Platon
Protagoras
Πρωταγόρας
309aArkadaş: Nereden geliyorsun, Sokrates? Belli ki Alkibiades'in gençlik güzelliğinin peşindeki avdan, değil mi? Gerçi daha geçen gün gördüğümde bana hâlâ güzel göründü; ama artık bir erkek, Sokrates, aramızda kalsın, sakalları da bürümeye başlamış.
Sokrates: Ne olmuş yani? Sen Homeros'un hayranı değil misin? O, en çekici gençliğin bıyıkları yeni terleyenin gençliği olduğunu söyler; Alkibiades'in şimdi içinde bulunduğu da bu.
ΕΤ. πόθεν, ὦ Σώκρατες, φαίνῃ; ἢ δῆλα δὴ ὅτι ἀπὸ κυνηγεσίου τοῦ περὶ τὴν Ἀλκιβιάδου ὥραν; καὶ μήν μοι καὶ πρῴην ἰδόντι καλὸς μὲν ἐφαίνετο ἀνὴρ ἔτι, ἀνὴρ μέντοι, ὦ Σώκρατες, ὥς γʼ ἐν αὐτοῖς ἡμῖν εἰρῆσθαι, καὶ πώγωνος ἤδη ὑποπιμπλάμενος.
ΣΩ. εἶτα τί τοῦτο; οὐ σὺ μέντοι Ὁμήρου ἐπαινέτης εἶ,
309bArkadaş: Peki şimdi ne durumdasınız? Onun yanından mı geliyorsun? Delikanlı sana karşı nasıl?
Sokrates: İyi, bana öyle geldi; özellikle de bugün, çünkü benim adıma epey konuşup bana yardım etti. Zaten şimdi onun yanından geliyorum. Ama sana tuhaf bir şey söylemek istiyorum: O oradayken ona dikkat bile etmedim, sık sık onu unuttum.
ὃς ἔφη χαριεστάτην ἥβην εἶναι τοῦ ⟨πρῶτον⟩ ὑπηνήτου, ἣν νῦν Ἀλκιβιάδης ἔχει;
ΕΤ. τί οὖν τὰ νῦν; ἦ παρʼ ἐκείνου φαίνῃ; καὶ πῶς πρός σε ὁ νεανίας διάκειται;
ΣΩ. εὖ, ἔμοιγε ἔδοξεν, οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ τῇ νῦν ἡμέρᾳ· καὶ γὰρ πολλὰ ὑπὲρ ἐμοῦ εἶπε βοηθῶν ἐμοί, καὶ οὖν καὶ ἄρτι ἀπʼ ἐκείνου ἔρχομαι. ἄτοπον μέντοι τί σοι ἐθέλω εἰπεῖν· παρόντος γὰρ ἐκείνου, οὔτε προσεῖχον τὸν νοῦν, ἐπελανθανόμην τε αὐτοῦ θαμά.
309cArkadaş: Seninle onun arasında böyle büyük bir şey nasıl olmuş olabilir? Bu şehirde ondan daha güzel biriyle karşılaşmadın herhalde.
Sokrates: Hem de çok daha güzel biriyle.
Arkadaş: Ne diyorsun? Bir Atinalıyla mı, bir yabancıyla mı?
Sokrates: Bir yabancıyla.
Arkadaş: Nereli?
Sokrates: Abderalı.
Arkadaş: Bu yabancı sana o kadar güzel mi göründü ki Kleinias'ın oğlundan daha güzel göründü?
Sokrates: Mübarek adam, en bilge olan nasıl daha güzel görünmesin?
Arkadaş: Yoksa bilge biriyle karşılaşıp mı geliyorsun, Sokrates?
ΕΤ. καὶ τί ἂν γεγονὸς εἴη περὶ σὲ κἀκεῖνον τοσοῦτον πρᾶγμα; οὐ γὰρ δήπου τινὶ καλλίονι ἐνέτυχες ἄλλῳ ἔν γε τῇδε τῇ πόλει.
ΣΩ. καὶ πολύ γε.
ΕΤ. τί φῄς; ἀστῷ ἢ ξένῳ;
ΣΩ. ξένῳ.
ΕΤ. ποδαπῷ;
ΣΩ. Ἀβδηρίτῃ.
ΕΤ. καὶ οὕτω καλός τις ὁ ξένος ἔδοξέν σοι εἶναι, ὥστε τοῦ Κλεινίου ὑέος καλλίων σοι φανῆναι;
ΣΩ. πῶς δʼ οὐ μέλλει, ὦ μακάριε, τὸ σοφώτατον κάλλιον φαίνεσθαι;
ΕΤ. ἀλλʼ ἦ σοφῷ τινι ἡμῖν, ὦ Σώκρατες, ἐντυχὼν πάρει;
309dSokrates: Hem de bugün yaşayanların en bilgesiyle, eğer Protagoras sana en bilge görünüyorsa.
Arkadaş: Ne diyorsun? Protagoras şehre mi geldi?
Sokrates: Üç gün oldu.
Arkadaş: Demek şimdi onunla görüşmüş olarak geliyorsun?
ΣΩ. σοφωτάτῳ μὲν οὖν δήπου τῶν γε νῦν, εἴ σοι δοκεῖ σοφώτατος εἶναι Πρωταγόρας.
ΕΤ. ὢ τί λέγεις; Πρωταγόρας ἐπιδεδήμηκεν;
ΣΩ. τρίτην γε ἤδη ἡμέραν.
ΕΤ. καὶ ἄρτι ἄρα ἐκείνῳ συγγεγονὼς ἥκεις;
310aSokrates: Elbette; çok şey söyledim, çok şey dinledim.
Arkadaş: Öyleyse, bir engelin yoksa, şu köleyi kaldırıp buraya otur da bu görüşmeyi bize anlat.
Sokrates: Seve seve; dinlerseniz size minnettar olurum.
Arkadaş: Anlatırsan biz de sana.
Sokrates: Bu çifte minnet olur. Öyleyse dinleyin.
Geçen gece, sabahın daha pek erken bir saatinde, Apollodoros'un oğlu, Phason'un kardeşi Hippokrates kapıyı sopasıyla var gücüyle çaldı; biri açınca telaşla hemen içeri girdi ve yüksek sesle, "Sokrates," dedi, "uyanık mısın, uyuyor musun?"
ΣΩ. πάνυ γε, πολλὰ καὶ εἰπὼν καὶ ἀκούσας.
ΕΤ. τί οὖν οὐ διηγήσω ἡμῖν τὴν συνουσίαν, εἰ μή σέ τι κωλύει, καθεζόμενος ἐνταυθί, ἐξαναστήσας τὸν παῖδα τουτονί;
ΣΩ. πάνυ μὲν οὖν· καὶ χάριν γε εἴσομαι, ἐὰν ἀκούητε.
ΕΤ. καὶ μὴν καὶ ἡμεῖς σοί, ἐὰν λέγῃς.
ΣΩ. διπλῆ ἂν εἴη ἡ χάρις. ἀλλʼ οὖν ἀκούετε.
τῆς γὰρ παρελθούσης νυκτὸς ταυτησί, ἔτι βαθέος ὄρθρου, Ἱπποκράτης, ὁ Ἀπολλοδώρου ὑὸς Φάσωνος δὲ ἀδελφός, τὴν
310bBen de sesinden tanıyıp, "Hippokrates, sen misin?" dedim. "Yoksa kötü bir haber mi getiriyorsun?"
"İyi haberden başka hiçbir şey," dedi.
"İyi olur," dedim. "Peki ne var, bu saatte neden geldin?"
"Protagoras geldi," dedi, yanıma dikilip.
"Önceki gün geldi," dedim, "sen yeni mi duydun?"
"Tanrılar adına," dedi, "dün akşam."
θύραν τῇ βακτηρίᾳ πάνυ σφόδρα ἔκρουε, καὶ ἐπειδὴ αὐτῷ ἀνέῳξέ τις, εὐθὺς εἴσω ᾔει ἐπειγόμενος, καὶ τῇ φωνῇ μέγα λέγων, ὦ Σώκρατες, ἔφη, ἐγρήγορας ἢ καθεύδεις; καὶ ἐγὼ τὴν φωνὴν γνοὺς αὐτοῦ, Ἱπποκράτης, ἔφην, οὗτος· μή τι νεώτερον ἀγγέλλεις; οὐδέν γʼ, ἦ δʼ ὅς, εἰ μὴ ἀγαθά γε. εὖ ἂν λέγοις, ἦν δʼ ἐγώ· ἔστι δὲ τί, καὶ τοῦ ἕνεκα τηνικάδε ἀφίκου; Πρωταγόρας, ἔφη, ἥκει, στὰς παρʼ ἐμοί. πρῴην, ἔφην ἐγώ· σὺ δὲ ἄρτι πέπυσαι; νὴ τοὺς θεούς, ἔφη, ἑσπέρας γε.
310cBunu derken karyolayı el yordamıyla bulup ayaklarımın dibine oturdu ve şöyle dedi: "Evet, dün akşam, Oinoe'den çok geç döndüğümde. Kölem Satyros kaçmıştı; peşine düşeceğimi sana söyleyecektim, başka bir şey yüzünden unuttum. Dönüp yemeğimizi yemiş, yatmak üzereyken kardeşim bana Protagoras'ın geldiğini söyledi. Hemen o saat senin yanına gelmeye kalkıştım, sonra gecenin çok ilerlemiş olduğunu düşündüm. Ama uyku yorgunluğumu alır almaz kalkıp doğruca buraya geldim."
καὶ ἅμα ἐπιψηλαφήσας τοῦ σκίμποδος ἐκαθέζετο παρὰ τοὺς πόδας μου, καὶ εἶπεν· ἑσπέρας δῆτα, μάλα γε ὀψὲ ἀφικόμενος ἐξ Οἰνόης. ὁ γάρ τοι παῖς με ὁ Σάτυρος ἀπέδρα· καὶ δῆτα μέλλων σοι φράζειν ὅτι διωξοίμην αὐτόν, ὑπό τινος ἄλλου ἐπελαθόμην. ἐπειδὴ δὲ ἦλθον καὶ δεδειπνηκότες ἦμεν καὶ ἐμέλλομεν ἀναπαύεσθαι, τότε μοι ἁδελφὸς λέγει ὅτι ἥκει Πρωταγόρας. καὶ ἔτι μὲν ἐνεχείρησα εὐθὺς παρὰ σὲ ἰέναι, ἔπειτά μοι λίαν πόρρω ἔδοξε τῶν νυκτῶν εἶναι· ἐπειδὴ
310dBen onun yürekliliğini de heyecanını da bildiğim için, "Peki bundan sana ne?" dedim. "Yoksa Protagoras sana bir haksızlık mı ediyor?"
