayacak, sınayacağım; aretē'si olmadığı hâlde varmış gibi konuştuğu kanısına varırsam, en değerli şeyleri en az, daha değersiz şeyleri daha çok önemsediği için onu ayıplayacağım.

29e

καὶ δόξης καὶ τιμῆς, φρονήσεως δὲ καὶ ἀληθείας καὶ τῆς ψυχῆς ὅπως ὡς βελτίστη ἔσται οὐκ ἐπιμελῇ οὐδὲ φροντίζεις;

καὶ ἐάν τις ὑμῶν ἀμφισβητήσῃ καὶ φῇ ἐπιμελεῖσθαι, οὐκ εὐθὺς ἀφήσω αὐτὸν οὐδʼ ἄπειμι, ἀλλʼ ἐρήσομαι αὐτὸν καὶ ἐξετάσω καὶ ἐλέγξω, καὶ ἐάν μοι μὴ δοκῇ κεκτῆσθαι ἀρετήν,

30aGence de yaşlıya da, yabancıya da vatandaşa da, kime rastlarsam bunu yapacağım; ama en çok da size, vatandaşlarıma, çünkü soyca bana daha yakınsınız. Bunu tanrı emrediyor, iyi bilin; bence bu şehirde size, benim tanrıya ettiğim bu hizmetten daha büyük bir iyilik hiç olmamıştır. Çünkü dolaşıp başka hiçbir şey yapmıyorum: Genç yaşlı hepinizi, ne bedeninizi ne paranızı psykhē'nizden önce ve onun kadar dert edinmemeye, önce psykhē'nizin olabildiğince iyi olmasına özen göstermeye ikna etmeye çalışıyorum ve diyorum ki paradan aretē doğmaz; tersine, para da insanlar için öteki bütün iyi şeyler de, hem özel hem kamu hayatında, aretē'den doğar.

30a

φάναι δέ, ὀνειδιῶ ὅτι τὰ πλείστου ἄξια περὶ ἐλαχίστου ποιεῖται, τὰ δὲ φαυλότερα περὶ πλείονος. ταῦτα καὶ νεωτέρῳ καὶ πρεσβυτέρῳ ὅτῳ ἂν ἐντυγχάνω ποιήσω, καὶ ξένῳ καὶ ἀστῷ, μᾶλλον δὲ τοῖς ἀστοῖς, ὅσῳ μου ἐγγυτέρω ἐστὲ γένει. ταῦτα γὰρ κελεύει ὁ θεός, εὖ ἴστε, καὶ ἐγὼ οἴομαι οὐδέν πω ὑμῖν μεῖζον ἀγαθὸν γενέσθαι ἐν τῇ πόλει ἢ τὴν ἐμὴν τῷ θεῷ ὑπηρεσίαν. οὐδὲν γὰρ ἄλλο πράττων ἐγὼ περιέρχομαι ἢ πείθων ὑμῶν καὶ νεωτέρους καὶ πρεσβυτέρους μήτε σωμάτων

30bBunları söyleyerek gençleri yoldan çıkarıyorsam, bu sözler zararlı demektir; ama biri benim bunlardan başka şeyler söylediğimi iddia ediyorsa boş konuşuyor. Bu yüzden, Atinalılar, size şunu derim: Anytos'a ister inanın ister inanmayın, beni ister bırakın ister bırakmayın; bilin ki, kaç kere ölecek olsam da başka türlü davranmayacağım.

30b

ἐπιμελεῖσθαι μήτε χρημάτων πρότερον μηδὲ οὕτω σφόδρα ὡς τῆς ψυχῆς ὅπως ὡς ἀρίστη ἔσται, λέγων ὅτι οὐκ ἐκ χρημάτων ἀρετὴ γίγνεται, ἀλλʼ ἐξ ἀρετῆς χρήματα καὶ τὰ ἄλλα ἀγαθὰ τοῖς ἀνθρώποις ἅπαντα καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ. εἰ μὲν οὖν ταῦτα λέγων διαφθείρω τοὺς νέους, ταῦτʼ ἂν εἴη βλαβερά· εἰ δέ τίς μέ φησιν ἄλλα λέγειν ἢ ταῦτα, οὐδὲν λέγει. πρὸς ταῦτα, φαίην ἄν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ἢ πείθεσθε Ἀνύτῳ ἢ μή, καὶ ἢ ἀφίετέ με ἢ μή, ὡς ἐμοῦ οὐκ

30cGürültü etmeyin, Atinalılar; sizden rica ettiğim şeye bağlı kalın: Söylediklerime gürültüyle karşılık vermeyin, dinleyin. Sanıyorum ki dinlerseniz kazançlı çıkarsınız. Çünkü size söyleyeceğim başka şeyler de var; belki onlara bağırıp çağıracaksınız, ama sakın bunu yapmayın. Şunu iyi bilin: Anlattığım gibi bir adam olduğum hâlde beni öldürürseniz, bana değil kendinize daha çok zarar vermiş olursunuz. Bana ne Meletos ne de Anytos bir zarar verebilir — buna güçleri yetmez —, çünkü daha iyi bir adamın daha kötüsünden zarar görmesinin caiz olduğunu sanmıyorum.

30c

ἂν ποιήσαντος ἄλλα, οὐδʼ εἰ μέλλω πολλάκις τεθνάναι.

μὴ θορυβεῖτε, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ἀλλʼ ἐμμείνατέ μοι οἷς ἐδεήθην ὑμῶν, μὴ θορυβεῖν ἐφʼ οἷς ἂν λέγω ἀλλʼ ἀκούειν· καὶ γάρ, ὡς ἐγὼ οἶμαι, ὀνήσεσθε ἀκούοντες. μέλλω γὰρ οὖν ἄττα ὑμῖν ἐρεῖν καὶ ἄλλα ἐφʼ οἷς ἴσως βοήσεσθε· ἀλλὰ μηδαμῶς ποιεῖτε τοῦτο. εὖ γὰρ ἴστε, ἐάν με ἀποκτείνητε τοιοῦτον ὄντα οἷον ἐγὼ λέγω, οὐκ ἐμὲ μείζω βλάψετε ἢ ὑμᾶς αὐτούς· ἐμὲ μὲν γὰρ οὐδὲν ἂν βλάψειεν οὔτε Μέλητος οὔτε Ἄνυτος—οὐδὲ γὰρ ἂν δύναιτο—οὐ γὰρ οἴομαι θεμιτὸν

30dBelki beni öldürtebilir, sürgüne gönderebilir ya da vatandaşlık haklarımdan mahrum edebilir; o da, belki başkaları da bunları büyük kötülükler sanır, ama ben öyle düşünmüyorum: Şimdi onun yaptığını yapmanın, bir adamı haksız yere öldürtmeye kalkışmanın çok daha büyük bir kötülük olduğunu düşünüyorum. Şimdi Atinalılar, sanılabileceği gibi kendim için savunma yapmaktan çok uzağım; sizin için, beni mahkûm ederek tanrının size verdiği armağana karşı bir hata işlemeyesiniz diye savunma yapıyorum.

30d

εἶναι ἀμείνονι ἀνδρὶ ὑπὸ χείρονος βλάπτεσθαι. ἀποκτείνειε μεντἂν ἴσως ἢ ἐξελάσειεν ἢ ἀτιμώσειεν· ἀλλὰ ταῦτα οὗτος μὲν ἴσως οἴεται καὶ ἄλλος τίς που μεγάλα κακά, ἐγὼ δʼ οὐκ οἴομαι, ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον ποιεῖν ἃ οὑτοσὶ νῦν ποιεῖ, ἄνδρα ἀδίκως ἐπιχειρεῖν ἀποκτεινύναι. νῦν οὖν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, πολλοῦ δέω ἐγὼ ὑπὲρ ἐμαυτοῦ ἀπολογεῖσθαι, ὥς τις ἂν οἴοιτο, ἀλλὰ ὑπὲρ ὑμῶν, μή τι ἐξαμάρτητε περὶ τὴν τοῦ

30eÇünkü beni öldürürseniz, kolay kolay benim gibi birini bulamazsınız. Söylemesi biraz gülünç kaçacak ama, tanrı beni şehre, büyük ve soylu ama iriliğinden ötürü hantal, dürtülüp uyandırılmaya muhtaç bir ata yapışan at sineği gibi yapıştırmıştır. Bana öyle geliyor ki tanrı beni şehre işte böyle biri olarak vermiştir: bütün gün her yerde tek tek her birinize konup sizi uyandırmaktan, ikna etmekten, ayıplamaktan hiç vazgeçmeyen biri olarak.

30e

θεοῦ δόσιν ὑμῖν ἐμοῦ καταψηφισάμενοι. ἐὰν γάρ με ἀποκτείνητε, οὐ ῥᾳδίως ἄλλον τοιοῦτον εὑρήσετε, ἀτεχνῶς—εἰ καὶ γελοιότερον εἰπεῖν—προσκείμενον τῇ πόλει ὑπὸ τοῦ θεοῦ ὥσπερ ἵππῳ μεγάλῳ μὲν καὶ γενναίῳ, ὑπὸ μεγέθους δὲ νωθεστέρῳ καὶ δεομένῳ ἐγείρεσθαι ὑπὸ μύωπός τινος, οἷον δή μοι δοκεῖ ὁ θεὸς ἐμὲ τῇ πόλει προστεθηκέναι τοιοῦτόν τινα, ὃς ὑμᾶς ἐγείρων καὶ πείθων καὶ ὀνειδίζων ἕνα ἕκαστον

31aBöylesi kolay kolay bir daha karşınıza çıkmaz, beyler; bana kulak verirseniz beni esirgersiniz. Ama belki de, uyuklarken uyandırılan insanlar gibi canınız sıkılıp Anytos'a uyarak bana bir şaplak atar, kolayca öldürürsünüz; sonra da, tanrı sizi düşünüp başka birini göndermezse, ömrünüzün geri kalanını uyuyarak geçirirsiniz. Tanrının şehre verdiği böyle biri olduğumu şuradan anlayabilirsiniz:

31a

οὐδὲν παύομαι τὴν ἡμέραν ὅλην πανταχοῦ προσκαθίζων.

τοιοῦτος οὖν ἄλλος οὐ ῥᾳδίως ὑμῖν γενήσεται, ὦ ἄνδρες, ἀλλʼ ἐὰν ἐμοὶ πείθησθε, φείσεσθέ μου· ὑμεῖς δʼ ἴσως τάχʼ ἂν ἀχθόμενοι, ὥσπερ οἱ νυστάζοντες ἐγειρόμενοι, κρούσαντες ἄν με, πειθόμενοι Ἀνύτῳ, ῥᾳδίως ἂν ἀποκτείναιτε, εἶτα τὸν λοιπὸν βίον καθεύδοντες διατελοῖτε ἄν, εἰ μή τινα ἄλλον ὁ θεὸς ὑμῖν ἐπιπέμψειεν κηδόμενος ὑμῶν. ὅτι δʼ ἐγὼ τυγχάνω ὢν τοιοῦτος οἷος ὑπὸ τοῦ θεοῦ τῇ πόλει δεδόσθαι, ἐνθένδε

31bBunca yıldır kendi işlerimin hepsini boşlamam, evimin işlerinin ihmal edilmesine katlanmam, buna karşılık hep sizin işinizle uğraşmam, bir baba ya da ağabey gibi her birinize tek tek gidip sizi aretē'ye özen göstermeye ikna etmeye çalışmam, insanın yapacağı bir şeye benzemiyor. Bundan bir çıkarım olsaydı, bu öğütleri ücret karşılığı verseydim, bir açıklaması olurdu. Ama şimdi siz de görüyorsunuz: Suçlayıcılarım başka her konuda beni böylesine utanmazca suçladıkları hâlde, bir kimseden ücret aldığımı ya da istediğimi gösteren bir tanık getirecek kadar utanmazlığı ileri götüremediler.

