Platon
Euthyphron
Εὐθύφρων
2aEuthyphron: Ne oldu da, Sokrates, Lykeion'daki sohbetlerini bırakıp şimdi burada, Kral Arkhon'un Stoa'sının önünde vakit geçiriyorsun? Senin de benim gibi Kral Arkhon'un önünde bir davan yoktur herhalde.
Sokrates: Atinalılar buna özel dava demiyor zaten, Euthyphron; kamu davası diyor.
ΕΥΘ. τί νεώτερον, ὦ Σώκρατες, γέγονεν, ὅτι σὺ τὰς ἐν Λυκείῳ καταλιπὼν διατριβὰς ἐνθάδε νῦν διατρίβεις περὶ τὴν τοῦ βασιλέως στοάν; οὐ γάρ που καὶ σοί γε δίκη τις οὖσα τυγχάνει πρὸς τὸν βασιλέα ὥσπερ ἐμοί.
ΣΩ. οὔτοι δὴ Ἀθηναῖοί γε, ὦ Εὐθύφρων, δίκην αὐτὴν καλοῦσιν ἀλλὰ γραφήν.
2bEuthyphron: Ne diyorsun? Anlaşılan biri sana kamu davası açmış. Çünkü senin başkasına dava açtığını hiç düşünmem.
Sokrates: Açmadım, hayır.
Euthyphron: Demek başkası sana açtı?
Sokrates: Öyle.
Euthyphron: Kim bu adam?
Sokrates: Ben de pek tanımıyorum, Euthyphron. Genç, adı sanı duyulmamış biri gibi görünüyor. Sanırım adına Meletos diyorlar; Pitthos demindenmiş. Aklına Pittholu bir Meletos geliyorsa: düz saçlı, sakalı seyrek, burnu biraz kemerli biri.
Euthyphron: Hatırlamıyorum, Sokrates. Peki sana ne davası açmış?
ΕΥΘ. τί φῄς; γραφὴν σέ τις, ὡς ἔοικε, γέγραπται· οὐ γὰρ ἐκεῖνό γε καταγνώσομαι, ὡς σὺ ἕτερον.
ΣΩ. οὐ γὰρ οὖν.
ΕΥΘ. ἀλλὰ σὲ ἄλλος;
ΣΩ. πάνυ γε.
ΕΥΘ. τίς οὗτος;
ΣΩ. οὐδʼ αὐτὸς πάνυ τι γιγνώσκω, ὦ Εὐθύφρων, τὸν ἄνδρα, νέος γάρ τίς μοι φαίνεται καὶ ἀγνώς· ὀνομάζουσι μέντοι αὐτόν, ὡς ἐγᾦμαι, Μέλητον. ἔστι δὲ τῶν δήμων Πιτθεύς, εἴ τινα νῷ ἔχεις Πιτθέα Μέλητον οἷον τετανότριχα καὶ οὐ πάνυ εὐγένειον, ἐπίγρυπον δέ.
ΕΥΘ. οὐκ ἐννοῶ, ὦ Σώκρατες· ἀλλὰ δὴ τίνα γραφήν
2cSokrates: Ne davası mı? Bence hiç de sıradan bir dava değil. O yaşta bir gencin böyle önemli bir meseleyi kavramış olması küçümsenecek şey değildir. Dediğine göre gençlerin nasıl bozulduğunu, onları bozanların kimler olduğunu biliyormuş. Bilge biri olsa gerek: benim cahilliğimi, yaşıtlarını bozduğumu fark etmiş, annesine koşan bir çocuk gibi beni şehre şikâyet etmeye geliyor. Bana öyle geliyor ki siyasetle uğraşanlar içinde işe doğru yerden başlayan tek kişi o.
σε γέγραπται;
ΣΩ. ἥντινα; οὐκ ἀγεννῆ, ἔμοιγε δοκεῖ· τὸ γὰρ νέον ὄντα τοσοῦτον πρᾶγμα ἐγνωκέναι οὐ φαῦλόν ἐστιν. ἐκεῖνος γάρ, ὥς φησιν, οἶδε τίνα τρόπον οἱ νέοι διαφθείρονται καὶ τίνες οἱ διαφθείροντες αὐτούς. καὶ κινδυνεύει σοφός τις εἶναι, καὶ τὴν ἐμὴν ἀμαθίαν κατιδὼν ὡς διαφθείροντος τοὺς ἡλικιώτας αὐτοῦ, ἔρχεται κατηγορήσων μου ὥσπερ πρὸς μητέρα πρὸς τὴν πόλιν. καὶ φαίνεταί μοι τῶν πολιτικῶν
2dÇünkü doğru olan, önce gençlerle ilgilenip onların olabildiğince iyi yetişmesini sağlamaktır; tıpkı iyi bir çiftçinin önce körpe fidanlarla, ötekilerle ise ancak sonra ilgilenmesi gerektiği gibi. Meletos da belki önce bizleri, yani dediğine göre gençlerin filizlerini bozanları ayıklıyor.
μόνος ἄρχεσθαι ὀρθῶς· ὀρθῶς γάρ ἐστι τῶν νέων πρῶτον ἐπιμεληθῆναι ὅπως ἔσονται ὅτι ἄριστοι, ὥσπερ γεωργὸν ἀγαθὸν τῶν νέων φυτῶν εἰκὸς πρῶτον ἐπιμεληθῆναι, μετὰ δὲ τοῦτο καὶ τῶν ἄλλων.
ΣΩ. καὶ δὴ καὶ Μέλητος ἴσως πρῶτον
3aSonra da besbelli yaşlılarla ilgilenecek ve şehre en çok ve en büyük iyiliklerin sebebi olacak; böyle bir başlangıç yapan birinden beklenen de budur.
Euthyphron: Keşke öyle olsa, Sokrates; ama tersi olacak diye korkuyorum. Bana kalırsa sana haksızlık etmeye kalkışmakla şehre kötülüğe en can alıcı yerinden, tam ocağından başlıyor. Söylesene, ne yaptığın için gençleri bozduğunu söylüyor?
μὲν ἡμᾶς ἐκκαθαίρει τοὺς τῶν νέων τὰς βλάστας διαφθείροντας, ὥς φησιν· ἔπειτα μετὰ τοῦτο δῆλον ὅτι τῶν πρεσβυτέρων ἐπιμεληθεὶς πλείστων καὶ μεγίστων ἀγαθῶν αἴτιος τῇ πόλει γενήσεται, ὥς γε τὸ εἰκὸς συμβῆναι ἐκ τοιαύτης ἀρχῆς ἀρξαμένῳ.
ΕΥΘ. βουλοίμην ἄν, ὦ Σώκρατες, ἀλλʼ ὀρρωδῶ μὴ τοὐναντίον γένηται· ἀτεχνῶς γάρ μοι δοκεῖ ἀφʼ ἑστίας ἄρχεσθαι κακουργεῖν τὴν πόλιν, ἐπιχειρῶν ἀδικεῖν σέ. καί μοι λέγε, τί καὶ ποιοῦντά σέ φησι διαφθείρειν τοὺς νέους;
3bSokrates: İlk duyuşta tuhaf şeyler, sevgili dostum. Tanrılar yarattığımı söylüyor: yeni tanrılar yarattığım, eski tanrıları tanımadığım için, dediğine göre, bana dava açmış.
Euthyphron: Anlıyorum, Sokrates: sen o ilahi işaretin, daimonion'un, zaman zaman sana geldiğini söylüyorsun ya, ondan. Din işlerinde yenilik yapıyorsun diye sana bu davayı açtı; mahkemeye de seni karalamak için gidiyor, çünkü böyle şeylerle halkın gözünde birini karalamanın kolay olduğunu biliyor. Benim başıma da geliyor: Halk Meclisi'nde din işleri hakkında konuşup onlara geleceği önceden haber verdiğimde, deliymişim gibi bana gülüyorlar.
ΣΩ. ἄτοπα, ὦ θαυμάσιε, ὡς οὕτω γʼ ἀκοῦσαι. φησὶ γάρ με ποιητὴν εἶναι θεῶν, καὶ ὡς καινοὺς ποιοῦντα θεοὺς τοὺς δʼ ἀρχαίους οὐ νομίζοντα ἐγράψατο τούτων αὐτῶν ἕνεκα, ὥς φησιν.
ΕΥΘ. μανθάνω, ὦ Σώκρατες· ὅτι δὴ σὺ τὸ δαιμόνιον φῂς σαυτῷ ἑκάστοτε γίγνεσθαι. ὡς οὖν καινοτομοῦντός σου περὶ τὰ θεῖα γέγραπται ταύτην τὴν γραφήν, καὶ ὡς διαβαλῶν δὴ ἔρχεται εἰς τὸ δικαστήριον, εἰδὼς ὅτι εὐδιάβολα τὰ τοιαῦτα πρὸς τοὺς πολλούς. καὶ ἐμοῦ γάρ τοι,
3cOysa önceden söylediklerim içinde doğru çıkmayan tek bir şey yok. Ama ne yaparsın, bizim gibi olanların hepsini kıskanıyorlar. Onlara aldırmamalı, üstlerine yürümeli.
Sokrates: Sevgili Euthyphron, alay konusu olmak belki önemli değil. Bana öyle geliyor ki Atinalılar birini ne kadar becerikli bulurlarsa bulsunlar, o kişi bilgeliğini başkalarına öğretmeye kalkmadıkça ona pek aldırmazlar. Ama başkalarını da kendisi gibi yaptığını düşündükleri birine öfkelenirler; ister senin dediğin gibi kıskançlıktan olsun, ister başka bir sebepten.
ὅταν τι λέγω ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ περὶ τῶν θείων, προλέγων αὐτοῖς τὰ μέλλοντα, καταγελῶσιν ὡς μαινομένου· καίτοι οὐδὲν ὅτι οὐκ ἀληθὲς εἴρηκα ὧν προεῖπον, ἀλλʼ ὅμως φθονοῦσιν ἡμῖν πᾶσι τοῖς τοιούτοις. ἀλλʼ οὐδὲν αὐτῶν χρὴ φροντίζειν, ἀλλʼ ὁμόσε ἰέναι.
ΣΩ. ὦ φίλε Εὐθύφρων, ἀλλὰ τὸ μὲν καταγελασθῆναι ἴσως οὐδὲν πρᾶγμα. Ἀθηναίοις γάρ τοι, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, οὐ σφόδρα μέλει ἄν τινα δεινὸν οἴωνται εἶναι, μὴ μέντοι διδασκαλικὸν τῆς αὑτοῦ σοφίας· ὃν δʼ ἂν καὶ ἄλλους οἴωνται
3dEuthyphron: Bu bakımdan bana karşı nasıl bir tavır takındıklarını hiç sınamak istemem.
Sokrates: Belki de sen kendini pek az gösteriyor, bilgeliğini öğretmeye yanaşmıyor gibi görünüyorsundur. Bense korkarım insanları sevdiğim için, neyim varsa önüne gelene bol bol anlatıyormuşum gibi görünüyorum onlara; hem de hiç para almadan, hatta beni dinlemek isteyen olursa seve seve üstüne para vererek. Demin dediğim gibi, sana yaptıklarını anlattığın şekilde benimle de alay edeceklerse, mahkemede şakalaşıp gülerek vakit geçirmek hiç de tatsız olmaz; ama işi ciddiye alırlarsa, bunun nereye varacağını sizin gibi kâhinlerden başkası bilemez.
ποιεῖν τοιούτους, θυμοῦνται, εἴτʼ οὖν φθόνῳ ὡς σὺ λέγεις, εἴτε διʼ ἄλλο τι.
ΕΥΘ. τούτου οὖν πέρι ὅπως ποτὲ πρὸς ἐμὲ ἔχουσιν, οὐ πάνυ ἐπιθυμῶ πειραθῆναι.
ΣΩ. ἴσως γὰρ σὺ μὲν δοκεῖς σπάνιον σεαυτὸν παρέχειν καὶ διδάσκειν οὐκ ἐθέλειν τὴν σεαυτοῦ σοφίαν· ἐγὼ δὲ φοβοῦμαι μὴ ὑπὸ φιλανθρωπίας δοκῶ αὐτοῖς ὅτιπερ ἔχω ἐκκεχυμένως παντὶ ἀνδρὶ λέγειν, οὐ μόνον ἄνευ μισθοῦ, ἀλλὰ καὶ προστιθεὶς ἂν ἡδέως εἴ τίς μου ἐθέλει ἀκούειν. εἰ μὲν οὖν, ὃ νυνδὴ ἔλεγον, μέλλοιέν μου καταγελᾶν ὥσπερ
3eEuthyphron: Belki de bir şey çıkmaz, Sokrates. Sen davanı gönlünce yürütürsün, sanırım ben de kendi davamı.
Sokrates: Peki senin davan ne, Euthyphron? Savunan taraf mısın, kovuşturan mı?
Euthyphron: Kovuşturan.
Sokrates: Kimi?
σὺ φῂς σαυτοῦ, οὐδὲν ἂν εἴη ἀηδὲς παίζοντας καὶ γελῶντας ἐν τῷ δικαστηρίῳ διαγαγεῖν· εἰ δὲ σπουδάσονται, τοῦτʼ ἤδη ὅπῃ ἀποβήσεται ἄδηλον πλὴν ὑμῖν τοῖς μάντεσιν.
ΕΥΘ. ἀλλʼ ἴσως οὐδὲν ἔσται, ὦ Σώκρατες, πρᾶγμα, ἀλλὰ σύ τε κατὰ νοῦν ἀγωνιῇ τὴν δίκην, οἶμαι δὲ καὶ ἐμὲ τὴν ἐμήν.
ΣΩ. ἔστιν δὲ δὴ σοί, ὦ Εὐθύφρων, τίς ἡ δίκη; φεύγεις αὐτὴν ἢ διώκεις;
ΕΥΘ. διώκω.
ΣΩ. τίνα;
4aEuthyphron: Kovuşturduğum için yine deli sanılacağım birini.
Sokrates: Nasıl yani? Uçan birini mi kovalıyorsun?
Euthyphron: Uçmak ne gezer; adam epey yaşlı.
Sokrates: Kim bu?
Euthyphron: Babam.
Sokrates: Senin baban mı, aziz dostum?
Euthyphron: Evet.
Sokrates: Suçlama ne? Ne davası bu?
Euthyphron: Cinayet, Sokrates.
Sokrates: Herakles aşkına! Bunun nasıl doğru olabileceğini çoğu insan bilmez herhalde, Euthyphron. Sanırım bunu doğru yapmak rastgele birinin harcı değil; bilgelikte epey ilerlemiş birinin işidir.
ΕΥΘ. ὃν διώκων αὖ δοκῶ μαίνεσθαι.
ΣΩ. τί δέ; πετόμενόν τινα διώκεις;
ΕΥΘ. πολλοῦ γε δεῖ πέτεσθαι, ὅς γε τυγχάνει ὢν εὖ μάλα πρεσβύτης.
ΣΩ. τίς οὗτος;
ΕΥΘ. ὁ ἐμὸς πατήρ.
ΣΩ. ὁ σός, ὦ βέλτιστε;
ΕΥΘ. πάνυ μὲν οὖν.
ΣΩ. ἔστιν δὲ τί τὸ ἔγκλημα καὶ τίνος ἡ δίκη;
ΕΥΘ. φόνου, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. Ἡράκλεις. ἦ που, ὦ Εὐθύφρων, ἀγνοεῖται ὑπὸ τῶν πολλῶν ὅπῃ ποτὲ ὀρθῶς ἔχει· οὐ γὰρ οἶμαί γε τοῦ ἐπιτυχόντος
4bEuthyphron: Hem de epey, Zeus hakkı için, Sokrates.