O da güldü: "Tanrılar adına, Sokrates, evet," dedi; "bilge olan bir tek o, beni de bilge yapmıyor."
"Ama Zeus adına," dedim, "ona para verir ve onu ikna edersen seni de bilge yapar."
"Ah Zeus ve tanrılar," dedi, "keşke iş buna bağlı olsa!
δὲ τάχιστά με ἐκ τοῦ κόπου ὁ ὕπνος ἀνῆκεν, εὐθὺς ἀναστὰς οὕτω δεῦρο ἐπορευόμην. καὶ ἐγὼ γιγνώσκων αὐτοῦ τὴν ἀνδρείαν καὶ τὴν πτοίησιν, τί οὖν σοι, ἦν δʼ ἐγώ, τοῦτο; μῶν τί σε ἀδικεῖ Πρωταγόρας; καὶ ὃς γελάσας, νὴ τοὺς θεούς, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ὅτι γε μόνος ἐστὶ σοφός, ἐμὲ δὲ οὐ ποιεῖ. ἀλλὰ ναὶ μὰ Δία, ἔφην ἐγώ, ἂν αὐτῷ διδῷς ἀργύριον καὶ πείθῃς ἐκεῖνον, ποιήσει καὶ σὲ σοφόν. εἰ γάρ, ἦ δʼ ὅς, ὦ Ζεῦ καὶ θεοί, ἐν
310eNe kendi malımdan bir şey esirgerdim ne de dostlarımınkinden. Zaten şimdi de tam bunun için, benim adıma onunla konuşasın diye sana geldim. Çünkü bir yandan daha gencim, bir yandan da Protagoras'ı ne hiç gördüm ne de ondan bir şey dinledim; önceki gelişinde daha çocuktum. Ama, Sokrates, herkes adamı övüyor, konuşmada en usta kişi olduğunu söylüyor. Haydi neden yanına gitmiyoruz da onu evde bulalım?
τούτῳ εἴη· ὡς οὔτʼ ἂν τῶν ἐμῶν ἐπιλίποιμι οὐδὲν οὔτε τῶν φίλων· ἀλλʼ αὐτὰ ταῦτα καὶ νῦν ἥκω παρὰ σέ, ἵνα ὑπὲρ ἐμοῦ διαλεχθῇς αὐτῷ. ἐγὼ γὰρ ἅμα μὲν καὶ νεώτερός εἰμι, ἅμα δὲ οὐδὲ ἑώρακα Πρωταγόραν πώποτε οὐδʼ ἀκήκοα οὐδέν· ἔτι γὰρ παῖς ἦ ὅτε τὸ πρότερον ἐπεδήμησε.
ΣΩ. ἀλλὰ γάρ, ὦ Σώκρατες, πάντες τὸν ἄνδρα ἐπαινοῦσιν καί φασιν σοφώτατον εἶναι λέγειν· ἀλλὰ τί οὐ βαδίζομεν παρʼ αὐτόν, ἵνα
311aDuyduğuma göre Hipponikos oğlu Kallias'ın evinde kalıyormuş. Haydi gidelim."
Ben de, "Henüz oraya gitmeyelim, iyi dostum," dedim, "çünkü çok erken. Gel kalkıp avluya çıkalım, dolaşarak vakit geçirelim, ortalık ağarınca gideriz. Protagoras çoğunlukla evde vakit geçirir; içini rahat tut, büyük ihtimalle onu evde buluruz."
Bundan sonra kalkıp avluda dolaşmaya başladık. Ben de Hippokrates'in ne kadar sağlam durduğunu sınamak için onu yoklayıp sordum: "Söyle bana, Hippokrates," dedim, "şimdi Protagoras'a gidip kendin için ona ücret olarak para ödemeye kalkışıyorsun; kime gittiğini düşünerek ve ne olmak için?
ἔνδον καταλάβωμεν; καταλύει δʼ, ὡς ἐγὼ ἤκουσα, παρὰ Καλλίᾳ τῷ Ἱππονίκου· ἀλλʼ ἴωμεν. καὶ ἐγὼ εἶπον· μήπω, ἀγαθέ, ἐκεῖσε ἴωμεν—πρῲ γάρ ἐστιν—ἀλλὰ δεῦρο ἐξαναστῶμεν εἰς τὴν αὐλήν, καὶ περιιόντες αὐτοῦ διατρίψωμεν ἕως ἂν φῶς γένηται· εἶτα ἴωμεν. καὶ γὰρ τὰ πολλὰ Πρωταγόρας ἔνδον διατρίβει, ὥστε, θάρρει, καταληψόμεθα αὐτόν, ὡς τὸ εἰκός, ἔνδον.
μετὰ ταῦτα ἀναστάντες εἰς τὴν αὐλὴν περιῇμεν· καὶ ἐγὼ
311bDiyelim ki adaşın olan, Asklepiosoğullarından Koslu Hippokrates'e gidip kendin için ona ücret ödemeyi düşünüyordun ve biri sana, 'Söyle bana, Hippokrates, Hippokrates'e ne olduğu için ücret ödeyeceksin?' diye sordu; ne cevap verirdin?"
ἀποπειρώμενος τοῦ Ἱπποκράτους τῆς ῥώμης διεσκόπουν αὐτὸν καὶ ἠρώτων, εἰπέ μοι, ἔφην ἐγώ, ὦ Ἱππόκρατες, παρὰ Πρωταγόραν νῦν ἐπιχειρεῖς ἰέναι, ἀργύριον τελῶν ἐκείνῳ μισθὸν ὑπὲρ σεαυτοῦ, ὡς παρὰ τίνα ἀφιξόμενος καὶ τίς γενησόμενος; ὥσπερ ἂν εἰ ἐπενόεις παρὰ τὸν σαυτοῦ ὁμώνυμον ἐλθὼν Ἱπποκράτη τὸν Κῷον, τὸν τῶν Ἀσκληπιαδῶν, ἀργύριον τελεῖν ὑπὲρ σαυτοῦ μισθὸν ἐκείνῳ, εἴ τίς σε ἤρετο· εἰπέ μοι, μέλλεις τελεῖν, ὦ Ἱππόκρατες, Ἱπποκράτει
311c"Hekim olduğu için derdim," dedi.
"Ne olmak için?"
"Hekim olmak için," dedi.
"Peki Argoslu Polykleitos'a ya da Atinalı Pheidias'a gidip kendin için onlara ücret ödemeyi düşünseydin ve biri sana, 'Polykleitos'la Pheidias'a ne oldukları için bu parayı ödemeyi aklına koydun?' diye sorsaydı, ne cevap verirdin?"
"Heykeltıraş oldukları için derdim."
"Peki kendin ne olmak için?"
"Belli ki heykeltıraş olmak için."
"Pekâlâ," dedim.
μισθὸν ὡς τίνι ὄντι; τί ἂν ἀπεκρίνω;—εἶπον ἄν, ἔφη, ὅτι ὡς ἰατρῷ.—ὡς τίς γενησόμενος;—ὡς ἰατρός, ἔφη.—εἰ δὲ παρὰ Πολύκλειτον τὸν Ἀργεῖον ἢ Φειδίαν τὸν Ἀθηναῖον ἐπενόεις ἀφικόμενος μισθὸν ὑπὲρ σαυτοῦ τελεῖν ἐκείνοις, εἴ τίς σε ἤρετο· τελεῖν τοῦτο τὸ ἀργύριον ὡς τίνι ὄντι ἐν νῷ ἔχεις Πολυκλείτῳ τε καὶ Φειδίᾳ; τί ἂν ἀπεκρίνω;—εἶπον ἂν ὡς ἀγαλματοποιοῖς.—ὡς τίς δὲ γενησόμενος αὐτός;—δῆλον ὅτι ἀγαλματοποιός.—εἶεν, ἦν δʼ ἐγώ·
311d"Şimdi sen ve ben Protagoras'a gidip, paramız yeterse ve onu bununla ikna edebilirsek kendi paramızı, yetmezse dostlarımızın parasını da harcayarak, senin için ona ücret ödemeye hazır olacağız. Biz bu konuda bu kadar hevesliyken biri bize, 'Söyle bana, Sokrates ve Hippokrates, Protagoras'a ne olduğu için para ödemeyi aklınıza koydunuz?' diye sorsa, ona ne cevap verirdik?
παρὰ δὲ δὴ Πρωταγόραν νῦν ἀφικόμενοι ἐγώ τε καὶ σὺ ἀργύριον ἐκείνῳ μισθὸν ἕτοιμοι ἐσόμεθα τελεῖν ὑπὲρ σοῦ, ἂν μὲν ἐξικνῆται τὰ ἡμέτερα χρήματα καὶ τούτοις πείθωμεν αὐτόν, εἰ δὲ μή, καὶ τὰ τῶν φίλων προσαναλίσκοντες. εἰ οὖν τις ἡμᾶς περὶ ταῦτα οὕτω σφόδρα σπουδάζοντας ἔροιτο· εἰπέ μοι, ὦ Σώκρατές τε καὶ Ἱππόκρατες, ὡς τίνι ὄντι τῷ Πρωταγόρᾳ ἐν νῷ ἔχετε χρήματα τελεῖν; τί ἂν αὐτῷ
311eProtagoras için kullanılan başka hangi adı duyuyoruz? Pheidias için heykeltıraş, Homeros için şair dendiği gibi, Protagoras için de buna benzer ne duyuyoruz?"
"Adama sofist diyorlar, Sokrates," dedi.
"Demek ona bir sofist olduğu için para ödemeye gidiyoruz?"
