İçeriğe geç
Platon

Platon

Phaidon

Φαίδων

57aEkhekrates: Phaidon, Sokrates'in hapishanede zehri içtiği gün onun yanında bizzat bulundun mu, yoksa olanları başka birinden mi duydun?

Phaidon: Bizzat bulundum, Ekhekrates.

Ekhekrates: Öyleyse anlat: adam ölümünden önce neler söyledi? Sonu nasıl oldu? Doğrusu seve seve dinlerim. Çünkü bu sıralar Phleiuslulardan Atina'ya pek giden yok; oradan da uzun zamandır bize bu konuda açık bir şey bildirebilecek bir yabancı gelmedi. Zehri içip öldüğünden başka bir haber getiren olmadı.

57a

ΕΧ. αὐτός, ὦ Φαίδων, παρεγένου Σωκράτει ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ᾗ τὸ φάρμακον ἔπιεν ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ, ἢ ἄλλου του ἤκουσας;

ΦΑΙΔ. αὐτός, ὦ Ἐχέκρατες.

ΕΧ. τί οὖν δή ἐστιν ἅττα εἶπεν ὁ ἀνὴρ πρὸ τοῦ θανάτου; καὶ πῶς ἐτελεύτα; ἡδέως γὰρ ἂν ἐγὼ ἀκούσαιμι. καὶ γὰρ οὔτε [τῶν πολιτῶν] Φλειασίων οὐδεὶς πάνυ τι ἐπιχωριάζει τὰ νῦν Ἀθήναζε, οὔτε τις ξένος ἀφῖκται χρόνου συχνοῦ

57bGerisini anlatabilen çıkmadı.

57b

ἐκεῖθεν ὅστις ἂν ἡμῖν σαφές τι ἀγγεῖλαι οἷός τ’ ἦν περὶ τούτων, πλήν γε δὴ ὅτι φάρμακον πιὼν ἀποθάνοι· τῶν δὲ ἄλλων οὐδὲν εἶχεν φράζειν.

58aPhaidon: Demek davanın nasıl geçtiğini de duymadınız?

Ekhekrates: Evet, onu biri bize anlattı. Hatta dava çoktan görüldüğü hâlde ölümünün çok sonra gelmesine şaşıyorduk. Bu neden böyle oldu, Phaidon?

Phaidon: Talih öyle getirdi, Ekhekrates: davadan bir gün önce, Atinalıların Delos'a gönderdiği geminin kıçına çelenk takılmıştı.

Ekhekrates: Bu da ne demek?

Phaidon: Atinalıların dediğine göre bu gemi, Theseus'un bir zamanlar o iki kere yedi genci Girit'e götürdüğü, hem onları kurtardığı hem de kendisinin kurtulduğu gemidir.

58a

ΦΑΙΔ. οὐδὲ τὰ περὶ τῆς δίκης ἄρα ἐπύθεσθε ὃν τρόπον ἐγένετο;

ΕΧ. ναί, ταῦτα μὲν ἡμῖν ἤγγειλέ τις, καὶ ἐθαυμάζομέν γε ὅτι πάλαι γενομένης αὐτῆς πολλῷ ὕστερον φαίνεται ἀποθανών. τί οὖν ἦν τοῦτο, ὦ Φαίδων;

ΦΑΙΔ. τύχη τις αὐτῷ, ὦ Ἐχέκρατες, συνέβη· ἔτυχεν γὰρ τῇ προτεραίᾳ τῆς δίκης ἡ πρύμνα ἐστεμμένη τοῦ πλοίου ὃ εἰς Δῆλον Ἀθηναῖοι πέμπουσιν.

ΕΧ. τοῦτο δὲ δὴ τί ἐστιν;

ΦΑΙΔ. τοῦτ’ ἔστι τὸ πλοῖον, ὥς φασιν Ἀθηναῖοι, ἐν ᾧ Θησεύς ποτε εἰς Κρήτην τοὺς δὶς ἑπτὰ ἐκείνους ᾤχετο

58bRivayete göre Atinalılar o zaman Apollon'a, kurtulurlarsa her yıl Delos'a kutsal bir elçi heyeti göndermeyi adamışlar; o günden bu yana da bu heyeti her yıl tanrıya gönderirler, bugün de. Heyetin yolculuğu başladı mı, bu süre boyunca şehri temiz tutmak, gemi Delos'a varıp buraya geri dönünceye kadar da kimseyi devlet eliyle öldürmemek onların kanunudur. Rüzgârlar gemiyi yolda alıkoyarsa bu kimi zaman epey uzun sürer.

58b

ἄγων καὶ ἔσωσέ τε καὶ αὐτὸς ἐσώθη. τῷ οὖν Ἀπόλλωνι ηὔξαντο ὡς λέγεται τότε, εἰ σωθεῖεν, ἑκάστου ἔτους θεωρίαν ἀπάξειν εἰς Δῆλον· ἣν δὴ ἀεὶ καὶ νῦν ἔτι ἐξ ἐκείνου κατ’ ἐνιαυτὸν τῷ θεῷ πέμπουσιν. ἐπειδὰν οὖν ἄρξωνται τῆς θεωρίας, νόμος ἐστὶν αὐτοῖς ἐν τῷ χρόνῳ τούτῳ καθαρεύειν τὴν πόλιν καὶ δημοσίᾳ μηδένα ἀποκτεινύναι, πρὶν ἂν εἰς Δῆλόν τε ἀφίκηται τὸ πλοῖον καὶ πάλιν δεῦρο· τοῦτο δ’ ἐνίοτε ἐν πολλῷ χρόνῳ γίγνεται, ὅταν τύχωσιν ἄνεμοι ἀπολαβόντες

58cHeyetin yolculuğu, Apollon rahibinin geminin kıçına çelenk taktığı an başlar; bu da dediğim gibi davadan bir gün önce olmuştu. İşte bu yüzden Sokrates dava ile ölümü arasında hapishanede uzun bir süre geçirdi.

Ekhekrates: Peki ya ölümün kendisi, Phaidon? Neler söylendi, neler yapıldı? Dostlarından kimler yanındaydı? Yoksa yetkililer kimsenin yanında bulunmasına izin vermediler de dostlarından uzak, yapayalnız mı öldü?

58c

αὐτούς. ἀρχὴ δ’ ἐστὶ τῆς θεωρίας ἐπειδὰν ὁ ἱερεὺς τοῦ Ἀπόλλωνος στέψῃ τὴν πρύμναν τοῦ πλοίου· τοῦτο δ’ ἔτυχεν, ὥσπερ λέγω, τῇ προτεραίᾳ τῆς δίκης γεγονός. διὰ ταῦτα καὶ πολὺς χρόνος ἐγένετο τῷ Σωκράτει ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ ὁ μεταξὺ τῆς δίκης τε καὶ τοῦ θανάτου.

ΕΧ. τί δὲ δὴ τὰ περὶ αὐτὸν τὸν θάνατον, ὦ Φαίδων; τί ἦν τὰ λεχθέντα καὶ πραχθέντα, καὶ τίνες οἱ παραγενόμενοι τῶν ἐπιτηδείων τῷ ἀνδρί; ἢ οὐκ εἴων οἱ ἄρχοντες παρεῖναι, ἀλλ’ ἔρημος ἐτελεύτα φίλων;

58dPhaidon: Hayır, hiç de öyle değil; yanında bulunanlar vardı, hem de epey kişi.

Ekhekrates: O hâlde, başka bir işin yoksa, bütün bunları bize olabildiğince açık anlatmaya gayret et.

Phaidon: Vaktim var, anlatmaya çalışacağım. Zaten Sokrates'i hatırlamak, ister kendim anlatayım ister başkasından dinleyeyim, benim için her zaman her şeyden tatlıdır.

Ekhekrates: Seni dinleyecek olanlar da bu bakımdan senin gibidir, Phaidon; haydi sen her şeyi elinden geldiğince eksiksiz anlatmaya çalış.

58d

ΦΑΙΔ. οὐδαμῶς, ἀλλὰ παρῆσάν τινες, καὶ πολλοί γε.

ΕΧ. ταῦτα δὴ πάντα προθυμήθητι ὡς σαφέστατα ἡμῖν ἀπαγγεῖλαι, εἰ μή τίς σοι ἀσχολία τυγχάνει οὖσα.

ΦΑΙΔ. ἀλλὰ σχολάζω γε καὶ πειράσομαι ὑμῖν διηγήσασθαι· καὶ γὰρ τὸ μεμνῆσθαι Σωκράτους καὶ αὐτὸν λέγοντα καὶ ἄλλου ἀκούοντα ἔμοιγε ἀεὶ πάντων ἥδιστον.

ΕΧ. ἀλλὰ μήν, ὦ Φαίδων, καὶ τοὺς ἀκουσομένους γε τοιούτους ἑτέρους ἔχεις· ἀλλὰ πειρῶ ὡς ἂν δύνῃ ἀκριβέστατα διεξελθεῖν πάντα.

58ePhaidon: Doğrusu ben orada bulunurken şaşılacak şeyler yaşadım. Yakın bir dostumun ölümüne tanık olduğum hâlde içimde acıma duygusu uyanmıyordu; çünkü adam bana mesut görünüyordu, Ekhekrates, hem tavrıyla hem sözleriyle. Öyle korkusuzca, öyle asilce ölüyordu ki Hades'e giderken bile ilâhî bir nasipten yoksun gitmediğini, oraya varınca da, şimdiye dek iyi bir hâle kavuşan biri olduysa en az onun kadar iyi bir hâle kavuşacağını düşünüyordum.

58e

ΦΑΙΔ. καὶ μὴν ἔγωγε θαυμάσια ἔπαθον παραγενόμενος. οὔτε γὰρ ὡς θανάτῳ παρόντα με ἀνδρὸς ἐπιτηδείου ἔλεος εἰσῄει· εὐδαίμων γάρ μοι ἁνὴρ ἐφαίνετο, ὦ Ἐχέκρατες, καὶ τοῦ τρόπου καὶ τῶν λόγων, ὡς ἀδεῶς καὶ γενναίως ἐτελεύτα, ὥστε μοι ἐκεῖνον παρίστασθαι μηδ’ εἰς Ἅιδου ἰόντα ἄνευ θείας μοίρας ἰέναι, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖσε ἀφικόμενον εὖ πράξειν

59aİşte bu yüzden, bir matem başında bulunan birine pek doğal görünebilecek acıma duygusu içimde hiç uyanmıyordu; ama her zamanki gibi felsefeyle uğraştığımızda duyduğumuz haz da yoktu, gerçi konuşmalarımız yine felsefe üzerineydi. İçimde düpedüz tuhaf bir duygu, hazla acının birbirine karıştığı alışılmadık bir karışım vardı; çünkü onun birazdan öleceğini düşünüyordum. Orada bulunan hepimiz aşağı yukarı bu hâldeydik: kâh gülüyor, kâh ağlıyorduk. İçimizden biri, Apollodoros, hele büsbütün öyleydi; adamı da huyunu da bilirsin herhâlde.

59a

εἴπερ τις πώποτε καὶ ἄλλος.

ΦΑΙΔ. διὰ δὴ ταῦτα οὐδὲν πάνυ μοι ἐλεινὸν εἰσῄει, ὡς εἰκὸς ἂν δόξειεν εἶναι παρόντι πένθει, οὔτε αὖ ἡδονὴ ὡς ἐν φιλοσοφίᾳ ἡμῶν ὄντων ὥσπερ εἰώθεμεν — καὶ γὰρ οἱ λόγοι τοιοῦτοί τινες ἦσαν — ἀλλ᾽ ἀτεχνῶς ἄτοπόν τί μοι πάθος παρῆν καί τις ἀήθης κρᾶσις ἀπό τε τῆς ἡδονῆς συγκεκραμένη ὁμοῦ καὶ ἀπὸ τῆς λύπης, ἐνθυμουμένῳ ὅτι αὐτίκα ἐκεῖνος ἔμελλε τελευτᾶν. καὶ πάντες οἱ παρόντες σχεδόν τι οὕτω διεκείμεθα, τοτὲ μὲν γελῶντες, ἐνίοτε δὲ δακρύοντες, εἷς δὲ ἡμῶν καὶ διαφερόντως, Ἀπολλόδωρος —

59bEkhekrates: Bilmez olur muyum?

Phaidon: İşte o tamamen bu hâldeydi; ben de altüst olmuştum, ötekiler de.

Ekhekrates: Kimler vardı orada, Phaidon?

Phaidon: Yerlilerden bu Apollodoros vardı, Kritobulos ile babası, ayrıca Hermogenes, Epigenes, Aiskhines ve Antisthenes; Paianialı Ktesippos, Meneksenos ve yerlilerden başka birkaç kişi daha vardı. Platon galiba hastaydı.

Ekhekrates: Yabancılardan da gelen var mıydı?

59b

οἶσθα γάρ που τὸν ἄνδρα καὶ τὸν τρόπον αὐτοῦ.

ΕΧ. πῶς γὰρ οὔ;

ΦΑΙΔ. ἐκεῖνός τε τοίνυν παντάπασιν οὕτως εἶχεν, καὶ αὐτὸς ἔγωγε ἐτεταράγμην καὶ οἱ ἄλλοι.

ΕΧ. ἔτυχον δέ, ὦ Φαίδων, τίνες παραγενόμενοι;

ΦΑΙΔ. οὗτός τε δὴ ὁ Ἀπολλόδωρος τῶν ἐπιχωρίων παρῆν καὶ Κριτόβουλος καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ καὶ ἔτι Ἑρμογένης καὶ Ἐπιγένης καὶ Αἰσχίνης καὶ Ἀντισθένης· ἦν δὲ καὶ Κτήσιππος ὁ Παιανιεὺς καὶ Μενέξενος καὶ ἄλλοι τινὲς τῶν ἐπιχωρίων. Πλάτων δὲ οἶμαι ἠσθένει.

ΕΧ. ξένοι δέ τινες παρῆσαν;

59cPhaidon: Vardı: Thebaili Simmias, Kebes ve Phaidondes; Megara'dan da Eukleides ile Terpsion.

Ekhekrates: Ya Aristippos ile Kleombrotos? Onlar orada mıydı?

Phaidon: Hayır, Aigina'da oldukları söyleniyordu.

Ekhekrates: Başka kimse var mıydı?

Phaidon: Sanırım hemen hemen bunlardı.

Ekhekrates: Peki, neler konuşuldu dersin?

Phaidon: Her şeyi sana en baştan anlatmaya çalışayım.

59c

ΦΑΙΔ. ναί, Σιμμίας τέ γε ὁ Θηβαῖος καὶ Κέβης καὶ Φαιδώνδης καὶ Μεγαρόθεν Εὐκλείδης τε καὶ Τερψίων.

ΕΧ. τί δέ; Ἀρίστιππος καὶ Κλεόμβροτος παρεγένοντο;

ΦΑΙΔ. οὐ δῆτα· ἐν Αἰγίνῃ γὰρ ἐλέγοντο εἶναι.

ΕΧ. ἄλλος δέ τις παρῆν;

ΦΑΙΔ. σχεδόν τι οἶμαι τούτους παραγενέσθαι.

ΕΧ. τί οὖν δή; τίνες φῂς ἦσαν οἱ λόγοι;

ΦΑΙΔ. ἐγώ σοι ἐξ ἀρχῆς πάντα πειράσομαι διηγήσασθαι.

59dDaha önceki günlerde de ben ve ötekiler hep Sokrates'in yanına giderdik. Sabah erkenden, davanın görüldüğü mahkemede toplanırdık, çünkü orası hapishaneye yakındı. Her seferinde hapishane açılana kadar birbirimizle sohbet ederek beklerdik; zira kapı erken açılmazdı. Açılınca Sokrates'in yanına girer, günün çoğunu onunla geçirirdik. O gün ise daha erken toplanmıştık; çünkü bir gün önce akşam hapishaneden çıktığımızda geminin Delos'tan döndüğünü öğrenmiştik.

59d

ἀεὶ γὰρ δὴ καὶ τὰς πρόσθεν ἡμέρας εἰώθεμεν φοιτᾶν καὶ ἐγὼ καὶ οἱ ἄλλοι παρὰ τὸν Σωκράτη, συλλεγόμενοι ἕωθεν εἰς τὸ δικαστήριον ἐν ᾧ καὶ ἡ δίκη ἐγένετο· πλησίον γὰρ ἦν τοῦ δεσμωτηρίου. περιεμένομεν οὖν ἑκάστοτε ἕως ἀνοιχθείη τὸ δεσμωτήριον, διατρίβοντες μετ’ ἀλλήλων, ἀνεῴγετο γὰρ οὐ πρῴ· ἐπειδὴ δὲ ἀνοιχθείη, εἰσῇμεν παρὰ τὸν Σωκράτη καὶ τὰ πολλὰ διημερεύομεν μετ’ αὐτοῦ. καὶ δὴ καὶ τότε πρῳαίτερον συνελέγημεν· τῇ γὰρ προτεραίᾳ [ἡμέρᾳ]

59eBunun üzerine her zamanki yerde olabildiğince erken buluşmak üzere birbirimize haber verdik. Geldik; ama her zaman kapıyı açan kapıcı dışarı çıkıp beklememizi, kendisi çağırmadan içeri girmememizi söyledi. "On Birler," dedi, "Sokrates'in zincirlerini çözüyor ve bugün ölmesi için gereken emirleri veriyorlar." Çok geçmeden geri gelip içeri girmemizi söyledi. İçeri girince Sokrates'i zincirlerinden yeni çözülmüş bulduk; Ksanthippe de, onu tanırsın, küçük oğlunu kucağına almış, yanında oturuyordu.

59e

ἐπειδὴ ἐξήλθομεν ἐκ τοῦ δεσμωτηρίου ἑσπέρας, ἐπυθόμεθα ὅτι τὸ πλοῖον ἐκ Δήλου ἀφιγμένον εἴη. παρηγγείλαμεν οὖν ἀλλήλοις ἥκειν ὡς πρῳαίτατα εἰς τὸ εἰωθός. καὶ ἥκομεν καὶ ἡμῖν ἐξελθὼν ὁ θυρωρός, ὅσπερ εἰώθει ὑπακούειν, εἶπεν περιμένειν καὶ μὴ πρότερον παριέναι ἕως ἂν αὐτὸς κελεύσῃ· λύουσι γάρ, ἔφη, οἱ ἕνδεκα Σωκράτη καὶ παραγγέλλουσιν ὅπως ἂν τῇδε τῇ ἡμέρᾳ τελευτᾷ.

ΦΑΙΔ. οὐ πολὺν δ’ οὖν χρόνον ἐπισχὼν ἧκεν καὶ ἐκέλευεν ἡμᾶς εἰσιέναι. εἰσιόντες οὖν

60aKsanthippe bizi görünce feryadı bastı ve kadınların böyle anlarda hep söylediği türden şeyler söyledi: "Ah Sokrates, dostların seninle, sen de onlarla son kez konuşuyorsunuz!" Sokrates Kriton'a dönüp, "Kriton," dedi, "biri onu eve götürsün."

Kriton'un adamlarından birkaçı onu götürdü; kadın feryat ediyor, dövünüyordu.

60a

κατελαμβάνομεν τὸν μὲν Σωκράτη ἄρτι λελυμένον, τὴν δὲ Ξανθίππην — γιγνώσκεις γάρ — ἔχουσάν τε τὸ παιδίον αὐτοῦ καὶ παρακαθημένην. ὡς οὖν εἶδεν ἡμᾶς ἡ Ξανθίππη, ἀνηυφήμησέ τε καὶ τοιαῦτ’ ἄττα εἶπεν, οἷα δὴ εἰώθασιν αἱ γυναῖκες, ὅτι ὦ Σώκρατες, ὕστατον δή σε προσεροῦσι νῦν οἱ ἐπιτήδειοι καὶ σὺ τούτους. καὶ ὁ Σωκράτης βλέψας εἰς τὸν Κρίτωνα, ὦ Κρίτων, ἔφη, ἀπαγέτω τις αὐτὴν οἴκαδε.

καὶ ἐκείνην μὲν ἀπῆγόν τινες τῶν τοῦ Κρίτωνος βοῶσάν

60bSokrates ise yatağın üstünde doğrulup oturdu, bacağını büküp eliyle ovuşturdu; bir yandan ovuştururken de şöyle dedi: "Dostlar, insanların hoş dediği şu şey ne tuhaf bir şeymiş! Zıddı sayılan şeyle, acı verenle, tabiatça ne şaşılacak bir bağı var: ikisi insana aynı anda gelmek istemez; ama insan bunlardan birinin peşine düşüp onu yakalarsa, hemen her zaman ötekini de yakalamak zorunda kalır, sanki iki ayrı şeyken tek bir başa bağlanmışlar gibi.

60b

τε καὶ κοπτομένην· ὁ δὲ Σωκράτης ἀνακαθιζόμενος εἰς τὴν κλίνην συνέκαμψέ τε τὸ σκέλος καὶ ἐξέτριψε τῇ χειρί, καὶ τρίβων ἅμα, ὡς ἄτοπον, ἔφη, ὦ ἄνδρες, ἔοικέ τι εἶναι τοῦτο ὃ καλοῦσιν οἱ ἄνθρωποι ἡδύ· ὡς θαυμασίως πέφυκε πρὸς τὸ δοκοῦν ἐναντίον εἶναι, τὸ λυπηρόν, τὸ ἅμα μὲν αὐτὼ μὴ ᾽θέλειν παραγίγνεσθαι τῷ ἀνθρώπῳ, ἐὰν δέ τις διώκῃ τὸ ἕτερον καὶ λαμβάνῃ, σχεδόν τι ἀναγκάζεσθαι ἀεὶ λαμβάνειν καὶ τὸ ἕτερον, ὥσπερ ἐκ μιᾶς κορυφῆς ἡμμένω

60c"Bana kalırsa," dedi, "Aisopos bunu fark etseydi bir mythos düzerdi: tanrı birbiriyle savaşan bu ikisini barıştırmak istemiş, beceremeyince de başlarını birbirine bağlamış; bu yüzden kime biri gelse, ardından öteki de gelirmiş. Anlaşılan bana da öyle oldu: zincir yüzünden bacağımda bir sızı vardı, şimdi de ardından hoş bir duygu geliyor gibi."

Bunun üzerine Kebes söze girdi: "Zeus hakkı için, Sokrates," dedi, "iyi ki hatırlattın. Aisopos'un masallarını nazma çekerek yazdığın şiirleri ve Apollon'a yazdığın ilahi girişini bana daha önce başkaları da sordu, geçenlerde de Euenos sordu: daha önce hiç şiir yazmamışken, buraya geldikten sonra bunları ne düşünerek yazmışsın?

60c

δύ’ ὄντε. καί μοι δοκεῖ, ἔφη, εἰ ἐνενόησεν αὐτὰ Αἴσωπος, μῦθον ἂν συνθεῖναι ὡς ὁ θεὸς βουλόμενος αὐτὰ διαλλάξαι πολεμοῦντα, ἐπειδὴ οὐκ ἐδύνατο, συνῆψεν εἰς ταὐτὸν αὐτοῖς τὰς κορυφάς, καὶ διὰ ταῦτα ᾧ ἂν τὸ ἕτερον παραγένηται ἐπακολουθεῖ ὕστερον καὶ τὸ ἕτερον. ὥσπερ οὖν καὶ αὐτῷ μοι ἔοικεν· ἐπειδὴ ὑπὸ τοῦ δεσμοῦ ἦν ἐν τῷ σκέλει τὸ ἀλγεινόν, ἥκειν δὴ φαίνεται ἐπακολουθοῦν τὸ ἡδύ.

ὁ οὖν Κέβης ὑπολαβών, νὴ τὸν Δία, ὦ Σώκρατες, ἔφη, εὖ γ’ ἐποίησας ἀναμνήσας με. περὶ γάρ τοι τῶν

60d"Euenos bunu bana yine sorduğunda, ki soracağını iyi biliyorum, ona bir cevap verebilmemi biraz olsun önemsiyorsan, ne söylemem gerektiğini söyle."

"Öyleyse ona doğrusunu söyle, Kebes," dedi: "Bunları ne ona ne de şiirlerine rakip olmak isteyerek yazdım; bunun kolay olmadığını biliyordum. Bazı rüyaların ne demek istediğini anlamaya çalıştım; belki de bana yapmamı buyurdukları mousikē bu türden bir mousikē'dir diye, dinî borcumu yerine getirmiş olmak için yazdım.

60d

ποιημάτων ὧν πεποίηκας ἐντείνας τοὺς τοῦ Αἰσώπου λόγους καὶ τὸ εἰς τὸν Ἀπόλλω προοίμιον καὶ ἄλλοι τινές με ἤδη ἤροντο, ἀτὰρ καὶ Εὔηνος πρῴην, ὅτι ποτὲ διανοηθείς, ἐπειδὴ δεῦρο ἦλθες, ἐποίησας αὐτά, πρότερον οὐδὲν πώποτε ποιήσας. εἰ οὖν τί σοι μέλει τοῦ ἔχειν ἐμὲ Εὐήνῳ ἀποκρίνασθαι ὅταν με αὖθις ἐρωτᾷ — εὖ οἶδα γὰρ ὅτι ἐρήσεται — εἰπὲ τί χρὴ λέγειν.

λέγε τοίνυν, ἔφη, αὐτῷ, ὦ Κέβης, τἀληθῆ, ὅτι οὐκ ἐκείνῳ βουλόμενος οὐδὲ τοῖς ποιήμασιν αὐτοῦ ἀντίτεχνος

60e"Mesele şuydu: hayatım boyunca aynı rüya bana sık sık gelirdi; kâh bir kılıkta, kâh başka bir kılıkta görünür, ama hep aynı şeyi söylerdi: 'Sokrates, mousikē yap, onunla uğraş!' Ben de daha önce rüyanın bana zaten yapmakta olduğum şeyi öğütlediğini, beni ona yüreklendirdiğini sanıyordum: koşuculara bağırıp onları yüreklendirenler gibi, rüya da bana yaptığım işi, yani mousikē yapmayı öğütlüyordu; çünkü felsefe en büyük mousikē idi, ben de onu yapıyordum.

60e

εἶναι ἐποίησα ταῦτα — ᾔδη γὰρ ὡς οὐ ῥᾴδιον εἴη — ἀλλ’ ἐνυπνίων τινῶν ἀποπειρώμενος τί λέγοι, καὶ ἀφοσιούμενος εἰ ἄρα πολλάκις ταύτην τὴν μουσικήν μοι ἐπιτάττοι ποιεῖν. ἦν γὰρ δὴ ἄττα τοιάδε· πολλάκις μοι φοιτῶν τὸ αὐτὸ ἐνύπνιον ἐν τῷ παρελθόντι βίῳ, ἄλλοτ’ ἐν ἄλλῃ ὄψει φαινόμενον, τὰ αὐτὰ δὲ λέγον, ὦ Σώκρατες, ἔφη, μουσικὴν ποίει καὶ ἐργάζου.

ΦΑΙΔ. καὶ ἐγὼ ἔν γε τῷ πρόσθεν χρόνῳ ὅπερ ἔπραττον τοῦτο ὑπελάμβανον αὐτό μοι παρακελεύεσθαί τε

61a"Ama şimdi, dava görüldükten ve tanrının bayramı ölümümü geciktirdikten sonra, rüya bana belki de halkın anladığı türden bu sıradan mousikē'yi yapmamı buyuruyorsa, ona karşı gelmemem, buyruğunu yerine getirmem gerektiğine karar verdim. Çünkü şiir yazıp rüyaya boyun eğerek dinî borcumu ödemeden bu dünyadan gitmemek daha güvenliydi.

61a

καὶ ἐπικελεύειν, ὥσπερ οἱ τοῖς θέουσι διακελευόμενοι, καὶ ἐμοὶ οὕτω τὸ ἐνύπνιον ὅπερ ἔπραττον τοῦτο ἐπικελεύειν, μουσικὴν ποιεῖν, ὡς φιλοσοφίας μὲν οὔσης μεγίστης μουσικῆς, ἐμοῦ δὲ τοῦτο πράττοντος. νῦν δ’ ἐπειδὴ ἥ τε δίκη ἐγένετο καὶ ἡ τοῦ θεοῦ ἑορτὴ διεκώλυέ με ἀποθνῄσκειν, ἔδοξε χρῆναι, εἰ ἄρα πολλάκις μοι προστάττοι τὸ ἐνύπνιον ταύτην τὴν δημώδη μουσικὴν ποιεῖν, μὴ ἀπειθῆσαι αὐτῷ ἀλλὰ ποιεῖν· ἀσφαλέστερον γὰρ εἶναι μὴ ἀπιέναι πρὶν ἀφοσιώσασθαι

61b"Böylece önce, o sırada kurbanı sunulmakta olan tanrı için bir şiir yazdım. Tanrıdan sonra da şunu düşündüm: şair, gerçekten şair olacaksa, logos'lar değil mythos'lar düzmelidir; bense mythos anlatmakta usta değildim. Bu yüzden elimin altında olan, bildiğim mythos'ları, Aisopos'unkileri aldım ve ilk aklıma gelenleri şiire döktüm. İşte bunları Euenos'a söyle, Kebes; ona selamımı ilet ve söyle: aklı başındaysa bir an önce peşimden gelsin.

61b

ποιήσαντα ποιήματα [καὶ] πιθόμενον τῷ ἐνυπνίῳ. οὕτω δὴ πρῶτον μὲν εἰς τὸν θεὸν ἐποίησα οὗ ἦν ἡ παροῦσα θυσία· μετὰ δὲ τὸν θεόν, ἐννοήσας ὅτι τὸν ποιητὴν δέοι, εἴπερ μέλλοι ποιητὴς εἶναι, ποιεῖν μύθους ἀλλ’ οὐ λόγους, καὶ αὐτὸς οὐκ ἦ μυθολογικός, διὰ ταῦτα δὴ οὓς προχείρους εἶχον μύθους καὶ ἠπιστάμην τοὺς Αἰσώπου, τούτων ἐποίησα οἷς πρώτοις ἐνέτυχον. ταῦτα οὖν, ὦ Κέβης, Εὐήνῳ φράζε, καὶ ἐρρῶσθαι καί, ἂν σωφρονῇ, ἐμὲ διώκειν ὡς τάχιστα.

61c"Anlaşılan bugün gidiyorum; Atinalılar öyle buyuruyor."

Simmias, "Euenos'a ne öğüt veriyorsun böyle, Sokrates!" dedi. "Adamla çok karşılaştım; gördüğüm kadarıyla bu öğüde isteyerek asla uymaz."

"Nasıl yani?" dedi Sokrates. "Euenos filozof değil mi?"

"Bana öyle geliyor," dedi Simmias.

"O hâlde Euenos da isteyecektir, bu uğraştan lâyıkıyla payı olan herkes de. Ama herhâlde kendi canına kıymaz; çünkü bunun dinen caiz olmadığını söylerler." Bunu söylerken bacaklarını yere indirdi ve konuşmanın geri kalanını böyle oturarak sürdürdü.

61c

ἄπειμι δέ, ὡς ἔοικε, τήμερον· κελεύουσι γὰρ Ἀθηναῖοι.

καὶ ὁ Σιμμίας, οἷον παρακελεύῃ, ἔφη, τοῦτο, ὦ Σώκρατες, Εὐήνῳ. πολλὰ γὰρ ἤδη ἐντετύχηκα τῷ ἀνδρί· σχεδὸν οὖν ἐξ ὧν ἐγὼ ᾔσθημαι οὐδ’ ὁπωστιοῦν σοι ἑκὼν εἶναι πείσεται.

τί δέ; ἦ δ’ ὅς, οὐ φιλόσοφος Εὔηνος;

ἔμοιγε δοκεῖ, ἔφη ὁ Σιμμίας.

ἐθελήσει τοίνυν καὶ Εὔηνος καὶ πᾶς ὅτῳ ἀξίως τούτου τοῦ πράγματος μέτεστιν. οὐ μέντοι ἴσως βιάσεται αὑτόν· οὐ γάρ φασι θεμιτὸν εἶναι. καὶ ἅμα λέγων ταῦτα καθῆκε

61dKebes ona sordu: "Bununla ne demek istiyorsun, Sokrates? İnsanın kendi canına kıyması caiz değil, ama filozof ölenin ardından gitmeye istekli olur, öyle mi?"

"Ne o, Kebes? Sen de Simmias da Philolaos'un yanında bulunmuşken böyle şeyler duymadınız mı?"

"Açık bir şey duymadık, Sokrates."

"Ben de bu konularda ancak duyduklarıma dayanarak konuşuyorum; ama duyduklarımı anlatmaktan kaçınacak değilim. Hem belki de oraya göç etmek üzere olan birine en çok yaraşan şey, oraya yapılacak bu göçü enine boyuna düşünmek ve onu nasıl bir şey sandığımıza dair mythos'lar anlatmaktır. Güneş batana kadar kalan bu zamanda insan başka ne yapabilir ki?"

61d

τὰ σκέλη ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ καθεζόμενος οὕτως ἤδη τὰ λοιπὰ διελέγετο.

ἤρετο οὖν αὐτὸν ὁ Κέβης· πῶς τοῦτο λέγεις, ὦ Σώκρατες, τὸ μὴ θεμιτὸν εἶναι ἑαυτὸν βιάζεσθαι, ἐθέλειν δ’ ἂν τῷ ἀποθνῄσκοντι τὸν φιλόσοφον ἕπεσθαι;

τί δέ, ὦ Κέβης; οὐκ ἀκηκόατε σύ τε καὶ Σιμμίας περὶ τῶν τοιούτων Φιλολάῳ συγγεγονότες;

οὐδέν γε σαφές, ὦ Σώκρατες.

ἀλλὰ μὴν καὶ ἐγὼ ἐξ ἀκοῆς περὶ αὐτῶν λέγω· ἃ μὲν οὖν τυγχάνω ἀκηκοὼς φθόνος οὐδεὶς λέγειν. καὶ γὰρ ἴσως

61e"Peki neye dayanarak insanın kendini öldürmesinin caiz olmadığını söylüyorlar, Sokrates? Biraz önce senin sorduğun şeyi, yani bunun yapılmaması gerektiğini, ben de Philolaos'tan, bizim şehrimizde yaşadığı sırada duymuştum, başkalarından da duydum; ama bu konuda hiç kimseden hiçbir zaman açık bir şey duymuş değilim."

61e

καὶ μάλιστα πρέπει μέλλοντα ἐκεῖσε ἀποδημεῖν διασκοπεῖν τε καὶ μυθολογεῖν περὶ τῆς ἀποδημίας τῆς ἐκεῖ, ποίαν τινὰ αὐτὴν οἰόμεθα εἶναι· τί γὰρ ἄν τις καὶ ποιοῖ ἄλλο ἐν τῷ μέχρι ἡλίου δυσμῶν χρόνῳ;

κατὰ τί δὴ οὖν ποτε οὔ φασι θεμιτὸν εἶναι αὐτὸν ἑαυτὸν ἀποκτεινύναι, ὦ Σώκρατες; ἤδη γὰρ ἔγωγε, ὅπερ νυνδὴ σὺ ἤρου, καὶ Φιλολάου ἤκουσα, ὅτε παρ’ ἡμῖν διῃτᾶτο, ἤδη δὲ καὶ ἄλλων τινῶν, ὡς οὐ δέοι τοῦτο ποιεῖν· σαφὲς δὲ περὶ αὐτῶν οὐδενὸς πώποτε οὐδὲν ἀκήκοα.

62a"Gayret etmek gerek," dedi; "belki duyarsın da. Ama şu belki sana şaşırtıcı gelecek: öteki her şey arasında bir tek bunun istisnasız olması, yani başka şeylerde olduğu gibi, kimi zaman ve kimileri için ölmenin yaşamaktan daha iyi olduğu bir durumun insanın başına hiç gelmemesi. Ölmenin kendileri için daha iyi olduğu kimselerin de kendilerine iyilik etmesinin dine uygun olmaması, başka bir iyilik edeni beklemek zorunda kalmaları belki sana şaşırtıcı geliyordur."

Kebes hafifçe gülerek kendi lehçesiyle, "Zeus bilir ya!" dedi.

62a

ΦΑΙΔ.

ἀλλὰ προθυμεῖσθαι χρή, ἔφη· τάχα γὰρ ἂν καὶ ἀκούσαις. ἴσως μέντοι θαυμαστόν σοι φανεῖται εἰ τοῦτο μόνον τῶν ἄλλων ἁπάντων ἁπλοῦν ἐστιν, καὶ οὐδέποτε τυγχάνει τῷ ἀνθρώπῳ, ὥσπερ καὶ τἆλλα, ἔστιν ὅτε καὶ οἷς βέλτιον ⟨ὂν⟩ τεθνάναι ἢ ζῆν, οἷς δὲ βέλτιον τεθνάναι, θαυμαστὸν ἴσως σοι φαίνεται εἰ τούτοις τοῖς ἀνθρώποις μὴ ὅσιον αὐτοὺς ἑαυτοὺς εὖ ποιεῖν, ἀλλὰ ἄλλον δεῖ περιμένειν εὐεργέτην.

καὶ ὁ Κέβης ἠρέμα ἐπιγελάσας, Ἴττω Ζεύς, ἔφη, τῇ αὑτοῦ φωνῇ εἰπών.

62b"Doğrusu böyle konunca akla aykırı görünebilir," dedi Sokrates; "yine de belki bir logos'u vardır. Bu konuda gizli öğretilerde anlatılan logos, yani biz insanların bir tür gözetim altında bulunduğumuz ve kimsenin kendini buradan kurtarıp kaçmaması gerektiği, bana derin, içyüzü kolay kavranamayacak bir öğreti gibi görünüyor. Gene de şu söz, Kebes, bana yerinde geliyor: bizi kollayanlar tanrılardır ve biz insanlar tanrıların mülklerinden biriyiz. Sence öyle değil mi?"

"Bence de öyle," dedi Kebes.

62b

καὶ γὰρ ἂν δόξειεν, ἔφη ὁ Σωκράτης, οὕτω γ’ εἶναι ἄλογον· οὐ μέντοι ἀλλ’ ἴσως γ’ ἔχει τινὰ λόγον. ὁ μὲν οὖν ἐν ἀπορρήτοις λεγόμενος περὶ αὐτῶν λόγος, ὡς ἔν τινι φρουρᾷ ἐσμεν οἱ ἄνθρωποι καὶ οὐ δεῖ δὴ ἑαυτὸν ἐκ ταύτης λύειν οὐδ’ ἀποδιδράσκειν, μέγας τέ τίς μοι φαίνεται καὶ οὐ ῥᾴδιος διιδεῖν· οὐ μέντοι ἀλλὰ τόδε γέ μοι δοκεῖ, ὦ Κέβης, εὖ λέγεσθαι, τὸ θεοὺς εἶναι ἡμῶν τοὺς ἐπιμελουμένους καὶ ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους ἓν τῶν κτημάτων τοῖς θεοῖς εἶναι. ἢ σοὶ οὐ δοκεῖ οὕτως;

ἔμοιγε, φησὶν ὁ Κέβης.

62c"Peki," dedi, "senin mülklerinden biri, ölmesini istediğini sen ona hiçbir işaretle bildirmeden kendi kendini öldürse, ona öfkelenmez miydin, elinde verebileceğin bir ceza olsa onu cezalandırmaz mıydın?"

"Elbette," dedi.

"Öyleyse bu bakımdan, tanrı şimdi başımıza gelen gibi bir zorunluluk göndermeden önce insanın kendi canına kıymaması gerektiğini söylemek belki de akla aykırı değildir."

"Bu akla yatkın görünüyor," dedi Kebes. "Ama biraz önce söylediğin şey, yani filozofların ölmeye kolayca razı olacakları, Sokrates, tuhaf görünüyor; tabii az önce söylediğimiz, bizi gözetenin tanrı olduğu ve bizim de onun mülkü olduğumuz doğruysa.

62c

οὐκοῦν, ἦ δ’ ὅς, καὶ σὺ ἂν τῶν σαυτοῦ κτημάτων εἴ τι αὐτὸ ἑαυτὸ ἀποκτεινύοι, μὴ σημήναντός σου ὅτι βούλει αὐτὸ τεθνάναι, χαλεπαίνοις ἂν αὐτῷ καί, εἴ τινα ἔχοις τιμωρίαν, τιμωροῖο ἄν;

πάνυ γ᾽, ἔφη.

ἴσως τοίνυν ταύτῃ οὐκ ἄλογον μὴ πρότερον αὑτὸν ἀποκτεινύναι δεῖν, πρὶν ἀνάγκην τινὰ θεὸς ἐπιπέμψῃ, ὥσπερ καὶ τὴν νῦν ἡμῖν παροῦσαν.

ἀλλ’ εἰκός, ἔφη ὁ Κέβης, τοῦτό γε φαίνεται. ὃ μέντοι νυνδὴ ἔλεγες, τὸ τοὺς φιλοσόφους ῥᾳδίως ἂν ἐθέλειν

62d"Çünkü en akıllı insanların, gözetmenlerin en iyisi olan tanrıların başlarında durduğu bu hizmetten ayrılırken öfkelenmemeleri akla yatkın değildir; böyle biri, özgür kalınca kendine tanrılardan daha iyi bakacağını herhâlde düşünmez. Akılsız bir insan belki efendisinden kaçması gerektiğini düşünebilir; iyi olandan kaçmamak, tersine, ona olabildiğince bağlı kalmak gerektiğini hesaba katmaz ve bu yüzden düşünüp taşınmadan kaçar. Aklı başında olan ise herhâlde hep kendisinden daha iyi olanın yanında bulunmayı arzular.

62d

ἀποθνῄσκειν, ἔοικεν τοῦτο, ὦ Σώκρατες, ἀτόπῳ, εἴπερ ὃ νυνδὴ ἐλέγομεν εὐλόγως ἔχει, τὸ θεόν τε εἶναι τὸν ἐπιμελούμενον ἡμῶν καὶ ἡμᾶς ἐκείνου κτήματα εἶναι. τὸ γὰρ μὴ ἀγανακτεῖν τοὺς φρονιμωτάτους ἐκ ταύτης τῆς θεραπείας ἀπιόντας, ἐν ᾗ ἐπιστατοῦσιν αὐτῶν οἵπερ ἄριστοί εἰσιν τῶν ὄντων ἐπιστάται, θεοί, οὐκ ἔχει λόγον· οὐ γάρ που αὐτός γε αὑτοῦ οἴεται ἄμεινον ἐπιμελήσεσθαι ἐλεύθερος γενόμενος. ἀλλ’ ἀνόητος μὲν ἄνθρωπος τάχ’ ἂν οἰηθείη ταῦτα, φευκτέον

62e"Ama böyle olunca, Sokrates, biraz önce söylenenin tam zıddı akla yatkın görünüyor: ölürken öfkelenmek akıllılara, sevinmek ise akılsızlara yakışır."

Bunu dinleyince Sokrates, bana öyle geldi ki, Kebes'in bu titizliğinden hoşlandı; bize dönüp, "Kebes," dedi, "hep birtakım logos'ların peşine düşer; kim ne söylerse söylesin, hemen ikna olmaya hiç yanaşmaz."

62e

εἶναι ἀπὸ τοῦ δεσπότου, καὶ οὐκ ἂν λογίζοιτο ὅτι οὐ δεῖ ἀπό γε τοῦ ἀγαθοῦ φεύγειν ἀλλ’ ὅτι μάλιστα παραμένειν, διὸ ἀλογίστως ἂν φεύγοι· ὁ δὲ νοῦν ἔχων ἐπιθυμοῖ που ἂν ἀεὶ εἶναι παρὰ τῷ αὑτοῦ βελτίονι. καίτοι οὕτως, ὦ Σώκρατες, τοὐναντίον εἶναι εἰκὸς ἢ ὃ νυνδὴ ἐλέγετο· τοὺς μὲν γὰρ φρονίμους ἀγανακτεῖν ἀποθνῄσκοντας πρέπει, τοὺς δὲ ἄφρονας χαίρειν.

ΦΑΙΔ.

ἀκούσας οὖν ὁ Σωκράτης ἡσθῆναί τέ μοι ἔδοξε τῇ τοῦ

63aSimmias da, "Ama Sokrates," dedi, "bu sefer Kebes bana da haklı bir şey söylüyor gibi geliyor. Gerçekten bilge olan insanlar, kendilerinden daha iyi efendilerden ne diye kaçsın, onlardan ne diye kolayca ayrılsın? Bana kalırsa Kebes bu logos'u sana yöneltiyor: hem bizi hem de, senin de kabul ettiğin gibi, iyi yöneticiler olan tanrıları bırakıp gitmeye bu kadar kolay katlandığın için."

63a

κέβητος πραγματείᾳ, καὶ ἐπιβλέψας εἰς ἡμᾶς, ἀεί τοι, ἔφη, [ὁ] Κέβης λόγους τινὰς ἀνερευνᾷ, καὶ οὐ πάνυ εὐθέως ἐθέλει πείθεσθαι ὅτι ἄν τις εἴπῃ.

καὶ ὁ Σιμμίας, ἀλλὰ μήν, ἔφη, ὦ Σώκρατες, νῦν γέ μοι δοκεῖ τι καὶ αὐτῷ λέγειν Κέβης· τί γὰρ ἂν βουλόμενοι ἄνδρες σοφοὶ ὡς ἀληθῶς δεσπότας ἀμείνους αὑτῶν φεύγοιεν καὶ ῥᾳδίως ἀπαλλάττοιντο αὐτῶν; καί μοι δοκεῖ Κέβης εἰς σὲ τείνειν τὸν λόγον, ὅτι οὕτω ῥᾳδίως φέρεις καὶ ἡμᾶς ἀπολείπων καὶ ἄρχοντας ἀγαθούς, ὡς αὐτὸς ὁμολογεῖς, θεούς.

63b"Haklısınız," dedi. "Sanırım bu söylediklerinize karşı mahkemedeymişim gibi kendimi savunmam gerektiğini söylüyorsunuz."

"Tam öyle," dedi Simmias.

"Peki öyleyse," dedi, "size karşı savunmamı yargıçlara karşı yaptığımdan daha inandırıcı kılmaya çalışayım. Simmias ve Kebes, önce bilge ve iyi başka tanrıların yanına, sonra da buradakilerden daha iyi olan ölmüş insanların yanına gideceğimi düşünmeseydim, ölüme öfkelenmemekle haksızlık etmiş olurdum. Ama şimdi iyi bilin ki iyi insanların yanına varacağımı umuyorum; gerçi bunu pek kesin olarak ileri süremem. Ama çok iyi efendiler olan tanrıların yanına gideceğimi, bu tür şeylerde kesin olarak ileri sürebileceğim bir şey varsa, işte onu da kesin olarak ileri sürerim.

63b

δίκαια, ἔφη, λέγετε· οἶμαι γὰρ ὑμᾶς λέγειν ὅτι χρή με πρὸς ταῦτα ἀπολογήσασθαι ὥσπερ ἐν δικαστηρίῳ.

πάνυ μὲν οὖν, ἔφη ὁ Σιμμίας.

φέρε δή, ἦ δ’ ὅς, πειραθῶ πιθανώτερον πρὸς ὑμᾶς ἀπολογήσασθαι ἢ πρὸς τοὺς δικαστάς. ἐγὼ γάρ, ἔφη, ὦ Σιμμία τε καὶ Κέβης, εἰ μὲν μὴ ᾤμην ἥξειν πρῶτον μὲν παρὰ θεοὺς ἄλλους σοφούς τε καὶ ἀγαθούς, ἔπειτα καὶ παρ’ ἀνθρώπους τετελευτηκότας ἀμείνους τῶν ἐνθάδε, ἠδίκουν ἂν οὐκ ἀγανακτῶν τῷ θανάτῳ· νῦν δὲ εὖ ἴστε ὅτι παρ’

63c"Bu yüzden, başka türlü olsa öfkeleneceğim kadar öfkelenmiyorum; tersine, ölmüşleri bir şeyin beklediğini ve, eskiden beri söylendiği gibi, iyileri kötülerden çok daha iyi bir şeyin beklediğini bütün gönlümle umuyorum."

"Nasıl yani, Sokrates?" dedi Simmias. "Bu düşünceyi kendine saklayıp öyle mi gitmeyi düşünüyorsun, yoksa bizimle de paylaşır mısın?

63c

ἄνδρας τε ἐλπίζω ἀφίξεσθαι ἀγαθούς — καὶ τοῦτο μὲν οὐκ ἂν πάνυ διισχυρισαίμην — ὅτι μέντοι παρὰ θεοὺς δεσπότας πάνυ ἀγαθοὺς ἥξειν, εὖ ἴστε ὅτι εἴπερ τι ἄλλο τῶν τοιούτων διισχυρισαίμην ἂν καὶ τοῦτο. ὥστε διὰ ταῦτα οὐχ ὁμοίως ἀγανακτῶ, ἀλλ’ εὔελπίς εἰμι εἶναί τι τοῖς τετελευτηκόσι καί, ὥσπερ γε καὶ πάλαι λέγεται, πολὺ ἄμεινον τοῖς ἀγαθοῖς ἢ τοῖς κακοῖς.

τί οὖν, ἔφη ὁ Σιμμίας, ὦ Σώκρατες; αὐτὸς ἔχων τὴν διάνοιαν ταύτην ἐν νῷ ἔχεις ἀπιέναι, ἢ κἂν ἡμῖν μεταδοίης;

63d"Bence bu, bizim için de ortak bir iyiliktir; hem söylediklerine bizi ikna edersen savunmanı da yapmış olursun."

"Deneyeceğim," dedi. "Ama önce şu Kriton'a bakalım, epeydir bana bir şey söylemek istiyor gibi; neymiş?"

"Ne olacak, Sokrates," dedi Kriton, "sana zehri verecek adam epeydir bana, olabildiğince az konuşmanı söylememi tembihliyor. Konuşanların fazla ısındığını, zehrin etkisini bozacak böyle bir şey yapmamak gerektiğini söylüyor; yoksa böyle yapanlar bazen iki, hatta üç kez içmek zorunda kalırmış."

63d

κοινὸν γὰρ δὴ ἔμοιγε δοκεῖ καὶ ἡμῖν εἶναι ἀγαθὸν τοῦτο, καὶ ἅμα σοι ἡ ἀπολογία ἔσται, ἐὰν ἅπερ λέγεις ἡμᾶς πείσῃς.

ἀλλὰ πειράσομαι, ἔφη. πρῶτον δὲ Κρίτωνα τόνδε σκεψώμεθα τί ἐστιν ὃ βούλεσθαί μοι δοκεῖ πάλαι εἰπεῖν.

τί δέ, ὦ Σώκρατες, ἔφη ὁ Κρίτων, ἄλλο γε ἢ πάλαι μοι λέγει ὁ μέλλων σοι δώσειν τὸ φάρμακον ὅτι χρή σοι φράζειν ὡς ἐλάχιστα διαλέγεσθαι; φησὶ γὰρ θερμαίνεσθαι μᾶλλον διαλεγομένους, δεῖν δὲ οὐδὲν τοιοῦτον προσφέρειν

63eSokrates, "Bırak onu," dedi, "o yalnız kendi işini görsün; iki kez, gerekirse üç kez vermeye hazırlansın."

"Aşağı yukarı böyle diyeceğini biliyordum," dedi Kriton, "ama epeydir başımın etini yiyor."

"Bırak onu," dedi.

"Şimdi artık siz yargıçlarıma hesabımı vermek istiyorum: hayatını gerçekten felsefeyle geçirmiş bir adamın, ölmek üzereyken yüreğinin rahat olması ve öldükten sonra orada en büyük iyiliklere kavuşacağını umması bana neden yerinde görünüyor, onu anlatayım.

63e

τῷ φαρμάκῳ· εἰ δὲ μή, ἐνίοτε ἀναγκάζεσθαι καὶ δὶς καὶ τρὶς πίνειν τούς τι τοιοῦτον ποιοῦντας.

καὶ ὁ Σωκράτης, ἔα, ἔφη, χαίρειν αὐτόν· ἀλλὰ μόνον τὸ ἑαυτοῦ παρασκευαζέτω ὡς καὶ δὶς δώσων, ἐὰν δὲ δέῃ, καὶ τρίς.

ἀλλὰ σχεδὸν μέν τι ᾔδη, ἔφη ὁ Κρίτων· ἀλλά μοι πάλαι πράγματα παρέχει.

ἔα αὐτόν, ἔφη.

ΦΑΙΔ. ἀλλ’ ὑμῖν δὴ τοῖς δικασταῖς βούλομαι ἤδη τὸν λόγον ἀποδοῦναι, ὥς μοι φαίνεται εἰκότως ἀνὴρ τῷ ὄντι ἐν φιλοσοφίᾳ διατρίψας τὸν βίον θαρρεῖν μέλλων

64a"Bunun nasıl böyle olabileceğini, Simmias ve Kebes, anlatmaya çalışacağım.

"Felsefeye doğru biçimde el atmış olanların ölmekten ve ölü olmaktan başka hiçbir şeyle uğraşmadıkları, öyle görünüyor ki öteki insanların gözünden kaçıyor. Bu doğruysa, bütün hayatları boyunca bundan başka hiçbir şeye can atmayıp, sonra çoktandır can attıkları ve uğraştıkları şey gelip çatınca öfkelenmeleri elbette tuhaf olurdu."

Simmias gülerek, "Zeus hakkı için, Sokrates," dedi, "hiç gülecek hâlim yokken beni güldürdün.

64a

ἀποθανεῖσθαι καὶ εὔελπις εἶναι ἐκεῖ μέγιστα οἴσεσθαι ἀγαθὰ ἐπειδὰν τελευτήσῃ. πῶς ἂν οὖν δὴ τοῦθ’ οὕτως ἔχοι, ὦ Σιμμία τε καὶ Κέβης, ἐγὼ πειράσομαι φράσαι.

κινδυνεύουσι γὰρ ὅσοι τυγχάνουσιν ὀρθῶς ἁπτόμενοι φιλοσοφίας λεληθέναι τοὺς ἄλλους ὅτι οὐδὲν ἄλλο αὐτοὶ ἐπιτηδεύουσιν ἢ ἀποθνῄσκειν τε καὶ τεθνάναι. εἰ οὖν τοῦτο ἀληθές, ἄτοπον δήπου ἂν εἴη προθυμεῖσθαι μὲν ἐν παντὶ τῷ βίῳ μηδὲν ἄλλο ἢ τοῦτο, ἥκοντος δὲ δὴ αὐτοῦ ἀγανακτεῖν ὃ πάλαι προυθυμοῦντό τε καὶ ἐπετήδευον.

καὶ ὁ Σιμμίας γελάσας, νὴ τὸν Δία, ἔφη, ὦ Σώκρατες,

64b"Sanırım halkın çoğu bunu duyunca filozoflar için pek yerinde söylenmiş bir söz bulur, bizim memlekettekiler de buna gönülden katılır: felsefe yapanlar gerçekten de ölüme can atıyormuş, bunu hak ettikleri de halkın gözünden kaçmamış."

"Doğru da söylemiş olurlar, Simmias, yalnız 'gözlerinden kaçmamış' kısmı hariç. Çünkü gerçek filozofların hangi anlamda ölüme can attıkları, hangi anlamda ölümü hak ettikleri ve nasıl bir ölümü hak ettikleri onların gözünden kaçıyor.

64b

οὐ πάνυ γέ με νυνδὴ γελασείοντα ἐποίησας γελάσαι. οἶμαι γὰρ ἂν τοὺς πολλοὺς αὐτὸ τοῦτο ἀκούσαντας δοκεῖν εὖ πάνυ εἰρῆσθαι εἰς τοὺς φιλοσοφοῦντας — καὶ συμφάναι ἂν τοὺς μὲν παρ’ ἡμῖν ἀνθρώπους καὶ πάνυ — ὅτι τῷ ὄντι οἱ φιλοσοφοῦντες θανατῶσι, καὶ σφᾶς γε οὐ λελήθασιν ὅτι ἄξιοί εἰσιν τοῦτο πάσχειν.

καὶ ἀληθῆ γ’ ἂν λέγοιεν, ὦ Σιμμία, πλήν γε τοῦ σφᾶς μὴ λεληθέναι. λέληθεν γὰρ αὐτοὺς ᾗ τε θανατῶσι καὶ ᾗ ἄξιοί εἰσιν θανάτου καὶ οἵου θανάτου οἱ ὡς ἀληθῶς φιλόσοφοι.

64c"Onları bir yana bırakıp kendi aramızda konuşalım," dedi. "Ölümün bir şey olduğunu düşünüyor muyuz?"

"Elbette," diye karşılık verdi Simmias.

"Ölüm, psykhē'nin bedenden ayrılıp kurtulmasından başka bir şey midir? Ölmüş olmak da şu değil midir: beden psykhē'den ayrılmış olarak kendi başına kalır, psykhē de bedenden ayrılmış olarak kendi başına bulunur. Ölüm bundan başka bir şey olabilir mi?"

"Hayır, budur," dedi.

"Şimdi bak bakalım, iyi dostum, sen de benim gibi düşünüyor musun; çünkü araştırdığımız şeyi en iyi bunlardan yola çıkarak öğreneceğimizi sanıyorum.

64c

εἴπωμεν γάρ, ἔφη, πρὸς ἡμᾶς αὐτούς, χαίρειν εἰπόντες ἐκείνοις· ἡγούμεθά τι τὸν θάνατον εἶναι;

πάνυ γε, ἔφη ὑπολαβὼν ὁ Σιμμίας.

ἆρα μὴ ἄλλο τι ἢ τὴν τῆς ψυχῆς ἀπὸ τοῦ σώματος ἀπαλλαγήν; καὶ εἶναι τοῦτο τὸ τεθνάναι, χωρὶς μὲν ἀπὸ τῆς ψυχῆς ἀπαλλαγὲν αὐτὸ καθ’ αὑτὸ τὸ σῶμα γεγονέναι, χωρὶς δὲ τὴν ψυχὴν [ἀπὸ] τοῦ σώματος ἀπαλλαγεῖσαν αὐτὴν καθ’ αὑτὴν εἶναι; ἆρα μὴ ἄλλο τι ᾖ ὁ θάνατος ἢ τοῦτο;

οὔκ, ἀλλὰ τοῦτο, ἔφη.

σκέψαι δή, ὠγαθέ, ἐὰν ἄρα καὶ σοὶ συνδοκῇ ἅπερ ἐμοί·

64d"Sence yemek, içmek gibi haz denen şeylere önem vermek filozof bir adamın işi midir?"

"Hiç değildir, Sokrates," dedi Simmias.

"Ya cinsel hazlara?"

"Asla."

"Peki bedenin öteki bakımlarına gelince? Sence böyle biri onlara değer verir mi? Mesela seçkin giysiler, ayakkabılar edinmeye ve bedeni süsleyen öteki şeylere değer mi verir, yoksa onlara pek zorunlu olmadıkça el sürmeyip küçümser mi?"

64d

ἐκ γὰρ τούτων μᾶλλον οἶμαι ἡμᾶς εἴσεσθαι περὶ ὧν σκοποῦμεν. φαίνεταί σοι φιλοσόφου ἀνδρὸς εἶναι ἐσπουδακέναι περὶ τὰς ἡδονὰς καλουμένας τὰς τοιάσδε, οἷον σιτίων [τε] καὶ ποτῶν;

ἥκιστα, ὦ Σώκρατες, ἔφη ὁ Σιμμίας.

τί δὲ τὰς τῶν ἀφροδισίων;

οὐδαμῶς.

τί δὲ τὰς ἄλλας τὰς περὶ τὸ σῶμα θεραπείας; δοκεῖ σοι ἐντίμους ἡγεῖσθαι ὁ τοιοῦτος; οἷον ἱματίων διαφερόντων κτήσεις καὶ ὑποδημάτων καὶ τοὺς ἄλλους καλλωπισμοὺς τοὺς περὶ τὸ σῶμα πότερον τιμᾶν δοκεῖ σοι ἢ ἀτιμάζειν,

64e"Bence küçümser," dedi, "hiç değilse gerçek filozof."

"O hâlde," dedi, "sence böyle birinin uğraşı hiç de bedenle ilgili değildir; tersine, elinden geldiğince bedenden uzak durup psykhē'ye yönelmiştir, öyle mi?"

"Bence öyle."

"Öyleyse filozof, her şeyden önce bu gibi işlerde, psykhē'yi bedenle ortaklığından olabildiğince çözüp kurtarmasıyla öteki insanlardan açıkça ayrılmıyor mu?"

64e

καθ’ ὅσον μὴ πολλὴ ἀνάγκη μετέχειν αὐτῶν;

ἀτιμάζειν ἔμοιγε δοκεῖ, ἔφη, ὅ γε ὡς ἀληθῶς φιλόσοφος.

οὐκοῦν ὅλως δοκεῖ σοι, ἔφη, ἡ τοῦ τοιούτου πραγματεία οὐ περὶ τὸ σῶμα εἶναι, ἀλλὰ καθ’ ὅσον δύναται ἀφεστάναι αὐτοῦ, πρὸς δὲ τὴν ψυχὴν τετράφθαι;

ἔμοιγε.

ΦΑΙΔ.

ἆρ᾽ οὖν πρῶτον μὲν ἐν τοῖς τοιούτοις δῆλός ἐστιν ὁ

65a"Öyle görünüyor."

"Üstelik, Simmias, halkın çoğu, bu gibi şeylerden hiçbirini hoş bulmayan ve onlara hiç katılmayan birinin hayatının yaşamaya değmeyeceğini, bedenden gelen hazları hiç umursamayanın ölü olmaya epey yaklaştığını düşünür."

"Çok doğru söylüyorsun."

"Peki phronēsis'in kendisini edinmeye gelince? Biri araştırmasında bedeni de ortak olarak yanına alırsa, beden bir engel midir, değil midir?

65a

φιλόσοφος ἀπολύων ὅτι μάλιστα τὴν ψυχὴν ἀπὸ τῆς τοῦ σώματος κοινωνίας διαφερόντως τῶν ἄλλων ἀνθρώπων;

φαίνεται.

καὶ δοκεῖ γέ που, ὦ Σιμμία, τοῖς πολλοῖς ἀνθρώποις ᾧ μηδὲν ἡδὺ τῶν τοιούτων μηδὲ μετέχει αὐτῶν οὐκ ἄξιον εἶναι ζῆν, ἀλλ’ ἐγγύς τι τείνειν τοῦ τεθνάναι ὁ μηδὲν φροντίζων τῶν ἡδονῶν αἳ διὰ τοῦ σώματός εἰσιν.

πάνυ μὲν οὖν ἀληθῆ λέγεις.

τί δὲ δὴ περὶ αὐτὴν τὴν τῆς φρονήσεως κτῆσιν; πότερον ἐμπόδιον τὸ σῶμα ἢ οὔ, ἐάν τις αὐτὸ ἐν τῇ ζητήσει

65b"Şunu demek istiyorum: görme ve işitme insanlara herhangi bir hakikat sağlar mı, yoksa şairlerin de bize durmadan tekrarladığı söz mü doğru: hiçbir şeyi ne kesin olarak işitir ne de görürüz? Hâlbuki bedenle ilgili hisler arasında bu ikisi bile kesin ve açık değilse, ötekiler hiç değildir; çünkü hepsi herhâlde bunlardan daha aşağıdır. Yoksa sana öyle gelmiyor mu?"

"Elbette öyle geliyor," dedi.

"Peki psykhē hakikate ne zaman dokunur?" dedi. "Çünkü bedenle birlikte bir şeyi incelemeye kalkıştığında, beden onu aldatır; bu apaçık."