Sokrates: Baban tarafından öldürülen kişi akrabalarınızdan biri mi? Öyledir elbette; yabancı biri için babana cinayet davası açmazdın herhalde.
Euthyphron: Gülünç bu, Sokrates: ölenin yabancı mı akraba mı olduğunun bir fark yarattığını sanıyorsun. Oysa gözetilmesi gereken tek şey, öldürenin haklı olarak öldürüp öldürmediğidir. Haklıysa bırakmalı; değilse, öldüren seninle aynı ocağı, aynı sofrayı paylaşan biri olsa bile kovuşturmalı.
[ὀρθῶς] αὐτὸ πρᾶξαι ἀλλὰ πόρρω που ἤδη σοφίας ἐλαύνοντος.
ΕΥΘ. πόρρω μέντοι νὴ Δία, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. ἔστιν δὲ δὴ τῶν οἰκείων τις ὁ τεθνεὼς ὑπὸ τοῦ σοῦ πατρός; ἢ δῆλα δή; οὐ γὰρ ἄν που ὑπέρ γε ἀλλοτρίου ἐπεξῇσθα φόνου αὐτῷ.
ΕΥΘ. γελοῖον, ὦ Σώκρατες, ὅτι οἴει τι διαφέρειν εἴτε ἀλλότριος εἴτε οἰκεῖος ὁ τεθνεώς, ἀλλʼ οὐ τοῦτο μόνον δεῖν φυλάττειν, εἴτε ἐν δίκῃ ἔκτεινεν ὁ κτείνας εἴτε μή, καὶ εἰ μὲν ἐν δίκῃ, ἐᾶν, εἰ δὲ μή, ἐπεξιέναι, ἐάνπερ ὁ κτείνας συνέστιός
4cÇünkü böyle birinin ne yaptığını bilerek onunla bir arada yaşar da onu dava ederek hem kendini hem onu arındırmazsan, sana bulaşan kir de onunkiyle bir olur. Kaldı ki ölen adam bizim yanaşmamızdı; Naksos'ta çiftçilik yaparken orada yanımızda gündelikçi olarak çalışıyordu. Bir gün sarhoşken kölelerimizden birine öfkelenip boğazını kesti. Babam da onun ellerini ayaklarını bağlayıp bir hendeğe attı ve ne yapılması gerektiğini kutsal hukukun yorumcusuna sorsun diye buraya bir adam gönderdi.
σοι καὶ ὁμοτράπεζος ᾖ· ἴσον γὰρ τὸ μίασμα γίγνεται ἐὰν συνῇς τῷ τοιούτῳ συνειδὼς καὶ μὴ ἀφοσιοῖς σεαυτόν τε καὶ ἐκεῖνον τῇ δίκῃ ἐπεξιών. ἐπεὶ ὅ γε ἀποθανὼν πελάτης τις ἦν ἐμός, καὶ ὡς ἐγεωργοῦμεν ἐν τῇ Νάξῳ, ἐθήτευεν ἐκεῖ παρʼ ἡμῖν. παροινήσας οὖν καὶ ὀργισθεὶς τῶν οἰκετῶν τινι τῶν ἡμετέρων ἀποσφάττει αὐτόν. ὁ οὖν πατὴρ συνδήσας τοὺς πόδας καὶ τὰς χεῖρας αὐτοῦ, καταβαλὼν εἰς τάφρον τινά, πέμπει δεῦρο ἄνδρα πευσόμενον τοῦ ἐξηγητοῦ ὅτι χρείη
4dBu arada bağlı adama hiç aldırmadı, katildir diye onu ihmal etti; ölse de bir şey olmaz diye düşündü. Nitekim başına gelen de bu oldu: haberci yorumcunun yanından dönmeden açlıktan, soğuktan ve bağlardan öldü. Şimdi hem babam hem öteki akrabalarım, bir katil yüzünden babama cinayet davası açıyorum diye bana kızıyorlar. Onlara göre babam adamı öldürmedi; öldürmüş olsa bile, ölen bir katil olduğuna göre böyle biri için kaygılanmaya gerek yok; hem bir oğlun babasına cinayet davası açması dinsizceymiş. Ama, Sokrates, ilahi hükmün dindarca olan ve dinsizce olan hakkında ne dediğini hiç bilmiyorlar.
ποιεῖν. ἐν δὲ τούτῳ τῷ χρόνῳ τοῦ δεδεμένου ὠλιγώρει τε καὶ ἠμέλει ὡς ἀνδροφόνου καὶ οὐδὲν ὂν πρᾶγμα εἰ καὶ ἀποθάνοι, ὅπερ οὖν καὶ ἔπαθεν· ὑπὸ γὰρ λιμοῦ καὶ ῥίγους καὶ τῶν δεσμῶν ἀποθνῄσκει πρὶν τὸν ἄγγελον παρὰ τοῦ ἐξηγητοῦ ἀφικέσθαι. ταῦτα δὴ οὖν καὶ ἀγανακτεῖ ὅ τε πατὴρ καὶ οἱ ἄλλοι οἰκεῖοι, ὅτι ἐγὼ ὑπὲρ τοῦ ἀνδροφόνου τῷ πατρὶ φόνου ἐπεξέρχομαι οὔτε ἀποκτείναντι, ὥς φασιν ἐκεῖνοι, οὔτʼ εἰ ὅτι μάλιστα ἀπέκτεινεν, ἀνδροφόνου γε ὄντος τοῦ ἀποθανόντος, οὐ δεῖν φροντίζειν ὑπὲρ τοῦ τοιούτου—ἀνόσιον
4eSokrates: Peki sen, Zeus aşkına, Euthyphron, ilahi işlerin nasıl olduğunu, neyin dindarca neyin dinsizce olduğunu o kadar kesin bildiğini mi sanıyorsun ki, olaylar anlattığın gibi geçmişken babanı dava etmekle bu kez kendinin dinsizce bir iş yapıyor olmasından korkmuyorsun?
Euthyphron: Bütün bunları kesin olarak bilmeseydim, Sokrates, hiçbir işe yaramazdım; Euthyphron'un sıradan insanlardan hiçbir farkı kalmazdı.
γὰρ εἶναι τὸ ὑὸν πατρὶ φόνου ἐπεξιέναι—κακῶς εἰδότες, ὦ Σώκρατες, τὸ θεῖον ὡς ἔχει τοῦ ὁσίου τε πέρι καὶ τοῦ ἀνοσίου.
ΣΩ. σὺ δὲ δὴ πρὸς Διός, ὦ Εὐθύφρων, οὑτωσὶ ἀκριβῶς οἴει ἐπίστασθαι περὶ τῶν θείων ὅπῃ ἔχει, καὶ τῶν ὁσίων τε καὶ ἀνοσίων, ὥστε τούτων οὕτω πραχθέντων ὡς σὺ λέγεις, οὐ φοβῇ δικαζόμενος τῷ πατρὶ ὅπως μὴ αὖ σὺ ἀνόσιον πρᾶγμα τυγχάνῃς πράττων;
ΕΥΘ. οὐδὲν γὰρ ἄν μου ὄφελος εἴη, ὦ Σώκρατες, οὐδέ
5aSokrates: O hâlde, şaşılası Euthyphron, benim için en iyisi senin öğrencin olmak değil mi? Meletos'un davası görülmeden önce ona tam bu konuda meydan okuyup şöyle demeliyim: “Ben eskiden de ilahi şeyleri bilmeye büyük önem verirdim. Şimdi de sen bu konularda kafama göre konuştuğumu, yenilik getirdiğimi ve hata ettiğimi söylediğine göre, Euthyphron'un öğrencisi oldum. Meletos, Euthyphron'un bu konularda bilge olduğunu kabul ediyorsan, benim de doğru inandığımı kabul et ve beni dava etme. Etmiyorsan, benden önce o hocaya dava aç; çünkü yaşlıları, yani beni ve kendi babasını bozuyor: beni öğrettikleriyle, babasını da azarlayıp cezalandırarak.” Bana kulak asmaz, davadan vazgeçmez ya da benim yerime seni suçlarsa, ona ettiğim meydan okumanın aynısını mahkemede de söylemeliyim, değil mi?
τῳ ἂν διαφέροι Εὐθύφρων τῶν πολλῶν ἀνθρώπων, εἰ μὴ τὰ τοιαῦτα πάντα ἀκριβῶς εἰδείην.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν μοι, ὦ θαυμάσιε Εὐθύφρων, κράτιστόν ἐστι μαθητῇ σῷ γενέσθαι, καὶ πρὸ τῆς γραφῆς τῆς πρὸς Μέλητον αὐτὰ ταῦτα προκαλεῖσθαι αὐτόν, λέγοντα ὅτι ἔγωγε καὶ ἐν τῷ ἔμπροσθεν χρόνῳ τὰ θεῖα περὶ πολλοῦ ἐποιούμην εἰδέναι, καὶ νῦν ἐπειδή με ἐκεῖνος αὐτοσχεδιάζοντά φησι καὶ καινοτομοῦντα περὶ τῶν θείων ἐξαμαρτάνειν, μαθητὴς δὴ γέγονα σός — καὶ εἰ μέν, ὦ Μέλητε, φαίην ἄν, Εὐθύφρονα ὁμολογεῖς
5bEuthyphron: Zeus hakkı için, Sokrates, bana dava açmaya kalkarsa, sanırım onun çürük yerini bulurum; mahkemede de sıra bana gelmeden çok önce onun hesabı konuşulurdu.
σοφὸν εἶναι τὰ τοιαῦτα, [καὶ] ὀρθῶς νομίζειν καὶ ἐμὲ ἡγοῦ καὶ μὴ δικάζου· εἰ δὲ μή, ἐκείνῳ τῷ διδασκάλῳ λάχε δίκην πρότερον ἢ ἐμοί, ὡς τοὺς πρεσβυτέρους διαφθείροντι ἐμέ τε καὶ τὸν αὑτοῦ πατέρα, ἐμὲ μὲν διδάσκοντι, ἐκεῖνον δὲ νουθετοῦντί τε καὶ κολάζοντι —καὶ ἂν μή μοι πείθηται μηδὲ ἀφίῃ τῆς δίκης ἢ ἀντʼ ἐμοῦ γράφηται σέ, αὐτὰ ταῦτα λέγειν ἐν τῷ δικαστηρίῳ ἃ προυκαλούμην αὐτόν;
ΕΥΘ. ναὶ μὰ Δία, ὦ Σώκρατες, εἰ ἄρα ἐμὲ ἐπιχειρήσειε
5cSokrates: Ben de bunu bildiğim için, sevgili dostum, senin öğrencin olmak istiyorum. Görüyorum ki başkaları gibi bu Meletos da seni görmüyor bile; ama beni öyle keskin, öyle kolay gördü ki tanrılara saygısızlıkla suçladı. Şimdi Zeus aşkına, demin kesin olarak bildiğini ileri sürdüğün şeyi söyle bana: tanrılara saygı ve saygısızlık, gerek cinayet konusunda gerekse başka konularda, sence nasıl bir şeydir?
γράφεσθαι, εὕροιμʼ ἄν, ὡς οἶμαι, ὅπῃ σαθρός ἐστιν, καὶ πολὺ ἂν ἡμῖν πρότερον περὶ ἐκείνου λόγος ἐγένετο ἐν τῷ δικαστηρίῳ ἢ περὶ ἐμοῦ.
ΣΩ. καὶ ἐγώ τοι, ὦ φίλε ἑταῖρε, ταῦτα γιγνώσκων μαθητὴς ἐπιθυμῶ γενέσθαι σός, εἰδὼς ὅτι καὶ ἄλλος πού τις καὶ ὁ Μέλητος οὗτος σὲ μὲν οὐδὲ δοκεῖ ὁρᾶν, ἐμὲ δὲ οὕτως ὀξέως [ἀτεχνῶς] καὶ ῥᾳδίως κατεῖδεν ὥστε ἀσεβείας ἐγράψατο. νῦν οὖν πρὸς Διὸς λέγε μοι ὃ νυνδὴ σαφῶς εἰδέναι διισχυρίζου, ποῖόν τι τὸ εὐσεβὲς φῂς εἶναι καὶ τὸ ἀσεβὲς
5dDindarca olan her eylemde kendisiyle aynı değil midir? Dinsizce olan da her dindarca olanın zıttı olup kendi kendisine benzer değil midir; dinsizce olacak her şey, dinsizliği bakımından tek bir idea'ya sahip değil midir?
Euthyphron: Elbette öyle, Sokrates.
Sokrates: Söyle öyleyse: dindarlık nedir, dinsizlik nedir?
Euthyphron: Diyorum ki dindarlık, şimdi benim yaptığım şeydir: cinayet, tapınak soygunu ya da buna benzer bir suç işleyerek haksızlık edeni, ister baban olsun ister annen ister başka biri, kovuşturmaktır; kovuşturmamak ise dinsizliktir.
καὶ περὶ φόνου καὶ περὶ τῶν ἄλλων; ἢ οὐ ταὐτόν ἐστιν ἐν πάσῃ πράξει τὸ ὅσιον αὐτὸ αὑτῷ, καὶ τὸ ἀνόσιον αὖ τοῦ μὲν ὁσίου παντὸς ἐναντίον, αὐτὸ δὲ αὑτῷ ὅμοιον καὶ ἔχον μίαν τινὰ ἰδέαν κατὰ τὴν ἀνοσιότητα πᾶν ὅτιπερ ἂν μέλλῃ ἀνόσιον εἶναι;
ΕΥΘ. πάντως δήπου, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. λέγε δή, τί φῂς εἶναι τὸ ὅσιον καὶ τί τὸ ἀνόσιον;
ΕΥΘ. λέγω τοίνυν ὅτι τὸ μὲν ὅσιόν ἐστιν ὅπερ ἐγὼ νῦν ποιῶ, τῷ ἀδικοῦντι ἢ περὶ φόνους ἢ περὶ ἱερῶν κλοπὰς ἤ τι ἄλλο τῶν τοιούτων ἐξαμαρτάνοντι ἐπεξιέναι, ἐάντε πατὴρ
5eBak, Sokrates, kanunun gerçekten böyle olduğuna, yani tanrılara saygısızlık edene kim olursa olsun göz yumulmaması gerektiğine dair sana ne güçlü bir kanıt göstereceğim; bunu başkalarına da söyledim, doğrusu böyle yapmaktır diye. İnsanlar Zeus'u tanrıların en iyisi, en adili sayarlar; yine de onun, oğullarını haksız yere yuttuğu için kendi babasını zincire vurduğunu, o babanın da benzer sebeplerle kendi babasını hadım ettiğini kabul ederler.
ὢν τυγχάνῃ ἐάντε μήτηρ ἐάντε ἄλλος ὁστισοῦν, τὸ δὲ μὴ ἐπεξιέναι ἀνόσιον· ἐπεί, ὦ Σώκρατες, θέασαι ὡς μέγα σοι ἐρῶ τεκμήριον τοῦ νόμου ὅτι οὕτως ἔχει—ὃ καὶ ἄλλοις ἤδη εἶπον, ὅτι ταῦτα ὀρθῶς ἂν εἴη οὕτω γιγνόμενα—μὴ ἐπιτρέπειν τῷ ἀσεβοῦντι μηδʼ ἂν ὁστισοῦν τυγχάνῃ ὤν. αὐτοὶ γὰρ οἱ ἄνθρωποι τυγχάνουσι νομίζοντες τὸν Δία τῶν θεῶν ἄριστον καὶ δικαιότατον,
6aBana ise haksızlık eden babamı kovuşturuyorum diye kızıyorlar. Böylece tanrılar için başka, benim için başka söyleyerek kendi kendileriyle çelişiyorlar.