"Kesinlikle."
"Peki biri sana şunu da sorsa: 'Peki sen kendin ne olmak için Protagoras'a gidiyorsun?'"
ἀποκριναίμεθα; τί ὄνομα ἄλλο γε λεγόμενον περὶ Πρωταγόρου ἀκούομεν; ὥσπερ περὶ Φειδίου ἀγαλματοποιὸν καὶ περὶ Ὁμήρου ποιητήν, τί τοιοῦτον περὶ Πρωταγόρου ἀκούομεν;—σοφιστὴν δή τοι ὀνομάζουσί γε, ὦ Σώκρατες, τὸν ἄνδρα εἶναι, ἔφη.—ὡς σοφιστῇ ἄρα ἐρχόμεθα τελοῦντες τὰ χρήματα;—μάλιστα.—
ΣΩ. εἰ οὖν καὶ τοῦτό τίς σε προσέροιτο·
312aO da kızararak — çünkü gün biraz ağarmıştı, yüzü görünüyordu —, "Öncekilere benziyorsa," dedi, "belli ki sofist olmak için."
"Tanrılar aşkına," dedim, "kendini Yunanlara sofist olarak tanıtmaktan utanmaz mıydın?"
"Zeus adına, utanırdım, Sokrates, düşündüğümü söylemem gerekiyorsa."
"Ama belki, Hippokrates, Protagoras'tan alacağın dersin böyle olacağını değil, okuma yazma hocasından, kithara hocasından ve beden eğitimi hocasından aldığın dersler gibi olacağını düşünüyorsun.
αὐτὸς δὲ δὴ ὡς τίς γενησόμενος ἔρχῃ παρὰ τὸν Πρωταγόραν;—καὶ ὃς εἶπεν ἐρυθριάσας—ἤδη γὰρ ὑπέφαινέν τι ἡμέρας, ὥστε καταφανῆ αὐτὸν γενέσθαι—εἰ μέν τι τοῖς ἔμπροσθεν ἔοικεν, δῆλον ὅτι σοφιστὴς γενησόμενος.—σὺ δέ, ἦν δʼ ἐγώ, πρὸς θεῶν, οὐκ ἂν αἰσχύνοιο εἰς τοὺς Ἕλληνας σαυτὸν σοφιστὴν παρέχων;—νὴ τὸν Δία, ὦ Σώκρατες, εἴπερ γε ἃ διανοοῦμαι χρὴ λέγειν.—ἀλλʼ ἄρα, ὦ Ἱππόκρατες, μὴ οὐ τοιαύτην ὑπολαμβάνεις σου τὴν παρὰ Πρωταγόρου μάθησιν
312bBunların her birini sen bir tekhnē edinip zanaatkâr olmak için değil, sıradan ve özgür bir insana yakışan terbiye için öğrendin."
"Elbette," dedi, "bana da Protagoras'tan alacağım ders daha çok bu türden gibi geliyor."
"Peki şimdi ne yapmak üzere olduğunu biliyor musun, yoksa farkında değil misin?" dedim.
"Ne konuda?"
"Kendi psykhē'ni, dediğine göre bir sofist olan bir adama bakması için teslim etmek üzeresin.
ἔσεσθαι, ἀλλʼ οἵαπερ ἡ παρὰ τοῦ γραμματιστοῦ ἐγένετο καὶ κιθαριστοῦ καὶ παιδοτρίβου; τούτων γὰρ σὺ ἑκάστην οὐκ ἐπὶ τέχνῃ ἔμαθες, ὡς δημιουργὸς ἐσόμενος, ἀλλʼ ἐπὶ παιδείᾳ, ὡς τὸν ἰδιώτην καὶ τὸν ἐλεύθερον πρέπει.—πάνυ μὲν οὖν μοι δοκεῖ, ἔφη, τοιαύτη μᾶλλον εἶναι ἡ παρὰ Πρωταγόρου μάθησις.
οἶσθα οὖν ὃ μέλλεις νῦν πράττειν, ἤ σε λανθάνει; ἦν δʼ ἐγώ.—τοῦ πέρι;—ὅτι μέλλεις τὴν ψυχὴν τὴν σαυτοῦ παρασχεῖν
312cAma sofistin ne olduğunu bilsen şaşardım. Bunu bilmiyorsan, psykhē'ni kime teslim ettiğini, iyi bir şeye mi kötü bir şeye mi verdiğini de bilmiyorsun demektir."
"Bildiğimi sanıyorum," dedi.
"Söyle öyleyse, sofisti ne sanıyorsun?"
"Bence," dedi, "adının da söylediği gibi, bilge şeylerin epistēmē'sine sahip olan kişidir."
"Ama bunu ressamlar ve marangozlar için de söylemek mümkün: Onlar da bilge şeylerin epistēmē'sine sahip olanlardır. Yalnız biri bize ressamların hangi bilge şeylerin epistēmē'sine sahip olduğunu sorsa, herhalde resim yapmakla ilgili olanların derdik; ötekiler için de böyle.
θεραπεῦσαι ἀνδρί, ὡς φῄς, σοφιστῇ· ὅτι δέ ποτε ὁ σοφιστής ἐστιν, θαυμάζοιμʼ ἂν εἰ οἶσθα. καίτοι εἰ τοῦτʼ ἀγνοεῖς, οὐδὲ ὅτῳ παραδίδως τὴν ψυχὴν οἶσθα, οὔτʼ εἰ ἀγαθῷ οὔτʼ εἰ κακῷ πράγματι.—οἶμαί γʼ, ἔφη, εἰδέναι.—λέγε δή, τί ἡγῇ εἶναι τὸν σοφιστήν;—ἐγὼ μέν, ἦ δʼ ὅς, ὥσπερ τοὔνομα λέγει, τοῦτον εἶναι τὸν τῶν σοφῶν ἐπιστήμονα.—οὐκοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, τοῦτο μὲν ἔξεστι λέγειν καὶ περὶ ζωγράφων καὶ περὶ τεκτόνων, ὅτι οὗτοί εἰσιν οἱ τῶν σοφῶν ἐπιστήμονες· ἀλλʼ
312dAma biri bize, 'Peki sofist hangi bilge şeyleri bilir?' diye sorsa, ona ne cevap verirdik? Hangi işin yöneticisidir o?"
"İnsanı konuşmada usta kılmanın yöneticisi olduğunu söylemekten başka ne diyebiliriz, Sokrates?"
"Belki doğru söylemiş oluruz," dedim, "ama yeterince değil. Çünkü cevabımız yeni bir soru gerektiriyor: Sofist insanı neyle ilgili olarak konuşmada usta kılar? Mesela kithara hocası herhalde insanı bildiği şeyle, kithara çalmakla ilgili olarak konuşmada usta kılar; öyle değil mi?"
εἴ τις ἔροιτο ἡμᾶς, τῶν τί σοφῶν εἰσιν οἱ ζωγράφοι ἐπιστήμονες, εἴποιμεν ἄν που αὐτῷ ὅτι τῶν πρὸς τὴν ἀπεργασίαν τὴν τῶν εἰκόνων, καὶ τἆλλα οὕτως. εἰ δέ τις ἐκεῖνο ἔροιτο, ὁ δὲ σοφιστὴς τῶν τί σοφῶν ἐστιν; τί ἂν ἀποκρινοίμεθα αὐτῷ; ποίας ἐργασίας ἐπιστάτης;—τί ἂν εἴποιμεν αὐτὸν εἶναι, ὦ Σώκρατες, ἢ ἐπιστάτην τοῦ ποιῆσαι δεινὸν λέγειν;—ἴσως ἄν, ἦν δʼ ἐγώ, ἀληθῆ λέγοιμεν, οὐ μέντοι ἱκανῶς γε· ἐρωτήσεως γὰρ ἔτι ἡ ἀπόκρισις ἡμῖν δεῖται, περὶ ὅτου ὁ σοφιστὴς δεινὸν ποιεῖ λέγειν· ὥσπερ ὁ κιθαριστὴς
312e"Evet."
"Pekâlâ; sofist neyle ilgili olarak konuşmada usta kılar?"
"Belli ki bildiği şeyle ilgili olarak?"
"Muhtemelen. Peki sofistin hem kendisinin bildiği hem de öğrencisini bilen kıldığı bu şey nedir?"
"Zeus adına," dedi, "artık sana söyleyecek bir şey bulamıyorum."
δεινὸν δήπου ποιεῖ λέγειν περὶ οὗπερ καὶ ἐπιστήμονα, περὶ κιθαρίσεως· ἦ γάρ;—ναί.—εἶεν· ὁ δὲ δὴ σοφιστὴς περὶ τίνος δεινὸν ποιεῖ λέγειν;—δῆλον ὅτι περὶ οὗπερ καὶ ἐπίστασθαι;—εἰκός γε. τί δή ἐστιν τοῦτο περὶ οὗ αὐτός τε ἐπιστήμων ἐστὶν ὁ σοφιστὴς καὶ τὸν μαθητὴν ποιεῖ;—μὰ Δίʼ, ἔφη, οὐκέτι ἔχω σοι λέγειν.
ΣΩ.
313aBen de bunun üzerine şöyle dedim: "Peki? Psykhē'ni nasıl bir tehlikeye atmaya gittiğini biliyor musun? Bedenini, iyi ya da kötü olması tehlikesini göze alarak birine emanet etmen gerekseydi, emanet edip etmemeyi uzun uzun düşünür, günlerce inceleyip dostlarını ve yakınlarını danışmaya çağırırdın. Ama bedeninden daha değerli saydığın şey, psykhē'n söz konusu olunca — iyi ya da kötü olmasına göre bütün işlerinin iyi ya da kötü gideceği şey o iken —, psykhē'ni bu gelen yabancıya emanet etmen mi gerektiğini, yoksa etmemen mi, ne babana ne kardeşine ne de biz arkadaşlarından birine danıştın. Dediğine göre akşam duyup sabah erkenden geliyorsun; kendini ona emanet etmen gerekip gerekmediği hakkında hiç düşünmüyor, kimseye danışmıyorsun da, sanki Protagoras'la her ne pahasına olursa olsun birlikte olman gerektiğine çoktan karar vermişsin gibi hem kendi paranı hem dostlarının parasını harcamaya hazırsın. Oysa dediğine göre onu ne tanıyorsun ne de onunla hiç konuştun; ona sofist diyorsun, ama kendini emanet edeceğin sofistin ne olduğunu bilmediğin anlaşılıyor."