65b

κοινωνὸν συμπαραλαμβάνῃ; οἷον τὸ τοιόνδε λέγω· ἆρα ἔχει ἀλήθειάν τινα ὄψις τε καὶ ἀκοὴ τοῖς ἀνθρώποις, ἢ τά γε τοιαῦτα καὶ οἱ ποιηταὶ ἡμῖν ἀεὶ θρυλοῦσιν, ὅτι οὔτ’ ἀκούομεν ἀκριβὲς οὐδὲν οὔτε ὁρῶμεν; καίτοι εἰ αὗται τῶν περὶ τὸ σῶμα αἰσθήσεων μὴ ἀκριβεῖς εἰσιν μηδὲ σαφεῖς, σχολῇ αἵ γε ἄλλαι· πᾶσαι γάρ που τούτων φαυλότεραί εἰσιν. ἢ σοὶ οὐ δοκοῦσιν;

πάνυ μὲν οὖν, ἔφη.

πότε οὖν, ἦ δ’ ὅς, ἡ ψυχὴ τῆς ἀληθείας ἅπτεται; ὅταν μὲν γὰρ μετὰ τοῦ σώματος ἐπιχειρῇ τι σκοπεῖν, δῆλον ὅτι τότε ἐξαπατᾶται ὑπ’ αὐτοῦ.

65c"Doğru söylüyorsun."

"O hâlde varolanlardan biri ona bir yerde apaçık görünecekse, bu her şeyden önce akıl yürütmede olmaz mı?"

"Evet."

"Psykhē de herhâlde en iyi şu durumda akıl yürütür: bunların hiçbiri, ne işitme ne görme, ne ağrı ne de herhangi bir haz onu rahatsız etmediğinde; bedeni bir yana bırakıp olabildiğince kendi başına kaldığında ve elinden geldiğince bedenle ortaklık etmeden, ona dokunmadan varolana uzandığında."

"Öyledir."

"Demek burada da filozofun psykhē'si bedeni en çok küçümser, ondan kaçar ve kendi başına olmaya çalışır, değil mi?"

65c

ἀληθῆ λέγεις.

ἆρ’ οὖν οὐκ ἐν τῷ λογίζεσθαι εἴπερ που ἄλλοθι κατάδηλον αὐτῇ γίγνεταί τι τῶν ὄντων;

ναί.

λογίζεται δέ γέ που τότε κάλλιστα, ὅταν αὐτὴν τούτων μηδὲν παραλυπῇ, μήτε ἀκοὴ μήτε ὄψις μήτε ἀλγηδὼν μηδέ τις ἡδονή, ἀλλ’ ὅτι μάλιστα αὐτὴ καθ’ αὑτὴν γίγνηται ἐῶσα χαίρειν τὸ σῶμα, καὶ καθ’ ὅσον δύναται μὴ κοινωνοῦσα αὐτῷ μηδ᾽ ἁπτομένη ὀρέγηται τοῦ ὄντος.

ἔστι ταῦτα.

οὐκοῦν καὶ ἐνταῦθα ἡ τοῦ φιλοσόφου ψυχὴ μάλιστα

65d"Öyle görünüyor."

"Peki şunlara ne dersin, Simmias? Adil olanın kendisi diye bir şey var diyor muyuz, yoksa yok mu?"

"Var diyoruz elbette, Zeus hakkı için."

"Güzel olanın ve iyi olanın kendisi diye de bir şey var mı?"

"Nasıl olmasın?"

"Peki sen bunlardan birini hiç gözlerinle gördün mü?"

"Asla," dedi.

"Yoksa beden aracılığıyla edinilen başka bir hisle mi onları kavradın? Hepsini kastediyorum: büyüklüğü, sağlığı, gücü, kısacası bütün öteki şeylerin ousia'sını, yani her birinin aslında ne olduğunu.

65d

ἀτιμάζει τὸ σῶμα καὶ φεύγει ἀπ’ αὐτοῦ, ζητεῖ δὲ αὐτὴ καθ’ αὑτὴν γίγνεσθαι;

φαίνεται.

τί δὲ δὴ τὰ τοιάδε, ὦ Σιμμία; φαμέν τι εἶναι δίκαιον αὐτὸ ἢ οὐδέν;

φαμὲν μέντοι νὴ Δία.

καὶ αὖ καλόν γέ τι καὶ ἀγαθόν;

πῶς δ’ οὔ;

ἤδη οὖν πώποτέ τι τῶν τοιούτων τοῖς ὀφθαλμοῖς εἶδες;

οὐδαμῶς, ἦ δ’ ὅς.

ἀλλ’ ἄλλῃ τινὶ αἰσθήσει τῶν διὰ τοῦ σώματος ἐφήψω αὐτῶν; λέγω δὲ περὶ πάντων, οἷον μεγέθους πέρι, ὑγιείας, ἰσχύος, καὶ τῶν ἄλλων ἑνὶ λόγῳ ἁπάντων τῆς οὐσίας ὃ

65e"Bunların en hakiki yanı beden aracılığıyla mı seyredilir, yoksa durum şöyle midir: hangimiz incelediği her şeyin kendisini en çok ve en titizlikle düşünmeye hazırlanırsa, her birini bilmeye en çok o yaklaşır?"

"Muhakkak."

"O hâlde bunu en saf biçimde kim yapar? Her şeye olabildiğince yalnız düşüncenin kendisiyle yönelen, düşünürken ne görmeyi işin içine katan ne de akıl yürütmesinin yanına başka bir hissi sürükleyen; tersine, kendi başına ve katışıksız düşünceyi kullanarak varolanların her birini kendi başına ve katışıksız hâliyle avlamaya girişen, bunun için de gözlerden, kulaklardan, deyim yerindeyse bütün bedenden olabildiğince sıyrılmış olan kimse değil mi? Çünkü beden, psykhē'ye ortak olduğunda onu bulandırır, hakikati ve phronēsis'i edinmesine izin vermez.

65e

τυγχάνει ἕκαστον ὄν· ἆρα διὰ τοῦ σώματος αὐτῶν τὸ ἀληθέστατον θεωρεῖται, ἢ ὧδε ἔχει· ὃς ἂν μάλιστα ἡμῶν καὶ ἀκριβέστατα παρασκευάσηται αὐτὸ ἕκαστον διανοηθῆναι περὶ οὗ σκοπεῖ, οὗτος ἂν ἐγγύτατα ἴοι τοῦ γνῶναι ἕκαστον;

πάνυ μὲν οὖν.

ΦΑΙΔ.

ἆρ’ οὖν ἐκεῖνος ἂν τοῦτο ποιήσειεν καθαρώτατα ὅστις ὅτι μάλιστα αὐτῇ τῇ διανοίᾳ ἴοι ἐφ’ ἕκαστον, μήτε τιν’ ὄψιν παρατιθέμενος ἐν τῷ διανοεῖσθαι μήτε [τινὰ] ἄλλην

66a"Varolana erişecek biri varsa, Simmias, o da bu kimse değil mi?"

"Söylediğin son derece doğru, Sokrates," dedi Simmias.

66a

αἴσθησιν ἐφέλκων μηδεμίαν μετὰ τοῦ λογισμοῦ, ἀλλ’ αὐτῇ καθ’ αὑτὴν εἰλικρινεῖ τῇ διανοίᾳ χρώμενος αὐτὸ καθ’ αὑτὸ εἰλικρινὲς ἕκαστον ἐπιχειροῖ θηρεύειν τῶν ὄντων, ἀπαλλαγεὶς ὅτι μάλιστα ὀφθαλμῶν τε καὶ ὤτων καὶ ὡς ἔπος εἰπεῖν σύμπαντος τοῦ σώματος, ὡς ταράττοντος καὶ οὐκ ἐῶντος τὴν ψυχὴν κτήσασθαι ἀλήθειάν τε καὶ φρόνησιν ὅταν κοινωνῇ; ἆρ’ οὐχ οὗτός ἐστιν, ὦ Σιμμία, εἴπερ τις [καὶ] ἄλλος ὁ τευξόμενος τοῦ ὄντος;

ὑπερφυῶς, ἔφη ὁ Σιμμίας, ὡς ἀληθῆ λέγεις, ὦ Σώκρατες.

66b"O hâlde," dedi, "bütün bunlardan ötürü sahici filozofların zihninde şöyle bir kanaatin belirmesi, hatta birbirlerine aşağı yukarı şöyle şeyler söylemeleri kaçınılmazdır: 'Bir patika gibi bir şey, öyle görünüyor ki, araştırmamızda logos'la birlikte bizi şu sonuca götürüyor: bedenimiz olduğu ve psykhē'miz böyle bir kötülükle karışık olduğu sürece, arzuladığımız şeye, yani hakikat dediğimiz şeye hiçbir zaman yeterince sahip olamayacağız. Çünkü beden, zorunlu beslenme ihtiyacı yüzünden başımıza sayısız meşgale açar; üstelik hastalıklar da üstümüze çökerse, varolanı avlamamıza engel olurlar.

66b

οὐκοῦν ἀνάγκη, ἔφη, ἐκ πάντων τούτων παρίστασθαι δόξαν τοιάνδε τινὰ τοῖς γνησίως φιλοσόφοις, ὥστε καὶ πρὸς ἀλλήλους τοιαῦτα ἄττα λέγειν, ὅτι κινδυνεύει τοι ὥσπερ ἀτραπός τις ἐκφέρειν ἡμᾶς [μετὰ τοῦ λόγου ἐν τῇ σκέψει], ὅτι, ἕως ἂν τὸ σῶμα ἔχωμεν καὶ συμπεφυρμένη ᾖ ἡμῶν ἡ ψυχὴ μετὰ τοιούτου κακοῦ, οὐ μή ποτε κτησώμεθα ἱκανῶς οὗ ἐπιθυμοῦμεν· φαμὲν δὲ τοῦτο εἶναι τὸ ἀληθές. μυρίας μὲν γὰρ ἡμῖν ἀσχολίας παρέχει τὸ σῶμα διὰ τὴν ἀναγκαίαν

66c"Beden içimizi aşklarla, arzularla, korkularla, her türlü hayalle ve bir yığın saçmalıkla doldurur; öyle ki, derler ya, gerçekten de onun yüzünden hiçbir şeyi düşünmeye bile fırsatımız olmaz. Savaşları, iç kargaşaları ve çatışmaları da bedenden ve onun arzularından başka hiçbir şey doğurmaz. Çünkü bütün savaşlar mal mülk edinmek uğruna çıkar; mal mülkü ise beden yüzünden, onun bakımına kul köle olarak edinmek zorunda kalırız. Bütün bunlar yüzünden de felsefeye vakit bulamayız.

66c

τροφήν· ἔτι δέ, ἄν τινες νόσοι προσπέσωσιν, ἐμποδίζουσιν ἡμῶν τὴν τοῦ ὄντος θήραν. ἐρώτων δὲ καὶ ἐπιθυμιῶν καὶ φόβων καὶ εἰδώλων παντοδαπῶν καὶ φλυαρίας ἐμπίμπλησιν ἡμᾶς πολλῆς, ὥστε τὸ λεγόμενον ὡς ἀληθῶς τῷ ὄντι ὑπ’ αὐτοῦ οὐδὲ φρονῆσαι ἡμῖν ἐγγίγνεται οὐδέποτε οὐδέν. καὶ γὰρ πολέμους καὶ στάσεις καὶ μάχας οὐδὲν ἄλλο παρέχει ἢ τὸ σῶμα καὶ αἱ τούτου ἐπιθυμίαι. διὰ γὰρ τὴν τῶν χρημάτων κτῆσιν πάντες οἱ πόλεμοι γίγνονται, τὰ δὲ χρήματα

66d"Hepsinden kötüsü de şu: ondan biraz boş vakit bulup bir şeyi incelemeye yöneldiğimizde bile, araştırmalarımızın her yerinde yine araya girer, gürültü ve karışıklık çıkarır, bizi sersemletir; öyle ki onun yüzünden hakikati seçemeyiz. Gerçekten de şu bize açıkça gösterilmiştir: bir gün bir şeyi saf olarak bileceksek, bedenden kurtulmalı ve şeylerin kendilerini psykhē'nin kendisiyle seyretmeliyiz. Arzuladığımız ve âşığı olduğumuzu söylediğimiz şey, phronēsis, görünüşe bakılırsa ancak o zaman bizim olacak: logos'un gösterdiği gibi, öldüğümüzde; yaşarken değil.

66d

ἀναγκαζόμεθα κτᾶσθαι διὰ τὸ σῶμα, δουλεύοντες τῇ τούτου θεραπείᾳ· καὶ ἐκ τούτου ἀσχολίαν ἄγομεν φιλοσοφίας πέρι διὰ πάντα ταῦτα. τὸ δ᾽ ἔσχατον πάντων ὅτι, ἐάν τις ἡμῖν καὶ σχολὴ γένηται ἀπ’ αὐτοῦ καὶ τραπώμεθα πρὸς τὸ σκοπεῖν τι, ἐν ταῖς ζητήσεσιν αὖ πανταχοῦ παραπῖπτον θόρυβον παρέχει καὶ ταραχὴν καὶ ἐκπλήττει, ὥστε μὴ δύνασθαι ὑπ’ αὐτοῦ καθορᾶν τἀληθές. ἀλλὰ τῷ ὄντι ἡμῖν δέδεικται ὅτι, εἰ μέλλομέν ποτε καθαρῶς τι εἴσεσθαι,

66e"Çünkü bedenle birlikte hiçbir şeyi saf olarak bilmek mümkün değilse, iki şeyden biri: ya bilmek hiçbir yerde nasip olmaz ya da ancak ölenlere nasip olur; çünkü psykhē ancak o zaman bedenden ayrı, kendi başına olacaktır, daha önce değil.

66e

ἀπαλλακτέον αὐτοῦ καὶ αὐτῇ τῇ ψυχῇ θεατέον αὐτὰ τὰ πράγματα· καὶ τότε, ὡς ἔοικεν, ἡμῖν ἔσται οὗ ἐπιθυμοῦμέν τε καί φαμεν ἐρασταὶ εἶναι, φρονήσεως, ἐπειδὰν τελευτήσωμεν, ὡς ὁ λόγος σημαίνει, ζῶσιν δὲ οὔ.

ΦΑΙΔ. εἰ γὰρ μὴ οἷόν τε μετὰ τοῦ σώματος μηδὲν καθαρῶς γνῶναι, δυοῖν θάτερον, ἢ οὐδαμοῦ ἔστιν κτήσασθαι τὸ εἰδέναι ἢ τελευτήσασιν· τότε

67a"Yaşadığımız sürece de, görünüşe bakılırsa, bilmeye en çok şöyle yaklaşırız: zorunlu olmadıkça bedenle olabildiğince hiç haşır neşir olmaz, ona ortak olmaz, onun tabiatına bulaşmaz ve tanrı kendisi bizi salıverinceye kadar ondan arınmış kalırsak. Böylece bedenin akılsızlığından arınmış olarak kurtulunca, büyük ihtimalle bizim gibi arınmış olanlarla bir arada olacak ve katışıksız olan her şeyi kendi kendimizle bileceğiz; hakikat de belki budur. Çünkü saf olmayanın saf olana dokunması dinen caiz olmasa gerek.'

67a

γὰρ αὐτὴ καθ’ αὑτὴν ἡ ψυχὴ ἔσται χωρὶς τοῦ σώματος, πρότερον δ’ οὔ. καὶ ἐν ᾧ ἂν ζῶμεν, οὕτως, ὡς ἔοικεν, ἐγγυτάτω ἐσόμεθα τοῦ εἰδέναι, ἐὰν ὅτι μάλιστα μηδὲν ὁμιλῶμεν τῷ σώματι μηδὲ κοινωνῶμεν, ὅτι μὴ πᾶσα ἀνάγκη, μηδὲ ἀναπιμπλώμεθα τῆς τούτου φύσεως, ἀλλὰ καθαρεύωμεν ἀπ’ αὐτοῦ, ἕως ἂν ὁ θεὸς αὐτὸς ἀπολύσῃ ἡμᾶς· καὶ οὕτω μὲν καθαροὶ ἀπαλλαττόμενοι τῆς τοῦ σώματος ἀφροσύνης, ὡς τὸ εἰκὸς μετὰ τοιούτων τε ἐσόμεθα καὶ γνωσόμεθα δι’ ἡμῶν

67b"İşte, Simmias, doğru anlamda öğrenmeyi seven herkesin birbirine böyle şeyler söylemesi ve böyle kanaat beslemesi kaçınılmazdır sanırım. Yoksa sana öyle gelmiyor mu?"

"Hem de her şeyden çok, Sokrates."

"O hâlde, dostum," dedi Sokrates, "bunlar doğruysa, benim gittiğim yere varan kişinin, geçmiş hayatımızda uğruna bunca emek verdiğimiz şeye, eğer bir yerde kavuşulabiliyorsa, orada yeterince kavuşacağını ummak için çok sebep var. Öyle ki bana şimdi buyrulan bu yolculuk iyi bir umutla yapılıyor; düşüncesinin âdeta arınarak hazırlandığına inanan başka her insan için de öyledir."

67b

αὐτῶν πᾶν τὸ εἰλικρινές, τοῦτο δ’ ἐστὶν ἴσως τὸ ἀληθές· μὴ καθαρῷ γὰρ καθαροῦ ἐφάπτεσθαι μὴ οὐ θεμιτὸν ᾖ. τοιαῦτα οἶμαι, ὦ Σιμμία, ἀναγκαῖον εἶναι πρὸς ἀλλήλους λέγειν τε καὶ δοξάζειν πάντας τοὺς ὀρθῶς φιλομαθεῖς. ἢ οὐ δοκεῖ σοι οὕτως;

παντός γε μᾶλλον, ὦ Σώκρατες.

οὐκοῦν, ἔφη ὁ Σωκράτης, εἰ ταῦτα ἀληθῆ, ὦ ἑταῖρε, πολλὴ ἐλπὶς ἀφικομένῳ οἷ ἐγὼ πορεύομαι, ἐκεῖ ἱκανῶς, εἴπερ που ἄλλοθι, κτήσασθαι τοῦτο οὗ ἕνεκα ἡ πολλὴ πραγματεία ἡμῖν ἐν τῷ παρελθόντι βίῳ γέγονεν, ὥστε ἥ γε

67c"Muhakkak," dedi Simmias.

"Arınma (katharsis) da, konuşmamızda bir süredir söylendiği gibi, şu demek olmuyor mu: psykhē'yi bedenden olabildiğince ayırmak; onu bedenin her yanından kendi içine toplanıp derlenmeye, hem şimdi hem de bundan sonra elinden geldiğince yalnız ve kendi başına, bedenden, zincirlerden çözülür gibi çözülmüş olarak yaşamaya alıştırmak?"

67c

ἀποδημία ἡ νῦν μοι προστεταγμένη μετὰ ἀγαθῆς ἐλπίδος γίγνεται καὶ ἄλλῳ ἀνδρὶ ὃς ἡγεῖταί οἱ παρεσκευάσθαι τὴν διάνοιαν ὥσπερ κεκαθαρμένην.

πάνυ μὲν οὖν, ἔφη ὁ Σιμμίας.

κάθαρσις δὲ εἶναι ἆρα οὐ τοῦτο συμβαίνει, ὅπερ πάλαι ἐν τῷ λόγῳ λέγεται, τὸ χωρίζειν ὅτι μάλιστα ἀπὸ τοῦ σώματος τὴν ψυχὴν καὶ ἐθίσαι αὐτὴν καθ’ αὑτὴν πανταχόθεν ἐκ τοῦ σώματος συναγείρεσθαί τε καὶ ἁθροίζεσθαι, καὶ οἰκεῖν κατὰ τὸ δυνατὸν καὶ ἐν τῷ νῦν παρόντι καὶ ἐν τῷ

67d"Muhakkak," dedi.

"Peki buna, yani psykhē'nin bedenden çözülüp ayrılmasına ölüm denmiyor mu?"

"Tam da öyle," dedi.

"Psykhē'yi çözmeye de, dediğimiz gibi, her zaman en çok, hem de yalnızca doğru biçimde felsefe yapanlar can atar; filozofların uğraşı da tam budur: psykhē'nin bedenden çözülmesi ve ayrılması. Öyle değil mi?"

"Öyle görünüyor."

"O hâlde, başta söylediğim gibi, bir adamın hayatı boyunca kendini ölü olmaya olabildiğince yakın yaşamaya hazırlaması, sonra da bu başına gelince öfkelenmesi gülünç olmaz mı?"

67d

ἔπειτα μόνην καθ’ αὑτήν, ἐκλυομένην ὥσπερ [ἐκ] δεσμῶν ἐκ τοῦ σώματος;

πάνυ μὲν οὖν, ἔφη.

οὐκοῦν τοῦτό γε θάνατος ὀνομάζεται, λύσις καὶ χωρισμὸς ψυχῆς ἀπὸ σώματος;

παντάπασί γε, ἦ δ’ ὅς.

λύειν δέ γε αὐτήν, ὥς φαμεν, προθυμοῦνται ἀεὶ μάλιστα καὶ μόνοι οἱ φιλοσοφοῦντες ὀρθῶς, καὶ τὸ μελέτημα αὐτὸ τοῦτό ἐστιν τῶν φιλοσόφων, λύσις καὶ χωρισμὸς ψυχῆς ἀπὸ σώματος· ἢ οὔ;

φαίνεται.

οὐκοῦν, ὅπερ ἐν ἀρχῇ ἔλεγον, γελοῖον ἂν εἴη ἄνδρα

67e"Gülünç olur; nasıl olmasın?"

"Demek ki gerçekten, Simmias," dedi, "doğru biçimde felsefe yapanlar ölmenin talimini yaparlar ve ölü olmak bütün insanlar içinde en az onlara korkunç gelir. Meseleye şuradan bak. Bedenle her bakımdan araları açıksa ve psykhē'yi kendi başına bulundurmayı arzuluyorlarsa, bu gerçekleşince korkup öfkelenmeleri, oraya sevinerek gitmemeleri büyük bir akılsızlık olmaz mı? Oysa oraya varınca, bütün hayatları boyunca âşık oldukları şeye kavuşmayı (âşık oldukları şey de phronēsis'tir) ve araları açık olduğu o yoldaştan kurtulmayı umuyorlar.

67e

παρασκευάζονθ’ ἑαυτὸν ἐν τῷ βίῳ ὅτι ἐγγυτάτω ὄντα τοῦ τεθνάναι οὕτω ζῆν, κἄπειθ’ ἥκοντος αὐτῷ τούτου ἀγανακτεῖν;

γελοῖον· πῶς δ’ οὔ;

τῷ ὄντι ἄρα, ἔφη, ὦ Σιμμία, οἱ ὀρθῶς φιλοσοφοῦντες ἀποθνῄσκειν μελετῶσι, καὶ τὸ τεθνάναι ἥκιστα αὐτοῖς ἀνθρώπων φοβερόν. ἐκ τῶνδε δὲ σκόπει.

ΦΑΙΔ. εἰ γὰρ διαβέβληνται μὲν πανταχῇ τῷ σώματι, αὐτὴν δὲ καθ’ αὑτὴν ἐπιθυμοῦσι τὴν ψυχὴν ἔχειν, τούτου δὲ γιγνομένου εἰ φοβοῖντο καὶ ἀγανακτοῖεν, οὐ πολλὴ ἂν ἀλογία εἴη, εἰ μὴ

68a"İnsan olan sevgilileri, karıları ya da oğulları ölünce, nicesi, orada hasretini çektikleri kişileri görme ve onlarla bir arada olma umuduna kapılarak, isteyerek onların ardından Hades'e gitmeyi göze almıştır. Peki phronēsis'e gerçekten âşık olan ve ona Hades'ten başka hiçbir yerde kayda değer bir biçimde kavuşamayacağına dair aynı umudu güçlü biçimde taşıyan biri, ölürken öfkelenecek ve oraya sevinerek gitmeyecek, öyle mi?

68a

ἅσμενοι ἐκεῖσε ἴοιεν, οἷ ἀφικομένοις ἐλπίς ἐστιν οὗ διὰ βίου ἤρων τυχεῖν — ἤρων δὲ φρονήσεως — ᾧ τε διεβέβληντο, τούτου ἀπηλλάχθαι συνόντος αὐτοῖς; ἢ ἀνθρωπίνων μὲν παιδικῶν καὶ γυναικῶν καὶ ὑέων ἀποθανόντων πολλοὶ δὴ ἑκόντες ἠθέλησαν εἰς Ἅιδου μετελθεῖν, ὑπὸ ταύτης ἀγόμενοι τῆς ἐλπίδος, τῆς τοῦ ὄψεσθαί τε ἐκεῖ ὧν ἐπεθύμουν καὶ συνέσεσθαι· φρονήσεως δὲ ἄρα τις τῷ ὄντι ἐρῶν, καὶ λαβὼν σφόδρα τὴν αὐτὴν ταύτην ἐλπίδα, μηδαμοῦ ἄλλοθι ἐντεύξεσθαι αὐτῇ

68b"Gerçekten filozofsa, dostum, sevinerek gideceğini düşünmek gerekir; çünkü phronēsis'e oradan başka hiçbir yerde saf olarak kavuşamayacağına kesinlikle inanacaktır. Durum buysa, biraz önce dediğim gibi, böyle birinin ölümden korkması büyük bir akılsızlık olmaz mı?"

"Zeus hakkı için, büyük bir akılsızlık olur," dedi.

"O hâlde," dedi, "ölmek üzereyken öfkelendiğini gördüğün bir adamın filozof değil, bir tür beden düşkünü olduğuna bu sana yeterli bir kanıt değil mi?

68b

ἀξίως λόγου ἢ ἐν Ἅιδου, ἀγανακτήσει τε ἀποθνῄσκων καὶ οὐχ ἅσμενος εἶσιν αὐτόσε; οἴεσθαί γε χρή, ἐὰν τῷ ὄντι γε ᾖ, ὦ ἑταῖρε, φιλόσοφος· σφόδρα γὰρ αὐτῷ ταῦτα δόξει, μηδαμοῦ ἄλλοθι καθαρῶς ἐντεύξεσθαι φρονήσει ἀλλ’ ἢ ἐκεῖ. εἰ δὲ τοῦτο οὕτως ἔχει, ὅπερ ἄρτι ἔλεγον, οὐ πολλὴ ἂν ἀλογία εἴη εἰ φοβοῖτο τὸν θάνατον ὁ τοιοῦτος;

πολλὴ μέντοι νὴ Δία, ἦ δ’ ὅς.

οὐκοῦν ἱκανόν σοι τεκμήριον, ἔφη, τοῦτο ἀνδρός, ὃν ἂν ἴδῃς ἀγανακτοῦντα μέλλοντα ἀποθανεῖσθαι, ὅτι οὐκ ἄρ᾽

68c"Aynı adam herhâlde para düşkünü ve şan şöhret düşkünüdür de; ya bunlardan biri ya da ikisi birden."

"Tam dediğin gibi," dedi.

"Peki, Simmias," dedi, "cesaret denen şey de en çok böyle bir yaradılışta olanlara yakışmaz mı?"

"Kesinlikle," dedi.

"İtidal de, yani halkın da itidal dediği şey, arzular karşısında kendinden geçmemek, onlara aldırmayıp ölçülü davranmak, yalnızca bedeni en çok hiçe sayan ve felsefe içinde yaşayanlara yakışmaz mı?"

68c

ἦν φιλόσοφος ἀλλά τις φιλοσώματος; ὁ αὐτὸς δέ που οὗτος τυγχάνει ὢν καὶ φιλοχρήματος καὶ φιλότιμος, ἤτοι τὰ ἕτερα τούτων ἢ ἀμφότερα.

πάνυ, ἔφη, ἔχει οὕτως ὡς λέγεις.

ἆρ’ οὖν, ἔφη, ὦ Σιμμία, οὐ καὶ ἡ ὀνομαζομένη ἀνδρεία τοῖς οὕτω διακειμένοις μάλιστα προσήκει;

πάντως δήπου, ἔφη.

οὐκοῦν καὶ ἡ σωφροσύνη, ἣν καὶ οἱ πολλοὶ ὀνομάζουσι σωφροσύνην, τὸ περὶ τὰς ἐπιθυμίας μὴ ἐπτοῆσθαι ἀλλ’ ὀλιγώρως ἔχειν καὶ κοσμίως, ἆρ’ οὐ τούτοις μόνοις προσήκει, τοῖς μάλιστα τοῦ σώματος ὀλιγωροῦσίν τε καὶ ἐν φιλοσοφίᾳ ζῶσιν;

68d"Zorunlu olarak," dedi.

"Çünkü istersen başkalarının cesaretini ve itidalini bir düşün," dedi, "tuhaf bir şey olduğunu göreceksin."

"Nasıl yani, Sokrates?"

"Öteki insanların hepsinin ölümü büyük kötülüklerden saydığını biliyorsun, değil mi?" dedi.

"Hem de nasıl," dedi.

"Peki onların arasındaki cesur kimseler, ölüme katlandıklarında, buna daha büyük kötülüklerden korktukları için katlanmazlar mı?"

"Öyledir."

"Demek ki filozoflar dışında herkes korktuğu için, korku yüzünden cesurdur. Oysa birinin korkuyla ve korkaklıkla cesur olması akla aykırı bir şeydir."

68d

ἀνάγκη, ἔφη.

εἰ γὰρ ἐθέλεις, ἦ δ’ ὅς, ἐννοῆσαι τήν γε τῶν ἄλλων ἀνδρείαν τε καὶ σωφροσύνην, δόξει σοι εἶναι ἄτοπος.

πῶς δή, ὦ Σώκρατες;

οἶσθα, ἦ δ’ ὅς, ὅτι τὸν θάνατον ἡγοῦνται πάντες οἱ ἄλλοι τῶν μεγάλων κακῶν;

καὶ μάλ᾽, ἔφη.

οὐκοῦν φόβῳ μειζόνων κακῶν ὑπομένουσιν αὐτῶν οἱ ἀνδρεῖοι τὸν θάνατον, ὅταν ὑπομένωσιν;

ἔστι ταῦτα.

τῷ δεδιέναι ἄρα καὶ δέει ἀνδρεῖοί εἰσι πάντες πλὴν οἱ φιλόσοφοι· καίτοι ἄλογόν γε δέει τινὰ καὶ δειλίᾳ ἀνδρεῖον εἶναι.

68e"Kesinlikle."

"Ya onların arasındaki ölçülü kimseler? Onların başına da aynı şey gelmiyor mu, bir çeşit ölçüsüzlükle itidalli olmuyorlar mı? Böyle bir şeyin imkânsız olduğunu söyleriz elbette; ama yine de bu safça itidalde onların başına gelen buna benziyor. Çünkü bazı hazlardan yoksun kalmaktan korktukları ve o hazları arzuladıkları için, onlara yenik düşüp başka hazlardan uzak dururlar. Gerçi hazların buyruğu altına girmeye ölçüsüzlük derler; ama yine de hazlara yenik düştükleri için başka hazlara hâkim oldukları ortaya çıkıyor.

68e

πάνυ μὲν οὖν.

τί δὲ οἱ κόσμιοι αὐτῶν; οὐ ταὐτὸν τοῦτο πεπόνθασιν· ἀκολασίᾳ τινὶ σώφρονές εἰσιν; καίτοι φαμέν γε ἀδύνατον εἶναι, ἀλλ’ ὅμως αὐτοῖς συμβαίνει τούτῳ ὅμοιον τὸ πάθος τὸ περὶ ταύτην τὴν εὐήθη σωφροσύνην· φοβούμενοι γὰρ ἑτέρων ἡδονῶν στερηθῆναι καὶ ἐπιθυμοῦντες ἐκείνων, ἄλλων ἀπέχονται ὑπ’ ἄλλων κρατούμενοι.

ΦΑΙΔ. καίτοι καλοῦσί γε ἀκολασίαν

69a"Bu da az önce söylediğimize benziyor: bir bakıma ölçüsüzlük yüzünden itidalli olmuşlar."

"Öyle görünüyor."

"Sevgili Simmias, korkarım aretē'ye giden doğru alışveriş bu değil: hazları hazlarla, acıları acılarla, korkuyu korkuyla, sanki sikke bozdurur gibi büyüğü küçükle değiştirmek. Bütün bunların karşılığında verilmesi gereken biricik geçer akçe phronēsis'tir. Ancak onunla ve onun karşılığında alınıp satıldığında bütün bunlar gerçekten cesaret, itidal ve adalet olur; kısacası hakiki aretē phronēsis'le birliktedir, hazlar, korkular ve bu türden bütün öteki şeyler ister eklensin ister eksilsin.

69a

τὸ ὑπὸ τῶν ἡδονῶν ἄρχεσθαι, ἀλλ’ ὅμως συμβαίνει αὐτοῖς κρατουμένοις ὑφ᾽ ἡδονῶν κρατεῖν ἄλλων ἡδονῶν. τοῦτο δ’ ὅμοιόν ἐστιν ᾧ νυνδὴ ἐλέγετο, τῷ τρόπον τινὰ δι’ ἀκολασίαν αὐτοὺς σεσωφρονίσθαι.

ἔοικε γάρ.

ὦ μακάριε Σιμμία, μὴ γὰρ οὐχ αὕτη ᾖ ἡ ὀρθὴ πρὸς ἀρετὴν ἀλλαγή, ἡδονὰς πρὸς ἡδονὰς καὶ λύπας πρὸς λύπας καὶ φόβον πρὸς φόβον καταλλάττεσθαι, [καὶ] μείζω πρὸς ἐλάττω ὥσπερ νομίσματα, ἀλλ’ ᾖ ἐκεῖνο μόνον τὸ νόμισμα ὀρθόν, ἀντὶ οὗ δεῖ πάντα ταῦτα καταλλάττεσθαι, φρόνησις,

69b"Phronēsis'ten ayrı düşüp birbiriyle takas edilen şeylerden kurulu böyle bir aretē ise olsa olsa bir gölge resmi, bir göz aldatmacasıdır: gerçekte kölelere yaraşır, içinde ne sağlam ne de hakiki bir şey vardır. Hakiki olan ise gerçekte bütün bu türden şeylerden bir çeşit arınma olsa gerek: itidal de, adalet de, cesaret de böyle bir arınmadır, phronēsis'in kendisi de bir arındırma yoludur.

69b

[καὶ τούτου μὲν πάντα] καὶ μετὰ τούτου [ὠνούμενά τε καὶ πιπρασκόμενα] τῷ ὄντι ᾖ καὶ ἀνδρεία καὶ σωφροσύνη καὶ δικαιοσύνη καὶ συλλήβδην ἀληθὴς ἀρετή, μετὰ φρονήσεως, καὶ προσγιγνομένων καὶ ἀπογιγνομένων καὶ ἡδονῶν καὶ φόβων καὶ τῶν ἄλλων πάντων τῶν τοιούτων· χωριζόμενα δὲ φρονήσεως [καὶ] ἀλλαττόμενα ἀντὶ ἀλλήλων μὴ σκιαγραφία τις ᾖ ἡ τοιαύτη ἀρετὴ καὶ τῷ ὄντι ἀνδραποδώδης τε καὶ οὐδὲν ὑγιὲς οὐδ’ ἀληθὲς ἔχῃ, τὸ δ’ ἀληθὲς τῷ ὄντι ᾖ

69c"Bize sır ayinlerini kurmuş olan kimseler de galiba hiç de sıradan insanlar değilmiş; gerçekten de çok eskiden beri üstü kapalı olarak şunu söylüyorlarmış: Hades'e sırra ermeden, ayinden geçmeden varan çamurda yatacak; arınmış ve sırra ermiş olarak oraya varansa tanrılarla birlikte yaşayacak. Çünkü ayinleri bilenlerin dediği gibi:

*Narteks değneği taşıyan çok, ama Bakkhos olan azdır.*

69c

κάθαρσίς τις τῶν τοιούτων πάντων καὶ ἡ σωφροσύνη καὶ ἡ δικαιοσύνη καὶ ἀνδρεία, καὶ αὐτὴ ἡ φρόνησις μὴ καθαρμός τις ᾖ. καὶ κινδυνεύουσι καὶ οἱ τὰς τελετὰς ἡμῖν οὗτοι καταστήσαντες οὐ φαῦλοί τινες εἶναι, ἀλλὰ τῷ ὄντι πάλαι αἰνίττεσθαι ὅτι ὃς ἂν ἀμύητος καὶ ἀτέλεστος εἰς Ἅιδου ἀφίκηται ἐν βορβόρῳ κείσεται, ὁ δὲ κεκαθαρμένος τε καὶ τετελεσμένος ἐκεῖσε ἀφικόμενος μετὰ θεῶν οἰκήσει. εἰσὶν γὰρ δή, [ὥς] φασιν οἱ περὶ τὰς τελετάς, ναρθηκοφόροι

69d

"Bunlar da bence doğru biçimde felsefe yapmış olanlardan başkası değildir. Ben de hayatım boyunca elimden geldiğince onlardan biri olmak için hiçbir şeyi eksik bırakmadım, her yoldan çabaladım. Doğru mu çabaladım, bir şeye erişebildik mi, bunu oraya vardığımızda, tanrı dilerse, açıkça öğreneceğiz; bana kalırsa da çok geçmeden. İşte, Simmias ve Kebes," dedi, "savunmam bu: sizi ve buradaki efendilerimi bırakıp gitmeye üzülmemem, buna kızmamam yerindedir; çünkü orada da, burada olduğu gibi, iyi efendilere ve dostlara rastlayacağıma inanıyorum.

69d

μὲν πολλοί, βάκχοι δέ τε παῦροι· οὗτοι δ’ εἰσὶν κατὰ τὴν ἐμὴν δόξαν οὐκ ἄλλοι ἢ οἱ πεφιλοσοφηκότες ὀρθῶς. ὧν δὴ καὶ ἐγὼ κατά γε τὸ δυνατὸν οὐδὲν ἀπέλιπον ἐν τῷ βίῳ ἀλλὰ παντὶ τρόπῳ προυθυμήθην γενέσθαι· εἰ δ’ ὀρθῶς προυθυμήθην καί τι ἠνύσαμεν, ἐκεῖσε ἐλθόντες τὸ σαφὲς εἰσόμεθα, ἂν θεὸς ἐθέλῃ, ὀλίγον ὕστερον, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ. ταῦτ’ οὖν ἐγώ, ἔφη, ὦ Σιμμία τε καὶ Κέβης, ἀπολογοῦμαι, ὡς εἰκότως ὑμᾶς τε ἀπολείπων καὶ τοὺς ἐνθάδε δεσπότας οὐ

69e"[Ama çoğu insan buna inanmaz.] Bu savunmamda size Atinalı yargıçlara olduğumdan biraz daha inandırıcı gelebildiysem, ne âlâ."

Sokrates bunları söyleyince Kebes söz alıp dedi ki: "Sokrates, söylediklerinin geri kalanı bana çok güzel görünüyor; ama psykhē hakkında söylediklerin insanlarda büyük bir kuşku uyandırıyor. Bedenden ayrıldıktan sonra psykhē'nin artık hiçbir yerde olmayacağından, insan hangi gün ölürse o gün bozulup yok olacağından korkuyorlar: bedenden ayrılır ayrılmaz bir soluk ya da duman gibi dışarı çıkıp dağılarak uçup gidecek, artık hiçbir yerde hiçbir şey olmayacakmış.

69e

χαλεπῶς φέρω οὐδ’ ἀγανακτῶ, ἡγούμενος κἀκεῖ οὐδὲν ἧττον ἢ ἐνθάδε δεσπόταις τε ἀγαθοῖς ἐντεύξεσθαι καὶ ἑταίροις· [τοῖς δὲ πολλοῖς ἀπιστίαν παρέχει]· εἴ τι οὖν ὑμῖν πιθανώτερός εἰμι ἐν τῇ ἀπολογίᾳ ἢ τοῖς Ἀθηναίων δικασταῖς, εὖ ἂν ἔχοι.

ΦΑΙΔ.

εἰπόντος δὴ τοῦ Σωκράτους ταῦτα, ὑπολαβὼν ὁ Κέβης ἔφη· ὦ Σώκρατες, τὰ μὲν ἄλλα ἔμοιγε δοκεῖ καλῶς λέγεσθαι,

70a"Oysa psykhē, senin az önce saydığın kötülüklerden kurtulmuş olarak bir yerde kendi başına toplanmış hâlde bulunsaydı, Sokrates, söylediklerinin doğru olduğuna dair büyük ve güzel bir umut olurdu.

70a

τὰ δὲ περὶ τῆς ψυχῆς πολλὴν ἀπιστίαν παρέχει τοῖς ἀνθρώποις μή, ἐπειδὰν ἀπαλλαγῇ τοῦ σώματος, οὐδαμοῦ ἔτι ᾖ, ἀλλ’ ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ διαφθείρηταί τε καὶ ἀπολλύηται ᾗ ἂν ὁ ἄνθρωπος ἀποθνῄσκῃ, εὐθὺς ἀπαλλαττομένη τοῦ σώματος, καὶ ἐκβαίνουσα ὥσπερ πνεῦμα ἢ καπνὸς διασκεδασθεῖσα οἴχηται διαπτομένη καὶ οὐδὲν ἔτι οὐδαμοῦ ᾖ. ἐπεί, εἴπερ εἴη που αὐτὴ καθ’ αὑτὴν συνηθροισμένη καὶ ἀπηλλαγμένη τούτων τῶν κακῶν ὧν σὺ νυνδὴ διῆλθες, πολλὴ ἂν εἴη ἐλπὶς καὶ καλή, ὦ

70b"Ama insan öldüğünde psykhē'nin hâlâ var olduğu, bir gücü ve phronēsis'i bulunduğu, belki de hiç az olmayan bir ikna ve güvence ister."

"Doğru söylüyorsun, Kebes," dedi Sokrates. "Peki ne yapalım? Yoksa tam da bu konuları, böyle olmasının akla yatkın olup olmadığını, aramızda söyleşmemizi mi istersin?"

"Ben, doğrusu," dedi Kebes, "bu konularda hangi kanaatte olduğunu seve seve dinlerim."

"Hiç sanmam ki," dedi Sokrates, "şimdi beni dinleyen biri, komedya şairi bile olsa, gevezelik ettiğimi, beni ilgilendirmeyen şeyler üzerine konuştuğumu söyleyebilsin.

70b

Σώκρατες, ὡς ἀληθῆ ἐστιν ἃ σὺ λέγεις· ἀλλὰ τοῦτο δὴ ἴσως οὐκ ὀλίγης παραμυθίας δεῖται καὶ πίστεως, ὡς ἔστι τε ψυχὴ ἀποθανόντος τοῦ ἀνθρώπου καί τινα δύναμιν ἔχει καὶ φρόνησιν.

ἀληθῆ, ἔφη, λέγεις, ὁ Σωκράτης, ὦ Κέβης· ἀλλὰ τί δὴ ποιῶμεν; ἢ περὶ αὐτῶν τούτων βούλει διαμυθολογῶμεν, εἴτε εἰκὸς οὕτως ἔχειν εἴτε μή;

ἐγὼ γοῦν, ἔφη ὁ Κέβης, ἡδέως ἂν ἀκούσαιμι ἥντινα δόξαν ἔχεις περὶ αὐτῶν.

οὔκουν γ’ ἂν οἶμαι, ἦ δ’ ὃς ὁ Σωκράτης, εἰπεῖν τινα νῦν

70c"Öyleyse, uygun görüyorsanız, meseleyi enine boyuna incelememiz gerek.

"Şöyle bir yoldan inceleyelim: Ölen insanların psykhē'leri Hades'te midir, değil midir? Hatırladığımız eski bir söz var: psykhē'ler buradan oraya gitmiştir, sonra yeniden buraya dönüp ölülerden yeniden meydana gelirler. Eğer bu böyleyse, yaşayanlar ölülerden yeniden meydana geliyorsa, psykhē'lerimizin orada bulunması gerekmez mi?

70c

ἀκούσαντα, οὐδ’ εἰ κωμῳδοποιὸς εἴη, ὡς ἀδολεσχῶ καὶ οὐ περὶ προσηκόντων τοὺς λόγους ποιοῦμαι. εἰ οὖν δοκεῖ, χρὴ διασκοπεῖσθαι.

σκεψώμεθα δὲ αὐτὸ τῇδέ πῃ, εἴτ’ ἄρα ἐν Ἅιδου εἰσὶν αἱ ψυχαὶ τελευτησάντων τῶν ἀνθρώπων εἴτε καὶ οὔ. παλαιὸς μὲν οὖν ἔστι τις λόγος οὗ μεμνήμεθα, ὡς εἰσὶν ἐνθένδε ἀφικόμεναι ἐκεῖ, καὶ πάλιν γε δεῦρο ἀφικνοῦνται καὶ γίγνονται ἐκ τῶν τεθνεώτων· καὶ εἰ τοῦθ’ οὕτως ἔχει, πάλιν γίγνεσθαι ἐκ τῶν ἀποθανόντων τοὺς ζῶντας, ἄλλο τι ἢ εἶεν

70d"Çünkü var olmasalardı yeniden meydana gelemezlerdi herhâlde. Yaşayanların ölülerden başka hiçbir yerden meydana gelmediği gerçekten açığa çıkarsa, bu, söylediklerimizin doğru olduğuna yeterli bir kanıt olur; böyle değilse, başka bir logos'a ihtiyacımız olacak."

"Kesinlikle," dedi Kebes.

"Öyleyse, daha kolay anlamak istiyorsan," dedi, "bunu yalnız insanlar bakımından değil, bütün hayvanlar ve bitkiler bakımından, kısacası oluşa sahip olan her şey bakımından incele, görelim: zıddı olan her şey böyle mi meydana geliyor, yani zıtlar başka hiçbir yerden değil de kendi zıtlarından mı meydana geliyor? Söz gelişi güzel herhâlde çirkinin zıddıdır, adil olan adaletsizin; daha binlerce şey de böyledir.

70d

ἂν αἱ ψυχαὶ ἡμῶν ἐκεῖ; οὐ γὰρ ἄν που πάλιν ἐγίγνοντο μὴ οὖσαι, καὶ τοῦτο ἱκανὸν τεκμήριον τοῦ ταῦτ’ εἶναι, εἰ τῷ ὄντι φανερὸν γίγνοιτο ὅτι οὐδαμόθεν ἄλλοθεν γίγνονται οἱ ζῶντες ἢ ἐκ τῶν τεθνεώτων· εἰ δὲ μὴ ἔστι τοῦτο, ἄλλου ἄν του δέοι λόγου.

πάνυ μὲν οὖν, ἔφη ὁ Κέβης.

μὴ τοίνυν κατ᾽ ἀνθρώπων, ἦ δ’ ὅς, σκόπει μόνον τοῦτο, εἰ βούλει ῥᾷον μαθεῖν, ἀλλὰ καὶ κατὰ ζῴων πάντων καὶ φυτῶν, καὶ συλλήβδην ὅσαπερ ἔχει γένεσιν περὶ πάντων

70e"Öyleyse şunu inceleyelim: zıddı olan her şeyin, kendi zıddından başka hiçbir yerden meydana gelmemesi zorunlu mudur? Örneğin bir şey daha büyük oluyorsa, önce daha küçükken sonra daha büyük olması zorunlu değil midir?"

"Evet."

"Daha küçük oluyorsa da, önce daha büyükken sonradan daha küçük olmayacak mı?"

70e

ἴδωμεν ἆρ’ οὑτωσὶ γίγνεται πάντα, οὐκ ἄλλοθεν ἢ ἐκ τῶν ἐναντίων τὰ ἐναντία, ὅσοις τυγχάνει ὂν τοιοῦτόν τι, οἷον τὸ καλὸν τῷ αἰσχρῷ ἐναντίον που καὶ δίκαιον ἀδίκῳ, καὶ ἄλλα δὴ μυρία οὕτως ἔχει. τοῦτο οὖν σκεψώμεθα, ἆρα ἀναγκαῖον ὅσοις ἔστι τι ἐναντίον, μηδαμόθεν ἄλλοθεν αὐτὸ γίγνεσθαι ἢ ἐκ τοῦ αὐτῷ ἐναντίου. οἷον ὅταν μεῖζόν τι γίγνηται, ἀνάγκη που ἐξ ἐλάττονος ὄντος πρότερον ἔπειτα μεῖζον γίγνεσθαι;

ναί.

ΦΑΙΔ.

οὐκοῦν κἂν ἔλαττον γίγνηται, ἐκ μείζονος ὄντος πρότερον

71a"Öyle," dedi.

"Daha zayıf olan da daha güçlüden, daha hızlı olan da daha yavaştan meydana gelmez mi?"

"Elbette."

"Ya şu? Bir şey daha kötü oluyorsa daha iyiden, daha adil oluyorsa daha adaletsizden olmaz mı?"

"Nasıl olmasın?"

"Öyleyse," dedi, "her şeyin böyle, zıt şeylerin zıtlardan meydana geldiğini yeterince ortaya koyduk mu?"

"Elbette."

"Peki onlarda şöyle bir şey de var mı: bütün zıt çiftlerinde, iki şey olduklarına göre, aralarında iki oluş vardır, biri birinden ötekine, öbürü de ötekinden yeniden birincisine doğru? Söz gelişi daha büyük bir şeyle daha küçüğü arasında büyüme ve küçülme vardır ve birine büyümek, ötekine küçülmek deriz, değil mi?"

71a

ὕστερον ἔλαττον γενήσεται;

ἔστιν οὕτω, ἔφη.

καὶ μὴν ἐξ ἰσχυροτέρου γε τὸ ἀσθενέστερον καὶ ἐκ βραδυτέρου τὸ θᾶττον;

πάνυ γε.

τί δέ; ἄν τι χεῖρον γίγνηται, οὐκ ἐξ ἀμείνονος, καὶ ἂν δικαιότερον, ἐξ ἀδικωτέρου;

πῶς γὰρ οὔ;

ἱκανῶς οὖν, ἔφη, ἔχομεν τοῦτο, ὅτι πάντα οὕτω γίγνεται, ἐξ ἐναντίων τὰ ἐναντία πράγματα;

πάνυ γε.

τί δ’ αὖ; ἔστι τι καὶ τοιόνδε ἐν αὐτοῖς, οἷον μεταξὺ ἀμφοτέρων πάντων τῶν ἐναντίων δυοῖν ὄντοιν δύο γενέσεις,

71b"Evet," dedi.

"Ayrışmak ile birleşmek, soğumak ile ısınmak, hepsi böyle değil mi? Kimi yerde bunların adlarını kullanmasak bile, işin aslında her yerde durumun böyle olması zorunlu değil mi: bunlar birbirlerinden meydana gelir ve her birinden ötekine doğru bir oluş vardır?"

"Kesinlikle," dedi.

71b

ἀπὸ μὲν τοῦ ἑτέρου ἐπὶ τὸ ἕτερον, ἀπὸ δ’ αὖ τοῦ ἑτέρου πάλιν ἐπὶ τὸ ἕτερον· μείζονος μὲν πράγματος καὶ ἐλάττονος μεταξὺ αὔξησις καὶ φθίσις, καὶ καλοῦμεν οὕτω τὸ μὲν αὐξάνεσθαι, τὸ δὲ φθίνειν;

ναί, ἔφη.

οὐκοῦν καὶ διακρίνεσθαι καὶ συγκρίνεσθαι, καὶ ψύχεσθαι καὶ θερμαίνεσθαι, καὶ πάντα οὕτω, κἂν εἰ μὴ χρώμεθα τοῖς ὀνόμασιν ἐνιαχοῦ, ἀλλ’ ἔργῳ γοῦν πανταχοῦ οὕτως ἔχειν ἀναγκαῖον, γίγνεσθαί τε αὐτὰ ἐξ ἀλλήλων γένεσίν τε εἶναι ἑκατέρου εἰς ἄλληλα;

πάνυ μὲν οὖν, ἦ δ᾽ ὅς.

71c"Peki," dedi, "uyumak nasıl uyanık olmanın zıddıysa, yaşamanın da bir zıddı var mıdır?"

"Elbette," dedi.

"Nedir?"

"Ölü olmak," dedi.

"Öyleyse bunlar zıtsa birbirlerinden meydana gelirler, iki şey olduklarına göre de aralarında iki oluş vardır, değil mi?"

"Nasıl olmasın?"

"Şimdi az önce sözünü ettiğim çiftlerden birini," dedi Sokrates, "hem kendisini hem de oluşlarını ben söyleyeyim, ötekini de sen bana söyle. Benimki uyumak ve uyanık olmak: uyumaktan uyanık olmak, uyanık olmaktan da uyumak meydana gelir; oluşlarından biri uykuya dalmak, öteki uyanmaktır."

71c

τί οὖν; ἔφη, τῷ ζῆν ἐστί τι ἐναντίον, ὥσπερ τῷ ἐγρηγορέναι τὸ καθεύδειν;

πάνυ μὲν οὖν, ἔφη.

τί;

τὸ τεθνάναι, ἔφη.

οὐκοῦν ἐξ ἀλλήλων τε γίγνεται ταῦτα, εἴπερ ἐναντία ἐστιν, καὶ αἱ γενέσεις εἰσὶν αὐτοῖν μεταξὺ δύο δυοῖν ὄντοιν;

πῶς γὰρ οὔ;

τὴν μὲν τοίνυν ἑτέραν συζυγίαν ὧν νυνδὴ ἔλεγον ἐγώ σοι, ἔφη, ἐρῶ, ὁ Σωκράτης, καὶ αὐτὴν καὶ τὰς γενέσεις· σὺ δέ μοι τὴν ἑτέραν. λέγω δὲ τὸ μὲν καθεύδειν, τὸ δὲ ἐγρηγορέναι, καὶ ἐκ τοῦ καθεύδειν τὸ ἐγρηγορέναι γίγνεσθαι καὶ

71d"Bu sana yeterli mi," dedi, "yoksa değil mi?"

"Kesinlikle yeterli."

"Şimdi sen de bana," dedi, "hayat ve ölüm için aynı şekilde söyle. Ölü olmanın yaşamanın zıddı olduğunu söylemiyor musun?"

"Söylüyorum."

"Birbirlerinden meydana geldiklerini de?"

"Evet."

"Peki yaşayandan meydana gelen nedir?"

"Ölü olan," dedi.

"Ya ölüden?" dedi.

"Yaşayan olduğunu kabul etmek zorundayız," dedi.

"Demek ki, Kebes, yaşayan şeyler de yaşayan insanlar da ölülerden meydana geliyor?"

71d

ἐκ τοῦ ἐγρηγορέναι τὸ καθεύδειν, καὶ τὰς γενέσεις αὐτοῖν τὴν μὲν καταδαρθάνειν εἶναι, τὴν δ’ ἀνεγείρεσθαι. ἱκανῶς σοι, ἔφη, ἢ οὔ;

πάνυ μὲν οὖν.

λέγε δή μοι καὶ σύ, ἔφη, οὕτω περὶ ζωῆς καὶ θανάτου. οὐκ ἐναντίον μὲν φῂς τῷ ζῆν τὸ τεθνάναι εἶναι;

ἔγωγε.

γίγνεσθαι δὲ ἐξ ἀλλήλων;

ναί.

ἐξ οὖν τοῦ ζῶντος τί τὸ γιγνόμενον;

τὸ τεθνηκός, ἔφη.

τί δέ, ἦ δ’ ὅς, ἐκ τοῦ τεθνεῶτος;

ἀναγκαῖον, ἔφη, ὁμολογεῖν ὅτι τὸ ζῶν.

ἐκ τῶν τεθνεώτων ἄρα, ὦ Κέβης, τὰ ζῶντά τε καὶ οἱ ζῶντες γίγνονται;

71e"Öyle görünüyor," dedi.

"Demek ki," dedi, "psykhē'lerimiz Hades'te bulunuyor."

"Öyle görünüyor."

"Peki bunlarla ilgili iki oluştan biri apaçık ortada değil mi? Ölmek herhâlde apaçık bir şey, yoksa değil mi?"

"Kesinlikle," dedi.

"Peki ne yapacağız?" dedi. "Ona karşılık zıt oluşu vermeyecek miyiz de tabiat bu yandan topal mı kalacak? Yoksa ölmenin karşısına zıt bir oluş koymak zorunlu mu?"

"Kesinlikle zorunlu," dedi.

"Nedir bu?"

"Yeniden hayata dönmek."

"Öyleyse," dedi, "yeniden hayata dönmek diye bir şey varsa, bu dönüş, ölülerden yaşayanlara doğru giden oluş olmaz mı?"

71e

φαίνεται, ἔφη.

εἰσὶν ἄρα, ἔφη, αἱ ψυχαὶ ἡμῶν ἐν Ἅιδου.

ἔοικεν.

οὐκοῦν καὶ τοῖν γενεσέοιν τοῖν περὶ ταῦτα ἥ γ’ ἑτέρα σαφὴς οὖσα τυγχάνει; τὸ γὰρ ἀποθνῄσκειν σαφὲς δήπου, ἢ οὔ;

πάνυ μὲν οὖν, ἔφη.

πῶς οὖν, ἦ δ’ ὅς, ποιήσομεν; οὐκ ἀνταποδώσομεν τὴν ἐναντίαν γένεσιν, ἀλλὰ ταύτῃ χωλὴ ἔσται ἡ φύσις; ἢ ἀνάγκη ἀποδοῦναι τῷ ἀποθνῄσκειν ἐναντίαν τινὰ γένεσιν;

πάντως που, ἔφη.

τίνα ταύτην;

τὸ ἀναβιώσκεσθαι.

ΦΑΙΔ.

οὐκοῦν, ἦ δ’ ὅς, εἴπερ ἔστι τὸ ἀναβιώσκεσθαι, ἐκ τῶν

72a"Elbette."

"Demek bu yoldan da şunda anlaşıyoruz: ölülerin yaşayanlardan meydana gelmesi gibi, yaşayanlar da ölülerden meydana gelmiştir. Bu böyleyse de, demiştik, ölülerin psykhē'lerinin bir yerde bulunması ve yeniden oradan meydana gelmesi gerektiğine yeterli bir kanıt elimizde demektir."

"Bana öyle geliyor ki, Sokrates," dedi, "üzerinde anlaştıklarımıza göre durumun böyle olması zorunlu."

"Şöyle de bak, Kebes," dedi, "anlaşmamız haksız da değil bence. Çünkü meydana gelen şeyler, bir daire çizip dolanır gibi, her zaman birbirlerinin karşılığını vermeseydi de oluş yalnızca bir uçtan karşı uca giden dümdüz bir çizgi olup geri dönüp öbür uca kıvrılmasaydı, hiç dönemeç yapmasaydı, sonunda her şeyin aynı biçime bürüneceğini, aynı hâle düşeceğini ve meydana gelmenin duracağını bilirsin, değil mi?"

72a

τεθνεώτων ἂν εἴη γένεσις εἰς τοὺς ζῶντας αὕτη, τὸ ἀναβιώσκεσθαι;

πάνυ γε.

ὁμολογεῖται ἄρα ἡμῖν καὶ ταύτῃ τοὺς ζῶντας ἐκ τῶν τεθνεώτων γεγονέναι οὐδὲν ἧττον ἢ τοὺς τεθνεῶτας ἐκ τῶν ζώντων, τούτου δὲ ὄντος ἱκανόν που ἐδόκει τεκμήριον εἶναι ὅτι ἀναγκαῖον τὰς τῶν τεθνεώτων ψυχὰς εἶναί που, ὅθεν δὴ πάλιν γίγνεσθαι.

δοκεῖ μοι, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἐκ τῶν ὡμολογημένων ἀναγκαῖον οὕτως ἔχειν.

ἰδὲ τοίνυν οὕτως, ἔφη, ὦ Κέβης, ὅτι οὐδ’ ἀδίκως ὡμολογήκαμεν, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ. εἰ γὰρ μὴ ἀεὶ ἀνταποδιδοίη τὰ

72b"Nasıl yani?" dedi.

"Ne demek istediğimi anlamak hiç zor değil," dedi. "Söz gelişi uykuya dalmak olsa da buna karşılık uyuyandan uyanmak meydana gelmese, bilirsin ki sonunda her şey Endymion hikâyesini boş bir söz hâline getirirdi; Endymion hiçbir yerde göze çarpmazdı, çünkü geri kalan her şey de onun hâline düşmüş, uyuyor olurdu.

72b

ἕτερα τοῖς ἑτέροις γιγνόμενα, ὡσπερεὶ κύκλῳ περιιόντα, ἀλλ’ εὐθεῖά τις εἴη ἡ γένεσις ἐκ τοῦ ἑτέρου μόνον εἰς τὸ καταντικρὺ καὶ μὴ ἀνακάμπτοι πάλιν ἐπὶ τὸ ἕτερον μηδὲ καμπὴν ποιοῖτο, οἶσθ’ ὅτι πάντα τελευτῶντα τὸ αὐτὸ σχῆμα ἂν σχοίη καὶ τὸ αὐτὸ πάθος ἂν πάθοι καὶ παύσαιτο γιγνόμενα;

πῶς λέγεις; ἔφη.

οὐδὲν χαλεπόν, ἦ δ’ ὅς, ἐννοῆσαι ὃ λέγω· ἀλλ’ οἷον εἰ τὸ καταδαρθάνειν μὲν εἴη, τὸ δ’ ἀνεγείρεσθαι μὴ ἀνταποδιδοίη γιγνόμενον ἐκ τοῦ καθεύδοντος, οἶσθ’ ὅτι τελευτῶντα πάντ’

72c"Yine her şey birleşse de hiçbir şey ayrışmasa, Anaksagoras'ın 'bütün şeyler bir arada' sözü çabucak gerçekleşirdi. Aynı şekilde, dostum Kebes, hayattan pay almış olan her şey ölse ve öldükten sonra ölüler bu hâlde kalıp yeniden hayata dönmeseler, sonunda her şeyin ölü olması, hiçbir şeyin yaşamaması kaçınılmaz olmaz mı?

72c

⟨ἂν⟩ λῆρον τὸν Ἐνδυμίωνα ἀποδείξειεν καὶ οὐδαμοῦ ἂν φαίνοιτο διὰ τὸ καὶ τἆλλα πάντα ταὐτὸν ἐκείνῳ πεπονθέναι, καθεύδειν. κἂν εἰ συγκρίνοιτο μὲν πάντα, διακρίνοιτο δὲ μή, ταχὺ ἂν τὸ τοῦ Ἀναξαγόρου γεγονὸς εἴη, ὁμοῦ πάντα χρήματα. ὡσαύτως δέ, ὦ φίλε Κέβης, καὶ εἰ ἀποθνῄσκοι μὲν πάντα ὅσα τοῦ ζῆν μεταλάβοι, ἐπειδὴ δὲ ἀποθάνοι, μένοι ἐν τούτῳ τῷ σχήματι τὰ τεθνεῶτα καὶ μὴ πάλιν ἀναβιώσκοιτο, ἆρ’ οὐ πολλὴ ἀνάγκη τελευτῶντα πάντα

72d"Çünkü yaşayanlar başka şeylerden meydana gelse ve yaşayanlar ölse, her şeyin ölümde tükenip gitmesinin önüne nasıl geçilebilir?"

"Hiçbir çare yok bence, Sokrates," dedi Kebes; "söylediklerin bana tamamıyla doğru görünüyor."

"Çünkü bence, Kebes," dedi, "durum her şeyden çok böyledir; biz de bunlarda anlaşırken aldanmıyoruz. Yeniden hayata dönmek gerçekten vardır, yaşayanlar ölülerden meydana gelir ve ölülerin psykhē'leri vardır [ve iyi psykhē'lerin hâli daha iyi, kötülerinki daha kötüdür]."

72d

τεθνάναι καὶ μηδὲν ζῆν; εἰ γὰρ ἐκ μὲν τῶν ἄλλων τὰ ζῶντα γίγνοιτο, τὰ δὲ ζῶντα θνῄσκοι, τίς μηχανὴ μὴ οὐχὶ πάντα καταναλωθῆναι εἰς τὸ τεθνάναι;

οὐδὲ μία μοι δοκεῖ, ἔφη ὁ Κέβης, ὦ Σώκρατες, ἀλλά μοι δοκεῖς παντάπασιν ἀληθῆ λέγειν.