Sokrates: Acaba, Euthyphron, bana dava açılmasının sebebi bu mu: biri tanrılar hakkında böyle şeyler anlattığında nedense kabullenmekte zorlanıyorum? Galiba bu yüzden benim yanlış yaptığımı söyleyen çıkacak. Şimdi bu konuları iyi bilen sen de bunlara katılıyorsan, anlaşılan bizim de razı olmamız gerekecek.
καὶ τοῦτον ὁμολογοῦσι τὸν αὑτοῦ πατέρα δῆσαι ὅτι τοὺς ὑεῖς κατέπινεν οὐκ ἐν δίκῃ, κἀκεῖνόν γε αὖ τὸν αὑτοῦ πατέρα ἐκτεμεῖν διʼ ἕτερα τοιαῦτα· ἐμοὶ δὲ χαλεπαίνουσιν ὅτι τῷ πατρὶ ἐπεξέρχομαι ἀδικοῦντι, καὶ οὕτως αὐτοὶ αὑτοῖς τὰ ἐναντία λέγουσι περί τε τῶν θεῶν καὶ περὶ ἐμοῦ.
ΣΩ. ἆρά γε, ὦ Εὐθύφρων, τοῦτʼ ἔστιν [οὗ] οὕνεκα τὴν γραφὴν φεύγω, ὅτι τὰ τοιαῦτα ἐπειδάν τις περὶ τῶν θεῶν λέγῃ, δυσχερῶς πως ἀποδέχομαι; διὸ δή, ὡς ἔοικε, φήσει τίς με ἐξαμαρτάνειν. νῦν οὖν εἰ καὶ σοὶ ταῦτα συνδοκεῖ τῷ
6bKendimiz de bu konularda hiçbir şey bilmediğimizi kabul ettikten sonra ne diyebiliriz ki? Ama dostluğun koruyucusu Zeus aşkına söyle bana: sen bunların gerçekten böyle olduğuna inanıyor musun?
Euthyphron: Hem de bunlardan daha şaşırtıcılarına, Sokrates; çoğu insanın bilmediği şeylere.
Sokrates: Demek sen tanrılar arasında gerçekten savaş olduğuna, korkunç düşmanlıklar, kavgalar ve buna benzer daha pek çok şey olduğuna inanıyorsun? Hani şairlerin anlattığı, usta ressamların tapınaklarımızı baştan başa süslediği, hele Büyük Panathenaia'da Akropolis'e çıkarılan peplosu baştan başa kaplayan nakışlardaki gibi?
εὖ εἰδότι περὶ τῶν τοιούτων, ἀνάγκη δή, ὡς ἔοικε, καὶ ἡμῖν συγχωρεῖν. τί γὰρ καὶ φήσομεν, οἵ γε καὶ αὐτοὶ ὁμολογοῦμεν περὶ αὐτῶν μηδὲν εἰδέναι; ἀλλά μοι εἰπὲ πρὸς Φιλίου, σὺ ὡς ἀληθῶς ἡγῇ ταῦτα οὕτως γεγονέναι;
ΕΥΘ. καὶ ἔτι γε τούτων θαυμασιώτερα, ὦ Σώκρατες, ἃ οἱ πολλοὶ οὐκ ἴσασιν.
ΣΩ. καὶ πόλεμον ἆρα ἡγῇ σὺ εἶναι τῷ ὄντι ἐν τοῖς θεοῖς πρὸς ἀλλήλους, καὶ ἔχθρας γε δεινὰς καὶ μάχας καὶ ἄλλα τοιαῦτα πολλά, οἷα λέγεταί τε ὑπὸ τῶν ποιητῶν, καὶ ὑπὸ τῶν
6cBunlar doğru mu diyelim, Euthyphron?
Euthyphron: Yalnız bunlar değil, Sokrates. Demin de dediğim gibi, istersen sana ilahi şeyler hakkında daha başka birçok şey anlatırım; dinlerken eminim aklın durur.
Sokrates: Şaşmam. Ama bunları bana başka bir zaman, vaktimiz olduğunda anlatırsın. Şimdi demin sana sorduğum şeyi daha açık söylemeye çalış.
ἀγαθῶν γραφέων τά τε ἄλλα ἱερὰ ἡμῖν καταπεποίκιλται, καὶ δὴ καὶ τοῖς μεγάλοις Παναθηναίοις ὁ πέπλος μεστὸς τῶν τοιούτων ποικιλμάτων ἀνάγεται εἰς τὴν ἀκρόπολιν; ταῦτα ἀληθῆ φῶμεν εἶναι, ὦ Εὐθύφρων;
ΕΥΘ. μὴ μόνον γε, ὦ Σώκρατες, ἀλλʼ ὅπερ ἄρτι εἶπον, καὶ ἄλλα σοι ἐγὼ πολλά, ἐάνπερ βούλῃ, περὶ τῶν θείων διηγήσομαι, ἃ σὺ ἀκούων εὖ οἶδʼ ὅτι ἐκπλαγήσῃ.
ΣΩ. οὐκ ἂν θαυμάζοιμι. ἀλλὰ ταῦτα μέν μοι εἰς αὖθις ἐπὶ σχολῆς διηγήσῃ· νυνὶ δὲ ὅπερ ἄρτι σε ἠρόμην πειρῶ
6dÇünkü dostum, dindarlığın ne olduğunu sorduğumda bana yeterince öğretmedin; yalnızca şimdi yaptığın şeyin, yani babanı cinayetle kovuşturmanın dindarca olduğunu söyledin.
Euthyphron: Doğru da söyledim, Sokrates.
Sokrates: Belki. Ama, Euthyphron, başka pek çok şeyin de dindarca olduğunu söylüyorsun.
Euthyphron: Öyledir de.
Sokrates: Hatırlıyor musun, senden pek çok dindarca şeyden birini ikisini öğretmeni istememiştim; bütün dindarca şeyleri dindarca kılan o eidos'un kendisini istemiştim. Çünkü dinsizce şeylerin de dindarca şeylerin de tek bir idea sayesinde öyle olduğunu söylemiştin; hatırlamıyor musun?
σαφέστερον εἰπεῖν. οὐ γάρ με, ὦ ἑταῖρε, τὸ πρότερον ἱκανῶς ἐδίδαξας ἐρωτήσαντα τὸ ὅσιον ὅτι ποτʼ εἴη, ἀλλά μοι εἶπες ὅτι τοῦτο τυγχάνει ὅσιον ὂν ὃ σὺ νῦν ποιεῖς, φόνου ἐπεξιὼν τῷ πατρί.
ΕΥΘ. καὶ ἀληθῆ γε ἔλεγον, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. ἴσως. ἀλλὰ γάρ, ὦ Εὐθύφρων, καὶ ἄλλα πολλὰ φῂς εἶναι ὅσια.
ΕΥΘ. καὶ γὰρ ἔστιν.
ΣΩ. μέμνησαι οὖν ὅτι οὐ τοῦτό σοι διεκελευόμην, ἕν τι ἢ δύο με διδάξαι τῶν πολλῶν ὁσίων, ἀλλʼ ἐκεῖνο αὐτὸ τὸ εἶδος ᾧ πάντα τὰ ὅσια ὅσιά ἐστιν; ἔφησθα γάρ που μιᾷ ἰδέᾳ
6eEuthyphron: Hatırlıyorum.
Sokrates: Öyleyse bana bu idea'nın ne olduğunu öğret ki ona bakarak, onu bir örnek olarak kullanarak, senin ya da başka birinin yaptıkları arasından ona benzeyene dindarca, benzemeyene dindarca değil diyebileyim.
Euthyphron: Böyle istiyorsan, Sokrates, böyle anlatayım.
Sokrates: İstiyorum ya.
Euthyphron: Öyleyse: tanrıların hoşuna giden dindarcadır, hoşuna gitmeyen dinsizcedir.
τά τε ἀνόσια ἀνόσια εἶναι καὶ τὰ ὅσια ὅσια· ἢ οὐ μνημονεύεις;
ΕΥΘ. ἔγωγε.
ΣΩ. ταύτην τοίνυν με αὐτὴν δίδαξον τὴν ἰδέαν τίς ποτέ ἐστιν, ἵνα εἰς ἐκείνην ἀποβλέπων καὶ χρώμενος αὐτῇ παραδείγματι, ὃ μὲν ἂν τοιοῦτον ᾖ ὧν ἂν ἢ σὺ ἢ ἄλλος τις πράττῃ φῶ ὅσιον εἶναι, ὃ δʼ ἂν μὴ τοιοῦτον, μὴ φῶ.
ΕΥΘ. ἀλλʼ εἰ οὕτω βούλει, ὦ Σώκρατες, καὶ οὕτω σοι φράσω.
ΣΩ. ἀλλὰ μὴν βούλομαί γε.
ΕΥΘ. ἔστι τοίνυν τὸ μὲν τοῖς θεοῖς προσφιλὲς ὅσιον, τὸ
7aSokrates: Çok güzel, Euthyphron; tam da cevap vermeni istediğim gibi cevap verdin. Doğru olup olmadığını henüz bilmiyorum; ama söylediklerinin doğru olduğunu bana elbette ayrıntısıyla göstereceksin.
Euthyphron: Elbette.
Sokrates: Haydi, ne dediğimize bir bakalım. Tanrıların sevdiği şey dindarca, tanrıların sevdiği insan dindardır; tanrıların nefret ettiği şey dinsizce, tanrıların nefret ettiği insan dinsizdir. Dindarca olanla dinsizce olan aynı şey değil, birbirinin tam zıttıdır. Öyle değil mi?
Euthyphron: Öyle.
Sokrates: İyi söylenmiş gibi görünüyor mu?
δὲ μὴ προσφιλὲς ἀνόσιον.
ΣΩ. παγκάλως, ὦ Εὐθύφρων, καὶ ὡς ἐγὼ ἐζήτουν ἀποκρίνασθαί σε, οὕτω νῦν ἀπεκρίνω. εἰ μέντοι ἀληθῶς, τοῦτο οὔπω οἶδα, ἀλλὰ σὺ δῆλον ὅτι ἐπεκδιδάξεις ὡς ἔστιν ἀληθῆ ἃ λέγεις.
ΕΥΘ. πάνυ μὲν οὖν.
ΣΩ. φέρε δή, ἐπισκεψώμεθα τί λέγομεν. τὸ μὲν θεοφιλές τε καὶ θεοφιλὴς ἄνθρωπος ὅσιος, τὸ δὲ θεομισὲς καὶ ὁ θεομισὴς ἀνόσιος· οὐ ταὐτὸν δʼ ἐστίν, ἀλλὰ τὸ ἐναντιώτατον, τὸ ὅσιον τῷ ἀνοσίῳ· οὐχ οὕτως;
ΕΥΘ. οὕτω μὲν οὖν.
ΣΩ. καὶ εὖ γε φαίνεται εἰρῆσθαι;
7bEuthyphron: Sanırım, Sokrates.
Sokrates: Peki, tanrıların birbirleriyle çekiştiği, anlaşmazlığa düştüğü, aralarında düşmanlık olduğu da söylenmedi mi, Euthyphron?
Euthyphron: Söylendi.
Sokrates: Peki, sevgili dostum, hangi konulardaki anlaşmazlık düşmanlık ve öfke doğurur? Şöyle bakalım: Sen ve ben iki sayıdan hangisinin daha büyük olduğu konusunda anlaşmazlığa düşsek, bu anlaşmazlık bizi birbirimize düşman edip öfkelendirir mi, yoksa hesaba başvurup böyle konularda çabucak uzlaşır mıyız?
ΕΥΘ. δοκῶ, ὦ Σώκρατες. [εἴρηται γάρ.]γ
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ὅτι στασιάζουσιν οἱ θεοί, ὦ Εὐθύφρων, καὶ διαφέρονται ἀλλήλοις καὶ ἔχθρα ἐστὶν ἐν αὐτοῖς πρὸς ἀλλήλους, καὶ τοῦτο εἴρηται;
ΕΥΘ. εἴρηται γάρ.
ΣΩ. ἔχθραν δὲ καὶ ὀργάς, ὦ ἄριστε, ἡ περὶ τίνων διαφορὰ ποιεῖ; ὧδε δὲ σκοπῶμεν. ἆρʼ ἂν εἰ διαφεροίμεθα ἐγώ τε καὶ σὺ περὶ ἀριθμοῦ ὁπότερα πλείω, ἡ περὶ τούτων διαφορὰ ἐχθροὺς ἂν ἡμᾶς ποιοῖ καὶ ὀργίζεσθαι ἀλλήλοις, ἢ ἐπὶ λογισμὸν ἐλθόντες περί γε τῶν τοιούτων ταχὺ ἂν
7cEuthyphron: Elbette uzlaşırız.
Sokrates: Büyüklük küçüklük konusunda anlaşmazlığa düşsek de ölçmeye başvurup anlaşmazlığa çabucak son veririz, değil mi?
Euthyphron: Öyle.
Sokrates: Ağırlık hafiflik konusunda da, sanırım, tartıya başvurup karara bağlarız?
Euthyphron: Elbette.
Sokrates: Peki hangi konuda ayrı düşüp hangi karara varamadığımızda birbirimize düşman olur, öfkelenirdik? Belki hemen aklına gelmiyor; ben söyleyeyim, sen de bak: bunlar adil ile haksız, güzel ile çirkin, iyi ile kötü değil mi?
ἀπαλλαγεῖμεν;
ΕΥΘ. πάνυ γε.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ περὶ τοῦ μείζονος καὶ ἐλάττονος εἰ διαφεροίμεθα, ἐπὶ τὸ μετρεῖν ἐλθόντες ταχὺ παυσαίμεθʼ ἂν τῆς διαφορᾶς;
ΕΥΘ. ἔστι ταῦτα.
ΣΩ. καὶ ἐπί γε τὸ ἱστάναι ἐλθόντες, ὡς ἐγᾦμαι, περὶ τοῦ βαρυτέρου τε καὶ κουφοτέρου διακριθεῖμεν ἄν;
ΕΥΘ. πῶς γὰρ οὔ;
ΣΩ. περὶ τίνος δὲ δὴ διενεχθέντες καὶ ἐπὶ τίνα κρίσιν οὐ δυνάμενοι ἀφικέσθαι ἐχθροί γε ἂν ἀλλήλοις εἶμεν καὶ ὀργιζοίμεθα; ἴσως οὐ πρόχειρόν σοί ἐστιν, ἀλλʼ ἐμοῦ λέγοντος
7dBirbirimize düşman olduğumuz zamanlarda, ben de sen de bütün öteki insanlar da, bu konularda ayrı düşüp yeterli bir karara varamadığımız için düşman olmuyor muyuz?
Euthyphron: Evet, Sokrates, anlaşmazlık budur, hem de bu konularda.
Sokrates: Ya tanrılar, Euthyphron? Bir konuda anlaşmazlığa düşüyorlarsa, bu aynı şeyler yüzünden düşmezler mi?
Euthyphron: Kesinlikle.
