İçeriğe geç
Platon

Platon

Kriton

Κρίτων

43aSokrates: Bu saatte neden geldin, Kriton? Daha çok erken değil mi?

Kriton: Öyle, hem de çok erken.

Sokrates: Saat kaç sularında?

Kriton: Gün daha ağarmadı.

Sokrates: Zindan bekçisinin sana kapıyı açmaya nasıl razı olduğuna şaşıyorum.

Kriton: Sık sık buraya geldiğim için artık bana alıştı, Sokrates; üstelik benden biraz iyilik de gördü.

Sokrates: Yeni mi geldin, yoksa çoktan mı?

Kriton: Epeyce oldu.

43a

ΣΩ. τί τηνικάδε ἀφῖξαι, ὦ Κρίτων; ἢ οὐ πρῲ ἔτι ἐστίν;

ΚΡ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. πηνίκα μάλιστα;

ΚΡ. ὄρθρος βαθύς.

ΣΩ. θαυμάζω ὅπως ἠθέλησέ σοι ὁ τοῦ δεσμωτηρίου φύλαξ ὑπακοῦσαι.

ΚΡ. συνήθης ἤδη μοί ἐστιν, ὦ Σώκρατες, διὰ τὸ πολλάκις δεῦρο φοιτᾶν, καί τι καὶ εὐεργέτηται ὑπʼ ἐμοῦ.

ΣΩ. ἄρτι δὲ ἥκεις ἢ πάλαι;

ΚΡ. ἐπιεικῶς πάλαι.

43bSokrates: Peki neden beni hemen uyandırmadın da yanımda sessizce oturuyorsun?

Kriton: Uyandırır mıyım hiç, Sokrates! Bu kadar uykusuzluğun, bu kadar kederin içinde ben kendim bile olmak istemezdim. Hem bir süredir seni seyrediyor, ne kadar tatlı uyuduğuna şaşıyordum; vaktini olabildiğince rahat geçiresin diye bile bile uyandırmadım. Bütün hayatın boyunca huyundan dolayı seni çok kez mesut saymışımdır; ama en çok da şimdi, başına gelen bu felakette: onu ne kadar kolay, ne kadar sakin taşıyorsun.

Sokrates: Benim yaşımda bir adamın, artık ölmesi gerekiyor diye isyan etmesi yakışık almazdı doğrusu, Kriton.

43b

ΣΩ. εἶτα πῶς οὐκ εὐθὺς ἐπήγειράς με, ἀλλὰ σιγῇ παρακάθησαι;

ΚΡ. οὐ μὰ τὸν Δία, ὦ Σώκρατες, οὐδʼ ἂν αὐτὸς ἤθελον ἐν τοσαύτῃ τε ἀγρυπνίᾳ καὶ λύπῃ εἶναι, ἀλλὰ καὶ σοῦ πάλαι θαυμάζω αἰσθανόμενος ὡς ἡδέως καθεύδεις· καὶ ἐπίτηδές σε οὐκ ἤγειρον ἵνα ὡς ἥδιστα διάγῃς. καὶ πολλάκις μὲν δή σε καὶ πρότερον ἐν παντὶ τῷ βίῳ ηὐδαιμόνισα τοῦ τρόπου, πολὺ δὲ μάλιστα ἐν τῇ νῦν παρεστώσῃ συμφορᾷ, ὡς ῥᾳδίως αὐτὴν καὶ πρᾴως φέρεις.

ΣΩ. καὶ γὰρ ἄν, ὦ Κρίτων, πλημμελὲς εἴη ἀγανακτεῖν τηλικοῦτον ὄντα εἰ δεῖ ἤδη τελευτᾶν.

43cKriton: Senin yaşında başkaları da böyle felaketlere düşüyor, Sokrates; ama yaşları onları başlarına gelene isyan etmekten hiç de alıkoymuyor.

Sokrates: Doğru. Peki ama neden bu kadar erken geldin?

Kriton: Kötü bir haber getirdim, Sokrates. Sana değil belki, bana öyle görünüyor; ama benim için ve bütün dostların için hem acı hem ağır bir haber. Sanırım onu en zor kaldıracak olan da benim.

Sokrates: Nedir o? Yoksa gelince ölmem gereken gemi Delos'tan geldi mi?

43c

ΚΡ. καὶ ἄλλοι, ὦ Σώκρατες, τηλικοῦτοι ἐν τοιαύταις συμφοραῖς ἁλίσκονται, ἀλλʼ οὐδὲν αὐτοὺς ἐπιλύεται ἡ ἡλικία τὸ μὴ οὐχὶ ἀγανακτεῖν τῇ παρούσῃ τύχῃ.

ΣΩ. ἔστι ταῦτα. ἀλλὰ τί δὴ οὕτω πρῲ ἀφῖξαι;

ΚΡ. ἀγγελίαν, ὦ Σώκρατες, φέρων χαλεπήν, οὐ σοί, ὡς ἐμοὶ φαίνεται, ἀλλʼ ἐμοὶ καὶ τοῖς σοῖς ἐπιτηδείοις πᾶσιν καὶ χαλεπὴν καὶ βαρεῖαν, ἣν ἐγώ, ὡς ἐμοὶ δοκῶ, ἐν τοῖς βαρύτατʼ ἂν ἐνέγκαιμι.

ΣΩ. τίνα ταύτην; ἢ τὸ πλοῖον ἀφῖκται ἐκ Δήλου, οὗ δεῖ

43dKriton: Daha gelmedi; ama Sunion'dan gelip onu orada bırakmış olan birkaç kişinin anlattıklarına bakılırsa bugün gelecek. Bu haberlerden belli ki bugün gelecek; o zaman da yarın, Sokrates, hayatın ister istemez sona erecek.

Sokrates: Hayırlısı olsun, Kriton; tanrılar böyle istiyorsa böyle olsun. Ama ben geminin bugün geleceğini sanmıyorum.

43d

ἀφικομένου τεθνάναι με;

ΚΡ. οὔτοι δὴ ἀφῖκται, ἀλλὰ δοκεῖν μέν μοι ἥξει τήμερον ἐξ ὧν ἀπαγγέλλουσιν ἥκοντές τινες ἀπὸ Σουνίου καὶ καταλιπόντες ἐκεῖ αὐτό. δῆλον οὖν ἐκ τούτων [τῶν ἀγγέλων] ὅτι ἥξει τήμερον, καὶ ἀνάγκη δὴ εἰς αὔριον ἔσται, ὦ Σώκρατες, τὸν βίον σε τελευτᾶν.

ΣΩ. ἀλλʼ, ὦ Κρίτων, τύχῃ ἀγαθῇ, εἰ ταύτῃ τοῖς θεοῖς φίλον, ταύτῃ ἔστω· οὐ μέντοι οἶμαι ἥξειν αὐτὸ τήμερον.

44aKriton: Bunu nereden çıkarıyorsun?

Sokrates: Söyleyeyim. Gemi hangi gün gelirse ben ertesi gün ölmeliyim, değil mi?

Kriton: Bu işin yetkilileri öyle diyor.

Sokrates: Öyleyse gemi bence şu başlayan günde değil, ondan sonraki günde gelecek. Bunu bu gece, biraz önce gördüğüm bir rüyadan çıkarıyorum; beni uyandırmaman galiba tam yerinde oldu.

Kriton: Neydi peki bu rüya?

Sokrates: Güzel, endamlı, beyazlar giymiş bir kadın yanıma gelip beni çağırdı ve şöyle dedi gibi geldi bana: "Sokrates, üçüncü gün varırsın bereketli Phthia'ya."

44a

ΚΡ. πόθεν τοῦτο τεκμαίρῃ;

ΣΩ. ἐγώ σοι ἐρῶ. τῇ γάρ που ὑστεραίᾳ δεῖ με ἀποθνῄσκειν ἢ ᾗ ἂν ἔλθῃ τὸ πλοῖον.

ΚΡ. φασί γέ τοι δὴ οἱ τούτων κύριοι.

ΣΩ. οὐ τοίνυν τῆς ἐπιούσης ἡμέρας οἶμαι αὐτὸ ἥξειν ἀλλὰ τῆς ἑτέρας. τεκμαίρομαι δὲ ἔκ τινος ἐνυπνίου ὃ ἑώρακα ὀλίγον πρότερον ταύτης τῆς νυκτός· καὶ κινδυνεύεις ἐν καιρῷ τινι οὐκ ἐγεῖραί με.

ΚΡ. ἦν δὲ δὴ τί τὸ ἐνύπνιον;

ΣΩ. ἐδόκει τίς μοι γυνὴ προσελθοῦσα καλὴ καὶ εὐειδής,

44bKriton: Ne garip bir rüya, Sokrates!

Sokrates: Bence apaçık bir rüya, Kriton.

Kriton: Hem de fazlasıyla, öyle görünüyor. Ama sevgili Sokrates, hiç değilse şimdi beni dinle de kendini kurtar. Çünkü sen ölürsen bu benim için tek bir felaket olmayacak: bir kere, bir daha asla bulamayacağım bir dostu kaybedeceğim; üstelik seni de beni de iyi tanımayan birçok kişi, para harcamaya razı olsaydım seni kurtarabilecekken buna aldırmadığımı düşünecek.

44b

λευκὰ ἱμάτια ἔχουσα, καλέσαι με καὶ εἰπεῖν· ὦ Σώκρατες, ἤματί κεν τριτάτῳ Φθίην ἐρίβωλον ἵκοιο. Paraya dostlarından çok değer veriyor diye tanınmaktan daha utanç verici ne olabilir? Çünkü çoğunluk, biz bütün gayretimizle uğraşırken buradan çıkmak istemeyenin sen olduğuna inanmayacak.

44cSokrates: Ama aziz Kriton, çoğunluğun kanaatini neden bu kadar dert ediyoruz? Düşüncesini önemsemeye asıl değer olan en makul insanlar, olanların gerçekte nasıl olduysa öyle olduğunu anlayacaklardır.

44c

ὡς οἷός τʼ ὤν σε σῴζειν εἰ ἤθελον ἀναλίσκειν χρήματα, ἀμελῆσαι. καίτοι τίς ἂν αἰσχίων εἴη ταύτης δόξα ἢ δοκεῖν χρήματα περὶ πλείονος ποιεῖσθαι ἢ φίλους; οὐ γὰρ πείσονται οἱ πολλοὶ ὡς σὺ αὐτὸς οὐκ ἠθέλησας ἀπιέναι ἐνθένδε ἡμῶν προθυμουμένων.

ΣΩ. ἀλλὰ τί ἡμῖν, ὦ μακάριε Κρίτων, οὕτω τῆς τῶν πολλῶν δόξης μέλει; οἱ γὰρ ἐπιεικέστατοι, ὧν μᾶλλον ἄξιον φροντίζειν, ἡγήσονται αὐτὰ οὕτω πεπρᾶχθαι ὥσπερ ἂν πραχθῇ.

44dKriton: Ama görüyorsun ya, Sokrates, çoğunluğun kanaatini de dert etmek zorundayız. Şu içinde bulunduğumuz durum gösteriyor ki biri onların gözünde kara çalınmışsa, çoğunluk ona kötülüklerin en küçüklerini değil, neredeyse en büyüklerini yapabilir.

Sokrates: Keşke çoğunluk en büyük kötülükleri yapabilseydi, Kriton; o zaman en büyük iyilikleri de yapabilirdi, ne güzel olurdu! Ama ikisini de yapamıyorlar: ne kimseyi akıllı edebilirler ne de akılsız; ne yapıyorlarsa gelişigüzel yapıyorlar.

44d

ΚΡ. ἀλλʼ ὁρᾷς δὴ ὅτι ἀνάγκη, ὦ Σώκρατες, καὶ τῆς τῶν πολλῶν δόξης μέλειν. αὐτὰ δὲ δῆλα τὰ παρόντα νυνὶ ὅτι οἷοί τʼ εἰσὶν οἱ πολλοὶ οὐ τὰ σμικρότατα τῶν κακῶν ἐξεργάζεσθαι ἀλλὰ τὰ μέγιστα σχεδόν, ἐάν τις ἐν αὐτοῖς διαβεβλημένος ᾖ.