καὶ ἐγὼ εἶπον μετὰ τοῦτο· τί οὖν; οἶσθα εἰς οἷόν τινα κίνδυνον ἔρχῃ ὑποθήσων τὴν ψυχήν; ἢ εἰ μὲν τὸ σῶμα ἐπιτρέπειν σε ἔδει τῳ διακινδυνεύοντα ἢ χρηστὸν αὐτὸ γενέσθαι ἢ πονηρόν, πολλὰ ἂν περιεσκέψω εἴτʼ ἐπιτρεπτέον εἴτε οὔ, καὶ εἰς συμβουλὴν τούς τε φίλους ἂν παρεκάλεις καὶ τοὺς οἰκείους σκοπούμενος ἡμέρας συχνάς· ὃ δὲ περὶ πλείονος τοῦ σώματος ἡγῇ, τὴν ψυχήν, καὶ ἐν ᾧ πάντʼ ἐστὶν τὰ σὰ ἢ εὖ ἢ κακῶς πράττειν, χρηστοῦ ἢ πονηροῦ αὐτοῦ γενομένου, περὶ δὲ τούτου οὔτε τῷ πατρὶ οὔτε τῷ ἀδελφῷ
ἐπεκοινώσω οὔτε ἡμῶν τῶν ἑταίρων οὐδενί, εἴτʼ ἐπιτρεπτέον εἴτε καὶ οὐ τῷ ἀφικομένῳ τούτῳ ξένῳ τὴν σὴν ψυχήν, ἀλλʼ ἑσπέρας ἀκούσας, ὡς φῄς, ὄρθριος ἥκων περὶ μὲν τούτου οὐδένα λόγον οὐδὲ συμβουλὴν ποιῇ, εἴτε χρὴ ἐπιτρέπειν σαυτὸν αὐτῷ εἴτε μή, ἕτοιμος δʼ εἶ ἀναλίσκειν τά τε σαυτοῦ καὶ τὰ τῶν φίλων χρήματα, ὡς ἤδη διεγνωκὼς ὅτι πάντως συνεστέον Πρωταγόρᾳ, ὃν οὔτε γιγνώσκεις, ὡς φῄς, οὔτε
313cO da bunu dinleyince, "Söylediklerine bakılırsa öyle görünüyor, Sokrates," dedi.
"Peki Hippokrates, sofist, psykhē'nin beslendiği malların bir tüccarı ya da perakendecisi olmasın? Bana öyle biri gibi görünüyor."
"Psykhē neyle beslenir, Sokrates?"
"Öğrenilen şeylerle elbette," dedim. "Dikkat edelim de, dostum, sofist sattığı şeyleri överek bizi aldatmasın; tıpkı bedenin besinini satanların, tüccarın ve perakendecinin yaptığı gibi.
διείλεξαι οὐδεπώποτε, σοφιστὴν δʼ ὀνομάζεις, τὸν δὲ σοφιστὴν ὅτι ποτʼ ἔστιν φαίνῃ ἀγνοῶν, ᾧ μέλλεις σαυτὸν ἐπιτρέπειν;—καὶ ὃς ἀκούσας, ἔοικεν, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἐξ ὧν σὺ λέγεις.—ἆρʼ οὖν, ὦ Ἱππόκρατες, ὁ σοφιστὴς τυγχάνει ὢν ἔμπορός τις ἢ κάπηλος τῶν ἀγωγίμων, ἀφʼ ὧν ψυχὴ τρέφεται; φαίνεται γὰρ ἔμοιγε τοιοῦτός τις.—τρέφεται δέ, ὦ Σώκρατες, ψυχὴ τίνι;—μαθήμασιν δήπου, ἦν δʼ ἐγώ. καὶ ὅπως γε μή, ὦ ἑταῖρε, ὁ σοφιστὴς ἐπαινῶν ἃ πωλεῖ ἐξαπατήσῃ ἡμᾶς, ὥσπερ οἱ περὶ τὴν τοῦ σώματος τροφήν, ὁ
313dÇünkü bunlar da getirdikleri mallardan neyin beden için iyi neyin kötü olduğunu kendileri bilmezler, ama sattıkları her şeyi överler; onlardan satın alanlar da bilmez, meğer ki biri beden eğitimcisi ya da hekim olsun. Aynı şekilde öğrenilecek şeyleri şehir şehir dolaştırıp her isteyene satan, perakende eden kişiler de sattıkları her şeyi överler; ama belki bunlardan bazıları da, en iyi dostum, sattıklarından neyin psykhē için iyi neyin kötü olduğunu bilmez.
ἔμπορός τε καὶ κάπηλος. καὶ γὰρ οὗτοί που ὧν ἄγουσιν ἀγωγίμων οὔτε αὐτοὶ ἴσασιν ὅτι χρηστὸν ἢ πονηρὸν περὶ τὸ σῶμα, ἐπαινοῦσιν δὲ πάντα πωλοῦντες, οὔτε οἱ ὠνούμενοι παρʼ αὐτῶν, ἐὰν μή τις τύχῃ γυμναστικὸς ἢ ἰατρὸς ὤν. οὕτω δὲ καὶ οἱ τὰ μαθήματα περιάγοντες κατὰ τὰς πόλεις καὶ πωλοῦντες καὶ καπηλεύοντες τῷ ἀεὶ ἐπιθυμοῦντι ἐπαινοῦσιν μὲν πάντα ἃ πωλοῦσιν, τάχα δʼ ἄν τινες, ὦ ἄριστε, καὶ τούτων ἀγνοοῖεν ὧν πωλοῦσιν ὅτι χρηστὸν ἢ πονηρὸν
313eOnlardan satın alanlar da öyle, meğer ki biri psykhē konusunda da hekimlikten anlasın. Eğer sen bunlardan neyin iyi neyin kötü olduğuna dair epistēmē sahibiysen, öğrenilecek şeyleri Protagoras'tan da başka herhangi birinden de satın alman tehlikesizdir; ama değilse, mübarek adam, dikkat et de en değerli şeyini kumara vurup tehlikeye atmayasın.
πρὸς τὴν ψυχήν· ὡς δʼ αὕτως καὶ οἱ ὠνούμενοι παρʼ αὐτῶν, ἐὰν μή τις τύχῃ περὶ τὴν ψυχὴν αὖ ἰατρικὸς ὤν. εἰ μὲν οὖν σὺ τυγχάνεις ἐπιστήμων τούτων τί χρηστὸν καὶ πονηρόν, ἀσφαλές σοι ὠνεῖσθαι μαθήματα καὶ παρὰ Πρωταγόρου καὶ παρʼ ἄλλου ὁτουοῦν· εἰ δὲ μή, ὅρα, ὦ μακάριε,
314aÇünkü öğrenilecek şeyleri satın almakta yiyecek satın almaktan çok daha büyük bir tehlike var. Yiyecek ve içeceği perakendeciden ve tüccardan satın alan, onları başka kaplarda götürebilir; yiyip içerek bedenine almadan önce eve koyup bir uzmanı çağırarak neyin yenip içilmesi gerektiğine, neyin gerekmediğine, ne kadar ve ne zaman yenip içileceğine danışabilir. Bu yüzden onları satın almada tehlike büyük değildir.
μὴ περὶ τοῖς φιλτάτοις κυβεύῃς τε καὶ κινδυνεύῃς.
ΣΩ. καὶ γὰρ δὴ καὶ πολὺ μείζων κίνδυνος ἐν τῇ τῶν μαθημάτων ὠνῇ ἢ ἐν τῇ τῶν σιτίων. σιτία μὲν γὰρ καὶ ποτὰ πριάμενον παρὰ τοῦ καπήλου καὶ ἐμπόρου ἔξεστιν ἐν ἄλλοις ἀγγείοις ἀποφέρειν, καὶ πρὶν δέξασθαι αὐτὰ εἰς τὸ σῶμα πιόντα ἢ φαγόντα, καταθέμενον οἴκαδε ἔξεστιν συμβουλεύσασθαι, παρακαλέσαντα τὸν ἐπαΐοντα, ὅτι τε ἐδεστέον ἢ ποτέον καὶ ὅτι μή, καὶ ὁπόσον καὶ ὁπότε· ὥστε ἐν τῇ ὠνῇ οὐ μέγας ὁ
314bAma öğrenilecek şeyleri başka bir kapta götürmek mümkün değil; bedelini ödeyince öğrenilen şeyi doğrudan psykhē'nin içine alıp öğrenerek, ya zarar görmüş ya da fayda görmüş olarak ayrılmak zorunludur. Bunu bizden yaşlılarla birlikte de inceleyelim; çünkü biz böyle büyük bir işe karar vermek için daha genciz. Ama şimdi, yola koyulduğumuz gibi, gidip adamı dinleyelim; dinledikten sonra başkalarına da danışalım. Çünkü orada yalnız Protagoras yok; Elisli Hippias da var — sanırım Keoslu Prodikos da —, daha birçok bilge kişi de."
κίνδυνος. μαθήματα δὲ οὐκ ἔστιν ἐν ἄλλῳ ἀγγείῳ ἀπενεγκεῖν, ἀλλʼ ἀνάγκη καταθέντα τὴν τιμὴν τὸ μάθημα ἐν αὐτῇ τῇ ψυχῇ λαβόντα καὶ μαθόντα ἀπιέναι ἢ βεβλαμμένον ἢ ὠφελημένον. ταῦτα οὖν σκοπώμεθα καὶ μετὰ τῶν πρεσβυτέρων ἡμῶν· ἡμεῖς γὰρ ἔτι νέοι ὥστε τοσοῦτον πρᾶγμα διελέσθαι. νῦν μέντοι, ὥσπερ ὡρμήσαμεν, ἴωμεν καὶ ἀκούσωμεν τοῦ ἀνδρός, ἔπειτα ἀκούσαντες καὶ ἄλλοις ἀνακοινωσώμεθα· καὶ γὰρ οὐ μόνος Πρωταγόρας αὐτόθι ἐστίν,
314cBöyle karar verip yola koyulduk. Ön kapıya varınca, yolda aklımıza gelen bir söz üzerine durup konuştuk; söz yarım kalmasın da onu sonuca bağlayıp öyle girelim diye, ön kapıda durup birbirimizle anlaşana kadar konuştuk. Bana kalırsa kapıcı, bir hadım, bizi dinliyordu; sofistlerin çokluğu yüzünden eve gelenlere galiba kızgındı.