σκόπει εἰ τάδε ἐστὶ τό τε δίκαιον καὶ τὸ ἄδικον καὶ καλὸν καὶ αἰσχρὸν καὶ ἀγαθὸν καὶ κακόν. ἆρα οὐ ταῦτά ἐστιν περὶ ὧν διενεχθέντες καὶ οὐ δυνάμενοι ἐπὶ ἱκανὴν κρίσιν αὐτῶν ἐλθεῖν ἐχθροὶ ἀλλήλοις γιγνόμεθα, ὅταν γιγνώμεθα, καὶ ἐγὼ καὶ σὺ καὶ οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι πάντες;
ΕΥΘ. ἀλλʼ ἔστιν αὕτη ἡ διαφορά, ὦ Σώκρατες, καὶ περὶ τούτων.
ΣΩ. τί δὲ οἱ θεοί, ὦ Εὐθύφρων; οὐκ εἴπερ τι διαφέρονται, διʼ αὐτὰ ταῦτα διαφέροιντʼ ἄν;
ΕΥΘ. πολλὴ ἀνάγκη.
7eSokrates: O hâlde senin sözüne göre, soylu Euthyphron, tanrılardan kimi bazı şeyleri, kimi başka şeyleri adil sayıyor; güzel ile çirkinde, iyi ile kötüde de öyle. Çünkü bu konularda ayrı düşmeselerdi birbirleriyle çekişmezlerdi, değil mi?
Euthyphron: Doğru söylüyorsun.
Sokrates: Peki her biri neyi güzel, iyi ve adil sayıyorsa onu sever, bunların zıttından da nefret eder, değil mi?
Euthyphron: Elbette.
Sokrates: Ama senin dediğine göre aynı şeyleri kimi adil, kimi haksız sayıyor; bunlar üzerine tartışarak birbirleriyle çekişiyor, savaşıyorlar. Öyle değil mi?
ΣΩ. καὶ τῶν θεῶν ἄρα, ὦ γενναῖε Εὐθύφρων, ἄλλοι ἄλλα δίκαια ἡγοῦνται κατὰ τὸν σὸν λόγον, καὶ καλὰ καὶ αἰσχρὰ καὶ ἀγαθὰ καὶ κακά· οὐ γὰρ ἄν που ἐστασίαζον ἀλλήλοις εἰ μὴ περὶ τούτων διεφέροντο· ἦ γάρ;γ
ΕΥΘ. ὀρθῶς λέγεις.
ΣΩ. οὐκοῦν ἅπερ καλὰ ἡγοῦνται ἕκαστοι καὶ ἀγαθὰ καὶ δίκαια, ταῦτα καὶ φιλοῦσιν, τὰ δὲ ἐναντία τούτων μισοῦσιν;
ΕΥΘ. πάνυ γε.
ΣΩ. ταὐτὰ δέ γε, ὡς σὺ φῄς, οἱ μὲν δίκαια ἡγοῦνται,
8aEuthyphron: Öyle.
Sokrates: Anlaşılan aynı şeyler tanrılar tarafından hem nefret ediliyor hem seviliyor; aynı şeyler hem tanrıların nefret ettiği hem tanrıların sevdiği şeyler oluyor.
Euthyphron: Öyle görünüyor.
Sokrates: Bu söze göre, Euthyphron, aynı şeyler hem dindarca hem dinsizce olur.
Euthyphron: Galiba.
Sokrates: Demek ki, şaşılası dostum, sorduğuma cevap vermedin. Ben aynı anda hem dindarca hem dinsizce olanı sormuyordum; oysa anlaşılan, tanrıların sevdiği ne varsa tanrıların nefret ettiği de oluyor.
οἱ δὲ ἄδικα, περὶ ἃ καὶ ἀμφισβητοῦντες στασιάζουσί τε καὶ πολεμοῦσιν ἀλλήλοις· ἆρα οὐχ οὕτω;
ΕΥΘ. οὕτω.
ΣΩ. ταὔτʼ ἄρα, ὡς ἔοικεν, μισεῖταί τε ὑπὸ τῶν θεῶν καὶ φιλεῖται, καὶ θεομισῆ τε καὶ θεοφιλῆ ταὔτʼ ἂν εἴη.
ΕΥΘ. ἔοικεν.
ΣΩ. καὶ ὅσια ἄρα καὶ ἀνόσια τὰ αὐτὰ ἂν εἴη, ὦ Εὐθύφρων, τούτῳ τῷ λόγῳ.
ΕΥΘ. κινδυνεύει.
ΣΩ. οὐκ ἄρα ὃ ἠρόμην ἀπεκρίνω, ὦ θαυμάσιε. οὐ γὰρ τοῦτό γε ἠρώτων, ὃ τυγχάνει ταὐτὸν ὂν ὅσιόν τε καὶ ἀνόσιον· ὃ δʼ ἂν θεοφιλὲς ᾖ καὶ θεομισές ἐστιν, ὡς ἔοικεν.
8bBu yüzden, Euthyphron, şimdi babanı cezalandırmakla yaptığın şey Zeus'un hoşuna gidip Kronos'la Uranos'u kızdırıyorsa, Hephaistos'un hoşuna gidip Hera'yı kızdırıyorsa şaşılacak bir şey olmaz; başka tanrılar da bu konuda birbirleriyle ayrı düşüyorsa onlar için de durum aynıdır.
Euthyphron: Ama sanırım, Sokrates, tanrılardan hiçbiri şu konuda ötekiyle ayrı düşmez: haksız yere birini öldüren ceza çekmelidir.
Sokrates: Öyle mi? Peki insanlardan, Euthyphron, haksız yere birini öldürenin ya da haksız yere başka bir şey yapanın ceza çekmemesi gerektiğini savunan birini hiç duydun mu?
ὥστε, ὦ Εὐθύφρων, ὃ σὺ νῦν ποιεῖς τὸν πατέρα κολάζων, οὐδὲν θαυμαστὸν εἰ τοῦτο δρῶν τῷ μὲν Διὶ προσφιλὲς ποιεῖς, τῷ δὲ Κρόνῳ καὶ τῷ Οὐρανῷ ἐχθρόν, καὶ τῷ μὲν Ἡφαίστῳ φίλον, τῇ δὲ Ἥρᾳ ἐχθρόν, καὶ εἴ τις ἄλλος τῶν θεῶν ἕτερος ἑτέρῳ διαφέρεται περὶ αὐτοῦ, καὶ ἐκείνοις κατὰ τὰ αὐτά.
ΕΥΘ. ἀλλʼ οἶμαι, ὦ Σώκρατες, περί γε τούτου τῶν θεῶν οὐδένα ἕτερον ἑτέρῳ διαφέρεσθαι, ὡς οὐ δεῖ δίκην διδόναι ἐκεῖνον ὃς ἂν ἀδίκως τινὰ ἀποκτείνῃ.
ΣΩ. τί δέ; ἀνθρώπων, ὦ Εὐθύφρων, ἤδη τινὸς ἤκουσας
8cEuthyphron: Hem de bunu savunmaktan hiç geri durmuyorlar, gerek başka yerlerde gerek mahkemelerde. Çok haksızlık ettikleri için cezadan kurtulmak adına yapmadıkları, söylemedikleri şey kalmıyor.
Sokrates: Haksızlık ettiklerini kabul ediyorlar mı, Euthyphron, ve kabul ettikleri hâlde yine de ceza çekmemeleri gerektiğini mi söylüyorlar?
Euthyphron: Yok, onu asla.
Sokrates: Demek ki yapmadıkları, söylemedikleri şey kalmıyor değil. Çünkü sanırım şunu söylemeye, bunu savunmaya cüret edemiyorlar: haksızlık ediyorlarsa bile ceza çekmeleri gerekmez. Sanırım haksızlık etmediklerini söylüyorlar, değil mi?
ἀμφισβητοῦντος ὡς τὸν ἀδίκως ἀποκτείναντα ἢ ἄλλο ἀδίκως ποιοῦντα ὁτιοῦν οὐ δεῖ δίκην διδόναι;
ΕΥΘ. οὐδὲν μὲν οὖν παύονται ταῦτα ἀμφισβητοῦντες καὶ ἄλλοθι καὶ ἐν τοῖς δικαστηρίοις· ἀδικοῦντες γὰρ πάμπολλα, πάντα ποιοῦσι καὶ λέγουσι φεύγοντες τὴν δίκην.
ΣΩ. ἦ καὶ ὁμολογοῦσιν, ὦ Εὐθύφρων, ἀδικεῖν, καὶ ὁμολογοῦντες ὅμως οὐ δεῖν φασὶ σφᾶς διδόναι δίκην;
ΕΥΘ. οὐδαμῶς τοῦτό γε.
ΣΩ. οὐκ ἄρα πᾶν γε ποιοῦσι καὶ λέγουσι· τοῦτο γὰρ οἶμαι οὐ τολμῶσι λέγειν οὐδʼ ἀμφισβητεῖν, ὡς οὐχὶ εἴπερ
8dEuthyphron: Doğru söylüyorsun.
Sokrates: Demek ki haksızlık edenin ceza çekmesi gerekmediğini savunmuyorlar; belki de tartıştıkları şey, haksızlık edenin kim olduğu, ne yaptığı ve ne zaman yaptığıdır.
Euthyphron: Doğru söylüyorsun.
Sokrates: Tanrıların başına da tam bu gelmiyor mu? Senin dediğin gibi adil ve haksız olan konusunda çekişiyorlarsa, kimi ötekilerin haksızlık ettiğini söylüyor, kimi etmediğini. Çünkü, şaşılası dostum, tanrılardan da insanlardan da hiç kimse haksızlık edenin ceza çekmesi gerekmediğini söylemeye cüret edemez.
ἀδικοῦσί γε δοτέον δίκην, ἀλλʼ οἶμαι οὔ φασιν ἀδικεῖν· ἦ γάρ;
ΕΥΘ. ἀληθῆ λέγεις.
ΣΩ. οὐκ ἄρα ἐκεῖνό γε ἀμφισβητοῦσιν, ὡς οὐ τὸν ἀδικοῦντα δεῖ διδόναι δίκην, ἀλλʼ ἐκεῖνο ἴσως ἀμφισβητοῦσιν, τὸ τίς ἐστιν ὁ ἀδικῶν καὶ τί δρῶν καὶ πότε.
ΕΥΘ. ἀληθῆ λέγεις.
ΣΩ. οὐκοῦν αὐτά γε ταῦτα καὶ οἱ θεοὶ πεπόνθασιν, εἴπερ στασιάζουσι περὶ τῶν δικαίων καὶ ἀδίκων ὡς ὁ σὸς λόγος, καὶ οἱ μέν φασιν ἀλλήλους ἀδικεῖν, οἱ δὲ οὔ φασιν; ἐπεὶ ἐκεῖνό γε δήπου, ὦ θαυμάσιε, οὐδεὶς οὔτε θεῶν οὔτε
8eEuthyphron: Evet, Sokrates, ana hatlarıyla doğru söylüyorsun.
Sokrates: Ama sanırım, Euthyphron, tartışanlar, insanlar da tanrılar da (tanrılar gerçekten tartışıyorsa), yapılan işleri tek tek tartışıyorlar. Bir eylem hakkında ayrı düşüp kimi onun adil biçimde yapıldığını, kimi haksız yere yapıldığını söylüyor; öyle değil mi?
Euthyphron: Elbette.
ἀνθρώπων τολμᾷ λέγειν, ὡς οὐ τῷ γε ἀδικοῦντι δοτέον δίκην.
ΕΥΘ. ναί, τοῦτο μὲν ἀληθὲς λέγεις, ὦ Σώκρατες, τό γε κεφάλαιον.
ΣΩ. ἀλλʼ ἕκαστόν γε οἶμαι, ὦ Εὐθύφρων, τῶν πραχθέντων ἀμφισβητοῦσιν οἱ ἀμφισβητοῦντες, καὶ ἄνθρωποι καὶ θεοί, εἴπερ ἀμφισβητοῦσιν θεοί· πράξεώς τινος πέρι διαφερόμενοι οἱ μὲν δικαίως φασὶν αὐτὴν πεπρᾶχθαι, οἱ δὲ ἀδίκως· ἆρʼ οὐχ οὕτω;
ΕΥΘ. πάνυ γε.
9aSokrates: Haydi, sevgili Euthyphron, beni de aydınlat da daha bilge olayım: bütün tanrıların o adamın haksız yere öldüğünü düşündüğüne dair kanıtın ne? Gündelikçi olarak çalışırken katil olmuş, öldürdüğü kişinin efendisi tarafından bağlanmış, onu bağlayan da ne yapılması gerektiğini yorumculardan öğrenemeden bağlar yüzünden ölüp gitmiş biri bu. Böyle biri için oğlun babasını kovuşturması, onu cinayetle suçlaması doğru mudur? Haydi, bütün tanrıların bu eylemi her şeyden çok doğru saydığını bana açıkça göstermeye çalış. Bunu bana yeterince gösterirsen bilgeliğini övmekten hiç vazgeçmem.
ΣΩ. ἴθι νυν, ὦ φίλε Εὐθύφρων, δίδαξον καὶ ἐμέ, ἵνα σοφώτερος γένωμαι, τί σοι τεκμήριόν ἐστιν ὡς πάντες θεοὶ ἡγοῦνται ἐκεῖνον ἀδίκως τεθνάναι, ὃς ἂν θητεύων ἀνδροφόνος γενόμενος, συνδεθεὶς ὑπὸ τοῦ δεσπότου τοῦ ἀποθανόντος, φθάσῃ τελευτήσας διὰ τὰ δεσμὰ πρὶν τὸν συνδήσαντα παρὰ τῶν ἐξηγητῶν περὶ αὐτοῦ πυθέσθαι τί χρὴ ποιεῖν, καὶ ὑπὲρ τοῦ τοιούτου δὴ ὀρθῶς ἔχει ἐπεξιέναι καὶ ἐπισκήπτεσθαι φόνου τὸν ὑὸν τῷ πατρί; ἴθι, περὶ τούτων πειρῶ τί μοι
9bEuthyphron: Belki de bu az iş değil, Sokrates; yine de sana gayet açık gösterebilirim.
Sokrates: Anlıyorum: beni yargıçlardan daha kalın kafalı buluyorsun. Çünkü onlara bu işlerin haksız olduğunu, bütün tanrıların böyle şeylerden nefret ettiğini besbelli göstereceksin.
Euthyphron: Hem de gayet açık, Sokrates; yeter ki konuşurken beni dinlesinler.
σαφὲς ἐνδείξασθαι ὡς παντὸς μᾶλλον πάντες θεοὶ ἡγοῦνται ὀρθῶς ἔχειν ταύτην τὴν πρᾶξιν· κἄν μοι ἱκανῶς ἐνδείξῃ, ἐγκωμιάζων σε ἐπὶ σοφίᾳ οὐδέποτε παύσομαι.
ΕΥΘ. ἀλλʼ ἴσως οὐκ ὀλίγον ἔργον ἐστίν, ὦ Σώκρατες, ἐπεὶ πάνυ γε σαφῶς ἔχοιμι ἂν ἐπιδεῖξαί σοι.
ΣΩ. μανθάνω· ὅτι σοι δοκῶ τῶν δικαστῶν δυσμαθέστερος εἶναι, ἐπεὶ ἐκείνοις γε ἐνδείξῃ δῆλον ὅτι ὡς ἄδικά τέ ἐστιν καὶ οἱ θεοὶ ἅπαντες τὰ τοιαῦτα μισοῦσιν.