31b

ἂν κατανοήσαιτε· οὐ γὰρ ἀνθρωπίνῳ ἔοικε τὸ ἐμὲ τῶν μὲν ἐμαυτοῦ πάντων ἠμεληκέναι καὶ ἀνέχεσθαι τῶν οἰκείων ἀμελουμένων τοσαῦτα ἤδη ἔτη, τὸ δὲ ὑμέτερον πράττειν ἀεί, ἰδίᾳ ἑκάστῳ προσιόντα ὥσπερ πατέρα ἢ ἀδελφὸν πρεσβύτερον πείθοντα ἐπιμελεῖσθαι ἀρετῆς. καὶ εἰ μέν τι ἀπὸ τούτων ἀπέλαυον καὶ μισθὸν λαμβάνων ταῦτα παρεκελευόμην, εἶχον ἄν τινα λόγον· νῦν δὲ ὁρᾶτε δὴ καὶ αὐτοὶ ὅτι οἱ κατήγοροι τἆλλα πάντα ἀναισχύντως οὕτω κατηγοροῦντες τοῦτό γε οὐχ οἷοί τε ἐγένοντο ἀπαναισχυντῆσαι

31cDoğru söylediğime de, sanırım, yeterli bir tanık gösteriyorum: yoksulluğumu.

Belki de tuhaf görünebilir: Dolaşıp tek tek insanlara bu öğütleri veriyor, işgüzarlık ediyorum da, Meclis'te halkınızın karşısına çıkıp şehre öğüt vermeye cesaret edemiyorum. Bunun sebebini benden birçok kez, birçok yerde duydunuz: Bana tanrısal, daimonik bir şey geliyor; Meletos'un da iddianamesinde alay ederek yazdığı şey budur.

31c

παρασχόμενοι μάρτυρα, ὡς ἐγώ ποτέ τινα ἢ ἐπραξάμην μισθὸν ἢ ᾔτησα. ἱκανὸν γάρ, οἶμαι, ἐγὼ παρέχομαι τὸν μάρτυρα ὡς ἀληθῆ λέγω, τὴν πενίαν.

ἴσως ἂν οὖν δόξειεν ἄτοπον εἶναι, ὅτι δὴ ἐγὼ ἰδίᾳ μὲν ταῦτα συμβουλεύω περιιὼν καὶ πολυπραγμονῶ, δημοσίᾳ δὲ οὐ τολμῶ ἀναβαίνων εἰς τὸ πλῆθος τὸ ὑμέτερον συμβουλεύειν τῇ πόλει. τούτου δὲ αἴτιόν ἐστιν ὃ ὑμεῖς ἐμοῦ πολλάκις ἀκηκόατε πολλαχοῦ λέγοντος, ὅτι μοι θεῖόν τι καὶ

31dBu bende çocukluğumdan beri var: Bir ses gelir; ne zaman gelse beni yapmak üzere olduğum şeyden hep alıkoyar, hiçbir zaman bir şeye yöneltmez. Beni siyasetle uğraşmaktan alıkoyan budur ve bence alıkoymakta da çok haklıdır. Çünkü iyi bilin, Atinalılar, ben çok önce siyasete atılsaydım, çoktan ölüp gitmiş olurdum; ne size ne de kendime bir faydam dokunurdu.

31d

δαιμόνιον γίγνεται [φωνή], ὃ δὴ καὶ ἐν τῇ γραφῇ ἐπικωμῳδῶν Μέλητος ἐγράψατο. ἐμοὶ δὲ τοῦτʼ ἔστιν ἐκ παιδὸς ἀρξάμενον, φωνή τις γιγνομένη, ἣ ὅταν γένηται, ἀεὶ ἀποτρέπει με τοῦτο ὃ ἂν μέλλω πράττειν, προτρέπει δὲ οὔποτε. τοῦτʼ ἔστιν ὅ μοι ἐναντιοῦται τὰ πολιτικὰ πράττειν, καὶ παγκάλως γέ μοι δοκεῖ ἐναντιοῦσθαι· εὖ γὰρ ἴστε, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, εἰ ἐγὼ πάλαι ἐπεχείρησα πράττειν τὰ πολιτικὰ πράγματα, πάλαι ἂν ἀπολώλη καὶ οὔτʼ ἂν ὑμᾶς ὠφελήκη

31eDoğruyu söylediğim için bana kızmayın: Size ya da başka herhangi bir halka dürüstçe karşı çıkıp şehirde birçok haksızlığın, kanunsuzluğun olmasını engellemeye çalışan hiçbir insan sağ kalmaz. Adalet için gerçekten savaşan biri, kısa bir süre de olsa hayatta kalacaksa, kamu işlerinden uzak durup kendi özel hayatını yaşamalıdır.

31e

οὐδὲν οὔτʼ ἂν ἐμαυτόν. καί μοι μὴ ἄχθεσθε λέγοντι τἀληθῆ· οὐ γὰρ ἔστιν ὅστις ἀνθρώπων σωθήσεται οὔτε ὑμῖν οὔτε ἄλλῳ πλήθει οὐδενὶ γνησίως ἐναντιούμενος καὶ διακωλύων πολλὰ ἄδικα καὶ παράνομα ἐν τῇ πόλει γίγνεσθαι, ἀλλʼ

32aBunun için size büyük kanıtlar göstereceğim; sözler değil, sizin değer verdiğiniz şeyi: yaptıklarımı. Başıma gelenleri dinleyin ki ölümden korkup haklı olana aykırı olarak hiç kimseye boyun eğmeyeceğimi, boyun eğmediğim için ölmem gerekse bile buna razı olacağımı bilesiniz. Size anlatacaklarım bayağı, mahkemelerde duymaya alışık olduğunuz türden şeyler, ama doğru. Atinalılar, şehirde başka hiçbir makamda bulunmadım, yalnız Konsey üyeliği yaptım.

32a

ἀναγκαῖόν ἐστι τὸν τῷ ὄντι μαχούμενον ὑπὲρ τοῦ δικαίου, καὶ εἰ μέλλει ὀλίγον χρόνον σωθήσεσθαι, ἰδιωτεύειν ἀλλὰ μὴ δημοσιεύειν.

μεγάλα δʼ ἔγωγε ὑμῖν τεκμήρια παρέξομαι τούτων, οὐ λόγους ἀλλʼ ὃ ὑμεῖς τιμᾶτε, ἔργα. ἀκούσατε δή μοι τὰ συμβεβηκότα, ἵνα εἰδῆτε ὅτι οὐδʼ ἂν ἑνὶ ὑπεικάθοιμι παρὰ τὸ δίκαιον δείσας θάνατον, μὴ ὑπείκων δὲ ἀλλὰ κἂν ἀπολοίμην. ἐρῶ δὲ ὑμῖν φορτικὰ μὲν καὶ δικανικά, ἀληθῆ δέ. ἐγὼ γάρ, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ἄλλην μὲν ἀρχὴν οὐδεμίαν

32bKonsey'in başkanlık sırası bizim kabilemiz Antiokhis'teydi; o sırada siz, deniz savaşından sonra denizdeki adamları toplamayan on komutanı topluca yargılamaya karar vermiştiniz — sonradan hepinizin kabul ettiği gibi, kanuna aykırı olarak. O gün başkanlık edenler arasında, kanuna aykırı bir şey yapmanıza karşı çıkan, aleyhte oy veren yalnız bendim. Hatipler beni ihbar edip tutuklatmaya hazırken, siz de bunu isteyip bağırırken, haksız kararlar alan sizin yanınızda olmaktansa, hapisten ya da ölümden korkmadan kanunun ve adaletin yanında tehlikeyi göze almam gerektiğini düşündüm.

32b

πώποτε ἦρξα ἐν τῇ πόλει, ἐβούλευσα δέ· καὶ ἔτυχεν ἡμῶν ἡ φυλὴ Ἀντιοχὶς πρυτανεύουσα ὅτε ὑμεῖς τοὺς δέκα στρατηγοὺς τοὺς οὐκ ἀνελομένους τοὺς ἐκ τῆς ναυμαχίας ἐβουλεύσασθε ἁθρόους κρίνειν, παρανόμως, ὡς ἐν τῷ ὑστέρῳ χρόνῳ πᾶσιν ὑμῖν ἔδοξεν. τότʼ ἐγὼ μόνος τῶν πρυτάνεων ἠναντιώθην ὑμῖν μηδὲν ποιεῖν παρὰ τοὺς νόμους καὶ ἐναντία ἐψηφισάμην· καὶ ἑτοίμων ὄντων ἐνδεικνύναι με καὶ ἀπάγειν τῶν ῥητόρων, καὶ ὑμῶν κελευόντων καὶ βοώντων, μετὰ τοῦ

32cBu, şehir henüz demokrasiyle yönetilirken olmuştu. Oligarşi kurulunca bu sefer Otuzlar beni ve dört kişiyi daha Tholos'a çağırıp öldürülmesi için Salaminli Leon'u Salamis'ten getirmemizi emrettiler; olabildiğince çok kişiyi suçlarına ortak etmek isteyen bu adamlar başka birçok kişiye de bunun gibi birçok emir veriyorlardı. O zaman ben yine sözle değil, yaptığımla gösterdim ki — kaba kaçmasın — ölüm zerre kadar umurumda değil; haksız ya da dine aykırı hiçbir şey yapmamak ise bütün derdimdir.

32c

νόμου καὶ τοῦ δικαίου ᾤμην μᾶλλόν με δεῖν διακινδυνεύειν ἢ μεθʼ ὑμῶν γενέσθαι μὴ δίκαια βουλευομένων, φοβηθέντα δεσμὸν ἢ θάνατον. καὶ ταῦτα μὲν ἦν ἔτι δημοκρατουμένης τῆς πόλεως· ἐπειδὴ δὲ ὀλιγαρχία ἐγένετο, οἱ τριάκοντα αὖ μεταπεμψάμενοί με πέμπτον αὐτὸν εἰς τὴν θόλον προσέταξαν ἀγαγεῖν ἐκ Σαλαμῖνος Λέοντα τὸν Σαλαμίνιον ἵνα ἀποθάνοι, οἷα δὴ καὶ ἄλλοις ἐκεῖνοι πολλοῖς πολλὰ προσέταττον, βουλόμενοι ὡς πλείστους ἀναπλῆσαι αἰτιῶν. τότε μέντοι ἐγὼ

32dO iktidar, bunca güçlü olduğu hâlde beni korkutup haksız bir iş yaptıramadı: Tholos'tan çıkınca öbür dördü Salamis'e gidip Leon'u getirdi, bense kalkıp evime gittim. O iktidar kısa sürede yıkılmasaydı, belki bu yüzden ölürdüm. Bunlara tanıklık edecek çok kişi var.

32d

οὐ λόγῳ ἀλλʼ ἔργῳ αὖ ἐνεδειξάμην ὅτι ἐμοὶ θανάτου μὲν μέλει, εἰ μὴ ἀγροικότερον ἦν εἰπεῖν, οὐδʼ ὁτιοῦν, τοῦ δὲ μηδὲν ἄδικον μηδʼ ἀνόσιον ἐργάζεσθαι, τούτου δὲ τὸ πᾶν μέλει. ἐμὲ γὰρ ἐκείνη ἡ ἀρχὴ οὐκ ἐξέπληξεν, οὕτως ἰσχυρὰ οὖσα, ὥστε ἄδικόν τι ἐργάσασθαι, ἀλλʼ ἐπειδὴ ἐκ τῆς θόλου ἐξήλθομεν, οἱ μὲν τέτταρες ᾤχοντο εἰς Σαλαμῖνα καὶ ἤγαγον Λέοντα, ἐγὼ δὲ ᾠχόμην ἀπιὼν οἴκαδε. καὶ ἴσως ἂν διὰ ταῦτα ἀπέθανον, εἰ μὴ ἡ ἀρχὴ διὰ ταχέων κατελύθη. καὶ

32ePeki, kamu işleriyle uğraşsaydım, bunu iyi bir adama yaraşır biçimde yapıp adil olanın yanında dursaydım ve gerektiği gibi bunu her şeyden üstün tutsaydım, sizce bunca yıl hayatta kalabilir miydim? Hiç sanmayın, Atinalılar; başka hiçbir insan da kalamazdı.

32e

τούτων ὑμῖν ἔσονται πολλοὶ μάρτυρες.