ἀλλὰ καὶ Ἱππίας ὁ Ἠλεῖος—οἶμαι δὲ καὶ πρόδικον τὸν Κεῖον—καὶ ἄλλοι πολλοὶ καὶ σοφοί.
δόξαν ἡμῖν ταῦτα ἐπορευόμεθα· ἐπειδὴ δὲ ἐν τῷ προθύρῳ ἐγενόμεθα, ἐπιστάντες περί τινος λόγου διελεγόμεθα, ὃς ἡμῖν κατὰ τὴν ὁδὸν ἐνέπεσεν· ἵνʼ οὖν μὴ ἀτελὴς γένοιτο, ἀλλὰ διαπερανάμενοι οὕτως ἐσίοιμεν, στάντες ἐν τῷ προθύρῳ διελεγόμεθα ἕως συνωμολογήσαμεν ἀλλήλοις. δοκεῖ οὖν μοι, ὁ θυρωρός, εὐνοῦχός τις, κατήκουεν ἡμῶν, κινδυνεύει δὲ
314dNitekim kapıyı çaldığımızda açıp bizi görünce, "Hah, sofistler!" dedi. "Efendinin vakti yok." Bunu der demez iki eliyle kapıyı var gücüyle çarptı. Biz yine kapıyı çaldık; o da kapı kapalıyken cevap verdi: "Be adamlar, efendinin vakti olmadığını duymadınız mı?"
"İyi dostum," dedim, "ne Kallias'a geldik ne de sofistiz. İçini rahat tut.
διὰ τὸ πλῆθος τῶν σοφιστῶν ἄχθεσθαι τοῖς φοιτῶσιν εἰς τὴν οἰκίαν· ἐπειδὴ γοῦν ἐκρούσαμεν τὴν θύραν, ἀνοίξας καὶ ἰδὼν ἡμᾶς, ἔα, ἔφη, σοφισταί τινες· οὐ σχολὴ αὐτῷ· καὶ ἅμα ἀμφοῖν τοῖν χεροῖν τὴν θύραν πάνυ προθύμως ὡς οἷός τʼ ἦν ἐπήραξεν. καὶ ἡμεῖς πάλιν ἐκρούομεν, καὶ ὃς ἐγκεκλῃμένης τῆς θύρας ἀποκρινόμενος εἶπεν, ὦ ἄνθρωποι, ἔφη, οὐκ ἀκηκόατε ὅτι οὐ σχολὴ αὐτῷ; ἀλλʼ ὠγαθέ, ἔφην ἐγώ, οὔτε παρὰ Καλλίαν ἥκομεν οὔτε σοφισταί ἐσμεν. ἀλλὰ θάρρει·
314eProtagoras'ı görmek istediğimiz için geldik; haber ver." Adam sonunda güçbela kapıyı açtı.
İçeri girdiğimizde Protagoras'ı revakta gezinirken bulduk. Yanında sıra halinde geziniyorlardı: Bir yanında Hipponikos oğlu Kallias, onun anne bir kardeşi Perikles oğlu Paralos ve Glaukon oğlu Kharmides; öbür yanında Perikles'in öteki oğlu Ksanthippos, Philomelos oğlu Philippides ve Mendeli Antimoiros. Antimoiros, Protagoras'ın öğrencileri arasında en çok ün kazanmış olanıdır ve sofist olmak için tekhnē öğrenmektedir.
Πρωταγόραν γάρ τοι δεόμενοι ἰδεῖν ἤλθομεν· εἰσάγγειλον οὖν. μόγις οὖν ποτε ἡμῖν ἅνθρωπος ἀνέῳξεν τὴν θύραν.
ΣΩ.
ἐπειδὴ δὲ εἰσήλθομεν, κατελάβομεν Πρωταγόραν ἐν τῷ προστῴῳ περιπατοῦντα, ἑξῆς δʼ αὐτῷ συμπεριεπάτουν ἐκ μὲν τοῦ ἐπὶ θάτερα Καλλίας ὁ Ἱππονίκου καὶ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ
315aBunların arkasından söylenenlere kulak vererek izleyenlerin çoğu yabancıya benziyordu — Protagoras bunları geçtiği her şehirden, Orpheus gibi sesiyle büyüleyerek toplayıp getiriyor, onlar da büyülenmiş olarak sesin peşinden gidiyorlar —; ama bu koroda yerlilerden de bazıları vardı.
ὁ ὁμομήτριος, Πάραλος ὁ Περικλέους, καὶ Χαρμίδης ὁ Γλαύκωνος, ἐκ δὲ τοῦ ἐπὶ θάτερα ὁ ἕτερος τῶν Περικλέους Ξάνθιππος, καὶ Φιλιππίδης ὁ Φιλομήλου καὶ Ἀντίμοιρος ὁ Μενδαῖος, ὅσπερ εὐδοκιμεῖ μάλιστα τῶν Πρωταγόρου μαθητῶν καὶ ἐπὶ τέχνῃ μανθάνει, ὡς σοφιστὴς ἐσόμενος. τούτων δὲ οἳ ὄπισθεν ἠκολούθουν ἐπακούοντες τῶν λεγομένων τὸ μὲν πολὺ ξένοι ἐφαίνοντο—οὓς ἄγει ἐξ ἑκάστων τῶν πόλεων ὁ Πρωταγόρας, διʼ ὧν διεξέρχεται, κηλῶν τῇ φωνῇ ὥσπερ
315bBu koroyu görmek en çok beni sevindirdi: Protagoras'ın önünde hiçbir zaman engel olmamaya nasıl da dikkat ediyorlardı! O ve yanındakiler geri döndüğünde, bu dinleyiciler düzgünce ve düzen içinde iki yana ayrılıyor, bir daire çizerek dolaşıp her seferinde pek güzel arkaya geçiyorlardı.
Ondan sonra gördüm, der Homeros: Elisli Hippias karşı revakta bir koltukta oturuyordu.
Ὀρφεύς, οἱ δὲ κατὰ τὴν φωνὴν ἕπονται κεκηλημένοι— ἦσαν δέ τινες καὶ τῶν ἐπιχωρίων ἐν τῷ χορῷ. τοῦτον τὸν χορὸν μάλιστα ἔγωγε ἰδὼν ἥσθην, ὡς καλῶς ηὐλαβοῦντο μηδέποτε ἐμποδὼν ἐν τῷ πρόσθεν εἶναι Πρωταγόρου, ἀλλʼ ἐπειδὴ αὐτὸς ἀναστρέφοι καὶ οἱ μετʼ ἐκείνου, εὖ πως καὶ ἐν κόσμῳ περιεσχίζοντο οὗτοι οἱ ἐπήκοοι ἔνθεν καὶ ἔνθεν, καὶ ἐν κύκλῳ περιιόντες ἀεὶ εἰς τὸ ὄπισθεν καθίσταντο κάλλιστα.
τὸν δὲ μετʼ εἰσενόησα,ηομ. οδ. 11.601 ἔφη Ὅμηρος, Ἱππίαν τὸν
315cÇevresinde sıralarda Akumenos oğlu Eryksimakhos, Myrrhinuslu Phaidros, Androtion oğlu Andron, yabancılardan da onun hemşerileri ve başka bazıları oturuyordu. Hippias'a tabiat ve gök cisimleri üzerine astronomiyle ilgili bazı sorular soruyor gibiydiler; o da koltuğunda oturup her birinin sorusunu ayırt ederek ayrıntılı açıklıyordu.
Ve Tantalos'u da gördüm — çünkü Keoslu Prodikos da şehirdeydi. Hipponikos'un eskiden kiler olarak kullandığı bir odadaydı; konuklar çok olduğundan Kallias orayı da boşaltıp yabancılar için konaklama yeri yapmıştı.
Ἠλεῖον, καθήμενον ἐν τῷ κατʼ ἀντικρὺ προστῴῳ ἐν θρόνῳ· περὶ αὐτὸν δʼ ἐκάθηντο ἐπὶ βάθρων Ἐρυξίμαχός τε ὁ Ἀκουμενοῦ καὶ Φαῖδρος ὁ Μυρρινούσιος καὶ Ἄνδρων ὁ Ἀνδροτίωνος καὶ τῶν ξένων πολῖταί τε αὐτοῦ καὶ ἄλλοι τινές. ἐφαίνοντο δὲ περὶ φύσεώς τε καὶ τῶν μετεώρων ἀστρονομικὰ ἄττα διερωτᾶν τὸν Ἱππίαν, ὁ δʼ ἐν θρόνῳ καθήμενος ἑκάστοις αὐτῶν διέκρινεν καὶ διεξῄει τὰ ἐρωτώμενα.
καὶ μὲν δὴ καὶ Τάνταλόνηομ. οδ. 11.582 γε εἰσεῖδονηομ. οδ. 11.582—ἐπεδήμει
315dProdikos hâlâ yatıyordu; görünüşe göre birkaç post ve örtüye, hem de pek çok örtüye sarınmıştı. Yanındaki yataklarda Kerameisli Pausanias ve Pausanias'la birlikte henüz pek genç bir delikanlı oturuyordu; bana kalırsa tabiatça iyi ve soylu biriydi, görünüşü ise pek güzeldi.