ΕΥΘ. πάνυ γε σαφῶς, ὦ Σώκρατες, ἐάνπερ ἀκούωσί γέ μου λέγοντος.
9cSokrates: Dinlerler, iyi konuştuğun kanısını uyandırırsan. Ama sen konuşurken aklıma bir şey geldi, kendi kendime düşünüyorum: Euthyphron bana bütün tanrıların böyle bir ölümü haksız saydığını ne kadar iyi öğretirse öğretsin, dindarlığın ve dinsizliğin ne olduğunu ondan öğrenmiş olur muyum? Bu iş, anlaşılan, tanrıların nefret ettiği bir iş olabilir; ama dindarca olanla olmayanın bununla tarif edilmediğini demin gördük, çünkü tanrıların nefret ettiği şeyin tanrıların sevdiği şey de olduğu ortaya çıktı. Bu yüzden, Euthyphron, bu noktayı sana bağışlıyorum: istersen bütün tanrılar onu haksız saysın, hepsi ondan nefret etsin.
ΣΩ. ἀλλʼ ἀκούσονται. ἐάνπερ εὖ δοκῇς λέγειν. τόδε δέ σου ἐνενόησα ἅμα λέγοντος καὶ πρὸς ἐμαυτὸν σκοπῶ· εἰ ὅτι μάλιστά με Εὐθύφρων διδάξειεν ὡς οἱ θεοὶ ἅπαντες τὸν τοιοῦτον θάνατον ἡγοῦνται ἄδικον εἶναι, τί μᾶλλον ἐγὼ μεμάθηκα παρʼ Εὐθύφρονος τί ποτʼ ἐστὶν τὸ ὅσιόν τε καὶ τὸ ἀνόσιον; θεομισὲς μὲν γὰρ τοῦτο τὸ ἔργον, ὡς ἔοικεν, εἴη ἄν. ἀλλὰ γὰρ οὐ τούτῳ ἐφάνη ἄρτι ὡρισμένα τὸ ὅσιον καὶ μή· τὸ γὰρ θεομισὲς ὂν καὶ θεοφιλὲς ἐφάνη. ὥστε τούτου μὲν ἀφίημί σε, ὦ Εὐθύφρων· εἰ βούλει, πάντες αὐτὸ
9dPeki sözümüzü şimdi şöyle düzeltiyoruz: bütün tanrıların nefret ettiği şey dinsizcedir, hepsinin sevdiği dindarcadır; kimisinin sevip kimisinin nefret ettiği ise ya ikisinden hiçbiri değildir ya da ikisi birden. Dindarlıkla dinsizliği bundan sonra böyle tarif etmemizi ister misin?
Euthyphron: Ne engel var ki, Sokrates?
Sokrates: Benim açımdan hiçbir engel yok, Euthyphron. Ama sen kendi payına bak: bunu temel alırsan, bana söz verdiğin şeyi bu yolla en kolay biçimde öğretebilecek misin?
ἡγείσθων θεοὶ ἄδικον καὶ πάντες μισούντων. ἀλλʼ ἆρα τοῦτο ὃ νῦν ἐπανορθούμεθα ἐν τῷ λόγῳ—ὡς ὃ μὲν ἂν πάντες οἱ θεοὶ μισῶσιν ἀνόσιόν ἐστιν, ὃ δʼ ἂν φιλῶσιν, ὅσιον· ὃ δʼ ἂν οἱ μὲν φιλῶσιν οἱ δὲ μισῶσιν, οὐδέτερα ἢ ἀμφότερα—ἆρʼ οὕτω βούλει ἡμῖν ὡρίσθαι νῦν περὶ τοῦ ὁσίου καὶ τοῦ ἀνοσίου;
ΕΥΘ. τί γὰρ κωλύει, ὦ Σώκρατες;γ
ΣΩ. οὐδὲν ἐμέ γε, ὦ Εὐθύφρων, ἀλλὰ σὺ δὴ τὸ σὸν σκόπει, εἰ τοῦτο ὑποθέμενος οὕτω ῥᾷστά με διδάξεις ὃ ὑπέσχου.
9eEuthyphron: Ben de derim ki dindarca olan bütün tanrıların sevdiği şeydir; zıttı, yani bütün tanrıların nefret ettiği şey de dinsizcedir.
Sokrates: Peki bunu da inceleyelim mi, Euthyphron, iyi söylenmiş mi diye? Yoksa geçip gidelim mi; kendi sözümüzü de başkalarınınkini de böyle kabul edip, biri bir şeyin öyle olduğunu söyler söylemez ona katılalım mı? Yoksa söyleyenin ne söylediğini incelemek mi gerek?
Euthyphron: İncelemek gerek. Yine de ben bunun şimdi iyi söylendiğini düşünüyorum.
ΕΥΘ. ἀλλʼ ἔγωγε φαίην ἂν τοῦτο εἶναι τὸ ὅσιον ὃ ἂν πάντες οἱ θεοὶ φιλῶσιν, καὶ τὸ ἐναντίον, ὃ ἂν πάντες θεοὶ μισῶσιν, ἀνόσιον.
ΣΩ. οὐκοῦν ἐπισκοπῶμεν αὖ τοῦτο, ὦ Εὐθύφρων, εἰ καλῶς λέγεται, ἢ ἐῶμεν καὶ οὕτω ἡμῶν τε αὐτῶν ἀποδεχώμεθα καὶ τῶν ἄλλων, ἐὰν μόνον φῇ τίς τι ἔχειν οὕτω συγχωροῦντες ἔχειν; ἢ σκεπτέον τί λέγει ὁ λέγων;
ΕΥΘ. σκεπτέον· οἶμαι μέντοι ἔγωγε τοῦτο νυνὶ καλῶς λέγεσθαι.
10aSokrates: Belki birazdan daha iyi anlarız, azizim. Şunu bir düşün: Dindarca olan, dindarca olduğu için mi tanrılar tarafından seviliyor, yoksa sevildiği için mi dindarca?
Euthyphron: Ne demek istediğini anlamıyorum, Sokrates.
Sokrates: Daha açık anlatmaya çalışayım. "Taşınan" ve "taşıyan", "götürülen" ve "götüren", "görülen" ve "gören" diye konuşuruz. Bütün bu türden şeylerin birbirinden farklı olduğunu, hangi bakımdan farklı olduklarını da anlıyor musun?
Euthyphron: Anlıyorum sanırım.
Sokrates: Peki "sevilen" diye bir şey de var, ondan farklı olarak da "seven", değil mi?
Euthyphron: Elbette.
ΣΩ. τάχʼ, ὠγαθέ, βέλτιον εἰσόμεθα. ἐννόησον γὰρ τὸ τοιόνδε· ἆρα τὸ ὅσιον ὅτι ὅσιόν ἐστιν φιλεῖται ὑπὸ τῶν θεῶν, ἢ ὅτι φιλεῖται ὅσιόν ἐστιν;
ΕΥΘ. οὐκ οἶδʼ ὅτι λέγεις, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. ἀλλʼ ἐγὼ πειράσομαι σαφέστερον φράσαι. λέγομέν τι φερόμενον καὶ φέρον καὶ ἀγόμενον καὶ ἄγον καὶ ὁρώμενον καὶ ὁρῶν καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα μανθάνεις ὅτι ἕτερα ἀλλήλων ἐστὶ καὶ ᾗ ἕτερα;
ΕΥΘ. ἔγωγέ μοι δοκῶ μανθάνειν.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ φιλούμενόν τί ἐστιν καὶ τούτου ἕτερον τὸ φιλοῦν;
ΕΥΘ. πῶς γὰρ οὔ;
10bSokrates: Söyle bakalım: Taşınan şey, taşındığı için mi taşınan bir şeydir, yoksa başka bir sebepten mi?
Euthyphron: Hayır, bu sebepten.
Sokrates: Götürülen de götürüldüğü için, görülen de görüldüğü için öyledir, değil mi?
Euthyphron: Kesinlikle.
Sokrates: Demek bir şey görülen bir şey olduğu için görülmüyor; tam tersine, görüldüğü için görülen bir şey oluyor. Götürülen bir şey olduğu için götürülmüyor, götürüldüğü için götürülen bir şey oluyor; taşınan bir şey olduğu için taşınmıyor, taşındığı için taşınan bir şey oluyor. Ne demek istediğim artık açık mı, Euthyphron?
ΣΩ. λέγε δή μοι, πότερον τὸ φερόμενον διότι φέρεται φερόμενόν ἐστιν, ἢ διʼ ἄλλο τι;γ
ΕΥΘ. οὔκ, ἀλλὰ διὰ τοῦτο.
ΣΩ. καὶ τὸ ἀγόμενον δὴ διότι ἄγεται, καὶ τὸ ὁρώμενον διότι ὁρᾶται;
ΕΥΘ. πάνυ γε.
ΣΩ. οὐκ ἄρα διότι ὁρώμενόν γέ ἐστιν, διὰ τοῦτο ὁρᾶται, ἀλλὰ τὸ ἐναντίον διότι ὁρᾶται, διὰ τοῦτο ὁρώμενον· οὐδὲ διότι ἀγόμενόν ἐστιν, διὰ τοῦτο ἄγεται, ἀλλὰ διότι ἄγεται, διὰ τοῦτο ἀγόμενον· οὐδὲ διότι φερόμενον φέρεται, ἀλλὰ διότι φέρεται φερόμενον. ἆρα κατάδηλον, ὦ Εὐθύφρων, ὃ
10cŞunu demek istiyorum: Bir şey meydana geliyorsa ya da bir etkiye uğruyorsa, meydana gelen bir şey olduğu için meydana gelmez; meydana geldiği için meydana gelen bir şeydir. Etkiye uğrayan bir şey olduğu için etkiye uğramaz; etkiye uğradığı için etkiye uğrayan bir şeydir. Buna katılmıyor musun?
Euthyphron: Katılıyorum.
Sokrates: Sevilen de ya meydana gelen bir şeydir ya da birinden bir etkiye uğrayan bir şey, öyle değil mi?
Euthyphron: Kesinlikle.
Sokrates: O hâlde bu da öncekiler gibidir: Sevilen bir şey olduğu için onu sevenler tarafından sevilmez; sevildiği için sevilen bir şeydir, değil mi?
Euthyphron: Zorunlu olarak.
βούλομαι λέγειν; βούλομαι δὲ τόδε, ὅτι εἴ τι γίγνεται ἤ τι πάσχει, οὐχ ὅτι γιγνόμενόν ἐστι γίγνεται, ἀλλʼ ὅτι γίγνεται γιγνόμενόν ἐστιν· οὐδʼ ὅτι πάσχον ἐστὶ πάσχει, ἀλλʼ ὅτι πάσχει πάσχον ἐστίν· ἢ οὐ συγχωρεῖς οὕτω;
ΕΥΘ. ἔγωγε.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ τὸ φιλούμενον ἢ γιγνόμενόν τί ἐστιν ἢ πάσχον τι ὑπό του;
ΕΥΘ. πάνυ γε.
ΣΩ. καὶ τοῦτο ἄρα οὕτως ἔχει ὥσπερ τὰ πρότερα· οὐχ ὅτι φιλούμενόν ἐστιν φιλεῖται ὑπὸ ὧν φιλεῖται, ἀλλʼ ὅτι φιλεῖται φιλούμενον;
ΕΥΘ. ἀνάγκη.
10dSokrates: Peki dindarca olan hakkında ne diyoruz, Euthyphron? Senin sözüne göre bütün tanrılar tarafından sevilen bir şey değil mi?
Euthyphron: Evet.
Sokrates: Dindarca olduğu için mi, yoksa başka bir sebepten mi?
Euthyphron: Hayır, bu sebepten.
Sokrates: Demek dindarca olduğu için seviliyor; sevildiği için dindarca olmuyor?
Euthyphron: Öyle görünüyor.
Sokrates: Öte yandan bir şey, tanrılar tarafından sevildiği için sevilen bir şey, yani "tanrılarca sevilen" olur.
Euthyphron: Nasıl olmasın?
Sokrates: O hâlde tanrılarca sevilen dindarca olan değildir, Euthyphron; dindarca olan da senin dediğin gibi tanrılarca sevilen değildir. Bunlar birbirinden farklı şeylerdir.
ΣΩ. τί δὴ οὖν λέγομεν περὶ τοῦ ὁσίου, ὦ Εὐθύφρων; ἄλλο τι φιλεῖται ὑπὸ θεῶν πάντων, ὡς ὁ σὸς λόγος;γ
ΕΥΘ. ναί.
ΣΩ. ἆρα διὰ τοῦτο, ὅτι ὅσιόν ἐστιν, ἢ διʼ ἄλλο τι;
ΕΥΘ. οὔκ, ἀλλὰ διὰ τοῦτο.
ΣΩ. διότι ἄρα ὅσιόν ἐστιν φιλεῖται, ἀλλʼ οὐχ ὅτι φιλεῖται, διὰ τοῦτο ὅσιόν ἐστιν;
ΕΥΘ. ἔοικεν.
ΣΩ. ἀλλὰ μὲν δὴ διότι γε φιλεῖται ὑπὸ θεῶν φιλούμενόν ἐστι καὶ θεοφιλές.
ΕΥΘ. πῶς γὰρ οὔ;
ΣΩ. οὐκ ἄρα τὸ θεοφιλὲς ὅσιόν ἐστιν, ὦ Εὐθύφρων, οὐδὲ τὸ ὅσιον θεοφιλές, ὡς σὺ λέγεις, ἀλλʼ ἕτερον τοῦτο τούτου.
10eEuthyphron: Nasıl yani, Sokrates?
Sokrates: Çünkü dindarca olanın dindarca olduğu için sevildiğinde, sevildiği için dindarca olmadığında anlaştık; öyle değil mi?
Euthyphron: Evet.
Sokrates: Tanrılarca sevilen ise tanrılar tarafından sevildiği için, yani tam da bu sevilmeyle tanrılarca sevilendir; tanrılarca sevilen olduğu için sevilmez.
Euthyphron: Doğru söylüyorsun.
Sokrates: Oysa tanrılarca sevilenle dindarca olan aynı şey olsaydı, sevgili Euthyphron, dindarca olan dindarca olduğu için seviliyorsa tanrılarca sevilen de tanrılarca sevilen olduğu için sevilirdi; tanrılarca sevilen tanrılar tarafından sevildiği için tanrılarca sevilen ise, dindarca olan da sevildiği için dindarca olurdu.
ΕΥΘ. πῶς δή, ὦ Σώκρατες;γ
ΣΩ. ὅτι ὁμολογοῦμεν τὸ μὲν ὅσιον διὰ τοῦτο φιλεῖσθαι, ὅτι ὅσιόν ἐστιν, ἀλλʼ οὐ διότι φιλεῖται ὅσιον εἶναι· ἦ γάρ;
ΕΥΘ. ναί.
ΣΩ. τὸ δέ γε θεοφιλὲς ὅτι φιλεῖται ὑπὸ θεῶν, αὐτῷ τούτῳ τῷ φιλεῖσθαι θεοφιλὲς εἶναι, ἀλλʼ οὐχ ὅτι θεοφιλές, διὰ τοῦτο φιλεῖσθαι.
ΕΥΘ. ἀληθῆ λέγεις.