ΣΩ. εἰ γὰρ ὤφελον, ὦ Κρίτων, οἷοί τʼ εἶναι οἱ πολλοὶ τὰ μέγιστα κακὰ ἐργάζεσθαι, ἵνα οἷοί τʼ ἦσαν καὶ ἀγαθὰ τὰ μέγιστα, καὶ καλῶς ἂν εἶχεν. νῦν δὲ οὐδέτερα οἷοί τε· οὔτε γὰρ φρόνιμον οὔτε ἄφρονα δυνατοὶ ποιῆσαι, ποιοῦσι δὲ τοῦτο ὅτι ἂν τύχωσι.

44eKriton: Bu böyle olsun bakalım. Ama şunu söyle bana, Sokrates: Yoksa benim ve öteki dostlarının başına bir şey gelir diye mi kaygılanıyorsun? Sen buradan çıkarsan muhbirler seni kaçırdık diye başımıza iş açar da bütün mal varlığımızı ya da epeyce para kaybetmek, hatta bunun üstüne başka şeylere de katlanmak zorunda kalırız diye mi? Böyle bir şeyden korkuyorsan bırak bu korkuyu; seni kurtarmak için bu tehlikeyi, gerekirse bundan da büyüğünü göze almak bizim için doğru olan.

44e

ΚΡ. ταῦτα μὲν δὴ οὕτως ἐχέτω· τάδε δέ, ὦ Σώκρατες, εἰπέ μοι. ἆρά γε μὴ ἐμοῦ προμηθῇ καὶ τῶν ἄλλων ἐπιτηδείων μή, ἐὰν σὺ ἐνθένδε ἐξέλθῃς, οἱ συκοφάνται ἡμῖν πράγματα παρέχωσιν ὡς σὲ ἐνθένδε ἐκκλέψασιν, καὶ ἀναγκασθῶμεν ἢ καὶ πᾶσαν τὴν οὐσίαν ἀποβαλεῖν ἢ συχνὰ χρήματα, ἢ καὶ ἄλλο τι πρὸς τούτοις παθεῖν;

ΚΡ. εἰ γάρ τι

45aHaydi, beni dinle de başka türlü yapma.

Sokrates: Bunu da düşünüyorum, Kriton, başka pek çok şeyi de.

Kriton: Öyleyse bundan korkma. Bir kere, birilerinin seni kurtarıp buradan çıkarmak için almak istediği para pek de büyük değil. Sonra şu muhbirlerin ne kadar ucuza susturulduğunu görmüyor musun? Onlar için çok para gerekmez.

45a

τοιοῦτον φοβῇ, ἔασον αὐτὸ χαίρειν· ἡμεῖς γάρ που δίκαιοί ἐσμεν σώσαντές σε κινδυνεύειν τοῦτον τὸν κίνδυνον καὶ ἐὰν δέῃ ἔτι τούτου μείζω. ἀλλʼ ἐμοὶ πείθου καὶ μὴ ἄλλως ποίει.

ΣΩ. καὶ ταῦτα προμηθοῦμαι, ὦ Κρίτων, καὶ ἄλλα πολλά.

ΚΡ. μήτε τοίνυν ταῦτα φοβοῦ—καὶ γὰρ οὐδὲ πολὺ τἀργύριόν ἐστιν ὃ θέλουσι λαβόντες τινὲς σῶσαί σε καὶ ἐξαγαγεῖν ἐνθένδε. ἔπειτα οὐχ ὁρᾷς τούτους τοὺς συκοφάντας ὡς εὐτελεῖς, καὶ οὐδὲν ἂν δέοι ἐπʼ αὐτοὺς πολλοῦ ἀργυρίου;

45bBenim param senin emrinde, sanırım yeter de. Benim için kaygılanıp paramı harcamamam gerektiğini düşünüyorsan, burada harcamaya hazır yabancı dostlarımız var: biri, Thebaili Simmias, tam bu iş için yetecek kadar para getirdi bile; Kebes de hazır, başka pek çokları da. Demek istediğim şu: ne bu korkularla kendini kurtarmaktan vazgeç, ne de mahkemede söylediğin şey, yani buradan çıkarsan ne yapacağını bilemeyeceğin, seni sıkıntıya soksun. Nereye gidersen git, başka pek çok yerde de seni sevecekler; Thessalia'ya gitmek istersen, orada beni misafir eden dostlarım var; sana çok değer verir, seni güven içinde tutarlar, Thessalia'da kimse sana dokunmaz.

45b

σοὶ δὲ ὑπάρχει μὲν τὰ ἐμὰ χρήματα, ὡς ἐγὼ οἶμαι, ἱκανά· ἔπειτα καὶ εἴ τι ἐμοῦ κηδόμενος οὐκ οἴει δεῖν ἀναλίσκειν τἀμά, ξένοι οὗτοι ἐνθάδε ἕτοιμοι ἀναλίσκειν· εἷς δὲ καὶ κεκόμικεν ἐπʼ αὐτὸ τοῦτο ἀργύριον ἱκανόν, Σιμμίας ὁ Θηβαῖος, ἕτοιμος δὲ καὶ Κέβης καὶ ἄλλοι πολλοὶ πάνυ. ὥστε, ὅπερ λέγω, μήτε ταῦτα φοβούμενος ἀποκάμῃς σαυτὸν σῶσαι, μήτε, ὃ ἔλεγες ἐν τῷ δικαστηρίῳ, δυσχερές σοι γενέσθω ὅτι οὐκ ἂν ἔχοις ἐξελθὼν ὅτι χρῷο σαυτῷ· πολλαχοῦ

45cBir de, Sokrates, bence giriştiğin iş adil de değil: kurtulmak elindeyken kendine ihanet ediyorsun. Düşmanların seni mahvetmek isterken başına ne gelsin diye uğraşırlardı, nitekim uğraştılar da; sen de başına aynısı gelsin diye uğraşıyorsun. Üstelik bence kendi oğullarına da ihanet ediyorsun: onları besleyip büyütmek, eğitmek elindeyken bırakıp gideceksin; sana kalırsa başlarına ne gelirse onu yaşayacaklar.

45c

μὲν γὰρ καὶ ἄλλοσε ὅποι ἂν ἀφίκῃ ἀγαπήσουσί σε· ἐὰν δὲ βούλῃ εἰς Θετταλίαν ἰέναι, εἰσὶν ἐμοὶ ἐκεῖ ξένοι οἵ σε περὶ πολλοῦ ποιήσονται καὶ ἀσφάλειάν σοι παρέξονται, ὥστε σε μηδένα λυπεῖν τῶν κατὰ Θετταλίαν.

ἔτι δέ, ὦ Σώκρατες, οὐδὲ δίκαιόν μοι δοκεῖς ἐπιχειρεῖν πρᾶγμα, σαυτὸν προδοῦναι, ἐξὸν σωθῆναι, καὶ τοιαῦτα σπεύδεις περὶ σαυτὸν γενέσθαι ἅπερ ἂν καὶ οἱ ἐχθροί σου σπεύσαιέν τε καὶ ἔσπευσαν σὲ διαφθεῖραι βουλόμενοι. πρὸς δὲ τούτοις καὶ τοὺς ὑεῖς τοὺς σαυτοῦ ἔμοιγε δοκεῖς προδιδόναι, οὕς σοι

45dBüyük ihtimalle, öksüz kalan çocukların başına ne gelirse onların da başına o gelecek. İnsan ya hiç çocuk yapmamalı ya da onları besleyip eğiterek bütün zahmetlerine ortak olmalı; oysa bence sen en kolayını seçiyorsun. Halbuki iyi ve cesur bir adam neyi seçerse onu seçmek gerekir; hele bütün hayatı boyunca aretē'yi dert edindiğini söyleyen biri için. Çünkü hem senin hem de biz dostların adına utanıyorum: bütün bu işin bizim bir yüreksizliğimiz yüzünden böyle olduğu sanılacak. Dava, mahkemeye gelmemesi mümkünken geldi; duruşma da o şekilde geçti; şimdi de en sonunda işin alay konusu olan şu son perdesi: sanki bir beceriksizlik ve yüreksizlik yüzünden fırsatı elimizden kaçırmışız gibi görünecek; ne biz seni kurtardık ne de sen kendini, oysa birazcık işe yarar adamlar olsaydık bu pekâlâ yapılabilirdi.

45d

ἐξὸν καὶ ἐκθρέψαι καὶ ἐκπαιδεῦσαι οἰχήσῃ καταλιπών, καὶ τὸ σὸν μέρος ὅτι ἂν τύχωσι τοῦτο πράξουσιν· τεύξονται δέ, ὡς τὸ εἰκός, τοιούτων οἷάπερ εἴωθεν γίγνεσθαι ἐν ταῖς ὀρφανίαις περὶ τοὺς ὀρφανούς. ἢ γὰρ οὐ χρὴ ποιεῖσθαι παῖδας ἢ συνδιαταλαιπωρεῖν καὶ τρέφοντα καὶ παιδεύοντα, σὺ δέ μοι δοκεῖς τὰ ῥᾳθυμότατα αἱρεῖσθαι. χρὴ δέ, ἅπερ ἂν ἀνὴρ ἀγαθὸς καὶ ἀνδρεῖος ἕλοιτο, ταῦτα αἱρεῖσθαι, φάσκοντά γε δὴ ἀρετῆς διὰ παντὸς τοῦ βίου ἐπιμελεῖσθαι· ὡς ἔγωγε καὶ

45e

ὑπὲρ σοῦ καὶ ὑπὲρ ἡμῶν τῶν σῶν ἐπιτηδείων αἰσχύνομαι μὴ δόξῃ ἅπαν τὸ πρᾶγμα τὸ περὶ σὲ ἀνανδρίᾳ τινὶ τῇ ἡμετέρᾳ πεπρᾶχθαι, καὶ ἡ εἴσοδος τῆς δίκης εἰς τὸ δικαστήριον ὡς εἰσῆλθεν ἐξὸν μὴ εἰσελθεῖν, καὶ αὐτὸς ὁ ἀγὼν τῆς δίκης ὡς ἐγένετο, καὶ τὸ τελευταῖον δὴ τουτί, ὥσπερ κατάγελως τῆς πράξεως, κακίᾳ τινὶ καὶ ἀνανδρίᾳ τῇ ἡμετέρᾳ διαπεφευγέναι

46aDikkat et, Sokrates, bütün bunlar kötü olmakla kalmasın, hem sana hem bize utanç da getirmesin. Haydi karar ver; daha doğrusu karar verme zamanı geçti, kararın verilmiş olması gerek. Karar da bir tane: bütün bunlar önümüzdeki gece yapılmış olmalı; daha beklersek imkânsız olur, artık yapılamaz. Ne olur, Sokrates, ne yap et beni dinle, başka türlü yapma.

46a

ἡμᾶς δοκεῖν, οἵτινές σε οὐχὶ ἐσώσαμεν οὐδὲ σὺ σαυτόν, οἷόν τε ὂν καὶ δυνατὸν εἴ τι καὶ μικρὸν ἡμῶν ὄφελος ἦν.

ΚΡ. ταῦτα οὖν, ὦ Σώκρατες, ὅρα μὴ ἅμα τῷ κακῷ καὶ αἰσχρὰ ᾖ σοί τε καὶ ἡμῖν. ἀλλὰ βουλεύου—μᾶλλον δὲ οὐδὲ βουλεύεσθαι ἔτι ὥρα ἀλλὰ βεβουλεῦσθαι—μία δὲ βουλή· τῆς γὰρ ἐπιούσης νυκτὸς πάντα ταῦτα δεῖ πεπρᾶχθαι, εἰ δʼ ἔτι περιμενοῦμεν, ἀδύνατον καὶ οὐκέτι οἷόν τε. ἀλλὰ παντὶ τρόπῳ, ὦ Σώκρατες, πείθου μοι καὶ μηδαμῶς ἄλλως ποίει.

46bSokrates: Sevgili Kriton, gayretin bir doğruluk taşıyorsa çok değerli; taşımıyorsa, ne kadar büyükse o kadar zararlı. Bunu yapmalı mıyız, yapmamalı mıyız, incelememiz gerek. Çünkü ben yalnız şimdi değil, her zaman, bende hiçbir şeyin sözünü dinlemeyip yalnızca, üzerinde düşündüğümde bana en iyi görünen logos'a uyan biriyim. Daha önce söylediğim logos'ları, başıma bu iş geldi diye şimdi bir kenara atamam; bana hâlâ aşağı yukarı aynı görünüyorlar, eskiden saygı ve değer verdiklerime bugün de aynı saygıyı ve değeri veriyorum.