γὰρ ἄρα καὶ Πρόδικος ὁ Κεῖος—ἦν δὲ ἐν οἰκήματί τινι, ᾧ πρὸ τοῦ μὲν ὡς ταμιείῳ ἐχρῆτο Ἱππόνικος, νῦν δὲ ὑπὸ τοῦ πλήθους τῶν καταλυόντων ὁ Καλλίας καὶ τοῦτο ἐκκενώσας ξένοις κατάλυσιν πεποίηκεν. ὁ μὲν οὖν Πρόδικος ἔτι κατέκειτο, ἐγκεκαλυμμένος ἐν κῳδίοις τισὶν καὶ στρώμασιν καὶ μάλα πολλοῖς, ὡς ἐφαίνετο· παρεκάθηντο δὲ αὐτῷ ἐπὶ ταῖς πλησίον κλίναις Παυσανίας τε ὁ ἐκ Κεραμέων καὶ μετὰ Παυσανίου νέον τι ἔτι μειράκιον, ὡς μὲν ἐγᾦμαι καλόν τε
315eAdının Agathon olduğunu duydum gibi geldi; Pausanias'ın sevgilisi olsa şaşmazdım. İşte bu delikanlı, iki Adeimantos — Kepis oğlu ve Leukolophides oğlu — ve başka bazıları oradaydı. Neler konuştuklarını dışarıdan anlayamadım, gerçi Prodikos'u dinlemeye can atıyordum — çünkü adam bana her şeyi bilen, ilahi biri gibi görünür —; ama sesinin kalınlığından odada bir uğultu oluşuyor, söylenenleri anlaşılmaz kılıyordu.
κἀγαθὸν τὴν φύσιν, τὴν δʼ οὖν ἰδέαν πάνυ καλός. ἔδοξα ἀκοῦσαι ὄνομα αὐτῷ εἶναι Ἀγάθωνα, καὶ οὐκ ἂν θαυμάζοιμι εἰ παιδικὰ Παυσανίου τυγχάνει ὤν.
ΣΩ. τοῦτό τʼ ἦν τὸ μειράκιον, καὶ τὼ Ἀδειμάντω ἀμφοτέρω, ὅ τε Κήπιδος καὶ ὁ Λευκολοφίδου, καὶ ἄλλοι τινὲς ἐφαίνοντο· περὶ δὲ ὧν διελέγοντο οὐκ ἐδυνάμην ἔγωγε μαθεῖν ἔξωθεν, καίπερ λιπαρῶς ἔχων ἀκούειν τοῦ Προδίκου—πάσσοφος γάρ μοι δοκεῖ ἁνὴρ
316aBiz daha yeni girmiştik ki arkamızdan, senin dediğin ve benim de inandığım gibi güzel olan Alkibiades ile Kallaiskhros oğlu Kritias girdi.
İçeri girince birkaç şeye daha bakıp biraz oyalandıktan sonra Protagoras'ın yanına gittik. "Protagoras," dedim, "ben ve şu Hippokrates sana geldik."
εἶναι καὶ θεῖος—ἀλλὰ διὰ τὴν βαρύτητα τῆς φωνῆς βόμβος τις ἐν τῷ οἰκήματι γιγνόμενος ἀσαφῆ ἐποίει τὰ λεγόμενα.
καὶ ἡμεῖς μὲν ἄρτι εἰσεληλύθεμεν, κατόπιν δὲ ἡμῶν ἐπεισῆλθον Ἀλκιβιάδης τε ὁ καλός, ὡς φῂς σὺ καὶ ἐγὼ πείθομαι, καὶ Κριτίας ὁ Καλλαίσχρου.
ἡμεῖς οὖν ὡς εἰσήλθομεν, ἔτι σμίκρʼ ἄττα διατρίψαντες καὶ ταῦτα διαθεασάμενοι προσῇμεν πρὸς τὸν Πρωταγόραν,
316b"Yalnız benimle mi konuşmak istiyorsunuz," dedi, "yoksa ötekilerin yanında mı?"
"Bizim için fark etmez," dedim; "neden geldiğimizi dinleyince sen kendin karar ver."
"Peki neden geldiniz?" dedi.
"Şu Hippokrates buralıdır, Apollodoros'un oğludur, büyük ve varlıklı bir ailedendir; kendisi de tabiatça yaşıtlarıyla boy ölçüşebilecek biri gibi görünüyor. Bana kalırsa şehirde adı sanı bilinen biri olmak istiyor; bunun da en çok seninle birlikte olursa gerçekleşeceğini düşünüyor.
καὶ ἐγὼ εἶπον· ὦ Πρωταγόρα, πρὸς σέ τοι ἤλθομεν ἐγώ τε καὶ Ἱπποκράτης οὗτος.
πότερον, ἔφη, μόνῳ βουλόμενοι διαλεχθῆναι ἢ καὶ μετὰ τῶν ἄλλων;
ἡμῖν μέν, ἦν δʼ ἐγώ, οὐδὲν διαφέρει· ἀκούσας δὲ οὗ ἕνεκα ἤλθομεν, αὐτὸς σκέψαι.
τί οὖν δή ἐστιν, ἔφη, οὗ ἕνεκα ἥκετε;
Ἱπποκράτης ὅδε ἐστὶν μὲν τῶν ἐπιχωρίων, Ἀπολλοδώρου ὑός, οἰκίας μεγάλης τε καὶ εὐδαίμονος, αὐτὸς δὲ τὴν φύσιν δοκεῖ ἐνάμιλλος εἶναι τοῖς ἡλικιώταις. ἐπιθυμεῖν δέ μοι
316cŞimdi sen düşün: Bu konuları baş başa mı konuşmamız gerektiğini düşünüyorsun, yoksa başkalarının yanında mı?"
"Benim için doğru bir öngörüyle davranıyorsun, Sokrates," dedi. "Çünkü yabancı biri olarak büyük şehirlere gidip oralarda gençlerin en iyilerini, ötekilerle — yakınlarıyla ya da yabancılarla, yaşlılarla ya da gençlerle — birlikteliklerini bırakıp kendisiyle birlikte olmaya, onunla birlikte olarak daha iyi olacaklarına ikna eden kişi, bunu yaparken dikkatli olmalıdır.
δοκεῖ ἐλλόγιμος γενέσθαι ἐν τῇ πόλει, τοῦτο δὲ οἴεταί οἱ μάλιστʼ ἂ⟨ν⟩ γενέσθαι, εἰ σοὶ συγγένοιτο· ταῦτʼ οὖν ἤδη σὺ σκόπει, πότερον περὶ αὐτῶν μόνος οἴει δεῖν διαλέγεσθαι πρὸς μόνους, ἢ μετʼ ἄλλων.
ὀρθῶς, ἔφη, προμηθῇ, ὦ Σώκρατες, ὑπὲρ ἐμοῦ. ξένον γὰρ ἄνδρα καὶ ἰόντα εἰς πόλεις μεγάλας, καὶ ἐν ταύταις πείθοντα τῶν νέων τοὺς βελτίστους ἀπολείποντας τὰς τῶν ἄλλων συνουσίας, καὶ οἰκείων καὶ ὀθνείων, καὶ πρεσβυτέρων καὶ νεωτέρων, ἑαυτῷ συνεῖναι ὡς βελτίους ἐσομένους διὰ
316dÇünkü bu yüzden az olmayan kıskançlıklar, başka düşmanlıklar ve tuzaklar doğar. Ben sofistlik tekhnē'sinin eski olduğunu söylüyorum; ama eski zamanlarda onunla uğraşanlar, onun hoş karşılanmamasından korkarak ona bir kılıf, bir perde edindiler: Kimileri şiiri, Homeros, Hesiodos ve Simonides gibi; kimileri de ayinleri ve kehanet şarkılarını, Orpheus ve Musaios'un çevresindekiler gibi. Bazılarının beden eğitimini de perde edindiğini fark ettim; Tarentumlu İkkos ve hâlâ yaşayan, hiçbir sofistten aşağı kalmayan, Selymbrialı, aslen Megaralı Herodikos gibi.
τὴν ἑαυτοῦ συνουσίαν, χρὴ εὐλαβεῖσθαι τὸν ταῦτα πράττοντα· οὐ γὰρ σμικροὶ περὶ αὐτὰ φθόνοι τε γίγνονται καὶ ἄλλαι δυσμένειαί τε καὶ ἐπιβουλαί. ἐγὼ δὲ τὴν σοφιστικὴν τέχνην φημὶ μὲν εἶναι παλαιάν, τοὺς δὲ μεταχειριζομένους αὐτὴν τῶν παλαιῶν ἀνδρῶν, φοβουμένους τὸ ἐπαχθὲς αὐτῆς, πρόσχημα ποιεῖσθαι καὶ προκαλύπτεσθαι, τοὺς μὲν ποίησιν, οἷον Ὅμηρόν τε καὶ Ἡσίοδον καὶ Σιμωνίδην, τοὺς δὲ αὖ τελετάς τε καὶ χρησμῳδίας, τοὺς ἀμφί τε Ὀρφέα καὶ Μουσαῖον· ἐνίους δέ τινας ᾔσθημαι καὶ γυμναστικήν, οἷον Ἴκκος τε ὁ Ταραντῖνος καὶ ὁ νῦν ἔτι ὢν οὐδενὸς ἥττων σοφιστὴς
316eSizin Agathokles'iniz büyük bir sofist olduğu halde musikiyi perde edindi; Keoslu Pythokleides ve daha birçokları da öyle. Bunların hepsi, dediğim gibi, kıskançlıktan korktukları için bu tekhnē'leri perde olarak kullandılar. Ama ben bu konuda hiçbirine katılmıyorum.
Ἡρόδικος ὁ Σηλυμβριανός, τὸ δὲ ἀρχαῖον Μεγαρεύς· μουσικὴν δὲ Ἀγαθοκλῆς τε ὁ ὑμέτερος πρόσχημα ἐποιήσατο, μέγας ὢν σοφιστής, καὶ Πυθοκλείδης ὁ Κεῖος καὶ ἄλλοι πολλοί. οὗτοι πάντες, ὥσπερ λέγω, φοβηθέντες τὸν φθόνον ταῖς τέχναις ταύταις παραπετάσμασιν ἐχρήσαντο.