ἔστιν γάρ, ἔφη, ὦ Κέβης, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, παντὸς μᾶλλον οὕτω, καὶ ἡμεῖς αὐτὰ ταῦτα οὐκ ἐξαπατώμενοι ὁμολογοῦμεν, ἀλλ’ ἔστι τῷ ὄντι καὶ τὸ ἀναβιώσκεσθαι καὶ ἐκ τῶν τεθνεώτων τοὺς ζῶντας γίγνεσθαι καὶ τὰς τῶν τεθνεώτων ψυχὰς

72e"Hem sonra, Sokrates," dedi Kebes söze karışarak, "senin sık sık söylediğin o logos da, doğruysa, aynı sonuca götürür: ona göre öğrenme bizim için hatırlamadan (anamnēsis) başka bir şey değildir; buna göre de şimdi hatırladığımız şeyleri daha önceki bir zamanda öğrenmiş olmamız zorunludur herhâlde. Bu da psykhē'miz bu insan biçimine girmeden önce bir yerde var olmasaydı imkânsız olurdu. Demek ki bu yoldan da psykhē ölümsüz bir şey gibi görünüyor."

72e

εἶναι [καὶ ταῖς μέν γε ἀγαθαῖς ἄμεινον εἶναι, ταῖς δὲ κακαῖς κάκιον].

καὶ μήν, ἔφη ὁ Κέβης ὑπολαβών, καὶ κατ’ ἐκεῖνόν γε τὸν λόγον, ὦ Σώκρατες, εἰ ἀληθής ἐστιν, ὃν σὺ εἴωθας θαμὰ λέγειν, ὅτι ἡμῖν ἡ μάθησις οὐκ ἄλλο τι ἢ ἀνάμνησις τυγχάνει οὖσα, καὶ κατὰ τοῦτον ἀνάγκη που ἡμᾶς ἐν προτέρῳ τινὶ χρόνῳ μεμαθηκέναι ἃ νῦν ἀναμιμνῃσκόμεθα.

ΦΑΙΔ. τοῦτο δὲ

73a"Ama Kebes," dedi Simmias söze karışarak, "bunun ispatları nelerdi? Bana hatırlat; şu anda pek hatırlamıyorum."

"Bir kere, çok güzel bir logos var," dedi Kebes: "İnsanlara soru sorulduğunda, biri soruları iyi sorarsa, her şeyin nasıl olduğunu kendileri söylerler; oysa içlerinde epistēmē ve doğru bir logos bulunmasaydı bunu yapamazlardı. Sonra, biri onları geometri şekillerine ya da bu türden başka bir şeye götürürse, durumun böyle olduğu orada en açık biçimde ortaya çıkar."

73a

ἀδύνατον, εἰ μὴ ἦν που ἡμῖν ἡ ψυχὴ πρὶν ἐν τῷδε τῷ ἀνθρωπίνῳ εἴδει γενέσθαι· ὥστε καὶ ταύτῃ ἀθάνατον ἡ ψυχή τι ἔοικεν εἶναι.

ἀλλά, ὦ Κέβης, ἔφη ὁ Σιμμίας ὑπολαβών, ποῖαι τούτων αἱ ἀποδείξεις; ὑπόμνησόν με· οὐ γὰρ σφόδρα ἐν τῷ παρόντι μέμνημαι.

ἑνὶ μὲν λόγῳ, ἔφη ὁ Κέβης, καλλίστῳ, ὅτι ἐρωτώμενοι οἱ ἄνθρωποι, ἐάν τις καλῶς ἐρωτᾷ, αὐτοὶ λέγουσιν πάντα ᾗ ἔχει — καίτοι εἰ μὴ ἐτύγχανεν αὐτοῖς ἐπιστήμη ἐνοῦσα καὶ ὀρθὸς λόγος, οὐκ ἂν οἷοί τ’ ἦσαν τοῦτο ποιῆσαι — ἔπειτα

73b"Bu yoldan ikna olmuyorsan, Simmias," dedi Sokrates, "bir de meseleyi şöyle incelediğinde benimle aynı kanaate varıp varmayacağına bak. Öğrenme denen şeyin nasıl olup da hatırlama olduğundan mı şüphe ediyorsun?"

"Şüphe ettiğim yok," dedi Simmias, "ama konuştuğumuz şeyin tam kendisini yaşamaya ihtiyacım var: hatırlamaya. Aslında Kebes'in anlatmaya giriştiklerinden aşağı yukarı hatırladım bile, ikna da oldum; yine de senin bunu nasıl anlatmaya giriştiğini şimdi dinlemek isterim."

73b

ἐάν τις ἐπὶ τὰ διαγράμματα ἄγῃ ἢ ἄλλο τι τῶν τοιούτων, ἐνταῦθα σαφέστατα κατηγορεῖ ὅτι τοῦτο οὕτως ἔχει.

εἰ δὲ μὴ ταύτῃ γε, ἔφη, πείθῃ, ὦ Σιμμία, ὁ Σωκράτης, σκέψαι ἂν τῇδέ πῄ σοι σκοπουμένῳ συνδόξῃ. ἀπιστεῖς γὰρ δὴ πῶς ἡ καλουμένη μάθησις ἀνάμνησίς ἐστιν;

ἀπιστῶ μέν [σοι] ἔγωγε, ἦ δ’ ὃς ὁ Σιμμίας, οὔ, αὐτὸ δὲ τοῦτο, ἔφη, δέομαι παθεῖν περὶ οὗ ὁ λόγος, ἀναμνησθῆναι. καὶ σχεδόν γε ἐξ ὧν Κέβης ἐπεχείρησε λέγειν ἤδη μέμνημαι καὶ πείθομαι· οὐδὲν μεντἂν ἧττον ἀκούοιμι νῦν πῇ σὺ ἐπεχείρησας λέγειν.

73c"Ben şöyle ele alıyorum," dedi. "Herhâlde şunda anlaşıyoruz: biri bir şeyi hatırlayacaksa, onu daha önce bir zaman bilmiş olması gerekir."

"Elbette," dedi.

"Peki şunda da anlaşıyor muyuz: epistēmē insana şöyle bir yolla geldiğinde bu bir hatırlamadır? Hangi yolla mı? Şununla: biri bir şeyi görerek, işiterek ya da başka bir hisle fark ederek yalnız onu tanımakla kalmayıp epistēmē'si onunkiyle aynı olmayan, başka olan bir şeyi de aklına getirirse, aklına gelen o şeyi hatırladığını söylemekte haklı olmaz mıyız?"

73c

τῇδ’ ἔγωγε, ἦ δ’ ὅς. ὁμολογοῦμεν γὰρ δήπου, εἴ τίς τι ἀναμνησθήσεται, δεῖν αὐτὸν τοῦτο πρότερόν ποτε ἐπίστασθαι.

πάνυ γ᾽, ἔφη.

ἆρ’ οὖν καὶ τόδε ὁμολογοῦμεν, ὅταν ἐπιστήμη παραγίγνηται τρόπῳ τοιούτῳ, ἀνάμνησιν εἶναι; λέγω δὲ τίνα τρόπον; τόνδε. ἐάν τίς τι ἕτερον ἢ ἰδὼν ἢ ἀκούσας ἤ τινα ἄλλην αἴσθησιν λαβὼν μὴ μόνον ἐκεῖνο γνῷ, ἀλλὰ καὶ ἕτερον ἐννοήσῃ οὗ μὴ ἡ αὐτὴ ἐπιστήμη ἀλλ’ ἄλλη, ἆρα οὐχὶ τοῦτο δικαίως λέγομεν ὅτι ἀνεμνήσθη, οὗ τὴν ἔννοιαν

73d"Nasıl yani?"

"Mesela şöyle: insanın epistēmē'si başka, lirin epistēmē'si başkadır herhâlde."

"Elbette."

"Peki bilirsin ya, âşıklar sevdikleri oğlanın her zaman kullandığı bir lir, bir giysi ya da başka bir eşya gördüklerinde başlarına şu gelir: liri tanırlar, düşüncelerinde de lirin sahibi olan oğlanın biçimini canlandırırlar. İşte bu hatırlamadır. Tıpkı Simmias'ı gören birinin çoğu zaman Kebes'i hatırlaması gibi; bunun gibi daha binlerce şey vardır herhâlde."

"Zeus hakkı için, binlercesi var," dedi Simmias.

73d

ἔλαβεν;

πῶς λέγεις;

οἷον τὰ τοιάδε· ἄλλη που ἐπιστήμη ἀνθρώπου καὶ λύρας.

πῶς γὰρ οὔ;

οὐκοῦν οἶσθα ὅτι οἱ ἐρασταί, ὅταν ἴδωσιν λύραν ἢ ἱμάτιον ἢ ἄλλο τι οἷς τὰ παιδικὰ αὐτῶν εἴωθε χρῆσθαι, πάσχουσι τοῦτο· ἔγνωσάν τε τὴν λύραν καὶ ἐν τῇ διανοίᾳ ἔλαβον τὸ εἶδος τοῦ παιδὸς οὗ ἦν ἡ λύρα; τοῦτο δέ ἐστιν ἀνάμνησις· ὥσπερ γε καὶ Σιμμίαν τις ἰδὼν πολλάκις κέβητος ἀνεμνήσθη, καὶ ἄλλα που μυρία τοιαῦτ’ ἂν εἴη.

μυρία μέντοι νὴ Δία, ἔφη ὁ Σιμμίας.

73e"Demek ki," dedi, "bu türden bir şey bir çeşit hatırlamadır, değil mi? Hele insan bunu, aradan zaman geçtiği ve üzerinde durmadığı için çoktan unuttuğu şeyler konusunda yaşadığında?"

"Kesinlikle," dedi.

"Peki," dedi, "insan bir at resmi ya da bir lir resmi görüp bir insanı, Simmias'ın resmini görüp de Kebes'i hatırlayabilir mi?"

"Elbette."

"Simmias'ın resmini görüp Simmias'ın kendisini de hatırlayabilir, değil mi?"

73e

οὐκοῦν, ἦ δ’ ὅς, τὸ τοιοῦτον ἀνάμνησίς τίς ἐστι; μάλιστα μέντοι ὅταν τις τοῦτο πάθῃ περὶ ἐκεῖνα ἃ ὑπὸ χρόνου καὶ τοῦ μὴ ἐπισκοπεῖν ἤδη ἐπελέληστο;

πάνυ μὲν οὖν, ἔφη.

τί δέ; ἦ δ’ ὅς· ἔστιν ἵππον γεγραμμένον ἰδόντα καὶ λύραν γεγραμμένην ἀνθρώπου ἀναμνησθῆναι, καὶ Σιμμίαν ἰδόντα γεγραμμένον κέβητος ἀναμνησθῆναι;

πάνυ γε.

ΦΑΙΔ.

οὐκοῦν καὶ Σιμμίαν ἰδόντα γεγραμμένον αὐτοῦ Σιμμίου ἀναμνησθῆναι;

74a"Hatırlayabilir tabii," dedi.

"Peki bütün bu durumlardan şu sonuç çıkmıyor mu: hatırlama hem benzer şeylerden hem de benzemeyen şeylerden doğar?"

"Çıkıyor."

"Ama biri bir şeyi benzer şeylerden hareketle hatırladığında, şunun da başına gelmesi kaçınılmaz değil mi: gördüğü şeyin, hatırladığı şeye benzerlik bakımından bir eksiği olup olmadığını düşünmek?"

"Kaçınılmaz," dedi.

"Şimdi bak bakalım," dedi, "durum şöyle mi? Eşit diye bir şey olduğunu söyleriz herhâlde. Bir tahtanın bir tahtaya, bir taşın bir taşa ya da bu türden başka bir şeyin başka bir şeye eşitliğini kastetmiyorum; bütün bunların ötesinde, onlardan başka bir şeyi, eşitin kendisini kastediyorum. Böyle bir şey olduğunu mu söyleyelim, hiçbir şey olmadığını mı?"

74a

ἔστι μέντοι, ἔφη.

ἆρ’ οὖν οὐ κατὰ πάντα ταῦτα συμβαίνει τὴν ἀνάμνησιν εἶναι μὲν ἀφ’ ὁμοίων, εἶναι δὲ καὶ ἀπὸ ἀνομοίων;

συμβαίνει.

ἀλλ’ ὅταν γε ἀπὸ τῶν ὁμοίων ἀναμιμνῄσκηταί τίς τι, ἆρ’ οὐκ ἀναγκαῖον τόδε προσπάσχειν, ἐννοεῖν εἴτε τι ἐλλείπει τοῦτο κατὰ τὴν ὁμοιότητα εἴτε μὴ ἐκείνου οὗ ἀνεμνήσθη;

ἀνάγκη, ἔφη.

σκόπει δή, ἦ δ’ ὅς, εἰ ταῦτα οὕτως ἔχει. φαμέν πού τι εἶναι ἴσον, οὐ ξύλον λέγω ξύλῳ οὐδὲ λίθον λίθῳ οὐδ᾽ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδέν, ἀλλὰ παρὰ ταῦτα πάντα ἕτερόν τι, αὐτὸ τὸ ἴσον· φῶμέν τι εἶναι ἢ μηδέν;

74b"Zeus hakkı için, olduğunu söyleyelim," dedi Simmias, "hem de nasıl!"

"Peki onun ne olduğunu da biliyor muyuz?"

"Elbette," dedi.

"Onun epistēmē'sini nereden edindik? Biraz önce sözünü ettiğimiz şeylerden değil mi? Tahtaları, taşları ya da başka birtakım şeyleri eşit görüp onlardan hareketle, onlardan başka olan o şeyi aklımıza getirmedik mi? Yoksa o sana onlardan başka bir şey gibi görünmüyor mu? Bir de şöyle bak: eşit taşlar ve tahtalar, hiç değişmedikleri hâlde, bazen birine eşit görünür, ötekine görünmez, değil mi?"

"Elbette."

74b

φῶμεν μέντοι νὴ Δί᾽, ἔφη ὁ Σιμμίας, θαυμαστῶς γε.

ἦ καὶ ἐπιστάμεθα αὐτὸ ὃ ἔστιν;

πάνυ γε, ἦ δ’ ὅς.

πόθεν λαβόντες αὐτοῦ τὴν ἐπιστήμην; ἆρ’ οὐκ ἐξ ὧν νυνδὴ ἐλέγομεν, ἢ ξύλα ἢ λίθους ἢ ἄλλα ἄττα ἰδόντες ἴσα, ἐκ τούτων ἐκεῖνο ἐνενοήσαμεν, ἕτερον ὂν τούτων; ἢ οὐχ ἕτερόν σοι φαίνεται; σκόπει δὲ καὶ τῇδε. ἆρ’ οὐ λίθοι μὲν ἴσοι καὶ ξύλα ἐνίοτε ταὐτὰ ὄντα τῷ μὲν ἴσα φαίνεται, τῷ δ’ οὔ;

πάνυ μὲν οὖν.

74c"Peki ya eşitlerin kendileri sana hiç eşitsiz göründü mü, ya da eşitlik eşitsizlik olarak?"

"Hiçbir zaman, Sokrates."

"Demek ki," dedi, "bu eşit şeylerle eşitin kendisi aynı şey değil."

"Hiç de öyle görünmüyor bana, Sokrates."

"Ama yine de," dedi, "o eşitten başka olan bu eşit şeylerden hareketle onun epistēmē'sini aklına getirdin ve edindin, değil mi?"

"Çok doğru söylüyorsun," dedi.

"O eşit de bunlara ya benzer ya benzemez, değil mi?"

"Elbette."

"Bunun hiç önemi yok," dedi. "Bir şeyi görüp de bu görüşten hareketle başka bir şeyi aklına getirdiğin sürece, o şey ister benzer ister benzemez olsun, bu zorunlu olarak bir hatırlama olmuştur."

74c

τί δέ; αὐτὰ τὰ ἴσα ἔστιν ὅτε ἄνισά σοι ἐφάνη, ἢ ἡ ἰσότης ἀνισότης;

οὐδεπώποτέ γε, ὦ Σώκρατες.

οὐ ταὐτὸν ἄρα ἐστίν, ἦ δ’ ὅς, ταῦτά τε τὰ ἴσα καὶ αὐτὸ τὸ ἴσον.

οὐδαμῶς μοι φαίνεται, ὦ Σώκρατες.

ἀλλὰ μὴν ἐκ τούτων γ᾽, ἔφη, τῶν ἴσων, ἑτέρων ὄντων ἐκείνου τοῦ ἴσου, ὅμως αὐτοῦ τὴν ἐπιστήμην ἐννενόηκάς τε καὶ εἴληφας;

ἀληθέστατα, ἔφη, λέγεις.

οὐκοῦν ἢ ὁμοίου ὄντος τούτοις ἢ ἀνομοίου;

πάνυ γε.

διαφέρει δέ γε, ἦ δ’ ὅς, οὐδέν· ἕως ἂν ἄλλο ἰδὼν ἀπὸ

74d"Elbette."

"Peki," dedi, "tahtalardaki ve biraz önce sözünü ettiğimiz öteki eşit şeylerdeki eşitlik konusunda da başımıza buna benzer bir şey geliyor mu? Bunlar bize, ne ise o olan eşitin kendisi kadar eşit mi görünüyor, yoksa onun gibi eşit olmak bakımından ondan bir eksikleri mi var, yoksa hiç eksikleri yok mu?"

"Hem de çok eksikleri var," dedi.

"Öyleyse şunda anlaşıyoruz, değil mi: biri bir şeyi görüp de 'Şu anda gördüğüm bu şey varolanlardan başka bir şey gibi olmak istiyor, ama eksik kalıyor, onun gibi olamıyor, ondan daha düşük' diye düşündüğünde, bunu düşünenin, bu şeyin benzediğini ama gerisinde kaldığını söylediği o şeyi önceden bilmiş olması herhâlde zorunludur?"

74d

ταύτης τῆς ὄψεως ἄλλο ἐννοήσῃς, εἴτε ὅμοιον εἴτε ἀνόμοιον, ἀναγκαῖον, ἔφη, αὐτὸ ἀνάμνησιν γεγονέναι.

πάνυ μὲν οὖν.

τί δέ; ἦ δ’ ὅς· ἦ πάσχομέν τι τοιοῦτον περὶ τὰ ἐν τοῖς ξύλοις τε καὶ οἷς νυνδὴ ἐλέγομεν τοῖς ἴσοις; ἆρα φαίνεται ἡμῖν οὕτως ἴσα εἶναι ὥσπερ αὐτὸ τὸ ὃ ἔστιν, ἢ ἐνδεῖ τι ἐκείνου τῷ τοιοῦτον εἶναι οἷον τὸ ἴσον, ἢ οὐδέν;

καὶ πολύ γε, ἔφη, ἐνδεῖ.

οὐκοῦν ὁμολογοῦμεν, ὅταν τίς τι ἰδὼν ἐννοήσῃ ὅτι βούλεται μὲν τοῦτο ὃ νῦν ἐγὼ ὁρῶ εἶναι οἷον ἄλλο τι τῶν ὄντων,

74e"Zorunludur."

"Peki, eşit şeyler ve eşitin kendisi konusunda bizim de başımıza böyle bir şey geldi mi, gelmedi mi?"

"Tamamıyla geldi."

"Öyleyse eşit şeyleri ilk kez görüp 'Bunların hepsi eşit gibi olmaya can atıyor, ama ondan eksik kalıyor' diye düşündüğümüz zamandan önce eşiti biliyor olmamız zorunludur."

74e

ἐνδεῖ δὲ καὶ οὐ δύναται τοιοῦτον εἶναι [ἴσον] οἷον ἐκεῖνο, ἀλλ’ ἔστιν φαυλότερον, ἀναγκαῖόν που τὸν τοῦτο ἐννοοῦντα τυχεῖν προειδότα ἐκεῖνο ᾧ φησιν αὐτὸ προσεοικέναι μέν, ἐνδεεστέρως δὲ ἔχειν;

ἀνάγκη.

τί οὖν; τὸ τοιοῦτον πεπόνθαμεν καὶ ἡμεῖς ἢ οὒ περί τε τὰ ἴσα καὶ αὐτὸ τὸ ἴσον;

παντάπασί γε.

ΦΑΙΔ.

ἀναγκαῖον ἄρα ἡμᾶς προειδέναι τὸ ἴσον πρὸ ἐκείνου τοῦ

75a"Öyle."

"Şunda da anlaşıyoruz: bunu görmekten, dokunmaktan ya da başka herhangi bir histen başka bir yoldan aklımıza getirmiş değiliz, getirmemiz de mümkün değildir. Bütün bunları aynı şey sayıyorum."

"Aynıdır da, Sokrates, en azından logos'un göstermek istediği şey bakımından."

"Ama hislerden hareketle şunu da düşünmek zorundayız: hislerin bize gösterdiği bütün eşit şeyler, ne ise o olan eşite can atar, ama ondan eksik kalır. Yoksa nasıl diyoruz?"

75a

χρόνου ὅτε τὸ πρῶτον ἰδόντες τὰ ἴσα ἐνενοήσαμεν ὅτι ὀρέγεται μὲν πάντα ταῦτα εἶναι οἷον τὸ ἴσον, ἔχει δὲ ἐνδεεστέρως.

ἔστι ταῦτα.

ἀλλὰ μὴν καὶ τόδε ὁμολογοῦμεν, μὴ ἄλλοθεν αὐτὸ ἐννενοηκέναι μηδὲ δυνατὸν εἶναι ἐννοῆσαι ἀλλ’ ἢ ἐκ τοῦ ἰδεῖν ἢ ἅψασθαι ἢ ἔκ τινος ἄλλης τῶν αἰσθήσεων· ταὐτὸν δὲ πάντα ταῦτα λέγω.

ταὐτὸν γὰρ ἔστιν, ὦ Σώκρατες, πρός γε ὃ βούλεται δηλῶσαι ὁ λόγος.

ἀλλὰ μὲν δὴ ἔκ γε τῶν αἰσθήσεων δεῖ ἐννοῆσαι ὅτι

75b"Böyle diyoruz."

"Öyleyse görmeye, işitmeye ve öteki hisleri kullanmaya başlamamızdan önce, eşitin kendisinin ne olduğuna dair epistēmē'yi bir yerde edinmiş olmamız gerekiyordu. Ancak böylece hislerden gelen eşit şeyleri ona bağlayıp hepsinin onun gibi olmaya can attığını ama ondan daha aşağıda kaldığını görebilirdik."

"Daha önce söylenenlerden bu zorunlu olarak çıkıyor, Sokrates."

"Peki doğar doğmaz görüyor, işitiyor, öteki hislere de sahip oluyor değil miydik?"

"Elbette."

75b

πάντα τὰ ἐν ταῖς αἰσθήσεσιν ἐκείνου τε ὀρέγεται τοῦ ὃ ἔστιν ἴσον, καὶ αὐτοῦ ἐνδεέστερά ἐστιν· ἢ πῶς λέγομεν;

οὕτως.

πρὸ τοῦ ἄρα ἄρξασθαι ἡμᾶς ὁρᾶν καὶ ἀκούειν καὶ τἆλλα αἰσθάνεσθαι τυχεῖν ἔδει που εἰληφότας ἐπιστήμην αὐτοῦ τοῦ ἴσου ὅτι ἔστιν, εἰ ἐμέλλομεν τὰ ἐκ τῶν αἰσθήσεων ἴσα ἐκεῖσε ἀνοίσειν, ὅτι προθυμεῖται μὲν πάντα τοιαῦτ’ εἶναι οἷον ἐκεῖνο, ἔστιν δὲ αὐτοῦ φαυλότερα.

ἀνάγκη ἐκ τῶν προειρημένων, ὦ Σώκρατες.

οὐκοῦν γενόμενοι εὐθὺς ἑωρῶμέν τε καὶ ἠκούομεν καὶ τὰς ἄλλας αἰσθήσεις εἴχομεν;

πάνυ γε.

75c"Ama eşitin epistēmē'sini bunlardan önce edinmiş olmamız gerekiyordu, öyle demiyor muyuz?"

"Evet."

"Demek ki görünüşe bakılırsa onu doğmadan önce edinmiş olmamız zorunlu."

"Öyle görünüyor."

"Öyleyse onu doğmadan önce edinip elimizde olduğu hâlde doğduysak, hem doğmadan önce hem de doğar doğmaz yalnız eşiti, daha büyüğü ve daha küçüğü değil, bu türden her şeyi biliyorduk, değil mi? Çünkü şimdiki logos'umuz eşitle ne kadar ilgiliyse güzelin kendisiyle, iyinin kendisiyle, adille, dine uygun olanla da o kadar ilgilidir; kısacası, dediğim gibi, hem soru sorarken sorularımızda hem cevap verirken cevaplarımızda üzerine 'ne ise o olanın kendisi' mührünü bastığımız her şeyle ilgilidir."

75c

ἔδει δέ γε, φαμέν, πρὸ τούτων τὴν τοῦ ἴσου ἐπιστήμην εἰληφέναι;

ναί.

πρὶν γενέσθαι ἄρα, ὡς ἔοικεν, ἀνάγκη ἡμῖν αὐτὴν εἰληφέναι.

ἔοικεν.

οὐκοῦν εἰ μὲν λαβόντες αὐτὴν πρὸ τοῦ γενέσθαι ἔχοντες ἐγενόμεθα, ἠπιστάμεθα καὶ πρὶν γενέσθαι καὶ εὐθὺς γενόμενοι οὐ μόνον τὸ ἴσον καὶ τὸ μεῖζον καὶ τὸ ἔλαττον ἀλλὰ καὶ σύμπαντα τὰ τοιαῦτα; οὐ γὰρ περὶ τοῦ ἴσου νῦν ὁ λόγος ἡμῖν μᾶλλόν τι ἢ καὶ περὶ αὐτοῦ τοῦ καλοῦ καὶ αὐτοῦ τοῦ

75d"O hâlde bütün bunların epistēmē'lerini doğmadan önce edinmiş olmamız zorunludur."

"Öyle."

"Edindikten sonra her seferinde unutmuyorsak, hep bilerek doğuyor ve ömrümüz boyunca da hep biliyor olmalıyız. Çünkü bilmek şudur: bir şeyin epistēmē'sini edinip elde tutmak, onu yitirmemiş olmak. Yoksa unutma dediğimiz şey, Simmias, epistēmē'nin yitirilmesi değil midir?"

75d

ἀγαθοῦ καὶ δικαίου καὶ ὁσίου καί, ὅπερ λέγω, περὶ ἁπάντων οἷς ἐπισφραγιζόμεθα τὸ αὐτὸ ὃ ἔστι καὶ ἐν ταῖς ἐρωτήσεσιν ἐρωτῶντες καὶ ἐν ταῖς ἀποκρίσεσιν ἀποκρινόμενοι. ὥστε ἀναγκαῖον ἡμῖν τούτων πάντων τὰς ἐπιστήμας πρὸ τοῦ γενέσθαι εἰληφέναι.

ἔστι ταῦτα.

καὶ εἰ μέν γε λαβόντες ἑκάστοτε μὴ ἐπιλελήσμεθα, εἰδότας ἀεὶ γίγνεσθαι καὶ ἀεὶ διὰ βίου εἰδέναι· τὸ γὰρ εἰδέναι τοῦτ’ ἔστιν, λαβόντα του ἐπιστήμην ἔχειν καὶ μὴ ἀπολωλεκέναι· ἢ οὐ τοῦτο λήθην λέγομεν, ὦ Σιμμία, ἐπιστήμης ἀποβολήν;

75e"Kesinlikle öyle, Sokrates," dedi.

"Ama doğmadan önce edindiğimiz epistēmē'leri, sanırım, doğarken yitirdiysek, sonra da hislerimizi bu şeyler üzerinde kullanarak bir zamanlar, daha önce sahip olduğumuz o epistēmē'leri yeniden ediniyorsak, öğrenmek dediğimiz şey, bize ait bir epistēmē'yi yeniden edinmek olmaz mı? Buna hatırlamak dersek de herhâlde doğru söylemiş oluruz, değil mi?"

"Elbette."

75e

πάντως δήπου, ἔφη, ὦ Σώκρατες.

εἰ δέ γε οἶμαι λαβόντες πρὶν γενέσθαι γιγνόμενοι ἀπωλέσαμεν, ὕστερον δὲ ταῖς αἰσθήσεσι χρώμενοι περὶ αὐτὰ ἐκείνας ἀναλαμβάνομεν τὰς ἐπιστήμας ἅς ποτε καὶ πρὶν εἴχομεν, ἆρ’ οὐχ ὃ καλοῦμεν μανθάνειν οἰκείαν ἂν ἐπιστήμην ἀναλαμβάνειν εἴη; τοῦτο δέ που ἀναμιμνῄσκεσθαι λέγοντες ὀρθῶς ἂν λέγοιμεν;

πάνυ γε.

ΦΑΙΔ.

76a"Çünkü şunun mümkün olduğu ortaya çıkmıştı: biri bir şeyi görerek, işiterek ya da başka bir hisle fark edince, bundan hareketle unutmuş olduğu başka bir şeyi, bu ilk şeyin, ister benzesin ister benzemesin, bağlantılı olduğu bir şeyi aklına getirebilir. Öyleyse, dediğim gibi, iki şeyden biri: ya hepimiz bunları bilerek doğduk ve ömrümüz boyunca biliyoruz; ya da sonradan öğrendiğini söylediğimiz kimseler hatırlamaktan başka bir şey yapmıyorlar ve öğrenme bir hatırlama oluyor."

"Durum kesinlikle böyle, Sokrates."

"Peki hangisini seçiyorsun, Simmias? Bilerek doğduğumuzu mu, yoksa daha önce epistēmē'sini edinmiş olduğumuz şeyleri sonradan hatırladığımızı mı?"

76a

δυνατὸν γὰρ δὴ τοῦτό γε ἐφάνη, αἰσθόμενόν τι ἢ ἰδόντα ἢ ἀκούσαντα ἤ τινα ἄλλην αἴσθησιν λαβόντα ἕτερόν τι ἀπὸ τούτου ἐννοῆσαι ὃ ἐπελέληστο, ᾧ τοῦτο ἐπλησίαζεν ἀνόμοιον ὂν ἢ ᾧ ὅμοιον· ὥστε, ὅπερ λέγω, δυοῖν θάτερα, ἤτοι ἐπιστάμενοί γε αὐτὰ γεγόναμεν καὶ ἐπιστάμεθα διὰ βίου πάντες, ἢ ὕστερον, οὕς φαμεν μανθάνειν, οὐδὲν ἀλλ’ ἢ ἀναμιμνῄσκονται οὗτοι, καὶ ἡ μάθησις ἀνάμνησις ἂν εἴη.

καὶ μάλα δὴ οὕτως ἔχει, ὦ Σώκρατες.

πότερον οὖν αἱρῇ, ὦ Σιμμία; ἐπισταμένους ἡμᾶς γεγονέναι,

76b"Şu anda seçemiyorum, Sokrates."

"Peki şunu seçebilir misin, bu konuda ne düşünüyorsun: bilen bir adam bildiği şeylerin hesabını, logos'unu verebilir mi, veremez mi?"

"Elbette verebilir, Sokrates," dedi, "başka türlü olamaz."

"Peki sence herkes biraz önce sözünü ettiğimiz şeylerin hesabını verebiliyor mu?"

"Keşke verebilseler," dedi Simmias, "ama korkarım ki yarın bu saatlerde insanlar arasında bunu hakkıyla yapabilecek kimse kalmayacak."

76b

ἢ ἀναμιμνῄσκεσθαι ὕστερον ὧν πρότερον ἐπιστήμην εἰληφότες ἦμεν;

οὐκ ἔχω, ὦ Σώκρατες, ἐν τῷ παρόντι ἑλέσθαι.

τί δέ; τόδε ἔχεις ἑλέσθαι, καὶ πῇ σοι δοκεῖ περὶ αὐτοῦ; ἀνὴρ ἐπιστάμενος περὶ ὧν ἐπίσταται ἔχοι ἂν δοῦναι λόγον ἢ οὔ;

πολλὴ ἀνάγκη, ἔφη, ὦ Σώκρατες.

ἦ καὶ δοκοῦσί σοι πάντες ἔχειν διδόναι λόγον περὶ τούτων ὧν νυνδὴ ἐλέγομεν;

βουλοίμην μεντἄν, ἔφη ὁ Σιμμίας· ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον φοβοῦμαι μὴ αὔριον τηνικάδε οὐκέτι ᾖ ἀνθρώπων οὐδεὶς ἀξίως οἷός τε τοῦτο ποιῆσαι.

76c"Demek sence, Simmias," dedi, "herkes bunları bilmiyor?"

"Hiç de değil."

"Öyleyse bir zamanlar öğrendiklerini hatırlıyorlar?"

"Zorunlu olarak."

"Psykhē'lerimiz bunların epistēmē'sini ne zaman edindi? İnsan olarak doğduğumuzdan bu yana değil herhâlde."

"Kesinlikle değil."

"Demek daha önce."

"Evet."

"Öyleyse, Simmias, psykhē'ler daha önce de, insan biçimine girmeden önce de bedenlerden ayrı olarak vardı ve phronēsis sahibiydiler."

"Meğer ki bu epistēmē'leri doğduğumuz anda ediniyor olalım, Sokrates; çünkü geriye bir bu zaman kalıyor."

76c

οὐκ ἄρα δοκοῦσί σοι ἐπίστασθαί γε, ἔφη, ὦ Σιμμία, πάντες αὐτά;

οὐδαμῶς.

ἀναμιμνῄσκονται ἄρα ἅ ποτε ἔμαθον;

ἀνάγκη.

πότε λαβοῦσαι αἱ ψυχαὶ ἡμῶν τὴν ἐπιστήμην αὐτῶν; οὐ γὰρ δὴ ἀφ’ οὗ γε ἄνθρωποι γεγόναμεν.

οὐ δῆτα.

πρότερον ἄρα.

ναί.

ἦσαν ἄρα, ὦ Σιμμία, αἱ ψυχαὶ καὶ πρότερον, πρὶν εἶναι ἐν ἀνθρώπου εἴδει, χωρὶς σωμάτων, καὶ φρόνησιν εἶχον.

εἰ μὴ ἄρα ἅμα γιγνόμενοι λαμβάνομεν, ὦ Σώκρατες, ταύτας τὰς ἐπιστήμας· οὗτος γὰρ λείπεται ἔτι ὁ χρόνος.

76d"Peki, dostum; ama onları başka hangi zamanda yitiriyoruz? Biraz önce anlaştığımız gibi, onlara sahip olarak doğmuyoruz çünkü. Yoksa onları edindiğimiz anda mı yitiriyoruz? Ya da söyleyebileceğin başka bir zaman var mı?"

"Hiç yok, Sokrates; farkında olmadan boş konuşmuşum."

"Öyleyse, Simmias," dedi, "durumumuz şöyle değil mi? Hep dilimizde olan şeyler, yani bir güzel, bir iyi ve bu türden bütün ousia gerçekten varsa; hislerden gelen her şeyi, önceden var olduğunu ve bizim olduğunu yeniden keşfettiğimiz bu ousia'ya bağlıyor ve onları ona benzetiyorsak, bunlar nasıl varsa psykhē'mizin de biz doğmadan önce öyle var olması zorunludur."

76d

εἶεν, ὦ ἑταῖρε· ἀπόλλυμεν δὲ αὐτὰς ἐν ποίῳ ἄλλῳ χρόνῳ; — οὐ γὰρ δὴ ἔχοντές γε αὐτὰς γιγνόμεθα, ὡς ἄρτι ὡμολογήσαμεν — ἢ ἐν τούτῳ ἀπόλλυμεν ἐν ᾧπερ καὶ λαμβάνομεν; ἢ ἔχεις ἄλλον τινὰ εἰπεῖν χρόνον;

οὐδαμῶς, ὦ Σώκρατες, ἀλλὰ ἔλαθον ἐμαυτὸν οὐδὲν εἰπών.

ἆρ’ οὖν οὕτως ἔχει, ἔφη, ἡμῖν, ὦ Σιμμία; εἰ μὲν ἔστιν ἃ θρυλοῦμεν ἀεί, καλόν τέ τι καὶ ἀγαθὸν καὶ πᾶσα ἡ τοιαύτη οὐσία, καὶ ἐπὶ ταύτην τὰ ἐκ τῶν αἰσθήσεων πάντα ἀναφέρομεν,

76e"Bunlar yoksa, bu logos boşuna söylenmiş olmaz mı? Durum böyle değil mi: bunların var olması da psykhē'lerimizin biz doğmadan önce var olması da aynı ölçüde zorunludur; bunlar yoksa ötekiler de yoktur?"

"Bana kalırsa, Sokrates," dedi Simmias, "burada aynı zorunluluğun bulunduğu son derece açık; logos da güzel bir sığınağa varıyor: psykhē'mizin biz doğmadan önce, tıpkı senin şimdi sözünü ettiğin ousia gibi var olduğu sonucuna.

76e

ὑπάρχουσαν πρότερον ἀνευρίσκοντες ἡμετέραν οὖσαν, καὶ ταῦτα ἐκείνῃ ἀπεικάζομεν, ἀναγκαῖον, οὕτως ὥσπερ καὶ ταῦτα ἔστιν, οὕτως καὶ τὴν ἡμετέραν ψυχὴν εἶναι καὶ πρὶν γεγονέναι ἡμᾶς· εἰ δὲ μὴ ἔστι ταῦτα, ἄλλως ἂν ὁ λόγος οὗτος εἰρημένος εἴη; ἆρ’ οὕτως ἔχει, καὶ ἴση ἀνάγκη ταῦτά τε εἶναι καὶ τὰς ἡμετέρας ψυχὰς πρὶν καὶ ἡμᾶς γεγονέναι, καὶ εἰ μὴ ταῦτα, οὐδὲ τάδε;

ΦΑΙΔ.

ὑπερφυῶς, ὦ Σώκρατες, ἔφη ὁ Σιμμίας, δοκεῖ μοι ἡ αὐτὴ ἀνάγκη εἶναι, καὶ εἰς καλόν γε καταφεύγει ὁ λόγος εἰς

77a"Çünkü benim için hiçbir şey şu kadar apaçık değil: bu türden her şey, güzel, iyi ve biraz önce saydığın bütün ötekiler, olabilecek en yüksek derecede vardır. Bana kalırsa bu yeterince ispat edildi."

"Ya Kebes ne düşünüyor?" dedi Sokrates. "Kebes'i de ikna etmek gerek."

"Bence o da yeterince ikna oldu," dedi Simmias, "gerçi logos'lara inanmamakta insanların en inatçısıdır. Ama sanırım biz doğmadan önce psykhē'mizin var olduğuna tam olarak ikna olmuştur."

77a

τὸ ὁμοίως εἶναι τήν τε ψυχὴν ἡμῶν πρὶν γενέσθαι ἡμᾶς καὶ τὴν οὐσίαν ἣν σὺ νῦν λέγεις. οὐ γὰρ ἔχω ἔγωγε οὐδὲν οὕτω μοι ἐναργὲς ὂν ὡς τοῦτο, τὸ πάντα τὰ τοιαῦτ’ εἶναι ὡς οἷόν τε μάλιστα, καλόν τε καὶ ἀγαθὸν καὶ τἆλλα πάντα ἃ σὺ νυνδὴ ἔλεγες· καὶ ἔμοιγε δοκεῖ ἱκανῶς ἀποδέδεικται.

τί δὲ δὴ Κέβητι; ἔφη ὁ Σωκράτης· δεῖ γὰρ καὶ Κέβητα πείθειν.

ἱκανῶς, ἔφη ὁ Σιμμίας, ὡς ἔγωγε οἶμαι· καίτοι καρτερώτατος ἀνθρώπων ἐστὶν πρὸς τὸ ἀπιστεῖν τοῖς λόγοις. ἀλλ’ οἶμαι οὐκ ἐνδεῶς τοῦτο πεπεῖσθαι αὐτόν, ὅτι πρὶν γενέσθαι

77b"Ama öldükten sonra da var olacağı, Sokrates," dedi, "bana bile ispat edilmiş görünmüyor. Biraz önce Kebes'in dile getirdiği, çoğunluğun duyduğu o korku hâlâ yerinde duruyor: insan ölür ölmez psykhē'nin de dağılıp gideceği, varlığının da böylece sona ereceği korkusu. Çünkü psykhē'nin başka bir yerden meydana gelip kurulmasına, insan bedenine girmeden önce de var olmasına, ama bedene girip sonra ondan ayrılınca kendisinin de sona erip bozulup gitmesine ne engel var?"

77b

ἡμᾶς ἦν ἡμῶν ἡ ψυχή· εἰ μέντοι καὶ ἐπειδὰν ἀποθάνωμεν ἔτι ἔσται, οὐδὲ αὐτῷ μοι δοκεῖ, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἀποδεδεῖχθαι, ἀλλ’ ἔτι ἐνέστηκεν ὃ νυνδὴ Κέβης ἔλεγε, τὸ τῶν πολλῶν, ὅπως μὴ ἅμα ἀποθνῄσκοντος τοῦ ἀνθρώπου διασκεδάννυται ἡ ψυχὴ καὶ αὐτῇ τοῦ εἶναι τοῦτο τέλος ᾖ. τί γὰρ κωλύει γίγνεσθαι μὲν αὐτὴν καὶ συνίστασθαι ἄλλοθέν ποθεν καὶ εἶναι πρὶν καὶ εἰς ἀνθρώπειον σῶμα ἀφικέσθαι, ἐπειδὰν δὲ ἀφίκηται καὶ ἀπαλλάττηται τούτου, τότε καὶ αὐτὴν τελευτᾶν καὶ διαφθείρεσθαι;

77c"Doğru söylüyorsun, Simmias," dedi Kebes. "Gereken şeyin sanki yarısı ispat edilmiş görünüyor, yani biz doğmadan önce psykhē'mizin var olduğu. Ama ispat tamamlanacaksa, öldükten sonra da doğmadan önce olduğu gibi var olacağını ayrıca ispat etmek gerek."

"Bu da şimdi bile ispat edilmiş durumda, Simmias ve Kebes," dedi Sokrates, "yeter ki bu logos'u, bundan önce üzerinde anlaştığımız logos'la, yani yaşayan her şeyin ölmüş olandan meydana geldiği görüşüyle birleştirmek isteyin. Çünkü psykhē daha önce de vardıysa ve hayata girip meydana gelirken ölümden, ölmüş olmaktan başka hiçbir yerden meydana gelemiyorsa, yeniden meydana gelmesi gerektiğine göre öldükten sonra da var olması nasıl zorunlu olmasın?

77c

εὖ λέγεις, ἔφη, ὦ Σιμμία, ὁ Κέβης. φαίνεται γὰρ ὥσπερ ἥμισυ ἀποδεδεῖχθαι οὗ δεῖ, ὅτι πρὶν γενέσθαι ἡμᾶς ἦν ἡμῶν ἡ ψυχή, δεῖ δὲ προσαποδεῖξαι ὅτι καὶ ἐπειδὰν ἀποθάνωμεν οὐδὲν ἧττον ἔσται ἢ πρὶν γενέσθαι, εἰ μέλλει τέλος ἡ ἀπόδειξις ἕξειν.

ἀποδέδεικται μέν, ἔφη, ὦ Σιμμία τε καὶ Κέβης, ὁ Σωκράτης, καὶ νῦν, εἰ ᾽θέλετε συνθεῖναι τοῦτόν τε τὸν λόγον εἰς ταὐτὸν καὶ ὃν πρὸ τούτου ὡμολογήσαμεν, τὸ γίγνεσθαι πᾶν τὸ ζῶν ἐκ τοῦ τεθνεῶτος. εἰ γὰρ ἔστιν μὲν

77d"Demek ki söylediğiniz şey şimdi bile ispat edilmiştir. Yine de bana öyle geliyor ki sen de Simmias da bu logos'u biraz daha enine boyuna işlemek istiyorsunuz; bir de çocuklar gibi, psykhē bedenden çıkarken rüzgâr onu gerçekten savurup dağıtacak diye korkuyorsunuz; hele insan sakin bir havada değil de sert bir rüzgârda ölürse."

77d

ἡ ψυχὴ καὶ πρότερον, ἀνάγκη δὲ αὐτῇ εἰς τὸ ζῆν ἰούσῃ τε καὶ γιγνομένῃ μηδαμόθεν ἄλλοθεν ἢ ἐκ θανάτου καὶ τοῦ τεθνάναι γίγνεσθαι, πῶς οὐκ ἀνάγκη αὐτὴν καὶ ἐπειδὰν ἀποθάνῃ εἶναι, ἐπειδή γε δεῖ αὖθις αὐτὴν γίγνεσθαι; ἀποδέδεικται μὲν οὖν ὅπερ λέγετε καὶ νῦν. ὅμως δέ μοι δοκεῖς σύ τε καὶ Σιμμίας ἡδέως ἂν καὶ τοῦτον διαπραγματεύσασθαι τὸν λόγον ἔτι μᾶλλον, καὶ δεδιέναι τὸ τῶν παίδων, μὴ ὡς ἀληθῶς ὁ ἄνεμος αὐτὴν ἐκβαίνουσαν ἐκ τοῦ σώματος διαφυσᾷ

77eKebes gülerek, "Korktuğumuzu varsayıp bizi ikna etmeye çalış, Sokrates," dedi. "Daha doğrusu, korkan biz değiliz; ama belki içimizde de böyle şeylerden korkan bir çocuk vardır. İşte onu, ölümden umacıdan korkar gibi korkmamaya ikna etmeye çalış."

"Ama," dedi Sokrates, "efsunla korkusunu giderinceye kadar ona her gün efsun okumanız gerek."

77e

καὶ διασκεδάννυσιν, ἄλλως τε καὶ ὅταν τύχῃ τις μὴ ἐν νηνεμίᾳ ἀλλ’ ἐν μεγάλῳ τινὶ πνεύματι ἀποθνῄσκων.

καὶ ὁ Κέβης ἐπιγελάσας, ὡς δεδιότων, ἔφη, ὦ Σώκρατες, πειρῶ ἀναπείθειν· μᾶλλον δὲ μὴ ὡς ἡμῶν δεδιότων, ἀλλ’ ἴσως ἔνι τις καὶ ἐν ἡμῖν παῖς ὅστις τὰ τοιαῦτα φοβεῖται. τοῦτον οὖν πειρῶ μεταπείθειν μὴ δεδιέναι τὸν θάνατον ὥσπερ τὰ μορμολύκεια.

ἀλλὰ χρή, ἔφη ὁ Σωκράτης, ἐπᾴδειν αὐτῷ ἑκάστης ἡμέρας ἕως ἂν ἐξεπᾴσητε.

ΦΑΙΔ.

78a"Peki böyle şeylere karşı iyi bir efsuncuyu nereden bulacağız, Sokrates," dedi, "madem sen bizi bırakıp gidiyorsun?"

"Hellas geniştir, Kebes," dedi, "orada iyi adamlar vardır herhâlde; barbar kavimleri de çoktur. Böyle bir efsuncu ararken bunların hepsini didik didik taramalı, ne paradan ne emekten kaçınmalısınız; çünkü paranızı bundan daha yerinde harcayabileceğiniz bir şey yoktur. Kendi aranızda da aramalısınız; çünkü bunu sizden daha iyi yapabilecek kimseleri belki de kolay kolay bulamazsınız."

"Bu iş elbet yapılır," dedi Kebes, "ama şimdi, sana da hoş gelirse, bıraktığımız yere dönelim."

78a

πόθεν οὖν, ἔφη, ὦ Σώκρατες, τῶν τοιούτων ἀγαθὸν ἐπῳδὸν ληψόμεθα, ἐπειδὴ σύ, ἔφη, ἡμᾶς ἀπολείπεις;

πολλὴ μὲν ἡ Ἑλλάς, ἔφη, ὦ Κέβης, ἐν ᾗ ἔνεισί που ἀγαθοὶ ἄνδρες, πολλὰ δὲ καὶ τὰ τῶν βαρβάρων γένη, οὓς πάντας χρὴ διερευνᾶσθαι ζητοῦντας τοιοῦτον ἐπῳδόν, μήτε χρημάτων φειδομένους μήτε πόνων, ὡς οὐκ ἔστιν εἰς ὅτι ἂν εὐκαιρότερον ἀναλίσκοιτε χρήματα. ζητεῖν δὲ χρὴ καὶ αὐτοὺς μετ’ ἀλλήλων· ἴσως γὰρ ἂν οὐδὲ ῥᾳδίως εὕροιτε μᾶλλον ὑμῶν δυναμένους τοῦτο ποιεῖν.

ἀλλὰ ταῦτα μὲν δή, ἔφη, ὑπάρξει, ὁ Κέβης· ὅθεν δὲ

78b"Elbette hoş gelir; nasıl gelmesin?"

"Güzel söylüyorsun," dedi.

"Öyleyse," dedi Sokrates, "kendimize şöyle bir şey sormalıyız: dağılıp gitmek denen bu hâl ne tür bir şeyin başına gelebilir, ne tür bir şey için bunun başına gelmesinden korkmak gerekir, ne tür bir şey için gerekmez? Bundan sonra da psykhē'nin bunlardan hangisi olduğunu incelemeli, buna göre de psykhē'miz için ya içimiz rahat etmeli ya da korkmalıyız, değil mi?"

"Doğru söylüyorsun," dedi.

78b

ἀπελίπομεν ἐπανέλθωμεν, εἴ σοι ἡδομένῳ ἐστίν.

ἀλλὰ μὴν ἡδομένῳ γε· πῶς γὰρ οὐ μέλλει;

καλῶς, ἔφη, λέγεις.

οὐκοῦν τοιόνδε τι, ἦ δ’ ὃς ὁ Σωκράτης, δεῖ ἡμᾶς ἀνερέσθαι ἑαυτούς, τῷ ποίῳ τινὶ ἄρα προσήκει τοῦτο τὸ πάθος πάσχειν, τὸ διασκεδάννυσθαι, καὶ ὑπὲρ τοῦ ποίου τινὸς δεδιέναι μὴ πάθῃ αὐτό, καὶ τῷ ποίῳ τινὶ ⟨οὔ⟩· καὶ μετὰ τοῦτο αὖ ἐπισκέψασθαι πότερον [ἡ] ψυχή ἐστιν, καὶ ἐκ τούτων θαρρεῖν ἢ δεδιέναι ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας ψυχῆς;

ἀληθῆ, ἔφη, λέγεις.

78c"Peki, bir araya getirilmiş olana, tabiatça bileşik olana bunun başına gelmesi, yani nasıl birleştirildiyse öyle ayrılıp dağılması yakışmaz mı? Bileşik olmayan bir şey varsa, bu akıbete uğramamak herhangi bir şeye yakışıyorsa, yalnız ona yakışır, değil mi?"

"Bana öyle geliyor," dedi Kebes.

"Her zaman aynı kalan ve hep aynı hâlde bulunan şeylerin bileşik olmayanlar, bazen öyle bazen böyle olan, hiçbir zaman aynı kalmayan şeylerin ise bileşik olanlar olması çok akla yatkın değil mi?"

"Bence de öyle."

"Öyleyse," dedi, "önceki logos'umuzda ele aldığımız şeylere dönelim.

78c

ἆρ’ οὖν τῷ μὲν συντεθέντι τε καὶ συνθέτῳ ὄντι φύσει προσήκει τοῦτο πάσχειν, διαιρεθῆναι ταύτῃ ᾗπερ συνετέθη· εἰ δέ τι τυγχάνει ὂν ἀσύνθετον, τούτῳ μόνῳ προσήκει μὴ πάσχειν ταῦτα, εἴπερ τῳ ἄλλῳ;

δοκεῖ μοι, ἔφη, οὕτως ἔχειν, ὁ Κέβης.

οὐκοῦν ἅπερ ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ καὶ ὡσαύτως ἔχει, ταῦτα μάλιστα εἰκὸς εἶναι τὰ ἀσύνθετα, τὰ δὲ ἄλλοτ’ ἄλλως καὶ μηδέποτε κατὰ ταὐτά, ταῦτα δὲ σύνθετα;

ἔμοιγε δοκεῖ οὕτως.

ἴωμεν δή, ἔφη, ἐπὶ ταὐτὰ ἐφ’ ἅπερ ἐν τῷ ἔμπροσθεν

78d"Sorup cevaplarken varlığının logos'unu verdiğimiz o ousia'nın kendisi her zaman aynı hâlde mi kalır, yoksa bazen öyle bazen böyle mi olur? Eşitin kendisi, güzelin kendisi, her bir şeyin kendisi, yani ‘ne ise o olan’, varolan, en ufak bir değişmeyi kabul eder mi hiç? Yoksa bunların her biri, ne ise o olarak, tek biçimli ve kendi başına, kendi kendine olduğundan hep aynı hâlde ve aynı şekilde kalır da hiçbir zaman, hiçbir yönden, hiçbir surette en küçük bir başkalaşmaya uğramaz mı?"

"Aynı hâlde ve aynı şekilde kalması zorunludur, Sokrates," dedi Kebes.

"Ya o çok sayıdaki güzel şeyler, mesela insanlar, atlar, elbiseler ya da bu türden başka şeyler; ya da eşit şeyler ve genel olarak o ötekilerle aynı adı taşıyan bütün şeyler? Bunlar aynı mı kalır, yoksa o ötekilerin tam tersine, ne kendileriyle ne de birbirleriyle, neredeyse hiçbir zaman, hiçbir bakımdan aynı kalmazlar mı?"

78d

λόγῳ. αὐτὴ ἡ οὐσία ἧς λόγον δίδομεν τοῦ εἶναι καὶ ἐρωτῶντες καὶ ἀποκρινόμενοι, πότερον ὡσαύτως ἀεὶ ἔχει κατὰ ταὐτὰ ἢ ἄλλοτ’ ἄλλως; αὐτὸ τὸ ἴσον, αὐτὸ τὸ καλόν, αὐτὸ ἕκαστον ὃ ἔστιν, τὸ ὄν, μή ποτε μεταβολὴν καὶ ἡντινοῦν ἐνδέχεται; ἢ ἀεὶ αὐτῶν ἕκαστον ὃ ἔστι, μονοειδὲς ὂν αὐτὸ καθ’ αὑτό, ὡσαύτως κατὰ ταὐτὰ ἔχει καὶ οὐδέποτε οὐδαμῇ οὐδαμῶς ἀλλοίωσιν οὐδεμίαν ἐνδέχεται;

ὡσαύτως, ἔφη, ἀνάγκη, ὁ Κέβης, κατὰ ταὐτὰ ἔχειν, ὦ Σώκρατες.

τί δὲ τῶν πολλῶν καλῶν, οἷον ἀνθρώπων ἢ ἵππων ἢ

78e"Bunlar da dediğin gibidir," dedi Kebes; "hiçbir zaman aynı hâlde kalmazlar."

78e

ἱματίων ἢ ἄλλων ὡντινωνοῦν τοιούτων, ἢ ἴσων [ἢ καλῶν] ἢ πάντων τῶν ἐκείνοις ὁμωνύμων; ἆρα κατὰ ταὐτὰ ἔχει, ἢ πᾶν τοὐναντίον ἐκείνοις οὔτε αὐτὰ αὑτοῖς οὔτε ἀλλήλοις οὐδέποτε ὡς ἔπος εἰπεῖν οὐδαμῶς κατὰ ταὐτά;

οὕτως αὖ, ἔφη ὁ Κέβης, ταῦτα· οὐδέποτε ὡσαύτως ἔχει.

ΦΑΙΔ.

79a"Peki, bunlara dokunabilir, onları görebilir, öteki hislerle de duyabilirsin; oysa aynı kalan şeyleri düşüncenin akıl yürütmesinden başka hiçbir şeyle kavrayamazsın. Bu tür şeyler görünmezdir, gözle görülmezler, değil mi?"

"Tamamen doğru söylüyorsun," dedi.

"İstersen," dedi, "varolanların iki türünü (eidos) koyalım: biri görülür olan, öbürü görünmez olan."

"Koyalım," dedi.

"Görünmez olan her zaman aynı kalır, görülür olan ise hiçbir zaman aynı kalmaz."

"Bunu da koyalım," dedi.

79a

οὐκοῦν τούτων μὲν κἂν ἅψαιο κἂν ἴδοις κἂν ταῖς ἄλλαις αἰσθήσεσιν αἴσθοιο, τῶν δὲ κατὰ ταὐτὰ ἐχόντων οὐκ ἔστιν ὅτῳ ποτ’ ἂν ἄλλῳ ἐπιλάβοιο ἢ τῷ τῆς διανοίας λογισμῷ, ἀλλ’ ἔστιν ἀιδῆ τὰ τοιαῦτα καὶ οὐχ ὁρατά;

παντάπασιν, ἔφη, ἀληθῆ λέγεις.

θῶμεν οὖν βούλει, ἔφη, δύο εἴδη τῶν ὄντων, τὸ μὲν ὁρατόν, τὸ δὲ ἀιδές;

θῶμεν, ἔφη.

καὶ τὸ μὲν ἀιδὲς ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ ἔχον, τὸ δὲ ὁρατὸν μηδέποτε κατὰ ταὐτά;

καὶ τοῦτο, ἔφη, θῶμεν.

79b"Haydi bakalım," dedi, "bizim bir yanımız beden, öbür yanımız psykhē değil mi?"

"Başka bir şey değil," dedi.

"Peki, beden bu iki türden hangisine daha çok benzer, hangisiyle daha akrabadır diyelim?"

"Bu herkesçe apaçık," dedi: "görülür olana."

"Ya psykhē? Görülür müdür, görünmez mi?"

"İnsanlarca görülmez elbette, Sokrates," dedi.

"Ama biz görülür olanla olmayanı insan tabiatına göre söylüyorduk; yoksa sence başka bir tabiata göre mi?"

"İnsan tabiatına göre."

"Öyleyse psykhē için ne diyoruz? Görülür mü, görülmez mi?"

"Görülmez."

"Demek görünmez?"

"Evet."

"Öyleyse psykhē görünmeze bedenden daha çok benzer, beden de görülüre."

79b

φέρε δή, ἦ δ’ ὅς, ἄλλο τι ἡμῶν αὐτῶν τὸ μὲν σῶμά ἐστι, τὸ δὲ ψυχή;

οὐδὲν ἄλλο, ἔφη.

ποτέρῳ οὖν ὁμοιότερον τῷ εἴδει φαμὲν ἂν εἶναι καὶ συγγενέστερον τὸ σῶμα;

παντί, ἔφη, τοῦτό γε δῆλον, ὅτι τῷ ὁρατῷ.

τί δὲ ἡ ψυχή; ὁρατὸν ἢ ἀιδές;

οὐχ ὑπ’ ἀνθρώπων γε, ὦ Σώκρατες, ἔφη.

ἀλλὰ μὴν ἡμεῖς γε τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ μὴ τῇ τῶν ἀνθρώπων φύσει ἐλέγομεν· ἢ ἄλλῃ τινὶ οἴει;

τῇ τῶν ἀνθρώπων.

τί οὖν περὶ ψυχῆς λέγομεν; ὁρατὸν ἢ ἀόρατον εἶναι;

οὐχ ὁρατόν.

ἀιδὲς ἄρα;

ναί.

ὁμοιότερον ἄρα ψυχὴ σώματός ἐστιν τῷ ἀιδεῖ, τὸ δὲ τῷ ὁρατῷ.

79c"Kesinlikle öyle, Sokrates."

"Hani bir süre önce şunu da söylüyorduk: psykhē bir şeyi incelemek için bedeni de kullandığında, ister görerek ister işiterek ister başka bir his yoluyla (çünkü beden yoluyla incelemek, his yoluyla incelemek demektir), o zaman beden onu hiçbir zaman aynı kalmayan şeylere doğru sürükler; o da böyle şeylerle temas ettiği için yolunu şaşırır, bulanır ve sarhoş gibi başı döner, değil mi?"

"Elbette."

79c

πᾶσα ἀνάγκη, ὦ Σώκρατες.

οὐκοῦν καὶ τόδε πάλαι ἐλέγομεν, ὅτι ἡ ψυχή, ὅταν μὲν τῷ σώματι προσχρῆται εἰς τὸ σκοπεῖν τι ἢ διὰ τοῦ ὁρᾶν ἢ διὰ τοῦ ἀκούειν ἢ δι’ ἄλλης τινὸς αἰσθήσεως — τοῦτο γάρ ἐστιν τὸ διὰ τοῦ σώματος, τὸ δι’ αἰσθήσεως σκοπεῖν τι — τότε μὲν ἕλκεται ὑπὸ τοῦ σώματος εἰς τὰ οὐδέποτε κατὰ ταὐτὰ ἔχοντα, καὶ αὐτὴ πλανᾶται καὶ ταράττεται καὶ εἰλιγγιᾷ ὥσπερ μεθύουσα, ἅτε τοιούτων ἐφαπτομένη;

πάνυ γε.

79d"Ama kendi kendine incelediğinde oraya, saf olana, her zaman var olana, ölümsüz olana ve hep aynı hâlde kalana gider. Onunla akraba olduğundan, kendi kendine kalabildiği ve buna imkân bulduğu her seferinde hep onunla birlikte olur; böylece yolunu şaşırmaktan kurtulur ve o şeylerle temas ettiği için onların yanında hep aynı hâlde kalır. Psykhē'nin bu hâline de phronēsis denir, değil mi?"

"Çok güzel ve doğru söylüyorsun, Sokrates," dedi.

"Öyleyse hem daha önce hem de şimdi söylenenlere bakınca, sence psykhē bu iki türden hangisine daha çok benziyor, hangisiyle daha akraba?"

79d

ὅταν δέ γε αὐτὴ καθ’ αὑτὴν σκοπῇ, ἐκεῖσε οἴχεται εἰς τὸ καθαρόν τε καὶ ἀεὶ ὂν καὶ ἀθάνατον καὶ ὡσαύτως ἔχον, καὶ ὡς συγγενὴς οὖσα αὐτοῦ ἀεὶ μετ’ ἐκείνου τε γίγνεται, ὅτανπερ αὐτὴ καθ᾽ αὑτὴν γένηται καὶ ἐξῇ αὐτῇ, καὶ πέπαυταί τε τοῦ πλάνου καὶ περὶ ἐκεῖνα ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ ὡσαύτως ἔχει, ἅτε τοιούτων ἐφαπτομένη· καὶ τοῦτο αὐτῆς τὸ πάθημα φρόνησις κέκληται;

παντάπασιν, ἔφη, καλῶς καὶ ἀληθῆ λέγεις, ὦ Σώκρατες.

ποτέρῳ οὖν αὖ σοι δοκεῖ τῷ εἴδει καὶ ἐκ τῶν πρόσθεν καὶ ἐκ

79e"Bence, Sokrates," dedi, "bu yoldan ilerleyen bir incelemeden sonra herkes, en kıt anlayışlı kişi bile, psykhē'nin her bakımdan, bütünüyle, hep aynı hâlde kalana, öyle kalmayandan daha çok benzediğini kabul eder."

"Ya beden?"

"Öbürüne."

"Şimdi bir de şu yönden bak: psykhē ile beden bir aradayken tabiat bedene kul olmayı ve yönetilmeyi, psykhē'ye ise yönetmeyi ve efendilik etmeyi buyurur.

79e

τῶν νῦν λεγομένων ψυχὴ ὁμοιότερον εἶναι καὶ συγγενέστερον;

πᾶς ἄν μοι δοκεῖ, ἦ δ’ ὅς, συγχωρῆσαι, ὦ Σώκρατες, ἐκ ταύτης τῆς μεθόδου, καὶ ὁ δυσμαθέστατος, ὅτι ὅλῳ καὶ παντὶ ὁμοιότερόν ἐστι ψυχὴ τῷ ἀεὶ ὡσαύτως ἔχοντι μᾶλλον ἢ τῷ μή.

τί δὲ τὸ σῶμα;

τῷ ἑτέρῳ.

ΦΑΙΔ.

ὅρα δὴ καὶ τῇδε ὅτι ἐπειδὰν ἐν τῷ αὐτῷ ὦσι ψυχὴ καὶ

80a"Bu bakımdan da sence hangisi ilâhî olana, hangisi ölümlü olana benziyor? Yoksa sana öyle gelmiyor mu: ilâhî olan tabiatça yönetmeye ve önderlik etmeye, ölümlü olan ise yönetilmeye ve kul olmaya yatkındır?"