46b

ΣΩ. ὦ φίλε Κρίτων, ἡ προθυμία σου πολλοῦ ἀξία εἰ μετά τινος ὀρθότητος εἴη· εἰ δὲ μή, ὅσῳ μείζων τοσούτῳ χαλεπωτέρα. σκοπεῖσθαι οὖν χρὴ ἡμᾶς εἴτε ταῦτα πρακτέον εἴτε μή· ὡς ἐγὼ οὐ νῦν πρῶτον ἀλλὰ καὶ ἀεὶ τοιοῦτος οἷος τῶν ἐμῶν μηδενὶ ἄλλῳ πείθεσθαι ἢ τῷ λόγῳ ὃς ἄν μοι λογιζομένῳ βέλτιστος φαίνηται. τοὺς δὴ λόγους οὓς ἐν τῷ ἔμπροσθεν ἔλεγον οὐ δύναμαι νῦν ἐκβαλεῖν, ἐπειδή μοι ἥδε ἡ τύχη γέγονεν, ἀλλὰ σχεδόν τι ὅμοιοι φαίνονταί μοι,

46cBunlardan daha iyisini şu an söyleyemezsek, iyi bil ki sana boyun eğmeyeceğim; çoğunluğun gücü bizi çocuklar gibi öcülerle korkutup şimdikinden de fazla hapis, ölüm, mallara el koyma üzerimize salsa bile. Peki bunu en yerinde nasıl inceleyebiliriz? Önce senin kanaatler hakkında ileri sürdüğün logos'u ele alırsak. Her defasında söylenen şu söz doğru muydu, değil miydi: bazı kanaatlere kulak vermeli, bazılarına vermemeli?

46c

καὶ τοὺς αὐτοὺς πρεσβεύω καὶ τιμῶ οὕσπερ καὶ πρότερον· ὧν ἐὰν μὴ βελτίω ἔχωμεν λέγειν ἐν τῷ παρόντι, εὖ ἴσθι ὅτι οὐ μή σοι συγχωρήσω, οὐδʼ ἂν πλείω τῶν νῦν παρόντων ἡ τῶν πολλῶν δύναμις ὥσπερ παῖδας ἡμᾶς μορμολύττηται, δεσμοὺς καὶ θανάτους ἐπιπέμπουσα καὶ χρημάτων ἀφαιρέσεις. πῶς οὖν ἂν μετριώτατα σκοποίμεθα αὐτά; εἰ πρῶτον μὲν τοῦτον τὸν λόγον ἀναλάβοιμεν, ὃν σὺ λέγεις περὶ τῶν δοξῶν. πότερον καλῶς ἐλέγετο ἑκάστοτε ἢ οὔ,

46dYoksa ben ölmek zorunda kalmadan önce doğru söyleniyordu da, şimdi lafın gelişi söylendiği, gerçekte bir şaka, bir saçmalık olduğu mu ortaya çıktı? Ben, Kriton, bunu seninle birlikte incelemek istiyorum: içinde bulunduğum bu durumda bu logos bana farklı mı görünecek, yoksa aynı mı; onu bir kenara mı bırakacağız, yoksa ona uyacak mıyız? Söylediği sözün bir değeri olduğunu düşünenler, sanırım her defasında şöyle derlerdi, benim de az önce dediğim gibi: insanların taşıdığı kanaatlerden bazılarına çok değer vermeli, bazılarına vermemeli.

46d

ὅτι ταῖς μὲν δεῖ τῶν δοξῶν προσέχειν τὸν νοῦν, ταῖς δὲ οὔ; ἢ πρὶν μὲν ἐμὲ δεῖν ἀποθνῄσκειν καλῶς ἐλέγετο, νῦν δὲ κατάδηλος ἄρα ἐγένετο ὅτι ἄλλως ἕνεκα λόγου ἐλέγετο, ἦν δὲ παιδιὰ καὶ φλυαρία ὡς ἀληθῶς; ἐπιθυμῶ δʼ ἔγωγʼ ἐπισκέψασθαι, ὦ Κρίτων, κοινῇ μετὰ σοῦ εἴ τί μοι ἀλλοιότερος φανεῖται, ἐπειδὴ ὧδε ἔχω, ἢ ὁ αὐτός, καὶ ἐάσομεν χαίρειν ἢ πεισόμεθα αὐτῷ. ἐλέγετο δέ πως, ὡς ἐγᾦμαι, ἑκάστοτε ὧδε ὑπὸ τῶν οἰομένων τὶ λέγειν, ὥσπερ νυνδὴ ἐγὼ ἔλεγον, ὅτι τῶν δοξῶν ἃς οἱ ἄνθρωποι

46eTanrı aşkına, Kriton, sence bu doğru bir söz değil mi? Çünkü sen, insanın başına gelebilecekler hesaba katılırsa, yarın ölecek biri değilsin; şu felaket senin aklını çelemez.

46e

δοξάζουσιν δέοι τὰς μὲν περὶ πολλοῦ ποιεῖσθαι, τὰς δὲ μή. τοῦτο πρὸς θεῶν, ὦ Κρίτων, οὐ δοκεῖ καλῶς σοι λέγεσθαι;

ΣΩ. —σὺ γάρ, ὅσα γε τἀνθρώπεια, ἐκτὸς εἶ τοῦ μέλλειν ἀποθνῄσκειν

47aBir düşün öyleyse: insanların bütün kanaatlerine değil, bazılarına değer verip bazılarına vermemek; hem de herkesinkine değil, bazı kişilerinkine değer verip bazılarınınkine vermemek gerektiği sana yeterince doğru bir söz gibi gelmiyor mu? Ne diyorsun? Bu doğru bir söz değil mi?

Kriton: Doğru.

Sokrates: Demek ki iyi kanaatlere değer vermeli, kötülerine vermemeli?

Kriton: Evet.

Sokrates: İyi kanaatler akıllıların, kötüleri de akılsızların kanaatleri değil mi?

Kriton: Elbette.

Sokrates: Peki, şu türden şeyler nasıl söylenirdi? İdman yapan, bu işle uğraşan bir adam herkesin övgüsüne, yergisine, kanaatine mi kulak verir, yoksa yalnız tek bir kişinin, hekim ya da beden hocası olan kişinin mi?

47a

αὔριον, καὶ οὐκ ἂν σὲ παρακρούοι ἡ παροῦσα συμφορά· σκόπει δή—οὐχ ἱκανῶς δοκεῖ σοι λέγεσθαι ὅτι οὐ πάσας χρὴ τὰς δόξας τῶν ἀνθρώπων τιμᾶν ἀλλὰ τὰς μέν, τὰς δʼ οὔ, οὐδὲ πάντων ἀλλὰ τῶν μέν, τῶν δʼ οὔ; τί φῄς; ταῦτα οὐχὶ καλῶς λέγεται;

ΚΡ. καλῶς.

ΣΩ. οὐκοῦν τὰς μὲν χρηστὰς τιμᾶν, τὰς δὲ πονηρὰς μή;

ΚΡ. ναί.

ΣΩ. χρησταὶ δὲ οὐχ αἱ τῶν φρονίμων, πονηραὶ δὲ αἱ τῶν ἀφρόνων;

ΚΡ. πῶς δʼ οὔ;

ΣΩ. φέρε δή, πῶς αὖ τὰ τοιαῦτα ἐλέγετο; γυμναζόμενος

47bKriton: Yalnız o tek kişininkine.

Sokrates: Demek ki korkması gereken yergiler, sevinmesi gereken övgüler çoğunluğunkiler değil, o tek kişininkiler.

Kriton: Belli.

Sokrates: Öyleyse bu adam, çalışmasını da idmanını da, yiyip içmesini de bütün öbürlerinin değil, o tek kişinin, işin başındaki ve işten anlayan kişinin uygun gördüğü gibi yapmalı.

Kriton: Öyle.

47b

ἀνὴρ καὶ τοῦτο πράττων πότερον παντὸς ἀνδρὸς ἐπαίνῳ καὶ ψόγῳ καὶ δόξῃ τὸν νοῦν προσέχει, ἢ ἑνὸς μόνου ἐκείνου ὃς ἂν τυγχάνῃ ἰατρὸς ἢ παιδοτρίβης ὤν;

ΚΡ. ἑνὸς μόνου.

ΣΩ. οὐκοῦν φοβεῖσθαι χρὴ τοὺς ψόγους καὶ ἀσπάζεσθαι τοὺς ἐπαίνους τοὺς τοῦ ἑνὸς ἐκείνου ἀλλὰ μὴ τοὺς τῶν πολλῶν.

ΚΡ. δῆλα δή.

ΣΩ. ταύτῃ ἄρα αὐτῷ πρακτέον καὶ γυμναστέον καὶ ἐδεστέον γε καὶ ποτέον, ᾗ ἂν τῷ ἑνὶ δοκῇ, τῷ ἐπιστάτῃ καὶ ἐπαΐοντι, μᾶλλον ἢ ᾗ σύμπασι τοῖς ἄλλοις.

ΚΡ. ἔστι ταῦτα.

47cSokrates: Peki. Ama o tek kişinin sözünü dinlemez, onun kanaatini ve övgülerini hiçe sayar da işten hiç anlamayan çoğunluğunkilere değer verirse, başına bir kötülük gelmez mi?

Kriton: Gelmez olur mu?

Sokrates: Bu kötülük nedir, nereye yönelir, söz dinlemeyen adamın hangi yanına dokunur?

Kriton: Belli ki bedenine; çünkü bedenini mahveder.

Sokrates: İyi söylüyorsun. Öteki konularda da durum böyle, değil mi Kriton? Hepsini tek tek gözden geçirmeyelim; hele şu an hakkında karar vermeye çalıştığımız adil ile adil olmayan, çirkin ile güzel, iyi ile kötü konusunda: çoğunluğun kanaatine mi uyup ondan korkmalıyız, yoksa bunlardan anlayan biri varsa o tek kişinin kanaatine mi? Bütün öbürlerinin hepsinden çok, utanmamız da korkmamız da gereken odur.

47c

ΣΩ. εἶεν. ἀπειθήσας δὲ τῷ ἑνὶ καὶ ἀτιμάσας αὐτοῦ τὴν δόξαν καὶ τοὺς ἐπαίνους, τιμήσας δὲ τοὺς τῶν πολλῶν [λόγους] καὶ μηδὲν ἐπαϊόντων, ἆρα οὐδὲν κακὸν πείσεται;

ΚΡ. πῶς γὰρ οὔ;

ΣΩ. τί δʼ ἔστι τὸ κακὸν τοῦτο, καὶ ποῖ τείνει, καὶ εἰς τί τῶν τοῦ ἀπειθοῦντος;

ΚΡ. δῆλον ὅτι εἰς τὸ σῶμα· τοῦτο γὰρ διόλλυσι.

ΣΩ. καλῶς λέγεις. οὐκοῦν καὶ τἆλλα, ὦ Κρίτων, οὕτως, ἵνα μὴ πάντα διΐωμεν, καὶ δὴ καὶ περὶ τῶν δικαίων καὶ ἀδίκων καὶ αἰσχρῶν καὶ καλῶν καὶ ἀγαθῶν καὶ κακῶν, περὶ ὧν νῦν ἡ βουλὴ ἡμῖν ἐστιν, πότερον τῇ τῶν πολλῶν δόξῃ

47dOna uymazsak, hani adil olanla iyileşen, adil olmayanla yok olan o şeyi bozar, sakat bırakırız. Yoksa öyle bir şey yok mu?

Kriton: Bence var, Sokrates.

Sokrates: Haydi bakalım: sağlığa iyi gelenle iyileşen, hastalık getirenle bozulan şeyi, işten anlayanların kanaatine kulak asmayarak mahvedersek, o bozulduktan sonra yaşamaya değer mi? Bu şey de beden, değil mi?