ἆρʼ οὖν ἄν με οἴεσθε τοσάδε ἔτη διαγενέσθαι εἰ ἔπραττον τὰ δημόσια, καὶ πράττων ἀξίως ἀνδρὸς ἀγαθοῦ ἐβοήθουν τοῖς δικαίοις καὶ ὥσπερ χρὴ τοῦτο περὶ πλείστου ἐποιούμην; πολλοῦ γε δεῖ, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι· οὐδὲ γὰρ ἂν ἄλλος

33aAma ben bütün hayatım boyunca, kamu işlerinde bir şey yaptıysam orada da böyle biri olarak görüneceğim, özel hayatımda da aynıyım: Hiç kimseye, ne başkasına ne de beni kötülemek için öğrencilerim olduğunu söyledikleri kimselerden birine, haklı olana aykırı en küçük bir ödün vermedim. Ben hiç kimsenin hocası olmadım; ama konuşurken ve kendi işimi görürken beni dinlemek isteyen olursa, genç olsun yaşlı olsun, kimseyi bundan esirgemedim. Para alırsam konuşup almazsam konuşmayan biri de değilim; zengin yoksul ayırmadan herkese sorular sorarım, isteyen de cevap verip söylediklerimi dinler.

33a

ἀνθρώπων οὐδείς.

ἀλλʼ ἐγὼ διὰ παντὸς τοῦ βίου δημοσίᾳ τε εἴ πού τι ἔπραξα τοιοῦτος φανοῦμαι, καὶ ἰδίᾳ ὁ αὐτὸς οὗτος, οὐδενὶ πώποτε συγχωρήσας οὐδὲν παρὰ τὸ δίκαιον οὔτε ἄλλῳ οὔτε τούτων οὐδενὶ οὓς δὴ διαβάλλοντες ἐμέ φασιν ἐμοὺς μαθητὰς εἶναι. ἐγὼ δὲ διδάσκαλος μὲν οὐδενὸς πώποτʼ ἐγενόμην· εἰ δέ τίς μου λέγοντος καὶ τὰ ἐμαυτοῦ πράττοντος ἐπιθυμοῖ ἀκούειν, εἴτε νεώτερος εἴτε πρεσβύτερος, οὐδενὶ πώποτε ἐφθόνησα, οὐδὲ χρήματα μὲν λαμβάνων διαλέγομαι

33bBunlardan biri iyi bir insan olsa da olmasa da, bunun sorumluluğunu bana yüklemek haksızlık olur; çünkü hiçbirine hiçbir zaman bir ders vaat etmedim, bir şey öğretmedim. Biri benden, ötekilerin hepsinin duymadığı bir şeyi özel olarak öğrendiğini ya da duyduğunu söylüyorsa, iyi bilin ki doğruyu söylemiyor.

Peki neden bazıları benimle uzun zaman geçirmekten hoşlanıyor?

33b

μὴ λαμβάνων δὲ οὔ, ἀλλʼ ὁμοίως καὶ πλουσίῳ καὶ πένητι παρέχω ἐμαυτὸν ἐρωτᾶν, καὶ ἐάν τις βούληται ἀποκρινόμενος ἀκούειν ὧν ἂν λέγω. καὶ τούτων ἐγὼ εἴτε τις χρηστὸς γίγνεται εἴτε μή, οὐκ ἂν δικαίως τὴν αἰτίαν ὑπέχοιμι, ὧν μήτε ὑπεσχόμην μηδενὶ μηδὲν πώποτε μάθημα μήτε ἐδίδαξα· εἰ δέ τίς φησι παρʼ ἐμοῦ πώποτέ τι μαθεῖν ἢ ἀκοῦσαι ἰδίᾳ ὅτι μὴ καὶ οἱ ἄλλοι πάντες, εὖ ἴστε ὅτι οὐκ ἀληθῆ λέγει.

ἀλλὰ διὰ τί δή ποτε μετʼ ἐμοῦ χαίρουσί τινες πολὺν

33cDuydunuz, Atinalılar, size bütün gerçeği söyledim: Bilge olduklarını sanıp da olmayanların sorgulanmasını dinlemekten hoşlanıyorlar; çünkü bu hiç de tatsız bir şey değildir. Bana ise bu iş, söylediğim gibi, tanrı tarafından buyrulmuştur: kehanetlerle, rüyalarla ve tanrısal bir takdirin bir insana herhangi bir şeyi buyurduğu her yolla. Atinalılar, bunlar hem doğrudur hem de kolayca sınanabilir. Çünkü ben gençlerin bir kısmını yoldan çıkarıyorsam, bir kısmını da çıkarmışsam, onlardan bazıları yaşları ilerleyince gençken kendilerine kötü bir öğüt verdiğimi anlamış olmalıydı; o zaman şimdi buraya çıkıp beni suçlamaları, cezalandırmaları gerekirdi. Kendileri istemiyorsa, akrabalarından bazılarının, babalarının, kardeşlerinin, başka yakınlarının, eğer yakınları benden bir kötülük görmüşse, bunu şimdi hatırlayıp öç almaları gerekirdi.

33c

χρόνον διατρίβοντες; ἀκηκόατε, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, πᾶσαν ὑμῖν τὴν ἀλήθειαν ἐγὼ εἶπον· ὅτι ἀκούοντες χαίρουσιν ἐξεταζομένοις τοῖς οἰομένοις μὲν εἶναι σοφοῖς, οὖσι δʼ οὔ. ἔστι γὰρ οὐκ ἀηδές. ἐμοὶ δὲ τοῦτο, ὡς ἐγώ φημι, προστέτακται ὑπὸ τοῦ θεοῦ πράττειν καὶ ἐκ μαντείων καὶ ἐξ ἐνυπνίων καὶ παντὶ τρόπῳ ᾧπέρ τίς ποτε καὶ ἄλλη θεία μοῖρα ἀνθρώπῳ καὶ ὁτιοῦν προσέταξε πράττειν. ταῦτα, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, καὶ ἀληθῆ ἐστιν καὶ εὐέλεγκτα. εἰ γὰρ δὴ ἔγωγε τῶν νέων

33dZaten onlardan birçoğu burada, görüyorum: Önce şu Kriton, hem yaşıtım hem de aynı demostan, şu Kritobulos'un babası; sonra Sphettoslu Lysanias, şu Aiskhines'in babası; sonra şuradaki Kephisialı Antiphon, Epigenes'in babası. Kardeşleri bu sohbetlere katılmış başkaları da var: Theozotides oğlu Nikostratos, Theodotos'un kardeşi — Theodotos öldü, yani hiç değilse o, kardeşine susması için yalvarmış olamaz —; şu Demodokos oğlu Paralios, Theages onun kardeşiydi; şu Ariston oğlu Adeimantos, kardeşi Platon da şurada; Aiantodoros, kardeşi Apollodoros da şurada.

33d

τοὺς μὲν διαφθείρω τοὺς δὲ διέφθαρκα, χρῆν δήπου, εἴτε τινὲς αὐτῶν πρεσβύτεροι γενόμενοι ἔγνωσαν ὅτι νέοις οὖσιν αὐτοῖς ἐγὼ κακὸν πώποτέ τι συνεβούλευσα, νυνὶ αὐτοὺς ἀναβαίνοντας ἐμοῦ κατηγορεῖν καὶ τιμωρεῖσθαι· εἰ δὲ μὴ αὐτοὶ ἤθελον, τῶν οἰκείων τινὰς τῶν ἐκείνων, πατέρας καὶ ἀδελφοὺς καὶ ἄλλους τοὺς προσήκοντας, εἴπερ ὑπʼ ἐμοῦ τι κακὸν ἐπεπόνθεσαν αὐτῶν οἱ οἰκεῖοι, νῦν μεμνῆσθαι καὶ τιμωρεῖσθαι. πάντως δὲ πάρεισιν αὐτῶν πολλοὶ ἐνταυθοῖ οὓς ἐγὼ ὁρῶ, πρῶτον μὲν Κρίτων οὑτοσί, ἐμὸς ἡλικιώτης

33e

καὶ δημότης, Κριτοβούλου τοῦδε πατήρ, ἔπειτα Λυσανίας ὁ Σφήττιος, Αἰσχίνου τοῦδε πατήρ, ἔτι δʼ Ἀντιφῶν ὁ Κηφισιεὺς οὑτοσί, Ἐπιγένους πατήρ, ἄλλοι τοίνυν οὗτοι ὧν οἱ ἀδελφοὶ ἐν ταύτῃ τῇ διατριβῇ γεγόνασιν, Νικόστρατος Θεοζοτίδου, ἀδελφὸς Θεοδότου—καὶ ὁ μὲν Θεόδοτος τετελεύτηκεν, ὥστε οὐκ ἂν ἐκεῖνός γε αὐτοῦ καταδεηθείη—καὶ Παράλιος ὅδε, ὁ Δημοδόκου, οὗ ἦν Θεάγης ἀδελφός· ὅδε δὲ

34aSize daha birçok kişinin adını sayabilirim; Meletos'un kendi konuşmasında bunlardan birini mutlaka tanık olarak göstermesi gerekirdi. O zaman unuttuysa şimdi göstersin — sözü ona bırakıyorum — ve böyle bir şeyi varsa söylesin. Ama beyler, bunun tam tersini göreceksiniz: Meletos'la Anytos'un dediğine göre yakınlarını yoldan çıkaran, onlara kötülük eden bana, hepsi yardım etmeye hazır.

34a

Ἀδείμαντος, ὁ Ἀρίστωνος, οὗ ἀδελφὸς οὑτοσὶ Πλάτων, καὶ Αἰαντόδωρος, οὗ Ἀπολλόδωρος ὅδε ἀδελφός.

καὶ ἄλλους πολλοὺς ἐγὼ ἔχω ὑμῖν εἰπεῖν, ὧν τινα ἐχρῆν μάλιστα μὲν ἐν τῷ ἑαυτοῦ λόγῳ παρασχέσθαι Μέλητον μάρτυρα· εἰ δὲ τότε ἐπελάθετο, νῦν παρασχέσθω—ἐγὼ παραχωρῶ—καὶ λεγέτω εἴ τι ἔχει τοιοῦτον. ἀλλὰ τούτου πᾶν τοὐναντίον εὑρήσετε, ὦ ἄνδρες, πάντας ἐμοὶ βοηθεῖν ἑτοίμους τῷ διαφθείροντι, τῷ κακὰ ἐργαζομένῳ τοὺς οἰκείους αὐτῶν, ὥς φασι Μέλητος καὶ

34bYoldan çıkarılmış olanların kendilerinin bana yardım etmesinin belki bir sebebi olabilir. Ama yoldan çıkarılmamış olanlar, bu gençlerin yakınları, yaşını başını almış adamlar, bana doğru ve adil olan şu sebepten başka hangi sebeple yardım ediyor olabilirler: Meletos'un yalan, benimse doğru söylediğimi biliyorlar.

Neyse beyler; savunmamda söyleyebileceklerim aşağı yukarı bunlar, belki bir de bunlara benzer birkaç şey daha. Ama içinizden biri kendi başından geçeni hatırlayıp bana kızabilir: kendisi bundan daha küçük bir davada yargıçlara gözyaşları içinde yalvarıp yakarmış, elden geldiğince acındırmak için çocuklarını, birçok akrabasını ve dostunu kürsüye çıkarmış; bense, hem de göründüğü kadarıyla en büyük tehlikeyle yüz yüzeyken, bunların hiçbirini yapmayacakmışım.

34b

Ἄνυτος. αὐτοὶ μὲν γὰρ οἱ διεφθαρμένοι τάχʼ ἂν λόγον ἔχοιεν βοηθοῦντες· οἱ δὲ ἀδιάφθαρτοι, πρεσβύτεροι ἤδη ἄνδρες, οἱ τούτων προσήκοντες, τίνα ἄλλον ἔχουσι λόγον βοηθοῦντες ἐμοὶ ἀλλʼ ἢ τὸν ὀρθόν τε καὶ δίκαιον, ὅτι συνίσασι Μελήτῳ μὲν ψευδομένῳ, ἐμοὶ δὲ ἀληθεύοντι;

εἶεν δή, ὦ ἄνδρες· ἃ μὲν ἐγὼ ἔχοιμʼ ἂν ἀπολογεῖσθαι, σχεδόν ἐστι ταῦτα καὶ ἄλλα ἴσως τοιαῦτα. τάχα δʼ ἄν τις

34cBunu düşünen biri belki bana karşı daha bir sertleşir, tam da buna öfkelenip oyunu öfkeyle verir.