"Bana öyle geliyor."

"Peki, psykhē hangisine benziyor?"

"Besbelli, Sokrates: psykhē ilâhî olana, beden de ölümlü olana."

"Şimdi bir bak bakalım, Kebes," dedi, "bütün söylediklerimizden şu sonuç çıkmıyor mu? Psykhē ilâhî, ölümsüz, düşünülür, tek biçimli, çözülmez olana ve hep kendisiyle aynı, aynı hâlde kalana en çok benzer; beden ise insanî, ölümlü, çok biçimli, düşünülür olmayan, çözülebilir olana ve hiçbir zaman kendisiyle aynı kalmayana en çok benzer.

80a

σῶμα, τῷ μὲν δουλεύειν καὶ ἄρχεσθαι ἡ φύσις προστάττει, τῇ δὲ ἄρχειν καὶ δεσπόζειν· καὶ κατὰ ταῦτα αὖ πότερόν σοι δοκεῖ ὅμοιον τῷ θείῳ εἶναι καὶ πότερον τῷ θνητῷ; ἢ οὐ δοκεῖ σοι τὸ μὲν θεῖον οἷον ἄρχειν τε καὶ ἡγεμονεύειν πεφυκέναι, τὸ δὲ θνητὸν ἄρχεσθαί τε καὶ δουλεύειν;

ἔμοιγε.

ποτέρῳ οὖν ἡ ψυχὴ ἔοικεν;

δῆλα δή, ὦ Σώκρατες, ὅτι ἡ μὲν ψυχὴ τῷ θείῳ, τὸ δὲ σῶμα τῷ θνητῷ.

σκόπει δή, ἔφη, ὦ Κέβης, εἰ ἐκ πάντων τῶν εἰρημένων

80b"Buna karşı, işin böyle olmadığını gösterecek başka bir şey söyleyebilir miyiz, Kebes, dostum?"

"Söyleyemeyiz."

"Peki? Durum böyle olunca bedene çabucak çözülmek, psykhē'ye ise büsbütün çözülmez olmak ya da buna yakın bir hâlde bulunmak yakışmaz mı?"

80b

τάδε ἡμῖν συμβαίνει, τῷ μὲν θείῳ καὶ ἀθανάτῳ καὶ νοητῷ καὶ μονοειδεῖ καὶ ἀδιαλύτῳ καὶ ἀεὶ ὡσαύτως κατὰ ταὐτὰ ἔχοντι ἑαυτῷ ὁμοιότατον εἶναι ψυχή, τῷ δὲ ἀνθρωπίνῳ καὶ θνητῷ καὶ πολυειδεῖ καὶ ἀνοήτῳ καὶ διαλυτῷ καὶ μηδέποτε κατὰ ταὐτὰ ἔχοντι ἑαυτῷ ὁμοιότατον αὖ εἶναι σῶμα. ἔχομέν τι παρὰ ταῦτα ἄλλο λέγειν, ὦ φίλε Κέβης, ᾗ οὐχ οὕτως ἔχει;

οὐκ ἔχομεν.

τί οὖν; τούτων οὕτως ἐχόντων ἆρ’ οὐχὶ σώματι μὲν ταχὺ διαλύεσθαι προσήκει, ψυχῇ δὲ αὖ τὸ παράπαν ἀδιαλύτῳ εἶναι ἢ ἐγγύς τι τούτου;

80c"Nasıl yakışmasın?"

"Şunu düşün," dedi: "insan ölünce onun görülür kısmı olan beden, görülür bir yerde yatan ve ceset dediğimiz şey, çözülmek, ufalanıp dağılmak, buharlaşıp gitmek kendisine yakıştığı hâlde bunların hiçbirine hemen uğramaz; tersine epey uzun bir süre olduğu gibi kalır. Hele biri bedeni güzel bir hâldeyken ve elverişli bir mevsimde ölmüşse, çok daha uzun süre. Çünkü beden büzülüp tahnit edilince, Mısır'da tahnit edilenler gibi, hemen hemen bütünüyle, akıl almaz uzunlukta bir süre bozulmadan kalır; bedenin bazı kısımları ise, kemikler, sinirler ve bu türden her şey, beden çürüse bile, deyim yerindeyse ölümsüzdür. Öyle değil mi?"

80c

πῶς γὰρ οὔ;

ἐννοεῖς οὖν, ἔφη, ἐπειδὰν ἀποθάνῃ ὁ ἄνθρωπος, τὸ μὲν ὁρατὸν αὐτοῦ, τὸ σῶμα, καὶ ἐν ὁρατῷ κείμενον, ὃ δὴ νεκρὸν καλοῦμεν, ᾧ προσήκει διαλύεσθαι καὶ διαπίπτειν καὶ διαπνεῖσθαι, οὐκ εὐθὺς τούτων οὐδὲν πέπονθεν, ἀλλ᾽ ἐπιεικῶς συχνὸν ἐπιμένει χρόνον, ἐὰν μέν τις καὶ χαριέντως ἔχων τὸ σῶμα τελευτήσῃ καὶ ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ, καὶ πάνυ μάλα· συμπεσὸν γὰρ τὸ σῶμα καὶ ταριχευθέν, ὥσπερ οἱ ἐν Αἰγύπτῳ ταριχευθέντες, ὀλίγου ὅλον μένει ἀμήχανον ὅσον χρόνον,

80d"Evet."

"Ya psykhē, o görünmez olan? O, kendisi gibi soylu, saf ve görünmez başka bir yere, gerçek anlamıyla ‘Görünmez’ olana, Hades'e, iyi ve phronēsis sahibi tanrının yanına gider; tanrı dilerse benim psykhē'm de birazdan oraya gidecek. İşte böyle olan, tabiatı böyle olan bu psykhē'miz, çoğu insanın dediği gibi, bedenden ayrılır ayrılmaz savrulup dağılır ve yok mu olur?

80d

ἔνια δὲ μέρη τοῦ σώματος, καὶ ἂν σαπῇ, ὀστᾶ τε καὶ νεῦρα καὶ τὰ τοιαῦτα πάντα, ὅμως ὡς ἔπος εἰπεῖν ἀθάνατά ἐστιν· ἢ οὔ;

ναί.

ἡ δὲ ψυχὴ ἄρα, τὸ ἀιδές, τὸ εἰς τοιοῦτον τόπον ἕτερον οἰχόμενον γενναῖον καὶ καθαρὸν καὶ ἀιδῆ, εἰς Ἅιδου ὡς ἀληθῶς, παρὰ τὸν ἀγαθὸν καὶ φρόνιμον θεόν, οἷ, ἂν θεὸς θέλῃ, αὐτίκα καὶ τῇ ἐμῇ ψυχῇ ἰτέον, αὕτη δὲ δὴ ἡμῖν ἡ τοιαύτη καὶ οὕτω πεφυκυῖα ἀπαλλαττομένη τοῦ σώματος εὐθὺς διαπεφύσηται καὶ ἀπόλωλεν, ὥς φασιν οἱ πολλοὶ

80e"Hiç de değil, dostlarım Kebes ve Simmias! Durum daha çok şöyledir: psykhē saf olarak ayrılırsa bedenden hiçbir şeyi peşinden sürüklemez; çünkü hayattayken onunla isteyerek hiçbir ortaklığa girmemiş, tersine ondan kaçmış ve kendi içine toplanmıştır, çünkü hep bunun alıştırmasını yapmıştır. Bu da doğru yoldan felsefe yapmaktan, gerçekten de gönül rahatlığıyla ölmenin alıştırmasını yapmaktan başka bir şey değildir. Yoksa bu, ölüm alıştırması olmaz mı?"

80e

ἄνθρωποι; πολλοῦ γε δεῖ, ὦ φίλε Κέβης τε καὶ Σιμμία, ἀλλὰ πολλῷ μᾶλλον ὧδ’ ἔχει· ἐὰν μὲν καθαρὰ ἀπαλλάττηται, μηδὲν τοῦ σώματος συνεφέλκουσα, ἅτε οὐδὲν κοινωνοῦσα αὐτῷ ἐν τῷ βίῳ ἑκοῦσα εἶναι, ἀλλὰ φεύγουσα αὐτὸ καὶ συνηθροισμένη αὐτὴ εἰς ἑαυτήν, ἅτε μελετῶσα ἀεὶ τοῦτο — τὸ δὲ οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἢ ὀρθῶς φιλοσοφοῦσα καὶ τῷ ὄντι

81a"Tamamen öyle."

"Demek ki bu hâldeki psykhē kendine benzeyene, görünmeze, ilâhî, ölümsüz ve phronēsis sahibi olana gider. Oraya varınca mesut olmak ona nasip olur: yolunu kaybetmekten, akılsızlıktan, korkulardan, vahşi tutkulardan ve öteki insanî kötülüklerden kurtulmuştur; sırra ermişler için söylendiği gibi, geri kalan bütün zamanı gerçekten tanrılarla birlikte geçirir. Böyle mi diyelim, Kebes, yoksa başka türlü mü?"

"Zeus hakkı için, böyle," dedi Kebes.

81a

τεθνάναι μελετῶσα ῥᾳδίως· ἢ οὐ τοῦτ’ ἂν εἴη μελέτη θανάτου;

ΦΑΙΔ.

παντάπασί γε.

οὐκοῦν οὕτω μὲν ἔχουσα εἰς τὸ ὅμοιον αὐτῇ τὸ ἀιδὲς ἀπέρχεται, τὸ θεῖόν τε καὶ ἀθάνατον καὶ φρόνιμον, οἷ ἀφικομένῃ ὑπάρχει αὐτῇ εὐδαίμονι εἶναι, πλάνης καὶ ἀνοίας καὶ φόβων καὶ ἀγρίων ἐρώτων καὶ τῶν ἄλλων κακῶν τῶν ἀνθρωπείων ἀπηλλαγμένῃ, ὥσπερ δὲ λέγεται κατὰ τῶν μεμυημένων, ὡς ἀληθῶς τὸν λοιπὸν χρόνον μετὰ θεῶν διάγουσα; οὕτω φῶμεν, ὦ Κέβης, ἢ ἄλλως;

οὕτω νὴ Δία, ἔφη ὁ Κέβης.

81b"Ama psykhē bedenden kirlenmiş ve arınmamış olarak ayrılıyorsa, sanırım durum başkadır. Çünkü hep bedenle bir arada yaşamış, ona hizmet etmiş, onu sevmiş, onun büyüsüne, arzuların ve hazların büyüsüne kapılmıştır; öyle ki dokunulabilen, görülebilen, içilip yenebilen ve aşk zevki için kullanılabilen bedensel şeyden başka hiçbir şeyi hakiki saymaz olmuştur. Gözlere karanlık ve görünmez gelen, ama düşünülür olan ve felsefeyle kavranabilen şeyden ise nefret etmeye, ondan ürküp kaçmaya alışmıştır. Böyle bir hâldeki psykhē'nin bedenden kendi kendine ve katışıksız olarak ayrılacağını mı sanıyorsun?"

81b

ἐὰν δέ γε οἶμαι μεμιασμένη καὶ ἀκάθαρτος τοῦ σώματος ἀπαλλάττηται, ἅτε τῷ σώματι ἀεὶ συνοῦσα καὶ τοῦτο θεραπεύουσα καὶ ἐρῶσα καὶ γοητευομένη ὑπ’ αὐτοῦ ὑπό τε τῶν ἐπιθυμιῶν καὶ ἡδονῶν, ὥστε μηδὲν ἄλλο δοκεῖν εἶναι ἀληθὲς ἀλλ’ ἢ τὸ σωματοειδές, οὗ τις ἂν ἅψαιτο καὶ ἴδοι καὶ πίοι καὶ φάγοι καὶ πρὸς τὰ ἀφροδίσια χρήσαιτο, τὸ δὲ τοῖς ὄμμασι σκοτῶδες καὶ ἀιδές, νοητὸν δὲ καὶ φιλοσοφίᾳ αἱρετόν, τοῦτο δὲ εἰθισμένη μισεῖν τε καὶ τρέμειν καὶ φεύγειν, οὕτω

81c"Hiçbir şekilde," dedi.

"Tersine, sanırım bedensel olanla iç içe geçmiş olarak ayrılır; bedenle düşüp kalkmak, ona yoldaşlık etmek, hep onunla bir arada bulunmak ve bunun çokça alıştırmasını yapmak bu bedensel olanı onun tabiatına işlemiştir, değil mi?"

"Elbette."

"Bunun da ağır, yüklü, topraksı ve görülür bir şey olduğunu düşünmek gerekir, dostum. Böyle bir psykhē onu taşıdığından ağırlaşır ve görünmezden, yani Hades'ten korktuğu için yeniden görülür yere çekilir; söylendiğine göre anıtların ve mezarların çevresinde dolaşıp durur. Zaten oralarda psykhē'lere ait gölgemsi bazı hayaletler görülmüştür: saf olarak serbest kalmamış, görülür olandan pay alan böyle psykhē'lerin ortaya çıkardığı görüntülerdir bunlar, görülmelerinin sebebi de budur."

81c

δὴ ἔχουσαν οἴει ψυχὴν αὐτὴν καθ’ αὑτὴν εἰλικρινῆ ἀπαλλάξεσθαι;

οὐδ’ ὁπωστιοῦν, ἔφη.

ἀλλὰ [καὶ] διειλημμένην γε οἶμαι ὑπὸ τοῦ σωματοειδοῦς, ὃ αὐτῇ ἡ ὁμιλία τε καὶ συνουσία τοῦ σώματος διὰ τὸ ἀεὶ συνεῖναι καὶ διὰ τὴν πολλὴν μελέτην ἐνεποίησε σύμφυτον;

πάνυ γε.

ἐμβριθὲς δέ γε, ὦ φίλε, τοῦτο οἴεσθαι χρὴ εἶναι καὶ βαρὺ καὶ γεῶδες καὶ ὁρατόν· ὃ δὴ καὶ ἔχουσα ἡ τοιαύτη ψυχὴ βαρύνεταί τε καὶ ἕλκεται πάλιν εἰς τὸν ὁρατὸν τόπον φόβῳ τοῦ ἀιδοῦς τε καὶ Ἅιδου, ὥσπερ λέγεται, περὶ τὰ

81d"Akla yatkın, Sokrates."

"Elbette akla yatkın, Kebes. Hem bunlar iyilerin psykhē'leri değil, kötülerinkidir; önceki kötü yaşayışlarının cezasını ödeyerek böyle yerlerde dolaşmaya mecbur kalırlar. Peşlerinden ayrılmayan bedensel olanın arzusuyla yeniden bir bedene bağlanıncaya kadar da dolaşıp dururlar.

81d

μνήματά τε καὶ τοὺς τάφους κυλινδουμένη, περὶ ἃ δὴ καὶ ὤφθη ἄττα ψυχῶν σκιοειδῆ φαντάσματα, οἷα παρέχονται αἱ τοιαῦται ψυχαὶ εἴδωλα, αἱ μὴ καθαρῶς ἀπολυθεῖσαι ἀλλὰ τοῦ ὁρατοῦ μετέχουσαι, διὸ καὶ ὁρῶνται.

εἰκός γε, ὦ Σώκρατες.

εἰκὸς μέντοι, ὦ Κέβης· καὶ οὔ τί γε τὰς τῶν ἀγαθῶν αὐτὰς εἶναι, ἀλλὰ τὰς τῶν φαύλων, αἳ περὶ τὰ τοιαῦτα ἀναγκάζονται πλανᾶσθαι δίκην τίνουσαι τῆς προτέρας τροφῆς κακῆς οὔσης. καὶ μέχρι γε τούτου πλανῶνται, ἕως ἂν τῇ

81e"Bağlandıklarında da, beklenebileceği gibi, hayattayken hangi huylara alışmışlarsa o türden yaratılışlara bağlanırlar."

"Ne türden yaratılışlardan söz ediyorsun, Sokrates?"

"Mesela oburluğa, taşkınlığa ve içkiye alışmış, bunlardan hiç sakınmamış olanların eşek soylarına ve bu türden hayvanlara girmesi akla yatkındır. Yoksa sen öyle düşünmüyor musun?"

81e

τοῦ συνεπακολουθοῦντος, τοῦ σωματοειδοῦς, ἐπιθυμίᾳ πάλιν ἐνδεθῶσιν εἰς σῶμα· ἐνδοῦνται δέ, ὥσπερ εἰκός, εἰς τοιαῦτα ἤθη ὁποῖ’ ἄττ’ ἂν καὶ μεμελετηκυῖαι τύχωσιν ἐν τῷ βίῳ.

τὰ ποῖα δὴ ταῦτα λέγεις, ὦ Σώκρατες;

οἷον τοὺς μὲν γαστριμαργίας τε καὶ ὕβρεις καὶ φιλοποσίας μεμελετηκότας καὶ μὴ διηυλαβημένους εἰς τὰ τῶν ὄνων γένη

82a"Söylediğin çok akla yatkın."

"Adaletsizliği, tiranlığı ve yağmacılığı her şeyden üstün tutmuş olanlar da kurtların, şahinlerin ve çaylakların soylarına girer. Yoksa böyle psykhē'lerin başka nereye gittiğini söyleyebiliriz?"

"Şüphesiz," dedi Kebes, "böyle soylara."

"Öyleyse," dedi, "ötekilerin her birinin de kendi alıştırmasına benzer yere gideceği açık, değil mi?"

"Açık elbette," dedi, "nasıl olmasın?"

"Bunlar arasında en mesut olanlar ve en iyi yere gidenler de, itidal ve adalet dedikleri halk ve vatandaşlık aretē'sine, yani felsefe ve nous olmadan alışkanlık ve alıştırmayla edinilen aretē'ye kendini vermiş olanlar değil mi?"

82a

καὶ τῶν τοιούτων θηρίων εἰκὸς ἐνδύεσθαι.

ΦΑΙΔ. ἢ οὐκ οἴει;

πάνυ μὲν οὖν εἰκὸς λέγεις.

τοὺς δέ γε ἀδικίας τε καὶ τυραννίδας καὶ ἁρπαγὰς προτετιμηκότας εἰς τὰ τῶν λύκων τε καὶ ἱεράκων καὶ ἰκτίνων γένη· ἢ ποῖ ἂν ἄλλοσέ φαμεν τὰς τοιαύτας ἰέναι;

ἀμέλει, ἔφη ὁ Κέβης, εἰς τὰ τοιαῦτα.

οὐκοῦν, ἦ δ’ ὅς, δῆλα δὴ καὶ τἆλλα ᾗ ἂν ἕκαστα ἴοι κατὰ τὰς αὐτῶν ὁμοιότητας τῆς μελέτης;

δῆλον δή, ἔφη· πῶς δ’ οὔ;

οὐκοῦν εὐδαιμονέστατοι, ἔφη, καὶ τούτων εἰσὶ καὶ εἰς βέλτιστον τόπον ἰόντες οἱ τὴν δημοτικὴν καὶ πολιτικὴν

82b"Bunlar nasıl en mesut oluyor?"

"Çünkü bunların yeniden böyle toplum hâlinde yaşayan, uysal bir soya, belki arıların, eşekarılarının ya da karıncaların soyuna, hatta yine insan soyuna varmaları ve onlardan ölçülü insanlar çıkması akla yatkındır."

"Akla yatkın."

"Ama tanrıların soyuna, felsefe yapmamış ve büsbütün arınmış olarak gitmemiş hiç kimsenin varması caiz değildir; oraya yalnız öğrenmeyi seven varabilir.

82b

ἀρετὴν ἐπιτετηδευκότες, ἣν δὴ καλοῦσι σωφροσύνην τε καὶ δικαιοσύνην, ἐξ ἔθους τε καὶ μελέτης γεγονυῖαν ἄνευ φιλοσοφίας τε καὶ νοῦ;

πῇ δὴ οὗτοι εὐδαιμονέστατοι;

ὅτι τούτους εἰκός ἐστιν εἰς τοιοῦτον πάλιν ἀφικνεῖσθαι πολιτικὸν καὶ ἥμερον γένος, ἤ που μελιττῶν ἢ σφηκῶν ἢ μυρμήκων, καὶ εἰς ταὐτόν γε πάλιν τὸ ἀνθρώπινον γένος, καὶ γίγνεσθαι ἐξ αὐτῶν ἄνδρας μετρίους.

εἰκός.

εἰς δέ γε θεῶν γένος μὴ φιλοσοφήσαντι καὶ παντελῶς

82c"İşte bu yüzden, dostlarım Simmias ve Kebes, doğru anlamda filozof olanlar bedenden gelen bütün arzulardan uzak durur, direnir ve kendilerini onlara teslim etmezler. Bunu, çoğunluk ve para düşkünleri gibi, evlerinin barklarının batmasından ve yoksulluktan korktukları için yapmazlar; makam ve şan düşkünleri gibi, kötülüğün getireceği itibarsızlıktan ve kötü şöhretten çekindikleri için de uzak durmazlar."

"Bu onlara yakışmazdı zaten, Sokrates," dedi Kebes.

82c

καθαρῷ ἀπιόντι οὐ θέμις ἀφικνεῖσθαι ἀλλ’ ἢ τῷ φιλομαθεῖ. ἀλλὰ τούτων ἕνεκα, ὦ ἑταῖρε Σιμμία τε καὶ Κέβης, οἱ ὀρθῶς φιλόσοφοι ἀπέχονται τῶν κατὰ τὸ σῶμα ἐπιθυμιῶν ἁπασῶν καὶ καρτεροῦσι καὶ οὐ παραδιδόασιν αὐταῖς ἑαυτούς, οὔ τι οἰκοφθορίαν τε καὶ πενίαν φοβούμενοι, ὥσπερ οἱ πολλοὶ καὶ φιλοχρήματοι· οὐδὲ αὖ ἀτιμίαν τε καὶ ἀδοξίαν μοχθηρίας δεδιότες, ὥσπερ οἱ φίλαρχοί τε καὶ φιλότιμοι, ἔπειτα ἀπέχονται αὐτῶν.

οὐ γὰρ ἂν πρέποι, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ὁ Κέβης.

82d"Zeus hakkı için, hayır, yakışmazdı," dedi. "İşte bu yüzden, Kebes, kendi psykhē'lerine biraz olsun önem veren, hayatlarını bedeni biçimlendirmeye adamayanlar bütün bu insanlara sırt çevirir; nereye gittiğini bilmeyen o kimselerle aynı yolu tutmazlar. Felsefeye, onun çözüp kurtarmasına ve arındırmasına karşı gelmemek gerektiğine inanarak bu yöne dönerler; felsefenin izinden, onun yol gösterdiği yerden giderler."

"Nasıl, Sokrates?"

"Söyleyeyim," dedi. "Öğrenmeyi sevenler şunu bilirler: felsefe onların psykhē'sini eline aldığında onu bedenin içine düpedüz bağlanmış, ona yapışmış bulur. Psykhē varolanları kendi kendine değil, sanki bir zindanın içinden bakar gibi beden aracılığıyla incelemeye mecbur kalmış, koyu bir bilgisizlik içinde yuvarlanıp durmaktadır. Felsefe bu zindanın korkunç ustalığını da görür: zindan arzu sayesinde ayakta durmaktadır, öyle ki bağlanmış olanın kendisi bağlanmasına en çok yardım eden olur.

82d

οὐ μέντοι μὰ Δία, ἦ δ’ ὅς. τοιγάρτοι τούτοις μὲν ἅπασιν, ὦ Κέβης, ἐκεῖνοι οἷς τι μέλει τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς ἀλλὰ μὴ σώματι πλάττοντες ζῶσι, χαίρειν εἰπόντες, οὐ κατὰ ταὐτὰ πορεύονται αὐτοῖς ὡς οὐκ εἰδόσιν ὅπῃ ἔρχονται, αὐτοὶ δὲ ἡγούμενοι οὐ δεῖν ἐναντία τῇ φιλοσοφίᾳ πράττειν καὶ τῇ ἐκείνης λύσει τε καὶ καθαρμῷ ταύτῃ δὴ τρέπονται ἐκείνῃ ἑπόμενοι, ᾗ ἐκείνη ὑφηγεῖται.

πῶς, ὦ Σώκρατες;

ἐγὼ ἐρῶ, ἔφη. γιγνώσκουσι γάρ, ἦ δ᾽ ὅς, οἱ φιλομαθεῖς

82e

ὅτι παραλαβοῦσα αὐτῶν τὴν ψυχὴν ἡ φιλοσοφία ἀτεχνῶς διαδεδεμένην ἐν τῷ σώματι καὶ προσκεκολλημένην, ἀναγκαζομένην δὲ ὥσπερ διὰ εἱργμοῦ διὰ τούτου σκοπεῖσθαι τὰ ὄντα ἀλλὰ μὴ αὐτὴν δι’ αὑτῆς, καὶ ἐν πάσῃ ἀμαθίᾳ κυλινδουμένην, καὶ τοῦ εἱργμοῦ τὴν δεινότητα κατιδοῦσα ὅτι δι’ ἐπιθυμίας ἐστίν, ὡς ἂν μάλιστα αὐτὸς ὁ δεδεμένος συλλήπτωρ

83a"Diyordum ya, öğrenmeyi sevenler bilirler: felsefe psykhē'lerini bu hâlde eline alınca onu yavaş yavaş yatıştırır ve çözüp kurtarmaya girişir. Gözler yoluyla yapılan incelemenin aldanışla dolu olduğunu, kulaklar ve öteki hisler yoluyla yapılanın da öyle olduğunu ona gösterir; zorunlu olmadıkça bunları kullanmaktan çekilmeye ikna eder; kendi içine toplanıp derlenmesini öğütler. Kendinden başka hiçbir şeye güvenmemesini, varolanlardan kendi başına olan bir şeyi kendisi, kendi başına düşündüğünde yalnız kendine güvenmesini; başka şeyler aracılığıyla incelediği, başka başka şeylerde başka türlü olan hiçbir şeyi ise hakiki saymamasını söyler. Böyle şeyler duyulur ve görülürdür; psykhē'nin kendisinin gördüğü ise düşünülür ve görünmezdir.

83a

εἴη τοῦ δεδέσθαι,

ΦΑΙΔ. — ὅπερ οὖν λέγω, γιγνώσκουσιν οἱ φιλομαθεῖς ὅτι οὕτω παραλαβοῦσα ἡ φιλοσοφία ἔχουσαν αὐτῶν τὴν ψυχὴν ἠρέμα παραμυθεῖται καὶ λύειν ἐπιχειρεῖ, ἐνδεικνυμένη ὅτι ἀπάτης μὲν μεστὴ ἡ διὰ τῶν ὀμμάτων σκέψις, ἀπάτης δὲ ἡ διὰ τῶν ὤτων καὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων, πείθουσα δὲ ἐκ τούτων μὲν ἀναχωρεῖν, ὅσον μὴ ἀνάγκη αὐτοῖς χρῆσθαι, αὐτὴν δὲ εἰς αὑτὴν συλλέγεσθαι καὶ ἁθροίζεσθαι παρακελευομένη, πιστεύειν δὲ μηδενὶ ἄλλῳ ἀλλ’

83b"Gerçekten filozof olan kişinin psykhē'si bu kurtuluşa karşı koymaması gerektiğini düşündüğü için hazlardan, arzulardan ve acılardan elinden geldiğince uzak durur. Çünkü şöyle akıl yürütür: insan şiddetle haz duyduğunda, korktuğunda ya da bir şeyi arzuladığında, bunlardan, insanın aklına gelebilecek kötülükler kadar büyük bir kötülüğe, mesela hastalanmak ya da arzuları yüzünden para harcamak gibi bir kötülüğe uğramaz; bütün kötülüklerin en büyüğüne ve en ağırına uğrar da bunu hesaba bile katmaz."

83b

ἢ αὐτὴν αὑτῇ, ὅτι ἂν νοήσῃ αὐτὴ καθ’ αὑτὴν αὐτὸ καθ’ αὑτὸ τῶν ὄντων· ὅτι δ’ ἂν δι’ ἄλλων σκοπῇ ἐν ἄλλοις ὂν ἄλλο, μηδὲν ἡγεῖσθαι ἀληθές· εἶναι δὲ τὸ μὲν τοιοῦτον αἰσθητόν τε καὶ ὁρατόν, ὃ δὲ αὐτὴ ὁρᾷ νοητόν τε καὶ ἀιδές. ταύτῃ οὖν τῇ λύσει οὐκ οἰομένη δεῖν ἐναντιοῦσθαι ἡ τοῦ ὡς ἀληθῶς φιλοσόφου ψυχὴ οὕτως ἀπέχεται τῶν ἡδονῶν τε καὶ ἐπιθυμιῶν καὶ λυπῶν [καὶ φόβων] καθ’ ὅσον δύναται, λογιζομένη ὅτι, ἐπειδάν τις σφόδρα ἡσθῇ ἢ φοβηθῇ [ἢ λυπηθῇ] ἢ ἐπιθυμήσῃ, οὐδὲν τοσοῦτον κακὸν ἔπαθεν ἀπ’

83c"Nedir bu, Sokrates?" dedi Kebes.

"Şu: her insanın psykhē'si bir şeyden şiddetle haz ya da acı duyduğu anda, bu duyguyu en çok neye karşı duyuyorsa onun en apaçık ve en hakiki şey olduğunu da sanmaya mecbur kalır; oysa öyle değildir. Bunlar da en çok görülür şeylerdir, değil mi?"

"Elbette."

83c

αὐτῶν ὧν ἄν τις οἰηθείη, οἷον ἢ νοσήσας ἤ τι ἀναλώσας διὰ τὰς ἐπιθυμίας, ἀλλ’ ὃ πάντων μέγιστόν τε κακῶν καὶ ἔσχατόν ἐστι, τοῦτο πάσχει καὶ οὐ λογίζεται αὐτό.

τί τοῦτο, ὦ Σώκρατες; ἔφη ὁ Κέβης.

ὅτι ψυχὴ παντὸς ἀνθρώπου ἀναγκάζεται ἅμα τε ἡσθῆναι σφόδρα ἢ λυπηθῆναι ἐπί τῳ καὶ ἡγεῖσθαι περὶ ὃ ἂν μάλιστα τοῦτο πάσχῃ, τοῦτο ἐναργέστατόν τε εἶναι καὶ ἀληθέστατον, οὐχ οὕτως ἔχον· ταῦτα δὲ μάλιστα ⟨τὰ⟩ ὁρατά· ἢ οὔ;

πάνυ γε.

83d"Psykhē en çok bu hâl içinde bedene bağlanıp zincirlenmez mi?"

"Nasıl yani?"

"Şöyle: her haz ve her acı, sanki bir çivisi varmış gibi, psykhē'yi bedene çakar, ona perçinler ve onu bedene benzer bir şey yapar; öyle ki psykhē, beden neye doğru derse onu doğru sanmaya başlar. Bedenle aynı kanaatleri paylaştığı ve aynı şeylerden hoşlandığı için, sanırım, onunla aynı huyu ve aynı beslenişi edinmeye mecbur kalır; Hades'e hiçbir zaman arınmış olarak varamayan, buradan hep bedenle dolu olarak ayrılan bir şey hâline gelir. Bu yüzden de çok geçmeden yeniden başka bir bedene düşer ve sanki toprağa ekilmiş gibi orada kök salar; böylece ilâhî, saf ve tek biçimli olanla birlikte olmaktan büsbütün nasipsiz kalır."

83d

οὐκοῦν ἐν τούτῳ τῷ πάθει μάλιστα καταδεῖται ψυχὴ ὑπὸ σώματος;

πῶς δή;

ὅτι ἑκάστη ἡδονὴ καὶ λύπη ὥσπερ ἧλον ἔχουσα προσηλοῖ αὐτὴν πρὸς τὸ σῶμα καὶ προσπερονᾷ καὶ ποιεῖ σωματοειδῆ, δοξάζουσαν ταῦτα ἀληθῆ εἶναι ἅπερ ἂν καὶ τὸ σῶμα φῇ. ἐκ γὰρ τοῦ ὁμοδοξεῖν τῷ σώματι καὶ τοῖς αὐτοῖς χαίρειν ἀναγκάζεται οἶμαι ὁμότροπός τε καὶ ὁμότροφος γίγνεσθαι καὶ οἵα μηδέποτε εἰς Ἅιδου καθαρῶς ἀφικέσθαι, ἀλλὰ ἀεὶ τοῦ σώματος ἀναπλέα ἐξιέναι, ὥστε ταχὺ πάλιν πίπτειν εἰς

83e"Çok doğru söylüyorsun, Sokrates," dedi Kebes.

"İşte bu sebeplerle, Kebes, öğrenmeyi hakkıyla sevenler ölçülü ve cesur olurlar; çoğunluğun söylediği sebeplerle değil. Yoksa sen onların söylediği sebeplerden mi sanıyorsun?"

83e

ἄλλο σῶμα καὶ ὥσπερ σπειρομένη ἐμφύεσθαι, καὶ ἐκ τούτων ἄμοιρος εἶναι τῆς τοῦ θείου τε καὶ καθαροῦ καὶ μονοειδοῦς συνουσίας.

ἀληθέστατα, ἔφη, λέγεις, ὁ Κέβης, ὦ Σώκρατες.

τούτων τοίνυν ἕνεκα, ὦ Κέβης, οἱ δικαίως φιλομαθεῖς κόσμιοί εἰσι καὶ ἀνδρεῖοι, οὐχ ὧν οἱ πολλοὶ ἕνεκά φασιν· ἢ σὺ οἴει;

ΦΑΙΔ.

84a"Hayır, ben hiç öyle sanmıyorum."

"Sanmazsın tabii. Filozof bir adamın psykhē'si de böyle akıl yürütür: felsefenin onu çözüp salıvermesi, ama felsefe onu çözerken kendisinin tutup kendini hazlara ve acılara teslim etmesi, kendini yeniden zincire vurması, dokumasını tersine söken bir Penelope gibi bitmez tükenmez bir iş görmesi gerektiğini düşünmez. Tersine, bunlara karşı bir dinginlik sağlar, akıl yürütmenin izinden gider ve hep onun içinde kalır; hakiki olanı, ilâhî olanı, kanaatin konusu olmayanı seyreder ve onunla beslenir. Yaşadığı sürece böyle yaşaması gerektiğine, öldüğünde de kendine akraba olana, kendisi gibi olana varıp insanın başına gelen kötülüklerden kurtulacağına inanır.

84a

οὐ δῆτα ἔγωγε.

οὐ γάρ· ἀλλ’ οὕτω λογίσαιτ’ ἂν ψυχὴ ἀνδρὸς φιλοσόφου, καὶ οὐκ ἂν οἰηθείη τὴν μὲν φιλοσοφίαν χρῆναι αὐτὴν λύειν, λυούσης δὲ ἐκείνης, αὐτὴν παραδιδόναι ταῖς ἡδοναῖς καὶ λύπαις ἑαυτὴν πάλιν αὖ ἐγκαταδεῖν καὶ ἀνήνυτον ἔργον πράττειν Πηνελόπης τινὰ ἐναντίως ἱστὸν μεταχειριζομένης, ἀλλὰ γαλήνην τούτων παρασκευάζουσα, ἑπομένη τῷ λογισμῷ καὶ ἀεὶ ἐν τούτῳ οὖσα, τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ θεῖον καὶ τὸ ἀδόξαστον

84b"Böyle beslenmiş bir psykhē'nin, Simmias ve Kebes, bedenden ayrılırken paramparça olacağından, rüzgârlara savrulup dağılarak uçup gideceğinden ve artık hiçbir yerde olmayacağından korkması için hiçbir sebep yoktur."

84b

θεωμένη καὶ ὑπ’ ἐκείνου τρεφομένη, ζῆν τε οἴεται οὕτω δεῖν ἕως ἂν ζῇ, καὶ ἐπειδὰν τελευτήσῃ, εἰς τὸ συγγενὲς καὶ εἰς τὸ τοιοῦτον ἀφικομένη ἀπηλλάχθαι τῶν ἀνθρωπίνων κακῶν. ἐκ δὴ τῆς τοιαύτης τροφῆς οὐδὲν δεινὸν μὴ φοβηθῇ, [ταῦτα δ’ ἐπιτηδεύσασα,] ὦ Σιμμία τε καὶ Κέβης, ὅπως μὴ διασπασθεῖσα ἐν τῇ ἀπαλλαγῇ τοῦ σώματος ὑπὸ τῶν ἀνέμων διαφυσηθεῖσα καὶ διαπτομένη οἴχηται καὶ οὐδὲν ἔτι οὐδαμοῦ ᾖ.

84cSokrates bunları söyledikten sonra uzun süre bir sessizlik oldu. Görünüşe bakılırsa Sokrates'in kendisi de az önce söylenen logos'a dalmıştı, bizim çoğumuz da öyle. Kebes ile Simmias ise kendi aralarında kısaca konuştular. Sokrates onları görünce sordu:

"Ne o?" dedi. "Söylenenler size eksik mi geliyor? Gerçi biri bunları gereği gibi baştan sona ele almak isterse, daha pek çok kuşkuya ve saldırıya açık yanları var. Başka bir şey üzerinde düşünüyorsanız bir diyeceğim yok; ama bu konuda bir güçlüğe takıldıysanız, bir yerde daha iyi söylenebileceğini düşünüyorsanız, kendiniz söyleyip enine boyuna anlatmaktan hiç çekinmeyin; benimle birlikte işin içinden daha kolay çıkacağınızı sanıyorsanız beni de işe katın."

84c

σιγὴ οὖν ἐγένετο ταῦτα εἰπόντος τοῦ Σωκράτους ἐπὶ πολὺν χρόνον, καὶ αὐτός τε πρὸς τῷ εἰρημένῳ λόγῳ ἦν ὁ Σωκράτης, ὡς ἰδεῖν ἐφαίνετο, καὶ ἡμῶν οἱ πλεῖστοι· Κέβης δὲ καὶ Σιμμίας σμικρὸν πρὸς ἀλλήλω διελεγέσθην. καὶ ὁ Σωκράτης ἰδὼν αὐτὼ ἤρετο, τί; ἔφη, ὑμῖν τὰ λεχθέντα μῶν μὴ δοκεῖ ἐνδεῶς λέγεσθαι; πολλὰς γὰρ δὴ ἔτι ἔχει ὑποψίας καὶ ἀντιλαβάς, εἴ γε δή τις αὐτὰ μέλλει ἱκανῶς διεξιέναι. εἰ μὲν οὖν τι ἄλλο σκοπεῖσθον, οὐδὲν λέγω· εἰ δέ τι περὶ τούτων ἀπορεῖτον, μηδὲν ἀποκνήσητε καὶ αὐτοὶ εἰπεῖν καὶ

84dBunun üzerine Simmias şöyle dedi: "Doğrusu, Sokrates, sana gerçeği söyleyeyim. İkimiz de epeydir bir güçlüğe takılmış durumdayız; her birimiz ötekini dürtüp ‘sen sor’ diyor. Dinlemeyi çok istiyoruz, ama içinde bulunduğun şu felaket yüzünden sana tatsız gelir diye seni rahatsız etmekten çekiniyoruz."

Sokrates bunu duyunca usulca güldü ve şöyle dedi: "Vay vay, Simmias! Başıma gelen şu talihi bir felaket saymadığıma sizi bile inandıramıyorken, öteki insanları inandırmakta herhalde çok zorlanırdım.

84d

διελθεῖν, εἴ πῃ ὑμῖν φαίνεται βέλτιον ⟨ἂν⟩ λεχθῆναι, καὶ αὖ καὶ ἐμὲ συμπαραλαβεῖν, εἴ τι μᾶλλον οἴεσθε μετ’ ἐμοῦ εὐπορήσειν.

καὶ ὁ Σιμμίας ἔφη· καὶ μήν, ὦ Σώκρατες, τἀληθῆ σοι ἐρῶ. πάλαι γὰρ ἡμῶν ἑκάτερος ἀπορῶν τὸν ἕτερον προωθεῖ καὶ κελεύει ἐρέσθαι διὰ τὸ ἐπιθυμεῖν μὲν ἀκοῦσαι, ὀκνεῖν δὲ ὄχλον παρέχειν, μή σοι ἀηδὲς ᾖ διὰ τὴν παροῦσαν συμφοράν.

καὶ ὃς ἀκούσας ἐγέλασέν τε ἠρέμα καί φησιν· Βαβαί, ὦ Σιμμία· ἦ που χαλεπῶς ἂν τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους πείσαιμι

84e"Üstelik şimdi önceki hayatımdakinden daha huysuz olduğumdan korkuyorsunuz. Anlaşılan kehanet bakımından sizin gözünüzde kuğulardan da geri kalıyorum. Kuğular öleceklerini hissettiklerinde, daha önce de şarkı söyledikleri hâlde, işte o zaman en çok ve en güzel şarkılarını söylerler; çünkü hizmetkârı oldukları tanrının yanına gidecekleri için sevinç içindedirler.

84e

ὡς οὐ συμφορὰν ἡγοῦμαι τὴν παροῦσαν τύχην, ὅτε γε μηδ’ ὑμᾶς δύναμαι πείθειν, ἀλλὰ φοβεῖσθε μὴ δυσκολώτερόν τι νῦν διάκειμαι ἢ ἐν τῷ πρόσθεν βίῳ· καί, ὡς ἔοικε, τῶν κύκνων δοκῶ φαυλότερος ὑμῖν εἶναι τὴν μαντικήν, οἳ ἐπειδὰν αἴσθωνται ὅτι δεῖ αὐτοὺς ἀποθανεῖν, ᾄδοντες καὶ ἐν

85a"İnsanlar ise kendi ölüm korkuları yüzünden kuğulara da iftira ederler; onların ölüme ağıt yaktıklarını, son şarkılarını acıdan söylediklerini iddia ederler. Hiçbir kuşun açken, üşürken ya da başka bir acı çekerken şarkı söylemediğini düşünmezler bile; acıdan ağıt yakarak öttüğü söylenen bülbül, kırlangıç ve ibibik bile. Ama bana öyle geliyor ki ne bu kuşlar acı çektikleri için şarkı söyler, ne de kuğular. Sanırım kuğular Apollon'un kuşları oldukları için kâhindirler; Hades'teki iyi şeyleri önceden bildiklerinden şarkı söyler ve o gün, daha önceki bütün zamanlardan çok daha büyük bir sevinç duyarlar.

85a

τῷ πρόσθεν χρόνῳ, τότε δὴ πλεῖστα καὶ κάλλιστα ᾄδουσι, γεγηθότες ὅτι μέλλουσι παρὰ τὸν θεὸν ἀπιέναι οὗπέρ εἰσι θεράποντες.

ΦΑΙΔ. οἱ δ’ ἄνθρωποι διὰ τὸ αὑτῶν δέος τοῦ θανάτου καὶ τῶν κύκνων καταψεύδονται, καί φασιν αὐτοὺς θρηνοῦντας τὸν θάνατον ὑπὸ λύπης ἐξᾴδειν, καὶ οὐ λογίζονται ὅτι οὐδὲν ὄρνεον ᾄδει ὅταν πεινῇ ἢ ῥιγῷ ἤ τινα ἄλλην λύπην λυπῆται, οὐδὲ αὐτὴ ἥ τε ἀηδὼν καὶ χελιδὼν καὶ ὁ ἔποψ, ἃ δή φασι διὰ λύπην θρηνοῦντα ᾄδειν. ἀλλ᾽ οὔτε ταῦτά μοι φαίνεται

85b"Ben de kendimi kuğuların kul kardeşi ve aynı tanrının adanmışı sayıyorum; kehanet gücünü efendimden onlardan daha kötü almadığıma, hayattan da onlardan daha kederli ayrılmadığıma inanıyorum. Bu bakımdan çekinmeyin; Atinalıların On Birler'i izin verdiği sürece ne isterseniz söyleyin, ne isterseniz sorun."

"Güzel söylüyorsun," dedi Simmias. "Öyleyse ben sana neye takıldığımı söyleyeyim, ardından şu Kebes de söylenenleri hangi noktada kabul etmediğini anlatsın.

85b

λυπούμενα ᾄδειν οὔτε οἱ κύκνοι, ἀλλ’ ἅτε οἶμαι τοῦ Ἀπόλλωνος ὄντες, μαντικοί τέ εἰσι καὶ προειδότες τὰ ἐν Ἅιδου ἀγαθὰ ᾄδουσι καὶ τέρπονται ἐκείνην τὴν ἡμέραν διαφερόντως ἢ ἐν τῷ ἔμπροσθεν χρόνῳ. ἐγὼ δὲ καὶ αὐτὸς ἡγοῦμαι ὁμόδουλός τε εἶναι τῶν κύκνων καὶ ἱερὸς τοῦ αὐτοῦ θεοῦ, καὶ οὐ χεῖρον ἐκείνων τὴν μαντικὴν ἔχειν παρὰ τοῦ δεσπότου, οὐδὲ δυσθυμότερον αὐτῶν τοῦ βίου ἀπαλλάττεσθαι. ἀλλὰ τούτου γ’ ἕνεκα λέγειν τε χρὴ καὶ ἐρωτᾶν ὅτι ἂν βούλησθε, ἕως ἂν Ἀθηναίων ἐῶσιν ἄνδρες ἕνδεκα.

καλῶς, ἔφη, λέγεις, ὁ Σιμμίας· καὶ ἐγώ τέ σοι ἐρῶ ὃ

85c"Bana öyle geliyor ki, Sokrates, belki sana da öyle geldiği gibi, bu tür konularda bu hayatta açık seçik bir bilgiye ulaşmak ya imkânsızdır ya da son derece zordur. Öte yandan, bunlar hakkında söylenenleri her yoldan sınamamak, her yönden inceleyip yorgun düşmeden önce yarıda bırakmak da pek gevşek bir adamın işidir. Çünkü bu konularda şunlardan birini başarmak gerekir: ya işin nasıl olduğunu öğrenmek ya da kendi başına bulmak; bu da imkânsızsa, insanların logos'ları arasında hiç değilse en iyisini ve çürütülmesi en zor olanını alıp ona binmek ve bir salın üstündeymiş gibi tehlikeyi göze alarak hayatın denizini öyle geçmek. Tabii insan daha sağlam bir taşıta, ilâhî bir logos'a binip yolu daha güvenli ve daha az tehlikeli biçimde alamıyorsa.

85c

ἀπορῶ, καὶ αὖ ὅδε, ᾗ οὐκ ἀποδέχεται τὰ εἰρημένα. ἐμοὶ γὰρ δοκεῖ, ὦ Σώκρατες, περὶ τῶν τοιούτων ἴσως ὥσπερ καὶ σοὶ τὸ μὲν σαφὲς εἰδέναι ἐν τῷ νῦν βίῳ ἢ ἀδύνατον εἶναι ἢ παγχάλεπόν τι, τὸ μέντοι αὖ τὰ λεγόμενα περὶ αὐτῶν μὴ οὐχὶ παντὶ τρόπῳ ἐλέγχειν καὶ μὴ προαφίστασθαι πρὶν ἂν πανταχῇ σκοπῶν ἀπείπῃ τις, πάνυ μαλθακοῦ εἶναι ἀνδρός· δεῖν γὰρ περὶ αὐτὰ ἕν γέ τι τούτων διαπράξασθαι, ἢ μαθεῖν ὅπῃ ἔχει ἢ εὑρεῖν ἤ, εἰ ταῦτα ἀδύνατον, τὸν γοῦν βέλτιστον τῶν ἀνθρωπίνων λόγων λαβόντα καὶ δυσεξελεγκτότατον,

85d"İşte ben de, madem sen de böyle söylüyorsun, şimdi sormaktan utanmayacağım; böylece ileride, düşündüğümü vaktiyle söylemedim diye kendimi suçlamayacağım. Çünkü, Sokrates, söylenenleri hem kendi kendime hem de Kebes'le birlikte gözden geçirdiğimde, bana pek yeterli söylenmiş görünmüyor."

85d

ἐπὶ τούτου ὀχούμενον ὥσπερ ἐπὶ σχεδίας κινδυνεύοντα διαπλεῦσαι τὸν βίον, εἰ μή τις δύναιτο ἀσφαλέστερον καὶ ἀκινδυνότερον ἐπὶ βεβαιοτέρου ὀχήματος, [ἢ] λόγου θείου τινός, διαπορευθῆναι. καὶ δὴ καὶ νῦν ἔγωγε οὐκ ἐπαισχυνθήσομαι ἐρέσθαι, ἐπειδὴ καὶ σὺ ταῦτα λέγεις, οὐδ’ ἐμαυτὸν αἰτιάσομαι ἐν ὑστέρῳ χρόνῳ ὅτι νῦν οὐκ εἶπον ἅ μοι δοκεῖ. ἐμοὶ γάρ, ὦ Σώκρατες, ἐπειδὴ καὶ πρὸς ἐμαυτὸν καὶ πρὸς τόνδε σκοπῶ τὰ εἰρημένα, οὐ πάνυ φαίνεται ἱκανῶς εἰρῆσθαι.

85eSokrates, "Belki de doğru görüyorsun, dostum," dedi, "ama söyle bakalım, nerede yetersiz?"

"Şu bakımdan," dedi Simmias: "biri aynı logos'u harmonia (akort, ahenk), lir ve teller hakkında da söyleyebilir: akort edilmiş lirdeki harmonia görünmez, bedensiz, son derece güzel ve ilâhî bir şeydir; lirin kendisiyle teller ise beden, bedensel, bileşik ve topraksı şeylerdir, ölümlü olanla akrabadırlar.

85e

καὶ ὁ Σωκράτης, ἴσως γάρ, ἔφη, ὦ ἑταῖρε, ἀληθῆ σοι φαίνεται· ἀλλὰ λέγε ὅπῃ δὴ οὐχ ἱκανῶς.

ΦΑΙΔ.

ταύτῃ ἔμοιγε, ἦ δ’ ὅς, ᾗ δὴ καὶ περὶ ἁρμονίας ἄν τις καὶ λύρας τε καὶ χορδῶν τὸν αὐτὸν τοῦτον λόγον εἴποι, ὡς ἡ μὲν ἁρμονία ἀόρατον καὶ ἀσώματον καὶ πάγκαλόν τι καὶ

86a"Şimdi biri liri kırsa ya da telleri kesip koparsa, biri de tıpkı senin gibi aynı logos'a dayanarak o harmonia'nın hâlâ var olması, yok olmamış olması gerektiğinde direnirse (çünkü, diyecektir, teller kopmuşken lirin ve ölümlü türden olan tellerin hâlâ var olup da ilâhî ve ölümsüz olanla aynı tabiattan, onunla akraba olan harmonia'nın ölümlüden önce yok olup gitmesinin hiçbir yolu olamaz), tersine, harmonia'nın kendisinin hâlâ bir yerde var olması gerektiğini, ona bir şey olmadan önce tahtaların ve tellerin çürüyüp gideceğini söylerse —

86a

θεῖόν ἐστιν ἐν τῇ ἡρμοσμένῃ λύρᾳ, αὐτὴ δ’ ἡ λύρα καὶ αἱ χορδαὶ σώματά τε καὶ σωματοειδῆ καὶ σύνθετα καὶ γεώδη ἐστὶ καὶ τοῦ θνητοῦ συγγενῆ. ἐπειδὰν οὖν ἢ κατάξῃ τις τὴν λύραν ἢ διατέμῃ καὶ διαρρήξῃ τὰς χορδάς, εἴ τις διισχυρίζοιτο τῷ αὐτῷ λόγῳ ὥσπερ σύ, ὡς ἀνάγκη ἔτι εἶναι τὴν ἁρμονίαν ἐκείνην καὶ μὴ ἀπολωλέναι — οὐδεμία γὰρ μηχανὴ ἂν εἴη τὴν μὲν λύραν ἔτι εἶναι διερρωγυιῶν τῶν χορδῶν καὶ τὰς χορδὰς θνητοειδεῖς οὔσας, τὴν δὲ ἁρμονίαν

86b"Gerçekten de, Sokrates, sanırım sen de kendin şunu düşünmüşsündür: biz psykhē'nin her şeyden çok buna benzer bir şey olduğunu kabul ederiz. Bedenimiz sıcakla soğuk, kuruyla yaş ve bu türden başka şeylerle gerilmiş, bir arada tutulmuş gibidir; psykhē'miz de, bunlar birbirleriyle güzelce ve ölçülü bir oranda karıştığında ortaya çıkan, bunların karışımı ve harmonia'sıdır.

86b

ἀπολωλέναι τὴν τοῦ θείου τε καὶ ἀθανάτου ὁμοφυῆ τε καὶ συγγενῆ, προτέραν τοῦ θνητοῦ ἀπολομένην — ἀλλὰ φαίη ἀνάγκη ἔτι που εἶναι αὐτὴν τὴν ἁρμονίαν, καὶ πρότερον τὰ ξύλα καὶ τὰς χορδὰς κατασαπήσεσθαι πρίν τι ἐκείνην παθεῖν — καὶ γὰρ οὖν, ὦ Σώκρατες, οἶμαι ἔγωγε καὶ αὐτόν σε τοῦτο ἐντεθυμῆσθαι, ὅτι τοιοῦτόν τι μάλιστα ὑπολαμβάνομεν τὴν ψυχὴν εἶναι, ὥσπερ ἐντεταμένου τοῦ σώματος ἡμῶν καὶ συνεχομένου ὑπὸ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ καὶ ξηροῦ καὶ ὑγροῦ καὶ τοιούτων τινῶν, κρᾶσιν εἶναι καὶ ἁρμονίαν

86c"Eğer psykhē gerçekten bir çeşit harmonia ise şu açıktır: bedenimiz hastalıklar ve başka kötülükler yüzünden ölçüsüzce gevşediğinde ya da gerildiğinde, psykhē en ilâhî şey olsa bile, hemen yok olmak zorundadır; tıpkı seslerdeki ve zanaatkârların bütün eserlerindeki öteki harmonia'lar gibi. Her bedenin kalıntıları ise yakılana ya da çürüyene kadar uzun zaman yerinde kalır.

86c

αὐτῶν τούτων τὴν ψυχὴν ἡμῶν, ἐπειδὰν ταῦτα καλῶς καὶ μετρίως κραθῇ πρὸς ἄλληλα — εἰ οὖν τυγχάνει ἡ ψυχὴ οὖσα ἁρμονία τις, δῆλον ὅτι, ὅταν χαλασθῇ τὸ σῶμα ἡμῶν ἀμέτρως ἢ ἐπιταθῇ ὑπὸ νόσων καὶ ἄλλων κακῶν, τὴν μὲν ψυχὴν ἀνάγκη εὐθὺς ὑπάρχει ἀπολωλέναι, καίπερ οὖσαν θειοτάτην, ὥσπερ καὶ αἱ ἄλλαι ἁρμονίαι αἵ τ’ ἐν τοῖς φθόγγοις καὶ ἐν τοῖς τῶν δημιουργῶν ἔργοις πᾶσι, τὰ δὲ λείψανα τοῦ σώματος ἑκάστου πολὺν χρόνον παραμένειν,

86d"Öyleyse bak bakalım: biri psykhē'nin bedendeki unsurların bir karışımı olduğunu, bu yüzden de ölüm denen şeyde ilk önce onun yok olduğunu ileri sürerse, bu logos'a karşı ne diyeceğiz?"

Sokrates, çoğu zaman yaptığı gibi gözlerini dikip baktı ve gülümsedi: "Simmias haklı doğrusu," dedi. "İçinizden biri benden daha becerikliyse niye cevap vermiyor? Çünkü Simmias logos'u hiç de fena yakalamışa benzemiyor. Yine de bence cevap vermeden önce bir de Kebes'i dinlemeliyiz; bakalım o da logos'a ne itiraz ediyor. Böylece araya zaman girer, ne diyeceğimizi düşünürüz; ardından ikisini de dinleyince, bizimle aynı perdeden konuşuyorlarsa onlara katılırız, konuşmuyorlarsa o zaman da logos'un savunuculuğunu yaparız.

86d

ἕως ἂν ἢ κατακαυθῇ ἢ κατασαπῇ — ὅρα οὖν πρὸς τοῦτον τὸν λόγον τί φήσομεν, ἐάν τις ἀξιοῖ κρᾶσιν οὖσαν τὴν ψυχὴν τῶν ἐν τῷ σώματι ἐν τῷ καλουμένῳ θανάτῳ πρώτην ἀπόλλυσθαι.

διαβλέψας οὖν ὁ Σωκράτης, ὥσπερ τὰ πολλὰ εἰώθει, καὶ μειδιάσας, δίκαια μέντοι, ἔφη, λέγει ὁ Σιμμίας. εἰ οὖν τις ὑμῶν εὐπορώτερος ἐμοῦ, τί οὐκ ἀπεκρίνατο; καὶ γὰρ οὐ φαύλως ἔοικεν ἁπτομένῳ τοῦ λόγου. δοκεῖ μέντοι μοι χρῆναι πρὸ τῆς ἀποκρίσεως ἔτι πρότερον κέβητος ἀκοῦσαι

86e"Haydi, Kebes," dedi, "söyle: seni de rahatsız eden neydi?"

"Söyleyeyim," dedi Kebes. "Bana öyle görünüyor ki logos hâlâ yerinde sayıyor ve daha önce söylediğimiz gibi, aynı itiraza açık.

86e

τί αὖ ὅδε ἐγκαλεῖ τῷ λόγῳ, ἵνα χρόνου ἐγγενομένου βουλευσώμεθα τί ἐροῦμεν, ἔπειτα [δὲ] ἀκούσαντας ἢ συγχωρεῖν αὐτοῖς ἐάν τι δοκῶσι προσᾴδειν, ἐὰν δὲ μή, οὕτως ἤδη ὑπερδικεῖν τοῦ λόγου. ἀλλ’ ἄγε, ἦ δ’ ὅς, ὦ Κέβης, λέγε, τί ἦν τὸ σὲ αὖ θρᾶττον [ἀπιστίαν παρέχει].

λέγω δή, ἦ δ’ ὃς ὁ Κέβης.

ΦΑΙΔ. ἐμοὶ γὰρ φαίνεται ἔτι ἐν τῷ αὐτῷ ὁ λόγος εἶναι, καί, ὅπερ ἐν τοῖς πρόσθεν ἐλέγομεν,

87a"Psykhē'mizin bu biçime girmeden önce de var olduğunun pek zarif bir şekilde ve, ağır kaçmazsa söyleyeyim, pek yeterli bir şekilde ispat edildiğini geri almıyorum. Ama biz öldükten sonra da hâlâ bir yerde var olduğu bana bu yolla ispat edilmiş görünmüyor. Simmias'ın, psykhē'nin bedenden daha güçlü ve daha uzun ömürlü olmadığı yolundaki itirazına katılmıyorum; çünkü bana kalırsa psykhē bütün bu bakımlardan bedenden çok üstündür. ‘Öyleyse,’ diyebilir logos, ‘neden hâlâ inanmıyorsun? İnsan öldükten sonra daha zayıf olanın hâlâ var olduğunu görüyorsun; daha uzun ömürlü olanın o süre boyunca hâlâ korunmasının zorunlu olduğunu düşünmüyor musun?’

87a

ταὐτὸν ἔγκλημα ἔχειν. ὅτι μὲν γὰρ ἦν ἡμῶν ἡ ψυχὴ καὶ πρὶν εἰς τόδε τὸ εἶδος ἐλθεῖν, οὐκ ἀνατίθεμαι μὴ οὐχὶ πάνυ χαριέντως καί, εἰ μὴ ἐπαχθές ἐστιν εἰπεῖν, πάνυ ἱκανῶς ἀποδεδεῖχθαι· ὡς δὲ καὶ ἀποθανόντων ἡμῶν ἔτι που ἔστιν, οὔ μοι δοκεῖ τῇδε. ὡς μὲν οὐκ ἰσχυρότερον καὶ πολυχρονιώτερον ψυχὴ σώματος, οὐ συγχωρῶ τῇ Σιμμίου ἀντιλήψει· δοκεῖ γάρ μοι πᾶσι τούτοις πάνυ πολὺ διαφέρειν. τί οὖν, ἂν φαίη ὁ λόγος, ἔτι ἀπιστεῖς, ἐπειδὴ ὁρᾷς ἀποθανόντος τοῦ ἀνθρώπου τό γε ἀσθενέστερον ἔτι ὄν; τὸ δὲ πολυχρονιώτερον

87b"Buna karşı şuna bak, bakalım söylediğimde bir anlam var mı; çünkü anlaşılan ben de Simmias gibi bir benzetmeye muhtacım. Bana kalırsa bu söylenenler şuna benziyor: biri ihtiyar bir dokumacı ölünce onun hakkında aynı logos'u ileri sürüp ‘Adam yok olmadı, bir yerde sağ salim duruyor’ dese ve kanıt olarak da adamın kendi dokuyup giydiği elbiseyi, işte elbise sağlam, yok olmamış diye gösterse; biri de ona inanmayınca, insan soyu mu daha uzun ömürlüdür, yoksa kullanılan, giyilen bir elbise mi diye sorsa; ‘İnsanınki çok daha uzun’ cevabını alınca da, daha kısa ömürlü olan bile yok olmadığına göre adamın her hâlükârda sağ salim olduğunu ispat ettiğini sansa.

87b

οὐ δοκεῖ σοι ἀναγκαῖον εἶναι ἔτι σῴζεσθαι ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ; πρὸς δὴ τοῦτο τόδε ἐπίσκεψαι, εἴ τι λέγω· εἰκόνος γάρ τινος, ὡς ἔοικεν, κἀγὼ ὥσπερ Σιμμίας δέομαι. ἐμοὶ γὰρ δοκεῖ ὁμοίως λέγεσθαι ταῦτα ὥσπερ ἄν τις περὶ ἀνθρώπου ὑφάντου πρεσβύτου ἀποθανόντος λέγοι τοῦτον τὸν λόγον, ὅτι οὐκ ἀπόλωλεν ὁ ἄνθρωπος ἀλλ’ ἔστι που σῶς, τεκμήριον δὲ παρέχοιτο θοἰμάτιον ὃ ἠμπείχετο αὐτὸς ὑφηνάμενος ὅτι ἐστὶ σῶν καὶ οὐκ ἀπόλωλεν, καὶ εἴ τις

87c"Ama bence, Simmias, durum hiç de böyle değil; söylediklerime sen de dikkat et. Bunu söyleyenin saçma bir şey söylediğini herkes anlar. Çünkü bu dokumacı böyle pek çok elbise eskitmiş, pek çoğunu da dokumuştur; o pek çok elbiseden sonra, ama sanırım sonuncusundan önce yok olmuştur. Yine de bu yüzden insan elbiseden daha değersiz ya da daha zayıf değildir.

87c

ἀπιστοίη αὐτῷ, ἀνερωτῴη πότερον πολυχρονιώτερόν ἐστι τὸ γένος ἀνθρώπου ἢ ἱματίου ἐν χρείᾳ τε ὄντος καὶ φορουμένου, ἀποκριναμένου δή [τινος] ὅτι πολὺ τὸ τοῦ ἀνθρώπου, οἴοιτο ἀποδεδεῖχθαι ὅτι παντὸς ἄρα μᾶλλον ὅ γε ἄνθρωπος σῶς ἐστιν, ἐπειδὴ τό γε ὀλιγοχρονιώτερον οὐκ ἀπόλωλεν. τὸ δ’ οἶμαι, ὦ Σιμμία, οὐχ οὕτως ἔχει· σκόπει γὰρ καὶ σὺ ἃ λέγω. πᾶς [γὰρ] ἂν ὑπολάβοι ὅτι εὔηθες λέγει ὁ τοῦτο λέγων· ὁ γὰρ ὑφάντης οὗτος πολλὰ κατατρίψας τοιαῦτα ἱμάτια καὶ ὑφηνάμενος ἐκείνων μὲν ὕστερος ἀπόλωλεν πολλῶν

87d"Sanırım psykhē'nin bedenle ilişkisine de aynı benzetme uyar. Biri onlar hakkında tam bunları söylese, psykhē uzun ömürlüdür, beden ise daha zayıf ve daha kısa ömürlüdür dese, bana makul konuşuyormuş gibi gelir. Ama şunu da söyleyebilir: her psykhē, hele uzun yıllar yaşarsa, pek çok beden eskitir. Çünkü insan daha yaşarken beden akıp gidiyor, yok oluyorsa ve psykhē de eskiyeni durmadan yeniden dokuyorsa, psykhē yok olduğu zaman son dokumasını üzerinde taşıyor olması ve yalnızca ondan önce yok olması zorunlu olurdu; psykhē yok olunca da beden zayıflığının tabiatını ancak o zaman gösterir, çabucak çürüyüp giderdi.