47d

δεῖ ἡμᾶς ἕπεσθαι καὶ φοβεῖσθαι αὐτὴν ἢ τῇ τοῦ ἑνός, εἴ τίς ἐστιν ἐπαΐων, ὃν δεῖ καὶ αἰσχύνεσθαι καὶ φοβεῖσθαι μᾶλλον ἢ σύμπαντας τοὺς ἄλλους; ᾧ εἰ μὴ ἀκολουθήσομεν, διαφθεροῦμεν ἐκεῖνο καὶ λωβησόμεθα, ὃ τῷ μὲν δικαίῳ βέλτιον ἐγίγνετο τῷ δὲ ἀδίκῳ ἀπώλλυτο. ἢ οὐδέν ἐστι τοῦτο;

ΚΡ. οἶμαι ἔγωγε, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. φέρε δή, ἐὰν τὸ ὑπὸ τοῦ ὑγιεινοῦ μὲν βέλτιον γιγνόμενον, ὑπὸ τοῦ νοσώδους δὲ διαφθειρόμενον διολέσωμεν πειθόμενοι μὴ τῇ τῶν ἐπαϊόντων δόξῃ, ἆρα βιωτὸν ἡμῖν ἐστιν

47eKriton: Evet.

Sokrates: Peki, kötü durumda, bozulmuş bir bedenle yaşamaya değer mi?

Kriton: Asla.

Sokrates: Ya adil olmayanın sakatladığı, adil olanın yararına olduğu o şey bozulmuşsa, onunla yaşamaya değer mi? Yoksa bizde adalet ile adaletsizliğin ilgili olduğu o şeyi, ne ise o, bedenden daha değersiz mi sayıyoruz?

47e

διεφθαρμένου αὐτοῦ; ἔστι δέ που τοῦτο σῶμα· ἢ οὐχί;

ΚΡ. ναί.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν βιωτὸν ἡμῖν ἐστιν μετὰ μοχθηροῦ καὶ διεφθαρμένου σώματος;

ΚΡ. οὐδαμῶς.

ΣΩ. ἀλλὰ μετʼ ἐκείνου ἄρʼ ἡμῖν βιωτὸν διεφθαρμένου, ᾧ τὸ ἄδικον μὲν λωβᾶται, τὸ δὲ δίκαιον ὀνίνησιν; ἢ φαυλότερον ἡγούμεθα εἶναι τοῦ σώματος ἐκεῖνο, ὅτι ποτʼ ἐστὶ τῶν

48aKriton: Asla.

Sokrates: Daha değerli mi sayıyoruz?

Kriton: Hem de çok daha değerli.

Sokrates: O halde, aziz dostum, çoğunluğun bizim hakkımızda ne diyeceğini o kadar da dert etmemeliyiz; adil olanı ve adil olmayanı bilen o tek kişinin, bir de hakikatin kendisinin ne diyeceğini dert etmeliyiz. Yani bir kere şu noktada yanlış yola sapıyorsun: adil, güzel ve iyi olan ile bunların zıtları konusunda çoğunluğun kanaatini dert etmemiz gerektiğini söylüyorsun. "Ama," diyebilir biri, "çoğunluk bizi öldürebilir."

48a

ἡμετέρων, περὶ ὃ ἥ τε ἀδικία καὶ ἡ δικαιοσύνη ἐστίν;

ΚΡ. οὐδαμῶς.

ΣΩ. ἀλλὰ τιμιώτερον;

ΚΡ. πολύ γε.

ΣΩ. οὐκ ἄρα, ὦ βέλτιστε, πάνυ ἡμῖν οὕτω φροντιστέον τί ἐροῦσιν οἱ πολλοὶ ἡμᾶς, ἀλλʼ ὅτι ὁ ἐπαΐων περὶ τῶν δικαίων καὶ ἀδίκων, ὁ εἷς καὶ αὐτὴ ἡ ἀλήθεια. ὥστε πρῶτον μὲν ταύτῃ οὐκ ὀρθῶς εἰσηγῇ, εἰσηγούμενος τῆς τῶν πολλῶν δόξης δεῖν ἡμᾶς φροντίζειν περὶ τῶν δικαίων καὶ καλῶν καὶ ἀγαθῶν καὶ τῶν ἐναντίων. ἀλλὰ μὲν δή, φαίη γʼ ἄν τις, οἷοί τέ εἰσιν ἡμᾶς οἱ πολλοὶ ἀποκτεινύναι.

48bKriton: O da belli; öyle diyecekler, Sokrates.

Sokrates: Doğru söylüyorsun. Ama iyi dostum, bence gözden geçirdiğimiz bu logos hâlâ eskisi gibi duruyor. Şimdi şuna da bak, bizim için hâlâ geçerli mi, değil mi: en çok önem verilmesi gereken yaşamak değil, iyi yaşamaktır.

Kriton: Geçerli.

Sokrates: İyi yaşamanın güzel ve adil yaşamakla aynı şey olduğu da geçerli mi, değil mi?

Kriton: Geçerli.

Sokrates: O halde kabul ettiklerimizden yola çıkarak şunu incelemeliyiz: Atinalılar beni salıvermeden buradan çıkmaya çalışmam adil mi, değil mi?

48b

ΚΡ. δῆλα δὴ καὶ ταῦτα· φαίη γὰρ ἄν, ὦ Σώκρατες. ἀληθῆ λέγεις.

ΣΩ. ἀλλʼ, ὦ θαυμάσιε, οὗτός τε ὁ λόγος ὃν διεληλύθαμεν ἔμοιγε δοκεῖ ἔτι ὅμοιος εἶναι καὶ πρότερον· καὶ τόνδε δὲ αὖ σκόπει εἰ ἔτι μένει ἡμῖν ἢ οὔ, ὅτι οὐ τὸ ζῆν περὶ πλείστου ποιητέον ἀλλὰ τὸ εὖ ζῆν.

ΚΡ. ἀλλὰ μένει.

ΣΩ. τὸ δὲ εὖ καὶ καλῶς καὶ δικαίως ὅτι ταὐτόν ἐστιν, μένει ἢ οὐ μένει;

ΚΡ. μένει.

ΣΩ. οὐκοῦν ἐκ τῶν ὁμολογουμένων τοῦτο σκεπτέον, πότερον δίκαιον ἐμὲ ἐνθένδε πειρᾶσθαι ἐξιέναι μὴ ἀφιέντων

48cAdil görünüyorsa deneyelim, görünmüyorsa vazgeçelim. Senin sözünü ettiğin hesaplara, para harcamaya, itibara, çocukların yetiştirilmesine gelince, Kriton: korkarım bunlar gerçekte, insanları kolayca öldüren, ellerinden gelse yine hiç düşünmeden diriltecek olan şu çoğunluğun hesaplarıdır. Bizim içinse, logos bizi buraya getirdiğine göre, az önce söylediğimizden başka bir şeyi incelememiz gerekmez sanırım: beni buradan çıkaracaklara hem para hem minnet ödeyerek, kendimiz de kaçırıp kaçırılarak adil bir şey mi yapmış olacağız, yoksa bütün bunları yaparak gerçekte haksızlık mı etmiş olacağız?

48c

Ἀθηναίων ἢ οὐ δίκαιον· καὶ ἐὰν μὲν φαίνηται δίκαιον, πειρώμεθα, εἰ δὲ μή, ἐῶμεν. ἃς δὲ σὺ λέγεις τὰς σκέψεις περί τε ἀναλώσεως χρημάτων καὶ δόξης καὶ παίδων τροφῆς, μὴ ὡς ἀληθῶς ταῦτα, ὦ Κρίτων, σκέμματα ᾖ τῶν ῥᾳδίως ἀποκτεινύντων καὶ ἀναβιωσκομένων γʼ ἄν, εἰ οἷοί τʼ ἦσαν, οὐδενὶ ξὺν νῷ, τούτων τῶν πολλῶν. ἡμῖν δʼ, ἐπειδὴ ὁ λόγος οὕτως αἱρεῖ, μὴ οὐδὲν ἄλλο σκεπτέον ᾖ ἢ ὅπερ νυνδὴ ἐλέγομεν, πότερον δίκαια πράξομεν καὶ χρήματα τελοῦντες τούτοις

48dBunları yaparken haksızlık ettiğimiz ortaya çıkarsa, burada kalıp sesimizi çıkarmadığımız için ölmemiz de gerekse, başka herhangi bir şeye katlanmamız da gerekse, bunların hiçbirini haksızlık etmemenin önüne koymamalıyız sanırım.

Kriton: Doğru söylüyorsun gibi geliyor bana, Sokrates; ama bak, ne yapacağız?

Sokrates: Birlikte inceleyelim, iyi dostum; söylediklerime karşı söyleyecek bir şeyin varsa söyle, sana uyarım.

48d

τοῖς ἐμὲ ἐνθένδε ἐξάξουσιν καὶ χάριτας, καὶ αὐτοὶ ἐξάγοντές τε καὶ ἐξαγόμενοι, ἢ τῇ ἀληθείᾳ ἀδικήσομεν πάντα ταῦτα ποιοῦντες· κἂν φαινώμεθα ἄδικα αὐτὰ ἐργαζόμενοι, μὴ οὐ δέῃ ὑπολογίζεσθαι οὔτʼ εἰ ἀποθνῄσκειν δεῖ παραμένοντας καὶ ἡσυχίαν ἄγοντας, οὔτε ἄλλο ὁτιοῦν πάσχειν πρὸ τοῦ ἀδικεῖν.

ΚΡ. καλῶς μέν μοι δοκεῖς λέγειν, ὦ Σώκρατες, ὅρα δὲ τί δρῶμεν.

ΣΩ. σκοπῶμεν, ὦ ἀγαθέ, κοινῇ, καὶ εἴ πῃ ἔχεις ἀντιλέγειν

48eYoksa, aziz dostum, Atinalılar istemediği halde buradan gitmem gerektiğini bana tekrar tekrar söyleyip durmaktan artık vazgeç. Çünkü bunu senin istemediğin halde değil, seni ikna ederek yapmaya çok önem veriyorum. Şimdi bak bakalım, incelememizin çıkış noktası seni tatmin ediyor mu; sorulana da en doğru bulduğun şekilde cevap vermeye çalış.

48e

ἐμοῦ λέγοντος, ἀντίλεγε καί σοι πείσομαι· εἰ δὲ μή, παῦσαι ἤδη, ὦ μακάριε, πολλάκις μοι λέγων τὸν αὐτὸν λόγον, ὡς χρὴ ἐνθένδε ἀκόντων Ἀθηναίων ἐμὲ ἀπιέναι· ὡς ἐγὼ περὶ πολλοῦ ποιοῦμαι πείσας σε ταῦτα πράττειν, ἀλλὰ μὴ ἄκοντος. ὅρα δὲ δὴ τῆς σκέψεως τὴν ἀρχὴν ἐάν σοι

49aKriton: Deneyeceğim.

Sokrates: İsteyerek hiçbir şekilde haksızlık etmemek gerektiğini mi söylüyoruz, yoksa bir şekilde haksızlık etmek gerektiğini, bir şekilde gerekmediğini mi? Yoksa daha önce de pek çok kez aramızda kabul ettiğimiz gibi, haksızlık etmek hiçbir şekilde ne iyi ne de güzel midir? Yoksa önceden üzerinde anlaştığımız bütün o şeyler bu birkaç gün içinde suya mı düştü; biz bu yaşta adamlar, Kriton, birbirimizle ciddi ciddi konuşurken meğer çoktandır çocuklardan hiçbir farkımız olmadığının farkına bile varmamış mıyız?

49a

ἱκανῶς λέγηται, καὶ πειρῶ ἀποκρίνεσθαι τὸ ἐρωτώμενον ᾗ ἂν μάλιστα οἴῃ.

ΚΡ. ἀλλὰ πειράσομαι.

ΣΩ. οὐδενὶ τρόπῳ φαμὲν ἑκόντας ἀδικητέον εἶναι, ἢ τινὶ μὲν ἀδικητέον τρόπῳ τινὶ δὲ οὔ; ἢ οὐδαμῶς τό γε ἀδικεῖν οὔτε ἀγαθὸν οὔτε καλόν, ὡς πολλάκις ἡμῖν καὶ ἐν τῷ ἔμπροσθεν χρόνῳ ὡμολογήθη; [ὅπερ καὶ ἄρτι ἐλέγετο] ἢ πᾶσαι ἡμῖν ἐκεῖναι αἱ πρόσθεν ὁμολογίαι ἐν ταῖσδε ταῖς ὀλίγαις ἡμέραις ἐκκεχυμέναι εἰσίν, καὶ πάλαι, ὦ Κρίτων, ἄρα τηλικοίδε [γέροντες] ἄνδρες πρὸς ἀλλήλους σπουδῇ διαλεγόμενοι

49bYoksa, o zaman dediğimiz gibi, her şeyden çok şu doğru değil mi: çoğunluk böyle desin ya da demesin, başımıza bundan daha ağır şeyler de gelse daha hafifleri de, haksızlık etmek, haksızlık edene her bakımdan kötü ve utanç vericidir? Böyle diyor muyuz, demiyor muyuz?