ΣΩ. ἀλλʼ εἴ γε ταὐτὸν ἦν, ὦ φίλε Εὐθύφρων, τὸ θεοφιλὲς καὶ τὸ ὅσιον, εἰ μὲν διὰ τὸ ὅσιον εἶναι ἐφιλεῖτο τὸ
11aAma görüyorsun ki bu ikisinde durum tam tersi; demek ki birbirlerinden bütünüyle farklılar. Biri sevildiği için sevilecek türden bir şeydir; öteki sevilecek türden bir şey olduğu için sevilir. Öyle görünüyor ki Euthyphron, sana dindarca olanın ne olduğu sorulduğunda onun ousia'sını bana açıklamak istemiyorsun da onunla ilgili bir hâl söylüyorsun: dindarca olanın başına gelen bir şeyi, yani bütün tanrılar tarafından sevilmeyi.
ὅσιον, καὶ διὰ τὸ θεοφιλὲς εἶναι ἐφιλεῖτο ἂν τὸ θεοφιλές, εἰ δὲ διὰ τὸ φιλεῖσθαι ὑπὸ θεῶν τὸ θεοφιλὲς θεοφιλὲς ἦν, καὶ τὸ ὅσιον ἂν διὰ τὸ φιλεῖσθαι ὅσιον ἦν· νῦν δὲ ὁρᾷς ὅτι ἐναντίως ἔχετον, ὡς παντάπασιν ἑτέρω ὄντε ἀλλήλων. τὸ μὲν γάρ, ὅτι φιλεῖται, ἐστὶν οἷον φιλεῖσθαι· τὸ δʼ ὅτι ἐστὶν οἷον φιλεῖσθαι, διὰ τοῦτο φιλεῖται. καὶ κινδυνεύεις, ὦ Εὐθύφρων, ἐρωτώμενος τὸ ὅσιον ὅτι ποτʼ ἐστίν, τὴν μὲν οὐσίαν μοι αὐτοῦ οὐ βούλεσθαι δηλῶσαι, πάθος δέ τι περὶ αὐτοῦ λέγειν, ὅτι πέπονθε τοῦτο τὸ ὅσιον, φιλεῖσθαι ὑπὸ πάντων
11bAma ne olduğunu henüz söylemedin. İstersen bunu benden saklama, baştan bir daha söyle: Dindarca olan nedir de tanrılar tarafından seviliyor ya da başına başka ne geliyorsa geliyor? Bu konuda ayrışacak değiliz. Sen gönülden söyle: Dindarca olan nedir, dinsizce olan nedir?
Euthyphron: Ama Sokrates, aklımdakini sana nasıl söyleyeceğimi bilmiyorum. Ortaya ne koyarsak koyalım, nasılsa hep etrafımızda dönüp duruyor; yerleştirdiğimiz yerde durmak istemiyor.
Sokrates: Söylediklerin, Euthyphron, atamız Daidalos'un işlerine benziyor.
θεῶν· ὅτι δὲ ὄν, οὔπω εἶπες. εἰ οὖν σοι φίλον, μή με ἀποκρύψῃ ἀλλὰ πάλιν εἰπὲ ἐξ ἀρχῆς τί ποτε ὂν τὸ ὅσιον εἴτε φιλεῖται ὑπὸ θεῶν εἴτε ὁτιδὴ πάσχει—οὐ γὰρ περὶ τούτου διοισόμεθα—ἀλλʼ εἰπὲ προθύμως τί ἐστιν τό τε ὅσιον καὶ τὸ ἀνόσιον;
ΕΥΘ. ἀλλʼ, ὦ Σώκρατες, οὐκ ἔχω ἔγωγε ὅπως σοι εἴπω ὃ νοῶ· περιέρχεται γάρ πως ἡμῖν ἀεὶ ὃ ἂν προθώμεθα καὶ οὐκ ἐθέλει μένειν ὅπου ἂν ἱδρυσώμεθα αὐτό.
ΣΩ. τοῦ ἡμετέρου προγόνου, ὦ Εὐθύφρων, ἔοικεν εἶναι
11cBunları ben söyleseydim, ileri ben sürseydim, belki benimle alay ederdin: Ben de onun soyundan geldiğim için sözle ortaya koyduğum eserler kaçıp gidiyor, kim nereye koyarsa orada durmak istemiyor diye. Ama bu varsayımlar senin; o yüzden başka bir şaka gerek. Çünkü senin de gördüğün gibi, bunlar senin için yerinde durmak istemiyor.
Euthyphron: Bana kalırsa, Sokrates, söylenenler aşağı yukarı aynı şakayı hak ediyor. Onlara bu dönüp dolaşmayı, aynı yerde durmamayı veren ben değilim; bence Daidalos sensin. Bana kalsa bunlar olduğu yerde dururdu.
Δαιδάλου τὰ ὑπὸ σοῦ λεγόμενα. καὶ εἰ μὲν αὐτὰ ἐγὼ ἔλεγον καὶ ἐτιθέμην, ἴσως ἄν με ἐπέσκωπτες ὡς ἄρα καὶ ἐμοὶ κατὰ τὴν ἐκείνου συγγένειαν τὰ ἐν τοῖς λόγοις ἔργα ἀποδιδράσκει καὶ οὐκ ἐθέλει μένειν ὅπου ἄν τις αὐτὰ θῇ· νῦν δὲ σαὶ γὰρ αἱ ὑποθέσεις εἰσίν. ἄλλου δή τινος δεῖ σκώμματος· οὐ γὰρ ἐθέλουσι σοὶ μένειν, ὡς καὶ αὐτῷ σοι δοκεῖ.
ΕΥΘ. ἐμοὶ δὲ δοκεῖ σχεδόν τι τοῦ αὐτοῦ σκώμματος, ὦ Σώκρατες, δεῖσθαι τὰ λεγόμενα· τὸ γὰρ περιιέναι αὐτοῖς τοῦτο καὶ μὴ μένειν ἐν τῷ αὐτῷ οὐκ ἐγώ εἰμι ὁ ἐντιθείς,
11dSokrates: Öyleyse dostum, galiba tekhnē'mde o adamı şu kadarıyla geçtim: O yalnız kendi eserlerini yerinde durmaz kılıyordu, ben ise görünüşe göre kendiminkilerin yanında başkalarınınkini de. Tekhnē'min en ince yanı da şu: İstemeden bilgeyim. Çünkü sözlerimin yerinde durmasını, sarsılmadan sabit kalmasını, Daidalos'un bilgeliğinin üstüne bir de Tantalos'un servetine sahip olmaya tercih ederdim.
ἀλλὰ σύ μοι δοκεῖς ὁ Δαίδαλος, ἐπεὶ ἐμοῦ γε ἕνεκα ἔμενεν ἂν ταῦτα οὕτως.
ΣΩ. κινδυνεύω ἄρα, ὦ ἑταῖρε, ἐκείνου τοῦ ἀνδρὸς δεινότερος γεγονέναι τὴν τέχνην τοσούτῳ, ὅσῳ ὁ μὲν τὰ αὑτοῦ μόνα ἐποίει οὐ μένοντα, ἐγὼ δὲ πρὸς τοῖς ἐμαυτοῦ, ὡς ἔοικε, καὶ τὰ ἀλλότρια. καὶ δῆτα τοῦτό μοι τῆς τέχνης ἐστὶ κομψότατον, ὅτι ἄκων εἰμὶ σοφός· ἐβουλόμην γὰρ ἄν μοι τοὺς λόγους μένειν καὶ ἀκινήτως ἱδρῦσθαι μᾶλλον ἢ πρὸς τῇ
11eAma bu kadarı yeter. Madem sen nazlanıyorsun, bana dindarca olanı nasıl öğretebileceğini bulman için ben de seninle birlikte gayret edeyim. Hemen pes etme. Bak bakalım, dindarca olan her şeyin adil olması sana zorunlu görünmüyor mu?
Euthyphron: Görünüyor.
Sokrates: Peki adil olan her şey de dindarca mıdır? Yoksa dindarca olan her şey adildir ama adil olanın hepsi dindarca değildir; bir kısmı dindarcadır, bir kısmı başka bir şey mi?
Δαιδάλου σοφίᾳ τὰ Ταντάλου χρήματα γενέσθαι. καὶ τούτων μὲν ἅδην· ἐπειδὴ δέ μοι δοκεῖς σὺ τρυφᾶν, αὐτός σοι συμπροθυμήσομαι [δεῖξαι] ὅπως ἄν με διδάξῃς περὶ τοῦ ὁσίου. καὶ μὴ προαποκάμῃς· ἰδὲ γὰρ εἰ οὐκ ἀναγκαῖόν σοι δοκεῖ δίκαιον εἶναι πᾶν τὸ ὅσιον.
ΕΥΘ. ἔμοιγε.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν καὶ πᾶν τὸ δίκαιον ὅσιον; ἢ τὸ μὲν ὅσιον
12aEuthyphron: Söylediklerini izleyemiyorum, Sokrates.
Sokrates: Oysa benden ne kadar gençsen en az o kadar da bilgesin. Ama dediğim gibi, bilgeliğinin zenginliği yüzünden nazlanıyorsun. Hadi, mübarek adam, biraz kendini zorla; söylediğimi kavramak hiç de zor değil. Şair ne yazdıysa ben onun tersini söylüyorum; şu dizeleri yazan şair: Bunları yapmış, bütün bunları büyütmüş olan Zeus'a *sitem etmek istemez; çünkü korkunun olduğu yerde utanç da vardır.*
πᾶν δίκαιον, τὸ δὲ δίκαιον οὐ πᾶν ὅσιον, ἀλλὰ τὸ μὲν αὐτοῦ ὅσιον, τὸ δέ τι καὶ ἄλλο;
ΕΥΘ. οὐχ ἕπομαι, ὦ Σώκρατες, τοῖς λεγομένοις.
ΣΩ. καὶ μὴν νεώτερός γέ μου εἶ οὐκ ἔλαττον ἢ ὅσῳ σοφώτερος· ἀλλʼ, ὃ λέγω, τρυφᾷς ὑπὸ πλούτου τῆς σοφίας. ἀλλʼ, ὦ μακάριε, σύντεινε σαυτόν· καὶ γὰρ οὐδὲ χαλεπὸν κατανοῆσαι ὃ λέγω. λέγω γὰρ δὴ τὸ ἐναντίον ἢ ὁ ποιητὴς ἐποίησεν ὁ ποιήσας—Ζῆνα δὲ τὸν [θʼ] ἔρξαντα καὶ ὃς τάδε πάντʼ ἐφύτευσεν
12bBen işte bu şairle aynı fikirde değilim. Nerede ayrıldığımı söyleyeyim mi?
Euthyphron: Elbette.
Sokrates: Bana öyle gelmiyor ki "korkunun olduğu yerde utanç da" olsun. Çünkü bana kalırsa birçok insan hastalıktan, yoksulluktan ve bunun gibi pek çok şeyden korkar; ama korktukları bu şeylerden hiç utanmaz. Sana da öyle gelmiyor mu?
Euthyphron: Elbette.
Sokrates: Ama "utancın olduğu yerde korku da" vardır. Bir şeyden utanan, bir işten mahcup olan herhangi biri, aynı zamanda kötülükle anılmaktan korkmaz, çekinmez mi?
οὐκ ἐθέλει νεικεῖν· ἵνα γὰρ δέος ἔνθα καὶ αἰδώς. Stasinus Cypria Fr. 20ἐγὼ οὖν τούτῳ διαφέρομαι τῷ ποιητῇ. εἴπω σοι ὅπῃ;
ΕΥΘ. πάνυ γε.
ΣΩ. οὐ δοκεῖ μοι εἶναι ἵνα δέος ἔνθα καὶ αἰδώς πολλοὶ γάρ μοι δοκοῦσι καὶ νόσους καὶ πενίας καὶ ἄλλα πολλὰ τοιαῦτα δεδιότες δεδιέναι μέν, αἰδεῖσθαι δὲ μηδὲν ταῦτα ἃ δεδίασιν· οὐ καὶ σοὶ δοκεῖ;
ΕΥΘ. πάνυ γε.
ΣΩ. ἀλλʼ ἵνα γε αἰδὼς ἔνθα καὶ δέος εἶναι· ἐπεὶ ἔστιν ὅστις αἰδούμενός τι πρᾶγμα καὶ αἰσχυνόμενος οὐ πεφόβηταί
12cEuthyphron: Korkar elbette.
Sokrates: Demek "korkunun olduğu yerde utanç da vardır" demek doğru değil; doğrusu "utancın olduğu yerde korku da vardır", ama korkunun olduğu her yerde utanç yoktur. Çünkü bence korku utançtan daha geniştir: Tek sayı sayının bir parçası olduğu gibi, utanç da korkunun bir parçasıdır. Yani sayının olduğu her yerde tek sayı yoktur, ama tek sayının olduğu yerde sayı da vardır. Şimdi izleyebiliyorsun herhalde?
Euthyphron: Elbette.
Sokrates: İşte orada da buna benzer bir şey kastederek soruyordum: Adil olanın olduğu yerde dindarca olan da var mıdır? Yoksa dindarca olanın olduğu yerde adil olan da vardır, ama adil olanın olduğu her yerde dindarca olan yoktur, çünkü dindarca olan adil olanın bir parçasıdır?
τε καὶ δέδοικεν ἅμα δόξαν πονηρίας;
ΕΥΘ. δέδοικε μὲν οὖν.
ΣΩ. οὐκ ἄρʼ ὀρθῶς ἔχει λέγειν· ἵνα γὰρ δέος ἔνθα καὶ αἰδώς, ἀλλʼ ἵνα μὲν αἰδὼς ἔνθα καὶ δέος, οὐ μέντοι ἵνα γε δέος πανταχοῦ αἰδώς· ἐπὶ πλέον γὰρ οἶμαι δέος αἰδοῦς. μόριον γὰρ αἰδὼς δέους ὥσπερ ἀριθμοῦ περιττόν, ὥστε οὐχ ἵναπερ ἀριθμὸς ἔνθα καὶ περιττόν, ἵνα δὲ περιττὸν ἔνθα καὶ ἀριθμός. ἕπῃ γάρ που νῦν γε;
ΕΥΘ. πάνυ γε.
ΣΩ. τὸ τοιοῦτον τοίνυν καὶ ἐκεῖ λέγων ἠρώτων· ἆρα ἵνα
12dBöyle mi diyelim, yoksa sana başka türlü mü görünüyor?
Euthyphron: Hayır, böyle. Bence doğru söylüyorsun.
Sokrates: Şimdi bundan sonrasına bak. Dindarca olan adil olanın bir parçasıysa, görünüşe göre dindarca olanın adil olanın hangi parçası olduğunu bulmamız gerekiyor. Sen bana az önce konuştuğumuz şeylerden birini sorsaydın, mesela çift sayının sayının hangi parçası olduğunu, bu sayının ne sayı olduğunu, "çeşitkenar" değil "ikizkenar" [yani iki eşit parçaya bölünebilen] sayıdır derdim. Sence de öyle değil mi?
Euthyphron: Bana da öyle geliyor.
δίκαιον ἔνθα καὶ ὅσιον; ἢ ἵνα μὲν ὅσιον ἔνθα καὶ δίκαιον, ἵνα δὲ δίκαιον οὐ πανταχοῦ ὅσιον· μόριον γὰρ τοῦ δικαίου τὸ ὅσιον; οὕτω φῶμεν ἢ ἄλλως σοι δοκεῖ;
ΕΥΘ. οὔκ, ἀλλʼ οὕτω. φαίνῃ γάρ μοι ὀρθῶς λέγειν.