87d

ὄντων, τοῦ δὲ τελευταίου οἶμαι πρότερος, καὶ οὐδέν τι μᾶλλον τούτου ἕνεκα ἄνθρωπός ἐστιν ἱματίου φαυλότερον οὐδ’ ἀσθενέστερον. τὴν αὐτὴν δὲ ταύτην οἶμαι εἰκόνα δέξαιτ’ ἂν ψυχὴ πρὸς σῶμα, καί τις λέγων αὐτὰ ταῦτα περὶ αὐτῶν μέτρι’ ἄν μοι φαίνοιτο λέγειν, ὡς ἡ μὲν ψυχὴ πολυχρόνιόν ἐστι, τὸ δὲ σῶμα ἀσθενέστερον καὶ ὀλιγοχρονιώτερον· ἀλλὰ γὰρ ἂν φαίη ἑκάστην τῶν ψυχῶν πολλὰ σώματα κατατρίβειν, ἄλλως τε κἂν πολλὰ ἔτη βιῷ — εἰ γὰρ ῥέοι τὸ σῶμα καὶ ἀπολλύοιτο ἔτι ζῶντος τοῦ ἀνθρώπου,

87e"Öyleyse bu logos'a güvenip, biz öldükten sonra psykhē'mizin hâlâ bir yerde var olduğundan emin olmak için henüz bir sebep yok.

87e

ἀλλ’ ἡ ψυχὴ ἀεὶ τὸ κατατριβόμενον ἀνυφαίνοι — ἀναγκαῖον μεντἂν εἴη, ὁπότε ἀπολλύοιτο ἡ ψυχή, τὸ τελευταῖον ὕφασμα τυχεῖν αὐτὴν ἔχουσαν καὶ τούτου μόνου προτέραν ἀπόλλυσθαι, ἀπολομένης δὲ τῆς ψυχῆς τότ’ ἤδη τὴν φύσιν τῆς ἀσθενείας ἐπιδεικνύοι τὸ σῶμα καὶ ταχὺ σαπὲν διοίχοιτο.

ΦΑΙΔ. ὥστε τούτῳ τῷ λόγῳ οὔπω ἄξιον πιστεύσαντα θαρρεῖν ὡς

88a"Çünkü biri bunu ileri sürene senin söylediğinden de fazlasını kabul etse; ona yalnızca psykhē'lerimizin biz doğmadan önceki zamanda da var olduğunu değil, biz öldükten sonra da bazılarının psykhē'lerinin hâlâ var olmasına, var olmayı sürdürmesine, defalarca dünyaya gelip yeniden ölmesine hiçbir şeyin engel olmadığını teslim etse (çünkü psykhē tabiatça o kadar güçlüdür ki defalarca dünyaya gelmeye dayanabilir); ama bunları teslim ettikten sonra şunu artık kabul etmese: psykhē'nin bu pek çok kez dünyaya gelişinde yıpranmadığını ve sonunda ölümlerden birinde büsbütün yok olmadığını; psykhē'ye yıkım getiren bu ölümün, bedenin bu çözülüşünün hangisi olduğunu ise kimsenin bilmediğini söylese (zira bunu hiçbirimizin hissetmesi imkânsızdır).

88a

ἐπειδὰν ἀποθάνωμεν ἔτι που ἡμῶν ἡ ψυχὴ ἔστιν. εἰ γάρ τις καὶ πλέον ἔτι τῷ λέγοντι ἢ ἃ σὺ λέγεις συγχωρήσειεν, δοὺς αὐτῷ μὴ μόνον ἐν τῷ πρὶν καὶ γενέσθαι ἡμᾶς χρόνῳ εἶναι ἡμῶν τὰς ψυχάς, ἀλλὰ μηδὲν κωλύειν καὶ ἐπειδὰν ἀποθάνωμεν ἐνίων ἔτι εἶναι καὶ ἔσεσθαι καὶ πολλάκις γενήσεσθαι καὶ ἀποθανεῖσθαι αὖθις — οὕτω γὰρ αὐτὸ φύσει ἰσχυρὸν εἶναι, ὥστε πολλάκις γιγνομένην ψυχὴν ἀντέχειν — δοὺς δὲ ταῦτα ἐκεῖνο μηκέτι συγχωροῖ, μὴ οὐ πονεῖν αὐτὴν ἐν ταῖς πολλαῖς γενέσεσιν καὶ τελευτῶσάν γε ἔν τινι τῶν θανάτων παντάπασιν ἀπόλλυσθαι, τοῦτον δὲ τὸν

88b"Eğer durum böyleyse, ölüm karşısında gönlü rahat olan herkesin bu gönül rahatlığı, psykhē'nin büsbütün ölümsüz ve yok olmaz olduğunu ispat edemedikçe, akılsızca olmaktan kurtulamaz. Bunu ispat edemiyorsa, ölmek üzere olan kişi, psykhē'si bedenden şimdiki bu ayrılışta büsbütün yok olmasın diye kendi psykhē'si için hep korkmak zorundadır."

88b

θάνατον καὶ ταύτην τὴν διάλυσιν τοῦ σώματος ἣ τῇ ψυχῇ φέρει ὄλεθρον μηδένα φαίη εἰδέναι — ἀδύνατον γὰρ εἶναι ὁτῳοῦν αἰσθέσθαι ἡμῶν — εἰ δὲ τοῦτο οὕτως ἔχει, οὐδενὶ προσήκει θάνατον θαρροῦντι μὴ οὐκ ἀνοήτως θαρρεῖν, ὃς ἂν μὴ ἔχῃ ἀποδεῖξαι ὅτι ἔστι ψυχὴ παντάπασιν ἀθάνατόν τε καὶ ἀνώλεθρον· εἰ δὲ μή, ἀνάγκην εἶναι ἀεὶ τὸν μέλλοντα ἀποθανεῖσθαι δεδιέναι ὑπὲρ τῆς αὑτοῦ ψυχῆς μὴ ἐν τῇ νῦν τοῦ σώματος διαζεύξει παντάπασιν ἀπόληται.

88cOnların bu sözlerini dinleyince, sonradan birbirimize de söylediğimiz gibi, hepimizin içi sıkıldı. Çünkü önceki logos bizi iyice ikna etmişken onlar bizi yeniden altüst etmiş, yalnız daha önce ileri sürülen logos'lara karşı değil, bundan sonra söylenecek olanlara karşı da güvensizliğe düşürmüş gibiydiler: acaba biz mi değersiz yargıçlardık, yoksa bu meselelerin kendisi mi güvenilmezdi?

Ekhekrates: Tanrılar hakkı için Phaidon, sizi çok iyi anlıyorum. Çünkü şimdi seni dinlerken ben de kendi kendime şunu sormaktan alamıyorum: Artık hangi logos'a güveneceğiz?

88c

πάντες οὖν ἀκούσαντες εἰπόντων αὐτῶν ἀηδῶς διετέθημεν, ὡς ὕστερον ἐλέγομεν πρὸς ἀλλήλους, ὅτι ὑπὸ τοῦ ἔμπροσθεν λόγου σφόδρα πεπεισμένους ἡμᾶς πάλιν ἐδόκουν ἀναταράξαι καὶ εἰς ἀπιστίαν καταβαλεῖν οὐ μόνον τοῖς προειρημένοις λόγοις, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ ὕστερον μέλλοντα ῥηθήσεσθαι, μὴ οὐδενὸς ἄξιοι εἶμεν κριταὶ ἢ καὶ τὰ πράγματα αὐτὰ ἄπιστα ᾖ.

ΕΧ. νὴ τοὺς θεούς, ὦ Φαίδων, συγγνώμην γε ἔχω ὑμῖν. καὶ γὰρ αὐτόν με νῦν ἀκούσαντά σου τοιοῦτόν τι λέγειν

88dÇünkü Sokrates'in ileri sürdüğü logos son derece inandırıcıyken şimdi güvenilmez hâle düştü. Psykhē'mizin bir çeşit harmonia olduğu yolundaki logos şimdi de, her zaman da beni şaşılacak ölçüde etkisi altında tutar; dile getirilince, benim de önceden böyle düşündüğümü âdeta bana hatırlattı. Şimdi de, sanki yeniden en baştan başlıyormuşum gibi, insan ölünce psykhē'nin onunla birlikte ölmediğine beni inandıracak başka bir logos'a çok ihtiyacım var. Söyle öyleyse, Zeus aşkına, Sokrates logos'un peşine nasıl düştü? Sizin için söylediğin gibi o da canının sıkıldığını bir şekilde belli etti mi, yoksa hiç belli etmeden sakin sakin logos'un yardımına mı koştu?

88d

πρὸς ἐμαυτὸν ἐπέρχεται· τίνι οὖν ἔτι πιστεύσομεν λόγῳ; ὡς γὰρ σφόδρα πιθανὸς ὤν, ὃν ὁ Σωκράτης ἔλεγε λόγον, νῦν εἰς ἀπιστίαν καταπέπτωκεν. θαυμαστῶς γάρ μου ὁ λόγος οὗτος ἀντιλαμβάνεται καὶ νῦν καὶ ἀεί, τὸ ἁρμονίαν τινὰ ἡμῶν εἶναι τὴν ψυχήν, καὶ ὥσπερ ὑπέμνησέν με ῥηθεὶς ὅτι καὶ αὐτῷ μοι ταῦτα προυδέδοκτο. καὶ πάνυ δέομαι πάλιν ὥσπερ ἐξ ἀρχῆς ἄλλου τινὸς λόγου ὅς με πείσει ὡς τοῦ ἀποθανόντος οὐ συναποθνῄσκει ἡ ψυχή. λέγε οὖν πρὸς Διὸς πῇ ὁ Σωκράτης μετῆλθε τὸν λόγον; καὶ πότερον

88eYardımı yeterli oldu mu, yoksa eksik mi kaldı? Bize her şeyi elinden geldiğince eksiksiz anlat.

Phaidon: Doğrusu Ekhekrates, Sokrates'e çok kez hayran kalmışımdır, ama hiçbir zaman o gün yanında bulunduğum zamanki kadar değil.

88e

κἀκεῖνος, ὥσπερ ὑμᾶς φῄς, ἔνδηλός τι ἐγένετο ἀχθόμενος ἢ οὔ, ἀλλὰ πρᾴως ἐβοήθει τῷ λόγῳ; [ἢ] καὶ ἱκανῶς ἐβοήθησεν ἢ ἐνδεῶς; πάντα ἡμῖν δίελθε ὡς δύνασαι ἀκριβέστατα.

ΦΑΙΔ. καὶ μήν, ὦ Ἐχέκρατες, πολλάκις θαυμάσας Σωκράτη οὐ πώποτε μᾶλλον ἠγάσθην ἢ τότε παραγενόμενος.

89aOnun söyleyecek bir şey bulması belki tuhaf karşılanacak bir şey değildi. Fakat ben en çok, önce şuna hayran kaldım: gençlerin logos'unu nasıl hoşnutlukla, güler yüzle ve takdirle karşıladı; sonra bu logos'ların bizi ne hâle soktuğunu ne kadar keskin bir şekilde sezdi; sonra da bizi nasıl güzel iyileştirdi, kaçmış, bozguna uğramış askerler gibi geri çağırdı ve logos'u kendisiyle birlikte izleyip incelemeye yöneltti.

Ekhekrates: Nasıl yani?

Phaidon: Anlatayım. Ben onun sağında, yatağın yanında alçak bir iskemlede oturuyordum; o ise benden çok daha yüksekte oturuyordu.

89a

τὸ μὲν οὖν ἔχειν ὅτι λέγοι ἐκεῖνος ἴσως οὐδὲν ἄτοπον· ἀλλὰ ἔγωγε μάλιστα ἐθαύμασα αὐτοῦ πρῶτον μὲν τοῦτο, ὡς ἡδέως καὶ εὐμενῶς καὶ ἀγαμένως τῶν νεανίσκων τὸν λόγον ἀπεδέξατο, ἔπειτα ἡμῶν ὡς ὀξέως ᾔσθετο ὃ ᾽πεπόνθεμεν ὑπὸ τῶν λόγων, ἔπειτα ὡς εὖ ἡμᾶς ἰάσατο καὶ ὥσπερ πεφευγότας καὶ ἡττημένους ἀνεκαλέσατο καὶ προύτρεψεν πρὸς τὸ παρέπεσθαί τε καὶ συσκοπεῖν τὸν λόγον.

ΕΧ. πῶς δή;

ΦΑΙΔ. ἐγὼ ἐρῶ. ἔτυχον γὰρ ἐν δεξιᾷ αὐτοῦ καθήμενος

89bBaşımı okşadı, ensemdeki saçları avucunda topladı (fırsat buldukça saçlarımla oynamayı severdi) ve "Yarın belki de bu güzel saçlarını kestireceksin, Phaidon," dedi.

"Öyle görünüyor, Sokrates," dedim.

"Beni dinlersen kestirmezsin."

"Ya ne yapacağım?" dedim.

"Bugün," dedi, "hem ben kendi saçlarımı keseceğim, hem sen bunları; tabii logos'umuz elimizde ölür de onu yeniden diriltemezsek.

89b

παρὰ τὴν κλίνην ἐπὶ χαμαιζήλου τινός, ὁ δὲ ἐπὶ πολὺ ὑψηλοτέρου ἢ ἐγώ. καταψήσας οὖν μου τὴν κεφαλὴν καὶ συμπιέσας τὰς ἐπὶ τῷ αὐχένι τρίχας — εἰώθει γάρ, ὁπότε τύχοι, παίζειν μου εἰς τὰς τρίχας — Αὔριον δή, ἔφη, ἴσως, ὦ Φαίδων, τὰς καλὰς ταύτας κόμας ἀποκερῇ.

ἔοικεν, ἦν δ᾽ ἐγώ, ὦ Σώκρατες.

οὔκ, ἄν γε ἐμοὶ πείθῃ.

ἀλλὰ τί; ἦν δ’ ἐγώ.

τήμερον, ἔφη, κἀγὼ τὰς ἐμὰς καὶ σὺ ταύτας, ἐάνπερ γε ἡμῖν ὁ λόγος τελευτήσῃ καὶ μὴ δυνώμεθα αὐτὸν ἀναβιώσασθαι.

89c"Ben senin yerinde olsam ve logos elimden kaçsa, Argoslular gibi yemin eder, Simmias'la Kebes'in logos'una karşı yeniden savaşıp onu yenmedikçe saçımı uzatmazdım."

"Ama," dedim, "iki kişiye karşı Herakles'in bile gücü yetmezmiş."

"Öyleyse," dedi, "daha gün ışığı varken beni de kendine Iolaos olarak yardıma çağır."

"Çağırıyorum öyleyse," dedim, "ama Herakles olarak değil, Herakles'i yardıma çağıran Iolaos olarak."

"Fark etmez," dedi. "Ama önce bir hâle düşmekten sakınalım."

"Hangi hâle?" dedim.

89c

καὶ ἔγωγ’ ἄν, εἰ σὺ εἴην καί με διαφεύγοι ὁ λόγος, ἔνορκον ἂν ποιησαίμην ὥσπερ Ἀργεῖοι, μὴ πρότερον κομήσειν, πρὶν ἂν νικήσω ἀναμαχόμενος τὸν Σιμμίου τε καὶ κέβητος λόγον.

ἀλλ᾽, ἦν δ’ ἐγώ, πρὸς δύο λέγεται οὐδ’ ὁ Ἡρακλῆς οἷός τε εἶναι.

ἀλλὰ καὶ ἐμέ, ἔφη, τὸν Ἰόλεων παρακάλει, ἕως ἔτι φῶς ἐστιν.

παρακαλῶ τοίνυν, ἔφην, οὐχ ὡς Ἡρακλῆς, ἀλλ’ ὡς Ἰόλεως τὸν Ἡρακλῆ.

οὐδὲν διοίσει, ἔφη. ἀλλὰ πρῶτον εὐλαβηθῶμέν τι πάθος μὴ πάθωμεν.

τὸ ποῖον; ἦν δ’ ἐγώ.

89d"Logos düşmanı olmayalım," dedi, "insan düşmanı olanlar gibi. Çünkü insanın başına logos'lardan nefret etmekten daha büyük bir kötülük gelemez. Logos düşmanlığı da insan düşmanlığı da aynı yoldan doğar. İnsan düşmanlığı şöyle içimize sızar: İnsan hiçbir tekhnē'ye dayanmadan birine aşırı güvenir, onu her bakımdan dürüst, sağlam ve güvenilir biri sanır; çok geçmeden onun kötü ve güvenilmez olduğunu görür, sonra aynı şeyi bir başkasıyla yaşar. Bu birinin başına pek çok kez, hele en yakını, en candan dostu saydığı kimselerle gelince, sonunda sık sık darbe yiye yiye herkesten nefret eder ve hiç kimsede sağlam hiçbir şey olmadığına hükmeder.

89d

μὴ γενώμεθα, ἦ δ’ ὅς, μισόλογοι, ὥσπερ οἱ μισάνθρωποι γιγνόμενοι· ὡς οὐκ ἔστιν, ἔφη, ὅτι ἄν τις μεῖζον τούτου κακὸν πάθοι ἢ λόγους μισήσας. γίγνεται δὲ ἐκ τοῦ αὐτοῦ τρόπου μισολογία τε καὶ μισανθρωπία. ἥ τε γὰρ μισανθρωπία ἐνδύεται ἐκ τοῦ σφόδρα τινὶ πιστεῦσαι ἄνευ τέχνης, καὶ ἡγήσασθαι παντάπασί γε ἀληθῆ εἶναι καὶ ὑγιῆ καὶ πιστὸν τὸν ἄνθρωπον, ἔπειτα ὀλίγον ὕστερον εὑρεῖν τοῦτον πονηρόν τε καὶ ἄπιστον, καὶ αὖθις ἕτερον· καὶ ὅταν τοῦτο πολλάκις πάθῃ τις καὶ ὑπὸ τούτων μάλιστα οὓς ἂν ἡγήσαιτο

89e"Böyle bir şeyin olduğunu hiç fark etmedin mi?"

"Elbette ettim," dedim.

"Peki," dedi, "bu utanılacak bir şey değil mi? Böyle birinin, insan işlerine dair bir tekhnē'si olmadan insanlarla ilişki kurmaya kalkıştığı açık değil mi? Çünkü bir tekhnē'yle ilişki kursaydı, işin aslı nasılsa öyle düşünür, iyilerin de kötülerin de pek az, ikisinin arasında kalanların ise pek çok olduğunu anlardı."

89e

οἰκειοτάτους τε καὶ ἑταιροτάτους, τελευτῶν δὴ θαμὰ προσκρούων μισεῖ τε πάντας καὶ ἡγεῖται οὐδενὸς οὐδὲν ὑγιὲς εἶναι τὸ παράπαν. ἢ οὐκ ᾔσθησαι σύ πω τοῦτο γιγνόμενον;

πάνυ γε, ἦν δ᾽ ἐγώ.

οὐκοῦν, ἦ δ’ ὅς, αἰσχρόν, καὶ δῆλον ὅτι ἄνευ τέχνης τῆς περὶ τἀνθρώπεια ὁ τοιοῦτος χρῆσθαι ἐπεχείρει τοῖς ἀνθρώποις;

ΦΑΙΔ. εἰ γάρ που μετὰ τέχνης ἐχρῆτο, ὥσπερ ἔχει οὕτως

90a"Nasıl yani?" dedim.

"Pek küçük ve pek büyük şeylerde olduğu gibi," dedi. "Sence pek büyük ya da pek küçük bir insan, bir köpek ya da başka herhangi bir şey bulmaktan daha nadir bir şey var mı? Ya da pek hızlı ya da pek yavaş, pek çirkin ya da pek güzel, pek beyaz ya da pek kara olanı bulmaktan? Bu gibi şeylerin hepsinde en uçta olanların seyrek ve az, aradakilerin ise bol ve çok olduğunu fark etmedin mi?"

"Elbette," dedim.

90a

ἂν ἡγήσατο, τοὺς μὲν χρηστοὺς καὶ πονηροὺς σφόδρα ὀλίγους εἶναι ἑκατέρους, τοὺς δὲ μεταξὺ πλείστους.

πῶς λέγεις; ἔφην ἐγώ.

ὥσπερ, ἦ δ’ ὅς, περὶ τῶν σφόδρα σμικρῶν καὶ μεγάλων· οἴει τι σπανιώτερον εἶναι ἢ σφόδρα μέγαν ἢ σφόδρα σμικρὸν ἐξευρεῖν ἄνθρωπον ἢ κύνα ἢ ἄλλο ὁτιοῦν; ἢ αὖ ταχὺν ἢ βραδὺν ἢ αἰσχρὸν ἢ καλὸν ἢ λευκὸν ἢ μέλανα; ἢ οὐχὶ ᾔσθησαι ὅτι πάντων τῶν τοιούτων τὰ μὲν ἄκρα τῶν ἐσχάτων σπάνια καὶ ὀλίγα, τὰ δὲ μεταξὺ ἄφθονα καὶ πολλά;

πάνυ γε, ἦν δ’ ἐγώ.

90b"Öyleyse," dedi, "bir kötülük yarışması düzenlense, orada da birincilerin pek az çıkacağını düşünmez misin?"

"Muhtemelen," dedim.

"Muhtemelen, evet," dedi. "Ama logos'lar bu bakımdan insanlara benzemez (az önce sen önden gittin, ben de peşinden geldim, o kadar); benzerlik başka bir noktadadır: Biri logos'lara dair bir tekhnē'si olmadan bir logos'un doğru olduğuna inanır, çok geçmeden de o logos ona yanlış görünür, kimi zaman gerçekten yanlıştır, kimi zaman değildir; sonra aynı şey bir başkasıyla, bir başkasıyla daha olur. Hele karşıt logos'lar kurmakla vakit geçirenler, bilirsin, sonunda en bilge insanlar olduklarını sanırlar; ne şeylerin ne de logos'ların hiçbirinde sağlam ve kalıcı hiçbir şey bulunmadığını, varolanların hepsinin düpedüz Euripos boğazındaki gibi aşağı yukarı çalkalanıp durduğunu, hiçbir şeyde bir an bile kalmadığını yalnız kendilerinin kavradığını düşünürler."

90b

οὐκοῦν οἴει, ἔφη, εἰ πονηρίας ἀγὼν προτεθείη, πάνυ ἂν ὀλίγους καὶ ἐνταῦθα τοὺς πρώτους φανῆναι;

εἰκός γε, ἦν δ’ ἐγώ.

εἰκὸς γάρ, ἔφη. ἀλλὰ ταύτῃ μὲν οὐχ ὅμοιοι οἱ λόγοι τοῖς ἀνθρώποις, ἀλλὰ σοῦ νυνδὴ προάγοντος ἐγὼ ἐφεσπόμην, ἀλλ’ ἐκείνῃ, ᾗ, ἐπειδάν τις πιστεύσῃ λόγῳ τινὶ ἀληθεῖ εἶναι ἄνευ τῆς περὶ τοὺς λόγους τέχνης, κἄπειτα ὀλίγον ὕστερον αὐτῷ δόξῃ ψευδὴς εἶναι, ἐνίοτε μὲν ὤν, ἐνίοτε δ’ οὐκ ὤν, καὶ αὖθις ἕτερος καὶ ἕτερος· — καὶ μάλιστα δὴ οἱ

90c"Pek doğru söylüyorsun," dedim.

"Öyleyse Phaidon," dedi, "şu acınacak bir hâl olmaz mıydı: Doğru, sağlam ve kavranabilir bir logos varken, biri, aynı logos'ların kimi zaman doğru, kimi zaman yanlış göründüğü bu tür logos'larla karşılaştı diye kendini ya da kendi tekhnē'sizliğini suçlayacağı yerde, sonunda canı yandığı için suçu seve seve kendi üstünden atıp logos'lara yüklese, ömrünün geri kalanını logos'lardan nefret edip onlara sövüp sayarak geçirse ve böylece varolanların hakikatinden de, onlara dair epistēmē'den de mahrum kalsa?"

90c

περὶ τοὺς ἀντιλογικοὺς λόγους διατρίψαντες οἶσθ’ ὅτι τελευτῶντες οἴονται σοφώτατοι γεγονέναι καὶ κατανενοηκέναι μόνοι ὅτι οὔτε τῶν πραγμάτων οὐδενὸς οὐδὲν ὑγιὲς οὐδὲ βέβαιον οὔτε τῶν λόγων, ἀλλὰ πάντα τὰ ὄντα ἀτεχνῶς ὥσπερ ἐν Εὐρίπῳ ἄνω κάτω στρέφεται καὶ χρόνον οὐδένα ἐν οὐδενὶ μένει.

πάνυ μὲν οὖν, ἔφην ἐγώ, ἀληθῆ λέγεις.

οὐκοῦν, ὦ Φαίδων, ἔφη, οἰκτρὸν ἂν εἴη τὸ πάθος, εἰ ὄντος δή τινος ἀληθοῦς καὶ βεβαίου λόγου καὶ δυνατοῦ

90d"Zeus hakkı için," dedim, "gerçekten acınacak bir hâl."

"Öyleyse önce şundan sakınalım," dedi: "logos'larda sağlam hiçbir şey bulunmayabileceği düşüncesini psykhē'mize sokmayalım; asıl henüz sağlam olmayanın biz olduğumuzu düşünelim, sağlam olmak için de yiğitçe gayret edelim: sen ve ötekiler bundan sonraki bütün hayatınız için, ben de doğrudan doğruya ölüm için. Çünkü şu anda tam da bu konuda filozofça değil, hiç terbiye görmemiş kimseler gibi üstün gelme hırsıyla davranıyor olabilirim.

90d

κατανοῆσαι, ἔπειτα διὰ τὸ παραγίγνεσθαι τοιούτοις τισὶ λόγοις, τοῖς αὐτοῖς τοτὲ μὲν δοκοῦσιν ἀληθέσιν εἶναι, τοτὲ δὲ μή, μὴ ἑαυτόν τις αἰτιῷτο μηδὲ τὴν ἑαυτοῦ ἀτεχνίαν, ἀλλὰ τελευτῶν διὰ τὸ ἀλγεῖν ἅσμενος ἐπὶ τοὺς λόγους ἀφ’ ἑαυτοῦ τὴν αἰτίαν ἀπώσαιτο καὶ ἤδη τὸν λοιπὸν βίον μισῶν τε καὶ λοιδορῶν τοὺς λόγους διατελοῖ, τῶν δὲ ὄντων τῆς ἀληθείας τε καὶ ἐπιστήμης στερηθείη.

νὴ τὸν Δία, ἦν δ’ ἐγώ, οἰκτρὸν δῆτα.

πρῶτον μὲν τοίνυν, ἔφη, τοῦτο εὐλαβηθῶμεν, καὶ μὴ

90e

παρίωμεν εἰς τὴν ψυχὴν ὡς τῶν λόγων κινδυνεύει οὐδὲν ὑγιὲς εἶναι, ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον ὅτι ἡμεῖς οὔπω ὑγιῶς ἔχομεν, ἀλλὰ ἀνδριστέον καὶ προθυμητέον ὑγιῶς ἔχειν, σοὶ μὲν οὖν καὶ τοῖς ἄλλοις καὶ τοῦ ἔπειτα βίου παντὸς ἕνεκα, ἐμοὶ δὲ

91a"O kimseler de bir şey üzerine tartıştıklarında, konuştukları şeyin aslında nasıl olduğuna aldırmazlar; bütün çabaları, kendi ileri sürdüklerinin orada bulunanlara doğru görünmesidir. Ben de şu anda onlardan yalnızca şu kadar ayrılacağımı sanıyorum: Söylediklerimin orada bulunanlara doğru görünmesi için değil (o olsa olsa işin yan kazancı olur), bizzat kendime olabildiğince doğru görünmesi için çabalayacağım.

91a

αὐτοῦ ἕνεκα τοῦ θανάτου, ὡς κινδυνεύω ἔγωγε ἐν τῷ παρόντι περὶ αὐτοῦ τούτου οὐ φιλοσόφως ἔχειν ἀλλ’ ὥσπερ οἱ πάνυ ἀπαίδευτοι φιλονίκως.

ΦΑΙΔ. καὶ γὰρ ἐκεῖνοι ὅταν περί του ἀμφισβητῶσιν, ὅπῃ μὲν ἔχει περὶ ὧν ἂν ὁ λόγος ᾖ οὐ φροντίζουσιν, ὅπως δὲ ἃ αὐτοὶ ἔθεντο ταῦτα δόξει τοῖς παροῦσιν, τοῦτο προθυμοῦνται. καὶ ἐγώ μοι δοκῶ ἐν τῷ παρόντι τοσοῦτον μόνον ἐκείνων διοίσειν· οὐ γὰρ ὅπως τοῖς παροῦσιν ἃ ἐγὼ λέγω δόξει ἀληθῆ εἶναι προθυμήσομαι, εἰ μὴ εἴη πάρεργον, ἀλλ’ ὅπως αὐτῷ ἐμοὶ ὅτι μάλιστα δόξει οὕτως

91b"Çünkü şöyle akıl yürütüyorum, sevgili dostum (bak, ne kadar da çıkarcı bir hesap): Söylediklerim doğruysa, onlara inanmış olmak iyidir; ölünce hiçbir şey yoksa, hiç değilse ölümden önceki şu sürede ağlayıp sızlanarak yanımdakilere daha az sıkıntı veririm. Bu akılsızlığım da benimle birlikte sürüp gitmeyecek (bu kötü olurdu), az sonra yok olacak. İşte böyle hazırlanmış olarak," dedi, "Simmias ve Kebes, logos'u ele almaya geçiyorum. Siz ise beni dinlerseniz Sokrates'i pek az, hakikati çok daha fazla düşünün: Doğru bir şey söylediğimi düşünüyorsanız bana katılın, düşünmüyorsanız elinizdeki her logos'la karşı koyun; ve dikkat edin de ben gayretime kapılıp hem kendimi hem sizi aldattıktan sonra, iğnesini içinizde bırakan bir arı gibi çekip gitmeyeyim.

91b

ἔχειν. λογίζομαι γάρ, ὦ φίλε ἑταῖρε — θέασαι ὡς πλεονεκτικῶς — εἰ μὲν τυγχάνει ἀληθῆ ὄντα ἃ λέγω, καλῶς δὴ ἔχει τὸ πεισθῆναι· εἰ δὲ μηδέν ἐστι τελευτήσαντι, ἀλλ’ οὖν τοῦτόν γε τὸν χρόνον αὐτὸν τὸν πρὸ τοῦ θανάτου ἧττον τοῖς παροῦσιν ἀηδὴς ἔσομαι ὀδυρόμενος, ἡ δὲ ἄνοιά μοι αὕτη οὐ συνδιατελεῖ — κακὸν γὰρ ἂν ἦν — ἀλλ’ ὀλίγον ὕστερον ἀπολεῖται. παρεσκευασμένος δή, ἔφη, ὦ Σιμμία τε καὶ Κέβης, οὑτωσὶ ἔρχομαι ἐπὶ τὸν λόγον· ὑμεῖς μέντοι, ἂν ἐμοὶ πείθησθε,

91c"Haydi başlayalım," dedi. "Önce, hatırlamıyor gibi görünürsem söylediklerinizi bana hatırlatın. Simmias, sanırım, psykhē'nin bedenden daha ilâhî ve daha güzel olsa da bir harmonia biçiminde bulunduğu için bedenden önce yok olur diye kuşkulanıyor ve korkuyor.

91c

σμικρὸν φροντίσαντες Σωκράτους, τῆς δὲ ἀληθείας πολὺ μᾶλλον, ἐὰν μέν τι ὑμῖν δοκῶ ἀληθὲς λέγειν, συνομολογήσατε, εἰ δὲ μή, παντὶ λόγῳ ἀντιτείνετε, εὐλαβούμενοι ὅπως μὴ ἐγὼ ὑπὸ προθυμίας ἅμα ἐμαυτόν τε καὶ ὑμᾶς ἐξαπατήσας, ὥσπερ μέλιττα τὸ κέντρον ἐγκαταλιπὼν οἰχήσομαι.

ἀλλ᾽ ἰτέον, ἔφη. πρῶτόν με ὑπομνήσατε ἃ ἐλέγετε, ἐὰν μὴ φαίνωμαι μεμνημένος. Σιμμίας μὲν γάρ, ὡς ἐγᾦμαι, ἀπιστεῖ τε καὶ φοβεῖται μὴ ἡ ψυχὴ ὅμως καὶ θειότερον καὶ

91d"Kebes ise psykhē'nin bedenden daha uzun ömürlü olduğunu bana teslim ediyor göründü; ama ona göre şurası herkes için belirsiz: Psykhē pek çok bedeni defalarca eskittikten sonra, son bedeni de bırakırken bu kez kendisi yok olmasın; asıl ölüm de bu, yani psykhē'nin yok oluşu olmasın? Çünkü beden zaten hiç durmadan yok olup gitmektedir. Simmias ve Kebes, incelememiz gereken bunlardan başka bir şey mi?"

91d

κάλλιον ὂν τοῦ σώματος προαπολλύηται ἐν ἁρμονίας εἴδει οὖσα· Κέβης δέ μοι ἔδοξε τοῦτο μὲν ἐμοὶ συγχωρεῖν, πολυχρονιώτερόν γε εἶναι ψυχὴν σώματος, ἀλλὰ τόδε ἄδηλον παντί, μὴ πολλὰ δὴ σώματα καὶ πολλάκις κατατρίψασα ἡ ψυχὴ τὸ τελευταῖον σῶμα καταλιποῦσα νῦν αὐτὴ ἀπολλύηται, καὶ ᾖ αὐτὸ τοῦτο θάνατος, ψυχῆς ὄλεθρος, ἐπεὶ σῶμά γε ἀεὶ ἀπολλύμενον οὐδὲν παύεται. ἆρα ἄλλ’ ἢ ταῦτ’ ἐστίν, ὦ Σιμμία τε καὶ Κέβης, ἃ δεῖ ἡμᾶς ἐπισκοπεῖσθαι;

91eİkisi de meselenin bu olduğunu kabul ettiler.

"Peki," dedi, "önceki logos'ların hiçbirini mi kabul etmiyorsunuz, yoksa bazılarını kabul edip bazılarını etmiyor musunuz?"

"Bazılarını ediyoruz, bazılarını etmiyoruz," dediler.

"Öyleyse," dedi, "öğrenmenin hatırlama olduğunu, bu böyleyse psykhē'mizin bedene bağlanmadan önce zorunlu olarak başka bir yerde var olması gerektiğini söylediğimiz o logos hakkında ne diyorsunuz?"

91e

συνωμολογείτην δὴ ταῦτ’ εἶναι ἄμφω.

πότερον οὖν, ἔφη, πάντας τοὺς ἔμπροσθε λόγους οὐκ ἀποδέχεσθε, ἢ τοὺς μέν, τοὺς δ’ οὔ;

τοὺς μέν, ἐφάτην, τοὺς δ’ οὔ.

ΦΑΙΔ.

τί οὖν, ἦ δ’ ὅς, περὶ ἐκείνου τοῦ λόγου λέγετε ἐν ᾧ ἔφαμεν τὴν μάθησιν ἀνάμνησιν εἶναι, καὶ τούτου οὕτως ἔχοντος ἀναγκαίως ἔχειν ἄλλοθι πρότερον ἡμῶν εἶναι τὴν

92a"Ben," dedi Kebes, "o zaman da bu logos'a şaşılacak ölçüde ikna olmuştum, şimdi de hiçbir logos'a bağlı kalmadığım kadar ona bağlıyım."

"Doğrusu ben de öyleyim," dedi Simmias; "hiç değilse bu konuda bir gün başka türlü düşünürsem çok şaşarım."

Sokrates da şöyle dedi: "Ama Thebaili konuğum, harmonia'nın bileşik bir şey olduğu, psykhē'nin de bedende gerili duran şeylerden oluşmuş bir çeşit harmonia olduğu yolundaki bu sanının arkasında durdukça başka türlü düşünmek zorundasın. Çünkü harmonia'nın, kendisini oluşturacak şeyler henüz yokken bileşik olarak var olduğunu söyleyecek olsan, herhalde kendi ağzından çıkan bu sözü bile kabul etmezsin.

92a

ψυχήν, πρὶν ἐν τῷ σώματι ἐνδεθῆναι;

ἐγὼ μέν, ἔφη ὁ Κέβης, καὶ τότε θαυμαστῶς ὡς ἐπείσθην ὑπ’ αὐτοῦ καὶ νῦν ἐμμένω ὡς οὐδενὶ λόγῳ.

καὶ μήν, ἔφη ὁ Σιμμίας, καὶ αὐτὸς οὕτως ἔχω, καὶ πάνυ ἂν θαυμάζοιμι εἴ μοι περί γε τούτου ἄλλο ποτέ τι δόξειεν.

καὶ ὁ Σωκράτης, ἀλλὰ ἀνάγκη σοι, ἔφη, ὦ ξένε Θηβαῖε, ἄλλα δόξαι, ἐάνπερ μείνῃ ἥδε ἡ οἴησις, τὸ ἁρμονίαν μὲν εἶναι σύνθετον πρᾶγμα, ψυχὴν δὲ ἁρμονίαν τινὰ ἐκ τῶν κατὰ τὸ σῶμα ἐντεταμένων συγκεῖσθαι· οὐ γάρ που ἀποδέξῃ γε

92b"Yoksa kabul eder misin?"

"Hiç etmem, Sokrates," dedi.

"Peki farkında mısın," dedi, "psykhē'nin insan biçimine ve bedene girmeden önce de var olduğunu, ama henüz var olmayan şeylerden oluştuğunu söylediğinde, tam da bunu söylemiş oluyorsun? Çünkü psykhē'yi benzettiğin harmonia böyle bir şey değildir: Önce lir, teller ve henüz akortsuz sesler meydana gelir; harmonia ise hepsinden sonra oluşur ve ilk o yok olur.

92b

σαυτοῦ λέγοντος ὡς πρότερον ἦν ἁρμονία συγκειμένη, πρὶν ἐκεῖνα εἶναι ἐξ ὧν ἔδει αὐτὴν συντεθῆναι. ἢ ἀποδέξῃ;

οὐδαμῶς, ἔφη, ὦ Σώκρατες.

αἰσθάνῃ οὖν, ἦ δ’ ὅς, ὅτι ταῦτά σοι συμβαίνει λέγειν, ὅταν φῇς μὲν εἶναι τὴν ψυχὴν πρὶν καὶ εἰς ἀνθρώπου εἶδός τε καὶ σῶμα ἀφικέσθαι, εἶναι δὲ αὐτὴν συγκειμένην ἐκ τῶν οὐδέπω ὄντων; οὐ γὰρ δὴ ἁρμονία γέ σοι τοιοῦτόν ἐστιν ᾧ ἀπεικάζεις, ἀλλὰ πρότερον καὶ ἡ λύρα καὶ αἱ χορδαὶ καὶ

92c"Öyleyse senin bu logos'un öbürüyle nasıl ahenk tutacak?"

"Hiçbir şekilde tutmaz," dedi Simmias.

"Oysa," dedi, "başka herhangi bir logos'un ahenkli olması gerekiyorsa, hele harmonia hakkındaki logos'un ahenkli olması gerekir."

"Gerekir elbette," dedi Simmias.

"İşte senin bu logos'un ahenk tutmuyor," dedi. "Bak bakalım, iki logos'tan hangisini seçiyorsun: öğrenmenin hatırlama olduğunu mu, psykhē'nin harmonia olduğunu mu?"

"Öbürünü, hem de çok daha fazla, Sokrates," dedi. "Çünkü bu sonuncusu bende hiçbir ispat olmadan, yalnızca akla yatkın ve hoş göründüğü için yer etmişti; zaten çoğu insan da bu yüzden ona inanır.

92c

οἱ φθόγγοι ἔτι ἀνάρμοστοι ὄντες γίγνονται, τελευταῖον δὲ πάντων συνίσταται ἡ ἁρμονία καὶ πρῶτον ἀπόλλυται. οὗτος οὖν σοι ὁ λόγος ἐκείνῳ πῶς συνᾴσεται;

οὐδαμῶς, ἔφη ὁ Σιμμίας.

καὶ μήν, ἦ δ’ ὅς, πρέπει γε εἴπερ τῳ ἄλλῳ λόγῳ συνῳδῷ εἶναι καὶ τῷ περὶ ἁρμονίας.

πρέπει γάρ, ἔφη ὁ Σιμμίας.

οὗτος τοίνυν, ἔφη, σοὶ οὐ συνῳδός· ἀλλ’ ὅρα πότερον αἱρῇ τῶν λόγων, τὴν μάθησιν ἀνάμνησιν εἶναι ἢ ψυχὴν ἁρμονίαν;

πολὺ μᾶλλον, ἔφη, ἐκεῖνον, ὦ Σώκρατες. ὅδε μὲν γάρ

92d"Ben ise ispatlarını akla yatkınlığa dayandıran logos'ların şarlatan olduğunu bilirim; insan onlara karşı tetikte durmazsa, geometride de öteki bütün alanlarda da insanı iyice aldatırlar. Hatırlama ve öğrenme hakkındaki logos ise kabul edilmeye değer bir varsayıma dayanarak söylendi. Çünkü sanırım şöyle denmişti: Psykhē'miz bedene girmeden önce de vardır, hem de ‘ne ise o olan’ adını taşıyan ousia'nın ona ait olduğu kadar kesin bir şekilde.

92d

μοι γέγονεν ἄνευ ἀποδείξεως μετὰ εἰκότος τινὸς καὶ εὐπρεπείας, ὅθεν καὶ τοῖς πολλοῖς δοκεῖ ἀνθρώποις· ἐγὼ δὲ τοῖς διὰ τῶν εἰκότων τὰς ἀποδείξεις ποιουμένοις λόγοις σύνοιδα οὖσιν ἀλαζόσιν, καὶ ἄν τις αὐτοὺς μὴ φυλάττηται, εὖ μάλα ἐξαπατῶσι, καὶ ἐν γεωμετρίᾳ καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ἅπασιν. ὁ δὲ περὶ τῆς ἀναμνήσεως καὶ μαθήσεως λόγος δι’ ὑποθέσεως ἀξίας ἀποδέξασθαι εἴρηται. ἐρρήθη γάρ που οὕτως ἡμῶν εἶναι ἡ ψυχὴ καὶ πρὶν εἰς σῶμα ἀφικέσθαι, ὥσπερ αὐτῆς ἐστιν ἡ οὐσία ἔχουσα τὴν ἐπωνυμίαν τὴν τοῦ ὃ ἔστιν

92e"Ben de bu varsayımı, kendimi ikna ettiğim kadarıyla, yeterince ve doğru olarak kabul ettim. Öyleyse anlaşılan, bu yüzden psykhē'nin harmonia olduğunu ne ben söylediğimde ne de bir başkası söylediğinde kabul etmemeliyim."

"Peki Simmias," dedi, "şu açıdan ne dersin? Sence bir harmonia'nın ya da başka herhangi bir bileşimin, kendisini oluşturan şeylerin durumundan başka bir durumda bulunması yakışır mı?"

92e

ἐγὼ δὲ ταύτην, ὡς ἐμαυτὸν πείθω, ἱκανῶς τε καὶ ὀρθῶς ἀποδέδεγμαι. ἀνάγκη οὖν μοι, ὡς ἔοικε, διὰ ταῦτα μήτε ἐμαυτοῦ μήτε ἄλλου ἀποδέχεσθαι λέγοντος ὡς ψυχή ἐστιν ἁρμονία.

τί δέ, ἦ δ’ ὅς, ὦ Σιμμία, τῇδε;

ΦΑΙΔ. δοκεῖ σοι ἁρμονίᾳ ἢ ἄλλῃ

93a"Hiç yakışmaz."

"Sanırım, o şeylerin yaptığından ya da onlara olandan başka bir şey yapması ya da başka bir şeye uğraması da yakışmaz?" Kabul etti.

"Demek ki harmonia'ya, kendisini oluşturan şeylere önderlik etmek değil, onların ardından gitmek düşer." Buna da katıldı.

"O hâlde harmonia'nın kendi parçalarına zıt yönde hareket etmesi, zıt ses çıkarması ya da başka bir şekilde onlara karşı koyması hiç olacak şey değildir."

"Hiç olacak şey değil," dedi.

"Peki, her harmonia tabiatı gereği, nasıl akort edilmişse o ölçüde harmonia değil midir?"

"Anlamıyorum," dedi.

"Şunu demek istiyorum," dedi: "Daha çok ve daha geniş ölçüde akort edilirse (eğer böyle bir şey olabiliyorsa), daha çok ve daha büyük bir harmonia olmaz mı; daha az ve daha dar ölçüde akort edilirse de daha az ve daha küçük bir harmonia?"

93a

τινὶ συνθέσει προσήκειν ἄλλως πως ἔχειν ἢ ὡς ἂν ἐκεῖνα ἔχῃ ἐξ ὧν ἂν συγκέηται;

οὐδαμῶς.

οὐδὲ μὴν ποιεῖν τι, ὡς ἐγᾦμαι, οὐδέ τι πάσχειν ἄλλο παρ’ ἃ ἂν ἐκεῖνα ἢ ποιῇ ἢ πάσχῃ; συνέφη.

οὐκ ἄρα ἡγεῖσθαί γε προσήκει ἁρμονίαν τούτων ἐξ ὧν ἂν συντεθῇ, ἀλλ᾽ ἕπεσθαι. συνεδόκει.

πολλοῦ ἄρα δεῖ ἐναντία γε ἁρμονία κινηθῆναι ἂν ἢ φθέγξασθαι ἤ τι ἄλλο ἐναντιωθῆναι τοῖς αὑτῆς μέρεσιν.

πολλοῦ μέντοι, ἔφη.

τί δέ; οὐχ οὕτως ἁρμονία πέφυκεν εἶναι ἑκάστη ἁρμονία ὡς ἂν ἁρμοσθῇ;

οὐ μανθάνω, ἔφη.

ἢ οὐχί, ἦ δ’ ὅς, ἂν μὲν μᾶλλον ἁρμοσθῇ καὶ ἐπὶ πλέον,

93b"Elbette."

"Peki psykhē için böyle bir şey söz konusu mu? Bir psykhē, en küçük ölçüde bile olsa, başka bir psykhē'den daha geniş ve daha çok ya da daha dar ve daha az ölçüde tam da bu şey, yani psykhē olabilir mi?"

"Hiçbir şekilde," dedi.

"Haydi bakalım, Zeus aşkına!" dedi. "Bir psykhē'nin nous ve aretē sahibi olduğu, iyi olduğu, bir başkasınınsa akılsızlık ve fenalık taşıdığı, kötü olduğu söylenmez mi?

93b

εἴπερ ἐνδέχεται τοῦτο γίγνεσθαι, μᾶλλόν τε ἂν ἁρμονία εἴη καὶ πλείων, εἰ δ’ ἧττόν τε καὶ ἐπ’ ἔλαττον, ἥττων τε καὶ ἐλάττων;

πάνυ γε.

ἦ οὖν ἔστι τοῦτο περὶ ψυχήν, ὥστε καὶ κατὰ τὸ σμικρότατον μᾶλλον ἑτέραν ἑτέρας ψυχῆς ἐπὶ πλέον καὶ μᾶλλον ἢ ἐπ’ ἔλαττον καὶ ἧττον αὐτὸ τοῦτο εἶναι, ψυχήν;

οὐδ’ ὁπωστιοῦν, ἔφη.

φέρε δή, ἔφη, πρὸς Διός· λέγεται ψυχὴ ἡ μὲν νοῦν τε ἔχειν καὶ ἀρετὴν καὶ εἶναι ἀγαθή, ἡ δὲ ἄνοιάν τε καὶ μοχθηρίαν

93c"Bu sözler doğru değil mi?"

"Elbette doğru."

"Öyleyse psykhē'nin harmonia olduğunu ileri sürenlerden biri, psykhē'lerde bulunan bu şeylerin, yani aretē ile kötülüğün ne olduğunu söyleyecek? Bunların da başka bir harmonia ile bir akortsuzluk olduğunu mu? İyi psykhē'nin akort edilmiş olduğunu, kendisi bir harmonia olduğu hâlde içinde başka bir harmonia taşıdığını; ötekinin ise hem kendisinin akortsuz olduğunu hem de içinde başka bir harmonia taşımadığını mı?"

"Ben bir şey diyemem," dedi Simmias; "ama o varsayımı ileri sürenin böyle şeyler söyleyeceği açık."

93c

καὶ εἶναι κακή; καὶ ταῦτα ἀληθῶς λέγεται;

ἀληθῶς μέντοι.

τῶν οὖν θεμένων ψυχὴν ἁρμονίαν εἶναι τί τις φήσει ταῦτα ὄντα εἶναι ἐν ταῖς ψυχαῖς, τήν τε ἀρετὴν καὶ τὴν κακίαν; πότερον ἁρμονίαν αὖ τινα ἄλλην καὶ ἀναρμοστίαν; καὶ τὴν μὲν ἡρμόσθαι, τὴν ἀγαθήν, καὶ ἔχειν ἐν αὑτῇ ἁρμονίᾳ οὔσῃ ἄλλην ἁρμονίαν, τὴν δὲ ἀνάρμοστον αὐτήν τε εἶναι καὶ οὐκ ἔχειν ἐν αὑτῇ ἄλλην;

οὐκ ἔχω ἔγωγ᾽, ἔφη ὁ Σιμμίας, εἰπεῖν· δῆλον δ’ ὅτι τοιαῦτ’ ἄττ’ ἂν λέγοι ὁ ἐκεῖνο ὑποθέμενος.

93d"Ama daha önce şunda anlaşmıştık," dedi: "Bir psykhē başka bir psykhē'den ne daha çok ne daha az psykhē'dir. Bu da şunu kabul etmek demektir: bir harmonia başka bir harmonia'dan ne daha çok ve daha geniş ölçüde ne de daha az ve daha dar ölçüde harmonia'dır. Öyle değil mi?"

"Elbette."

"Ne daha çok ne daha az harmonia olan da ne daha çok ne daha az akort edilmiştir; öyle mi?"

"Öyle."

"Ne daha çok ne daha az akort edilmiş olan da harmonia'dan daha büyük ya da daha küçük bir pay mı alır, yoksa eşit pay mı?"

"Eşit."

"Peki madem hiçbir psykhē, tam da bu şey, yani psykhē olmak bakımından başka bir psykhē'den ne daha çok ne daha az değildir, ne daha çok ne daha az akort edilmiş de olmaz, değil mi?"

93d

ἀλλὰ προωμολόγηται, ἔφη, μηδὲν μᾶλλον μηδ’ ἧττον ἑτέραν ἑτέρας ψυχὴν ψυχῆς εἶναι· τοῦτο δ’ ἔστι τὸ ὁμολόγημα, μηδὲν μᾶλλον μηδ’ ἐπὶ πλέον μηδ’ ἧττον μηδ’ ἐπ’ ἔλαττον ἑτέραν ἑτέρας ἁρμονίαν ἁρμονίας εἶναι. ἦ γάρ;

πάνυ γε.

τὴν δέ γε μηδὲν μᾶλλον μηδὲ ἧττον ἁρμονίαν οὖσαν μήτε μᾶλλον μήτε ἧττον ἡρμόσθαι· ἔστιν οὕτως;

ἔστιν.

ἡ δὲ μήτε μᾶλλον μήτε ἧττον ἡρμοσμένη ἔστιν ὅτι πλέον ἢ ἔλαττον ἁρμονίας μετέχει, ἢ τὸ ἴσον;

τὸ ἴσον.

οὐκοῦν ψυχὴ ἐπειδὴ οὐδὲν μᾶλλον οὐδ’ ἧττον ἄλλη

93e"Öyle."

"Bu durumda olan bir psykhē de akortsuzluktan da harmonia'dan da bir başkasına göre daha fazla pay almaz, değil mi?"

"Almaz elbette."

"Bu durumda olunca da, eğer kötülük akortsuzluk, aretē de harmonia ise, bir psykhē kötülükten ya da aretē'den başka bir psykhē'ye göre daha fazla pay alabilir mi?"

"Hiç de fazla alamaz."

93e

ἄλλης αὐτὸ τοῦτο, ψυχή, ἐστίν, οὐδὲ δὴ μᾶλλον οὐδὲ ἧττον ἥρμοσται;

οὕτω.

τοῦτο δέ γε πεπονθυῖα οὐδὲν πλέον ἀναρμοστίας οὐδὲ ἁρμονίας μετέχοι ἄν;

οὐ γὰρ οὖν.

τοῦτο δ’ αὖ πεπονθυῖα ἆρ’ ἄν τι πλέον κακίας ἢ ἀρετῆς μετέχοι ἑτέρα ἑτέρας, εἴπερ ἡ μὲν κακία ἀναρμοστία, ἡ δὲ ἀρετὴ ἁρμονία εἴη;

οὐδὲν πλέον.

ΦΑΙΔ.

94a"Daha doğrusu, Simmias, doğru logos'a göre, psykhē harmonia ise hiçbir psykhē kötülükten pay almayacaktır. Çünkü harmonia, büsbütün tam da bu şey, yani harmonia olduğuna göre, akortsuzluktan elbette hiçbir zaman pay alamaz."

"Alamaz tabii."

"Büsbütün psykhē olan psykhē de elbette kötülükten pay alamaz."

"Daha önce söylenenlerden sonra nasıl alsın?"

"Demek ki bu logos'a göre bütün canlıların bütün psykhē'leri aynı ölçüde iyi olacak; madem hepsi tabiatça aynı ölçüde tam da bu şeydir, yani psykhē'dir."

"Bana öyle görünüyor, Sokrates," dedi.

"Peki sence böyle söylemek doğru mu?" dedi. "Psykhē'nin harmonia olduğu varsayımı doğru olsaydı, logos bu sonuçlara varır mıydı?"

94a

μᾶλλον δέ γέ που, ὦ Σιμμία, κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον κακίας οὐδεμία ψυχὴ μεθέξει, εἴπερ ἁρμονία ἐστίν· ἁρμονία γὰρ δήπου παντελῶς αὐτὸ τοῦτο οὖσα, ἁρμονία, ἀναρμοστίας οὔποτ’ ἂν μετάσχοι.

οὐ μέντοι.

οὐδέ γε δήπου ψυχή, οὖσα παντελῶς ψυχή, κακίας.

πῶς γὰρ ἔκ γε τῶν προειρημένων;

ἐκ τούτου ἄρα τοῦ λόγου ἡμῖν πᾶσαι ψυχαὶ πάντων ζῴων ὁμοίως ἀγαθαὶ ἔσονται, εἴπερ ὁμοίως ψυχαὶ πεφύκασιν αὐτὸ τοῦτο, ψυχαί, εἶναι.

ἔμοιγε δοκεῖ, ἔφη, ὦ Σώκρατες.

ἦ καὶ καλῶς δοκεῖ, ἦ δ’ ὅς, οὕτω λέγεσθαι, καὶ πάσχειν

94b"Hiçbir şekilde," dedi.

"Peki şuna ne dersin?" dedi. "İnsandaki bütün şeyler arasında psykhē'den, hele phronēsis sahibi bir psykhē'den başka yöneten bir şey olduğunu söyleyebilir misin?"

"Ben söyleyemem."

"Peki psykhē bunu bedenin hâllerine uyarak mı yapar, yoksa onlara karşı koyarak mı? Şunu demek istiyorum: Mesela beden sıcaktan yanıp susadığında psykhē onu tersine, içmemeye doğru çeker; acıktığında yememeye doğru çeker. Psykhē'nin bedenden gelenlere karşı koyduğu daha binlerce durum görürüz herhâlde; öyle değil mi?"

94b

ἂν ταῦτα ὁ λόγος εἰ ὀρθὴ ἡ ὑπόθεσις ἦν, τὸ ψυχὴν ἁρμονίαν εἶναι;

οὐδ’ ὁπωστιοῦν, ἔφη.

τί δέ; ἦ δ’ ὅς· τῶν ἐν ἀνθρώπῳ πάντων ἔσθ’ ὅτι ἄλλο λέγεις ἄρχειν ἢ ψυχὴν ἄλλως τε καὶ φρόνιμον;

οὐκ ἔγωγε.

πότερον συγχωροῦσαν τοῖς κατὰ τὸ σῶμα πάθεσιν ἢ καὶ ἐναντιουμένην; λέγω δὲ τὸ τοιόνδε, οἷον καύματος ἐνόντος καὶ δίψους ἐπὶ τοὐναντίον ἕλκειν, τὸ μὴ πίνειν, καὶ πείνης ἐνούσης ἐπὶ τὸ μὴ ἐσθίειν, καὶ ἄλλα μυρία που ὁρῶμεν

94c"Elbette."

"Peki daha önce şunda da anlaşmamış mıydık: psykhē bir harmonia ise, kendisini oluşturan şeyler gerildikçe, gevşetildikçe, tellerine dokunuldukça ya da başka herhangi bir şeye uğradıkça, hiçbir zaman onlara aykırı ses vermez; tersine, onlara uyar, hiçbir zaman da onlara önderlik etmez?"

"Anlaşmıştık," dedi, "nasıl anlaşmayalım?"

"Peki şimdi ne görüyoruz? Bunun tam tersini yapıyor gibi görünmüyor mu? Kendisini oluşturduğu söylenen bütün o şeylere önderlik ediyor, bütün hayat boyunca hemen her konuda onlara karşı koyuyor, her yoldan onlara efendilik ediyor. Kimini daha sert bir şekilde, acı vererek cezalandırıyor, beden eğitiminde ve hekimlikte olduğu gibi; kimini daha yumuşak bir şekilde; kimini tehdit ediyor, kimine öğüt veriyor. Arzularla, öfkelerle, korkularla, sanki kendisi ayrı bir şeymiş de kendinden başka bir şeyle konuşuyormuş gibi konuşuyor."

94c

ἐναντιουμένην τὴν ψυχὴν τοῖς κατὰ τὸ σῶμα· ἢ οὔ;

πάνυ μὲν οὖν.

οὐκοῦν αὖ ὡμολογήσαμεν ἐν τοῖς πρόσθεν μήποτ’ ἂν αὐτήν, ἁρμονίαν γε οὖσαν, ἐναντία ᾄδειν οἷς ἐπιτείνοιτο καὶ χαλῷτο καὶ ψάλλοιτο καὶ ἄλλο ὁτιοῦν πάθος πάσχοι ἐκεῖνα ἐξ ὧν τυγχάνοι οὖσα, ἀλλ’ ἕπεσθαι ἐκείνοις καὶ οὔποτ’ ἂν ἡγεμονεύειν;

ὡμολογήσαμεν, ἔφη· πῶς γὰρ οὔ;

τί οὖν; νῦν οὐ πᾶν τοὐναντίον ἡμῖν φαίνεται ἐργαζομένη, ἡγεμονεύουσά τε ἐκείνων πάντων ἐξ ὧν φησί τις αὐτὴν

94d"Homeros da Odysseia'da buna benzer bir şey yazmıştır; Odysseus'tan söz ettiği yerde şöyle der:

*Göğsüne vurdu, şu sözle azarladı yüreğini:*
*Dayan, yüreğim; bundan da köpekçe bir şeye katlanmıştın bir zaman.*

94d

εἶναι, καὶ ἐναντιουμένη ὀλίγου πάντα διὰ παντὸς τοῦ βίου καὶ δεσπόζουσα πάντας τρόπους, τὰ μὲν χαλεπώτερον κολάζουσα καὶ μετ’ ἀλγηδόνων, τά τε κατὰ τὴν γυμναστικὴν καὶ τὴν ἰατρικήν, τὰ δὲ πρᾳότερον, καὶ τὰ μὲν ἀπειλοῦσα, τὰ δὲ νουθετοῦσα, ταῖς ἐπιθυμίαις καὶ ὀργαῖς καὶ φόβοις ὡς ἄλλη οὖσα ἄλλῳ πράγματι διαλεγομένη; οἷόν που καὶ Ὅμηρος ἐν Ὀδυσσείᾳ πεποίηκεν, οὗ λέγει τὸν Ὀδυσσέα· στῆθος δὲ πλήξας κραδίην ἠνίπαπε μύθῳ·

94e

"Sence Homeros bunu yazarken psykhē'yi bir harmonia, bedenin hâllerinin sürükleyebileceği türden bir şey mi sanıyordu; yoksa onları yönetecek, onlara efendilik edecek türden, bir harmonia'dan çok daha ilâhî bir şey mi?"

"Zeus hakkı için, Sokrates, bence ikincisi."

"Demek ki, aziz dostum, psykhē'nin bir tür harmonia olduğunu söylemek bize hiçbir bakımdan yakışmaz."

94e

τέτλαθι δή, κραδίη· καὶ κύντερον ἄλλο ποτ᾽ ἔτλης. Hom. Od 20.17-18 ἆρ’ οἴει αὐτὸν ταῦτα ποιῆσαι διανοούμενον ὡς ἁρμονίας αὐτῆς οὔσης καὶ οἵας ἄγεσθαι ὑπὸ τῶν τοῦ σώματος παθημάτων, ἀλλ’ οὐχ οἵας ἄγειν τε ταῦτα καὶ δεσπόζειν, καὶ οὔσης αὐτῆς πολὺ θειοτέρου τινὸς πράγματος ἢ καθ’ ἁρμονίαν;

νὴ Δία, ὦ Σώκρατες, ἔμοιγε δοκεῖ.

ΦΑΙΔ.

οὐκ ἄρα, ὦ ἄριστε, ἡμῖν οὐδαμῇ καλῶς ἔχει ψυχὴν

95a"Görünen o ki öyle dersek ne ilâhî şair Homeros'la ne de kendi kendimizle uyuşuruz."

"Öyle," dedi.

"Pekâlâ," dedi Sokrates, "Thebaili Harmonia'nın gönlünü, anlaşılan, bir ölçüde aldık. Ya Kadmos'un gönlünü, Kebes," dedi, "nasıl ve hangi logos'la alacağız?"

"Bence onu da sen bulacaksın," dedi Kebes. "Harmonia'ya karşı kurduğun şu logos'u hiç beklemediğim kadar şaşırtıcı bir şekilde ortaya koydun. Simmias takıldığı güçlüğü anlatırken, birinin onun logos'uyla başa çıkıp çıkamayacağını çok merak ediyordum.

95a

ἁρμονίαν τινὰ φάναι εἶναι· οὔτε γὰρ ἄν, ὡς ἔοικεν, Ὁμήρῳ θείῳ ποιητῇ ὁμολογοῖμεν οὔτε αὐτοὶ ἡμῖν αὐτοῖς.

ἔχει οὕτως, ἔφη.

εἶεν δή, ἦ δ’ ὃς ὁ Σωκράτης, τὰ μὲν Ἁρμονίας ἡμῖν τῆς Θηβαϊκῆς ἵλεά πως, ὡς ἔοικε, μετρίως γέγονεν· τί δὲ δὴ τὰ Κάδμου, ἔφη, ὦ Κέβης, πῶς ἱλασόμεθα καὶ τίνι λόγῳ;

σύ μοι δοκεῖς, ἔφη ὁ Κέβης, ἐξευρήσειν· τουτονὶ γοῦν τὸν λόγον τὸν πρὸς τὴν ἁρμονίαν θαυμαστῶς μοι εἶπες ὡς παρὰ δόξαν. Σιμμίου γὰρ λέγοντος ὅτε ἠπόρει, πάνυ ἐθαύμαζον

95b"İşte bu yüzden onun logos'unun senin ilk saldırına bile dayanamaması bana çok tuhaf geldi. Kadmos'un logos'u da aynı akıbete uğrarsa hiç şaşmam."