Kriton: Diyoruz.

Sokrates: O halde hiçbir şekilde haksızlık etmemeli.

Kriton: Elbette etmemeli.

Sokrates: Demek ki, çoğunluk öyle sansa da, haksızlığa uğrayan karşılık olarak haksızlık etmemeli; çünkü hiçbir şekilde haksızlık etmemeli.

49b

ἐλάθομεν ἡμᾶς αὐτοὺς παίδων οὐδὲν διαφέροντες; ἢ παντὸς μᾶλλον οὕτως ἔχει ὥσπερ τότε ἐλέγετο ἡμῖν· εἴτε φασὶν οἱ πολλοὶ εἴτε μή, καὶ εἴτε δεῖ ἡμᾶς ἔτι τῶνδε χαλεπώτερα πάσχειν εἴτε καὶ πρᾳότερα, ὅμως τό γε ἀδικεῖν τῷ ἀδικοῦντι καὶ κακὸν καὶ αἰσχρὸν τυγχάνει ὂν παντὶ τρόπῳ; φαμὲν ἢ οὔ;

ΚΡ. φαμέν.

ΣΩ. οὐδαμῶς ἄρα δεῖ ἀδικεῖν.

ΚΡ. οὐ δῆτα.

ΣΩ. οὐδὲ ἀδικούμενον ἄρα ἀνταδικεῖν, ὡς οἱ πολλοὶ οἴονται, ἐπειδή γε οὐδαμῶς δεῖ ἀδικεῖν.

49cKriton: Öyle görünüyor.

Sokrates: Peki ya şu? Kötülük etmeli mi, Kriton, etmemeli mi?

Kriton: Etmemeli elbette, Sokrates.

Sokrates: Ya kötülük gören birinin karşılık olarak kötülük etmesi? Çoğunluğun dediği gibi bu adil mi, değil mi?

Kriton: Hiç değil.

Sokrates: Çünkü insanlara kötülük etmenin haksızlık etmekten hiçbir farkı yok.

Kriton: Doğru söylüyorsun.

Sokrates: O halde, insanlardan ne görürsek görelim, ne karşılık olarak haksızlık etmeli ne de hiçbir insana kötülük etmeliyiz. Dikkat et, Kriton: bunu kabul ederken kanaatine aykırı bir şeyi kabul etmiş olmayasın.

49c

ΚΡ. οὐ φαίνεται.

ΣΩ. τί δὲ δή; κακουργεῖν δεῖ, ὦ Κρίτων, ἢ οὔ;

ΚΡ. οὐ δεῖ δήπου, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. τί δέ; ἀντικακουργεῖν κακῶς πάσχοντα, ὡς οἱ πολλοί φασιν, δίκαιον ἢ οὐ δίκαιον;

ΚΡ. οὐδαμῶς.

ΣΩ. τὸ γάρ που κακῶς ποιεῖν ἀνθρώπους τοῦ ἀδικεῖν οὐδὲν διαφέρει.

ΚΡ. ἀληθῆ λέγεις.

ΣΩ. οὔτε ἄρα ἀνταδικεῖν δεῖ οὔτε κακῶς ποιεῖν οὐδένα ἀνθρώπων, οὐδʼ ἂν ὁτιοῦν πάσχῃ ὑπʼ αὐτῶν. καὶ ὅρα, ὦ

49dÇünkü biliyorum, bunu doğru bulan ancak birkaç kişi var ve hep de öyle olacak. Bunu böyle düşünenlerle düşünmeyenler ortak bir karara varamaz; birbirlerinin kararlarını gördükçe birbirlerini küçümsemeleri kaçınılmazdır. Sen de iyice düşün öyleyse: bu görüşe katılıyor musun, sen de böyle mi düşünüyorsun? Kararımıza şu çıkış noktasından başlayalım mı: haksızlık etmek de, haksızlığa haksızlıkla karşılık vermek de, kötülük görünce kötülükle karşılık verip kendini savunmak da hiçbir zaman doğru değildir. Yoksa bu çıkış noktasından ayrılıyor, ona katılmıyor musun?

49d

Κρίτων, ταῦτα καθομολογῶν, ὅπως μὴ παρὰ δόξαν ὁμολογῇς· οἶδα γὰρ ὅτι ὀλίγοις τισὶ ταῦτα καὶ δοκεῖ καὶ δόξει. οἷς οὖν οὕτω δέδοκται καὶ οἷς μή, τούτοις οὐκ ἔστι κοινὴ βουλή, ἀλλὰ ἀνάγκη τούτους ἀλλήλων καταφρονεῖν ὁρῶντας ἀλλήλων τὰ βουλεύματα. σκόπει δὴ οὖν καὶ σὺ εὖ μάλα πότερον κοινωνεῖς καὶ συνδοκεῖ σοι καὶ ἀρχώμεθα ἐντεῦθεν βουλευόμενοι, ὡς οὐδέποτε ὀρθῶς ἔχοντος οὔτε τοῦ ἀδικεῖν οὔτε τοῦ ἀνταδικεῖν οὔτε κακῶς πάσχοντα ἀμύνεσθαι ἀντιδρῶντα κακῶς, ἢ ἀφίστασαι καὶ οὐ κοινωνεῖς τῆς ἀρχῆς;

49eBana gelince, ben hem eskiden beri böyle düşünüyorum hem de hâlâ öyle; sen başka bir karara vardıysan söyle, anlat. Yok, önceki sözlerimizde duruyorsan, bundan sonrasını dinle.

Kriton: Duruyorum, ben de aynı fikirdeyim. Söyle hadi.

Sokrates: O hâlde sıradakini söyleyeyim, daha doğrusu sorayım: İnsan, adil bir şey üzerinde biriyle anlaştıysa onu yerine getirmeli mi, yoksa onu aldatmalı mı?

Kriton: Yerine getirmeli.

Sokrates: Şimdi bundan çıkana bak. Biz şehri ikna etmeden buradan çıkıp gidersek, birilerine kötülük etmiş olur muyuz, hem de hiç kötülük etmememiz gerekenlere, yoksa olmaz mıyız?

49e

ἐμοὶ μὲν γὰρ καὶ πάλαι οὕτω καὶ νῦν ἔτι δοκεῖ, σοὶ δὲ εἴ πῃ ἄλλῃ δέδοκται, λέγε καὶ δίδασκε. εἰ δʼ ἐμμένεις τοῖς πρόσθε, τὸ μετὰ τοῦτο ἄκουε.

ΚΡ. ἀλλʼ ἐμμένω τε καὶ συνδοκεῖ μοι· ἀλλὰ λέγε.

ΣΩ. λέγω δὴ αὖ τὸ μετὰ τοῦτο, μᾶλλον δʼ ἐρωτῶ· πότερον ἃ ἄν τις ὁμολογήσῃ τῳ δίκαια ὄντα ποιητέον ἢ ἐξαπατητέον;

ΚΡ. ποιητέον.

ΣΩ. ἐκ τούτων δὴ ἄθρει. ἀπιόντες ἐνθένδε ἡμεῖς μὴ

50aAdil olduğunu kabul ederek anlaştığımız şeylere bağlı kalmış olur muyuz, yoksa kalmaz mıyız?

Kriton: Sorduğuna cevap veremem, Sokrates; çünkü ne demek istediğini kavrayamıyorum.

Sokrates: O zaman şöyle düşün. Diyelim ki biz buradan kaçmak üzereyken, ya da buna ne ad vermek gerekiyorsa, kanunlar ve şehir topluluğu gelip karşımıza dikilseler ve sorsalar: "Söyle bana, Sokrates, ne yapmayı aklına koydun? Giriştiğin bu işle, senin payına düşen kadarıyla, biz kanunları ve bütün şehri yok etmeye niyetlenmiyor musun?

50a

πείσαντες τὴν πόλιν πότερον κακῶς τινας ποιοῦμεν, καὶ ταῦτα οὓς ἥκιστα δεῖ, ἢ οὔ; καὶ ἐμμένομεν οἷς ὡμολογήσαμεν δικαίοις οὖσιν ἢ οὔ;

ΚΡ. οὐκ ἔχω, ὦ Σώκρατες, ἀποκρίνασθαι πρὸς ὃ ἐρωτᾷς· οὐ γὰρ ἐννοῶ.

ΣΩ. ἀλλʼ ὧδε σκόπει. εἰ μέλλουσιν ἡμῖν ἐνθένδε εἴτε ἀποδιδράσκειν, εἴθʼ ὅπως δεῖ ὀνομάσαι τοῦτο, ἐλθόντες οἱ νόμοι καὶ τὸ κοινὸν τῆς πόλεως ἐπιστάντες ἔροιντο· εἰπέ μοι, ὦ Σώκρατες, τί ἐν νῷ ἔχεις ποιεῖν; ἄλλο τι ἢ τούτῳ

50bYoksa mahkemelerin verdiği hükümlerin hiçbir gücü olmadığı, sıradan kişilerin onları hükümsüz bırakıp çiğnediği bir şehrin hâlâ ayakta kalabileceğini, altüst olmayacağını mı sanıyorsun?" Buna ve bunun gibi başka sözlere ne diyeceğiz, Kriton? Çünkü insan, hele bir hatipse, verilmiş hükümlerin geçerli olmasını buyuran ve şimdi yok edilmekte olan bu kanunu savunmak için çok şey söyleyebilir.

50b

τῷ ἔργῳ ᾧ ἐπιχειρεῖς διανοῇ τούς τε νόμους ἡμᾶς ἀπολέσαι καὶ σύμπασαν τὴν πόλιν τὸ σὸν μέρος; ἢ δοκεῖ σοι οἷόν τε ἔτι ἐκείνην τὴν πόλιν εἶναι καὶ μὴ ἀνατετράφθαι, ἐν ᾗ ἂν αἱ γενόμεναι δίκαι μηδὲν ἰσχύωσιν ἀλλὰ ὑπὸ ἰδιωτῶν ἄκυροί τε γίγνωνται καὶ διαφθείρωνται; τί ἐροῦμεν, ὦ Κρίτων, πρὸς ταῦτα καὶ ἄλλα τοιαῦτα; πολλὰ γὰρ ἄν τις ἔχοι, ἄλλως τε καὶ ῥήτωρ, εἰπεῖν ὑπὲρ τούτου τοῦ νόμου ἀπολλυμένου ὃς τὰς δίκας τὰς δικασθείσας προστάττει κυρίας εἶναι.

50cYoksa onlara, "Çünkü şehir bize haksızlık etti, davayı doğru karara bağlamadı" mı diyeceğiz? Bunu mu diyeceğiz, yoksa başka bir şey mi?

Kriton: Bunu deriz elbette, Sokrates, vallahi.

Sokrates: Peki kanunlar o zaman ne derler? "Sokrates, seninle aramızda kararlaştırdığımız şey bu muydu, yoksa şehrin vereceği hükümlere uymak mıydı?" Bu sözlerine şaşırsak belki de şöyle derler: "Sokrates, söylenenlere şaşırma da cevap ver; zaten soru sormaya ve cevap vermeye alışkınsın. Haydi söyle: bizde ve şehirde ne kusur buluyorsun da bizi yok etmeye kalkışıyorsun?

50c

ἢ ἐροῦμεν πρὸς αὐτοὺς ὅτι ἠδίκει γὰρ ἡμᾶς ἡ πόλις καὶ οὐκ ὀρθῶς τὴν δίκην ἔκρινεν; ταῦτα ἢ τί ἐροῦμεν;

ΚΡ. ταῦτα νὴ Δία, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. τί οὖν ἂν εἴπωσιν οἱ νόμοι· ὦ Σώκρατες, ἦ καὶ ταῦτα ὡμολόγητο ἡμῖν τε καὶ σοί, ἢ ἐμμενεῖν ταῖς δίκαις αἷς ἂν ἡ πόλις δικάζῃ; εἰ οὖν αὐτῶν θαυμάζοιμεν λεγόντων, ἴσως ἂν εἴποιεν ὅτι ὦ Σώκρατες, μὴ θαύμαζε τὰ λεγόμενα ἀλλʼ ἀποκρίνου, ἐπειδὴ καὶ εἴωθας χρῆσθαι τῷ ἐρωτᾶν τε καὶ ἀποκρίνεσθαι. φέρε γάρ, τί ἐγκαλῶν

50dHer şeyden önce seni dünyaya getiren biz değil miyiz? Baban annenle bizim sayemizde evlenip seni meydana getirmedi mi? Söyle öyleyse: biz kanunlardan evlilikle ilgili olanlarda, iyi olmadıklarını düşünerek ayıpladığın bir şey var mı?" "Ayıpladığım bir şey yok" derdim. "Peki doğan çocuğun beslenip büyütülmesine ve terbiyesine dair olanlarda, senin de terbiye gördüğün kanunlarda? Yoksa bu işe memur edilmiş olan kanunlarımız babana seni mousikē ve beden eğitimiyle yetiştirmesini buyururken iyi bir buyruk vermemiş miydi?