ΣΩ. ἐγὼ δὲ τούτοις
317aÇünkü istediklerini hiç başaramadıklarını düşünüyorum: Bu perdeler kimin için takınılmışsa, şehirlerde iş görebilecek güçteki insanlardan gizli kalamadılar; çoğunluk ise neredeyse hiçbir şeyin farkına varmaz, o güçlüler ne ilan ederse onu tekrarlar durur. Kaçmaya çalışıp da kaçamamak, apaçık yakalanmak, girişimin kendisi bakımından da büyük bir aptallıktır ve insanları zorunlu olarak çok daha düşmanca yapar; çünkü böyle birinin öteki kusurlarına ek olarak bir de hilekâr olduğunu düşünürler.
ἅπασιν κατὰ τοῦτο εἶναι οὐ συμφέρομαι· ἡγοῦμαι γὰρ αὐτοὺς οὔ τι διαπράξασθαι ὃ ἐβουλήθησαν—οὐ γὰρ λαθεῖν τῶν ἀνθρώπων τοὺς δυναμένους ἐν ταῖς πόλεσι πράττειν, ὧνπερ ἕνεκα ταῦτʼ ἐστὶν τὰ προσχήματα· ἐπεὶ οἵ γε πολλοὶ ὡς ἔπος εἰπεῖν οὐδὲν αἰσθάνονται, ἀλλʼ ἅττʼ ἂν οὗτοι διαγγέλλωσι, ταῦτα ὑμνοῦσιν—τὸ οὖν ἀποδιδράσκοντα μὴ δύνασθαι ἀποδρᾶναι, ἀλλὰ καταφανῆ εἶναι, πολλὴ μωρία καὶ τοῦ ἐπιχειρήματος,
317bBen bu yüzden onların tam tersi bir yol tuttum: Sofist olduğumu ve insanları terbiye ettiğimi kabul ediyorum; inkâr etmektense kabul etmenin daha iyi bir tedbir olduğunu düşünüyorum. Buna ek olarak başka tedbirler de düşündüm; öyle ki, tanrı yardımıyla söyleyeyim, sofist olduğumu kabul ettiğim için başıma kötü bir şey gelmiyor.
καὶ πολὺ δυσμενεστέρους παρέχεσθαι ἀνάγκη τοὺς ἀνθρώπους· ἡγοῦνται γὰρ τὸν τοιοῦτον πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ πανοῦργον εἶναι. ἐγὼ οὖν τούτων τὴν ἐναντίαν ἅπασαν ὁδὸν ἐλήλυθα, καὶ ὁμολογῶ τε σοφιστὴς εἶναι καὶ παιδεύειν ἀνθρώπους, καὶ εὐλάβειαν ταύτην οἶμαι βελτίω ἐκείνης εἶναι, τὸ ὁμολογεῖν μᾶλλον ἢ ἔξαρνον εἶναι· καὶ ἄλλας πρὸς ταύτῃ ἔσκεμμαι, ὥστε, σὺν θεῷ εἰπεῖν, μηδὲν δεινὸν πάσχειν διὰ
317cOysa bu tekhnē'yle uğraşalı nice yıl oldu; zaten yaşım da hayli ilerledi — içinizde yaşça babası olamayacağım kimse yok —; bu yüzden, isterseniz, bütün bu konular hakkında burada bulunanların önünde konuşmak benim için en hoşu olur."
Ben de — Prodikos'la Hippias'a gösteriş yapmak, ona hayran olarak geldiğimizle övünmek istediğinden şüphelendim —, "Peki neden Prodikos'u, Hippias'ı ve yanlarındakileri de çağırmıyoruz ki bizi dinlesinler?" dedim.
τὸ ὁμολογεῖν σοφιστὴς εἶναι. καίτοι πολλά γε ἔτη ἤδη εἰμὶ ἐν τῇ τέχνῃ· καὶ γὰρ καὶ τὰ σύμπαντα πολλά μοί ἐστιν— οὐδενὸς ὅτου οὐ πάντων ἂν ὑμῶν καθʼ ἡλικίαν πατὴρ εἴην —ὥστε πολύ μοι ἥδιστόν ἐστιν, εἴ τι βούλεσθε, περὶ τούτων ἁπάντων ἐναντίον τῶν ἔνδον ὄντων τὸν λόγον ποιεῖσθαι.
καὶ ἐγώ—ὑπώπτευσα γὰρ βούλεσθαι αὐτὸν τῷ τε προδίκῳ καὶ τῷ Ἱππίᾳ ἐνδείξασθαι καὶ καλλωπίσασθαι ὅτι ἐρασταὶ
317d"Elbette," dedi Protagoras.
"Öyleyse," dedi Kallias, "oturup konuşabilmeniz için bir meclis kuralım mı?"
Öyle yapmak gerektiği düşünüldü. Bilge adamları dinleyecek olmanın sevinciyle hepimiz sıraları ve yatakları kendimiz tutup Hippias'ın yanına yerleştirdik — çünkü sıralar zaten oradaydı —; bu arada Kallias'la Alkibiades de Prodikos'u yatağından kaldırıp yanındakilerle birlikte getirdiler.
αὐτοῦ ἀφιγμένοι εἶμεν— τί οὖν, ἔφην ἐγώ, οὐ καὶ πρόδικον καὶ Ἱππίαν ἐκαλέσαμεν καὶ τοὺς μετʼ αὐτῶν, ἵνα ἐπακούσωσιν ἡμῶν;
πάνυ μὲν οὖν, ἔφη ὁ Πρωταγόρας.
βούλεσθε οὖν, ὁ Καλλίας ἔφη, συνέδριον κατασκευάσωμεν, ἵνα καθεζόμενοι διαλέγησθε;
ἐδόκει χρῆναι· ἅσμενοι δὲ πάντες ἡμεῖς, ὡς ἀκουσόμενοι ἀνδρῶν σοφῶν, καὶ αὐτοί τε ἀντιλαβόμενοι τῶν βάθρων καὶ τῶν κλινῶν κατεσκευάζομεν παρὰ τῷ Ἱππίᾳ—ἐκεῖ γὰρ προϋπῆρχε τὰ βάθρα—ἐν δὲ τούτῳ Καλλίας τε καὶ Ἀλκιβιάδης
317eHepimiz oturunca Protagoras, "Şimdi artık, Sokrates," dedi, "madem bunlar da burada, az önce delikanlı adına bana sözünü ettiğin şeyleri anlatabilirsin."
ἡκέτην ἄγοντε τὸν πρόδικον, ἀναστήσαντες ἐκ τῆς κλίνης, καὶ τοὺς μετὰ τοῦ Προδίκου.
ἐπεὶ δὲ πάντες συνεκαθεζόμεθα, ὁ Πρωταγόρας, νῦν δὴ ἄν, ἔφη, λέγοις, ὦ Σώκρατες, ἐπειδὴ καὶ οἵδε πάρεισιν, περὶ ὧν ὀλίγον πρότερον μνείαν ἐποιοῦ πρὸς ἐμὲ ὑπὲρ τοῦ νεανίσκου.
ΣΩ.
318aBen de dedim ki: "Protagoras, başlangıç noktam az öncekiyle, geliş sebebimle aynı. Şu Hippokrates seninle birlikte olmayı arzuluyor; seninle birlikte olursa bundan kendisi için ne sonuç çıkacağını öğrenmek istediğini söylüyor. Bizim diyeceğimiz bu kadar."
Protagoras sözü alıp şöyle dedi: "Delikanlı, benimle birlikte olursan, benimle geçirdiğin ilk gün eve daha iyi biri olarak döneceksin, ertesi gün de aynısı olacak; her gün hep daha iyiye doğru ilerleyeceksin."
καὶ ἐγὼ εἶπον ὅτι ἡ αὐτή μοι ἀρχή ἐστιν, ὦ Πρωταγόρα, ἥπερ ἄρτι, περὶ ὧν ἀφικόμην. Ἱπποκράτης γὰρ ὅδε τυγχάνει ἐν ἐπιθυμίᾳ ὢν τῆς σῆς συνουσίας· ὅτι οὖν αὐτῷ ἀποβήσεται, ἐάν σοι συνῇ, ἡδέως ἄν φησι πυθέσθαι. τοσοῦτος ὅ γε ἡμέτερος λόγος.
ὑπολαβὼν οὖν ὁ Πρωταγόρας εἶπεν· ὦ νεανίσκε, ἔσται τοίνυν σοι, ἐὰν ἐμοὶ συνῇς, ᾗ ἂν ἡμέρᾳ ἐμοὶ συγγένῃ, ἀπιέναι οἴκαδε βελτίονι γεγονότι, καὶ ἐν τῇ ὑστεραίᾳ ταὐτὰ ταῦτα· καὶ ἑκάστης ἡμέρας ἀεὶ ἐπὶ τὸ βέλτιον ἐπιδιδόναι.
318bBen de bunu duyunca, "Protagoras," dedim, "bunda şaşılacak bir şey söylemiyorsun, olağan bir şey bu; çünkü sen de, bu yaşta ve bu kadar bilge olduğun halde, biri sana bilmediğin bir şeyi öğretse daha iyi biri olursun. Ama öyle değil de şöyle söyle: Diyelim ki şu Hippokrates arzusunu birden değiştirip şehre yeni gelmiş olan şu genç adamla, Herakleialı Zeuksippos'la birlikte olmayı arzuladı; şimdi sana geldiği gibi ona gidip ondan da senden duyduklarının aynısını duydu: Onunla birlikte oldukça her gün daha iyi olacağını ve ilerleyeceğini. Sonra ona, 'Neyde daha iyi olacağımı, neye doğru ilerleyeceğimi söylüyorsun?' diye sorsa, Zeuksippos ona resimde derdi.