"Sevgili dostum," dedi Sokrates, "büyük konuşma; yoksa bir nazar değer de kuracağımız logos'u alt üst eder. Ama orası tanrının bileceği iş; biz Homeros'taki gibi göğüs göğüse gelip sınayalım, söylediğinde gerçekten bir şey var mı. Aradığın şeyin özü şu: psykhē'mizin yok olmaz ve ölümsüz olduğunun gösterilmesini istiyorsun. Aksi hâlde, ölmek üzere olan bir filozof gönlü rahat ölse ve öldükten sonra orada, başka türlü bir hayat yaşayıp ölmüş olsaydı bulacağından çok daha iyi bir hâlde olacağına inansa, bu güveni akılsızca ve budalaca bir güven olur.

95b

εἴ τι ἕξει τις χρήσασθαι τῷ λόγῳ αὐτοῦ· πάνυ οὖν μοι ἀτόπως ἔδοξεν εὐθὺς τὴν πρώτην ἔφοδον οὐ δέξασθαι τοῦ σοῦ λόγου. ταὐτὰ δὴ οὐκ ἂν θαυμάσαιμι καὶ τὸν τοῦ Κάδμου λόγον εἰ πάθοι.

ὠγαθέ, ἔφη ὁ Σωκράτης, μὴ μέγα λέγε, μή τις ἡμῖν βασκανία περιτρέψῃ τὸν λόγον τὸν μέλλοντα ἔσεσθαι. ἀλλὰ δὴ ταῦτα μὲν τῷ θεῷ μελήσει, ἡμεῖς δὲ Ὁμηρικῶς ἐγγὺς ἰόντες πειρώμεθα εἰ ἄρα τι λέγεις. ἔστι δὲ δὴ τὸ κεφάλαιον ὧν ζητεῖς· ἀξιοῖς ἐπιδειχθῆναι ἡμῶν τὴν ψυχὴν

95c"Psykhē'nin güçlü ve tanrısal bir şey olduğunu, biz insan olmadan önce de var olduğunu ortaya koymaya gelince, sana göre bütün bunlar ölümsüzlüğe değil, olsa olsa şuna işaret edebilir: psykhē uzun ömürlüdür, önceden akıl almayacak kadar uzun bir zaman boyunca bir yerde var olmuştur, pek çok şey bilmiş, pek çok şey yapmıştır. Ama bu, onu hiç de ölümsüz kılmıyordu; hatta insan bedenine girmesinin kendisi, bir hastalık gibi, onun için yok oluşun başlangıcıydı.

95c

ἀνώλεθρόν τε καὶ ἀθάνατον οὖσαν, εἰ φιλόσοφος ἀνὴρ μέλλων ἀποθανεῖσθαι, θαρρῶν τε καὶ ἡγούμενος ἀποθανὼν ἐκεῖ εὖ πράξειν διαφερόντως ἢ εἰ ἐν ἄλλῳ βίῳ βιοὺς ἐτελεύτα, μὴ ἀνόητόν τε καὶ ἠλίθιον θάρρος θαρρήσει. τὸ δὲ ἀποφαίνειν ὅτι ἰσχυρόν τί ἐστιν ἡ ψυχὴ καὶ θεοειδὲς καὶ ἦν ἔτι πρότερον, πρὶν ἡμᾶς ἀνθρώπους γενέσθαι, οὐδὲν κωλύειν φῂς πάντα ταῦτα μηνύειν ἀθανασίαν μὲν μή, ὅτι δὲ πολυχρόνιόν τέ ἐστιν ψυχὴ καὶ ἦν που πρότερον ἀμήχανον ὅσον χρόνον καὶ ᾔδει τε καὶ ἔπραττεν πολλὰ ἄττα· ἀλλὰ γὰρ

95d"Psykhē bu hayatı sıkıntılar içinde yaşar ve sonunda ölüm denen şeyde yok olup gider. Psykhē'nin bedene bir kez mi yoksa birçok kez mi girdiğinin, her birimizin korkusu bakımından hiçbir fark etmediğini söylüyorsun. Çünkü psykhē'nin ölümsüz olduğunu bilmeyen ve bunun logos'unu veremeyen kişinin, akılsız değilse, korkması yerindedir.

95d

οὐδέν τι μᾶλλον ἦν ἀθάνατον, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ εἰς ἀνθρώπου σῶμα ἐλθεῖν ἀρχὴ ἦν αὐτῇ ὀλέθρου, ὥσπερ νόσος· καὶ ταλαιπωρουμένη τε δὴ τοῦτον τὸν βίον ζῴη καὶ τελευτῶσά γε ἐν τῷ καλουμένῳ θανάτῳ ἀπολλύοιτο. διαφέρειν δὲ δὴ φῂς οὐδὲν εἴτε ἅπαξ εἰς σῶμα ἔρχεται εἴτε πολλάκις, πρός γε τὸ ἕκαστον ἡμῶν φοβεῖσθαι· προσήκει γὰρ φοβεῖσθαι, εἰ μὴ ἀνόητος εἴη, τῷ μὴ εἰδότι μηδὲ ἔχοντι λόγον διδόναι

95e"Söylediklerin aşağı yukarı bunlar sanırım, Kebes. Hiçbir şey gözümüzden kaçmasın, istersen bir şey ekleyip çıkarabilesin diye bunları bile bile birkaç kez tekrarlıyorum."

Kebes, "Şu anda çıkarmak ya da eklemek istediğim hiçbir şey yok," dedi. "Söylediklerim tam da bunlar."

Sokrates uzun süre durdu, kendi içinde bir şey düşündü, sonra, "Aradığın hafife alınacak bir şey değil, Kebes," dedi. "Çünkü oluşun ve yok oluşun sebebini bütünüyle ele almak gerekiyor.

95e

ὡς ἀθάνατόν ἐστι. τοιαῦτ’ ἄττα ἐστίν, οἶμαι, ὦ Κέβης, ἃ λέγεις· καὶ ἐξεπίτηδες πολλάκις ἀναλαμβάνω, ἵνα μή τι διαφύγῃ ἡμᾶς, εἴ τέ τι βούλει, προσθῇς ἢ ἀφέλῃς.

καὶ ὁ Κέβης, ἀλλ’ οὐδὲν ἔγωγε ἐν τῷ παρόντι, ἔφη, οὔτε ἀφελεῖν οὔτε προσθεῖναι δέομαι· ἔστι δὲ ταῦτα ἃ λέγω.

ὁ οὖν Σωκράτης συχνὸν χρόνον ἐπισχὼν καὶ πρὸς ἑαυτόν τι σκεψάμενος, οὐ φαῦλον πρᾶγμα, ἔφη, ὦ Κέβης, ζητεῖς· ὅλως γὰρ δεῖ περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς τὴν αἰτίαν διαπραγματεύσασθαι.

ΦΑΙΔ.

96a"İstersen bu konuda kendi başımdan geçenleri sana anlatayım. Sonra söylediklerimden sana yararlı görünen bir şey olursa, söylediklerin hakkında kendini ikna etmek için onu kullanırsın."

"Elbette isterim," dedi Kebes.

"Öyleyse dinle, anlatıyorum. Ben gençken, Kebes," dedi, "tabiat araştırması dedikleri bu bilgeliğe şaşılacak bir arzu duydum. Her şeyin sebeplerini bilmek, her şeyin niçin meydana geldiğini, niçin yok olduğunu ve niçin var olduğunu bilmek bana muhteşem bir şey gibi görünüyordu. Sık sık bir o yana bir bu yana dönüp durarak önce şu gibi soruları inceledim:

96a

ἐγὼ οὖν σοι δίειμι περὶ αὐτῶν, ἐὰν βούλῃ, τά γε ἐμὰ πάθη· ἔπειτα ἄν τί σοι χρήσιμον φαίνηται ὧν ἂν λέγω, πρὸς τὴν πειθὼ περὶ ὧν δὴ λέγεις χρήσῃ.

ἀλλὰ μήν, ἔφη ὁ Κέβης, βούλομαί γε.

ἄκουε τοίνυν ὡς ἐροῦντος. ἐγὼ γάρ, ἔφη, ὦ Κέβης, νέος ὢν θαυμαστῶς ὡς ἐπεθύμησα ταύτης τῆς σοφίας ἣν δὴ καλοῦσι περὶ φύσεως ἱστορίαν· ὑπερήφανος γάρ μοι ἐδόκει εἶναι, εἰδέναι τὰς αἰτίας ἑκάστου, διὰ τί γίγνεται ἕκαστον καὶ διὰ τί ἀπόλλυται καὶ διὰ τί ἔστι. καὶ πολλάκις

96b"Bazılarının dediği gibi, sıcak ile soğuk bir tür çürümeye uğradığında mı canlılar oluşup gelişir? Düşünmemizi sağlayan kan mıdır, yoksa hava (aēr) mı, ateş mi? Yoksa bunların hiçbiri değil de, işitme, görme ve koklama hislerini veren beyin midir? Bu hislerden hafıza ile kanaat doğar, hafıza ile kanaat durulup yerleşince de onlardan epistēmē mi meydana gelir? Sonra bunların yok oluşunu, gökte ve yerde olup bitenleri de inceledim ve sonunda bu araştırmaya hiç mi hiç yatkın olmadığım kanısına vardım.

96b

ἐμαυτὸν ἄνω κάτω μετέβαλλον σκοπῶν πρῶτον τὰ τοιάδε· ἆρ’ ἐπειδὰν τὸ θερμὸν καὶ τὸ ψυχρὸν σηπεδόνα τινὰ λάβῃ, ὥς τινες ἔλεγον, τότε δὴ τὰ ζῷα συντρέφεται; καὶ πότερον τὸ αἷμά ἐστιν ᾧ φρονοῦμεν, ἢ ὁ ἀὴρ ἢ τὸ πῦρ; ἢ τούτων μὲν οὐδέν, ὁ δ’ ἐγκέφαλός ἐστιν ὁ τὰς αἰσθήσεις παρέχων τοῦ ἀκούειν καὶ ὁρᾶν καὶ ὀσφραίνεσθαι, ἐκ τούτων δὲ γίγνοιτο μνήμη καὶ δόξα, ἐκ δὲ μνήμης καὶ δόξης λαβούσης τὸ ἠρεμεῖν, κατὰ ταῦτα γίγνεσθαι ἐπιστήμην; καὶ αὖ τούτων τὰς φθορὰς σκοπῶν, καὶ τὰ περὶ τὸν οὐρανόν

96c"Bunun yeterli bir kanıtını da sana söyleyeyim. Daha önce, hem kendime hem başkalarına göründüğü kadarıyla, açıkça bildiğim şeylerde bile bu araştırma yüzünden o kadar körleştim ki, önceden bildiğimi sandığım şeyleri de unuttum; başka pek çok şeyin yanında, insanın niçin büyüdüğünü bile. Önceden bunun herkesçe açık olduğunu sanırdım: yemek ve içmek sayesinde.

96c

τε καὶ τὴν γῆν πάθη, τελευτῶν οὕτως ἐμαυτῷ ἔδοξα πρὸς ταύτην τὴν σκέψιν ἀφυὴς εἶναι ὡς οὐδὲν χρῆμα. τεκμήριον δέ σοι ἐρῶ ἱκανόν· ἐγὼ γὰρ ἃ καὶ πρότερον σαφῶς ἠπιστάμην, ὥς γε ἐμαυτῷ καὶ τοῖς ἄλλοις ἐδόκουν, τότε ὑπὸ ταύτης τῆς σκέψεως οὕτω σφόδρα ἐτυφλώθην, ὥστε ἀπέμαθον καὶ ταῦτα ἃ πρὸ τοῦ ᾤμην εἰδέναι, περὶ ἄλλων τε πολλῶν καὶ διὰ τί ἄνθρωπος αὐξάνεται. τοῦτο γὰρ ᾤμην πρὸ τοῦ παντὶ δῆλον εἶναι, ὅτι διὰ τὸ ἐσθίειν καὶ πίνειν·

96d"Çünkü yiyeceklerden ete et, kemiğe kemik eklenince, aynı şekilde öteki kısımlara da her birine kendine ait olanlar eklenince, önce az olan kütle sonradan çoğalır ve böylece küçük insan büyük olur. O zamanlar böyle sanıyordum; sence makul değil miydi?"

"Bence makul," dedi Kebes.

"Şunlara da bir bak. Şunu da yeterince doğru bir kanı sayardım: büyük bir insan küçük birinin yanında durunca ondan bir baş farkla büyük görünür, bir at da başka bir attan.

96d

ἐπειδὰν γὰρ ἐκ τῶν σιτίων ταῖς μὲν σαρξὶ σάρκες προσγένωνται, τοῖς δὲ ὀστοῖς ὀστᾶ, καὶ οὕτω κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον καὶ τοῖς ἄλλοις τὰ αὐτῶν οἰκεῖα ἑκάστοις προσγένηται, τότε δὴ τὸν ὀλίγον ὄγκον ὄντα ὕστερον πολὺν γεγονέναι, καὶ οὕτω γίγνεσθαι τὸν σμικρὸν ἄνθρωπον μέγαν. οὕτως τότε ᾤμην· οὐ δοκῶ σοι μετρίως;

ἔμοιγε, ἔφη ὁ Κέβης.

σκέψαι δὴ καὶ τάδε ἔτι. ᾤμην γὰρ ἱκανῶς μοι δοκεῖν, ὁπότε τις φαίνοιτο ἄνθρωπος παραστὰς μέγας σμικρῷ μείζων

96e"Bunlardan daha da açık olanlarına gelince: sekize iki eklendiği için on bana sekizden fazla görünürdü; iki arşınlık da bir arşınlıktan, onu kendi yarısı kadar aştığı için büyük."

"Peki şimdi," dedi Kebes, "bunlar hakkında ne düşünüyorsun?"

"Zeus hakkı için," dedi, "bunlardan herhangi birinin sebebini bildiğimi sanmaktan çok uzağım. Şunu bile kendime kabul ettiremiyorum: bire bir eklendiğinde, kendisine eklenen bir mi iki oldu, yoksa eklenen mi, yoksa eklenenle kendisine eklenen, birinin öbürüne eklenmesi yüzünden mi iki oldu?

96e

εἶναι αὐτῇ τῇ κεφαλῇ, καὶ ἵππος ἵππου· καὶ ἔτι γε τούτων ἐναργέστερα, τὰ δέκα μοι ἐδόκει τῶν ὀκτὼ πλέονα εἶναι διὰ τὸ δύο αὐτοῖς προσεῖναι, καὶ τὸ δίπηχυ τοῦ πηχυαίου μεῖζον εἶναι διὰ τὸ ἡμίσει αὐτοῦ ὑπερέχειν.

νῦν δὲ δή, ἔφη ὁ Κέβης, τί σοι δοκεῖ περὶ αὐτῶν;

ΦΑΙΔ.

πόρρω που, ἔφη, νὴ Δία ἐμὲ εἶναι τοῦ οἴεσθαι περὶ τούτων του τὴν αἰτίαν εἰδέναι, ὅς γε οὐκ ἀποδέχομαι ἐμαυτοῦ οὐδὲ ὡς ἐπειδὰν ἑνί τις προσθῇ ἕν, ἢ τὸ ἓν ᾧ προσετέθη δύο γέγονεν, ⟨ἢ τὸ προστεθέν⟩, ἢ τὸ προστεθὲν καὶ ᾧ προσετέθη

97a"Çünkü şuna şaşıyorum: her biri öbüründen ayrıyken her biri birmiş, o zaman iki değillermiş; birbirlerine yaklaşınca da iki olmalarının sebebi bu olmuş, yani birbirlerinin yanına konarak bir araya gelmeleri! Biri bir tek şeyi ikiye böldüğünde de, bu kez bölmenin iki olmanın sebebi olduğuna artık inanamıyorum; çünkü o zaman, önceki iki olma sebebinin tam zıddı bir sebep ortaya çıkıyor.

97a

διὰ τὴν πρόσθεσιν τοῦ ἑτέρου τῷ ἑτέρῳ δύο ἐγένετο· θαυμάζω γὰρ εἰ ὅτε μὲν ἑκάτερον αὐτῶν χωρὶς ἀλλήλων ἦν, ἓν ἄρα ἑκάτερον ἦν καὶ οὐκ ἤστην τότε δύο, ἐπεὶ δ’ ἐπλησίασαν ἀλλήλοις, αὕτη ἄρα αἰτία αὐτοῖς ἐγένετο τοῦ δύο γενέσθαι, ἡ σύνοδος τοῦ πλησίον ἀλλήλων τεθῆναι. οὐδέ γε ὡς ἐάν τις ἓν διασχίσῃ, δύναμαι ἔτι πείθεσθαι ὡς αὕτη αὖ αἰτία γέγονεν, ἡ σχίσις, τοῦ δύο γεγονέναι· ἐναντία γὰρ

97b"Önce birbirlerine yaklaştırılıp biri öbürüne eklendiği için iki oluyordu, şimdi ise biri öbüründen uzaklaştırılıp ayrıldığı için. Birin niçin meydana geldiğini bildiğime de artık kendimi inandıramıyorum; tek sözle, bu araştırma yoluyla başka hiçbir şeyin niçin meydana geldiğini, yok olduğunu ya da var olduğunu da. O yolu hiçbir şekilde benimsemiyor, kendi kafamda gelişigüzel başka bir yol karıştırıp duruyorum.

"Derken bir gün birinin, Anaksagoras'ın olduğunu söylediği bir kitaptan okuduğunu duydum: Her şeyi düzene koyan ve her şeyin sebebi olan nous imiş. Bu sebep hoşuma gitti; nous'un her şeyin sebebi olması bana bir bakıma yerinde göründü.

97b

γίγνεται ἢ τότε αἰτία τοῦ δύο γίγνεσθαι. τότε μὲν γὰρ ὅτι συνήγετο πλησίον ἀλλήλων καὶ προσετίθετο ἕτερον ἑτέρῳ, νῦν δ’ ὅτι ἀπάγεται καὶ χωρίζεται ἕτερον ἀφ’ ἑτέρου. οὐδέ γε δι’ ὅτι ἓν γίγνεται ὡς ἐπίσταμαι, ἔτι πείθω ἐμαυτόν, οὐδ’ ἄλλο οὐδὲν ἑνὶ λόγῳ δι’ ὅτι γίγνεται ἢ ἀπόλλυται ἢ ἔστι, κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον τῆς μεθόδου, ἀλλά τιν’ ἄλλον τρόπον αὐτὸς εἰκῇ φύρω, τοῦτον δὲ οὐδαμῇ προσίεμαι.

ἀλλ’ ἀκούσας μέν ποτε ἐκ βιβλίου τινός, ὡς ἔφη, Ἀναξαγόρου

97c"Şöyle düşündüm: Eğer bu böyleyse, her şeyi düzene koyan nous, her birini en iyi nasıl olacaksa öyle düzenler, öyle yerleştirir. Öyleyse biri herhangi bir şeyin nasıl meydana geldiğinin, yok olduğunun ya da var olduğunun sebebini bulmak isterse, o şey hakkında şunu bulmalıdır: o şey için var olmanın, ya da başka herhangi bir şeye uğramanın veya bir şey yapmanın en iyi yolu hangisidir?

97c

ἀναγιγνώσκοντος, καὶ λέγοντος ὡς ἄρα νοῦς ἐστιν ὁ διακοσμῶν τε καὶ πάντων αἴτιος, ταύτῃ δὴ τῇ αἰτίᾳ ἥσθην τε καὶ ἔδοξέ μοι τρόπον τινὰ εὖ ἔχειν τὸ τὸν νοῦν εἶναι πάντων αἴτιον, καὶ ἡγησάμην, εἰ τοῦθ’ οὕτως ἔχει, τόν γε νοῦν κοσμοῦντα πάντα κοσμεῖν καὶ ἕκαστον τιθέναι ταύτῃ ὅπῃ ἂν βέλτιστα ἔχῃ· εἰ οὖν τις βούλοιτο τὴν αἰτίαν εὑρεῖν περὶ ἑκάστου ὅπῃ γίγνεται ἢ ἀπόλλυται ἢ ἔστι, τοῦτο δεῖν περὶ αὐτοῦ εὑρεῖν, ὅπῃ βέλτιστον αὐτῷ ἐστιν ἢ εἶναι ἢ

97d"Bu logos'a göre insanın, gerek kendisi gerek başka şeyler hakkında, en mükemmel ve en iyi olandan başka bir şeyi araştırmasına gerek yoktur. Aynı kişinin daha kötüyü de bilmesi zorunludur; çünkü ikisi hakkındaki epistēmē aynıdır. Bunları akıl yürütürken, varolanların sebebi konusunda tam aklıma göre bir hoca, Anaksagoras'ı bulduğumu sanıp sevindim. Bana önce yerin düz mü yoksa yuvarlak mı olduğunu söyleyecek, söyledikten sonra da bunun sebebini ve zorunluluğunu ayrıntılarıyla açıklayacaktı: daha iyi olanı, yani yerin böyle olmasının daha iyi olduğunu söyleyerek.

97d

ἄλλο ὁτιοῦν πάσχειν ἢ ποιεῖν· ἐκ δὲ δὴ τοῦ λόγου τούτου οὐδὲν ἄλλο σκοπεῖν προσήκειν ἀνθρώπῳ καὶ περὶ αὐτοῦ ἐκείνου καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἀλλ᾽ ἢ τὸ ἄριστον καὶ τὸ βέλτιστον. ἀναγκαῖον δὲ εἶναι τὸν αὐτὸν τοῦτον καὶ τὸ χεῖρον εἰδέναι· τὴν αὐτὴν γὰρ εἶναι ἐπιστήμην περὶ αὐτῶν. ταῦτα δὴ λογιζόμενος ἅσμενος ηὑρηκέναι ᾤμην διδάσκαλον τῆς αἰτίας περὶ τῶν ὄντων κατὰ νοῦν ἐμαυτῷ, τὸν Ἀναξαγόραν, καί μοι φράσειν πρῶτον μὲν πότερον ἡ γῆ πλατεῖά ἐστιν ἢ

97e"Yerin evrenin ortasında olduğunu söylerse, ortada olmasının niçin daha iyi olduğunu da açıklayacaktı. Bunları bana gösterirse, artık başka türden bir sebep aramamaya hazırdım.

97e

στρογγύλη, ἐπειδὴ δὲ φράσειεν, ἐπεκδιηγήσεσθαι τὴν αἰτίαν καὶ τὴν ἀνάγκην, λέγοντα τὸ ἄμεινον καὶ ὅτι αὐτὴν ἄμεινον ἦν τοιαύτην εἶναι· καὶ εἰ ἐν μέσῳ φαίη εἶναι αὐτήν, ἐπεκδιηγήσεσθαι ὡς ἄμεινον ἦν αὐτὴν ἐν μέσῳ εἶναι· καὶ εἴ μοι

98a"Aynı şekilde güneş, ay ve öteki yıldızlar hakkında da, birbirlerine göre hızları, dönümleri ve başlarına gelen öteki şeyler hakkında da bilgi almaya hazırlanmıştım: her birinin yaptığını yapması ve uğradığına uğraması nasıl daha iyidir? Çünkü onların nous tarafından düzene konduğunu söyleyen birinin, onlara, oldukları gibi olmalarının en iyisi olmasından başka bir sebep yükleyeceğini hiç düşünmezdim.

98a

ταῦτα ἀποφαίνοι, παρεσκευάσμην ὡς οὐκέτι ποθεσόμενος αἰτίας ἄλλο εἶδος.

ΦΑΙΔ. καὶ δὴ καὶ περὶ ἡλίου οὕτω παρεσκευάσμην ὡσαύτως πευσόμενος, καὶ σελήνης καὶ τῶν ἄλλων ἄστρων, τάχους τε πέρι πρὸς ἄλληλα καὶ τροπῶν καὶ τῶν ἄλλων παθημάτων, πῇ ποτε ταῦτ’ ἄμεινόν ἐστιν ἕκαστον καὶ ποιεῖν καὶ πάσχειν ἃ πάσχει. οὐ γὰρ ἄν ποτε αὐτὸν ᾤμην, φάσκοντά γε ὑπὸ νοῦ αὐτὰ κεκοσμῆσθαι, ἄλλην τινὰ αὐτοῖς αἰτίαν ἐπενεγκεῖν ἢ ὅτι βέλτιστον αὐτὰ οὕτως ἔχειν

98b"Her birine ayrı ayrı ve hepsine birden sebebini verirken, her biri için en iyi olanı ve hepsi için ortak olan iyiyi de ayrıntılarıyla açıklayacağını sanıyordum. Bu ümitlerimi dünyaları verseler satmazdım; kitapları büyük bir hevesle alıp elimden geldiğince çabuk okudum ki en iyiyi ve daha kötüyü bir an önce öğreneyim.

"Ne harika bir ümitten savrulup uzaklaştım, dostum! Okuyup ilerledikçe gördüm ki adam nous'u hiç kullanmıyor, şeylerin düzene konmasında ona hiçbir sebep yüklemiyor; bunun yerine havaları, aithēr'leri, suları ve daha pek çok tuhaf şeyi sebep gösteriyor.

98b

ἐστὶν ὥσπερ ἔχει· ἑκάστῳ οὖν αὐτῶν ἀποδιδόντα τὴν αἰτίαν καὶ κοινῇ πᾶσι τὸ ἑκάστῳ βέλτιστον ᾤμην καὶ τὸ κοινὸν πᾶσιν ἐπεκδιηγήσεσθαι ἀγαθόν· καὶ οὐκ ἂν ἀπεδόμην πολλοῦ τὰς ἐλπίδας, ἀλλὰ πάνυ σπουδῇ λαβὼν τὰς βίβλους ὡς τάχιστα οἷός τ’ ἦ ἀνεγίγνωσκον, ἵν’ ὡς τάχιστα εἰδείην τὸ βέλτιστον καὶ τὸ χεῖρον.

ἀπὸ δὴ θαυμαστῆς ἐλπίδος, ὦ ἑταῖρε, ᾠχόμην φερόμενος, ἐπειδὴ προϊὼν καὶ ἀναγιγνώσκων ὁρῶ ἄνδρα τῷ μὲν νῷ οὐδὲν χρώμενον οὐδέ τινας αἰτίας ἐπαιτιώμενον εἰς τὸ

98c"Bana öyle geldi ki başına gelen tam şuna benziyordu: Biri, Sokrates yaptığı her şeyi nous ile yapar, dese; sonra da yaptığım her şeyin sebeplerini anlatmaya girişip önce şunu söylese: Şimdi burada oturuyorum, çünkü bedenim kemiklerden ve sinirlerden oluşmuştur; kemikler serttir ve eklem yerleriyle birbirinden ayrılır; sinirler ise gerilip gevşeyebilen, kemikleri etle ve onları bir arada tutan deriyle birlikte saran şeylerdir.

98c

διακοσμεῖν τὰ πράγματα, ἀέρας δὲ καὶ αἰθέρας καὶ ὕδατα αἰτιώμενον καὶ ἄλλα πολλὰ καὶ ἄτοπα. καί μοι ἔδοξεν ὁμοιότατον πεπονθέναι ὥσπερ ἂν εἴ τις λέγων ὅτι Σωκράτης πάντα ὅσα πράττει νῷ πράττει, κἄπειτα ἐπιχειρήσας λέγειν τὰς αἰτίας ἑκάστων ὧν πράττω, λέγοι πρῶτον μὲν ὅτι διὰ ταῦτα νῦν ἐνθάδε κάθημαι, ὅτι σύγκειταί μου τὸ σῶμα ἐξ ὀστῶν καὶ νεύρων, καὶ τὰ μὲν ὀστᾶ ἐστιν στερεὰ καὶ διαφυὰς ἔχει χωρὶς ἀπ’ ἀλλήλων, τὰ δὲ νεῦρα οἷα ἐπιτείνεσθαι

98d"Kemikler eklem yerlerinde oynak durduğundan, sinirler gevşeyip gerildikçe şimdi kollarımı bacaklarımı bükebiliyorum; işte bu sebeple iki büklüm olmuş burada oturuyorum. Sonra sizinle konuşmam için de yine bu türden başka sebepler söylese; sesleri, havayı, işitmeyi ve buna benzer binlerce şeyi sebep diye sayıp gerçek sebepleri söylemeyi ihmal etse: Atinalılar beni mahkûm etmeyi daha iyi buldukları için ben de burada oturmayı daha iyi buldum, burada kalıp verecekleri cezaya katlanmayı daha adil saydım.

98d

καὶ ἀνίεσθαι, περιαμπέχοντα τὰ ὀστᾶ μετὰ τῶν σαρκῶν καὶ δέρματος ὃ συνέχει αὐτά· αἰωρουμένων οὖν τῶν ὀστῶν ἐν ταῖς αὑτῶν συμβολαῖς χαλῶντα καὶ συντείνοντα τὰ νεῦρα κάμπτεσθαί που ποιεῖ οἷόν τ’ εἶναι ἐμὲ νῦν τὰ μέλη, καὶ διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν συγκαμφθεὶς ἐνθάδε κάθημαι· καὶ αὖ περὶ τοῦ διαλέγεσθαι ὑμῖν ἑτέρας τοιαύτας αἰτίας λέγοι, φωνάς τε καὶ ἀέρας καὶ ἀκοὰς καὶ ἄλλα μυρία

98e"Çünkü köpek hakkı için, sanırım bu sinirler ve bu kemikler, en iyinin ne olduğuna dair bir kanaatle sürüklenip çoktan Megara'ya ya da Boiotialıların yanına gitmiş olurdu; tabii kaçıp sıvışmaktansa şehir hangi cezayı verirse ona katlanmayı daha adil ve daha güzel saymasaydım.

98e

τοιαῦτα αἰτιώμενος, ἀμελήσας τὰς ὡς ἀληθῶς αἰτίας λέγειν, ὅτι, ἐπειδὴ Ἀθηναίοις ἔδοξε βέλτιον εἶναι ἐμοῦ καταψηφίσασθαι, διὰ ταῦτα δὴ καὶ ἐμοὶ βέλτιον αὖ δέδοκται ἐνθάδε καθῆσθαι, καὶ δικαιότερον παραμένοντα ὑπέχειν τὴν δίκην ἣν ἂν κελεύσωσιν· ἐπεὶ νὴ τὸν κύνα, ὡς ἐγᾦμαι, πάλαι ἂν

99a"Ama böyle şeylere sebep demek pek tuhaf. Biri, bu gibi şeylere, kemiklere, sinirlere ve sahip olduğum başka ne varsa onlara sahip olmasaydım karar verdiğim şeyleri yapamazdım dese, doğru söylemiş olur. Ama hem nous ile davrandığımı söyleyip hem de yaptıklarımı en iyiyi seçtiğim için değil, bunlar yüzünden yaptığımı ileri sürmek, sözde pek büyük, pek uzun boylu bir özensizlik olurdu.

99a

ταῦτα τὰ νεῦρα καὶ τὰ ὀστᾶ ἢ περὶ Μέγαρα ἢ Βοιωτοὺς ἦν, ὑπὸ δόξης φερόμενα τοῦ βελτίστου, εἰ μὴ δικαιότερον ᾤμην καὶ κάλλιον εἶναι πρὸ τοῦ φεύγειν τε καὶ ἀποδιδράσκειν ὑπέχειν τῇ πόλει δίκην ἥντιν’ ἂν τάττῃ.

ΦΑΙΔ. ἀλλ’ αἴτια μὲν τὰ τοιαῦτα καλεῖν λίαν ἄτοπον· εἰ δέ τις λέγοι ὅτι ἄνευ τοῦ τὰ τοιαῦτα ἔχειν καὶ ὀστᾶ καὶ νεῦρα καὶ ὅσα ἄλλα ἔχω οὐκ ἂν οἷός τ’ ἦ ποιεῖν τὰ δόξαντά μοι, ἀληθῆ ἂν λέγοι· ὡς μέντοι διὰ ταῦτα ποιῶ ἃ ποιῶ, καὶ ταῦτα νῷ πράττων, ἀλλ’ οὐ

99b"Çünkü bu, gerçekte sebep olan şeyin bir şey, sebebin onsuz hiçbir zaman sebep olamayacağı şeyin ise başka bir şey olduğunu ayırt edememek demektir. Bana öyle görünüyor ki çoğu insan, sanki karanlıkta el yordamıyla, işte bu ikincisine dokunuyor ve ona kendisine ait olmayan bir ad takıp sebep diyor. Bu yüzden biri yerin çevresine bir girdap koyup yeri gök sayesinde yerinde durduruyor; bir başkası da yeri geniş bir hamur teknesine benzetip altına kaide olarak havayı dayıyor.

99b

τῇ τοῦ βελτίστου αἱρέσει, πολλὴ ἂν καὶ μακρὰ ῥᾳθυμία εἴη τοῦ λόγου. τὸ γὰρ μὴ διελέσθαι οἷόν τ’ εἶναι ὅτι ἄλλο μέν τί ἐστι τὸ αἴτιον τῷ ὄντι, ἄλλο δὲ ἐκεῖνο ἄνευ οὗ τὸ αἴτιον οὐκ ἄν ποτ’ εἴη αἴτιον· ὃ δή μοι φαίνονται ψηλαφῶντες οἱ πολλοὶ ὥσπερ ἐν σκότει, ἀλλοτρίῳ ὀνόματι προσχρώμενοι, ὡς αἴτιον αὐτὸ προσαγορεύειν. διὸ δὴ καὶ ὁ μέν τις δίνην περιτιθεὶς τῇ γῇ ὑπὸ τοῦ οὐρανοῦ μένειν δὴ ποιεῖ τὴν γῆν, ὁ δὲ ὥσπερ καρδόπῳ πλατείᾳ βάθρον τὸν ἀέρα ὑπερείδει·

99c"Şeyleri mümkün olan en iyi biçimde yerleştirip şimdi oldukları gibi durmalarını sağlayan kudreti ise ne ararlar ne de onda ilâhî bir güç bulunduğunu düşünürler; tersine, bir gün bundan daha güçlü, daha ölümsüz, her şeyi daha iyi bir arada tutan bir Atlas bulacaklarını sanırlar. Her şeyi gerçekten bağlayıp bir arada tutanın iyi olan, gerekli olan olduğunu hiç akıllarına getirmezler. Ben böyle bir sebebin nasıl işlediğini öğrenmek için kim olursa olsun birinin öğrencisi olmaya seve seve razı olurdum. Ama ondan mahrum kaldığıma, onu ne kendim bulabildiğime ne de bir başkasından öğrenebildiğime göre, sebebi ararken çıktığım ikinci yolculukta nasıl uğraştığımı sana göstermemi ister misin, Kebes?" dedi.

99c

τὴν δὲ τοῦ ὡς οἷόν τε βέλτιστα αὐτὰ τεθῆναι δύναμιν οὕτω νῦν κεῖσθαι, ταύτην οὔτε ζητοῦσιν οὔτε τινὰ οἴονται δαιμονίαν ἰσχὺν ἔχειν, ἀλλὰ ἡγοῦνται τούτου Ἄτλαντα ἄν ποτε ἰσχυρότερον καὶ ἀθανατώτερον καὶ μᾶλλον ἅπαντα συνέχοντα ἐξευρεῖν, καὶ ὡς ἀληθῶς τὸ ἀγαθὸν καὶ δέον συνδεῖν καὶ συνέχειν οὐδὲν οἴονται. ἐγὼ μὲν οὖν τῆς τοιαύτης αἰτίας ὅπῃ ποτὲ ἔχει μαθητὴς ὁτουοῦν ἥδιστ’ ἂν γενοίμην· ἐπειδὴ δὲ ταύτης ἐστερήθην καὶ οὔτ᾽ αὐτὸς εὑρεῖν οὔτε παρ’ ἄλλου μαθεῖν οἷός τε ἐγενόμην, τὸν δεύτερον

99d"Hem de nasıl isterim!" dedi.

"Bundan sonra," dedi, "varolanları incelemekten bıkıp usanınca, güneş tutulmasını seyredip inceleyenlerin başına gelenin benim de başıma gelmemesi için dikkatli olmam gerektiğini düşündüm. Çünkü güneşin görüntüsünü suda ya da buna benzer bir şeyde seyretmeyenlerin bazılarının gözleri bozulur.

99d

πλοῦν ἐπὶ τὴν τῆς αἰτίας ζήτησιν ᾗ πεπραγμάτευμαι βούλει σοι, ἔφη, ἐπίδειξιν ποιήσωμαι, ὦ Κέβης;

ὑπερφυῶς μὲν οὖν, ἔφη, ὡς βούλομαι.

ἔδοξε τοίνυν μοι, ἦ δ’ ὅς, μετὰ ταῦτα, ἐπειδὴ ἀπειρήκη τὰ ὄντα σκοπῶν, δεῖν εὐλαβηθῆναι μὴ πάθοιμι ὅπερ οἱ τὸν ἥλιον ἐκλείποντα θεωροῦντες καὶ σκοπούμενοι πάσχουσιν· διαφθείρονται γάρ που ἔνιοι τὰ ὄμματα, ἐὰν μὴ ἐν ὕδατι ἤ

99e"Ben de buna benzer bir şey düşündüm: Şeylere gözlerimle bakar, her bir hissimle onları kavramaya kalkışırsam psykhē'min büsbütün kör olmasından korktum. Bu yüzden logos'lara sığınıp varolanların hakikatini onlarda incelemem gerektiğine karar verdim. Gerçi benzetmem belki bir bakıma yerinde değil; çünkü varolanları logos'larda inceleyenin onları, olgularda inceleyenden daha çok görüntülerde incelediğini hiç kabul etmem.

99e

τινι τοιούτῳ σκοπῶνται τὴν εἰκόνα αὐτοῦ. τοιοῦτόν τι καὶ ἐγὼ διενοήθην, καὶ ἔδεισα μὴ παντάπασι τὴν ψυχὴν τυφλωθείην βλέπων πρὸς τὰ πράγματα τοῖς ὄμμασι καὶ ἑκάστῃ τῶν αἰσθήσεων ἐπιχειρῶν ἅπτεσθαι αὐτῶν. ἔδοξε δή μοι χρῆναι εἰς τοὺς λόγους καταφυγόντα ἐν ἐκείνοις σκοπεῖν τῶν ὄντων τὴν ἀλήθειαν.

ΦΑΙΔ. ἴσως μὲν οὖν ᾧ εἰκάζω τρόπον

100a"Her neyse, ben bu yoldan yola koyuldum: Her seferinde en sağlam bulduğum logos'u varsayım olarak koyuyorum; ister sebep hakkında olsun ister başka herhangi bir şey hakkında, onunla uyuşur görünenleri doğru, uyuşmayanları doğru değil sayıyorum. Ne demek istediğimi sana daha açık söylemek istiyorum; çünkü sanırım şimdi anlamıyorsun."

"Hayır, Zeus hakkı için," dedi Kebes, "pek anlamıyorum."

100a

τινὰ οὐκ ἔοικεν· οὐ γὰρ πάνυ συγχωρῶ τὸν ἐν [τοῖς] λόγοις σκοπούμενον τὰ ὄντα ἐν εἰκόσι μᾶλλον σκοπεῖν ἢ τὸν ἐν [τοῖς] ἔργοις. ἀλλ’ οὖν δὴ ταύτῃ γε ὥρμησα, καὶ ὑποθέμενος ἑκάστοτε λόγον ὃν ἂν κρίνω ἐρρωμενέστατον εἶναι, ἃ μὲν ἄν μοι δοκῇ τούτῳ συμφωνεῖν τίθημι ὡς ἀληθῆ ὄντα, καὶ περὶ αἰτίας καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων [ὄντων], ἃ δ’ ἂν μή, ὡς οὐκ ἀληθῆ. βούλομαι δέ σοι σαφέστερον εἰπεῖν ἃ λέγω· οἶμαι γάρ σε νῦν οὐ μανθάνειν.

οὐ μὰ τὸν Δία, ἔφη ὁ Κέβης, οὐ σφόδρα.

100b"Demek istediğim şu," dedi, "yeni bir şey değil; hem başka zamanlarda hem de biraz önceki konuşmamızda hiç durmadan söylediğim şeyler. Üzerinde uğraştığım sebep türünü sana göstermeye girişiyorum: O çok dile dolanmış şeylere yeniden dönüyor, onlardan başlıyorum ve kendi başına, kendi kendine bir güzelin, bir iyinin, bir büyüğün ve bütün ötekilerin var olduğunu varsayıyorum. Bunları bana kabul eder, var olduklarına razı olursan, bunlardan yola çıkarak sana sebebi göstermeyi ve psykhē'nin ölümsüz olduğunu ortaya çıkarmayı umuyorum."

100b

ἀλλ᾽, ἦ δ’ ὅς, ὧδε λέγω, οὐδὲν καινόν, ἀλλ’ ἅπερ ἀεί τε ἄλλοτε καὶ ἐν τῷ παρεληλυθότι λόγῳ οὐδὲν πέπαυμαι λέγων. ἔρχομαι [γὰρ] δὴ ἐπιχειρῶν σοι ἐπιδείξασθαι τῆς αἰτίας τὸ εἶδος ὃ πεπραγμάτευμαι, καὶ εἶμι πάλιν ἐπ᾽ ἐκεῖνα τὰ πολυθρύλητα καὶ ἄρχομαι ἀπ’ ἐκείνων, ὑποθέμενος εἶναί τι καλὸν αὐτὸ καθ’ αὑτὸ καὶ ἀγαθὸν καὶ μέγα καὶ τἆλλα πάντα· ἃ εἴ μοι δίδως τε καὶ συγχωρεῖς εἶναι ταῦτα, ἐλπίζω σοι ἐκ τούτων τὴν αἰτίαν ἐπιδείξειν καὶ ἀνευρήσειν ὡς ἀθάνατον [ἡ] ψυχή.

100c"Kabul ettiğimi farz et de hiç vakit kaybetmeden sonuca var," dedi Kebes.

"Öyleyse," dedi, "bunlardan sonra gelenlere bak, bakalım sen de benim gibi düşünecek misin. Bana öyle görünüyor ki güzelin kendisinden başka güzel bir şey varsa, o şey ancak o güzelden pay aldığı için güzeldir, başka hiçbir sebepten değil. Her şey için aynısını söylüyorum. Bu türden bir sebebi kabul ediyor musun?"

"Ediyorum," dedi.

"O hâlde," dedi, "o öbür bilgece sebepleri artık anlamıyor, kavrayamıyorum. Biri bana bir şeyin, parlak bir rengi, bir şekli ya da bu türden başka herhangi bir şeyi olduğu için güzel olduğunu söylerse, ötekileri bir yana bırakırım, çünkü onların hepsinde kafam karışır; kendi içimde sade, hünersiz, belki de saf bir biçimde şuna tutunurum: Onu güzel yapan, o güzelin bulunmasından ya da onunla ortaklığından, yahut ona her nereden ve nasıl katılıyorsa öyle katılmasından başka bir şey değildir.

100c

ἀλλὰ μήν, ἔφη ὁ Κέβης, ὡς διδόντος σοι οὐκ ἂν φθάνοις περαίνων.

σκόπει δή, ἔφη, τὰ ἑξῆς ἐκείνοις ἐάν σοι συνδοκῇ ὥσπερ ἐμοί. φαίνεται γάρ μοι, εἴ τί ἐστιν ἄλλο καλὸν πλὴν αὐτὸ τὸ καλόν, οὐδὲ δι’ ἓν ἄλλο καλὸν εἶναι ἢ διότι μετέχει ἐκείνου τοῦ καλοῦ· καὶ πάντα δὴ οὕτως λέγω. τῇ τοιᾷδε αἰτίᾳ συγχωρεῖς;

συγχωρῶ, ἔφη.

οὐ τοίνυν, ἦ δ’ ὅς, ἔτι μανθάνω οὐδὲ δύναμαι τὰς ἄλλας αἰτίας τὰς σοφὰς ταύτας γιγνώσκειν· ἀλλ’ ἐάν τίς μοι λέγῃ

100d"Bu son noktada artık ısrar etmiyorum; ısrar ettiğim şu: Bütün güzel şeyler güzel sayesinde güzeldir. Çünkü hem kendime hem başkasına verilebilecek en sağlam cevap bana bu görünüyor. Buna tutunduğum sürece hiçbir zaman düşmeyeceğime inanıyorum: Güzel şeylerin güzel sayesinde güzel olduğu cevabı hem benim hem de kim olursa olsun bir başkası için sağlam bir cevaptır.

100d

δι’ ὅτι καλόν ἐστιν ὁτιοῦν, ἢ χρῶμα εὐανθὲς ἔχον ἢ σχῆμα ἢ ἄλλο ὁτιοῦν τῶν τοιούτων, τὰ μὲν ἄλλα χαίρειν ἐῶ, — ταράττομαι γὰρ ἐν τοῖς ἄλλοις πᾶσι — τοῦτο δὲ ἁπλῶς καὶ ἀτέχνως καὶ ἴσως εὐήθως ἔχω παρ’ ἐμαυτῷ, ὅτι οὐκ ἄλλο τι ποιεῖ αὐτὸ καλὸν ἢ ἡ ἐκείνου τοῦ καλοῦ εἴτε παρουσία εἴτε κοινωνία εἴτε ὅπῃ δὴ καὶ ὅπως προσγενομένη· οὐ γὰρ ἔτι τοῦτο διισχυρίζομαι, ἀλλ’ ὅτι τῷ καλῷ πάντα τὰ καλὰ [γίγνεται] καλά. τοῦτο γάρ μοι δοκεῖ ἀσφαλέστατον εἶναι καὶ ἐμαυτῷ ἀποκρίνασθαι καὶ ἄλλῳ, καὶ τούτου ἐχόμενος

100e"Sana da öyle görünmüyor mu?"

"Görünüyor."

"Öyleyse büyük şeyler de büyüklük sayesinde büyük, daha büyükler de büyüklük sayesinde daha büyük, daha küçükler de küçüklük sayesinde daha küçüktür, değil mi?"

"Evet."

"O hâlde biri, bir adamın ötekinden bir baş kadar daha büyük olduğunu, daha küçüğün de aynı şeyle, yani başla daha küçük olduğunu söylese, sen de bunu kabul etmezsin; tersine, şundan başka bir şey söylemediğine yemin edersin: Bir başkasından daha büyük olan her şey büyüklükten başka hiçbir şeyle daha büyük değildir, büyüklük yüzünden daha büyüktür; daha küçük olan da küçüklükten başka hiçbir şeyle daha küçük değildir, küçüklük yüzünden daha küçüktür. Bunu da sanırım şundan korktuğun için yaparsın: Birinin bir baş kadar daha büyük ya da daha küçük olduğunu söylersen, karşına zıt bir logos çıkabilir. Önce, daha büyük olan da daha küçük olan da aynı şeyle daha büyük ve daha küçük olur; sonra, daha büyük olan, kendisi küçük olan başla daha büyük olur. Birinin küçük bir şeyle büyük olması ise düpedüz bir ucube olurdu. Yoksa bundan korkmaz mısın?"

100e

ἡγοῦμαι οὐκ ἄν ποτε πεσεῖν, ἀλλ’ ἀσφαλὲς εἶναι καὶ ἐμοὶ καὶ ὁτῳοῦν ἄλλῳ ἀποκρίνασθαι ὅτι τῷ καλῷ τὰ καλὰ [γίγνεται] καλά· ἢ οὐ καὶ σοὶ δοκεῖ;

δοκεῖ.

καὶ μεγέθει ἄρα τὰ μεγάλα μεγάλα καὶ τὰ μείζω μείζω, καὶ σμικρότητι τὰ ἐλάττω ἐλάττω;

ναί.

ΦΑΙΔ.

οὐδὲ σὺ ἄρ’ ἂν ἀποδέχοιο εἴ τίς τινα φαίη ἕτερον ἑτέρου τῇ κεφαλῇ μείζω εἶναι, καὶ τὸν ἐλάττω τῷ αὐτῷ τούτῳ

101a

ἐλάττω, ἀλλὰ διαμαρτύροιο ἂν ὅτι σὺ μὲν οὐδὲν ἄλλο λέγεις ἢ ὅτι τὸ μεῖζον πᾶν ἕτερον ἑτέρου οὐδενὶ ἄλλῳ μεῖζόν ἐστιν ἢ μεγέθει, καὶ διὰ τοῦτο μεῖζον, διὰ τὸ μέγεθος, τὸ δὲ ἔλαττον οὐδενὶ ἄλλῳ ἔλαττον ἢ σμικρότητι, καὶ διὰ τοῦτο ἔλαττον, διὰ τὴν σμικρότητα, φοβούμενος οἶμαι μή τίς σοι ἐναντίος λόγος ἀπαντήσῃ, ἐὰν τῇ κεφαλῇ μείζονά τινα φῇς εἶναι καὶ ἐλάττω, πρῶτον μὲν τῷ αὐτῷ τὸ μεῖζον μεῖζον εἶναι καὶ τὸ ἔλαττον ἔλαττον, ἔπειτα τῇ κεφαλῇ σμικρᾷ οὔσῃ τὸν

101bKebes güldü: "Korkarım elbette," dedi.

"Peki," dedi, "on sayısının sekizden iki fazla olduğunu ve sekizi bu sebeple, yani ikiyle aştığını söylemekten de korkmaz mısın? Çoklukla, çokluk yüzünden aştığını söylemek dururken? İki arşınlık bir şeyin bir arşınlıktan büyüklükle değil de yarısıyla daha büyük olduğunu söylemekten de korkmaz mısın? Çünkü korku herhalde aynı korku."

"Elbette," dedi.

"Peki, bire bir eklendiğinde iki olmanın sebebinin ekleme olduğunu, bir bölündüğünde ise bölme olduğunu söylemekten sakınmaz mısın?

101b

μείζω μείζω εἶναι, καὶ τοῦτο δὴ τέρας εἶναι, τὸ σμικρῷ τινι μέγαν τινὰ εἶναι· ἢ οὐκ ἂν φοβοῖο ταῦτα;

καὶ ὁ Κέβης γελάσας, ἔγωγε, ἔφη.

οὐκοῦν, ἦ δ’ ὅς, τὰ δέκα τῶν ὀκτὼ δυοῖν πλείω εἶναι, καὶ διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν ὑπερβάλλειν, φοβοῖο ἂν λέγειν, ἀλλὰ μὴ πλήθει καὶ διὰ τὸ πλῆθος; καὶ τὸ δίπηχυ τοῦ πηχυαίου ἡμίσει μεῖζον εἶναι ἀλλ’ οὐ μεγέθει; ὁ αὐτὸς γάρ που φόβος.

πάνυ γ᾽, ἔφη.

τί δέ; ἑνὶ ἑνὸς προστεθέντος τὴν πρόσθεσιν αἰτίαν εἶναι

101c"Tersine, yüksek sesle haykırırsın: Bir şeyin, pay aldığı neyse onun kendine özgü ousia'sından pay almaktan başka hiçbir yolla meydana geldiğini bilmezsin; bu durumda da iki olmanın, ikilikten pay almaktan başka bir sebebini göremezsin. İki olacak şeyler ikilikten, bir olacak şey de birlikten pay almalıdır. Bu bölmeleri, eklemeleri ve bu türden öteki incelikleri bir yana bırakır, bunlarla cevap vermeyi senden daha bilge olanlara terk edersin. Sen ise, deyim yerindeyse kendi gölgenden ve tecrübesizliğinden korkarak, varsayımın o sağlam yanına tutunur ve öyle cevap verirsin.

101c

τοῦ δύο γενέσθαι ἢ διασχισθέντος τὴν σχίσιν οὐκ εὐλαβοῖο ἂν λέγειν; καὶ μέγα ἂν βοῴης ὅτι οὐκ οἶσθα ἄλλως πως ἕκαστον γιγνόμενον ἢ μετασχὸν τῆς ἰδίας οὐσίας ἑκάστου οὗ ἂν μετάσχῃ, καὶ ἐν τούτοις οὐκ ἔχεις ἄλλην τινὰ αἰτίαν τοῦ δύο γενέσθαι ἀλλ’ ἢ τὴν τῆς δυάδος μετάσχεσιν, καὶ δεῖν τούτου μετασχεῖν τὰ μέλλοντα δύο ἔσεσθαι, καὶ μονάδος ὃ ἂν μέλλῃ ἓν ἔσεσθαι, τὰς δὲ σχίσεις ταύτας καὶ προσθέσεις καὶ τὰς ἄλλας τὰς τοιαύτας κομψείας ἐῴης ἂν χαίρειν, παρεὶς ἀποκρίνασθαι τοῖς σεαυτοῦ σοφωτέροις· σὺ δὲ δεδιὼς ἄν, τὸ

101d"Biri varsayımın kendisine ilişirse, ona aldırmaz ve o varsayımdan çıkan sonuçların birbiriyle uyuşup uyuşmadığını inceleyinceye kadar cevap vermezsin. Varsayımın kendisinin hesabını vermen gerektiğinde de aynı yolla verirsin: Yukarıdakiler arasında en iyisi görünen başka bir varsayım koyar, böylece yeterli bir şeye varıncaya kadar ilerlersin. Varolanlardan herhangi birini bulmak istiyorsan, çekişmeciler gibi ilkeyle ondan çıkan sonuçları aynı anda tartışıp ikisini birbirine karıştırmazsın, değil mi?

101d

λεγόμενον, τὴν σαυτοῦ σκιὰν καὶ τὴν ἀπειρίαν, ἐχόμενος ἐκείνου τοῦ ἀσφαλοῦς τῆς ὑποθέσεως, οὕτως ἀποκρίναιο ἄν. εἰ δέ τις αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως ἔχοιτο, χαίρειν ἐῴης ἂν καὶ οὐκ ἀποκρίναιο ἕως ἂν τὰ ἀπ’ ἐκείνης ὁρμηθέντα σκέψαιο εἴ σοι ἀλλήλοις συμφωνεῖ ἢ διαφωνεῖ· ἐπειδὴ δὲ ἐκείνης αὐτῆς δέοι σε διδόναι λόγον, ὡσαύτως ἂν διδοίης, ἄλλην αὖ ὑπόθεσιν ὑποθέμενος ἥτις τῶν ἄνωθεν βελτίστη φαίνοιτο,

101e"Onların ise bu konuda belki tek bir sözü, tek bir kaygısı yoktur; çünkü bilgelikleri öyledir ki her şeyi birbirine katıp karıştırsalar da yine kendi kendilerini memnun etmeyi becerirler. Ama sen, eğer filozoflardansan, sanırım benim söylediğim gibi yaparsın."

101e

ἕως ἐπί τι ἱκανὸν ἔλθοις, ἅμα δὲ οὐκ ἂν φύροιο ὥσπερ οἱ ἀντιλογικοὶ περί τε τῆς ἀρχῆς διαλεγόμενος καὶ τῶν ἐξ ἐκείνης ὡρμημένων, εἴπερ βούλοιό τι τῶν ὄντων εὑρεῖν; ἐκείνοις μὲν γὰρ ἴσως οὐδὲ εἷς περὶ τούτου λόγος οὐδὲ φροντίς· ἱκανοὶ γὰρ ὑπὸ σοφίας ὁμοῦ πάντα κυκῶντες ὅμως δύνασθαι αὐτοὶ αὑτοῖς ἀρέσκειν· σὺ δ᾽, εἴπερ εἶ τῶν φιλοσόφων,

102a"Çok doğru söylüyorsun," dediler Simmias ile Kebes ikisi birden.

Ekhekrates: Zeus hakkı için, Phaidon, haklıydılar da; çünkü bence o bunları, aklı azıcık eren birine bile şaşılacak bir açıklıkla söylemiş.

Phaidon: Elbette, Ekhekrates; orada bulunan herkes de öyle düşündü.

Ekhekrates: Orada bulunmayıp şimdi dinleyen bizler de öyle düşünüyoruz. Peki, bundan sonra neler konuşuldu?

Phaidon: Sanırım şöyle oldu: Bunlar ona kabul edildikten, eidos'ların her birinin bir şey olduğu, öteki şeylerin de onlardan pay alarak adlarını onlardan aldığı üzerinde uzlaşıldıktan sonra, Sokrates arkasından şunu sordu:

"Madem bunları böyle söylüyorsun," dedi, "Simmias'ın Sokrates'ten daha büyük, Phaidon'dan daha küçük olduğunu söylediğinde, Simmias'ta ikisinin birden, yani hem büyüklüğün hem küçüklüğün bulunduğunu söylemiş olmuyor musun?"

102a

οἶμαι ἂν ὡς ἐγὼ λέγω ποιοῖς.

ΦΑΙΔ.

ἀληθέστατα, ἔφη, λέγεις, ὅ τε Σιμμίας ἅμα καὶ ὁ Κέβης.

ΕΧ. νὴ Δία, ὦ Φαίδων, εἰκότως γε· θαυμαστῶς γάρ μοι δοκεῖ ὡς ἐναργῶς τῷ καὶ σμικρὸν νοῦν ἔχοντι εἰπεῖν ἐκεῖνος ταῦτα.

ΦΑΙΔ. πάνυ μὲν οὖν, ὦ Ἐχέκρατες, καὶ πᾶσι τοῖς παροῦσιν ἔδοξεν.

ΕΧ. καὶ γὰρ ἡμῖν τοῖς ἀποῦσι, νῦν δὲ ἀκούουσιν. ἀλλὰ τίνα δὴ ἦν τὰ μετὰ ταῦτα λεχθέντα;

ΦΑΙΔ. ὡς μὲν ἐγὼ οἶμαι, ἐπεὶ αὐτῷ ταῦτα συνεχωρήθη,

102b"Evet."

"Ama," dedi, "'Simmias Sokrates'i aşar' sözünün, kelimelerin ifade ettiği biçimde doğru olmadığını kabul ediyorsun, değil mi?

102b

καὶ ὡμολογεῖτο εἶναί τι ἕκαστον τῶν εἰδῶν καὶ τούτων τἆλλα μεταλαμβάνοντα αὐτῶν τούτων τὴν ἐπωνυμίαν ἴσχειν, τὸ δὴ μετὰ ταῦτα ἠρώτα, εἰ δή, ἦ δ’ ὅς, ταῦτα οὕτως λέγεις, ἆρ’ οὐχ, ὅταν Σιμμίαν Σωκράτους φῇς μείζω εἶναι, Φαίδωνος δὲ ἐλάττω, λέγεις τότ’ εἶναι ἐν τῷ Σιμμίᾳ ἀμφότερα, καὶ μέγεθος καὶ σμικρότητα;

ἔγωγε.

ἀλλὰ γάρ, ἦ δ’ ὅς, ὁμολογεῖς τὸ τὸν Σιμμίαν ὑπερέχειν Σωκράτους οὐχ ὡς τοῖς ῥήμασι λέγεται οὕτω καὶ τὸ ἀληθὲς

102c"Çünkü Simmias'ın aşması herhalde tabiatından, yani Simmias olmasından gelmez; tesadüfen sahip olduğu büyüklükten gelir. Sokrates'i aşması da Sokrates Sokrates olduğu için değil, Sokrates'in Simmias'ın büyüklüğü karşısında küçüklüğe sahip olması yüzündendir, öyle değil mi?"

"Doğru."

"Phaidon'un Simmias'ı aşması da Phaidon Phaidon olduğu için değil, Phaidon'un Simmias'ın küçüklüğü karşısında büyüklüğe sahip olması yüzündendir, değil mi?"

"Öyledir."

"Demek ki Simmias'a hem küçük hem büyük deniyor, çünkü ikisinin arasında duruyor: Birinin büyüklüğüne, aşsın diye kendi küçüklüğünü sunuyor; ötekine ise onun küçüklüğünü aşan kendi büyüklüğünü."

102c

ἔχειν; οὐ γάρ που πεφυκέναι Σιμμίαν ὑπερέχειν τούτῳ, τῷ Σιμμίαν εἶναι, ἀλλὰ τῷ μεγέθει ὃ τυγχάνει ἔχων· οὐδ’ αὖ Σωκράτους ὑπερέχειν ὅτι Σωκράτης ὁ Σωκράτης ἐστίν, ἀλλ’ ὅτι σμικρότητα ἔχει ὁ Σωκράτης πρὸς τὸ ἐκείνου μέγεθος;

ἀληθῆ.

οὐδέ γε αὖ ὑπὸ Φαίδωνος ὑπερέχεσθαι τῷ ὅτι Φαίδων ὁ Φαίδων ἐστίν, ἀλλ’ ὅτι μέγεθος ἔχει ὁ Φαίδων πρὸς τὴν Σιμμίου σμικρότητα;

ἔστι ταῦτα.

οὕτως ἄρα ὁ Σιμμίας ἐπωνυμίαν ἔχει σμικρός τε καὶ μέγας εἶναι, ἐν μέσῳ ὢν ἀμφοτέρων, τοῦ μὲν τῷ μεγέθει

102dSonra gülümseyerek, "Galiba kitap gibi konuşacağım," dedi, "ama durum yine de herhalde dediğim gibi." Kebes hak verdi.

"Bunu şu yüzden söylüyorum: Bana nasıl görünüyorsa sana da öyle görünsün istiyorum. Bana öyle görünüyor ki yalnız büyüklüğün kendisi hiçbir zaman aynı anda hem büyük hem küçük olmaya yanaşmamakla kalmaz; bizdeki büyüklük de küçüğü hiçbir zaman kabul etmez, aşılmaya razı olmaz. İki şeyden biri olur: Ya zıddı olan küçük ona yaklaştığında kaçıp geri çekilir ya da küçük gelince yok olur. Ama yerinde kalıp küçüklüğü kabul ederek olduğundan başka bir şey olmaya razı olmaz.

102d

ὑπερέχειν τὴν σμικρότητα ὑπέχων, τῷ δὲ τὸ μέγεθος τῆς σμικρότητος παρέχων ὑπερέχον. καὶ ἅμα μειδιάσας, ἔοικα, ἔφη, καὶ συγγραφικῶς ἐρεῖν, ἀλλ’ οὖν ἔχει γέ που ὡς λέγω. συνέφη.

λέγω δὴ τοῦδ’ ἕνεκα, βουλόμενος δόξαι σοὶ ὅπερ ἐμοί. ἐμοὶ γὰρ φαίνεται οὐ μόνον αὐτὸ τὸ μέγεθος οὐδέποτ’ ἐθέλειν ἅμα μέγα καὶ σμικρὸν εἶναι, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐν ἡμῖν μέγεθος οὐδέποτε προσδέχεσθαι τὸ σμικρὸν οὐδ’ ἐθέλειν ὑπερέχεσθαι, ἀλλὰ δυοῖν τὸ ἕτερον, ἢ φεύγειν καὶ ὑπεκχωρεῖν ὅταν αὐτῷ

102e"Örneğin ben küçüklüğü kabul edip ona katlandığım hâlde hâlâ kim isem oyum; aynı kişi olarak küçüğüm. Oysa o büyüklük, büyük olduğu hâlde küçük olmaya cüret etmez. Aynı şekilde bizdeki küçük de hiçbir zaman ne büyük hâline gelmeye ne de büyük olmaya yanaşmaz; zıtlardan başka hiçbiri de, hâlâ neyse o iken, aynı anda zıddı hâline gelmez, zıddı olmaz. Bu durumla karşılaşınca ya çekip gider ya da yok olur."

102e

προσίῃ τὸ ἐναντίον, τὸ σμικρόν, ἢ προσελθόντος ἐκείνου ἀπολωλέναι· ὑπομένον δὲ καὶ δεξάμενον τὴν σμικρότητα οὐκ ἐθέλειν εἶναι ἕτερον ἢ ὅπερ ἦν. ὥσπερ ἐγὼ δεξάμενος καὶ ὑπομείνας τὴν σμικρότητα, καὶ ἔτι ὢν ὅσπερ εἰμί, οὗτος ὁ αὐτὸς σμικρός εἰμι· ἐκεῖνο δὲ οὐ τετόλμηκεν μέγα ὂν σμικρὸν εἶναι· ὡς δ’ αὕτως καὶ τὸ σμικρὸν τὸ ἐν ἡμῖν οὐκ ἐθέλει ποτὲ μέγα γίγνεσθαι οὐδὲ εἶναι, οὐδ’ ἄλλο οὐδὲν τῶν ἐναντίων, ἔτι ὂν ὅπερ ἦν, ἅμα τοὐναντίον γίγνεσθαί τε

103a"Bana kesinlikle öyle görünüyor," dedi Kebes.