50d

ἡμῖν καὶ τῇ πόλει ἐπιχειρεῖς ἡμᾶς ἀπολλύναι; οὐ πρῶτον μέν σε ἐγεννήσαμεν ἡμεῖς, καὶ διʼ ἡμῶν ἔλαβε τὴν μητέρα σου ὁ πατὴρ καὶ ἐφύτευσέν σε; φράσον οὖν, τούτοις ἡμῶν, τοῖς νόμοις τοῖς περὶ τοὺς γάμους, μέμφῃ τι ὡς οὐ καλῶς ἔχουσιν; οὐ μέμφομαι, φαίην ἄν. ἀλλὰ τοῖς περὶ τὴν τοῦ γενομένου τροφήν τε καὶ παιδείαν ἐν ᾗ καὶ σὺ ἐπαιδεύθης; ἢ οὐ καλῶς προσέταττον ἡμῶν οἱ ἐπὶ τούτῳ τεταγμένοι νόμοι, παραγγέλλοντες τῷ πατρὶ τῷ σῷ σε ἐν

50e"İyi buyurmuştunuz" derdim. "Pekâlâ. Doğduktan, büyütülüp terbiye edildikten sonra, önce şunu söyleyebilir misin: hem sen hem de ataların bizim çocuğumuz ve kölemiz değil miydiniz? Bu böyleyse, adaletin seninle bizim aramızda eşit olduğunu mu sanıyorsun? Biz sana ne yapmaya kalkışırsak, aynısını senin de bize karşılık olarak yapmanın adil olduğunu mu düşünüyorsun? Babanla arandaki adalet eşit değildi, bir efendin olsaydı onunla arandaki de eşit olmazdı; gördüğün muameleyi karşılık olarak yapamazdın: azarlanınca karşılık vermez, dövülünce geri vurmaz, buna benzer daha birçok şeyi yapmazdın. Peki vatana ve kanunlara karşı bu sana serbest mi olacak? Biz seni, adil olduğunu düşünerek yok etmeye kalkışırsak, sen de gücün yettiğince biz kanunları ve vatanını yok etmeye mi kalkışacaksın, üstelik bunu yaparken adil davrandığını mı söyleyeceksin, sen ki gerçekten aretē'yi dert edinen adamsın?

50e

μουσικῇ καὶ γυμναστικῇ παιδεύειν; καλῶς, φαίην ἄν. εἶεν. ἐπειδὴ δὲ ἐγένου τε καὶ ἐξετράφης καὶ ἐπαιδεύθης, ἔχοις ἂν εἰπεῖν πρῶτον μὲν ὡς οὐχὶ ἡμέτερος ἦσθα καὶ ἔκγονος καὶ δοῦλος, αὐτός τε καὶ οἱ σοὶ πρόγονοι; καὶ εἰ τοῦθʼ οὕτως ἔχει, ἆρʼ ἐξ ἴσου οἴει εἶναι σοὶ τὸ δίκαιον καὶ ἡμῖν, καὶ ἅττʼ ἂν ἡμεῖς σε ἐπιχειρῶμεν ποιεῖν, καὶ σοὶ ταῦτα ἀντιποιεῖν οἴει δίκαιον εἶναι;

ΣΩ. ἢ πρὸς μὲν ἄρα σοι τὸν πατέρα οὐκ ἐξ ἴσου ἦν τὸ δίκαιον καὶ πρὸς δεσπότην, εἴ σοι ὢν ἐτύγχανεν, ὥστε ἅπερ πάσχοις ταῦτα καὶ ἀντιποιεῖν, οὔτε κακῶς ἀκούοντα

51aYoksa o kadar bilgesin ki şunu mu gözden kaçırdın? Vatan, anneden de babadan da bütün öteki atalardan da daha değerli, daha saygıdeğer ve daha kutsaldır; hem tanrıların hem de aklı başında insanların gözünde daha yüksek bir mertebededir. Vatan öfkelendiğinde ona babadan daha çok saygı göstermek, boyun eğmek ve gönlünü almak gerekir. Ya onu ikna etmeli ya da ne buyurursa yapmalı; bir şeye katlanmanı buyurursa sesini çıkarmadan katlanmalısın: ister dövülmek ister zincire vurulmak olsun, ister yaralanmak ya da ölmek için seni savaşa götürsün, bunlar yapılmalıdır, adil olan budur. Geri çekilmemeli, kaçmamalı, safını bırakmamalısın; savaşta da mahkemede de her yerde şehrin ve vatanın buyurduğunu yapmalı ya da adaletin tabiatı neyi gerektiriyorsa o yoldan onu ikna etmelisin. Anneye ya da babaya zor kullanmak dine aykırıdır; vatana zor kullanmak ise bundan da çok daha aykırıdır."

51a

ἀντιλέγειν οὔτε τυπτόμενον ἀντιτύπτειν οὔτε ἄλλα τοιαῦτα πολλά· πρὸς δὲ τὴν πατρίδα ἄρα καὶ τοὺς νόμους ἐξέσται σοι, ὥστε, ἐάν σε ἐπιχειρῶμεν ἡμεῖς ἀπολλύναι δίκαιον ἡγούμενοι εἶναι, καὶ σὺ δὲ ἡμᾶς τοὺς νόμους καὶ τὴν πατρίδα καθʼ ὅσον δύνασαι ἐπιχειρήσεις ἀνταπολλύναι, καὶ φήσεις ταῦτα ποιῶν δίκαια πράττειν, ὁ τῇ ἀληθείᾳ τῆς ἀρετῆς ἐπιμελόμενος; ἢ οὕτως εἶ σοφὸς ὥστε λέληθέν σε ὅτι μητρός τε καὶ πατρὸς καὶ τῶν ἄλλων προγόνων ἁπάντων τιμιώτερόν ἐστιν πατρὶς καὶ σεμνότερον καὶ ἁγιώτερον

51b

καὶ ἐν μείζονι μοίρᾳ καὶ παρὰ θεοῖς καὶ παρʼ ἀνθρώποις τοῖς νοῦν ἔχουσι, καὶ σέβεσθαι δεῖ καὶ μᾶλλον ὑπείκειν καὶ θωπεύειν πατρίδα χαλεπαίνουσαν ἢ πατέρα, καὶ ἢ πείθειν ἢ ποιεῖν ἃ ἂν κελεύῃ, καὶ πάσχειν ἐάν τι προστάττῃ παθεῖν ἡσυχίαν ἄγοντα, ἐάντε τύπτεσθαι ἐάντε δεῖσθαι, ἐάντε εἰς πόλεμον ἄγῃ τρωθησόμενον ἢ ἀποθανούμενον, ποιητέον ταῦτα, καὶ τὸ δίκαιον οὕτως ἔχει, καὶ οὐχὶ ὑπεικτέον οὐδὲ ἀναχωρητέον οὐδὲ λειπτέον τὴν τάξιν, ἀλλὰ καὶ ἐν πολέμῳ καὶ ἐν δικαστηρίῳ καὶ πανταχοῦ ποιητέον ἃ ἂν κελεύῃ ἡ

51cBuna ne diyeceğiz, Kriton? Kanunlar doğru mu söylüyor, değil mi?

Kriton: Bence doğru söylüyorlar.

Sokrates: "Öyleyse bak, Sokrates," derlerdi belki kanunlar, "söylediklerimiz doğruysa, şimdi bize yapmaya kalkıştığın şey adil değildir. Biz seni dünyaya getirdik, besleyip büyüttük, terbiye ettik, sana ve bütün öteki vatandaşlara verebileceğimiz her güzel şeyden pay verdik. Buna rağmen Atinalılardan dileyen herkese şu imkânı tanıdığımızı ilan ediyoruz: vatandaşlık yoklamasından geçip şehirdeki işleri ve biz kanunları gördükten sonra beğenmezse, malını mülkünü alıp istediği yere gidebilir.

51c

πόλις καὶ ἡ πατρίς, ἢ πείθειν αὐτὴν ᾗ τὸ δίκαιον πέφυκε· βιάζεσθαι δὲ οὐχ ὅσιον οὔτε μητέρα οὔτε πατέρα, πολὺ δὲ τούτων ἔτι ἧττον τὴν πατρίδα; τί φήσομεν πρὸς ταῦτα, ὦ Κρίτων; ἀληθῆ λέγειν τοὺς νόμους ἢ οὔ;

ΚΡ. ἔμοιγε δοκεῖ.

ΣΩ. σκόπει τοίνυν, ὦ Σώκρατες, φαῖεν ἂν ἴσως οἱ νόμοι, εἰ ἡμεῖς ταῦτα ἀληθῆ λέγομεν, ὅτι οὐ δίκαια ἡμᾶς ἐπιχειρεῖς δρᾶν ἃ νῦν ἐπιχειρεῖς. ἡμεῖς γάρ σε γεννήσαντες, ἐκθρέψαντες, παιδεύσαντες, μεταδόντες ἁπάντων ὧν οἷοί τʼ

51dSizden biri, biz ve şehir hoşuna gitmediğimiz için bir koloniye gitmek de istese, başka bir yere gidip orada yabancı olarak yaşamak da istese, biz kanunlardan hiçbiri ona engel olmaz, bunu yasaklamaz; malını mülkünü alıp istediği yere gidebilir.

51d

ἦμεν καλῶν σοὶ καὶ τοῖς ἄλλοις πᾶσιν πολίταις, ὅμως προαγορεύομεν τῷ ἐξουσίαν πεποιηκέναι Ἀθηναίων τῷ βουλομένῳ, ἐπειδὰν δοκιμασθῇ καὶ ἴδῃ τὰ ἐν τῇ πόλει πράγματα καὶ ἡμᾶς τοὺς νόμους, ᾧ ἂν μὴ ἀρέσκωμεν ἡμεῖς, ἐξεῖναι λαβόντα τὰ αὑτοῦ ἀπιέναι ὅποι ἂν βούληται. καὶ οὐδεὶς ἡμῶν τῶν νόμων ἐμποδών ἐστιν οὐδʼ ἀπαγορεύει, ἐάντε τις βούληται ὑμῶν εἰς ἀποικίαν ἰέναι, εἰ μὴ ἀρέσκοιμεν ἡμεῖς τε καὶ ἡ πόλις, ἐάντε μετοικεῖν ἄλλοσέ ποι ἐλθών, ἰέναι ἐκεῖσε ὅποι

51eAma sizden kim, davalara nasıl baktığımızı ve şehri başka bakımlardan nasıl yönettiğimizi gördüğü hâlde burada kalırsa, artık onun, ne buyurursak yapacağına dair bizimle fiilen anlaşmış olduğunu söyleriz. Bize uymayanın da üç bakımdan haksızlık ettiğini söyleriz: onu dünyaya getiren bizlere uymuyor, onu büyüten bizlere uymuyor, üstelik bize uyacağına söz verdiği hâlde ne uyuyor ne de, yanlış bir şey yapıyorsak, bizi ikna ediyor. Oysa biz buyruklarımızı kaba bir dille dayatmıyor, önüne koyuyoruz; iki şeyden birini, ya bizi ikna etmesini ya da buyruğumuzu yapmasını ona bırakıyoruz; o ise ikisini de yapmıyor.