ΣΩ. ὅρα δὴ τὸ μετὰ τοῦτο. εἰ γὰρ μέρος τὸ ὅσιον τοῦ δικαίου, δεῖ δὴ ἡμᾶς, ὡς ἔοικεν, ἐξευρεῖν τὸ ποῖον μέρος ἂν εἴη τοῦ δικαίου τὸ ὅσιον. εἰ μὲν οὖν σύ με ἠρώτας τι τῶν νυνδή, οἷον ποῖον μέρος ἐστὶν ἀριθμοῦ τὸ ἄρτιον καὶ τίς ὢν τυγχάνει οὗτος ὁ ἀριθμός, εἶπον ἂν ὅτι ὃς ἂν μὴ σκαληνὸς ᾖ ἀλλʼ ἰσοσκελής· ἢ οὐ δοκεῖ σοι;
ΕΥΘ. ἔμοιγε.
12eSokrates: Sen de bana böylece dindarca olanın adil olanın hangi parçası olduğunu öğretmeye çalış. Böylece Meletos'a da artık bize haksızlık etmemesini, bizi dine saygısızlıkla suçlamamasını söyleyebiliriz; çünkü dine saygılı ve dindarca olanı da olmayanı da senden artık yeterince öğrenmiş olacağız.
Euthyphron: Bence, Sokrates, adil olanın dine saygılı ve dindarca olan parçası tanrıların bakımıyla ilgili olanıdır; adil olanın geri kalan parçası ise insanların bakımıyla ilgilidir.
Sokrates: Bence de güzel söylüyorsun, Euthyphron. Ama küçük bir şey daha eksik bende.
ΣΩ. πειρῶ δὴ καὶ σὺ ἐμὲ οὕτω διδάξαι τὸ ποῖον μέρος τοῦ δικαίου ὅσιόν ἐστιν, ἵνα καὶ Μελήτῳ λέγωμεν μηκέθʼ ἡμᾶς ἀδικεῖν μηδὲ ἀσεβείας γράφεσθαι, ὡς ἱκανῶς ἤδη παρὰ σοῦ μεμαθηκότας τά τε εὐσεβῆ καὶ ὅσια καὶ τὰ μή.
ΕΥΘ. τοῦτο τοίνυν ἔμοιγε δοκεῖ, ὦ Σώκρατες, τὸ μέρος τοῦ δικαίου εἶναι εὐσεβές τε καὶ ὅσιον, τὸ περὶ τὴν τῶν θεῶν θεραπείαν, τὸ δὲ περὶ τὴν τῶν ἀνθρώπων τὸ λοιπὸν εἶναι τοῦ δικαίου μέρος.
ΣΩ. καὶ καλῶς γέ μοι, ὦ Εὐθύφρων, φαίνῃ λέγειν, ἀλλὰ
13aBu "bakım" ile neyi kastettiğini henüz anlamıyorum. Herhalde başka şeylere gösterilen bakımlar nasılsa tanrılara gösterilen bakımın da öyle olduğunu söylemiyorsun. Çünkü şöyle bir şey deriz: Mesela atlara bakmayı herkes bilmez, atçılık bilen bilir; öyle değil mi?
Euthyphron: Elbette.
Sokrates: Çünkü atçılık atların bakımıdır herhalde.
Euthyphron: Evet.
Sokrates: Köpeklere bakmayı da herkes bilmez, avcı bilir.
Euthyphron: Öyle.
Sokrates: Çünkü avcılık köpeklerin bakımıdır herhalde.
σμικροῦ τινος ἔτι ἐνδεής εἰμι· τὴν γὰρ θεραπείαν οὔπω συνίημι ἥντινα ὀνομάζεις. οὐ γάρ που λέγεις γε, οἷαίπερ καὶ αἱ περὶ τὰ ἄλλα θεραπεῖαί εἰσιν, τοιαύτην καὶ περὶ θεούς— λέγομεν γάρ που—οἷόν φαμεν ἵππους οὐ πᾶς ἐπίσταται θεραπεύειν ἀλλὰ ὁ ἱππικός· ἦ γάρ;
ΕΥΘ. πάνυ γε.
ΣΩ. ἡ γάρ που ἱππικὴ ἵππων θεραπεία.
ΕΥΘ. ναί.
ΣΩ. οὐδέ γε κύνας πᾶς ἐπίσταται θεραπεύειν ἀλλὰ ὁ κυνηγετικός.
ΕΥΘ. οὕτω.
ΣΩ. ἡ γάρ που κυνηγετικὴ κυνῶν θεραπεία.
13bEuthyphron: Evet.
Sokrates: Sığırtmaçlık da sığırların bakımı.
Euthyphron: Elbette.
Sokrates: Dindarlık ve dine saygı da tanrıların bakımı mı, Euthyphron? Böyle mi diyorsun?
Euthyphron: Evet.
Sokrates: Peki her bakım aynı şeyi yapmaz mı? Şöyle ki: Bakılanın iyiliği ve yararı içindir. Görüyorsun ya, atçılığın baktığı atlar bundan yarar görür, daha iyi olur. Yoksa sana öyle gelmiyor mu?
Euthyphron: Bana öyle geliyor.
Sokrates: Köpekler de avcılıktan, sığırlar da sığırtmaçlıktan yarar görür herhalde; geri kalan her şey de aynı biçimde.
ΕΥΘ. ναί.
ΣΩ. ἡ δέ γε βοηλατικὴ βοῶν.
ΕΥΘ. πάνυ γε.
ΣΩ. ἡ δὲ δὴ ὁσιότης τε καὶ εὐσέβεια θεῶν, ὦ Εὐθύφρων; οὕτω λέγεις;
ΕΥΘ. ἔγωγε.
ΣΩ. οὐκοῦν θεραπεία γε πᾶσα ταὐτὸν διαπράττεται; οἷον τοιόνδε· ἐπʼ ἀγαθῷ τινί ἐστι καὶ ὠφελίᾳ τοῦ θεραπευομένου, ὥσπερ ὁρᾷς δὴ ὅτι οἱ ἵπποι ὑπὸ τῆς ἱππικῆς θεραπευόμενοι ὠφελοῦνται καὶ βελτίους γίγνονται· ἢ οὐ δοκοῦσί σοι;
ΕΥΘ. ἔμοιγε.
ΣΩ. καὶ οἱ κύνες γέ που ὑπὸ τῆς κυνηγετικῆς, καὶ οἱ
13cYoksa bakımın, bakılanın zararına olduğunu mu sanıyorsun?
Euthyphron: Zeus adına, hayır.
Sokrates: Yararına mı?
Euthyphron: Elbette.
Sokrates: Peki dindarlık da tanrıların bakımı olduğuna göre tanrılara yarar mı sağlar, tanrıları daha iyi mi yapar? Dindarca bir şey yaptığında tanrılardan birini daha iyi bir hâle getirdiğini kabul eder misin sen?
Euthyphron: Zeus adına, hayır.
Sokrates: Ben de senin bunu söylediğini sanmıyorum, Euthyphron, hiç de sanmıyorum. Zaten tanrıların bakımıyla ne kastettiğini, böyle bir şey kastettiğini düşünmediğim için sormuştum.
βόες ὑπὸ τῆς βοηλατικῆς, καὶ τἆλλα πάντα ὡσαύτως· ἢ ἐπὶ βλάβῃ οἴει τοῦ θεραπευομένου τὴν θεραπείαν εἶναι;
ΕΥΘ. μὰ Δίʼ οὐκ ἔγωγε.
ΣΩ. ἀλλʼ ἐπʼ ὠφελίᾳ;
ΕΥΘ. πῶς δʼ οὔ;
ΣΩ. ἦ οὖν καὶ ἡ ὁσιότης θεραπεία οὖσα θεῶν ὠφελία τέ ἐστι θεῶν καὶ βελτίους τοὺς θεοὺς ποιεῖ; καὶ σὺ τοῦτο συγχωρήσαις ἄν, ὡς ἐπειδάν τι ὅσιον ποιῇς, βελτίω τινὰ τῶν θεῶν ἀπεργάζῃ;
ΕΥΘ. μὰ Δίʼ οὐκ ἔγωγε.
ΣΩ. οὐδὲ γὰρ ἐγώ, ὦ Εὐθύφρων, οἶμαί σε τοῦτο λέγειν —πολλοῦ καὶ δέω—ἀλλὰ τούτου δὴ ἕνεκα καὶ ἀνηρόμην
13dEuthyphron: Doğru düşünmüşsün, Sokrates; böyle bir şey kastetmiyorum.
Sokrates: Peki. Öyleyse dindarlık tanrıların nasıl bir bakımı olabilir?
Euthyphron: Kölelerin efendilerine gösterdiği türden, Sokrates.
Sokrates: Anlıyorum. Galiba tanrılara bir tür hizmet olmalı.
Euthyphron: Kesinlikle öyle.
Sokrates: Söyleyebilir misin, hekimlere yapılan hizmet hangi işin ortaya çıkmasına hizmet eder? Sağlığın, sence de öyle değil mi?
Euthyphron: Evet.
τίνα ποτὲ λέγοις τὴν θεραπείαν τῶν θεῶν, οὐχ ἡγούμενός σε τοιαύτην λέγειν.
ΕΥΘ. καὶ ὀρθῶς γε, ὦ Σώκρατες· οὐ γὰρ τοιαύτην λέγω.
ΣΩ. εἶεν· ἀλλὰ τίς δὴ θεῶν θεραπεία εἴη ἂν ἡ ὁσιότης;
ΕΥΘ. ἥνπερ, ὦ Σώκρατες, οἱ δοῦλοι τοὺς δεσπότας θεραπεύουσιν.
ΣΩ. μανθάνω· ὑπηρετική τις ἄν, ὡς ἔοικεν, εἴη θεοῖς.
ΕΥΘ. πάνυ μὲν οὖν.
ΣΩ. ἔχοις ἂν οὖν εἰπεῖν ἡ ἰατροῖς ὑπηρετικὴ εἰς τίνος ἔργου ἀπεργασίαν τυγχάνει οὖσα ὑπηρετική; οὐκ εἰς ὑγιείας οἴει;
ΕΥΘ. ἔγωγε.
13eSokrates: Peki gemi yapanlara yapılan hizmet? Hangi işin ortaya çıkmasına hizmet eder?
Euthyphron: Belli ki geminin, Sokrates.
Sokrates: Ev yapanlara yapılan da evin herhalde?
Euthyphron: Evet.
Sokrates: Söyle öyleyse, azizim: Tanrılara yapılan hizmet hangi işin ortaya çıkmasına hizmet eder? Belli ki sen bilirsin, çünkü tanrısal şeyleri insanların içinde en iyi senin bildiğini söylüyorsun.
Euthyphron: Doğru da söylüyorum, Sokrates.
Sokrates: Söyle öyleyse, Zeus aşkına: Tanrıların bizi hizmetkâr olarak kullanıp ortaya çıkardığı o pek güzel iş nedir?
Euthyphron: Birçok güzel iş, Sokrates.
ΣΩ. τί δὲ ἡ ναυπηγοῖς ὑπηρετική; εἰς τίνος ἔργου ἀπεργασίαν ὑπηρετική ἐστιν;
ΕΥΘ. δῆλον ὅτι, ὦ Σώκρατες, εἰς πλοίου.
ΣΩ. καὶ ἡ οἰκοδόμοις γέ που εἰς οἰκίας;
ΕΥΘ. ναί.
ΣΩ. εἰπὲ δή, ὦ ἄριστε· ἡ δὲ θεοῖς ὑπηρετικὴ εἰς τίνος ἔργου ἀπεργασίαν ὑπηρετικὴ ἂν εἴη; δῆλον γὰρ ὅτι σὺ οἶσθα, ἐπειδήπερ τά γε θεῖα κάλλιστα φῂς εἰδέναι ἀνθρώπων.
ΕΥΘ. καὶ ἀληθῆ γε λέγω, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. εἰπὲ δὴ πρὸς Διὸς τί ποτέ ἐστιν ἐκεῖνο τὸ πάγκαλον ἔργον ὃ οἱ θεοὶ ἀπεργάζονται ἡμῖν ὑπηρέταις χρώμενοι;
ΕΥΘ. πολλὰ καὶ καλά, ὦ Σώκρατες.
14aSokrates: Komutanlarınki de öyle, dostum. Ama yine de onların işinin özünü kolayca söyleyebilirsin: Savaşta zafer elde ederler, öyle değil mi?
Euthyphron: Elbette.
Sokrates: Çiftçiler de bence birçok güzel iş yapar; ama yine de yaptıklarının özü topraktan elde edilen besindir.
Euthyphron: Kesinlikle.
Sokrates: Peki tanrıların ortaya çıkardığı o birçok güzel şey? Yaptıklarının özü nedir?
Euthyphron: Biraz önce de sana söyledim, Sokrates: Bütün bunların nasıl olduğunu tam olarak öğrenmek büyük iş.
ΣΩ. καὶ γὰρ οἱ στρατηγοί, ὦ φίλε· ἀλλʼ ὅμως τὸ κεφάλαιον αὐτῶν ῥᾳδίως ἂν εἴποις, ὅτι νίκην ἐν τῷ πολέμῳ ἀπεργάζονται· ἢ οὔ;γ
ΕΥΘ. πῶς δʼ οὔ;
ΣΩ. πολλὰ δέ γʼ, οἶμαι, καὶ καλὰ καὶ οἱ γεωργοί· ἀλλʼ ὅμως τὸ κεφάλαιον αὐτῶν ἐστιν τῆς ἀπεργασίας ἡ ἐκ τῆς γῆς τροφή.
ΕΥΘ. πάνυ γε.
ΣΩ. τί δὲ δὴ τῶν πολλῶν καὶ καλῶν ἃ οἱ θεοὶ ἀπεργάζονται; τί τὸ κεφάλαιόν ἐστι τῆς ἐργασίας;
ΕΥΘ. καὶ ὀλίγον σοι πρότερον εἶπον, ὦ Σώκρατες, ὅτι
14bAma sana kısaca şunu söyleyeyim: Biri dua ederken ve kurban sunarken tanrıları hoşnut edecek şeyler söylemeyi ve yapmayı biliyorsa, dindarca olan bunlardır; bu tür şeyler hem kişilerin evlerini hem de şehirlerin ortak işlerini korur. Tanrıları hoşnut edenin zıttı olanlar ise dine saygısızlıktır; bunlar her şeyi altüst eder, yok eder.
Sokrates: İsteseydin, Euthyphron, sorduğum şeyin özünü bana çok daha kısa söyleyebilirdin. Ama bana öğretmeye gönüllü değilsin, belli.
πλείονος ἔργου ἐστὶν ἀκριβῶς πάντα ταῦτα ὡς ἔχει μαθεῖν· τόδε μέντοι σοι ἁπλῶς λέγω, ὅτι ἐὰν μὲν κεχαρισμένα τις ἐπίστηται τοῖς θεοῖς λέγειν τε καὶ πράττειν εὐχόμενός τε καὶ θύων, ταῦτʼ ἔστι τὰ ὅσια, καὶ σῴζει τὰ τοιαῦτα τούς τε ἰδίους οἴκους καὶ τὰ κοινὰ τῶν πόλεων· τὰ δʼ ἐναντία τῶν κεχαρισμένων ἀσεβῆ, ἃ δὴ καὶ ἀνατρέπει ἅπαντα καὶ ἀπόλλυσιν.