34c

ὑμῶν ἀγανακτήσειεν ἀναμνησθεὶς ἑαυτοῦ, εἰ ὁ μὲν καὶ ἐλάττω τουτουῒ τοῦ ἀγῶνος ἀγῶνα ἀγωνιζόμενος ἐδεήθη τε καὶ ἱκέτευσε τοὺς δικαστὰς μετὰ πολλῶν δακρύων, παιδία τε αὑτοῦ ἀναβιβασάμενος ἵνα ὅτι μάλιστα ἐλεηθείη, καὶ ἄλλους τῶν οἰκείων καὶ φίλων πολλούς, ἐγὼ δὲ οὐδὲν ἄρα τούτων ποιήσω, καὶ ταῦτα κινδυνεύων, ὡς ἂν δόξαιμι, τὸν ἔσχατον κίνδυνον. τάχʼ ἂν οὖν τις ταῦτα ἐννοήσας αὐθαδέστερον ἂν πρός με σχοίη καὶ ὀργισθεὶς αὐτοῖς τούτοις θεῖτο ἂν μετʼ

34dİçinizde böyle düşünen biri varsa — ki olduğunu sanmıyorum, ama varsa — ona şöyle desem yerinde bir söz söylemiş olurum sanırım: "Azizim, benim de yakınlarım var elbette. Homeros'un dediği gibi, ben de 'ne meşeden ne kayadan' türedim, insandan doğdum. Onun için benim de yakınlarım var; oğullarım da var, Atinalılar, üç tane: biri artık delikanlı, ikisi daha çocuk. Ama yine de hiçbirini buraya çıkarıp beni beraat ettirmeniz için size yalvarmayacağım." Peki neden bunların hiçbirini yapmayacağım? Kendimi beğendiğimden değil, Atinalılar, size saygısızlık ettiğimden de değil. Ölüm karşısında yüreğimin pek olup olmadığı başka bir mesele. Ama itibar bakımından, hem benim, hem sizin, hem de bütün şehrin itibarı bakımından, bu yaşta ve bu ada sahip bir adamın bunlardan herhangi birini yapması bana yakışık almaz görünüyor. Bu ad ister hak edilmiş olsun ister olmasın, Sokrates'in bir bakıma insanların çoğundan farklı olduğu herkesçe kabul edilmiş bir şeydir.

34d

ὀργῆς τὴν ψῆφον. εἰ δή τις ὑμῶν οὕτως ἔχει—οὐκ ἀξιῶ μὲν γὰρ ἔγωγε, εἰ δʼ οὖν—ἐπιεικῆ ἄν μοι δοκῶ πρὸς τοῦτον λέγειν λέγων ὅτι ἐμοί, ὦ ἄριστε, εἰσὶν μέν πού τινες καὶ οἰκεῖοι· καὶ γὰρ τοῦτο αὐτὸ τὸ τοῦ Ὁμήρου, οὐδʼ ἐγὼ ἀπὸ δρυὸς οὐδʼ ἀπὸ πέτρης πέφυκα ἀλλʼ ἐξ ἀνθρώπων, ὥστε καὶ οἰκεῖοί μοί εἰσι καὶ ὑεῖς γε, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, τρεῖς, εἷς μὲν μειράκιον ἤδη, δύο δὲ παιδία· ἀλλʼ ὅμως οὐδένα αὐτῶν δεῦρο ἀναβιβασάμενος δεήσομαι ὑμῶν ἀποψηφίσασθαι. τί δὴ οὖν οὐδὲν τούτων ποιήσω; οὐκ αὐθαδιζόμενος, ὦ ἄνδρες

34e

Ἀθηναῖοι, οὐδʼ ὑμᾶς ἀτιμάζων, ἀλλʼ εἰ μὲν θαρραλέως ἐγὼ ἔχω πρὸς θάνατον ἢ μή, ἄλλος λόγος, πρὸς δʼ οὖν δόξαν καὶ ἐμοὶ καὶ ὑμῖν καὶ ὅλῃ τῇ πόλει οὔ μοι δοκεῖ καλὸν εἶναι ἐμὲ τούτων οὐδὲν ποιεῖν καὶ τηλικόνδε ὄντα καὶ τοῦτο τοὔνομα ἔχοντα, εἴτʼ οὖν ἀληθὲς εἴτʼ οὖν ψεῦδος, ἀλλʼ οὖν δεδογμένον

35aAranızda bilgelikte, cesarette ya da herhangi başka bir aretē bakımından ötekilerden üstün sayılanlar böyle davranırsa bu utanç verici olur. Ben böylelerini çok gördüm: kendilerini bir şey sanan adamlar yargılandıklarında akıl almaz şeyler yaparlar; sanki ölmek başlarına gelecek korkunç bir şeymiş, sanki siz onları öldürmezseniz ölümsüz olacaklarmış gibi. Bence bu adamlar şehri öyle bir utanca sokuyorlar ki, bir yabancı bile, Atinalıların aretē bakımından en üstün olanlarının, Atinalıların kendi aralarından seçip yönetime ve öteki şerefli makamlara getirdiği adamların kadınlardan hiç farkı olmadığını düşünebilir.

35a

γέ ἐστί τῳ Σωκράτη διαφέρειν τῶν πολλῶν ἀνθρώπων.

εἰ οὖν ὑμῶν οἱ δοκοῦντες διαφέρειν εἴτε σοφίᾳ εἴτε ἀνδρείᾳ εἴτε ἄλλῃ ᾑτινιοῦν ἀρετῇ τοιοῦτοι ἔσονται, αἰσχρὸν ἂν εἴη· οἵουσπερ ἐγὼ πολλάκις ἑώρακά τινας ὅταν κρίνωνται, δοκοῦντας μέν τι εἶναι, θαυμάσια δὲ ἐργαζομένους, ὡς δεινόν τι οἰομένους πείσεσθαι εἰ ἀποθανοῦνται, ὥσπερ ἀθανάτων ἐσομένων ἂν ὑμεῖς αὐτοὺς μὴ ἀποκτείνητε· οἳ ἐμοὶ δοκοῦσιν αἰσχύνην τῇ πόλει περιάπτειν, ὥστʼ ἄν τινα καὶ τῶν ξένων

35bAtinalılar, az çok bir şey sayılan sizlerin bunları yapmaması gerekir; biz yaparsak da buna göz yummamanız, tersine şunu açıkça göstermeniz gerekir: bu acıklı sahneleri oynayıp şehri gülünç duruma düşüreni, sesini çıkarmadan durandan çok daha kolay mahkûm edeceksiniz.

İtibarı bir yana bırakalım, beyler; yargıca yalvarmak da, yalvararak beraat koparmak da bana adil görünmüyor. Yapılması gereken, ona meseleyi anlatmak ve onu ikna etmektir.

35b

ὑπολαβεῖν ὅτι οἱ διαφέροντες Ἀθηναίων εἰς ἀρετήν, οὓς αὐτοὶ ἑαυτῶν ἔν τε ταῖς ἀρχαῖς καὶ ταῖς ἄλλαις τιμαῖς προκρίνουσιν, οὗτοι γυναικῶν οὐδὲν διαφέρουσιν. ταῦτα γάρ, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, οὔτε ὑμᾶς χρὴ ποιεῖν τοὺς δοκοῦντας καὶ ὁπῃοῦν τι εἶναι, οὔτʼ, ἂν ἡμεῖς ποιῶμεν, ὑμᾶς ἐπιτρέπειν, ἀλλὰ τοῦτο αὐτὸ ἐνδείκνυσθαι, ὅτι πολὺ μᾶλλον καταψηφιεῖσθε τοῦ τὰ ἐλεινὰ ταῦτα δράματα εἰσάγοντος καὶ καταγέλαστον τὴν πόλιν ποιοῦντος ἢ τοῦ ἡσυχίαν ἄγοντος.

χωρὶς δὲ τῆς δόξης, ὦ ἄνδρες, οὐδὲ δίκαιόν μοι δοκεῖ

35cÇünkü yargıç orada adaleti lütuf olarak dağıtmak için değil, neyin adil olduğuna hüküm vermek için oturur; dilediğini kayıracağına değil, kanunlara göre hüküm vereceğine yemin etmiştir. Öyleyse ne bizim sizi yemininizi bozmaya alıştırmamız doğrudur ne de sizin buna alışmanız; yoksa hiçbirimiz dine saygılı davranmış olmayız. Onun için, Atinalılar, ne güzel ne adil ne de dine uygun saydığım şeyleri sizin karşınızda yapmamı benden beklemeyin; hele, Zeus hakkı için, tam da şu Meletos tarafından dinsizlikle suçlanmış bir adam olarak.

35c

εἶναι δεῖσθαι τοῦ δικαστοῦ οὐδὲ δεόμενον ἀποφεύγειν, ἀλλὰ διδάσκειν καὶ πείθειν. οὐ γὰρ ἐπὶ τούτῳ κάθηται ὁ δικαστής, ἐπὶ τῷ καταχαρίζεσθαι τὰ δίκαια, ἀλλʼ ἐπὶ τῷ κρίνειν ταῦτα· καὶ ὀμώμοκεν οὐ χαριεῖσθαι οἷς ἂν δοκῇ αὐτῷ, ἀλλὰ δικάσειν κατὰ τοὺς νόμους. οὔκουν χρὴ οὔτε ἡμᾶς ἐθίζειν ὑμᾶς ἐπιορκεῖν οὔθʼ ὑμᾶς ἐθίζεσθαι· οὐδέτεροι γὰρ ἂν ἡμῶν εὐσεβοῖεν. μὴ οὖν ἀξιοῦτέ με, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, τοιαῦτα δεῖν πρὸς ὑμᾶς πράττειν ἃ μήτε ἡγοῦμαι καλὰ εἶναι μήτε

35dÇünkü yemin etmiş olan sizleri yalvarışlarımla ikna eder, yeminize rağmen sizi zorlarsam, size açıkça tanrıların var olduğuna inanmamayı öğretmiş olurum; kendimi savunurken düpedüz tanrılara inanmadığım için kendi kendimi suçlamış olurum. Ama durum bundan çok uzak. Atinalılar, ben tanrılara beni suçlayanların hiçbirinin inanmadığı kadar inanıyorum ve hakkımda, hem benim için hem sizin için en iyisi neyse öyle hüküm vermeyi size ve tanrıya bırakıyorum.

35d

δίκαια μήτε ὅσια, ἄλλως τε μέντοι νὴ Δία πάντως καὶ ἀσεβείας φεύγοντα ὑπὸ Μελήτου τουτουΐ. σαφῶς γὰρ ἄν, εἰ πείθοιμι ὑμᾶς καὶ τῷ δεῖσθαι βιαζοίμην ὀμωμοκότας, θεοὺς ἂν διδάσκοιμι μὴ ἡγεῖσθαι ὑμᾶς εἶναι, καὶ ἀτεχνῶς ἀπολογούμενος κατηγοροίην ἂν ἐμαυτοῦ ὡς θεοὺς οὐ νομίζω. ἀλλὰ πολλοῦ δεῖ οὕτως ἔχειν· νομίζω τε γάρ, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ὡς οὐδεὶς τῶν ἐμῶν κατηγόρων, καὶ ὑμῖν ἐπιτρέπω καὶ τῷ θεῷ κρῖναι περὶ ἐμοῦ ὅπῃ μέλλει ἐμοί τε ἄριστα εἶναι καὶ ὑμῖν.

35eAtinalılar, beni mahkûm etmiş olmanıza öfkelenmememin başka birçok sebebi var; üstelik olan şey benim için beklenmedik de değildi. Beni asıl şaşırtan, iki tarafa çıkan oyların sayısı.