51e

ἂν βούληται, ἔχοντα τὰ αὑτοῦ. ὃς δʼ ἂν ὑμῶν παραμείνῃ, ὁρῶν ὃν τρόπον ἡμεῖς τάς τε δίκας δικάζομεν καὶ τἆλλα τὴν πόλιν διοικοῦμεν, ἤδη φαμὲν τοῦτον ὡμολογηκέναι ἔργῳ ἡμῖν ἃ ἂν ἡμεῖς κελεύωμεν ποιήσειν ταῦτα, καὶ τὸν μὴ πειθόμενον τριχῇ φαμεν ἀδικεῖν, ὅτι τε γεννηταῖς οὖσιν ἡμῖν οὐ πείθεται, καὶ ὅτι τροφεῦσι, καὶ ὅτι ὁμολογήσας ἡμῖν πείσεσθαι οὔτε πείθεται οὔτε πείθει ἡμᾶς, εἰ μὴ καλῶς τι ποιοῦμεν,

52aİşte, Sokrates, aklındakini yaparsan senin de bu suçlamaların altında kalacağını söylüyoruz; hem de Atinalıların en azı olarak değil, en başta gelenlerinden biri olarak." Ben de "Neden ki?" desem, belki bana haklı olarak çıkışırlar ve Atinalılar içinde bu anlaşmayı onlarla en sıkı biçimde yapmış olanlardan birinin ben olduğumu söylerlerdi. Çünkü şöyle derlerdi: "Sokrates, bizim de şehrin de hoşuna gittiğimize dair elimizde büyük kanıtlar var.

52a

προτιθέντων ἡμῶν καὶ οὐκ ἀγρίως ἐπιταττόντων ποιεῖν ἃ ἂν κελεύωμεν, ἀλλὰ ἐφιέντων δυοῖν θάτερα, ἢ πείθειν ἡμᾶς ἢ ποιεῖν, τούτων οὐδέτερα ποιεῖ.

ΣΩ. ταύταις δή φαμεν καὶ σέ, ὦ Σώκρατες, ταῖς αἰτίαις ἐνέξεσθαι, εἴπερ ποιήσεις ἃ ἐπινοεῖς, καὶ οὐχ ἥκιστα Ἀθηναίων σέ, ἀλλʼ ἐν τοῖς μάλιστα. εἰ οὖν ἐγὼ εἴποιμι· διὰ τί δή; ἴσως ἄν μου δικαίως καθάπτοιντο λέγοντες ὅτι ἐν τοῖς μάλιστα Ἀθηναίων ἐγὼ αὐτοῖς ὡμολογηκὼς τυγχάνω ταύτην τὴν ὁμολογίαν. φαῖεν γὰρ ἂν ὅτι

52bŞehir sana ötekilerden çok daha fazla hoş gelmeseydi, bütün öteki Atinalılardan çok daha fazla onda oturup kalmazdın. Bir kez İsthmos'a gitmen dışında, bir bayramı seyretmek için şehirden hiç çıkmadın; sefere gitmek dışında başka bir yere de gitmedin; öteki insanlar gibi hiç yolculuğa çıkmadın; başka bir şehri, başka kanunları tanımak arzusu da seni hiç sarmadı; biz ve şehrimiz sana yetiyorduk.

52b

ὦ Σώκρατες, μεγάλα ἡμῖν τούτων τεκμήριά ἐστιν, ὅτι σοι καὶ ἡμεῖς ἠρέσκομεν καὶ ἡ πόλις· οὐ γὰρ ἄν ποτε τῶν ἄλλων Ἀθηναίων ἁπάντων διαφερόντως ἐν αὐτῇ ἐπεδήμεις εἰ μή σοι διαφερόντως ἤρεσκεν, καὶ οὔτʼ ἐπὶ θεωρίαν πώποτʼ ἐκ τῆς πόλεως ἐξῆλθες, ὅτι μὴ ἅπαξ εἰς Ἰσθμόν, οὔτε ἄλλοσε οὐδαμόσε, εἰ μή ποι στρατευσόμενος, οὔτε ἄλλην ἀποδημίαν ἐποιήσω πώποτε ὥσπερ οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι, οὐδʼ ἐπιθυμία σε ἄλλης πόλεως οὐδὲ ἄλλων νόμων ἔλαβεν εἰδέναι, ἀλλὰ ἡμεῖς

52cBizi bu kadar candan seçmiş, bize uygun biçimde vatandaş olarak yaşayacağına da söz vermiştin; başka şeylerin yanında çocuklarını da bu şehirde yaptın, demek ki şehir hoşuna gidiyordu. Dahası, isteseydin daha davanın kendisinde ceza olarak sürgünü önerebilirdin; şimdi şehrin rızası olmadan giriştiğin şeyi o zaman onun rızasıyla yapabilirdin. Ama sen o zaman, ölmen gerekirse buna hiç kızmayacakmışsın gibi gösteriş yapıyor, kendi deyişinle ölümü sürgüne tercih ediyordun. Şimdi ise ne o sözlerinden utanıyorsun ne de biz kanunları sayıyorsun; bizi yok etmeye kalkışıyor, en aşağılık bir kölenin yapacağını yapıyor, bize uygun biçimde vatandaş olarak yaşayacağına dair bizimle yaptığın sözleşmeleri ve anlaşmaları çiğneyerek kaçmaya kalkışıyorsun.

52c

σοι ἱκανοὶ ἦμεν καὶ ἡ ἡμετέρα πόλις· οὕτω σφόδρα ἡμᾶς ᾑροῦ καὶ ὡμολόγεις καθʼ ἡμᾶς πολιτεύσεσθαι, τά τε ἄλλα καὶ παῖδας ἐν αὐτῇ ἐποιήσω, ὡς ἀρεσκούσης σοι τῆς πόλεως. ἔτι τοίνυν ἐν αὐτῇ τῇ δίκῃ ἐξῆν σοι φυγῆς τιμήσασθαι εἰ ἐβούλου, καὶ ὅπερ νῦν ἀκούσης τῆς πόλεως ἐπιχειρεῖς, τότε ἑκούσης ποιῆσαι. σὺ δὲ τότε μὲν ἐκαλλωπίζου ὡς οὐκ ἀγανακτῶν εἰ δέοι τεθνάναι σε, ἀλλὰ ᾑροῦ, ὡς ἔφησθα, πρὸ τῆς φυγῆς θάνατον· νῦν δὲ οὔτʼ ἐκείνους τοὺς λόγους αἰσχύνῃ, οὔτε ἡμῶν τῶν νόμων ἐντρέπῃ, ἐπιχειρῶν διαφθεῖραι, πράττεις

52dÖnce şu soruya cevap ver: bize uygun biçimde vatandaş olarak yaşamaya sözle değil fiilen razı olduğunu söylerken doğru mu söylüyoruz, yoksa yanlış mı?" Buna ne diyeceğiz, Kriton? Kabul etmekten başka ne yapabiliriz?

Kriton: Kabul etmek zorundayız, Sokrates.

Sokrates: "Öyleyse," derlerdi, "yaptığın şey bizimle yaptığın sözleşmeleri ve anlaşmaları çiğnemekten başka nedir? Hem de onları ne zorla kabul ettin ne aldatılarak, ne de kısa bir sürede karar vermeye zorlanarak; tam yetmiş yılın vardı, biz hoşuna gitmiyorsak, anlaşmalar sana adil görünmüyorsa bu süre içinde çekip gidebilirdin.

52d

τε ἅπερ ἂν δοῦλος ὁ φαυλότατος πράξειεν, ἀποδιδράσκειν ἐπιχειρῶν παρὰ τὰς συνθήκας τε καὶ τὰς ὁμολογίας καθʼ ἃς ἡμῖν συνέθου πολιτεύεσθαι. πρῶτον μὲν οὖν ἡμῖν τοῦτʼ αὐτὸ ἀπόκριναι, εἰ ἀληθῆ λέγομεν φάσκοντές σε ὡμολογηκέναι πολιτεύσεσθαι καθʼ ἡμᾶς ἔργῳ ἀλλʼ οὐ λόγῳ, ἢ οὐκ ἀληθῆ. τί φῶμεν πρὸς ταῦτα, ὦ Κρίτων; ἄλλο τι ἢ ὁμολογῶμεν;

ΚΡ. ἀνάγκη, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. ἄλλο τι οὖν, ἂν φαῖεν, ἢ συνθήκας τὰς πρὸς

52eAma sen ne her fırsatta iyi kanunlarla yönetildiğini söylediğin Lakedaimon'u ya da Girit'i seçtin, ne de başka bir Yunan ya da barbar şehrini; şehirden ayrıldığın olduysa, topallardan, körlerden ve öteki sakatlardan bile daha az ayrıldın.

52e

ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ ὁμολογίας παραβαίνεις, οὐχ ὑπὸ ἀνάγκης ὁμολογήσας οὐδὲ ἀπατηθεὶς οὐδὲ ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ ἀναγκασθεὶς βουλεύσασθαι, ἀλλʼ ἐν ἔτεσιν ἑβδομήκοντα, ἐν οἷς ἐξῆν σοι ἀπιέναι, εἰ μὴ ἠρέσκομεν ἡμεῖς μηδὲ δίκαιαι ἐφαίνοντό σοι αἱ ὁμολογίαι εἶναι.

ΣΩ. σὺ δὲ οὔτε Λακεδαίμονα προῃροῦ οὔτε Κρήτην, ἃς δὴ ἑκάστοτε φῂς εὐνομεῖσθαι, οὔτε ἄλλην οὐδεμίαν

53aDemek ki şehir de biz kanunlar da sana öteki Atinalılardan çok daha fazla hoş geliyormuşuz; çünkü kanunsuz bir şehir kimin hoşuna gider ki? Şimdi ise anlaştığın şeylere bağlı kalmayacak mısın? Bize kulak verirsen kalırsın, Sokrates; hiç değilse şehirden kaçıp gülünç duruma düşmezsin.

Bir düşün: bu anlaşmaları çiğneyip böyle bir hataya düşersen, kendine ya da dostlarına ne iyilik etmiş olursun?

53a

τῶν Ἑλληνίδων πόλεων οὐδὲ τῶν βαρβαρικῶν, ἀλλὰ ἐλάττω ἐξ αὐτῆς ἀπεδήμησας ἢ οἱ χωλοί τε καὶ τυφλοὶ καὶ οἱ ἄλλοι ἀνάπηροι· οὕτω σοι διαφερόντως τῶν ἄλλων Ἀθηναίων ἤρεσκεν ἡ πόλις τε καὶ ἡμεῖς οἱ νόμοι δῆλον ὅτι· τίνι γὰρ ἂν πόλις ἀρέσκοι ἄνευ νόμων; νῦν δὲ δὴ οὐκ ἐμμενεῖς τοῖς ὡμολογημένοις; ἐὰν ἡμῖν γε πείθῃ, ὦ Σώκρατες· καὶ οὐ καταγέλαστός γε ἔσῃ ἐκ τῆς πόλεως ἐξελθών.

σκόπει γὰρ δή, ταῦτα παραβὰς καὶ ἐξαμαρτάνων τι τούτων τί ἀγαθὸν ἐργάσῃ σαυτὸν ἢ τοὺς ἐπιτηδείους τοὺς

53bDostlarının da sürgüne gitme, şehirden mahrum kalma ya da mal varlıklarını kaybetme tehlikesine düşecekleri aşağı yukarı açık. Sana gelince, önce en yakın şehirlerden birine, Thebai'ye ya da Megara'ya gidersen, ki ikisi de iyi kanunlarla yönetilir, oranın yönetimine düşman olarak varacaksın, Sokrates. Kendi şehrini dert edinen herkes seni kanunları bozan biri sayıp sana kuşkuyla bakacak; sen de yargıçların hakkında doğru hüküm verdiği kanaatini pekiştirmiş olacaksın.