ΣΩ. ἦ πολύ μοι διὰ βραχυτέρων, ὦ Εὐθύφρων, εἰ ἐβούλου, εἶπες ἂν τὸ κεφάλαιον ὧν ἠρώτων· ἀλλὰ γὰρ οὐ
14cNitekim şimdi de tam işin başındayken geri döndün; cevabı verseydin, dindarlığı senden artık yeterince öğrenmiş olurdum. Ama madem âşık, sevdiği nereye götürürse peşinden gitmek zorunda, yine söyle: Dindarca olanın ve dindarlığın ne olduğunu söylüyorsun? Kurban sunmanın ve dua etmenin bir tür epistēmē'si değil mi?
Euthyphron: Evet.
Sokrates: Kurban sunmak tanrılara armağan vermek, dua etmek de tanrılardan istemek değil mi?
Euthyphron: Tam öyle, Sokrates.
πρόθυμός με εἶ διδάξαι—δῆλος εἶ. καὶ γὰρ νῦν ἐπειδὴ ἐπʼ αὐτῷ ἦσθα ἀπετράπου, ὃ εἰ ἀπεκρίνω, ἱκανῶς ἂν ἤδη παρὰ σοῦ τὴν ὁσιότητα ἐμεμαθήκη. νῦν δὲ ἀνάγκη γὰρ τὸν ἐρῶντα τῷ ἐρωμένῳ ἀκολουθεῖν ὅπῃ ἂν ἐκεῖνος ὑπάγῃ, τί δὴ αὖ λέγεις τὸ ὅσιον εἶναι καὶ τὴν ὁσιότητα; οὐχὶ ἐπιστήμην τινὰ τοῦ θύειν τε καὶ εὔχεσθαι;
ΕΥΘ. ἔγωγε.
ΣΩ. οὐκοῦν τὸ θύειν δωρεῖσθαί ἐστι τοῖς θεοῖς, τὸ δʼ εὔχεσθαι αἰτεῖν τοὺς θεούς;
ΕΥΘ. καὶ μάλα, ὦ Σώκρατες.
14dSokrates: Bu söze göre dindarlık, tanrılardan istemenin ve onlara vermenin epistēmē'si olur.
Euthyphron: Söylediğimi pek güzel anladın, Sokrates.
Sokrates: Çünkü bilgeliğine tutkunum, dostum, bütün dikkatimi ona veriyorum; öyle ki söylediğin hiçbir şey yere düşmez. Ama söyle bana: Tanrılara yapılan bu hizmet nedir? Onlardan istemek ve onlara vermek olduğunu mu söylüyorsun?
Euthyphron: Evet.
Sokrates: Doğru istemek, onlardan neye ihtiyacımız varsa onu istemek olmaz mı?
Euthyphron: Ya ne olacak?
ΣΩ. ἐπιστήμη ἄρα αἰτήσεως καὶ δόσεως θεοῖς ὁσιότης ἂν εἴη ἐκ τούτου τοῦ λόγου.
ΕΥΘ. πάνυ καλῶς, ὦ Σώκρατες, συνῆκας ὃ εἶπον.
ΣΩ. ἐπιθυμητὴς γάρ εἰμι, ὦ φίλε, τῆς σῆς σοφίας καὶ προσέχω τὸν νοῦν αὐτῇ, ὥστε οὐ χαμαὶ πεσεῖται ὅτι ἂν εἴπῃς. ἀλλά μοι λέξον τίς αὕτη ἡ ὑπηρεσία ἐστὶ τοῖς θεοῖς; αἰτεῖν τε φῂς αὐτοὺς καὶ διδόναι ἐκείνοις;
ΕΥΘ. ἔγωγε.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν οὐ τό γε ὀρθῶς αἰτεῖν ἂν εἴη ὧν δεόμεθα παρʼ ἐκείνων, ταῦτα αὐτοὺς αἰτεῖν;
ΕΥΘ. ἀλλὰ τί;
14eSokrates: Doğru vermek de onların bizden neye ihtiyaçları varsa, karşılığında onlara onu armağan etmek değil mi? Çünkü birine hiç ihtiyaç duymadığı şeyleri vererek armağan götürmek pek ustalık işi olmaz herhalde.
Euthyphron: Doğru söylüyorsun, Sokrates.
Sokrates: O hâlde dindarlık, Euthyphron, tanrılarla insanların birbiriyle alışveriş ettiği bir ticaret tekhnē'si olur.
Euthyphron: Böyle adlandırmak hoşuna gidiyorsa, ticaret.
Sokrates: Ama doğru değilse hiç de hoşuma gitmez. Söyle bana, tanrıların bizden aldıkları armağanlardan sağladıkları yarar nedir? Verdikleri şeyler herkesçe belli.
ΣΩ. καὶ αὖ τὸ διδόναι ὀρθῶς, ὧν ἐκεῖνοι τυγχάνουσιν δεόμενοι παρʼ ἡμῶν, ταῦτα ἐκείνοις αὖ ἀντιδωρεῖσθαι; οὐ γάρ που τεχνικόν γʼ ἂν εἴη δωροφορεῖν διδόντα τῳ ταῦτα ὧν οὐδὲν δεῖται.
ΕΥΘ. ἀληθῆ λέγεις, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. ἐμπορικὴ ἄρα τις ἂν εἴη, ὦ Εὐθύφρων, τέχνη ἡ ὁσιότης θεοῖς καὶ ἀνθρώποις παρʼ ἀλλήλων.
ΕΥΘ. ἐμπορική, εἰ οὕτως ἥδιόν σοι ὀνομάζειν.
ΣΩ. ἀλλʼ οὐδὲν ἥδιον ἔμοιγε, εἰ μὴ τυγχάνει ἀληθὲς ὄν. φράσον δέ μοι, τίς ἡ ὠφελία τοῖς θεοῖς τυγχάνει οὖσα ἀπὸ τῶν δώρων ὧν παρʼ ἡμῶν λαμβάνουσιν; ἃ μὲν γὰρ διδόασι
15aBizim için onların vermediği hiçbir iyi şey yoktur. Peki bizden aldıklarından ne yarar görüyorlar? Yoksa bu alışverişte onlardan o kadar kârlı mı çıkıyoruz ki bütün iyi şeyleri biz onlardan alıyoruz da onlar bizden hiçbir şey almıyor?
Euthyphron: Ama Sokrates, tanrıların bizden aldıkları bu şeylerden yarar gördüğünü mü sanıyorsun?
Sokrates: Peki, Euthyphron, bizden tanrılara giden bu armağanlar ne olabilir?
Euthyphron: Saygıdan, onur armağanlarından ve az önce söylediğim gibi hoşnutluktan başka ne olabilir sence?
παντὶ δῆλον· οὐδὲν γὰρ ἡμῖν ἐστιν ἀγαθὸν ὅτι ἂν μὴ ἐκεῖνοι δῶσιν. ἃ δὲ παρʼ ἡμῶν λαμβάνουσιν, τί ὠφελοῦνται; ἢ τοσοῦτον αὐτῶν πλεονεκτοῦμεν κατὰ τὴν ἐμπορίαν, ὥστε πάντα τὰ ἀγαθὰ παρʼ αὐτῶν λαμβάνομεν, ἐκεῖνοι δὲ παρʼ ἡμῶν οὐδέν;
ΕΥΘ. ἀλλʼ οἴει, ὦ Σώκρατες, τοὺς θεοὺς ὠφελεῖσθαι ἀπὸ τούτων ἃ παρʼ ἡμῶν λαμβάνουσιν;γ
ΣΩ. ἀλλὰ τί δήποτʼ ἂν εἴη ταῦτα, ὦ Εὐθύφρων, τὰ παρʼ ἡμῶν δῶρα τοῖς θεοῖς;
ΕΥΘ. τί δʼ οἴει ἄλλο ἢ τιμή τε καὶ γέρα καί, ὅπερ ἐγὼ ἄρτι ἔλεγον, χάρις;
15bSokrates: Demek dindarca olan, Euthyphron, tanrıları hoşnut eden şeydir; onlara yararlı olan ya da onların sevdiği şey değil?
Euthyphron: Bence her şeyden çok onların sevdiği şeydir.
Sokrates: Demek dindarca olan yine tanrıların sevdiği şeymiş.
Euthyphron: Kesinlikle.
Sokrates: Bunları söylerken sözlerinin yerinde durmayıp yürüyüp gittiğini görünce şaşıracak mısın? Bir de onları yürüten Daidalos diye beni suçlayacak mısın; oysa Daidalos'tan çok daha usta olan, onları daire çizerek dolaştıran sensin? Yoksa sözümüzün dönüp dolaşıp yine aynı yere geldiğini fark etmiyor musun?
ΣΩ. κεχαρισμένον ἄρα ἐστίν, ὦ Εὐθύφρων, τὸ ὅσιον, ἀλλʼ οὐχὶ ὠφέλιμον οὐδὲ φίλον τοῖς θεοῖς;γ
ΕΥΘ. οἶμαι ἔγωγε πάντων γε μάλιστα φίλον.
ΣΩ. τοῦτο ἄρʼ ἐστὶν αὖ, ὡς ἔοικε, τὸ ὅσιον, τὸ τοῖς θεοῖς φίλον.
ΕΥΘ. μάλιστά γε.
ΣΩ. θαυμάσῃ οὖν ταῦτα λέγων ἐάν σοι οἱ λόγοι φαίνωνται μὴ μένοντες ἀλλὰ βαδίζοντες, καὶ ἐμὲ αἰτιάσῃ τὸν Δαίδαλον βαδίζοντας αὐτοὺς ποιεῖν, αὐτὸς ὢν πολύ γε τεχνικώτερος τοῦ Δαιδάλου καὶ κύκλῳ περιιόντα ποιῶν; ἢ οὐκ αἰσθάνῃ ὅτι ὁ λόγος ἡμῖν περιελθὼν πάλιν εἰς ταὐτὸν
15cHatırlarsın herhalde, önceden dindarca olanla tanrılarca sevilen bize aynı şey gibi değil, birbirinden farklı şeyler gibi görünmüştü. Hatırlamıyor musun?
Euthyphron: Hatırlıyorum.
Sokrates: Şimdi tanrıların sevdiği şeyin dindarca olduğunu söylediğinin farkında değil misin? Bu da tanrılarca sevilenden başka bir şey mi oluyor? Öyle değil mi?
Euthyphron: Kesinlikle.
Sokrates: O hâlde ya az önce yanlış bir şeyde anlaşmıştık ya da o zaman doğru anlaştıysak şimdi ileri sürdüğümüz şey doğru değil.
Euthyphron: Öyle görünüyor.
Sokrates: Öyleyse dindarca olanın ne olduğunu baştan yeniden incelememiz gerek; ben bunu öğrenmeden, elimde olduğu sürece yılmayacağım.
ἥκει; μέμνησαι γάρ που ὅτι ἐν τῷ πρόσθεν τό τε ὅσιον καὶ τὸ θεοφιλὲς οὐ ταὐτὸν ἡμῖν ἐφάνη ἀλλʼ ἕτερα ἀλλήλων· ἢ οὐ μέμνησαι;
ΕΥΘ. ἔγωγε.
ΣΩ. νῦν οὖν οὐκ ἐννοεῖς ὅτι τὸ τοῖς θεοῖς φίλον φῂς ὅσιον εἶναι; τοῦτο δʼ ἄλλο τι ἢ θεοφιλὲς γίγνεται; ἢ οὔ;
ΕΥΘ. πάνυ γε.
ΣΩ. οὐκοῦν ἢ ἄρτι οὐ καλῶς ὡμολογοῦμεν, ἢ εἰ τότε καλῶς, νῦν οὐκ ὀρθῶς τιθέμεθα.
ΕΥΘ. ἔοικεν.
ΣΩ. ἐξ ἀρχῆς ἄρα ἡμῖν πάλιν σκεπτέον τί ἐστι τὸ ὅσιον, ὡς ἐγὼ πρὶν ἂν μάθω ἑκὼν εἶναι οὐκ ἀποδειλιάσω.
15dBeni hor görme; bütün dikkatini vererek, elinden geldiğince, şimdi bana gerçeği söyle. Çünkü bunu bilen bir insan varsa o da sensin; sen söyleyene kadar da seni Proteus gibi bırakmamak gerek. Dindarca olanı ve dinsizce olanı açıkça bilmeseydin, bir gündelikçi uğruna yaşlı babanı cinayetle suçlamaya asla kalkışmazdın; bunu doğru yapmama tehlikesine girmekten tanrılardan korkar, insanlardan da utanırdın. Ama şimdi iyi biliyorum ki dindarca olanı ve olmayanı açıkça bildiğini düşünüyorsun.
ἀλλὰ μή με ἀτιμάσῃς ἀλλὰ παντὶ τρόπῳ προσσχὼν τὸν νοῦν ὅτι μάλιστα νῦν εἰπὲ τὴν ἀλήθειαν· οἶσθα γὰρ εἴπερ τις ἄλλος ἀνθρώπων, καὶ οὐκ ἀφετέος εἶ ὥσπερ ὁ Πρωτεὺς πρὶν ἂν εἴπῃς. εἰ γὰρ μὴ ᾔδησθα σαφῶς τό τε ὅσιον καὶ τὸ ἀνόσιον, οὐκ ἔστιν ὅπως ἄν ποτε ἐπεχείρησας ὑπὲρ ἀνδρὸς θητὸς ἄνδρα πρεσβύτην πατέρα διωκάθειν φόνου, ἀλλὰ καὶ τοὺς θεοὺς ἂν ἔδεισας παρακινδυνεύειν μὴ οὐκ ὀρθῶς αὐτὸ ποιήσοις, καὶ τοὺς ἀνθρώπους ᾐσχύνθης· νῦν δὲ εὖ οἶδα ὅτι
15eSöyle öyleyse, sevgili Euthyphron, düşündüğün şeyi saklama.
Euthyphron: Başka sefere, Sokrates; şimdi bir yere yetişmem gerek, gitme vaktim geldi.
Sokrates: Ne yapıyorsun, dostum! Beni büyük bir umuttan düşürüp gidiyorsun. Senden dindarca olanı ve olmayanı öğrenip Meletos'un davasından kurtulacağımı umuyordum: Tanrısal işlerde Euthyphron sayesinde artık bilge olduğumu, bu konularda artık bilgisizlikten kafamdan uydurmadığımı, yenilik çıkarmadığımı ve hayatımın geri kalanını daha iyi yaşayacağımı ona gösterecektim.
σαφῶς οἴει εἰδέναι τό τε ὅσιον καὶ μή. εἰπὲ οὖν, ὦ βέλτιστε Εὐθύφρων, καὶ μὴ ἀποκρύψῃ ὅτι αὐτὸ ἡγῇ.
ΕΥΘ. εἰς αὖθις τοίνυν, ὦ Σώκρατες· νῦν γὰρ σπεύδω ποι, καί μοι ὥρα ἀπιέναι.
ΣΩ. οἷα ποιεῖς, ὦ ἑταῖρε. ἀπʼ ἐλπίδος με καταβαλὼν μεγάλης ἀπέρχῃ ἣν εἶχον, ὡς παρὰ σοῦ μαθὼν τά τε ὅσια καὶ μὴ καὶ τῆς πρὸς Μέλητον γραφῆς ἀπαλλάξομαι, ἐνδειξάμενος
ἐκείνῳ ὅτι σοφὸς ἤδη παρʼ Εὐθύφρονος τὰ θεῖα γέγονα καὶ ὅτι οὐκέτι ὑπʼ ἀγνοίας αὐτοσχεδιάζω οὐδὲ καινοτομῶ περὶ αὐτά, καὶ δὴ καὶ τὸν ἄλλον βίον ὅτι ἄμεινον βιωσοίμην.