Orada bulunanlardan biri, kim olduğunu tam hatırlamıyorum, bunu duyunca şöyle dedi: "Tanrılar aşkına, daha önceki konuşmalarımızda şimdi söylenenin tam tersini kabul etmemiş miydik? Daha büyüğün daha küçükten, daha küçüğün de daha büyükten meydana geldiğini, zıtların oluşunun düpedüz bu olduğunu, yani zıtlardan meydana geldiklerini söylememiş miydik? Şimdi ise bana öyle geliyor ki bunun hiçbir zaman olamayacağı söyleniyor."

Sokrates başını ona doğru çevirip dinledi. "Yiğitçe hatırladın," dedi, "ama şimdi söylenenle o zaman söylenen arasındaki ayrımı göremiyorsun.

103a

καὶ εἶναι, ἀλλ’ ἤτοι ἀπέρχεται ἢ ἀπόλλυται ἐν τούτῳ τῷ παθήματι.

ΦΑΙΔ.

παντάπασιν, ἔφη ὁ Κέβης, οὕτω φαίνεταί μοι.

καί τις εἶπε τῶν παρόντων ἀκούσας — ὅστις δ’ ἦν, οὐ σαφῶς μέμνημαι — πρὸς θεῶν, οὐκ ἐν τοῖς πρόσθεν ἡμῖν λόγοις αὐτὸ τὸ ἐναντίον τῶν νυνὶ λεγομένων ὡμολογεῖτο, ἐκ τοῦ ἐλάττονος τὸ μεῖζον γίγνεσθαι καὶ ἐκ τοῦ μείζονος τὸ ἔλαττον, καὶ ἀτεχνῶς αὕτη εἶναι ἡ γένεσις τοῖς ἐναντίοις, ἐκ τῶν ἐναντίων; νῦν δέ μοι δοκεῖ λέγεσθαι ὅτι τοῦτο οὐκ ἄν ποτε γένοιτο.

καὶ ὁ Σωκράτης παραβαλὼν τὴν κεφαλὴν καὶ ἀκούσας,

103b"O zaman, zıt bir şeyden zıt bir şeyin meydana geldiği söyleniyordu; şimdi ise zıddın kendisinin, ister bizdeki ister tabiattaki olsun, hiçbir zaman kendine zıt olamayacağı söyleniyor. Çünkü dostum, o zaman zıtları taşıyan şeylerden söz ediyor, onları zıtların adıyla anıyorduk; şimdi ise, adlandırılan şeylere içlerinde bulunarak adlarını veren o zıtların kendilerinden söz ediyoruz. Bu zıtların kendileri ise, diyoruz, birbirinden meydana gelmeyi hiçbir zaman kabul etmez."

103b

ἀνδρικῶς, ἔφη, ἀπεμνημόνευκας, οὐ μέντοι ἐννοεῖς τὸ διαφέρον τοῦ τε νῦν λεγομένου καὶ τοῦ τότε. τότε μὲν γὰρ ἐλέγετο ἐκ τοῦ ἐναντίου πράγματος τὸ ἐναντίον πρᾶγμα γίγνεσθαι, νῦν δέ, ὅτι αὐτὸ τὸ ἐναντίον ἑαυτῷ ἐναντίον οὐκ ἄν ποτε γένοιτο, οὔτε τὸ ἐν ἡμῖν οὔτε τὸ ἐν τῇ φύσει. τότε μὲν γάρ, ὦ φίλε, περὶ τῶν ἐχόντων τὰ ἐναντία ἐλέγομεν, ἐπονομάζοντες αὐτὰ τῇ ἐκείνων ἐπωνυμίᾳ, νῦν δὲ περὶ ἐκείνων αὐτῶν ὧν ἐνόντων ἔχει τὴν ἐπωνυμίαν τὰ ὀνομαζόμενα·

103cAynı anda Kebes'e baktı: "Kebes," dedi, "yoksa buradaki arkadaşın söylediklerinden biri seni de mi rahatsız etti?"

"Yok, bu sefer öyle değilim," dedi Kebes; "gerçi beni rahatsız eden pek çok şey olmadığını da asla söylemiyorum."

"Demek ki şunda kayıtsız şartsız anlaştık," dedi: "Zıt hiçbir zaman kendine zıt olmayacak."

"Kesinlikle," dedi.

"Bir de şuna bak," dedi, "bakalım bunda da benimle anlaşacak mısın. Bir şeye sıcak, bir şeye soğuk der misin?"

"Derim."

"Bunlar kar ve ateş dediğin şeylerle aynı mı?"

103c

αὐτὰ δ’ ἐκεῖνα οὐκ ἄν ποτέ φαμεν ἐθελῆσαι γένεσιν ἀλλήλων δέξασθαι. καὶ ἅμα βλέψας πρὸς τὸν Κέβητα εἶπεν, ἆρα μή που, ὦ Κέβης, ἔφη, καὶ σέ τι τούτων ἐτάραξεν ὧν ὅδε εἶπεν;

οὐδ’ αὖ, ἔφη ὁ Κέβης, οὕτως ἔχω· καίτοι οὔτι λέγω ὡς οὐ πολλά με ταράττει.

συνωμολογήκαμεν ἄρα, ἦ δ’ ὅς, ἁπλῶς τοῦτο, μηδέποτε ἐναντίον ἑαυτῷ τὸ ἐναντίον ἔσεσθαι.

παντάπασιν, ἔφη.

ἔτι δή μοι καὶ τόδε σκέψαι, ἔφη, εἰ ἄρα συνομολογήσεις. θερμόν τι καλεῖς καὶ ψυχρόν;

ἔγωγε.

ἆρ’ ὅπερ χιόνα καὶ πῦρ;

103d"Zeus hakkı için, hayır."

"Demek sıcak ateşten başka bir şey, soğuk da kardan başka bir şey?"

"Evet."

"Ama sanırım şu da sana doğru görünür: Kar, kar olduğu sürece, sıcağı kabul edip de, biraz önce söylediğimiz gibi, hâlâ olduğu şey, yani hem kar hem sıcak olarak kalamaz; sıcak yaklaşınca ya ona yol verip çekilir ya da yok olur."

"Elbette."

"Ateş de soğuk ona yaklaşınca ya çekilip gider ya da yok olur; ama soğukluğu kabul edip hâlâ olduğu şey, yani hem ateş hem soğuk olarak kalmaya hiçbir zaman cüret etmez."

103d

μὰ Δί᾽ οὐκ ἔγωγε.

ἀλλ᾽ ἕτερόν τι πυρὸς τὸ θερμὸν καὶ ἕτερόν τι χιόνος τὸ ψυχρόν;

ναί.

ἀλλὰ τόδε γ᾽ οἶμαι δοκεῖ σοι, οὐδέποτε χιόνα γ’ οὖσαν δεξαμένην τὸ θερμόν, ὥσπερ ἐν τοῖς πρόσθεν ἐλέγομεν, ἔτι ἔσεσθαι ὅπερ ἦν, χιόνα καὶ θερμόν, ἀλλὰ προσιόντος τοῦ θερμοῦ ἢ ὑπεκχωρήσειν αὐτῷ ἢ ἀπολεῖσθαι.

πάνυ γε.

καὶ τὸ πῦρ γε αὖ προσιόντος τοῦ ψυχροῦ αὐτῷ ἢ ὑπεξιέναι ἢ ἀπολεῖσθαι, οὐ μέντοι ποτὲ τολμήσειν δεξάμενον τὴν ψυχρότητα ἔτι εἶναι ὅπερ ἦν, πῦρ καὶ ψυχρόν.

103e"Doğru söylüyorsun," dedi.

"Demek ki bu türden bazı şeylerde durum şöyle," dedi: "Bütün zamanlar boyunca kendi adına lâyık görülen yalnız eidos'un kendisi değildir; o olmayan, ama var olduğu sürece daima onun biçimini taşıyan başka bir şey de bu ada lâyık görülür. Ne demek istediğim şu örnekte belki daha açık olacak: Tek, herhalde her zaman şimdi andığımız bu adı almak zorundadır, değil mi?"

"Elbette."

"Peki — sorduğum şu — varolanlar arasında bu adı alan yalnız o mudur, yoksa tekin kendisi olmadığı hâlde, tabiatı gereği tekten hiçbir zaman ayrılmadığı için kendi adının yanında daima bu adla da çağrılması gereken başka bir şey de var mı?

103e

ἀληθῆ, ἔφη, λέγεις.

ἔστιν ἄρα, ἦ δ’ ὅς, περὶ ἔνια τῶν τοιούτων, ὥστε μὴ μόνον αὐτὸ τὸ εἶδος ἀξιοῦσθαι τοῦ αὑτοῦ ὀνόματος εἰς τὸν ἀεὶ χρόνον, ἀλλὰ καὶ ἄλλο τι ὃ ἔστι μὲν οὐκ ἐκεῖνο, ἔχει δὲ τὴν ἐκείνου μορφὴν ἀεί, ὅτανπερ ᾖ. ἔτι δὲ ἐν τῷδε ἴσως ἔσται σαφέστερον ὃ λέγω· τὸ γὰρ περιττὸν ἀεί που δεῖ τούτου τοῦ ὀνόματος τυγχάνειν ὅπερ νῦν λέγομεν· ἢ οὔ;

πάνυ γε.

ΦΑΙΔ.

ἆρα μόνον τῶν ὄντων — τοῦτο γὰρ ἐρωτῶ — ἢ καὶ ἄλλο

104a"Kastettiğim, örneğin üçlüğün ve daha başka pek çok şeyin durumu. Üçlüğü düşün: Sence o hem kendi adıyla hem de, tek üçlüğün kendisi olmadığı hâlde, tekin adıyla her zaman anılmak zorunda değil mi? Yine de üçlük, beşlik ve sayıların bütün bir yarısı tabiatça öyledir ki her biri, tekin kendisi olmadığı hâlde, daima tektir. Öte yandan iki, dört ve sayıların öbür dizisinin tamamı da çiftin kendisi olmadığı hâlde, her biri daima çifttir. Kabul ediyor musun, etmiyor musun?"

104a

τι ὃ ἔστι μὲν οὐχ ὅπερ τὸ περιττόν, ὅμως δὲ δεῖ αὐτὸ μετὰ τοῦ ἑαυτοῦ ὀνόματος καὶ τοῦτο καλεῖν ἀεὶ διὰ τὸ οὕτω πεφυκέναι ὥστε τοῦ περιττοῦ μηδέποτε ἀπολείπεσθαι; λέγω δὲ αὐτὸ εἶναι οἷον καὶ ἡ τριὰς πέπονθε καὶ ἄλλα πολλά. σκόπει δὲ περὶ τῆς τριάδος. ἆρα οὐ δοκεῖ σοι τῷ τε αὑτῆς ὀνόματι ἀεὶ προσαγορευτέα εἶναι καὶ τῷ τοῦ περιττοῦ, ὄντος οὐχ ὅπερ τῆς τριάδος; ἀλλ’ ὅμως οὕτως πέφυκε καὶ ἡ τριὰς καὶ ἡ πεμπτὰς καὶ ὁ ἥμισυς τοῦ ἀριθμοῦ ἅπας, ὥστε

104b"Nasıl etmem?" dedi.

"Öyleyse göstermek istediğim şeye dikkat et," dedi. "Şu: Anlaşılan yalnız o zıtlar birbirini kabul etmemekle kalmıyor; birbirine zıt olmadıkları hâlde zıtları her zaman taşıyan şeyler de, kendilerindeki idea'ya zıt olan idea'yı kabul etmiyor; o idea üzerlerine geldiğinde ya yok oluyor ya da çekilip gidiyorlar.

104b

οὐκ ὢν ὅπερ τὸ περιττὸν ἀεὶ ἕκαστος αὐτῶν ἐστι περιττός· καὶ αὖ τὰ δύο καὶ [τὰ] τέτταρα καὶ ἅπας ὁ ἕτερος αὖ στίχος τοῦ ἀριθμοῦ οὐκ ὢν ὅπερ τὸ ἄρτιον ὅμως ἕκαστος αὐτῶν ἄρτιός ἐστιν ἀεί· συγχωρεῖς ἢ οὔ;

πῶς γὰρ οὔκ; ἔφη.

ὃ τοίνυν, ἔφη, βούλομαι δηλῶσαι, ἄθρει. ἔστιν δὲ τόδε, ὅτι φαίνεται οὐ μόνον ἐκεῖνα τὰ ἐναντία ἄλληλα οὐ δεχόμενα, ἀλλὰ καὶ ὅσα οὐκ ὄντ’ ἀλλήλοις ἐναντία ἔχει ἀεὶ τἀναντία, οὐδὲ ταῦτα ἔοικε δεχομένοις ἐκείνην τὴν ἰδέαν ἣ ἂν τῇ ἐν αὐτοῖς οὔσῃ ἐναντία ᾖ, ἀλλ’ ἐπιούσης αὐτῆς ἤτοι

104c"Yoksa üçün, hâlâ üç olarak kalıp çift hâline gelmeye katlanmaktansa, daha önce yok olacağını ya da başına başka ne gelirse geleceğini söylemeyecek miyiz?"

"Elbette söyleyeceğiz," dedi Kebes.

"Oysa," dedi, "ikilik üçlüğe zıt değildir."

"Değildir elbette."

"Demek ki birbirine zıt eidos'lar birbirlerinin gelişine katlanmamakla kalmıyor; başka bazı şeyler de zıtların gelişine katlanmıyor."

"Çok doğru söylüyorsun," dedi.

"Peki," dedi, "elimizden gelirse bunların ne türden şeyler olduğunu tarif edelim mi?"

"Elbette."

104c

ἀπολλύμενα ἢ ὑπεκχωροῦντα. ἢ οὐ φήσομεν τὰ τρία καὶ ἀπολεῖσθαι πρότερον καὶ ἄλλο ὁτιοῦν πείσεσθαι, πρὶν ὑπομεῖναι ἔτι τρία ὄντα ἄρτια γενέσθαι;

πάνυ μὲν οὖν, ἔφη ὁ Κέβης.

οὐδὲ μήν, ἦ δ’ ὅς, ἐναντίον γέ ἐστι δυὰς τριάδι.

οὐ γὰρ οὖν.

οὐκ ἄρα μόνον τὰ εἴδη τὰ ἐναντία οὐχ ὑπομένει ἐπιόντα ἄλληλα, ἀλλὰ καὶ ἄλλ’ ἄττα τὰ ἐναντία οὐχ ὑπομένει ἐπιόντα.

ἀληθέστατα, ἔφη, λέγεις.

βούλει οὖν, ἦ δ’ ὅς, ἐὰν οἷοί τ’ ὦμεν, ὁρισώμεθα ὁποῖα ταῦτά ἐστιν;

πάνυ γε.

104d"Peki, Kebes," dedi, "bunlar şöyle şeyler olabilir mi: Neyi ele geçirirlerse onu yalnız kendi idea'larını değil, her zaman bir şeye zıt olan bir idea'yı da taşımaya zorlayan şeyler?"

"Nasıl yani?"

"Az önce söylediğimiz gibi. Bilirsin elbette, üçün idea'sı neyi ele geçirirse, onun yalnız üç değil, aynı zamanda tek olması da zorunludur."

"Elbette."

"İşte, diyoruz ki, böyle bir şeye, onu bu hâle getiren biçime zıt olan idea asla gelmez."

"Gelmez."

"Onu bu hâle getiren de tekin biçimiydi, değil mi?"

"Evet."

"Buna zıt olan da çiftin idea'sı?"

"Evet."

104d

ἆρ’ οὖν, ἔφη, ὦ Κέβης, τάδε εἴη ἄν, ἃ ὅτι ἂν κατάσχῃ μὴ μόνον ἀναγκάζει τὴν αὑτοῦ ἰδέαν αὐτὸ ἴσχειν, ἀλλὰ καὶ ἐναντίου αὐτῷ ἀεί τινος;

πῶς λέγεις;

ὥσπερ ἄρτι ἐλέγομεν. οἶσθα γὰρ δήπου ὅτι ἃ ἂν ἡ τῶν τριῶν ἰδέα κατάσχῃ, ἀνάγκη αὐτοῖς οὐ μόνον τρισὶν εἶναι ἀλλὰ καὶ περιττοῖς.

πάνυ γε.

ἐπὶ τὸ τοιοῦτον δή, φαμέν, ἡ ἐναντία ἰδέα ἐκείνῃ τῇ μορφῇ ἣ ἂν τοῦτο ἀπεργάζηται οὐδέποτ’ ἂν ἔλθοι.

οὐ γάρ.

εἰργάζετο δέ γε ἡ περιττή;

ναί.

ἐναντία δὲ ταύτῃ ἡ τοῦ ἀρτίου;

ναί.

104e"Demek ki üçe çiftin idea'sı asla gelmeyecek."

"Gelmeyecek elbette."

"Öyleyse üç, çiftten pay almaz."

"Pay almaz."

"O hâlde üçlük çift-olmayandır."

"Evet."

"Şimdi, tarif etmek istediğimi söylediğim şuydu: hangi şeyler bir şeye zıt olmadıkları hâlde yine de onu, yani zıddı kabul etmez? Mesela şimdi üçlük, çifte zıt olmadığı hâlde onu hiç de kabul etmiyor, çünkü her zaman ona zıt olanı beraberinde getiriyor; ikilik teke, ateş soğuğa karşı aynı şeyi yapıyor; daha pek çok şey de böyle. Ama bak bakalım, tarifini şöyle yapar mısın: yalnız zıt, zıddı kabul etmemekle kalmaz; bir şey neye girerse girsin oraya bir zıt getiriyorsa, o getiren şeyin kendisi de getirdiği şeyin zıddını asla kabul etmez.

104e

ἐπὶ τὰ τρία ἄρα ἡ τοῦ ἀρτίου ἰδέα οὐδέποτε ἥξει.

οὐ δῆτα.

ἄμοιρα δὴ τοῦ ἀρτίου τὰ τρία.

ἄμοιρα.

ἀνάρτιος ἄρα ἡ τριάς.

ναί.

ΦΑΙΔ.

ὃ τοίνυν ἔλεγον ὁρίσασθαι, ποῖα οὐκ ἐναντία τινὶ ὄντα ὅμως οὐ δέχεται αὐτό, τὸ ἐναντίον — οἷον νῦν ἡ τριὰς τῷ ἀρτίῳ οὐκ οὖσα ἐναντία οὐδέν τι μᾶλλον αὐτὸ δέχεται, τὸ γὰρ ἐναντίον ἀεὶ αὐτῷ ἐπιφέρει, καὶ ἡ δυὰς τῷ περιττῷ καὶ

105a"Bir kez daha hatırla, çünkü bir şeyi birkaç kez işitmenin zararı olmaz. Beş, çiftin idea'sını kabul etmeyecek; onun iki katı olan on da tekin idea'sını kabul etmeyecek. Gerçi iki kat da kendi başına başka bir şeye zıttır, ama yine de tekin idea'sını kabul etmeyecektir.

105a

τὸ πῦρ τῷ ψυχρῷ καὶ ἄλλα πάμπολλα — ἀλλ’ ὅρα δὴ εἰ οὕτως ὁρίζῃ, μὴ μόνον τὸ ἐναντίον τὸ ἐναντίον μὴ δέχεσθαι, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνο, ὃ ἂν ἐπιφέρῃ τι ἐναντίον ἐκείνῳ, ἐφ’ ὅτι ἂν αὐτὸ ἴῃ, αὐτὸ τὸ ἐπιφέρον τὴν τοῦ ἐπιφερομένου ἐναντιότητα μηδέποτε δέξασθαι. πάλιν δὲ ἀναμιμνῄσκου· οὐ γὰρ χεῖρον πολλάκις ἀκούειν. τὰ πέντε τὴν τοῦ ἀρτίου οὐ δέξεται, οὐδὲ τὰ δέκα τὴν τοῦ περιττοῦ, τὸ διπλάσιον. τοῦτο μὲν οὖν καὶ αὐτὸ ἄλλῳ ἐναντίον, ὅμως δὲ τὴν

105b"Bir buçuk kat, yarım ve bu türden öteki şeyler de bütünün idea'sını kabul etmeyecek; üçte bir ve bunun gibi her şey de öyle. Tabii beni takip ediyor ve bu konuda benimle aynı kanaatteysen."

"Tamamen aynı kanaatteyim," dedi, "takip de ediyorum."

"O hâlde bana yeniden, baştan cevap ver," dedi. "Ama sorduğum şeyin kendisini cevap olarak söyleme, beni taklit et. Bunu şunun için söylüyorum: ilk başta sözünü ettiğim o güvenli cevabın yanında, şimdi söylediklerimizden yola çıkarak başka bir güvence daha görüyorum. Mesela bana 'Bedende ne bulunursa beden sıcak olur?' diye sorsan, o güvenli ama bilgisizce cevabı, yani 'Sıcaklık bulunursa' cevabını vermem; şimdi söylediklerimizden çıkan daha incelikli cevabı veririm: 'Ateş bulunursa.'

105b

τοῦ περιττοῦ οὐ δέξεται· οὐδὲ δὴ τὸ ἡμιόλιον οὐδὲ τἆλλα τὰ τοιαῦτα, τὸ ἥμισυ, τὴν τοῦ ὅλου, καὶ τριτημόριον αὖ καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα, εἴπερ ἕπῃ τε καὶ συνδοκεῖ σοι οὕτως.

πάνυ σφόδρα καὶ συνδοκεῖ, ἔφη, καὶ ἕπομαι.

πάλιν δή μοι, ἔφη, ἐξ ἀρχῆς λέγε. καὶ μή μοι ὃ ἂν ἐρωτῶ ἀποκρίνου, ἀλλὰ μιμούμενος ἐμέ. λέγω δὴ παρ’ ἣν τὸ πρῶτον ἔλεγον ἀπόκρισιν, τὴν ἀσφαλῆ ἐκείνην, ἐκ τῶν νῦν λεγομένων ἄλλην ὁρῶν ἀσφάλειαν. εἰ γὰρ ἔροιό με ᾧ ἂν τί ἐν τῷ σώματι ἐγγένηται θερμὸν ἔσται, οὐ τὴν

105c"'Bedende ne bulunursa beden hastalanır?' diye sorsan, 'Hastalık bulunursa' demem, 'Humma bulunursa' derim. 'Sayıda ne bulunursa sayı tek olur?' diye sorsan, 'Teklik bulunursa' demem, 'Birlik bulunursa' derim; ötekilerde de böyle. Bak bakalım, ne demek istediğimi artık yeterince anladın mı?"

"Gayet iyi anladım," dedi.

"Öyleyse cevap ver," dedi, "bedende ne bulunursa beden canlı olur?"

"Psykhē bulunursa," dedi.

105c

ἀσφαλῆ σοι ἐρῶ ἀπόκρισιν ἐκείνην τὴν ἀμαθῆ, ὅτι ᾧ ἂν θερμότης, ἀλλὰ κομψοτέραν ἐκ τῶν νῦν, ὅτι ᾧ ἂν πῦρ· οὐδὲ ἂν ἔρῃ ᾧ ἂν σώματι τί ἐγγένηται νοσήσει, οὐκ ἐρῶ ὅτι ᾧ ἂν νόσος, ἀλλ’ ᾧ ἂν πυρετός· οὐδ’ ᾧ ἂν ἀριθμῷ τί ἐγγένηται περιττὸς ἔσται, οὐκ ἐρῶ ᾧ ἂν περιττότης, ἀλλ’ ᾧ ἂν μονάς, καὶ τἆλλα οὕτως. ἀλλ’ ὅρα εἰ ἤδη ἱκανῶς οἶσθ’ ὅτι βούλομαι.

ἀλλὰ πάνυ ἱκανῶς, ἔφη.

ἀποκρίνου δή, ἦ δ’ ὅς, ᾧ ἂν τί ἐγγένηται σώματι ζῶν ἔσται;

ὧι ἂν ψυχή, ἔφη.

105d"Bu her zaman böyle değil mi?"

"Nasıl olmasın?" dedi.

"Demek ki psykhē neyi ele geçirirse, ona her zaman hayat getirerek gelir?"

"Gerçekten öyle gelir," dedi.

"Peki hayatın bir zıddı var mı, yoksa yok mu?"

"Var," dedi.

"Nedir?"

"Ölüm."

"O hâlde psykhē, önceki söylediklerimizde üzerinde anlaştığımız gibi, her zaman getirdiği şeyin zıddını asla kabul etmeyecek, değil mi?"

"Kesinlikle," dedi Kebes.

"Peki, az önce çiftin idea'sını kabul etmeyene ne ad vermiştik?"

"Çift-olmayan," dedi.

"Ya adil olanı kabul etmeyene ve musikiye ait olanı kabul etmeyene?"

105d

οὐκοῦν ἀεὶ τοῦτο οὕτως ἔχει;

πῶς γὰρ οὐχί; ἦ δ’ ὅς.

ψυχὴ ἄρα ὅτι ἂν αὐτὴ κατάσχῃ, ἀεὶ ἥκει ἐπ’ ἐκεῖνο φέρουσα ζωήν;

ἥκει μέντοι, ἔφη.

πότερον δ’ ἔστι τι ζωῇ ἐναντίον ἢ οὐδέν;

ἔστιν, ἔφη.

τί;

θάνατος.

οὐκοῦν ψυχὴ τὸ ἐναντίον ᾧ αὐτὴ ἐπιφέρει ἀεὶ οὐ μή ποτε δέξηται, ὡς ἐκ τῶν πρόσθεν ὡμολόγηται;

καὶ μάλα σφόδρα, ἔφη ὁ Κέβης.

τί οὖν; τὸ μὴ δεχόμενον τὴν τοῦ ἀρτίου ἰδέαν τί νυνδὴ ὠνομάζομεν;

ἀνάρτιον, ἔφη.

τὸ δὲ δίκαιον μὴ δεχόμενον καὶ ὃ ἂν μουσικὸν μὴ δέχηται;

105e"Musikiden nasipsiz," dedi, "ötekine de adil olmayan."

"Pekâlâ; ölümü kabul etmeyene ne diyoruz?"

"Ölümsüz," dedi.

"Psykhē ölümü kabul etmez, değil mi?"

"Etmez."

"Demek ki psykhē ölümsüzdür."

"Ölümsüzdür."

"Pekâlâ," dedi. "Bunun ispat edildiğini söyleyelim mi? Yoksa sana nasıl görünüyor?"

"Hem de gayet yeterli bir şekilde, Sokrates."

"Peki, Kebes," dedi, "şuna ne dersin? Çift-olmayan zorunlu olarak yok olmaz olsaydı, üç de yok olmaz olurdu, değil mi?"

105e

ἄμουσον, ἔφη, τὸ δὲ ἄδικον.

εἶεν· ὃ δ’ ἂν θάνατον μὴ δέχηται τί καλοῦμεν;

ἀθάνατον, ἔφη.

οὐκοῦν ψυχὴ οὐ δέχεται θάνατον;

οὔ.

ἀθάνατον ἄρα ψυχή.

ἀθάνατον.

εἶεν, ἔφη· τοῦτο μὲν δὴ ἀποδεδεῖχθαι φῶμεν; ἢ πῶς δοκεῖ;

καὶ μάλα γε ἱκανῶς, ὦ Σώκρατες.

ΦΑΙΔ.

τί οὖν, ἦ δ’ ὅς, ὦ Κέβης; εἰ τῷ ἀναρτίῳ ἀναγκαῖον ἦν

106a"Nasıl olmasın?"

"Sıcak-olmayanın da yok olmaz olması zorunlu olsaydı, biri kara sıcak bir şey yaklaştırdığında kar sapasağlam ve erimeden çekilip gitmez miydi? Çünkü ne yok olurdu ne de yerinde kalıp sıcaklığı kabul ederdi."

"Doğru söylüyorsun," dedi.

"Aynı şekilde, sanırım, soğuk-olmayan da yok olmaz olsaydı, ateşe soğuk bir şey yaklaştığında ateş asla sönmez, yok olmaz, sapasağlam çekip giderdi."

"Zorunlu olarak," dedi.

106a

ἀνωλέθρῳ εἶναι, ἄλλο τι τὰ τρία ἢ ἀνώλεθρα ἂν ἦν;

πῶς γὰρ οὔ;

οὐκοῦν εἰ καὶ τὸ ἄθερμον ἀναγκαῖον ἦν ἀνώλεθρον εἶναι, ὁπότε τις ἐπὶ χιόνα θερμὸν ἐπάγοι, ὑπεξῄει ἂν ἡ χιὼν οὖσα σῶς καὶ ἄτηκτος; οὐ γὰρ ἂν ἀπώλετό γε, οὐδ’ αὖ ὑπομένουσα ἐδέξατο ἂν τὴν θερμότητα.

ἀληθῆ, ἔφη, λέγεις.

ὣς δ’ αὔτως οἶμαι κἂν εἰ τὸ ἄψυκτον ἀνώλεθρον ἦν, ὁπότε ἐπὶ τὸ πῦρ ψυχρόν τι ἐπῄει, οὔποτ’ ἂν ἀπεσβέννυτο οὐδ’ ἀπώλλυτο, ἀλλὰ σῶν ἂν ἀπελθὸν ᾤχετο.

ἀνάγκη, ἔφη.

106b"Öyleyse," dedi, "ölümsüz hakkında da aynı şeyi söylemek zorunda değil miyiz? Ölümsüz olan aynı zamanda yok olmaz da ise, ölüm psykhē'ye yaklaştığında psykhē'nin yok olması imkânsızdır. Çünkü daha önce söylenenlere göre psykhē ölümü kabul etmeyecek, ölmüş de olmayacaktır; tıpkı, dediğimiz gibi, üçün çift olmayacağı, tekin de çift olmayacağı, ateşin de, ateşteki sıcaklığın da soğuk olmayacağı gibi. 'Ama,' diyebilir biri, 'üzerinde anlaştığımız gibi, çift yaklaştığında tek çift olmaz; peki tekin yok olup yerine bir çiftin meydana gelmesine ne engel var?'

106b

οὐκοῦν καὶ ὧδε, ἔφη, ἀνάγκη περὶ τοῦ ἀθανάτου εἰπεῖν; εἰ μὲν τὸ ἀθάνατον καὶ ἀνώλεθρόν ἐστιν, ἀδύνατον ψυχῇ, ὅταν θάνατος ἐπ’ αὐτὴν ἴῃ, ἀπόλλυσθαι· θάνατον μὲν γὰρ δὴ ἐκ τῶν προειρημένων οὐ δέξεται οὐδ’ ἔσται τεθνηκυῖα, ὥσπερ τὰ τρία οὐκ ἔσται, ἔφαμεν, ἄρτιον, οὐδέ γ’ αὖ τὸ περιττόν, οὐδὲ δὴ πῦρ ψυχρόν, οὐδέ γε ἡ ἐν τῷ πυρὶ θερμότης. ἀλλὰ τί κωλύει, φαίη ἄν τις, ἄρτιον μὲν τὸ περιττὸν μὴ γίγνεσθαι ἐπιόντος τοῦ ἀρτίου, ὥσπερ ὡμολόγηται,

106c"Bunu söyleyene karşı tekin yok olmadığını savunamayız, çünkü çift-olmayan yok olmaz değildir. Eğer bunda anlaşmış olsaydık, çift yaklaştığında tekin ve üçün çekilip gittiğini kolayca savunurduk; ateş, sıcak ve ötekiler için de böyle savunurduk. Öyle değil mi?"

"Elbette."

"Şimdi ölümsüz için de durum aynı: Eğer onun aynı zamanda yok olmaz olduğunda anlaşıyorsak, psykhē ölümsüz olmakla kalmaz, yok olmaz da olur; anlaşmıyorsak, başka bir logos gerekir."

106c

ἀπολομένου δὲ αὐτοῦ ἀντ’ ἐκείνου ἄρτιον γεγονέναι; τῷ ταῦτα λέγοντι οὐκ ἂν ἔχοιμεν διαμαχέσασθαι ὅτι οὐκ ἀπόλλυται· τὸ γὰρ ἀνάρτιον οὐκ ἀνώλεθρόν ἐστιν· ἐπεὶ εἰ τοῦτο ὡμολόγητο ἡμῖν, ῥᾳδίως ἂν διεμαχόμεθα ὅτι ἐπελθόντος τοῦ ἀρτίου τὸ περιττὸν καὶ τὰ τρία οἴχεται ἀπιόντα· καὶ περὶ πυρὸς καὶ θερμοῦ καὶ τῶν ἄλλων οὕτως ἂν διεμαχόμεθα. ἢ οὔ;

πάνυ μὲν οὖν.

οὐκοῦν καὶ νῦν περὶ τοῦ ἀθανάτου, εἰ μὲν ἡμῖν ὁμολογεῖται καὶ ἀνώλεθρον εἶναι, ψυχὴ ἂν εἴη πρὸς τῷ ἀθάνατος εἶναι

106d"Bunun için hiç gerek yok," dedi. "Çünkü ölümsüz olan, ebedî olduğu hâlde yok oluşu kabul edecekse, yok oluşu kabul etmeyecek başka bir şey zor bulunur."

"Tanrının da," dedi Sokrates, "hayatın eidos'unun kendisinin de, ölümsüz olan başka ne varsa onun da asla yok olmadığını, sanırım, herkes kabul eder."

"Zeus hakkı için, herkes kabul eder," dedi, "bütün insanlar; tanrılar ise, sanırım, daha da çok."

106d

καὶ ἀνώλεθρος· εἰ δὲ μή, ἄλλου ἂν δέοι λόγου.

ἀλλ’ οὐδὲν δεῖ, ἔφη, τούτου γε ἕνεκα· σχολῇ γὰρ ἄν τι ἄλλο φθορὰν μὴ δέχοιτο, εἰ τό γε ἀθάνατον ἀίδιον ὂν φθορὰν δέξεται.

ὁ δέ γε θεὸς οἶμαι, ἔφη ὁ Σωκράτης, καὶ αὐτὸ τὸ τῆς ζωῆς εἶδος καὶ εἴ τι ἄλλο ἀθάνατόν ἐστιν, παρὰ πάντων ἂν ὁμολογηθείη μηδέποτε ἀπόλλυσθαι.

παρὰ πάντων μέντοι νὴ Δί᾽, ἔφη, ἀνθρώπων τέ γε καὶ ἔτι μᾶλλον, ὡς ἐγᾦμαι, παρὰ θεῶν.

106e"Madem ölümsüz olan aynı zamanda bozulmazdır, psykhē de, eğer ölümsüzse, yok olmaz da olur, öyle değil mi?"

"Bu kesinlikle zorunlu."

"Demek ki ölüm insana yaklaştığında, anlaşılan, onun ölümlü olan kısmı ölüyor; ölümsüz olan kısmı ise ölüme yer açıp sapasağlam ve bozulmadan çekip gidiyor."

"Öyle görünüyor."

"Öyleyse, Kebes," dedi, "psykhē hiç şüphesiz ölümsüz ve yok olmazdır; psykhē'lerimiz gerçekten Hades'te olacaktır."

106e

ὁπότε δὴ τὸ ἀθάνατον καὶ ἀδιάφθορόν ἐστιν, ἄλλο τι ψυχὴ ἤ, εἰ ἀθάνατος τυγχάνει οὖσα, καὶ ἀνώλεθρος ἂν εἴη;

πολλὴ ἀνάγκη.

ἐπιόντος ἄρα θανάτου ἐπὶ τὸν ἄνθρωπον τὸ μὲν θνητόν, ὡς ἔοικεν, αὐτοῦ ἀποθνῄσκει, τὸ δ’ ἀθάνατον σῶν καὶ ἀδιάφθορον οἴχεται ἀπιόν, ὑπεκχωρῆσαν τῷ θανάτῳ.

φαίνεται.

ΦΑΙΔ.

παντὸς μᾶλλον ἄρα, ἔφη, ὦ Κέβης, ψυχὴ ἀθάνατον καὶ

107a"Ben, Sokrates," dedi, "buna karşı söyleyecek başka bir şey bulamıyorum, bu logos'lardan şüphe etmem için de hiçbir yön göremiyorum. Ama şu Simmias'ın ya da başka birinin söyleyecek bir şeyi varsa, susup geçmemesi iyi olur. Çünkü bu gibi konular hakkında bir şey söylemek ya da dinlemek isteyen biri bunu şimdiki fırsattan başka hangi fırsata bırakabilir, bilmiyorum."

"Doğrusu," dedi Simmias, "söylenenlere bakılırsa ben de artık nereden şüphe edeceğimi bilmiyorum. Ama logos'ların ele aldığı şeylerin büyüklüğü karşısında ve insanın zayıflığına pek güvenmediğim için, söylenenler hakkında içimde hâlâ bir şüphe taşımak zorunda kalıyorum."

107a

ἀνώλεθρον, καὶ τῷ ὄντι ἔσονται ἡμῶν αἱ ψυχαὶ ἐν Ἅιδου.

οὔκουν ἔγωγε, ὦ Σώκρατες, ἔφη, ἔχω παρὰ ταῦτα ἄλλο τι λέγειν οὐδέ πῃ ἀπιστεῖν τοῖς λόγοις. ἀλλ’ εἰ δή τι Σιμμίας ὅδε ἤ τις ἄλλος ἔχει λέγειν, εὖ ἔχει μὴ κατασιγῆσαι· ὡς οὐκ οἶδα εἰς ὅντινά τις ἄλλον καιρὸν ἀναβάλλοιτο ἢ τὸν νῦν παρόντα, περὶ τῶν τοιούτων βουλόμενος ἤ τι εἰπεῖν ἢ ἀκοῦσαι.

ἀλλὰ μήν, ἦ δ’ ὃς ὁ Σιμμίας, οὐδ’ αὐτὸς ἔχω ἔτι ὅπῃ ἀπιστῶ ἔκ γε τῶν λεγομένων· ὑπὸ μέντοι τοῦ μεγέθους περὶ

107b"Yalnız bu kadarı da değil, Simmias," dedi Sokrates. "Bunları söylemekte haklısın, ama ilk varsayımlarımız da, size ne kadar güvenilir görünse de, yine de daha açık bir şekilde incelenmeli. Onları yeterince çözümlerseniz, sanırım, logos'un ardından bir insanın gidebileceği en ileri noktaya kadar gidersiniz; bu da açıklığa kavuşursa, daha ötesini aramazsınız."

"Doğru söylüyorsun," dedi.

107b

ὧν οἱ λόγοι εἰσίν, καὶ τὴν ἀνθρωπίνην ἀσθένειαν ἀτιμάζων, ἀναγκάζομαι ἀπιστίαν ἔτι ἔχειν παρ’ ἐμαυτῷ περὶ τῶν εἰρημένων.

οὐ μόνον γ᾽, ἔφη, ὦ Σιμμία, ὁ Σωκράτης, ἀλλὰ ταῦτά τε εὖ λέγεις καὶ τάς γε ὑποθέσεις τὰς πρώτας, καὶ εἰ πισταὶ ὑμῖν εἰσιν, ὅμως ἐπισκεπτέαι σαφέστερον· καὶ ἐὰν αὐτὰς ἱκανῶς διέλητε, ὡς ἐγᾦμαι, ἀκολουθήσετε τῷ λόγῳ, καθ’ ὅσον δυνατὸν μάλιστ’ ἀνθρώπῳ ἐπακολουθῆσαι· κἂν τοῦτο αὐτὸ σαφὲς γένηται, οὐδὲν ζητήσετε περαιτέρω.

ἀληθῆ, ἔφη, λέγεις.

107c"Ama dostlar," dedi, "şunu da düşünmek yerinde olur: Psykhē ölümsüzse, yalnız yaşamak dediğimiz bu zaman için değil, bütün zaman için özen ister; şimdi onu ihmal eden biri için tehlike de gerçekten korkunç görünecektir. Çünkü ölüm her şeyden kurtuluş olsaydı, kötüler için bulunmaz bir nimet olurdu: Ölünce hem bedenlerinden hem de psykhē'leriyle birlikte kendi kötülüklerinden kurtulurlardı. Ama madem psykhē ölümsüz görünüyor, onun için olabildiğince iyi ve olabildiğince akıllı hâle gelmekten başka ne kötülüklerden kaçmanın bir yolu vardır ne de bir kurtuluş.

107c

ἀλλὰ τόδε γ᾽, ἔφη, ὦ ἄνδρες, δίκαιον διανοηθῆναι, ὅτι, εἴπερ ἡ ψυχὴ ἀθάνατος, ἐπιμελείας δὴ δεῖται οὐχ ὑπὲρ τοῦ χρόνου τούτου μόνον ἐν ᾧ καλοῦμεν τὸ ζῆν, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ παντός, καὶ ὁ κίνδυνος νῦν δὴ καὶ δόξειεν ἂν δεινὸς εἶναι, εἴ τις αὐτῆς ἀμελήσει. εἰ μὲν γὰρ ἦν ὁ θάνατος τοῦ παντὸς ἀπαλλαγή, ἕρμαιον ἂν ἦν τοῖς κακοῖς ἀποθανοῦσι τοῦ τε σώματος ἅμ’ ἀπηλλάχθαι καὶ τῆς αὑτῶν κακίας μετὰ τῆς ψυχῆς· νῦν δ’ ἐπειδὴ ἀθάνατος φαίνεται οὖσα, οὐδεμία ἂν

107d"Çünkü psykhē Hades'e terbiyesi ve yetiştirilişinden başka hiçbir şey götürmez; söylendiğine göre, ölene oraya yolculuğunun daha en başında en büyük faydayı ya da en büyük zararı veren de bunlardır. Anlatılan şudur: Her insan ölünce, daha hayattayken ona düşmüş olan daimōn'u onu belli bir yere götürmeye girişir; oraya toplananların yargılandıktan sonra, buradakileri oraya götürmekle görevlendirilmiş o kılavuzla birlikte Hades'e yola çıkmaları gerekir.

107d

εἴη αὐτῇ ἄλλη ἀποφυγὴ κακῶν οὐδὲ σωτηρία πλὴν τοῦ ὡς βελτίστην τε καὶ φρονιμωτάτην γενέσθαι. οὐδὲν γὰρ ἄλλο ἔχουσα εἰς Ἅιδου ἡ ψυχὴ ἔρχεται πλὴν τῆς παιδείας τε καὶ τροφῆς, ἃ δὴ καὶ μέγιστα λέγεται ὠφελεῖν ἢ βλάπτειν τὸν τελευτήσαντα εὐθὺς ἐν ἀρχῇ τῆς ἐκεῖσε πορείας. λέγεται δὲ οὕτως, ὡς ἄρα τελευτήσαντα ἕκαστον ὁ ἑκάστου δαίμων, ὅσπερ ζῶντα εἰλήχει, οὗτος ἄγειν ἐπιχειρεῖ εἰς δή τινα τόπον, οἷ δεῖ τοὺς συλλεγέντας διαδικασαμένους εἰς Ἅιδου

107e"Orada başlarına gelmesi gerekeni bulup gereken süre kaldıktan sonra, bir başka kılavuz onları, zamanın pek çok uzun devri boyunca, yeniden buraya getirir. Ne var ki yolculuk Aiskhylos'un Telephos'unun dediği gibi değildir. O, Hades'e dolambaçsız bir yolun götürdüğünü söyler; bana ise yol ne dolambaçsız görünüyor ne de tek.

107e

πορεύεσθαι μετὰ ἡγεμόνος ἐκείνου ᾧ δὴ προστέτακται τοὺς ἐνθένδε ἐκεῖσε πορεῦσαι· τυχόντας δὲ ἐκεῖ ὧν δὴ τυχεῖν καὶ μείναντας ὃν χρὴ χρόνον ἄλλος δεῦρο πάλιν ἡγεμὼν κομίζει ἐν πολλαῖς χρόνου καὶ μακραῖς περιόδοις.

ΦΑΙΔ. ἔστι δὲ ἄρα ἡ πορεία οὐχ ὡς ὁ Αἰσχύλου Τήλεφος λέγει· ἐκεῖνος

108a"Öyle olsaydı kılavuzlara da gerek kalmazdı, çünkü tek bir yol olsaydı kimse hiçbir yerde yolunu şaşırmazdı. Oysa anlaşılan yolun pek çok çatalı, pek çok kavşağı var; bunu buradaki kurbanlardan ve dinî âdetlerden çıkararak söylüyorum. Ölçülü ve akıllı psykhē kılavuzun ardından gider, başına gelenlerden de habersiz değildir. Ama daha önce söylediğim gibi bedene arzuyla bağlanmış olan psykhē, uzun süre bedenin ve görünen âlemin etrafında çırpınıp durur; çok direndikten, çok çektikten sonra, bu işle görevlendirilmiş daimōn tarafından zorla ve güçbelâ sürüklenip götürülür.

108a

μὲν γὰρ ἁπλῆν οἶμόν φησιν εἰς Ἅιδου φέρειν, ἡ δ᾽ οὔτε ἁπλῆ οὔτε μία φαίνεταί μοι εἶναι. οὐδὲ γὰρ ἂν ἡγεμόνων ἔδει· οὐ γάρ πού τις ἂν διαμάρτοι οὐδαμόσε μιᾶς ὁδοῦ οὔσης. νῦν δὲ ἔοικε σχίσεις τε καὶ τριόδους πολλὰς ἔχειν· ἀπὸ τῶν θυσιῶν τε καὶ νομίμων τῶν ἐνθάδε τεκμαιρόμενος λέγω. ἡ μὲν οὖν κοσμία τε καὶ φρόνιμος ψυχὴ ἕπεταί τε καὶ οὐκ ἀγνοεῖ τὰ παρόντα· ἡ δ’ ἐπιθυμητικῶς τοῦ σώματος ἔχουσα, ὅπερ ἐν τῷ ἔμπροσθεν εἶπον, περὶ ἐκεῖνο πολὺν

108b"Ötekilerin vardığı yere vardığında, arınmamış ve böyle bir şey yapmış bir psykhē'den, yani haksız yere kan dökmeye bulaşmış ya da bunlarla kardeş olan, kardeş psykhē'lerin işi olan başka böyle şeyler işlemiş bir psykhē'den herkes kaçar, yolunu ondan çevirir, kimse ona ne yol arkadaşı ne de kılavuz olmak ister. O da tam bir çaresizlik (aporia) içinde başıboş dolaşır, ta ki belli zamanlar dolana kadar; bu zamanlar gelince de zorla kendine yaraşan meskene götürülür.

108b

χρόνον ἐπτοημένη καὶ περὶ τὸν ὁρατὸν τόπον, πολλὰ ἀντιτείνασα καὶ πολλὰ παθοῦσα, βίᾳ καὶ μόγις ὑπὸ τοῦ προστεταγμένου δαίμονος οἴχεται ἀγομένη. ἀφικομένην δὲ ὅθιπερ αἱ ἄλλαι, τὴν μὲν ἀκάθαρτον καί τι πεποιηκυῖαν τοιοῦτον, ἢ φόνων ἀδίκων ἡμμένην ἢ ἄλλ’ ἄττα τοιαῦτα εἰργασμένην, ἃ τούτων ἀδελφά τε καὶ ἀδελφῶν ψυχῶν ἔργα τυγχάνει ὄντα, ταύτην μὲν ἅπας φεύγει τε καὶ ὑπεκτρέπεται καὶ οὔτε συνέμπορος οὔτε ἡγεμὼν ἐθέλει γίγνεσθαι, αὐτὴ

108c"Hayatını arınmış ve ölçülü bir şekilde geçirmiş psykhē ise tanrıları yol arkadaşı ve kılavuz olarak bulur; her biri de kendine yaraşan yere yerleşir. Dünyanın şaşılacak pek çok bölgesi vardır; dünyanın kendisi de, dünya hakkında konuşmayı âdet edinmiş olanların sandığı gibi bir şey değildir, sandıkları büyüklükte de değildir; biri beni buna inandırdı."

108c

δὲ πλανᾶται ἐν πάσῃ ἐχομένη ἀπορίᾳ ἕως ἂν δή τινες χρόνοι γένωνται, ὧν ἐλθόντων ὑπ’ ἀνάγκης φέρεται εἰς τὴν αὐτῇ πρέπουσαν οἴκησιν· ἡ δὲ καθαρῶς τε καὶ μετρίως τὸν βίον διεξελθοῦσα, καὶ συνεμπόρων καὶ ἡγεμόνων θεῶν τυχοῦσα, ᾤκησεν τὸν αὐτῇ ἑκάστη τόπον προσήκοντα. εἰσὶν δὲ πολλοὶ καὶ θαυμαστοὶ τῆς γῆς τόποι, καὶ αὐτὴ οὔτε οἵα οὔτε ὅση δοξάζεται ὑπὸ τῶν περὶ γῆς εἰωθότων λέγειν, ὡς ἐγὼ ὑπό τινος πέπεισμαι.

108dBunun üzerine Simmias, "Nasıl yani, Sokrates?" dedi. "Dünya hakkında ben de çok şey işittim, ama seni inandıran bu şeyleri değil; onun için seve seve dinlerim."

"Doğrusu, Simmias," dedi, "bunların ne olduğunu anlatmak için Glaukos'un tekhnē'si gerekmez, bence; ama doğru olduklarını göstermek bana Glaukos'un tekhnē'sinin bile yetmeyeceği kadar zor görünüyor. Hem belki ben buna güç yetiremem, hem de bilsem bile, Simmias, ömrüm bu logos'un uzunluğuna yetmeyecek gibi geliyor bana. Yine de dünyanın biçiminin nasıl olduğuna inandığımı ve onun bölgelerini anlatmama hiçbir şey engel değil."

108d

καὶ ὁ Σιμμίας, πῶς ταῦτα, ἔφη, λέγεις, ὦ Σώκρατες; περὶ γάρ τοι γῆς καὶ αὐτὸς πολλὰ δὴ ἀκήκοα, οὐ μέντοι ταῦτα ἃ σὲ πείθει· ἡδέως οὖν ἂν ἀκούσαιμι.

ἀλλὰ μέντοι, ὦ Σιμμία, οὐχ ἡ Γλαύκου τέχνη γέ μοι δοκεῖ εἶναι διηγήσασθαι ἅ γ’ ἐστίν· ὡς μέντοι ἀληθῆ, χαλεπώτερόν μοι φαίνεται ἢ κατὰ τὴν Γλαύκου τέχνην, καὶ ἅμα μὲν ἐγὼ ἴσως οὐδ’ ἂν οἷός τε εἴην, ἅμα δέ, εἰ καὶ ἠπιστάμην, ὁ βίος μοι δοκεῖ ὁ ἐμός, ὦ Σιμμία, τῷ μήκει τοῦ λόγου οὐκ ἐξαρκεῖν. τὴν μέντοι ἰδέαν τῆς γῆς οἵαν

108e"Bu kadarı da yeter," dedi Simmias.

"Pekâlâ," dedi, "ilk olarak şuna inanıyorum: Dünya göğün ortasında ve yuvarlaksa, düşmemek için ne havaya ne de buna benzer başka bir zorlayıcı güce ihtiyacı vardır; onu tutmak için göğün her yönden kendi kendine benzerliği ve dünyanın kendi dengesi yeter.

108e

πέπεισμαι εἶναι, καὶ τοὺς τόπους αὐτῆς οὐδέν με κωλύει λέγειν.

ΦΑΙΔ.

ἀλλ᾽, ἔφη ὁ Σιμμίας, καὶ ταῦτα ἀρκεῖ.

πέπεισμαι τοίνυν, ἦ δ’ ὅς, ἐγὼ ὡς πρῶτον μέν, εἰ ἔστιν ἐν μέσῳ τῷ οὐρανῷ περιφερὴς οὖσα, μηδὲν αὐτῇ δεῖν μήτε

109a"Çünkü dengede duran bir şey, her yönden aynı olan bir şeyin ortasına konursa, hiçbir yöne daha çok ya da daha az eğilemez; her yandan aynı durumda olduğu için eğilmeden kalır. İşte ilk olarak buna inanıyorum," dedi.

"Hem de haklı olarak," dedi Simmias.

"Sonra," dedi, "dünyanın çok büyük bir şey olduğuna, Phasis'ten Herakles Sütunları'na kadar uzanan yerlerde oturan bizlerin, bir bataklığın çevresindeki karıncalar ya da kurbağalar gibi denizin çevresinde, dünyanın küçücük bir parçasında yaşadığımıza; başka pek çok insanın da başka yerlerde, buna benzer pek çok bölgede yaşadığına inanıyorum.

109a

ἀέρος πρὸς τὸ μὴ πεσεῖν μήτε ἄλλης ἀνάγκης μηδεμιᾶς τοιαύτης, ἀλλὰ ἱκανὴν εἶναι αὐτὴν ἴσχειν τὴν ὁμοιότητα τοῦ οὐρανοῦ αὐτοῦ ἑαυτῷ πάντῃ καὶ τῆς γῆς αὐτῆς τὴν ἰσορροπίαν· ἰσόρροπον γὰρ πρᾶγμα ὁμοίου τινὸς ἐν μέσῳ τεθὲν οὐχ ἕξει μᾶλλον οὐδ’ ἧττον οὐδαμόσε κλιθῆναι, ὁμοίως δ’ ἔχον ἀκλινὲς μενεῖ. πρῶτον μὲν τοίνυν, ἦ δ’ ὅς, τοῦτο πέπεισμαι.

καὶ ὀρθῶς γε, ἔφη ὁ Σιμμίας.

ἔτι τοίνυν, ἔφη, πάμμεγά τι εἶναι αὐτό, καὶ ἡμᾶς οἰκεῖν

109b"Çünkü dünyanın her yanında, biçimleri ve büyüklükleri türlü türlü pek çok çukur vardır; su, sis ve hava bunların içine akıp toplanmıştır. Dünyanın kendisi ise saf olarak, yıldızların bulunduğu saf gökte durur; bu gibi konularda konuşmayı âdet edinmiş olanların çoğu bu göğe eter (aithēr) adını verir.

109b

τοὺς μέχρι Ἡρακλείων στηλῶν ἀπὸ Φάσιδος ἐν σμικρῷ τινι μορίῳ, ὥσπερ περὶ τέλμα μύρμηκας ἢ βατράχους περὶ τὴν θάλατταν οἰκοῦντας, καὶ ἄλλους ἄλλοθι πολλοὺς ἐν πολλοῖσι τοιούτοις τόποις οἰκεῖν. εἶναι γὰρ πανταχῇ περὶ τὴν γῆν πολλὰ κοῖλα καὶ παντοδαπὰ καὶ τὰς ἰδέας καὶ τὰ μεγέθη, εἰς ἃ συνερρυηκέναι τό τε ὕδωρ καὶ τὴν ὁμίχλην καὶ τὸν ἀέρα· αὐτὴν δὲ τὴν γῆν καθαρὰν ἐν καθαρῷ κεῖσθαι τῷ οὐρανῷ ἐν ᾧπέρ ἐστι τὰ ἄστρα, ὃν δὴ αἰθέρα ὀνομάζειν

109c"Bu su, sis ve hava eterin tortusudur ve durmadan dünyanın çukurlarına akıp toplanır. Biz de dünyanın çukurlarında yaşadığımızın farkına varmadan, dünyanın üstünde oturduğumuzu sanırız. Tıpkı denizin dibinin ortasında yaşayan birinin, denizin yüzünde oturduğunu sanması ve suyun içinden güneşi ve öteki yıldızları görerek denizi gök sanması gibi: Hantallığı ve zayıflığı yüzünden denizin yüzüne hiç çıkmamış, denizden sıyrılıp başını buraya, bizim âlemimize uzatarak burasının kendi âleminden ne kadar daha saf ve güzel olduğunu görmemiş, görmüş birinden de işitmemiştir.

109c

τοὺς πολλοὺς τῶν περὶ τὰ τοιαῦτα εἰωθότων λέγειν· οὗ δὴ ὑποστάθμην ταῦτα εἶναι καὶ συρρεῖν ἀεὶ εἰς τὰ κοῖλα τῆς γῆς. ἡμᾶς οὖν οἰκοῦντας ἐν τοῖς κοίλοις αὐτῆς λεληθέναι καὶ οἴεσθαι ἄνω ἐπὶ τῆς γῆς οἰκεῖν, ὥσπερ ἂν εἴ τις ἐν μέσῳ τῷ πυθμένι τοῦ πελάγους οἰκῶν οἴοιτό τε ἐπὶ τῆς θαλάττης οἰκεῖν καὶ διὰ τοῦ ὕδατος ὁρῶν τὸν ἥλιον καὶ τὰ ἄλλα ἄστρα τὴν θάλατταν ἡγοῖτο οὐρανὸν εἶναι, διὰ δὲ

109d"İşte bizim başımıza gelen de tam budur: Dünyanın bir çukurunda yaşadığımız hâlde onun üstünde yaşadığımızı sanıyor, havaya gök diyoruz, sanki yıldızlar gök diye bu havanın içinde dolaşıyormuş gibi. Durum da aynıdır: Zayıflığımız ve hantallığımız yüzünden havanın en uç sınırına kadar çıkamıyoruz.

109d

βραδυτῆτά τε καὶ ἀσθένειαν μηδεπώποτε ἐπὶ τὰ ἄκρα τῆς θαλάττης ἀφιγμένος μηδὲ ἑωρακὼς εἴη, ἐκδὺς καὶ ἀνακύψας ἐκ τῆς θαλάττης εἰς τὸν ἐνθάδε τόπον, ὅσῳ καθαρώτερος καὶ καλλίων τυγχάνει ὢν τοῦ παρὰ σφίσι, μηδὲ ἄλλου ἀκηκοὼς εἴη τοῦ ἑωρακότος. ταὐτὸν δὴ τοῦτο καὶ ἡμᾶς πεπονθέναι· οἰκοῦντας γὰρ ἔν τινι κοίλῳ τῆς γῆς οἴεσθαι ἐπάνω αὐτῆς οἰκεῖν, καὶ τὸν ἀέρα οὐρανὸν καλεῖν, ὡς διὰ τούτου οὐρανοῦ ὄντος τὰ ἄστρα χωροῦντα· τὸ δὲ εἶναι ταὐτόν,

109e"Çünkü biri havanın sınırına varsa ya da kanatlanıp uçsa, başını uzattığında, tıpkı buradaki balıkların denizden başlarını çıkarıp buradakileri görmesi gibi, oradakileri görürdü; tabiatı bu seyre dayanabilecek güçte olsaydı da gerçek göğün, gerçek ışığın ve gerçekten dünya olanın orası olduğunu anlardı.

109e

ὑπ’ ἀσθενείας καὶ βραδυτῆτος οὐχ οἵους τε εἶναι ἡμᾶς διεξελθεῖν ἐπ᾽ ἔσχατον τὸν ἀέρα· ἐπεί, εἴ τις αὐτοῦ ἐπ’ ἄκρα ἔλθοι ἢ πτηνὸς γενόμενος ἀνάπτοιτο, κατιδεῖν ⟨ἂν⟩ ἀνακύψαντα, ὥσπερ ἐνθάδε οἱ ἐκ τῆς θαλάττης ἰχθύες ἀνακύπτοντες ὁρῶσι τὰ ἐνθάδε, οὕτως ἄν τινα καὶ τὰ ἐκεῖ κατιδεῖν, καὶ εἰ ἡ φύσις ἱκανὴ εἴη ἀνασχέσθαι θεωροῦσα, γνῶναι ἂν ὅτι ἐκεῖνός ἐστιν ὁ ἀληθῶς οὐρανὸς καὶ τὸ ἀληθινὸν φῶς

110a"Çünkü bu toprak, bu taşlar ve buradaki bütün bölge, denizdeki şeylerin tuzlu suyla çürüdüğü gibi çürümüş ve aşınmıştır. Denizde kayda değer hiçbir şey yetişmez, deyim yerindeyse hiçbir şey tam gelişmiş değildir; toprak olan her yerde oyuk kayalar, kum, uçsuz bucaksız çamur ve balçık vardır, bunlar bizdeki güzelliklerle hiçbir şekilde karşılaştırılmaya değmez. Oradakiler ise bizdekilerden çok daha büyük bir farkla üstün görünürdü.

110a

καὶ ἡ ὡς ἀληθῶς γῆ.

ΦΑΙΔ. ἥδε μὲν γὰρ ἡ γῆ καὶ οἱ λίθοι καὶ ἅπας ὁ τόπος ὁ ἐνθάδε διεφθαρμένα ἐστὶν καὶ καταβεβρωμένα, ὥσπερ τὰ ἐν τῇ θαλάττῃ ὑπὸ τῆς ἅλμης, καὶ οὔτε φύεται ἄξιον λόγου οὐδὲν ἐν τῇ θαλάττῃ, οὔτε τέλειον ὡς ἔπος εἰπεῖν οὐδέν ἐστι, σήραγγες δὲ καὶ ἄμμος καὶ πηλὸς ἀμήχανος καὶ βόρβοροί εἰσιν, ὅπου ἂν καὶ [ἡ] γῆ ᾖ, καὶ πρὸς τὰ παρ’ ἡμῖν κάλλη κρίνεσθαι οὐδ’ ὁπωστιοῦν ἄξια. ἐκεῖνα δὲ αὖ τῶν παρ’ ἡμῖν πολὺ ἂν ἔτι πλέον φανείη διαφέρειν·

110b"Zira bir mythos anlatmanın da sırası geldiyse, Simmias, göğün altındaki o yeryüzünde bulunan şeylerin nasıl olduğunu dinlemeye değer."

"Elbette, Sokrates," dedi Simmias, "biz bu mythos'u seve seve dinleriz."

"Anlatıldığına göre, dostum," dedi, "her şeyden önce yerin kendisi, biri ona yukarıdan bakacak olsa, on iki parça deriden dikilmiş toplar gibi görünürmüş: alacalı, renk renk bölmelere ayrılmış. Buradaki renkler, yani ressamların kullandığı renkler, o renklerin adeta birer numunesidir.

110b

εἰ γὰρ δὴ καὶ μῦθον λέγειν καλόν, ἄξιον ἀκοῦσαι, ὦ Σιμμία, οἷα τυγχάνει τὰ ἐπὶ τῆς γῆς ὑπὸ τῷ οὐρανῷ ὄντα.

ἀλλὰ μήν, ἔφη ὁ Σιμμίας, ὦ Σώκρατες, ἡμεῖς γε τούτου τοῦ μύθου ἡδέως ἂν ἀκούσαιμεν.

λέγεται τοίνυν, ἔφη, ὦ ἑταῖρε, πρῶτον μὲν εἶναι τοιαύτη ἡ γῆ αὐτὴ ἰδεῖν, εἴ τις ἄνωθεν θεῷτο, ὥσπερ αἱ δωδεκάσκυτοι σφαῖραι, ποικίλη, χρώμασιν διειλημμένη, ὧν καὶ τὰ ἐνθάδε εἶναι χρώματα ὥσπερ δείγματα, οἷς δὴ οἱ γραφῆς

110c"Orada ise bütün yer böyle renklerden oluşur, hem de bunlardan çok daha parlak, çok daha saf renklerden: bir yeri erguvan rengindedir ve güzelliğine hayran kalınır, bir yeri altın rengindedir, beyaz olan yeri ise alçıdan da kardan da beyazdır. Öteki renklerden de aynı biçimde oluşmuştur; hem de bizim gördüklerimizden daha çok ve daha güzel renklerden. Hatta yerin şu çukurları bile, suyla ve havayla dolu oldukları için, öteki renklerin alacası arasında parıldayan bir renk görüntüsü verir; öyle ki yerin görünüşü kesintisiz, alacalı tek bir bütün olarak belirir.