35e

τὸ μὲν μὴ ἀγανακτεῖν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ἐπὶ τούτῳ

36aÇünkü aradaki farkın bu kadar az değil, çok büyük olacağını sanıyordum. Oysa görünen o ki oylardan yalnızca otuzu öbür tarafa geçseydi beraat edecektim. Bence Meletos'a karşı şimdi de beraat etmiş sayılırım; yalnız bununla da kalmıyor, şu da herkesçe apaçık: Anytos'la Lykon beni suçlamak için kürsüye çıkmasalardı, Meletos oyların beşte birini alamadığı için bin drahmi ceza öderdi.

36a

τῷ γεγονότι, ὅτι μου κατεψηφίσασθε, ἄλλα τέ μοι πολλὰ συμβάλλεται, καὶ οὐκ ἀνέλπιστόν μοι γέγονεν τὸ γεγονὸς τοῦτο, ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον θαυμάζω ἑκατέρων τῶν ψήφων τὸν γεγονότα ἀριθμόν. οὐ γὰρ ᾠόμην ἔγωγε οὕτω παρʼ ὀλίγον ἔσεσθαι ἀλλὰ παρὰ πολύ· νῦν δέ, ὡς ἔοικεν, εἰ τριάκοντα μόναι μετέπεσον τῶν ψήφων, ἀπεπεφεύγη ἄν. Μέλητον μὲν οὖν, ὡς ἐμοὶ δοκῶ, καὶ νῦν ἀποπέφευγα, καὶ οὐ μόνον ἀποπέφευγα, ἀλλὰ παντὶ δῆλον τοῦτό γε, ὅτι εἰ μὴ ἀνέβη Ἄνυτος καὶ Λύκων κατηγορήσοντες ἐμοῦ, κἂν ὦφλε

36bNeyse, bu adam benim için ölüm cezası istiyor. Peki, Atinalılar, ben buna karşılık hangi cezayı teklif edeyim? Elbette hak ettiğimi, değil mi? Nedir o hâlde? Ömrüm boyunca rahat durmayı aklıma koymadım; çoğu insanın peşinde koştuğu şeyleri, para kazanmayı, ev geçindirmeyi, komutanlıkları, halk önünde nutuk atmayı, öteki makamları, şehirde kurulan gizli birlikleri ve hizipleri umursamadım; çünkü kendimi bu yollara girip de sağ kalamayacak kadar dürüst bir adam saydım. Ne size ne kendime bir faydam olacak yerlere gitmedim; onun yerine, kendi söyleyişimle en büyük iyiliği yapmak için her birinize tek tek gittim. Her birinizi şuna ikna etmeye çalıştım: elden geldiğince iyi ve akıllı olmak için önce kendine özen göstermeden kendine ait şeylerin hiçbirine özen göstermemeye, önce şehrin kendisine özen göstermeden şehre ait şeylere özen göstermemeye ve öteki her şeye de bu sırayla özen göstermeye. Böyle biri olarak ne çekmeyi ya da ne ödemeyi hak ediyorum?

36b

χιλίας δραχμάς, οὐ μεταλαβὼν τὸ πέμπτον μέρος τῶν ψήφων.

τιμᾶται δʼ οὖν μοι ὁ ἀνὴρ θανάτου. εἶεν· ἐγὼ δὲ δὴ τίνος ὑμῖν ἀντιτιμήσομαι, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι; ἢ δῆλον ὅτι τῆς ἀξίας; τί οὖν; τ τί ἄξιός εἰμι παθεῖν ἢ ἀποτεῖσαι, ὅτι μαθὼν ἐν τῷ βίῳ οὐχ ἡσυχίαν ἦγον, ἀλλʼ ἀμελήσας ὧνπερ οἱ πολλοί, χρηματισμοῦ τε καὶ οἰκονομίας καὶ στρατηγιῶν καὶ δημηγοριῶν καὶ τῶν ἄλλων ἀρχῶν καὶ συνωμοσιῶν καὶ στάσεων τῶν ἐν τῇ πόλει γιγνομένων, ἡγησάμενος ἐμαυτὸν

36c

ῷ ὄντι ἐπιεικέστερον εἶναι ἢ ὥστε εἰς ταῦτʼ ἰόντα σῴζεσθαι, ἐνταῦθα μὲν οὐκ ᾖα οἷ ἐλθὼν μήτε ὑμῖν μήτε ἐμαυτῷ ἔμελλον μηδὲν ὄφελος εἶναι, ἐπὶ δὲ τὸ ἰδίᾳ ἕκαστον ἰὼν εὐεργετεῖν τὴν μεγίστην εὐεργεσίαν, ὡς ἐγώ φημι, ἐνταῦθα ᾖα, ἐπιχειρῶν ἕκαστον ὑμῶν πείθειν μὴ πρότερον μήτε τῶν ἑαυτοῦ μηδενὸς ἐπιμελεῖσθαι πρὶν ἑαυτοῦ ἐπιμεληθείη ὅπως ὡς βέλτιστος καὶ φρονιμώτατος ἔσοιτο, μήτε τῶν τῆς πόλεως, πρὶν αὐτῆς τῆς πόλεως, τῶν τε ἄλλων οὕτω κατὰ τὸν

36dBir iyilik, Atinalılar, eğer cezayı gerçekten hak edilene göre biçmek gerekiyorsa; hem de bana yakışacak türden bir iyilik. Sizi uyarabilmek için boş vakte ihtiyacı olan yoksul bir iyilik edene ne yakışır? Atinalılar, böyle bir adama Prytaneion'da şehrin sofrasında yemek yemekten daha çok yakışan hiçbir şey yoktur; hem de aranızdan Olympia'da tek atla ya da iki veya dört atlı arabayla yarışı kazanan birine yakıştığından çok daha fazla. Çünkü o sizi mesut görünür kılar, bense mesut kılarım; üstelik onun beslenmeye ihtiyacı yok, benim var.

36d

αὐτὸν τρόπον ἐπιμελεῖσθαι—τί οὖν εἰμι ἄξιος παθεῖν τοιοῦτος ὤν; ἀγαθόν τι, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, εἰ δεῖ γε κατὰ τὴν ἀξίαν τῇ ἀληθείᾳ τιμᾶσθαι· καὶ ταῦτά γε ἀγαθὸν τοιοῦτον ὅτι ἂν πρέποι ἐμοί. τί οὖν πρέπει ἀνδρὶ πένητι εὐεργέτῃ δεομένῳ ἄγειν σχολὴν ἐπὶ τῇ ὑμετέρᾳ παρακελεύσει; οὐκ ἔσθʼ ὅτι μᾶλλον, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, πρέπει οὕτως ὡς τὸν τοιοῦτον ἄνδρα ἐν πρυτανείῳ σιτεῖσθαι, πολύ γε μᾶλλον ἢ εἴ τις ὑμῶν ἵππῳ ἢ συνωρίδι ἢ ζεύγει νενίκηκεν Ὀλυμπίασιν· ὁ μὲν γὰρ ὑμᾶς ποιεῖ εὐδαίμονας δοκεῖν εἶναι, ἐγὼ δὲ

36eÖyleyse hak ettiğim cezayı adalete uygun biçmem gerekiyorsa, teklifim şudur: Prytaneion'da şehrin sofrasında yemek.

36e

εἶναι, καὶ ὁ μὲν τροφῆς οὐδὲν δεῖται, ἐγὼ δὲ δέομαι.

εἰ οὖν δεῖ με κατὰ τὸ δίκαιον τῆς ἀξίας τιμᾶσθαι, τούτου

37aBelki de bunu söylerken, acındırma ve yalvarma konusunda konuştuğum zamanki gibi kibirle konuştuğumu sanıyorsunuz. Mesele öyle değil, Atinalılar, daha çok şöyle: ben hiç kimseye isteyerek haksızlık etmediğime inanıyorum, ama sizi buna ikna edemiyorum, çünkü birbirimizle kısacık bir süre konuşabildik. Başka insanlarda olduğu gibi sizde de ölüm cezası gerektiren davaları tek günde değil birkaç günde görmeyi buyuran bir kanun olsaydı, sanırım ikna olurdunuz.

37a

τιμῶμαι, ἐν πρυτανείῳ σιτήσεως.

ἴσως οὖν ὑμῖν καὶ ταυτὶ λέγων παραπλησίως δοκῶ λέγειν ὥσπερ περὶ τοῦ οἴκτου καὶ τῆς ἀντιβολήσεως, ἀπαυθαδιζόμενος· τὸ δὲ οὐκ ἔστιν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, τοιοῦτον ἀλλὰ τοιόνδε μᾶλλον. πέπεισμαι ἐγὼ ἑκὼν εἶναι μηδένα ἀδικεῖν ἀνθρώπων, ἀλλὰ ὑμᾶς τοῦτο οὐ πείθω· ὀλίγον γὰρ χρόνον ἀλλήλοις διειλέγμεθα. ἐπεί, ὡς ἐγᾦμαι, εἰ ἦν ὑμῖν νόμος, ὥσπερ καὶ ἄλλοις ἀνθρώποις, περὶ θανάτου μὴ μίαν ἡμέραν

37bAma büyük iftiraları kısa bir sürede çürütmek kolay değil. Kimseye haksızlık etmediğine inanan ben, kendime haksızlık edip kendi aleyhime konuşacak, bir kötülüğü hak ettiğimi söyleyip kendime böyle bir ceza biçecek değilim. Neden korkarak yapayım bunu? Meletos'un benim için istediği cezadan, iyi mi kötü mü olduğunu bilmediğimi söylediğim şeyden korktuğum için mi? Onun yerine kötü olduğunu iyi bildiğim şeylerden birini mi seçip kendime ceza olarak teklif edeyim? Hapsi mi?

37b

μόνον κρίνειν ἀλλὰ πολλάς, ἐπείσθητε ἄν· νῦν δʼ οὐ ῥᾴδιον ἐν χρόνῳ ὀλίγῳ μεγάλας διαβολὰς ἀπολύεσθαι. πεπεισμένος δὴ ἐγὼ μηδένα ἀδικεῖν πολλοῦ δέω ἐμαυτόν γε ἀδικήσειν καὶ κατʼ ἐμαυτοῦ ἐρεῖν αὐτὸς ὡς ἄξιός εἰμί του κακοῦ καὶ τιμήσεσθαι τοιούτου τινὸς ἐμαυτῷ. τί δείσας; ἦ μὴ πάθω τοῦτο οὗ Μέλητός μοι τιμᾶται, ὅ φημι οὐκ εἰδέναι οὔτʼ εἰ ἀγαθὸν οὔτʼ εἰ κακόν ἐστιν; ἀντὶ τούτου δὴ ἕλωμαι ὧν εὖ οἶδά τι κακῶν ὄντων τούτου τιμησάμενος; πότερον δεσμοῦ;

37cHem neden zindanda, her yıl başa geçen yetkililerin, Onbirler'in kölesi olarak yaşayayım? Para cezası mı, ödeyene kadar da hapis? Ama bu da az önce söylediğimle aynı kapıya çıkar, çünkü ödeyecek param yok. Sürgün mü teklif edeyim? Belki bunu kabul edersiniz. Ama, Atinalılar, şunu hesap edemeyecek kadar akılsızsam hayata gerçekten fazlasıyla düşkün olmam gerekir: siz, kendi vatandaşlarım, benim sohbetlerime ve sözlerime katlanamadınız; bunlar size öyle ağır, öyle çekilmez geldi ki şimdi onlardan kurtulmanın yolunu arıyorsunuz. Başkaları mı bunlara kolayca katlanacak?