53b

σαυτοῦ. ὅτι μὲν γὰρ κινδυνεύσουσί γέ σου οἱ ἐπιτήδειοι καὶ αὐτοὶ φεύγειν καὶ στερηθῆναι τῆς πόλεως ἢ τὴν οὐσίαν ἀπολέσαι, σχεδόν τι δῆλον· αὐτὸς δὲ πρῶτον μὲν ἐὰν εἰς τῶν ἐγγύτατά τινα πόλεων ἔλθῃς, ἢ Θήβαζε ἢ Μέγαράδε— εὐνομοῦνται γὰρ ἀμφότεραι—πολέμιος ἥξεις, ὦ Σώκρατες, τῇ τούτων πολιτείᾳ, καὶ ὅσοιπερ κήδονται τῶν αὑτῶν πόλεων ὑποβλέψονταί σε διαφθορέα ἡγούμενοι τῶν νόμων, καὶ βεβαιώσεις τοῖς δικασταῖς τὴν δόξαν, ὥστε δοκεῖν ὀρθῶς τὴν

53cÇünkü kanunları bozan biri, gençleri ve akılsız insanları da bozan biri gibi görünür elbette. Peki iyi kanunlarla yönetilen şehirlerden ve insanların en düzgünlerinden uzak mı duracaksın? Bunu yaparsan yaşamaya değer mi? Yoksa bu insanların arasına karışıp hiç utanmadan onlarla konuşacak mısın? Hangi sözleri konuşacaksın, Sokrates? Burada konuştuklarını mı: insanlar için en değerli şeyin aretē ile adalet, kanuna uygun işler ve kanunlar olduğunu mu? Sokrates'in bu hâlinin yakışıksız görüneceğini düşünmüyor musun?

53c

δίκην δικάσαι· ὅστις γὰρ νόμων διαφθορεύς ἐστιν σφόδρα που δόξειεν ἂν νέων γε καὶ ἀνοήτων ἀνθρώπων διαφθορεὺς εἶναι. πότερον οὖν φεύξῃ τάς τε εὐνομουμένας πόλεις καὶ τῶν ἀνδρῶν τοὺς κοσμιωτάτους; καὶ τοῦτο ποιοῦντι ἆρα ἄξιόν σοι ζῆν ἔσται; ἢ πλησιάσεις τούτοις καὶ ἀναισχυντήσεις διαλεγόμενος—τίνας λόγους, ὦ Σώκρατες; ἢ οὕσπερ ἐνθάδε, ὡς ἡ ἀρετὴ καὶ ἡ δικαιοσύνη πλείστου ἄξιον τοῖς ἀνθρώποις καὶ τὰ νόμιμα καὶ οἱ νόμοι; καὶ οὐκ οἴει ἄσχημον [ἂν]

53dDüşünmen gerek elbette. Yoksa buralardan kalkıp Thessalia'ya, Kriton'un misafir dostlarının yanına mı gideceksin? Çünkü orada düzensizlik ve başıboşluk had safhadadır; belki de hapishaneden nasıl gülünç bir şekilde kaçtığını, kılık değiştirip bir deri giyerek ya da kaçakların bürünmeyi âdet edindiği başka şeylere bürünerek görünüşünü nasıl başkalaştırdığını zevkle dinlerler. Peki yaşlı bir adam olduğun, ömrünün muhtemelen pek az kaldığı hâlde, en büyük kanunları çiğneyerek hayata böyle hırsla yapışmaya cüret ettiğini söyleyecek kimse çıkmayacak mı?

53d

φανεῖσθαι τὸ τοῦ Σωκράτους πρᾶγμα; οἴεσθαί γε χρή. ἀλλʼ ἐκ μὲν τούτων τῶν τόπων ἀπαρεῖς, ἥξεις δὲ εἰς Θετταλίαν παρὰ τοὺς ξένους τοὺς Κρίτωνος; ἐκεῖ γὰρ δὴ πλείστη ἀταξία καὶ ἀκολασία, καὶ ἴσως ἂν ἡδέως σου ἀκούοιεν ὡς γελοίως ἐκ τοῦ δεσμωτηρίου ἀπεδίδρασκες σκευήν τέ τινα περιθέμενος, ἢ διφθέραν λαβὼν ἢ ἄλλα οἷα δὴ εἰώθασιν ἐνσκευάζεσθαι οἱ ἀποδιδράσκοντες, καὶ τὸ σχῆμα τὸ σαυτοῦ μεταλλάξας· ὅτι δὲ γέρων ἀνήρ, σμικροῦ χρόνου τῷ βίῳ λοιποῦ ὄντος ὡς τὸ

53eBelki çıkmaz, kimseyi incitmezsen. İncitirsen, Sokrates, kendine yakışmayan birçok söz işitirsin. Bütün insanlara yaltaklanarak, onlara kölelik ederek yaşayacaksın. Thessalia'da yiyip içmekten başka ne yapacaksın? Sanki yemeğe davetliymişsin de Thessalia'ya ondan gitmişsin gibi. Peki adalet ve öteki aretē üzerine o sözlerin nerede kalacak?

53e

εἰκός, ἐτόλμησας οὕτω γλίσχρως ἐπιθυμεῖν ζῆν, νόμους τοὺς μεγίστους παραβάς, οὐδεὶς ὃς ἐρεῖ; ἴσως, ἂν μή τινα λυπῇς· εἰ δὲ μή, ἀκούσῃ, ὦ Σώκρατες, πολλὰ καὶ ἀνάξια σαυτοῦ. ὑπερχόμενος δὴ βιώσῃ πάντας ἀνθρώπους καὶ δουλεύων— τί ποιῶν ἢ εὐωχούμενος ἐν Θετταλίᾳ, ὥσπερ ἐπὶ δεῖπνον ἀποδεδημηκὼς εἰς Θετταλίαν;

ΣΩ. λόγοι δὲ ἐκεῖνοι οἱ περὶ

54aYoksa çocukların için mi yaşamak istiyorsun, onları büyütüp terbiye edebilmek için? Nasıl yani? Onları Thessalia'ya götürüp orada mı büyütüp terbiye edeceksin, yabancı yapıp bu nimetten de faydalansınlar diye mi? Yoksa öyle değil de, burada büyürlerse, sen yanlarında olmasan bile hayatta olduğun için daha iyi mi büyüyüp terbiye görecekler? Çünkü dostların onlarla ilgilenecek. Peki Thessalia'ya gidersen ilgilenecekler de Hades'e gidersen ilgilenmeyecekler mi? Kendilerine dostun diyenler bir işe yarıyorsa, ilgileneceklerini elbette düşünmek gerek.

54a

δικαιοσύνης τε καὶ τῆς ἄλλης ἀρετῆς ποῦ ἡμῖν ἔσονται; ἀλλὰ δὴ τῶν παίδων ἕνεκα βούλει ζῆν, ἵνα αὐτοὺς ἐκθρέψῃς καὶ παιδεύσῃς; τί δέ; εἰς Θετταλίαν αὐτοὺς ἀγαγὼν θρέψεις τε καὶ παιδεύσεις, ξένους ποιήσας, ἵνα καὶ τοῦτο ἀπολαύσωσιν; ἢ τοῦτο μὲν οὔ, αὐτοῦ δὲ τρεφόμενοι σοῦ ζῶντος βέλτιον θρέψονται καὶ παιδεύσονται μὴ συνόντος σοῦ αὐτοῖς; οἱ γὰρ ἐπιτήδειοι οἱ σοὶ ἐπιμελήσονται αὐτῶν. πότερον ἐὰν μὲν εἰς Θετταλίαν ἀποδημήσῃς, ἐπιμελήσονται, ἐὰν δὲ εἰς Ἅιδου ἀποδημήσῃς, οὐχὶ ἐπιμελήσονται; εἴπερ γέ τι ὄφελος αὐτῶν

54bAma, Sokrates, seni besleyip büyüten bizlere kulak ver: ne çocuklarını ne hayatı ne de başka bir şeyi adaletten önde tut; ki Hades'e vardığında oradaki hükümdarlara bütün bunları savunman olarak anlatabilesin. Çünkü bunu yaparsan, ne burada sana ya da yakınlarından birine daha iyi, daha adil, daha dindarca görünecek, ne de oraya vardığında senin için daha iyi olacak. Şimdi gidersen, eğer gidersen, haksızlığa uğramış biri olarak gideceksin; ama biz kanunların değil, insanların haksızlığına uğramış olarak. Oysa haksızlığa haksızlıkla, kötülüğe kötülükle böyle çirkin bir şekilde karşılık verip bizimle yaptığın anlaşmaları ve sözleşmeleri çiğneyerek, hiç kötülük etmemen gerekenlere, yani kendine, dostlarına, vatanına ve bize kötülük ederek kaçarsan, yaşadığın sürece biz sana öfkeleneceğiz; orada da kardeşlerimiz olan Hades'teki kanunlar, bizi de elinden geldiğince yok etmeye kalkıştığını bildikleri için seni hiç hoş karşılamayacak.

54b

ἐστιν τῶν σοι φασκόντων ἐπιτηδείων εἶναι, οἴεσθαί γε χρή.

ἀλλʼ, ὦ Σώκρατες, πειθόμενος ἡμῖν τοῖς σοῖς τροφεῦσι μήτε παῖδας περὶ πλείονος ποιοῦ μήτε τὸ ζῆν μήτε ἄλλο μηδὲν πρὸ τοῦ δικαίου, ἵνα εἰς Ἅιδου ἐλθὼν ἔχῃς πάντα ταῦτα ἀπολογήσασθαι τοῖς ἐκεῖ ἄρχουσιν· οὔτε γὰρ ἐνθάδε σοι φαίνεται ταῦτα πράττοντι ἄμεινον εἶναι οὐδὲ δικαιότερον οὐδὲ ὁσιώτερον, οὐδὲ ἄλλῳ τῶν σῶν οὐδενί, οὔτε ἐκεῖσε ἀφικομένῳ ἄμεινον ἔσται. ἀλλὰ νῦν μὲν ἠδικημένος ἄπει,

54cSakın Kriton seni, söylediklerini yapmaya bizden daha çok ikna etmesin."

54c

ἐὰν ἀπίῃς, οὐχ ὑφʼ ἡμῶν τῶν νόμων ἀλλὰ ὑπʼ ἀνθρώπων· ἐὰν δὲ ἐξέλθῃς οὕτως αἰσχρῶς ἀνταδικήσας τε καὶ ἀντικακουργήσας, τὰς σαυτοῦ ὁμολογίας τε καὶ συνθήκας τὰς πρὸς ἡμᾶς παραβὰς καὶ κακὰ ἐργασάμενος τούτους οὓς ἥκιστα ἔδει, σαυτόν τε καὶ φίλους καὶ πατρίδα καὶ ἡμᾶς, ἡμεῖς τέ σοι χαλεπανοῦμεν ζῶντι, καὶ ἐκεῖ οἱ ἡμέτεροι ἀδελφοὶ οἱ ἐν Ἅιδου νόμοι οὐκ εὐμενῶς σε ὑποδέξονται, εἰδότες ὅτι καὶ ἡμᾶς ἐπεχείρησας ἀπολέσαι τὸ σὸν μέρος. ἀλλὰ μή σε

54dBunları, sevgili dostum Kriton, iyi bil ki işitir gibiyim; tıpkı Korybant coşkusuna kapılanların kavalları işitir gibi oldukları gibi. Bu sözlerin yankısı içimde uğulduyor ve başka bir şey duymama izin vermiyor. Şunu bil ki şu an bana göründüğü kadarıyla, bunlara karşı ne söylesen boşuna söylemiş olursun. Yine de bir şey kazandıracağını düşünüyorsan, söyle.

Kriton: Söyleyecek bir şeyim yok, Sokrates.

54d

πείσῃ Κρίτων ποιεῖν ἃ λέγει μᾶλλον ἢ ἡμεῖς.

ταῦτα, ὦ φίλε ἑταῖρε Κρίτων, εὖ ἴσθι ὅτι ἐγὼ δοκῶ ἀκούειν, ὥσπερ οἱ κορυβαντιῶντες τῶν αὐλῶν δοκοῦσιν ἀκούειν, καὶ ἐν ἐμοὶ αὕτη ἡ ἠχὴ τούτων τῶν λόγων βομβεῖ καὶ ποιεῖ μὴ δύνασθαι τῶν ἄλλων ἀκούειν· ἀλλὰ ἴσθι, ὅσα γε τὰ νῦν ἐμοὶ δοκοῦντα, ἐὰν λέγῃς παρὰ ταῦτα, μάτην ἐρεῖς. ὅμως μέντοι εἴ τι οἴει πλέον ποιήσειν, λέγε.

ΚΡ. ἀλλʼ, ὦ Σώκρατες, οὐκ ἔχω λέγειν.

54eSokrates: Öyleyse bırak, Kriton, bu yoldan gidelim; çünkü tanrı bize bu yolu gösteriyor.

54e

ΣΩ. ἔα τοίνυν, ὦ Κρίτων, καὶ πράττωμεν ταύτῃ, ἐπειδὴ ταύτῃ ὁ θεὸς ὑφηγεῖται.

Çeviri değerlendirmesi

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…