110c

καταχρῶνται. ἐκεῖ δὲ πᾶσαν τὴν γῆν ἐκ τοιούτων εἶναι, καὶ πολὺ ἔτι ἐκ λαμπροτέρων καὶ καθαρωτέρων ἢ τούτων· τὴν μὲν γὰρ ἁλουργῆ εἶναι [καὶ] θαυμαστὴν τὸ κάλλος, τὴν δὲ χρυσοειδῆ, τὴν δὲ ὅση λευκὴ γύψου ἢ χιόνος λευκοτέραν, καὶ ἐκ τῶν ἄλλων χρωμάτων συγκειμένην ὡσαύτως, καὶ ἔτι πλειόνων καὶ καλλιόνων ἢ ὅσα ἡμεῖς ἑωράκαμεν. καὶ γὰρ αὐτὰ ταῦτα τὰ κοῖλα αὐτῆς, ὕδατός τε καὶ ἀέρος ἔκπλεα

110d"Böyle bir yerde yetişen şeyler de, yani ağaçlar, çiçekler ve meyveler, buna uygun olarak yetişir. Dağlar da, taşlar da aynı oranda daha pürüzsüz, daha saydam ve daha güzel renklidir. Burada pek değer verilen şu taşçıklar, akik, jasp, zümrüt ve bu türden bütün taşlar, oradaki taşların kırıntılarıdır.

110d

ὄντα, χρώματός τι εἶδος παρέχεσθαι στίλβοντα ἐν τῇ τῶν ἄλλων χρωμάτων ποικιλίᾳ, ὥστε ἕν τι αὐτῆς εἶδος συνεχὲς ποικίλον φαντάζεσθαι. ἐν δὲ ταύτῃ οὔσῃ τοιαύτῃ ἀνὰ λόγον τὰ φυόμενα φύεσθαι, δένδρα τε καὶ ἄνθη καὶ τοὺς καρπούς· καὶ αὖ τὰ ὄρη ὡσαύτως καὶ τοὺς λίθους ἔχειν ἀνὰ τὸν αὐτὸν λόγον τήν τε λειότητα καὶ τὴν διαφάνειαν καὶ τὰ χρώματα καλλίω· ὧν καὶ τὰ ἐνθάδε λιθίδια εἶναι ταῦτα τὰ ἀγαπώμενα μόρια, σάρδιά τε καὶ ἰάσπιδας καὶ σμαράγδους

110e"Orada ise her şey böyledir, hatta bunlardan da güzeldir. Bunun sebebi, oradaki taşların saf olmasıdır: buradakiler gibi, buraya akıp birikenlerin yol açtığı çürümeyle ve tuzlu suyla yenip bozulmamışlardır. Bu birikintiler taşlara, toprağa, hayvanlara ve bitkilere çirkinlik ve hastalık getirir. Yerin kendisi ise bütün bunlarla, bir de altınla, gümüşle ve bu türden başka şeylerle süslenmiştir.

110e

καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα· ἐκεῖ δὲ οὐδὲν ὅτι οὐ τοιοῦτον εἶναι καὶ ἔτι τούτων καλλίω. τὸ δ’ αἴτιον τούτου εἶναι ὅτι ἐκεῖνοι οἱ λίθοι εἰσὶ καθαροὶ καὶ οὐ κατεδηδεσμένοι οὐδὲ διεφθαρμένοι ὥσπερ οἱ ἐνθάδε ὑπὸ σηπεδόνος καὶ ἅλμης ὑπὸ τῶν δεῦρο συνερρυηκότων, ἃ καὶ λίθοις καὶ γῇ καὶ τοῖς ἄλλοις ζῴοις τε καὶ φυτοῖς αἴσχη τε καὶ νόσους παρέχει.

ΦΑΙΔ. τὴν δὲ γῆν αὐτὴν κεκοσμῆσθαι τούτοις τε ἅπασι καὶ ἔτι χρυσῷ τε καὶ ἀργύρῳ καὶ

111a"Çünkü bunlar orada tabiatça gözler önündedir; sayıca çoktur, iridir ve yerin her yanında bulunur; öyle ki yeri görmek, ancak mesut seyircilere nasip olacak bir manzaradır. Yerde başka pek çok canlıyla birlikte insanlar da yaşar: kimi iç kesimlerde oturur, kimi bizim denizin kıyısında oturduğumuz gibi havanın kıyısında, kimi de anakaraya yakın, çevresini havanın kuşattığı adalarda. Kısacası, ihtiyaçlarımızı karşılamada su ve deniz bizim için ne ise, onlar için de hava odur; bizim için hava ne ise, onlar için de aithēr odur.

111a

τοῖς ἄλλοις αὖ τοῖς τοιούτοις. ἐκφανῆ γὰρ αὐτὰ πεφυκέναι, ὄντα πολλὰ πλήθει καὶ μεγάλα καὶ πανταχοῦ τῆς γῆς, ὥστε αὐτὴν ἰδεῖν εἶναι θέαμα εὐδαιμόνων θεατῶν. ζῷα δ’ ἐπ’ αὐτῇ εἶναι ἄλλα τε πολλὰ καὶ ἀνθρώπους, τοὺς μὲν ἐν μεσογαίᾳ οἰκοῦντας, τοὺς δὲ περὶ τὸν ἀέρα ὥσπερ ἡμεῖς περὶ τὴν θάλατταν, τοὺς δ’ ἐν νήσοις ἃς περιρρεῖν τὸν ἀέρα πρὸς τῇ ἠπείρῳ οὔσας· καὶ ἑνὶ λόγῳ, ὅπερ ἡμῖν τὸ ὕδωρ τε καὶ ἡ θάλαττά ἐστι πρὸς τὴν ἡμετέραν χρείαν, τοῦτο ἐκεῖ

111b"Orada mevsimler öyle ölçülü bir karışım içindedir ki insanlar hastalık nedir bilmez ve buradakilerden çok daha uzun yaşarlar. Görmede, işitmede, phronēsis'te ve bu türden her şeyde bizi, saflık bakımından havanın sudan, aithēr'in de havadan ileride olduğu ölçüde geride bırakırlar. Dahası onların tanrılara ait koruları ve tapınakları vardır; bu tapınaklarda tanrılar gerçekten oturur. Tanrıların sesleri ve kehanetleri, tanrıların doğrudan hissedilmesi ve onlarla bu türden bir birliktelik, orada tanrılarla yüz yüze yaşanır.

111b

τὸν ἀέρα, ὃ δὲ ἡμῖν ἀήρ, ἐκείνοις τὸν αἰθέρα. τὰς δὲ ὥρας αὐτοῖς κρᾶσιν ἔχειν τοιαύτην ὥστε ἐκείνους ἀνόσους εἶναι καὶ χρόνον τε ζῆν πολὺ πλείω τῶν ἐνθάδε, καὶ ὄψει καὶ ἀκοῇ καὶ φρονήσει καὶ πᾶσι τοῖς τοιούτοις ἡμῶν ἀφεστάναι τῇ αὐτῇ ἀποστάσει ᾗπερ ἀήρ τε ὕδατος ἀφέστηκεν καὶ αἰθὴρ ἀέρος πρὸς καθαρότητα. καὶ δὴ καὶ θεῶν ἄλση τε καὶ ἱερὰ αὐτοῖς εἶναι, ἐν οἷς τῷ ὄντι οἰκητὰς θεοὺς εἶναι, καὶ φήμας τε καὶ μαντείας καὶ αἰσθήσεις τῶν θεῶν καὶ τοιαύτας συνουσίας

111c"Güneşi, ayı ve yıldızları da gerçekte nasılsalar öyle görürler; geri kalan saadetleri de buna yaraşır.

"Bütün yer ve yerin çevresindeki şeyler tabiatça işte böyledir. Yerin bütün çevresinde, çukurlarında, pek çok bölge vardır. Bunların kimi bizim oturduğumuz bölgeden daha derin ve daha geniş açılmıştır; kimi daha derindir ama ağzı bizim bölgemizinkinden daha dardır; kimi de buradakinden hem daha sığ hem daha geniştir.

111c

γίγνεσθαι αὐτοῖς πρὸς αὐτούς· καὶ τόν γε ἥλιον καὶ σελήνην καὶ ἄστρα ὁρᾶσθαι ὑπ’ αὐτῶν οἷα τυγχάνει ὄντα, καὶ τὴν ἄλλην εὐδαιμονίαν τούτων ἀκόλουθον εἶναι.

καὶ ὅλην μὲν δὴ τὴν γῆν οὕτω πεφυκέναι καὶ τὰ περὶ τὴν γῆν· τόπους δ’ ἐν αὐτῇ εἶναι κατὰ τὰ ἔγκοιλα αὐτῆς κύκλῳ περὶ ὅλην πολλούς, τοὺς μὲν βαθυτέρους καὶ ἀναπεπταμένους μᾶλλον ἢ ἐν ᾧ ἡμεῖς οἰκοῦμεν, τοὺς δὲ βαθυτέρους ὄντας τὸ χάσμα αὐτοὺς ἔλαττον ἔχειν τοῦ παρ’ ἡμῖν

111d"Bütün bu bölgeler yerin altında birbirine pek çok noktadan, kimi daha dar kimi daha geniş deliklerle bağlanmıştır ve aralarında geçitler vardır. Bu geçitlerden, şarap karıştırma kaplarına akar gibi, birinden ötekine bol su akar. Yerin altında hiç durmadan akan, akıl almaz büyüklükte sıcak ve soğuk su ırmakları vardır; bol ateş ve büyük ateş ırmakları vardır; sulu çamurdan, kimi daha duru kimi daha balçıklı, pek çok ırmak vardır: tıpkı Sicilya'da lav selinin önünden akan çamur ırmakları ve lav selinin kendisi gibi.

111d

τόπου, ἔστι δ’ οὓς καὶ βραχυτέρους τῷ βάθει τοῦ ἐνθάδε εἶναι καὶ πλατυτέρους. τούτους δὲ πάντας ὑπὸ γῆν εἰς ἀλλήλους συντετρῆσθαί τε πολλαχῇ καὶ κατὰ στενότερα καὶ εὐρύτερα καὶ διεξόδους ἔχειν, ᾗ πολὺ μὲν ὕδωρ ῥεῖν ἐξ ἀλλήλων εἰς ἀλλήλους ὥσπερ εἰς κρατῆρας, καὶ ἀενάων ποταμῶν ἀμήχανα μεγέθη ὑπὸ τὴν γῆν καὶ θερμῶν ὑδάτων καὶ ψυχρῶν, πολὺ δὲ πῦρ καὶ πυρὸς μεγάλους ποταμούς, πολλοὺς δὲ ὑγροῦ πηλοῦ καὶ καθαρωτέρου καὶ βορβορωδεστέρου,

111e"Akıntının dolaşımı her seferinde hangi bölgeye denk gelirse, o bölge bunlarla dolar. Bütün bunları, yerin içinde bulunan bir tür salınım yukarı aşağı hareket ettirir. Bu salınım da şöyle bir tabiattan ileri gelir.

"Yerin uçurumlarından biri hem uçurumların en büyüğüdür hem de bütün yeri boydan boya delip geçer. Homeros'un ondan söz ederken

*Çok uzakta, yerin altında en derin uçurumun olduğu yerde*

"dediği, başka yerlerde hem kendisinin hem de başka birçok şairin Tartaros adını verdiği uçurum budur.

111e

ὥσπερ ἐν Σικελίᾳ οἱ πρὸ τοῦ ῥύακος πηλοῦ ῥέοντες ποταμοὶ καὶ αὐτὸς ὁ ῥύαξ· ὧν δὴ καὶ ἑκάστους τοὺς τόπους πληροῦσθαι, ὡς ἂν ἑκάστοις τύχῃ ἑκάστοτε ἡ περιρροὴ γιγνομένη. ταῦτα δὲ πάντα κινεῖν ἄνω καὶ κάτω ὥσπερ αἰώραν τινὰ ἐνοῦσαν ἐν τῇ γῇ· ἔστι δὲ ἄρα αὕτη ἡ αἰώρα διὰ φύσιν τοιάνδε τινά.

ΦΑΙΔ. ἕν τι τῶν χασμάτων τῆς γῆς ἄλλως τε

112a"Bütün ırmaklar bu uçuruma akar ve yine ondan dışarı akar; her biri de içinden aktığı toprak nasılsa öyle bir nitelik kazanır. Bütün akıntıların buradan çıkıp yine buraya akmasının sebebi, bu sıvının ne dibinin ne de dayanacağı bir tabanının olmamasıdır.

112a

μέγιστον τυγχάνει ὂν καὶ διαμπερὲς τετρημένον δι’ ὅλης τῆς γῆς, τοῦτο ὅπερ Ὅμηρος εἶπε, λέγων αὐτό τῆλε μάλ᾽, ᾗχι βάθιστον ὑπὸ χθονός ἐστι βέρεθρον· Hom. Il. 8.14 ὃ καὶ ἄλλοθι καὶ ἐκεῖνος καὶ ἄλλοι πολλοὶ τῶν ποιητῶν Τάρταρον κεκλήκασιν. εἰς γὰρ τοῦτο τὸ χάσμα συρρέουσί τε πάντες οἱ ποταμοὶ καὶ ἐκ τούτου πάλιν ἐκρέουσιν· γίγνονται δὲ ἕκαστοι τοιοῦτοι δι’ οἵας ἂν καὶ τῆς γῆς ῥέωσιν. ἡ δὲ

112b"Bu yüzden sıvı yukarı aşağı salınır, dalgalanır; çevresindeki hava ve soluk da aynısını yapar. Çünkü sıvı ister yerin öte yanına, ister bu yanına atılsın, hava onu izler. Nefes alıp verenlerde soluk nasıl durmadan akarak çıkıp giriyorsa, orada da sıvıyla birlikte salınan soluk, girerken de çıkarken de korkunç, akıl almaz rüzgârlar doğurur.

112b

αἰτία ἐστὶν τοῦ ἐκρεῖν τε ἐντεῦθεν καὶ εἰσρεῖν πάντα τὰ ῥεύματα, ὅτι πυθμένα οὐκ ἔχει οὐδὲ βάσιν τὸ ὑγρὸν τοῦτο. αἰωρεῖται δὴ καὶ κυμαίνει ἄνω καὶ κάτω, καὶ ὁ ἀὴρ καὶ τὸ πνεῦμα τὸ περὶ αὐτὸ ταὐτὸν ποιεῖ· συνέπεται γὰρ αὐτῷ καὶ ὅταν εἰς τὸ ἐπ’ ἐκεῖνα τῆς γῆς ὁρμήσῃ καὶ ὅταν εἰς τὸ ἐπὶ τάδε, καὶ ὥσπερ τῶν ἀναπνεόντων ἀεὶ ἐκπνεῖ τε καὶ ἀναπνεῖ ῥέον τὸ πνεῦμα, οὕτω καὶ ἐκεῖ συναιωρούμενον τῷ ὑγρῷ τὸ πνεῦμα δεινούς τινας ἀνέμους καὶ ἀμηχάνους παρέχεται καὶ

112c"Su, ‘aşağı’ denen bölgeye çekildiğinde, yerin o yanındaki akıntıların bulunduğu yerlere akar ve su aktarıp dolduranlar gibi onları doldurur. Oradan çekilip bu yana atıldığında da bu yandakileri yeniden doldurur. Dolan akıntılar kanallardan ve toprağın içinden akar; her biri kendisine yol açılmış olan yerlere varır ve denizleri, gölleri, ırmakları, pınarları meydana getirir. Sonra buralardan yeniden yerin altına dalarlar; kimi daha uzun ve daha çok yeri, kimi daha az ve daha kısa yeri dolaştıktan sonra yine Tartaros'a dökülür: kimi dışarı çekildiği noktanın çok altından, kimi biraz altından.

112c

εἰσιὸν καὶ ἐξιόν. ὅταν τε οὖν ὑποχωρήσῃ τὸ ὕδωρ εἰς τὸν τόπον τὸν δὴ κάτω καλούμενον, τοῖς κατ’ ἐκεῖνα τὰ ῥεύματα [διὰ] τῆς γῆς εἰσρεῖ τε καὶ πληροῖ αὐτὰ ὥσπερ οἱ ἐπαντλοῦντες· ὅταν τε αὖ ἐκεῖθεν μὲν ἀπολίπῃ, δεῦρο δὲ ὁρμήσῃ, τὰ ἐνθάδε πληροῖ αὖθις, τὰ δὲ πληρωθέντα ῥεῖ διὰ τῶν ὀχετῶν καὶ διὰ τῆς γῆς, καὶ εἰς τοὺς τόπους ἕκαστα ἀφικνούμενα, εἰς οὓς ἑκάστοις ὡδοποίηται, θαλάττας τε καὶ λίμνας καὶ ποταμοὺς καὶ κρήνας ποιεῖ· ἐντεῦθεν δὲ πάλιν δυόμενα

112d"Ama hepsi de çıktıkları noktanın daha aşağısından Tartaros'a girer. Kimi çıktığı yerin tam karşı yanından girer, kimi aynı yandan. Kimi de büsbütün bir daire çizerek, yılanlar gibi yerin çevresine bir ya da birkaç kez dolandıktan sonra, inebildiği kadar aşağı inip yeniden Tartaros'a dökülür.

112d

κατὰ τῆς γῆς, τὰ μὲν μακροτέρους τόπους περιελθόντα καὶ πλείους, τὰ δὲ ἐλάττους καὶ βραχυτέρους, πάλιν εἰς τὸν Τάρταρον ἐμβάλλει, τὰ μὲν πολὺ κατωτέρω ⟨ἢ⟩ ᾗ ἐπηντλεῖτο, τὰ δὲ ὀλίγον· πάντα δὲ ὑποκάτω εἰσρεῖ τῆς ἐκροῆς, καὶ ἔνια μὲν καταντικρὺ ⟨ἢ⟩ ᾗ [εἰσρεῖ] ἐξέπεσεν, ἔνια δὲ κατὰ τὸ αὐτὸ μέρος· ἔστι δὲ ἃ παντάπασιν κύκλῳ περιελθόντα, ἢ ἅπαξ ἢ καὶ πλεονάκις περιελιχθέντα περὶ τὴν γῆν ὥσπερ οἱ ὄφεις, εἰς τὸ δυνατὸν κάτω καθέντα πάλιν ἐμβάλλει.

112e"Akıntılar her iki yandan merkeze kadar inebilir, ama daha ötesine geçemez; çünkü merkezin öbür yanı, iki yandan gelen akıntıların ikisi için de yokuş olur.

"Başka akıntılar da çoktur, büyüktür, türlü türlüdür; ama bu çok sayıdaki akıntı arasında dört akıntı vardır. Bunların en büyüğü, en dışta çepeçevre akanı Okeanos denilendir. Onun tam karşısında ve zıt yönde akan ise Akheron'dur: Akheron ıssız yerlerden geçerek akar, sonra yerin altından da akıp Akherusias gölüne varır. Ölenlerin çoğunun psykhē'leri bu göle gelir; kaderin belirlediği süreleri, kimi daha uzun kimi daha kısa, orada geçirdikten sonra canlı varlıklar olarak doğmak üzere yeniden gönderilir.

112e

δυνατὸν δέ ἐστιν ἑκατέρωσε μέχρι τοῦ μέσου καθιέναι, πέρα δ’ οὔ· ἄναντες γὰρ ἀμφοτέροις τοῖς ῥεύμασι τὸ ἑκατέρωθεν γίγνεται μέρος.

ΦΑΙΔ.

τὰ μὲν οὖν δὴ ἄλλα πολλά τε καὶ μεγάλα καὶ παντοδαπὰ ῥεύματά ἐστι· τυγχάνει δ’ ἄρα ὄντα ἐν τούτοις τοῖς πολλοῖς τέτταρ’ ἄττα ῥεύματα, ὧν τὸ μὲν μέγιστον καὶ ἐξωτάτω ῥέον περὶ κύκλῳ ὁ καλούμενος Ὠκεανός ἐστιν, τούτου δὲ καταντικρὺ καὶ ἐναντίως ῥέων Ἀχέρων, ὃς δι’ ἐρήμων τε τόπων

113a"Üçüncü ırmak bu ikisinin arasından çıkar ve çıktığı yerin yakınında, bol ateşle yanan geniş bir yere düşer; orada bizim denizimizden daha büyük, suyla ve çamurla kaynayan bir göl meydana getirir. Buradan bulanık ve çamurlu olarak çepeçevre ilerler; yerin çevresinde dolanarak başka yerlere ve Akherusias gölünün kıyılarına da varır, ama onun suyuna karışmaz.

113a

ῥεῖ ἄλλων καὶ δὴ καὶ ὑπὸ γῆν ῥέων εἰς τὴν λίμνην ἀφικνεῖται τὴν Ἀχερουσιάδα, οὗ αἱ τῶν τετελευτηκότων ψυχαὶ τῶν πολλῶν ἀφικνοῦνται καί τινας εἱμαρμένους χρόνους μείνασαι, αἱ μὲν μακροτέρους, αἱ δὲ βραχυτέρους, πάλιν ἐκπέμπονται εἰς τὰς τῶν ζῴων γενέσεις. τρίτος δὲ ποταμὸς τούτων κατὰ μέσον ἐκβάλλει, καὶ ἐγγὺς τῆς ἐκβολῆς ἐκπίπτει εἰς τόπον μέγαν πυρὶ πολλῷ καόμενον, καὶ λίμνην ποιεῖ μείζω τῆς παρ᾽ ἡμῖν θαλάττης, ζέουσαν ὕδατος καὶ πηλοῦ· ἐντεῦθεν δὲ

113b"Yerin altında defalarca dolandıktan sonra Tartaros'un daha aşağısına dökülür. Pyriphlegethon dedikleri ırmak budur; lav akıntıları da yeryüzünün neresine denk gelirse oradan bu ırmaktan kopmuş parçalar püskürtür. Onun tam karşısında ise dördüncü ırmak çıkar ve anlatıldığına göre önce korkunç ve vahşi bir yere düşer; bu yerin rengi baştan başa lacivert taşı gibidir. Buraya Styks diyarı derler; ırmağın dökülerek meydana getirdiği göle de Styks.

113b

χωρεῖ κύκλῳ θολερὸς καὶ πηλώδης, περιελιττόμενος δὲ τῇ γῇ ἄλλοσέ τε ἀφικνεῖται καὶ παρ’ ἔσχατα τῆς Ἀχερουσιάδος λίμνης, οὐ συμμειγνύμενος τῷ ὕδατι· περιελιχθεὶς δὲ πολλάκις ὑπὸ γῆς ἐμβάλλει κατωτέρω τοῦ Ταρτάρου· οὗτος δ’ ἐστὶν ὃν ἐπονομάζουσιν Πυριφλεγέθοντα, οὗ καὶ οἱ ῥύακες ἀποσπάσματα ἀναφυσῶσιν ὅπῃ ἂν τύχωσι τῆς γῆς. τούτου δὲ αὖ καταντικρὺ ὁ τέταρτος ἐκπίπτει εἰς τόπον πρῶτον δεινόν τε καὶ ἄγριον, ὡς λέγεται, χρῶμα δ’ ἔχοντα ὅλον οἷον ὁ

113c"Buraya dökülen ve suyunda korkunç güçler edinen ırmak yerin altına dalar, dolanarak Pyriphlegethon'a zıt yönde ilerler ve Akherusias gölünde onunla karşı yandan karşılaşır. Bunun suyu da hiçbir suya karışmaz; o da çepeçevre dolaştıktan sonra Pyriphlegethon'un karşısından Tartaros'a dökülür. Şairlerin dediğine göre bunun adı Kokytos'tur.

113c

κυανός, ὃν δὴ ἐπονομάζουσι Στύγιον, καὶ τὴν λίμνην ἣν ποιεῖ ὁ ποταμὸς ἐμβάλλων, Στύγα· ὁ δ’ ἐμπεσὼν ἐνταῦθα καὶ δεινὰς δυνάμεις λαβὼν ἐν τῷ ὕδατι, δὺς κατὰ τῆς γῆς, περιελιττόμενος χωρεῖ ἐναντίος τῷ Πυριφλεγέθοντι καὶ ἀπαντᾷ ἐν τῇ Ἀχερουσιάδι λίμνῃ ἐξ ἐναντίας· καὶ οὐδὲ τὸ τούτου ὕδωρ οὐδενὶ μείγνυται, ἀλλὰ καὶ οὗτος κύκλῳ περιελθὼν ἐμβάλλει εἰς τὸν Τάρταρον ἐναντίος τῷ Πυριφλεγέθοντι· ὄνομα δὲ τούτῳ ἐστίν, ὡς οἱ ποιηταὶ λέγουσιν, κωκυτός.

113d"Bunlar tabiatça böyle olduğuna göre, ölenler daimōn'un her birini götürdüğü yere vardıklarında, önce güzel ve dine uygun bir hayat sürmüş olanlarla sürmemiş olanlar yargılanıp ayrılır. Orta hâlli bir hayat sürmüş görünenler Akheron'a gider, kendilerine ayrılmış taşıtlara biner ve bunlarla göle varırlar. Orada yaşarlar ve arınırlar: biri bir haksızlık etmişse, haksızlıklarının cezasını çekerek bunlardan kurtulur; iyiliklerinin karşılığında da her biri hak ettiği kadar ödül alır.

113d

τούτων δὲ οὕτως πεφυκότων, ἐπειδὰν ἀφίκωνται οἱ τετελευτηκότες εἰς τὸν τόπον οἷ ὁ δαίμων ἕκαστον κομίζει, πρῶτον μὲν διεδικάσαντο οἵ τε καλῶς καὶ ὁσίως βιώσαντες καὶ οἱ μή. καὶ οἳ μὲν ἂν δόξωσι μέσως βεβιωκέναι, πορευθέντες ἐπὶ τὸν Ἀχέροντα, ἀναβάντες ἃ δὴ αὐτοῖς ὀχήματά ἐστιν, ἐπὶ τούτων ἀφικνοῦνται εἰς τὴν λίμνην, καὶ ἐκεῖ οἰκοῦσί τε καὶ καθαιρόμενοι τῶν τε ἀδικημάτων διδόντες δίκας ἀπολύονται, εἴ τίς τι ἠδίκηκεν, τῶν τε εὐεργεσιῶν

113e"Suçlarının büyüklüğü yüzünden iyileşmez durumda görünenleri ise, yani pek çok büyük tapınak soygunu, pek çok haksız ve kanunsuz cinayet ya da bu türden başka suçlar işlemiş olanları, kendilerine yaraşan kader Tartaros'a fırlatır; oradan bir daha asla çıkmazlar.

"İyileştirilebilir ama büyük suçlar işlemiş görünenler ise, örneğin öfkeye kapılıp babasına ya da anasına şiddet uygulayan ve ömrünün geri kalanını pişmanlık içinde geçirenler ya da buna benzer bir biçimde adam öldürmüş olanlar, Tartaros'a düşmek zorundadır. Ama düşüp orada bir yıl kaldıktan sonra dalga onları dışarı atar: adam öldürenleri Kokytos yoluyla, babasına ya da anasına el kaldıranları Pyriphlegethon yoluyla.

113e

τιμὰς φέρονται κατὰ τὴν ἀξίαν ἕκαστος· οἳ δ’ ἂν δόξωσιν ἀνιάτως ἔχειν διὰ τὰ μεγέθη τῶν ἁμαρτημάτων, ἢ ἱεροσυλίας πολλὰς καὶ μεγάλας ἢ φόνους ἀδίκους καὶ παρανόμους πολλοὺς ἐξειργασμένοι ἢ ἄλλα ὅσα τοιαῦτα τυγχάνει ὄντα, τούτους δὲ ἡ προσήκουσα μοῖρα ῥίπτει εἰς τὸν Τάρταρον, ὅθεν οὔποτε ἐκβαίνουσιν.

ΦΑΙΔ. οἳ δ’ ἂν ἰάσιμα μὲν μεγάλα δὲ δόξωσιν ἡμαρτηκέναι ἁμαρτήματα, οἷον πρὸς πατέρα ἢ μητέρα

114a"Sürüklenip Akherusias gölünün hizasına geldiklerinde orada bağırıp seslenirler: kimi öldürdüklerine, kimi zulmettiklerine. Seslendikten sonra onlara yalvarır, göle çıkmalarına izin vermelerini ve kendilerini kabul etmelerini dilerler.

114a

ὑπ’ ὀργῆς βίαιόν τι πράξαντες, καὶ μεταμέλον αὐτοῖς τὸν ἄλλον βίον βιῶσιν, ἢ ἀνδροφόνοι τοιούτῳ τινὶ ἄλλῳ τρόπῳ γένωνται, τούτους δὲ ἐμπεσεῖν μὲν εἰς τὸν Τάρταρον ἀνάγκη, ἐμπεσόντας δὲ αὐτοὺς καὶ ἐνιαυτὸν ἐκεῖ γενομένους ἐκβάλλει τὸ κῦμα, τοὺς μὲν ἀνδροφόνους κατὰ τὸν Κωκυτόν, τοὺς δὲ πατραλοίας καὶ μητραλοίας κατὰ τὸν Πυριφλεγέθοντα· ἐπειδὰν δὲ φερόμενοι γένωνται κατὰ τὴν λίμνην τὴν Ἀχερουσιάδα, ἐνταῦθα βοῶσί τε καὶ καλοῦσιν, οἱ μὲν οὓς ἀπέκτειναν, οἱ δὲ οὓς ὕβρισαν, καλέσαντες δ’ ἱκετεύουσι

114b"Onları ikna ederlerse göle çıkar ve çektikleri kötülüklerden kurtulurlar; ikna edemezlerse yeniden Tartaros'a, oradan da yine ırmaklara sürüklenirler. Haksızlık ettikleri kişileri ikna edinceye kadar da bu çileden kurtulamazlar; çünkü yargıçların onlara biçtiği ceza budur. Dine uygun bir hayat sürmekte ötekilerden üstün görünenlere gelince, onlar yerin içindeki bu bölgelerden, zindandan çıkar gibi kurtulup özgürlüğe kavuşur; yukarıya, o saf yurda varır ve yerin üstüne yerleşirler.

114b

καὶ δέονται ἐᾶσαι σφᾶς ἐκβῆναι εἰς τὴν λίμνην καὶ δέξασθαι, καὶ ἐὰν μὲν πείσωσιν, ἐκβαίνουσί τε καὶ λήγουσι τῶν κακῶν, εἰ δὲ μή, φέρονται αὖθις εἰς τὸν Τάρταρον καὶ ἐκεῖθεν πάλιν εἰς τοὺς ποταμούς, καὶ ταῦτα πάσχοντες οὐ πρότερον παύονται πρὶν ἂν πείσωσιν οὓς ἠδίκησαν· αὕτη γὰρ ἡ δίκη ὑπὸ τῶν δικαστῶν αὐτοῖς ἐτάχθη. οἳ δὲ δὴ ἂν δόξωσι διαφερόντως πρὸς τὸ ὁσίως βιῶναι, οὗτοί εἰσιν οἱ τῶνδε μὲν τῶν τόπων τῶν ἐν τῇ γῇ ἐλευθερούμενοί τε καὶ ἀπαλλαττόμενοι

114c"Bunlardan da felsefeyle yeterince arınmış olanlar, bundan sonraki bütün zaman boyunca büsbütün bedensiz yaşar ve bunlardan da güzel yurtlara varırlar; bu yurtları anlatmak ne kolaydır ne de şu an vaktimiz buna yeter. İşte anlattığımız bütün bu şeyler uğruna, Simmias, hayattayken aretē'den ve phronēsis'ten pay almak için ne gerekirse yapmalıdır; çünkü ödül güzel, umut büyüktür.

114c

ὥσπερ δεσμωτηρίων, ἄνω δὲ εἰς τὴν καθαρὰν οἴκησιν ἀφικνούμενοι καὶ ἐπὶ γῆς οἰκιζόμενοι. τούτων δὲ αὐτῶν οἱ φιλοσοφίᾳ ἱκανῶς καθηράμενοι ἄνευ τε σωμάτων ζῶσι τὸ παράπαν εἰς τὸν ἔπειτα χρόνον, καὶ εἰς οἰκήσεις ἔτι τούτων καλλίους ἀφικνοῦνται, ἃς οὔτε ῥᾴδιον δηλῶσαι οὔτε ὁ χρόνος ἱκανὸς ἐν τῷ παρόντι. ἀλλὰ τούτων δὴ ἕνεκα χρὴ ὧν διεληλύθαμεν, ὦ Σιμμία, πᾶν ποιεῖν ὥστε ἀρετῆς καὶ φρονήσεως ἐν τῷ βίῳ μετασχεῖν· καλὸν γὰρ τὸ ἆθλον καὶ ἡ ἐλπὶς μεγάλη.

114d"Bunların tam da benim anlattığım gibi olduğunu ileri sürmek elbette aklı başında bir adama yakışmaz. Ama psykhē'nin ölümsüz olduğu açıkça göründüğüne göre, psykhē'lerimiz ve onların yurtları hakkında durumun ya bu ya da buna benzer bir şey olduğuna inanmak, bence hem yerindedir hem de göze alınmaya değer bir risktir; zira güzel bir risktir bu. İnsan bu gibi şeyleri kendi kendine bir tılsım okur gibi tekrarlamalıdır; ben de zaten bu yüzden epeydir mythos'u uzatıp duruyorum. İşte bu yüzden şöyle bir insan kendi psykhē'si için gönlünü ferah tutmalıdır: hayatı boyunca bedenle ilgili öteki hazlara ve süslere, onları kendine yabancı sayıp yarardan çok zarar getirdiklerine inanarak sırt çevirmiş, öğrenmenin hazlarına ise gönülden sarılmış; psykhē'sini yabancı bir süsle değil, ona has süsle, yani itidalle, adaletle, cesaretle, özgürlükle ve hakikatle donatmış ve kader çağırdığı an yola çıkacak biri olarak Hades'e gideceği yolculuğu böylece bekleyen insan."

114d

τὸ μὲν οὖν ταῦτα διισχυρίσασθαι οὕτως ἔχειν ὡς ἐγὼ διελήλυθα, οὐ πρέπει νοῦν ἔχοντι ἀνδρί· ὅτι μέντοι ἢ ταῦτ᾽ ἐστὶν ἢ τοιαῦτ’ ἄττα περὶ τὰς ψυχὰς ἡμῶν καὶ τὰς οἰκήσεις, ἐπείπερ ἀθάνατόν γε ἡ ψυχὴ φαίνεται οὖσα, τοῦτο καὶ πρέπειν μοι δοκεῖ καὶ ἄξιον κινδυνεῦσαι οἰομένῳ οὕτως ἔχειν — καλὸς γὰρ ὁ κίνδυνος — καὶ χρὴ τὰ τοιαῦτα ὥσπερ ἐπᾴδειν ἑαυτῷ, διὸ δὴ ἔγωγε καὶ πάλαι μηκύνω τὸν μῦθον. ἀλλὰ τούτων δὴ ἕνεκα θαρρεῖν χρὴ περὶ τῇ ἑαυτοῦ ψυχῇ

114e

ἄνδρα ὅστις ἐν τῷ βίῳ τὰς μὲν ἄλλας ἡδονὰς τὰς περὶ τὸ σῶμα καὶ τοὺς κόσμους εἴασε χαίρειν, ὡς ἀλλοτρίους τε ὄντας, καὶ πλέον θάτερον ἡγησάμενος ἀπεργάζεσθαι, τὰς δὲ περὶ τὸ μανθάνειν ἐσπούδασέ τε καὶ κοσμήσας τὴν ψυχὴν οὐκ ἀλλοτρίῳ ἀλλὰ τῷ αὐτῆς κόσμῳ, σωφροσύνῃ τε καὶ

115a"Sizler, Simmias, Kebes ve ötekiler," dedi, "her biriniz ileride, bir gün bu yola çıkacaksınız. Beni ise şimdi, bir tragedya kahramanının diyeceği gibi, kader çağırıyor. Yıkanmaya gitme vakti de neredeyse geldi; çünkü zehri yıkandıktan sonra içmek ve kadınlara bir ölüyü yıkama zahmeti vermemek daha iyi görünüyor."

115a

δικαιοσύνῃ καὶ ἀνδρείᾳ καὶ ἐλευθερίᾳ καὶ ἀληθείᾳ, οὕτω περιμένει τὴν εἰς Ἅιδου πορείαν [ὡς πορευσόμενος ὅταν ἡ εἱμαρμένη καλῇ].

ΦΑΙΔ. ὑμεῖς μὲν οὖν, ἔφη, ὦ Σιμμία τε καὶ Κέβης καὶ οἱ ἄλλοι, εἰς αὖθις ἔν τινι χρόνῳ ἕκαστοι πορεύσεσθε· ἐμὲ δὲ νῦν ἤδη καλεῖ, φαίη ἂν ἀνὴρ τραγικός, ἡ εἱμαρμένη, καὶ σχεδόν τί μοι ὥρα τραπέσθαι πρὸς τὸ λουτρόν· δοκεῖ γὰρ δὴ βέλτιον εἶναι λουσάμενον πιεῖν τὸ φάρμακον καὶ μὴ πράγματα ταῖς γυναιξὶ παρέχειν νεκρὸν λούειν.

115bO bunları söyleyince Kriton, "Peki, Sokrates," dedi, "buradakilere ya da bana, çocukların ya da başka bir şey hakkında ne buyurursun? Ne yaparsak seni en çok memnun etmiş oluruz?"

"Hep söylediğim şeyi, Kriton," dedi, "yeni bir şey değil: Kendinize özen gösterirseniz, şimdi bir söz vermeseniz bile, ne yaparsanız yapın hem beni, hem benimkileri, hem de kendinizi memnun etmiş olursunuz. Ama kendinizi ihmal eder, gerek şimdi gerek daha önce söylenenlerin izinden yürür gibi yaşamak istemezseniz, şu anda ne kadar çok ve ne kadar candan söz verirseniz verin, hiçbir şey kazanmış olmazsınız."

115b

ταῦτα δὴ εἰπόντος αὐτοῦ ὁ Κρίτων, εἶεν, ἔφη, ὦ Σώκρατες· τί δὲ τούτοις ἢ ἐμοὶ ἐπιστέλλεις ἢ περὶ τῶν παίδων ἢ περὶ ἄλλου του, ὅτι ἄν σοι ποιοῦντες ἡμεῖς ἐν χάριτι μάλιστα ποιοῖμεν;

ἅπερ ἀεὶ λέγω, ἔφη, ὦ Κρίτων, οὐδὲν καινότερον· ὅτι ὑμῶν αὐτῶν ἐπιμελούμενοι ὑμεῖς καὶ ἐμοὶ καὶ τοῖς ἐμοῖς καὶ ὑμῖν αὐτοῖς ἐν χάριτι ποιήσετε ἅττ’ ἂν ποιῆτε, κἂν μὴ νῦν ὁμολογήσητε· ἐὰν δὲ ὑμῶν [μὲν] αὐτῶν ἀμελῆτε καὶ μὴ ᾽θέλητε ὥσπερ κατ’ ἴχνη κατὰ τὰ νῦν τε εἰρημένα καὶ τὰ ἐν τῷ ἔμπροσθεν χρόνῳ ζῆν, οὐδὲ ἐὰν πολλὰ ὁμολογήσητε

115c"Buna bütün gücümüzle çalışacağız," dedi; "peki seni nasıl gömelim?"

"Nasıl isterseniz," dedi, "tabii beni yakalayabilir de elinizden kaçmazsam." Sonra sessizce güldü, bize dönüp baktı ve şöyle dedi: "Dostlar, Kriton'u inandıramıyorum: şu anda sizinle konuşan, söylenen her şeyi tek tek düzene koyan bu Sokrates benim. O ise beni az sonra ölü olarak göreceği o öbür Sokrates sanıyor ve bu yüzden beni nasıl gömeceğini soruyor.

115c

ἐν τῷ παρόντι καὶ σφόδρα, οὐδὲν πλέον ποιήσετε.

ταῦτα μὲν τοίνυν προθυμησόμεθα, ἔφη, οὕτω ποιεῖν· θάπτωμεν δέ σε τίνα τρόπον;

ὅπως ἄν, ἔφη, βούλησθε, ἐάνπερ γε λάβητέ με καὶ μὴ ἐκφύγω ὑμᾶς. γελάσας δὲ ἅμα ἡσυχῇ καὶ πρὸς ἡμᾶς ἀποβλέψας εἶπεν· οὐ πείθω, ὦ ἄνδρες, Κρίτωνα, ὡς ἐγώ εἰμι οὗτος Σωκράτης, ὁ νυνὶ διαλεγόμενος καὶ διατάττων ἕκαστον τῶν λεγομένων, ἀλλ’ οἴεταί με ἐκεῖνον εἶναι

115d"Zehri içtikten sonra artık yanınızda kalmayacağımı, çekip mutluların saadetine gideceğimi çoktandır uzun uzun anlatıyorum ya, sanırım ona bunlar sizi de kendimi de avutmak için söylenmiş boş sözler gibi geliyor. Öyleyse Kriton'a karşı bana kefil olun," dedi, "ama onun yargıçlara verdiği kefaletin tam tersine. O, burada kalacağıma kefil olmuştu; siz de öldüğümde burada kalmayıp çekip gideceğime kefil olun ki Kriton buna daha kolay katlansın; bedenimin yakıldığını ya da toprağa gömüldüğünü görünce, başıma korkunç şeyler geliyormuş gibi benim adıma dövünmesin, cenazede de 'Sokrates'i yatırıyoruz', 'Sokrates'i götürüyoruz', 'Sokrates'i gömüyoruz' demesin.

115d

ὃν ὄψεται ὀλίγον ὕστερον νεκρόν, καὶ ἐρωτᾷ δὴ πῶς με θάπτῃ. ὅτι δὲ ἐγὼ πάλαι πολὺν λόγον πεποίημαι, ὡς, ἐπειδὰν πίω τὸ φάρμακον, οὐκέτι ὑμῖν παραμενῶ, ἀλλ’ οἰχήσομαι ἀπιὼν εἰς μακάρων δή τινας εὐδαιμονίας, ταῦτά μοι δοκῶ αὐτῷ ἄλλως λέγειν, παραμυθούμενος ἅμα μὲν ὑμᾶς, ἅμα δ’ ἐμαυτόν. ἐγγυήσασθε οὖν με πρὸς Κρίτωνα, ἔφη, τὴν ἐναντίαν ἐγγύην ἢ ἣν οὗτος πρὸς τοὺς δικαστὰς ἠγγυᾶτο. οὗτος μὲν γὰρ ἦ μὴν παραμενεῖν· ὑμεῖς δὲ ἦ μὴν μὴ παραμενεῖν ἐγγυήσασθε ἐπειδὰν ἀποθάνω, ἀλλὰ οἰχήσεσθαι

115e"Şunu iyi bil, sevgili Kriton," dedi, "yanlış konuşmak yalnız kendi başına bir kusur değildir, psykhē'lere de bir kötülük aşılar. Hayır, gönlünü ferah tutmalı ve gömdüğünün benim bedenim olduğunu söylemelisin; onu da nasıl hoşuna gidiyorsa, âdete en uygun hangi yolu görüyorsan öyle göm."

115e

ἀπιόντα, ἵνα Κρίτων ῥᾷον φέρῃ, καὶ μὴ ὁρῶν μου τὸ σῶμα ἢ καόμενον ἢ κατορυττόμενον ἀγανακτῇ ὑπὲρ ἐμοῦ ὡς δεινὰ πάσχοντος, μηδὲ λέγῃ ἐν τῇ ταφῇ ὡς ἢ προτίθεται Σωκράτη ἢ ἐκφέρει ἢ κατορύττει. εὖ γὰρ ἴσθι, ἦ δ’ ὅς, ὦ ἄριστε Κρίτων, τὸ μὴ καλῶς λέγειν οὐ μόνον εἰς αὐτὸ τοῦτο πλημμελές, ἀλλὰ καὶ κακόν τι ἐμποιεῖ ταῖς ψυχαῖς.

ΦΑΙΔ. ἀλλὰ θαρρεῖν τε χρὴ καὶ φάναι τοὐμὸν σῶμα θάπτειν, καὶ θάπτειν

116aBunları söyledikten sonra kalkıp yıkanmak için bir odaya geçti; Kriton da peşinden gitti, bize ise beklememizi söyledi. Biz de bekledik; bir yandan söylenenleri kendi aramızda konuşup yeniden gözden geçiriyor, bir yandan da başımıza gelen felaketin ne kadar büyük olduğunu dile getiriyorduk. Düpedüz babamızı yitirmişiz de ömrümüzün geri kalanını öksüz geçirecekmişiz gibi geliyordu bize. Yıkandıktan sonra çocukları yanına getirildi —iki küçük oğlu, bir de büyük oğlu vardı—, ailesinin kadınları da geldi; o da Kriton'un önünde onlarla konuşup istediklerini tembih etti, sonra kadınlarla çocukları gönderip yanımıza döndü.

116a

οὕτως ὅπως ἄν σοι φίλον ᾖ καὶ μάλιστα ἡγῇ νόμιμον εἶναι.

ταῦτ’ εἰπὼν ἐκεῖνος μὲν ἀνίστατο εἰς οἴκημά τι ὡς λουσόμενος, καὶ ὁ Κρίτων εἵπετο αὐτῷ, ἡμᾶς δ’ ἐκέλευε περιμένειν. περιεμένομεν οὖν πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς διαλεγόμενοι περὶ τῶν εἰρημένων καὶ ἀνασκοποῦντες, τοτὲ δ’ αὖ περὶ τῆς συμφορᾶς διεξιόντες ὅση ἡμῖν γεγονυῖα εἴη, ἀτεχνῶς ἡγούμενοι ὥσπερ πατρὸς στερηθέντες διάξειν ὀρφανοὶ τὸν ἔπειτα βίον. ἐπειδὴ

116bGüneşin batmasına az kalmıştı; çünkü içeride uzun süre kalmıştı. Yıkanmış olarak gelip oturdu; ondan sonra pek fazla konuşmadı. Derken On Birler'in hizmetkârı geldi, yanında durup, "Sokrates," dedi, "başkalarında kınadığım şeyi sende kınamayacağım. Ötekiler, yöneticilerin buyruğuyla zehri içmeleri gerektiğini kendilerine bildirdiğimde bana öfkelenir, lanet okurlar.

116b

δὲ ἐλούσατο καὶ ἠνέχθη παρ’ αὐτὸν τὰ παιδία — δύο γὰρ αὐτῷ ὑεῖς σμικροὶ ἦσαν, εἷς δὲ μέγας — καὶ αἱ οἰκεῖαι γυναῖκες ἀφίκοντο ἐκεῖναι, ἐναντίον τοῦ Κρίτωνος διαλεχθείς τε καὶ ἐπιστείλας ἅττα ἐβούλετο, τὰς μὲν γυναῖκας καὶ τὰ παιδία ἀπιέναι ἐκέλευσεν, αὐτὸς δὲ ἧκε παρ’ ἡμᾶς. καὶ ἦν ἤδη ἐγγὺς ἡλίου δυσμῶν· χρόνον γὰρ πολὺν διέτριψεν ἔνδον. ἐλθὼν δ’ ἐκαθέζετο λελουμένος καὶ οὐ πολλὰ ἄττα μετὰ ταῦτα διελέχθη, καὶ ἧκεν ὁ τῶν ἕνδεκα ὑπηρέτης καὶ στὰς

116c"Seni ise bu süre içinde, buraya şimdiye dek gelenlerin en soylusu, en yumuşak huylusu ve en iyisi olarak tanıdım. Bu yüzden şimdi de iyi biliyorum ki bana değil, onlara öfkeleniyorsun; çünkü bunun sorumlularının kimler olduğunu biliyorsun. Ne haber getirmeye geldiğimi artık biliyorsun; hoşça kal ve kaçınılmaz olana elinden geldiğince kolay katlanmaya çalış."

116c

παρ’ αὐτόν, ὦ Σώκρατες, ἔφη, οὐ καταγνώσομαί γε σοῦ ὅπερ ἄλλων καταγιγνώσκω, ὅτι μοι χαλεπαίνουσι καὶ καταρῶνται ἐπειδὰν αὐτοῖς παραγγείλω πίνειν τὸ φάρμακον ἀναγκαζόντων τῶν ἀρχόντων. σὲ δὲ ἐγὼ καὶ ἄλλως ἔγνωκα ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ γενναιότατον καὶ πρᾳότατον καὶ ἄριστον ἄνδρα ὄντα τῶν πώποτε δεῦρο ἀφικομένων, καὶ δὴ καὶ νῦν εὖ οἶδ’ ὅτι οὐκ ἐμοὶ χαλεπαίνεις, γιγνώσκεις γὰρ τοὺς αἰτίους, ἀλλὰ ἐκείνοις. νῦν οὖν, οἶσθα γὰρ ἃ ἦλθον

116dBunu söyleyince ağlayarak arkasını döndü ve gitti.

Sokrates gözlerini kaldırıp ona baktı: "Sen de hoşça kal," dedi, "biz dediğini yapacağız." Sonra bize dönüp, "Ne kibar adam!" dedi. "Bütün bu süre boyunca yanıma gelir, ara sıra benimle sohbet ederdi; insanların en iyisiydi. Şimdi de benim için nasıl yürekten ağlıyor! Haydi, Kriton, sözünü dinleyelim; zehir ezildiyse biri getirsin, ezilmediyse adam ezip hazırlasın."

116d

ἀγγέλλων, χαῖρέ τε καὶ πειρῶ ὡς ῥᾷστα φέρειν τὰ ἀναγκαῖα. καὶ ἅμα δακρύσας μεταστρεφόμενος ἀπῄει.

καὶ ὁ Σωκράτης ἀναβλέψας πρὸς αὐτόν, καὶ σύ, ἔφη, χαῖρε, καὶ ἡμεῖς ταῦτα ποιήσομεν. καὶ ἅμα πρὸς ἡμᾶς, ὡς ἀστεῖος, ἔφη, ὁ ἄνθρωπος· καὶ παρὰ πάντα μοι τὸν χρόνον προσῄει καὶ διελέγετο ἐνίοτε καὶ ἦν ἀνδρῶν λῷστος, καὶ νῦν ὡς γενναίως με ἀποδακρύει. ἀλλ’ ἄγε δή, ὦ Κρίτων, πειθώμεθα αὐτῷ, καὶ ἐνεγκάτω τις τὸ φάρμακον, εἰ τέτριπται· εἰ δὲ μή, τριψάτω ὁ ἄνθρωπος.

116eKriton, "Ama Sokrates," dedi, "bence güneş daha dağların üstünde, henüz batmadı. Hem başkalarının da, kendilerine haber verildikten sonra zehri çok geç içtiklerini biliyorum: önce yemeklerini yiyor, bol bol şarap içiyor, kimileri de gönüllerinin çektiği kimselerle birlikte oluyorlar. Hiç acele etme; daha vakit var."

Sokrates, "Senin sözünü ettiğin kimselerin böyle yapması doğal, Kriton," dedi, "çünkü böyle yapmakla bir şey kazanacaklarını sanıyorlar. Benim böyle yapmamam da doğal; çünkü biraz daha geç içmekle, artık elde hiçbir şey kalmamışken hayata yapışıp onu esirgemekten ötürü kendi gözümde gülünç düşmekten başka bir şey kazanmayacağımı düşünüyorum.

116e

καὶ ὁ Κρίτων, ἀλλ᾽ οἶμαι, ἔφη, ἔγωγε, ὦ Σώκρατες, ἔτι ἥλιον εἶναι ἐπὶ τοῖς ὄρεσιν καὶ οὔπω δεδυκέναι. καὶ ἅμα ἐγὼ οἶδα καὶ ἄλλους πάνυ ὀψὲ πίνοντας, ἐπειδὰν παραγγελθῇ αὐτοῖς, δειπνήσαντάς τε καὶ πιόντας εὖ μάλα, καὶ συγγενομένους γ’ ἐνίους ὧν ἂν τύχωσιν ἐπιθυμοῦντες. ἀλλὰ μηδὲν ἐπείγου· ἔτι γὰρ ἐγχωρεῖ.

ΦΑΙΔ.

καὶ ὁ Σωκράτης, εἰκότως γε, ἔφη, ὦ Κρίτων, ἐκεῖνοί τε ταῦτα ποιοῦσιν, οὓς σὺ λέγεις — οἴονται γὰρ κερδαίνειν ταῦτα ποιήσαντες — καὶ ἔγωγε ταῦτα εἰκότως οὐ ποιήσω· οὐδὲν γὰρ

117a"Haydi," dedi, "sözümü dinle, başka türlü yapma."

Kriton bunu duyunca yakınında duran köleye işaret etti. Köle dışarı çıktı, epeyce bir süre sonra zehri verecek adamı getirdi; adam ezilmiş zehri bir kâse içinde taşıyordu. Sokrates adamı görünce, "Peki, dostum," dedi, "bu işleri sen bilirsin; ne yapmam gerekiyor?"

"Başka bir şey yapmana gerek yok," dedi; "içtikten sonra bacaklarında bir ağırlık hissedinceye kadar dolaşacaksın, sonra uzanacaksın. Böylece zehir kendiliğinden etkisini gösterir."

117a

οἶμαι κερδανεῖν ὀλίγον ὕστερον πιὼν ἄλλο γε ἢ γέλωτα ὀφλήσειν παρ᾽ ἐμαυτῷ, γλιχόμενος τοῦ ζῆν καὶ φειδόμενος οὐδενὸς ἔτι ἐνόντος. ἀλλ’ ἴθι, ἔφη, πείθου καὶ μὴ ἄλλως ποίει.

καὶ ὁ Κρίτων ἀκούσας ἔνευσε τῷ παιδὶ πλησίον ἑστῶτι. καὶ ὁ παῖς ἐξελθὼν καὶ συχνὸν χρόνον διατρίψας ἧκεν ἄγων τὸν μέλλοντα δώσειν τὸ φάρμακον, ἐν κύλικι φέροντα τετριμμένον. ἰδὼν δὲ ὁ Σωκράτης τὸν ἄνθρωπον, εἶεν, ἔφη, ὦ βέλτιστε, σὺ γὰρ τούτων ἐπιστήμων, τί χρὴ ποιεῖν;

οὐδὲν ἄλλο, ἔφη, ἢ πιόντα περιιέναι, ἕως ἄν σου βάρος

117bBunu söylerken kâseyi Sokrates'e uzattı.

O da kâseyi aldı, Ekhekrates, hem de büyük bir dinginlikle; ne titredi ne de renginde, yüzünde en ufak bir değişiklik oldu. Her zamanki gibi boğa bakışıyla adama alttan bakıp, "Bu içkiden bir tanrıya sunu dökmeye ne dersin?" dedi. "Olur mu, olmaz mı?"

"Sokrates," dedi adam, "biz yalnızca içmeye yeteceğini düşündüğümüz kadarını ezeriz."

117b

ἐν τοῖς σκέλεσι γένηται, ἔπειτα κατακεῖσθαι· καὶ οὕτως αὐτὸ ποιήσει. καὶ ἅμα ὤρεξε τὴν κύλικα τῷ Σωκράτει.

καὶ ὃς λαβὼν καὶ μάλα ἵλεως, ὦ Ἐχέκρατες, οὐδὲν τρέσας οὐδὲ διαφθείρας οὔτε τοῦ χρώματος οὔτε τοῦ προσώπου, ἀλλ’ ὥσπερ εἰώθει ταυρηδὸν ὑποβλέψας πρὸς τὸν ἄνθρωπον, τί λέγεις, ἔφη, περὶ τοῦδε τοῦ πώματος πρὸς τὸ ἀποσπεῖσαί τινι; ἔξεστιν ἢ οὔ;

τοσοῦτον, ἔφη, ὦ Σώκρατες, τρίβομεν ὅσον οἰόμεθα μέτριον εἶναι πιεῖν.

117c"Anlıyorum," dedi Sokrates; "ama buradan oraya göçümün uğurlu olması için tanrılara dua etmek herhâlde hem serbesttir hem de gereklidir. İşte ben de bunun için dua ediyorum; öyle olsun." Bunu söyler söylemez kâseyi dudaklarına götürdü ve hiç zorlanmadan, gönül hoşluğuyla sonuna kadar içti. Çoğumuz o ana kadar gözyaşlarımızı oldukça iyi tutabilmiştik; ama onun içtiğini, içip bitirdiğini görünce artık tutamadık. Benim gözyaşlarım, elimde olmadan, sel gibi boşandı; yüzümü örtüp kendime ağladım. Onun için değil elbette, nasıl bir dosttan yoksun kaldığımı düşünüp kendi bahtıma ağlıyordum.

117c

μανθάνω, ἦ δ’ ὅς· ἀλλ’ εὔχεσθαί γέ που τοῖς θεοῖς ἔξεστί τε καὶ χρή, τὴν μετοίκησιν τὴν ἐνθένδε ἐκεῖσε εὐτυχῆ γενέσθαι· ἃ δὴ καὶ ἐγὼ εὔχομαί τε καὶ γένοιτο ταύτῃ. καὶ ἅμ’ εἰπὼν ταῦτα ἐπισχόμενος καὶ μάλα εὐχερῶς καὶ εὐκόλως ἐξέπιεν. καὶ ἡμῶν οἱ πολλοὶ τέως μὲν ἐπιεικῶς οἷοί τε ἦσαν κατέχειν τὸ μὴ δακρύειν, ὡς δὲ εἴδομεν πίνοντά τε καὶ πεπωκότα, οὐκέτι, ἀλλ’ ἐμοῦ γε βίᾳ καὶ αὐτοῦ ἀστακτὶ ἐχώρει τὰ δάκρυα, ὥστε ἐγκαλυψάμενος ἀπέκλαον ἐμαυτόν — οὐ γὰρ δὴ ἐκεῖνόν γε, ἀλλὰ τὴν ἐμαυτοῦ τύχην, οἵου ἀνδρὸς

117dKriton ise benden de önce, gözyaşlarını tutamayınca, kalkıp gitmişti. Apollodoros ise daha önce de ağlamayı hiç kesmemişti; o anda da hıçkıra hıçkıra ağlayıp feryat ederek, Sokrates'in kendisi dışında, orada bulunanlardan yüreğini parçalamadığı kimse bırakmadı.

Sokrates ise, "Ne yapıyorsunuz, tuhaf insanlar!" dedi. "Ben kadınları en çok bunun için, böyle yakışıksız davranmasınlar diye göndermiştim.

117d

ἑταίρου ἐστερημένος εἴην. ὁ δὲ Κρίτων ἔτι πρότερος ἐμοῦ, ἐπειδὴ οὐχ οἷός τ’ ἦν κατέχειν τὰ δάκρυα, ἐξανέστη. Ἀπολλόδωρος δὲ καὶ ἐν τῷ ἔμπροσθεν χρόνῳ οὐδὲν ἐπαύετο δακρύων, καὶ δὴ καὶ τότε ἀναβρυχησάμενος κλάων καὶ ἀγανακτῶν οὐδένα ὅντινα οὐ κατέκλασε τῶν παρόντων πλήν γε αὐτοῦ Σωκράτους.

ἐκεῖνος δέ, οἷα, ἔφη, ποιεῖτε, ὦ θαυμάσιοι. ἐγὼ μέντοι οὐχ ἥκιστα τούτου ἕνεκα τὰς γυναῖκας ἀπέπεμψα, ἵνα μὴ

117e"Çünkü insanın uğurlu bir sessizlik içinde ölmesi gerektiğini duydum. Haydi, sakin olun ve dayanın."

Bunu duyunca utandık ve ağlamayı kestik. O dolaştı; bacaklarının ağırlaştığını söyleyince sırtüstü uzandı —adam öyle yapmasını söylemişti—. Zehri veren adam da ona dokunarak bir süre sonra ayaklarını ve bacaklarını yokladı; sonra ayağını kuvvetle sıkıp bir şey hissedip hissetmediğini sordu. Sokrates hissetmediğini söyledi.

117e

τοιαῦτα πλημμελοῖεν· καὶ γὰρ ἀκήκοα ὅτι ἐν εὐφημίᾳ χρὴ τελευτᾶν. ἀλλ’ ἡσυχίαν τε ἄγετε καὶ καρτερεῖτε.

καὶ ἡμεῖς ἀκούσαντες ᾐσχύνθημέν τε καὶ ἐπέσχομεν τοῦ δακρύειν. ὁ δὲ περιελθών, ἐπειδή οἱ βαρύνεσθαι ἔφη τὰ σκέλη, κατεκλίνη ὕπτιος — οὕτω γὰρ ἐκέλευεν ὁ ἄνθρωπος — καὶ ἅμα ἐφαπτόμενος αὐτοῦ οὗτος ὁ δοὺς τὸ φάρμακον, διαλιπὼν χρόνον ἐπεσκόπει τοὺς πόδας καὶ τὰ σκέλη, κἄπειτα σφόδρα πιέσας αὐτοῦ τὸν πόδα ἤρετο εἰ αἰσθάνοιτο,

118aBundan sonra da baldırlarını sıktı; böylece yukarı doğru çıkarak bize bedeninin soğuyup katılaştığını gösterdi. Ona dokunmayı sürdürerek, soğukluk yüreğine varınca Sokrates'in göçüp gideceğini söyledi.

Karnının çevresi artık neredeyse büsbütün soğumuştu ki Sokrates yüzünü açtı —yüzünü örtmüştü— ve son sözünü söyledi: "Kriton," dedi, "Asklepios'a bir horoz borçluyuz; ödeyin, sakın unutmayın."

"Öyle olacak," dedi Kriton; "ama bak, başka bir diyeceğin var mı?"

Kriton'un bu sorusuna artık cevap vermedi; az sonra bir kıpırdadı, adam yüzünü açtı; gözleri donup kalmıştı. Kriton bunu görünce ağzını ve gözlerini kapadı.

İşte, Ekhekrates, dostumuzun sonu böyle oldu: tanıdığımız o çağın insanları arasında, diyebiliriz ki, en iyi, en akıllı ve en adil adamın sonu.

118a

ὁ δ’ οὐκ ἔφη.

ΦΑΙΔ. καὶ μετὰ τοῦτο αὖθις τὰς κνήμας· καὶ ἐπανιὼν οὕτως ἡμῖν ἐπεδείκνυτο ὅτι ψύχοιτό τε καὶ πήγνυτο. καὶ αὐτὸς ἥπτετο καὶ εἶπεν ὅτι, ἐπειδὰν πρὸς τῇ καρδίᾳ γένηται αὐτῷ, τότε οἰχήσεται.

ἤδη οὖν σχεδόν τι αὐτοῦ ἦν τὰ περὶ τὸ ἦτρον ψυχόμενα, καὶ ἐκκαλυψάμενος — ἐνεκεκάλυπτο γάρ — εἶπεν — ὃ δὴ τελευταῖον ἐφθέγξατο — ὦ Κρίτων, ἔφη, τῷ Ἀσκληπιῷ ὀφείλομεν ἀλεκτρυόνα· ἀλλὰ ἀπόδοτε καὶ μὴ ἀμελήσητε.

ἀλλὰ ταῦτα, ἔφη, ἔσται, ὁ Κρίτων· ἀλλ᾽ ὅρα εἴ τι ἄλλο λέγεις.

ταῦτα ἐρομένου αὐτοῦ οὐδὲν ἔτι ἀπεκρίνατο, ἀλλ’ ὀλίγον χρόνον διαλιπὼν ἐκινήθη τε καὶ ὁ ἄνθρωπος ἐξεκάλυψεν αὐτόν, καὶ ὃς τὰ ὄμματα ἔστησεν· ἰδὼν δὲ ὁ Κρίτων συνέλαβε τὸ στόμα καὶ τοὺς ὀφθαλμούς.

ἥδε ἡ τελευτή, ὦ Ἐχέκρατες, τοῦ ἑταίρου ἡμῖν ἐγένετο, ἀνδρός, ὡς ἡμεῖς φαῖμεν ἄν, τῶν τότε ὧν ἐπειράθημεν ἀρίστου καὶ ἄλλως φρονιμωτάτου καὶ δικαιοτάτου.

Çeviri değerlendirmesi

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…