37c

καὶ τί με δεῖ ζῆν ἐν δεσμωτηρίῳ, δουλεύοντα τῇ ἀεὶ καθισταμένῃ ἀρχῇ, τοῖς ἕνδεκα; ἀλλὰ χρημάτων καὶ δεδέσθαι ἕως ἂν ἐκτείσω; ἀλλὰ ταὐτόν μοί ἐστιν ὅπερ νυνδὴ ἔλεγον· οὐ γὰρ ἔστι μοι χρήματα ὁπόθεν ἐκτείσω. ἀλλὰ δὴ φυγῆς τιμήσωμαι; ἴσως γὰρ ἄν μοι τούτου τιμήσαιτε. πολλὴ μεντἄν με φιλοψυχία ἔχοι, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, εἰ οὕτως ἀλόγιστός εἰμι ὥστε μὴ δύνασθαι λογίζεσθαι ὅτι ὑμεῖς μὲν ὄντες πολῖταί μου οὐχ οἷοί τε ἐγένεσθε ἐνεγκεῖν τὰς ἐμὰς

37dHiç sanmam, Atinalılar. Bu yaşta bir adam olarak buradan çıkıp şehirden şehre dolaşarak, her yerden kovularak yaşamak ne güzel bir hayat olurdu doğrusu! Çünkü iyi biliyorum ki nereye gidersem gideyim, gençler burada olduğu gibi orada da konuşmalarımı dinlemeye gelecek. Onları kovarsam, kendileri büyüklerini ikna edip beni kovduracaklar; kovmazsam, bu sefer onların babaları ve yakınları, sırf bu gençler yüzünden beni kovacaklar.

37d

διατριβὰς καὶ τοὺς λόγους, ἀλλʼ ὑμῖν βαρύτεραι γεγόνασιν καὶ ἐπιφθονώτεραι, ὥστε ζητεῖτε αὐτῶν νυνὶ ἀπαλλαγῆναι· ἄλλοι δὲ ἄρα αὐτὰς οἴσουσι ῥᾳδίως; πολλοῦ γε δεῖ, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι. καλὸς οὖν ἄν μοι ὁ βίος εἴη ἐξελθόντι τηλικῷδε ἀνθρώπῳ ἄλλην ἐξ ἄλλης πόλεως ἀμειβομένῳ καὶ ἐξελαυνομένῳ ζῆν. εὖ γὰρ οἶδʼ ὅτι ὅποι ἂν ἔλθω, λέγοντος ἐμοῦ ἀκροάσονται οἱ νέοι ὥσπερ ἐνθάδε· κἂν μὲν τούτους ἀπελαύνω, οὗτοί με αὐτοὶ ἐξελῶσι πείθοντες τοὺς πρεσβυτέρους·

37eBelki biri şöyle diyecek: "Sokrates, buradan gittikten sonra susup sesini çıkarmadan yaşayamaz mısın?" İçinizden bazılarını ikna etmesi en zor olan şey de işte bu.

Bunun tanrıya itaatsizlik olacağını, bu yüzden sesimi çıkarmadan duramayacağımı söylesem, ciddi söylemediğimi düşünüp bana inanmazsınız.

37e

ἐὰν δὲ μὴ ἀπελαύνω, οἱ τούτων πατέρες δὲ καὶ οἰκεῖοι διʼ αὐτοὺς τούτους.

ἴσως οὖν ἄν τις εἴποι· σιγῶν δὲ καὶ ἡσυχίαν ἄγων, ὦ Σώκρατες, οὐχ οἷός τʼ ἔσῃ ἡμῖν ἐξελθὼν ζῆν; τουτὶ δή ἐστι πάντων χαλεπώτατον πεῖσαί τινας ὑμῶν.

ἐάντε γὰρ λέγω ὅτι τῷ θεῷ ἀπειθεῖν τοῦτʼ ἐστὶν καὶ διὰ τοῦτʼ ἀδύνατον

38aÖte yandan, insan için en büyük iyiliğin her gün aretē üzerine ve benim kendimi de başkalarını da sınarken konuştuğumu duyduğunuz öteki konular üzerine konuşmak olduğunu, sınanmamış bir hayatın insan için yaşanmaya değmeyeceğini söylesem, buna daha da az inanırsınız. Oysa beyler, iş tam dediğim gibidir; yalnız insanları buna ikna etmek kolay değil. Hem ben kendimi herhangi bir kötülüğe layık görmeye alışık değilim.

38a

ἡσυχίαν ἄγειν, οὐ πείσεσθέ μοι ὡς εἰρωνευομένῳ· ἐάντʼ αὖ λέγω ὅτι καὶ τυγχάνει μέγιστον ἀγαθὸν ὂν ἀνθρώπῳ τοῦτο, ἑκάστης ἡμέρας περὶ ἀρετῆς τοὺς λόγους ποιεῖσθαι καὶ τῶν ἄλλων περὶ ὧν ὑμεῖς ἐμοῦ ἀκούετε διαλεγομένου καὶ ἐμαυτὸν καὶ ἄλλους ἐξετάζοντος, ὁ δὲ ἀνεξέταστος βίος οὐ βιωτὸς ἀνθρώπῳ, ταῦτα δʼ ἔτι ἧττον πείσεσθέ μοι λέγοντι. τὰ δὲ ἔχει μὲν οὕτως, ὡς ἐγώ φημι, ὦ ἄνδρες, πείθειν δὲ οὐ ῥᾴδιον. καὶ ἐγὼ ἅμα οὐκ εἴθισμαι ἐμαυτὸν ἀξιοῦν κακοῦ

38bParam olsaydı, ödeyebileceğim kadar bir para cezası teklif ederdim; bundan hiçbir zararım olmazdı. Ama param yok; meğerki bana ancak ödeyebileceğim kadar bir ceza biçmeyi kabul edesiniz. Size herhalde bir mina gümüş kadar ödeyebilirim; öyleyse teklifim bu kadar.

Ama Atinalılar, şuradaki Platon, Kriton, Kritobulos ve Apollodoros otuz mina teklif etmemi istiyorlar; kefil de kendileri olacaklar. Öyleyse teklifim o kadar; bu paraya bunlar size güvenilir kefil olurlar.

38b

οὐδενός. εἰ μὲν γὰρ ἦν μοι χρήματα, ἐτιμησάμην ἂν χρημάτων ὅσα ἔμελλον ἐκτείσειν, οὐδὲν γὰρ ἂν ἐβλάβην· νῦν δὲ οὐ γὰρ ἔστιν, εἰ μὴ ἄρα ὅσον ἂν ἐγὼ δυναίμην ἐκτεῖσαι, τοσούτου βούλεσθέ μοι τιμῆσαι. ἴσως δʼ ἂν δυναίμην ἐκτεῖσαι ὑμῖν που μνᾶν ἀργυρίου· τοσούτου οὖν τιμῶμαι.

Πλάτων δὲ ὅδε, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, καὶ Κρίτων καὶ Κριτόβουλος καὶ Ἀπολλόδωρος κελεύουσί με τριάκοντα μνῶν τιμήσασθαι, αὐτοὶ δʼ ἐγγυᾶσθαι· τιμῶμαι οὖν τοσούτου, ἐγγυηταὶ δὲ ὑμῖν ἔσονται τοῦ ἀργυρίου οὗτοι ἀξιόχρεῳ.

38cAtinalılar, çok da uzun olmayan bir zaman uğruna, şehri kötülemek isteyenlerin gözünde bilge bir adamı, Sokrates'i öldürmüş olmanın kötü adını ve suçunu taşıyacaksınız; çünkü sizi ayıplamak isteyenler, ben bilge olmasam da bana bilge diyecekler. Biraz bekleseydiniz, istediğiniz kendiliğinden olacaktı; yaşımı görüyorsunuz, ömrümün çok ilerisindeyim, ölüme yakınım. Bunu hepinize değil, beni ölüme mahkûm edenlere söylüyorum.

38c

οὐ πολλοῦ γʼ ἕνεκα χρόνου, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ὄνομα ἕξετε καὶ αἰτίαν ὑπὸ τῶν βουλομένων τὴν πόλιν λοιδορεῖν ὡς Σωκράτη ἀπεκτόνατε, ἄνδρα σοφόν—φήσουσι γὰρ δὴ σοφὸν εἶναι, εἰ καὶ μή εἰμι, οἱ βουλόμενοι ὑμῖν ὀνειδίζειν— εἰ γοῦν περιεμείνατε ὀλίγον χρόνον, ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου ἂν ὑμῖν τοῦτο ἐγένετο· ὁρᾶτε γὰρ δὴ τὴν ἡλικίαν ὅτι πόρρω ἤδη ἐστὶ τοῦ βίου θανάτου δὲ ἐγγύς. λέγω δὲ τοῦτο οὐ

38dYine onlara şunu da söylüyorum. Atinalılar, belki beni, davadan kurtulmak için her şeyi yapıp söylemem gerektiğine inansaydım sizi ikna edebileceğim türden sözler bulamadığım için yenildim sanıyorsunuz. Hiç de öyle değil. Bir yoksunluk yüzünden yenildim, doğru, ama söz yoksunluğu yüzünden değil; cüretim ve yüzsüzlüğüm olmadığı için, size dinlemesi en hoşunuza gidecek şeyleri söylemeye gönlüm olmadığı için yenildim. Ağlayıp sızlanmamı, bence bana hiç yakışmayan başka birçok şeyi yapıp söylememi isterdiniz; başkalarından duymaya alışık olduğunuz şeyleri.

38d

πρὸς πάντας ὑμᾶς, ἀλλὰ πρὸς τοὺς ἐμοῦ καταψηφισαμένους θάνατον. λέγω δὲ καὶ τόδε πρὸς τοὺς αὐτοὺς τούτους. ἴσως με οἴεσθε, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ἀπορίᾳ λόγων ἑαλωκέναι τοιούτων οἷς ἂν ὑμᾶς ἔπεισα, εἰ ᾤμην δεῖν ἅπαντα ποιεῖν καὶ λέγειν ὥστε ἀποφυγεῖν τὴν δίκην. πολλοῦ γε δεῖ. ἀλλʼ ἀπορίᾳ μὲν ἑάλωκα, οὐ μέντοι λόγων, ἀλλὰ τόλμης καὶ ἀναισχυντίας καὶ τοῦ μὴ ἐθέλειν λέγειν πρὸς ὑμᾶς τοιαῦτα οἷʼ ἂν ὑμῖν μὲν ἥδιστα ἦν ἀκούειν— θρηνοῦντός τέ μου καὶ ὀδυρομένου καὶ ἄλλα ποιοῦντος καὶ

38eAma ne o zaman tehlike karşısında hür bir insana yakışmayan bir şey yapmam gerektiğini düşündüm, ne de şimdi böyle savunduğum için pişmanım. Tam tersine, öteki türlü yaşamaktansa böyle savunup ölmeyi çok daha çok yeğlerim.

Çünkü ne mahkemede ne savaşta, ne benim ne de bir başkasının, her yolu deneyip ölümden kurtulmanın çaresine bakması doğru değildir.

38e

λέγοντος πολλὰ καὶ ἀνάξια ἐμοῦ, ὡς ἐγώ φημι, οἷα δὴ καὶ εἴθισθε ὑμεῖς τῶν ἄλλων ἀκούειν. ἀλλʼ οὔτε τότε ᾠήθην δεῖν ἕνεκα τοῦ κινδύνου πρᾶξαι οὐδὲν ἀνελεύθερον, οὔτε νῦν μοι μεταμέλει οὕτως ἀπολογησαμένῳ, ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον αἱροῦμαι ὧδε ἀπολογησάμενος τεθνάναι ἢ ἐκείνως ζῆν.

οὔτε γὰρ ἐν δίκῃ οὔτʼ ἐν πολέμῳ οὔτʼ ἐμὲ οὔτʼ ἄλλον οὐδένα δεῖ

39aSavaşta da sık sık görülür ki insan silahını bırakıp kendisini kovalayanlara yalvarmaya başlasa ölümden kurtulabilir. Her tehlikede, her şeyi yapmayı ve söylemeyi göze alan için ölümden kaçmanın başka birçok yolu vardır. Ama beyler, asıl zor olan ölümden kaçmak olmasa gerek; kötülükten kaçmak çok daha zordur.

39a

τοῦτο μηχανᾶσθαι, ὅπως ἀποφεύξεται πᾶν ποιῶν θάνατον. καὶ γὰρ ἐν ταῖς μάχαις πολλάκις δῆλον γίγνεται ὅτι τό γε ἀποθανεῖν ἄν τις ἐκφύγοι καὶ ὅπλα ἀφεὶς καὶ ἐφʼ ἱκετείαν τραπόμενος τῶν διωκόντων· καὶ ἄλλαι μηχαναὶ πολλαί εἰσιν ἐν ἑκάστοις τοῖς κινδύνοις ὥστε διαφεύγειν θάνατον, ἐάν τις τολμᾷ πᾶν ποιεῖν καὶ λέγειν. ἀλλὰ μὴ οὐ τοῦτʼ ᾖ χαλεπόν, ὦ ἄνδρες, θάνατον ἐκφυγεῖν, ἀλλὰ πολὺ χαλεπώτερον πονηρίαν·

39bÇünkü kötülük ölümden daha hızlı koşar. Ben de şimdi yavaş ve yaşlı olduğum için daha yavaş olana yakalandım; beni suçlayanlar ise becerikli ve çevik oldukları için daha hızlı olana, kötülüğe yakalandılar. Şimdi ben sizin verdiğiniz ölüm cezasıyla buradan ayrılıyorum; onlar ise hakikatin verdiği hükümle alçaklık ve haksızlıktan mahkûm olarak. Ben cezama razıyım, onlar da kendi cezalarına. Belki de bunların böyle olması gerekiyordu; bence her şey yerli yerinde.

39b

θᾶττον γὰρ θανάτου θεῖ. καὶ νῦν ἐγὼ μὲν ἅτε βραδὺς ὢν καὶ πρεσβύτης ὑπὸ τοῦ βραδυτέρου ἑάλων, οἱ δʼ ἐμοὶ κατήγοροι ἅτε δεινοὶ καὶ ὀξεῖς ὄντες ὑπὸ τοῦ θάττονος, τῆς κακίας. καὶ νῦν ἐγὼ μὲν ἄπειμι ὑφʼ ὑμῶν θανάτου δίκην ὀφλών, οὗτοι δʼ ὑπὸ τῆς ἀληθείας ὠφληκότες μοχθηρίαν καὶ ἀδικίαν. καὶ ἐγώ τε τῷ τιμήματι ἐμμένω καὶ οὗτοι. ταῦτα μέν που ἴσως οὕτως καὶ ἔδει σχεῖν, καὶ οἶμαι αὐτὰ μετρίως ἔχειν.

39cBundan sonrası için de, ey beni mahkûm edenler, size bir kehanette bulunmak istiyorum; çünkü artık insanların en çok kehanette bulunduğu andayım: ölmek üzere oldukları an. Beni öldüren sizlere şunu söylüyorum: ölümümden hemen sonra başınıza, Zeus hakkı için, beni öldürmenizden çok daha ağır bir ceza gelecek. Bunu yaptınız, çünkü hayatınızın hesabını vermekten kurtulacağınızı sandınız; ama ben derim ki tam tersi olacak. Sizi hesaba çekenler çoğalacak; şimdiye kadar onları ben tutuyordum, siz farkına varmıyordunuz.

39c

τὸ δὲ δὴ μετὰ τοῦτο ἐπιθυμῶ ὑμῖν χρησμῳδῆσαι, ὦ καταψηφισάμενοί μου· καὶ γάρ εἰμι ἤδη ἐνταῦθα ἐν ᾧ μάλιστα ἄνθρωποι χρησμῳδοῦσιν, ὅταν μέλλωσιν ἀποθανεῖσθαι. φημὶ γάρ, ὦ ἄνδρες οἳ ἐμὲ ἀπεκτόνατε, τιμωρίαν ὑμῖν ἥξειν εὐθὺς μετὰ τὸν ἐμὸν θάνατον πολὺ χαλεπωτέραν νὴ Δία ἢ οἵαν ἐμὲ ἀπεκτόνατε· νῦν γὰρ τοῦτο εἴργασθε οἰόμενοι μὲν ἀπαλλάξεσθαι τοῦ διδόναι ἔλεγχον τοῦ βίου, τὸ δὲ ὑμῖν πολὺ ἐναντίον ἀποβήσεται, ὡς ἐγώ φημι. πλείους ἔσονται ὑμᾶς

39dGenç oldukları için daha da çetin olacaklar, siz de daha çok öfkeleneceksiniz. İnsanları öldürerek, birinin doğru yaşamadığınızı yüzünüze vurmasını engelleyeceğinizi sanıyorsanız yanlış düşünüyorsunuz. Bu kurtuluş yolu ne pek mümkündür ne de güzel. En güzel ve en kolay yol başkalarının ağzını kapatmak değil, insanın kendini elden geldiğince iyi olmaya hazırlamasıdır. Beni mahkûm edenlere bu kehaneti bırakarak ayrılıyorum.

39d

οἱ ἐλέγχοντες, οὓς νῦν ἐγὼ κατεῖχον, ὑμεῖς δὲ οὐκ ᾐσθάνεσθε· καὶ χαλεπώτεροι ἔσονται ὅσῳ νεώτεροί εἰσιν, καὶ ὑμεῖς μᾶλλον ἀγανακτήσετε. εἰ γὰρ οἴεσθε ἀποκτείνοντες ἀνθρώπους ἐπισχήσειν τοῦ ὀνειδίζειν τινὰ ὑμῖν ὅτι οὐκ ὀρθῶς ζῆτε, οὐ καλῶς διανοεῖσθε· οὐ γάρ ἐσθʼ αὕτη ἡ ἀπαλλαγὴ οὔτε πάνυ δυνατὴ οὔτε καλή, ἀλλʼ ἐκείνη καὶ καλλίστη καὶ ῥᾴστη, μὴ τοὺς ἄλλους κολούειν ἀλλʼ ἑαυτὸν παρασκευάζειν ὅπως ἔσται ὡς βέλτιστος. ταῦτα μὲν οὖν ὑμῖν τοῖς καταψηφισαμένοις μαντευσάμενος ἀπαλλάττομαι.

39eBeni beraat ettirmek için oy verenlerle ise, yetkililer işleriyle meşgulken ve ben ölmem gereken yere henüz gitmemişken, olup biten bu iş üzerine seve seve konuşmak isterim. Beyler, o zamana kadar yanımda kalın; izin verildiği sürece birbirimizle sohbet etmemize bir engel yok.

Siz dostlarımsınız; başıma gelen bu şeyin ne anlama geldiğini size göstermek istiyorum.

39e

τοῖς δὲ ἀποψηφισαμένοις ἡδέως ἂν διαλεχθείην ὑπὲρ τοῦ γεγονότος τουτουῒ πράγματος, ἐν ᾧ οἱ ἄρχοντες ἀσχολίαν ἄγουσι καὶ οὔπω ἔρχομαι οἷ ἐλθόντα με δεῖ τεθνάναι. ἀλλά μοι, ὦ ἄνδρες, παραμείνατε τοσοῦτον χρόνον· οὐδὲν γὰρ κωλύει διαμυθολογῆσαι πρὸς ἀλλήλους ἕως ἔξεστιν.

ὑμῖν

40aYargıçlar — sizi yargıç diye çağırırsam doğru bir ad vermiş olurum — başıma şaşılacak bir şey geldi. Alışık olduğum kehanet, daimonion'dan gelen ses, bütün geçmiş zamanlarda hep çok sık gelir, doğru olmayan bir şey yapmak üzere olsam pek küçük şeylerde bile karşıma dikilirdi. Şimdi ise, siz de görüyorsunuz, başıma insanın kötülüklerin en büyüğü sanabileceği ve öyle sayılan şey geldi. Ama ne bu sabah evden çıkarken, ne buraya mahkemeye gelirken, ne de konuşmam sırasında bir şey söylemek üzereyken tanrının işareti bana bir kez bile karşı çıktı.

40a

γὰρ ὡς φίλοις οὖσιν ἐπιδεῖξαι ἐθέλω τὸ νυνί μοι συμβεβηκὸς τί ποτε νοεῖ. ἐμοὶ γάρ, ὦ ἄνδρες δικασταί—ὑμᾶς γὰρ δικαστὰς καλῶν ὀρθῶς ἂν καλοίην—θαυμάσιόν τι γέγονεν. ἡ γὰρ εἰωθυῖά μοι μαντικὴ ἡ τοῦ δαιμονίου ἐν μὲν τῷ πρόσθεν χρόνῳ παντὶ πάνυ πυκνὴ ἀεὶ ἦν καὶ πάνυ ἐπὶ σμικροῖς ἐναντιουμένη, εἴ τι μέλλοιμι μὴ ὀρθῶς πράξειν. νυνὶ δὲ συμβέβηκέ μοι ἅπερ ὁρᾶτε καὶ αὐτοί, ταυτὶ ἅ γε δὴ οἰηθείη ἄν τις καὶ νομίζεται ἔσχατα κακῶν εἶναι· ἐμοὶ δὲ

40bOysa başka konuşmalarda sık sık beni sözümün ortasında durdurmuştur. Şimdi ise bu iş boyunca ne bir yaptığımda ne bir söylediğimde bana hiç karşı çıkmadı. Bunun sebebi nedir sanıyorum? Söyleyeyim: öyle görünüyor ki başıma gelen bu şey iyi bir şey oldu; ölmeyi kötü sanan hepimizin doğru düşünüyor olmasına imkân yok.

40b

οὔτε ἐξιόντι ἕωθεν οἴκοθεν ἠναντιώθη τὸ τοῦ θεοῦ σημεῖον, οὔτε ἡνίκα ἀνέβαινον ἐνταυθοῖ ἐπὶ τὸ δικαστήριον, οὔτε ἐν τῷ λόγῳ οὐδαμοῦ μέλλοντί τι ἐρεῖν. καίτοι ἐν ἄλλοις λόγοις πολλαχοῦ δή με ἐπέσχε λέγοντα μεταξύ· νῦν δὲ οὐδαμοῦ περὶ ταύτην τὴν πρᾶξιν οὔτʼ ἐν ἔργῳ οὐδενὶ οὔτʼ ἐν λόγῳ ἠναντίωταί μοι. τί οὖν αἴτιον εἶναι ὑπολαμβάνω; ἐγὼ ὑμῖν ἐρῶ· κινδυνεύει γάρ μοι τὸ συμβεβηκὸς τοῦτο ἀγαθὸν γεγονέναι, καὶ οὐκ ἔσθʼ ὅπως ἡμεῖς ὀρθῶς ὑπολαμβάνομεν,

40cBunun büyük bir kanıtı da var: iyi bir şey yapmak üzere olmasaydım, o alışık olduğum işaret bana mutlaka karşı çıkardı.

Ölümün iyi bir şey olduğunu ummak için ne çok sebep bulunduğunu bir de şöyle düşünelim. Ölmek şu iki şeyden biridir: ya ölen hiçbir şey olmaz, hiçbir şeyi hissetmez; ya da anlatıldığı gibi psykhē için bir değişme, buradan başka bir yere göçmektir. Eğer hiçbir his yoksa, ölüm insanın rüya bile görmeden uyuduğu bir uyku gibiyse, şaşılacak bir kazanç olur. Sanırım biri, rüya bile görmeden deliksiz uyuduğu bir geceyi seçip ömrünün bütün öteki gecelerini ve günlerini bu gecenin yanına koysa ve iyice düşündükten sonra hayatında bu geceden daha iyi ve daha tatlı geçirdiği kaç gün ve gece olduğunu söylemek zorunda kalsa, sıradan bir adam şöyle dursun, Büyük Kral bile bunların öteki günlerin ve gecelerin yanında parmakla sayılacak kadar az olduğunu görürdü. İşte ölüm böyle bir şeyse, ben ona kazanç derim.

40c

ὅσοι οἰόμεθα κακὸν εἶναι τὸ τεθνάναι. μέγα μοι τεκμήριον τούτου γέγονεν· οὐ γὰρ ἔσθʼ ὅπως οὐκ ἠναντιώθη ἄν μοι τὸ εἰωθὸς σημεῖον, εἰ μή τι ἔμελλον ἐγὼ ἀγαθὸν πράξειν.

ἐννοήσωμεν δὲ καὶ τῇδε ὡς πολλὴ ἐλπίς ἐστιν ἀγαθὸν αὐτὸ εἶναι. δυοῖν γὰρ θάτερόν ἐστιν τὸ τεθνάναι· ἢ γὰρ οἷον μηδὲν εἶναι μηδὲ αἴσθησιν μηδεμίαν μηδενὸς ἔχειν τὸν τεθνεῶτα, ἢ κατὰ τὰ λεγόμενα μεταβολή τις τυγχάνει οὖσα καὶ μετοίκησις τῇ ψυχῇ τοῦ τόπου τοῦ ἐνθένδε εἰς ἄλλον τόπον. καὶ εἴτε δὴ μηδεμία αἴσθησίς ἐστιν ἀλλʼ

40d

οἷον ὕπνος ἐπειδάν τις καθεύδων μηδʼ ὄναρ μηδὲν ὁρᾷ, θαυμάσιον κέρδος ἂν εἴη ὁ θάνατος—ἐγὼ γὰρ ἂν οἶμαι, εἴ τινα ἐκλεξάμενον δέοι ταύτην τὴν νύκτα ἐν ᾗ οὕτω κατέδαρθεν ὥστε μηδὲ ὄναρ ἰδεῖν, καὶ τὰς ἄλλας νύκτας τε καὶ ἡμέρας τὰς τοῦ βίου τοῦ ἑαυτοῦ ἀντιπαραθέντα ταύτῃ τῇ νυκτὶ δέοι σκεψάμενον εἰπεῖν πόσας ἄμεινον καὶ ἥδιον ἡμέρας καὶ νύκτας ταύτης τῆς νυκτὸς βεβίωκεν ἐν τῷ ἑαυτοῦ βίῳ, οἶμαι ἂν μὴ ὅτι ἰδιώτην τινά, ἀλλὰ τὸν μέγαν βασιλέα εὐαριθμήτους

40eÇünkü o zaman bütün zaman tek bir geceden daha uzun görünmez. Yok, eğer ölüm buradan başka bir yere yolculuk gibi bir şeyse ve anlatılanlar doğruysa, yani bütün ölüler oradaysa, yargıçlar, bundan büyük bir iyilik olabilir mi?

Biri Hades'e varıp burada yargıç olduklarını iddia eden bu adamlardan kurtulduğunda, orada hüküm verdiği anlatılan gerçek yargıçları, Minos'u, Rhadamanthys'i, Aiakos'u, Triptolemos'u ve yaşarken adil olmuş öteki yarı tanrıları bulacaksa, bu yolculuk kötü bir yolculuk mu olur?

40e

ἂν εὑρεῖν αὐτὸν ταύτας πρὸς τὰς ἄλλας ἡμέρας καὶ νύκτας—εἰ οὖν τοιοῦτον ὁ θάνατός ἐστιν, κέρδος ἔγωγε λέγω· καὶ γὰρ οὐδὲν πλείων ὁ πᾶς χρόνος φαίνεται οὕτω δὴ εἶναι ἢ μία νύξ. εἰ δʼ αὖ οἷον ἀποδημῆσαί ἐστιν ὁ θάνατος ἐνθένδε εἰς ἄλλον τόπον, καὶ ἀληθῆ ἐστιν τὰ λεγόμενα, ὡς ἄρα ἐκεῖ εἰσι πάντες οἱ τεθνεῶτες, τί μεῖζον ἀγαθὸν τούτου εἴη ἄν, ὦ ἄνδρες δικασταί;

εἰ γάρ τις

41aYa Orpheus'la, Musaios'la, Hesiodos'la, Homeros'la bir arada olmak için içinizden biri neler vermez? Bunlar doğruysa ben bin kere ölmeye razıyım. Çünkü orada vakit geçirmek benim için de harika olurdu: Palamedes'le, Telamon oğlu Aias'la ve eskilerden haksız bir hüküm yüzünden ölmüş başka kim varsa onunla karşılaşır, başıma gelenleri onların başına gelenlerle karşılaştırırdım; sanırım bu hiç de tatsız olmazdı. Hepsinden önemlisi de orada da buradaki gibi insanları sınayıp yoklayarak yaşar, içlerinden kimin gerçekten bilge olduğunu, kimin de bilge olmadığı hâlde kendini bilge sandığını araştırırdım.

41a

ἀφικόμενος εἰς Ἅιδου, ἀπαλλαγεὶς τουτωνὶ τῶν φασκόντων δικαστῶν εἶναι, εὑρήσει τοὺς ὡς ἀληθῶς δικαστάς, οἵπερ καὶ λέγονται ἐκεῖ δικάζειν, Μίνως τε καὶ Ῥαδάμανθυς καὶ Αἰακὸς καὶ Τριπτόλεμος καὶ ἄλλοι ὅσοι τῶν ἡμιθέων δίκαιοι ἐγένοντο ἐν τῷ ἑαυτῶν βίῳ, ἆρα φαύλη ἂν εἴη ἡ ἀποδημία; ἢ αὖ Ὀρφεῖ συγγενέσθαι καὶ Μουσαίῳ καὶ Ἡσιόδῳ καὶ Ὁμήρῳ ἐπὶ πόσῳ ἄν τις δέξαιτʼ ἂν ὑμῶν; ἐγὼ μὲν γὰρ πολλάκις ἐθέλω τεθνάναι εἰ ταῦτʼ ἔστιν ἀληθῆ. ἐπεὶ

41bYargıçlar, Troya'ya o büyük orduyu götüren adamı ya da Odysseus'u, Sisyphos'u, sayılabilecek binlerce başka erkeği ve kadını sınamak için insan neler vermez? Orada onlarla konuşmak, onlarla bir arada olmak ve onları sınamak tarifsiz bir saadet olurdu.

41b

ἔμοιγε καὶ αὐτῷ θαυμαστὴ ἂν εἴη ἡ διατριβὴ αὐτόθι, ὁπότε ἐντύχοιμι Παλαμήδει καὶ Αἴαντι τῷ Τελαμῶνος καὶ εἴ τις ἄλλος τῶν παλαιῶν διὰ κρίσιν ἄδικον τέθνηκεν, ἀντιπαραβάλλοντι τὰ ἐμαυτοῦ πάθη πρὸς τὰ ἐκείνων—ὡς ἐγὼ οἶμαι, οὐκ ἂν ἀηδὲς εἴη—καὶ δὴ τὸ μέγιστον, τοὺς ἐκεῖ ἐξετάζοντα καὶ ἐρευνῶντα ὥσπερ τοὺς ἐνταῦθα διάγειν, τίς αὐτῶν σοφός ἐστιν καὶ τίς οἴεται μέν, ἔστιν δʼ οὔ. ἐπὶ πόσῳ δʼ ἄν τις, ὦ ἄνδρες δικασταί, δέξαιτο ἐξετάσαι τὸν ἐπὶ Τροίαν ἀγαγόντα

41cHerhalde oradakiler bu yüzden kimseyi öldürmüyorlardır. Çünkü oradakiler başka bakımlardan da buradakilerden daha mesuttur; üstelik anlatılanlar doğruysa artık bütün zamanlar boyunca ölümsüzdürler.

Siz de, yargıçlar, ölüm karşısında umutlu olmalı ve şu tek gerçeği aklınızda tutmalısınız: iyi bir insanın başına, ne yaşarken ne öldükten sonra, hiçbir kötülük gelmez; tanrılar onun işlerini kendi hâline bırakmaz.

41c

τὴν πολλὴν στρατιὰν ἢ Ὀδυσσέα ἢ Σίσυφον ἢ ἄλλους μυρίους ἄν τις εἴποι καὶ ἄνδρας καὶ γυναῖκας, οἷς ἐκεῖ διαλέγεσθαι καὶ συνεῖναι καὶ ἐξετάζειν ἀμήχανον ἂν εἴη εὐδαιμονίας; πάντως οὐ δήπου τούτου γε ἕνεκα οἱ ἐκεῖ ἀποκτείνουσι· τά τε γὰρ ἄλλα εὐδαιμονέστεροί εἰσιν οἱ ἐκεῖ τῶν ἐνθάδε, καὶ ἤδη τὸν λοιπὸν χρόνον ἀθάνατοί εἰσιν, εἴπερ γε τὰ λεγόμενα ἀληθῆ.

ἀλλὰ καὶ ὑμᾶς χρή, ὦ ἄνδρες δικασταί, εὐέλπιδας εἶναι πρὸς τὸν θάνατον, καὶ ἕν τι τοῦτο διανοεῖσθαι ἀληθές, ὅτι

41dBenim başıma gelenler de kendiliğinden olmadı; şurası benim için apaçık ki artık ölüp dertlerden kurtulmak benim için daha iyiydi. Bu yüzden işaret beni hiçbir yerde engellemedi; ben de beni mahkûm edenlere ve suçlayanlara pek kızgın değilim. Gerçi onlar beni bu düşünceyle mahkûm etmediler, bu düşünceyle suçlamadılar; bana zarar verdiklerini sanıyorlardı.

41d

οὐκ ἔστιν ἀνδρὶ ἀγαθῷ κακὸν οὐδὲν οὔτε ζῶντι οὔτε τελευτήσαντι, οὐδὲ ἀμελεῖται ὑπὸ θεῶν τὰ τούτου πράγματα· οὐδὲ τὰ ἐμὰ νῦν ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου γέγονεν, ἀλλά μοι δῆλόν ἐστι τοῦτο, ὅτι ἤδη τεθνάναι καὶ ἀπηλλάχθαι πραγμάτων βέλτιον ἦν μοι. διὰ τοῦτο καὶ ἐμὲ οὐδαμοῦ ἀπέτρεψεν τὸ σημεῖον, καὶ ἔγωγε τοῖς καταψηφισαμένοις μου καὶ τοῖς κατηγόροις οὐ πάνυ χαλεπαίνω. καίτοι οὐ ταύτῃ τῇ διανοίᾳ κατεψηφίζοντό μου καὶ κατηγόρουν, ἀλλʼ οἰόμενοι βλάπτειν·

41eBunun için de kınanmayı hak ediyorlar. Yine de onlardan bir şey rica ediyorum: oğullarım büyüdüğünde, beyler, aretē'den önce paraya ya da başka bir şeye özen gösteriyor gibi görünürlerse, benim sizi üzdüğüm gibi onları üzerek cezalandırın; hiçbir şey değilken bir şey olduklarını sanıyorlarsa, benim size yaptığım gibi onları ayıplayın: özen göstermeleri gereken şeye özen göstermiyorlar, hiçbir şeye değmezken kendilerini bir şey sanıyorlar deyin.

Bunu yaparsanız, hem ben hem oğullarım sizden hakkımızı bulmuş oluruz.

41e

τοῦτο αὐτοῖς ἄξιον μέμφεσθαι. τοσόνδε μέντοι αὐτῶν δέομαι· τοὺς ὑεῖς μου, ἐπειδὰν ἡβήσωσι, τιμωρήσασθε, ὦ ἄνδρες, ταὐτὰ ταῦτα λυποῦντες ἅπερ ἐγὼ ὑμᾶς ἐλύπουν, ἐὰν ὑμῖν δοκῶσιν ἢ χρημάτων ἢ ἄλλου του πρότερον ἐπιμελεῖσθαι ἢ ἀρετῆς, καὶ ἐὰν δοκῶσί τι εἶναι μηδὲν ὄντες, ὀνειδίζετε αὐτοῖς ὥσπερ ἐγὼ ὑμῖν, ὅτι οὐκ ἐπιμελοῦνται ὧν δεῖ, καὶ οἴονταί τι εἶναι ὄντες οὐδενὸς ἄξιοι.

καὶ ἐὰν

42aAma artık gitme vakti geldi: ben ölmeye, siz yaşamaya. Hangimizin daha iyi bir şeye gittiğini tanrıdan başka kimse bilmez.

42a

ταῦτα ποιῆτε, δίκαια πεπονθὼς ἐγὼ ἔσομαι ὑφʼ ὑμῶν αὐτός τε καὶ οἱ ὑεῖς. ἀλλὰ γὰρ ἤδη ὥρα ἀπιέναι, ἐμοὶ μὲν ἀποθανουμένῳ, ὑμῖν δὲ βιωσομένοις· ὁπότεροι δὲ ἡμῶν ἔρχονται ἐπὶ ἄμεινον πρᾶγμα, ἄδηλον παντὶ πλὴν ἢ τῷ θεῷ.

Çeviri değerlendirmesi

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…