καὶ ἐγὼ ἀκούσας εἶπον· ὦ Πρωταγόρα, τοῦτο μὲν οὐδὲν θαυμαστὸν λέγεις, ἀλλὰ εἰκός, ἐπεὶ κἂν σύ, καίπερ τηλικοῦτος ὢν καὶ οὕτως σοφός, εἴ τίς σε διδάξειεν ὃ μὴ τυγχάνοις ἐπιστάμενος, βελτίων ἂν γένοιο. ἀλλὰ μὴ οὕτως, ἀλλʼ ὥσπερ ἂν εἰ αὐτίκα μάλα μεταβαλὼν τὴν ἐπιθυμίαν Ἱπποκράτης ὅδε ἐπιθυμήσειεν τῆς συνουσίας τούτου τοῦ νεανίσκου τοῦ νῦν νεωστὶ ἐπιδημοῦντος, Ζευξίππου τοῦ Ἡρακλεώτου, καὶ ἀφικόμενος παρʼ αὐτόν, ὥσπερ παρὰ σὲ
318cThebaili Orthagoras'la birlikte olup ondan da senden duyduklarının aynısını duysa ve onunla birlikte oldukça her gün neyde daha iyi olacağını sorsa, Orthagoras flüt çalmada derdi. İşte sen de delikanlıya ve onun adına soran bana söyle: 'Şu Hippokrates Protagoras'la birlikte olunca, onunla geçirdiği her gün daha iyi biri olarak ayrılacak ve öteki günlerin her birinde de böyle ilerleyecek' — neye doğru, Protagoras, ve ne konuda?"
νῦν, ἀκούσειεν αὐτοῦ ταὐτὰ ταῦτα ἅπερ σοῦ, ὅτι ἑκάστης ἡμέρας συνὼν αὐτῷ βελτίων ἔσται καὶ ἐπιδώσει, εἰ αὐτὸν ἐπανέροιτο· τί δὴ φῂς βελτίω ἔσεσθαι καὶ εἰς τί ἐπιδώσειν; εἴποι ἂν αὐτῷ ὁ Ζεύξιππος ὅτι πρὸς γραφικήν· κἂν εἰ Ὀρθαγόρᾳ τῷ Θηβαίῳ συγγενόμενος, ἀκούσας ἐκείνου ταὐτὰ ταῦτα ἅπερ σοῦ, ἐπανέροιτο αὐτὸν εἰς ὅτι βελτίων καθʼ ἡμέραν ἔσται συγγιγνόμενος ἐκείνῳ, εἴποι ἂν ὅτι εἰς αὔλησιν· οὕτω δὴ καὶ σὺ εἰπὲ τῷ νεανίσκῳ καὶ ἐμοὶ ὑπὲρ
318dProtagoras benden bunu duyunca, "Sen güzel soruyorsun, Sokrates," dedi, "ben de güzel soranlara cevap vermekten hoşlanırım. Hippokrates bana gelirse, sofistlerden başka birine gitseydi başına gelecek şeyler gelmeyecek. Çünkü ötekiler gençleri hırpalar.
τούτου ἐρωτῶντι, Ἱπποκράτης ὅδε Πρωταγόρᾳ συγγενόμενος, ᾗ ἂν αὐτῷ ἡμέρᾳ συγγένηται, βελτίων ἄπεισι γενόμενος καὶ τῶν ἄλλων ἡμερῶν ἑκάστης οὕτως ἐπιδώσει εἰς τί, ὦ Πρωταγόρα, καὶ περὶ τοῦ;
καὶ ὁ Πρωταγόρας ἐμοῦ ταῦτα ἀκούσας, σύ τε καλῶς ἐρωτᾷς, ἔφη, ὦ Σώκρατες, καὶ ἐγὼ τοῖς καλῶς ἐρωτῶσι χαίρω ἀποκρινόμενος. Ἱπποκράτης γὰρ παρʼ ἐμὲ ἀφικόμενος οὐ πείσεται ἅπερ ἂν ἔπαθεν ἄλλῳ τῳ συγγενόμενος τῶν σοφιστῶν. οἱ μὲν γὰρ ἄλλοι λωβῶνται τοὺς νέους·
318eTekhnē'lerden kaçmış gençleri istemedikleri halde yeniden tekhnē'lere sürer, onlara hesap, astronomi, geometri ve musiki öğretirler" — bunu derken Hippias'a baktı — "ama bana gelirse, geldiği konudan başka hiçbir şey öğrenmeyecek. Bu ders de iyi karar verebilmektir: Kendi işlerinde, kendi evini en iyi nasıl yöneteceği konusunda; şehrin işlerinde de, şehrin işlerini yapmakta ve onlar hakkında konuşmakta en güçlü nasıl olacağı konusunda."
τὰς γὰρ τέχνας αὐτοὺς πεφευγότας ἄκοντας πάλιν αὖ ἄγοντες ἐμβάλλουσιν εἰς τέχνας, λογισμούς τε καὶ ἀστρονομίαν καὶ γεωμετρίαν καὶ μουσικὴν διδάσκοντες—καὶ ἅμα εἰς τὸν Ἱππίαν ἀπέβλεψεν—παρὰ δʼ ἐμὲ ἀφικόμενος μαθήσεται οὐ περὶ ἄλλου του ἢ περὶ οὗ ἥκει. τὸ δὲ μάθημά ἐστιν εὐβουλία περὶ τῶν οἰκείων, ὅπως ἂν ἄριστα τὴν αὑτοῦ οἰκίαν διοικοῖ,
319a"Sözünü doğru mu izliyorum?" dedim. "Bana kalırsa siyaset tekhnē'sinden söz ediyorsun ve adamları iyi vatandaşlar yapmayı vaat ediyorsun."
"Vaat ettiğim şey tam olarak bu, Sokrates," dedi.
"Ne güzel bir hüner edinmişsin," dedim, "eğer gerçekten edindiysen. Çünkü sana düşündüğümden başka bir şey söylemeyeceğim: Ben bunun öğretilebilir olduğunu sanmıyordum, Protagoras; ama sen söyleyince sana inanmamak elimden gelmiyor.
καὶ περὶ τῶν τῆς πόλεως, ὅπως τὰ τῆς πόλεως δυνατώτατος ἂν εἴη καὶ πράττειν καὶ λέγειν.
ΣΩ.
ἆρα, ἔφην ἐγώ, ἕπομαί σου τῷ λόγῳ; δοκεῖς γάρ μοι λέγειν τὴν πολιτικὴν τέχνην καὶ ὑπισχνεῖσθαι ποιεῖν ἄνδρας ἀγαθοὺς πολίτας.
αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτό ἐστιν, ἔφη, ὦ Σώκρατες, τὸ ἐπάγγελμα ὃ ἐπαγγέλλομαι.
ἦ καλόν, ἦν δʼ ἐγώ, τέχνημα ἄρα κέκτησαι, εἴπερ κέκτησαι· οὐ γάρ τι ἄλλο πρός γε σὲ εἰρήσεται ἢ ἅπερ νοῶ. ἐγὼ γὰρ τοῦτο, ὦ Πρωταγόρα, οὐκ ᾤμην διδακτὸν
319bNeden bunun öğretilemeyeceğini, insanların insanlara kazandıramayacağını düşündüğümü söylemem doğru olur. Ben Atinalıları, öteki Yunanlar gibi, bilge sayarım. Görüyorum ki mecliste toplandığımızda, şehrin yapılar konusunda bir şey yapması gerektiğinde yapılar hakkında danışman olarak yapı ustalarını çağırıyorlar; gemi yapımı söz konusu olduğunda gemi yapımcılarını; öğrenilebilir ve öğretilebilir saydıkları öteki her şeyde de böyle.
εἶναι, σοὶ δὲ λέγοντι οὐκ ἔχω ὅπως [ἂν] ἀπιστῶ. ὅθεν δὲ αὐτὸ ἡγοῦμαι οὐ διδακτὸν εἶναι μηδʼ ὑπʼ ἀνθρώπων παρασκευαστὸν ἀνθρώποις, δίκαιός εἰμι εἰπεῖν. ἐγὼ γὰρ Ἀθηναίους, ὥσπερ καὶ οἱ ἄλλοι Ἕλληνες, φημὶ σοφοὺς εἶναι. ὁρῶ οὖν, ὅταν συλλεγῶμεν εἰς τὴν ἐκκλησίαν, ἐπειδὰν μὲν περὶ οἰκοδομίας τι δέῃ πρᾶξαι τὴν πόλιν, τοὺς οἰκοδόμους μεταπεμπομένους συμβούλους περὶ τῶν οἰκοδομημάτων, ὅταν δὲ περὶ ναυπηγίας, τοὺς ναυπηγούς, καὶ τἆλλα πάντα οὕτως,
319cZanaatkâr saymadıkları başka biri onlara öğüt vermeye kalkışırsa, ne kadar güzel, zengin ve soylu olsa da onu hiç kabul etmezler; gülüp gürültü ederler, ta ki konuşmaya kalkışan kişi gürültüye boğulup kendiliğinden çekilene ya da okçular prytanislerin emriyle onu sürükleyip çıkarana kadar. Tekhnē konusu saydıkları şeylerde böyle davranırlar. Ama şehrin yönetimine dair bir konuda karar vermek gerektiğinde, kalkıp onlara bu konularda öğüt veren marangoz da olur, demirci de, ayakkabıcı da, tüccar da, gemi sahibi de, zengin de, yoksul da, soylu da, soysuz da; ve kimse bunları, öncekileri azarladıkları gibi, hiçbir yerden öğrenmeden, hiçbir hocası olmadan öğüt vermeye kalkıştıkları için azarlamaz.
ὅσα ἡγοῦνται μαθητά τε καὶ διδακτὰ εἶναι· ἐὰν δέ τις ἄλλος ἐπιχειρῇ αὐτοῖς συμβουλεύειν ὃν ἐκεῖνοι μὴ οἴονται δημιουργὸν εἶναι, κἂν πάνυ καλὸς ᾖ καὶ πλούσιος καὶ τῶν γενναίων, οὐδέν τι μᾶλλον ἀποδέχονται, ἀλλὰ καταγελῶσι καὶ θορυβοῦσιν, ἕως ἂν ἢ αὐτὸς ἀποστῇ ὁ ἐπιχειρῶν λέγειν καταθορυβηθείς, ἢ οἱ τοξόται αὐτὸν ἀφελκύσωσιν ἢ ἐξάρωνται κελευόντων τῶν πρυτάνεων. περὶ μὲν οὖν ὧν οἴονται ἐν τέχνῃ εἶναι, οὕτω διαπράττονται· ἐπειδὰν δέ τι περὶ τῶν τῆς
319dÇünkü belli ki bunun öğretilebilir olduğunu düşünmüyorlar. Durum yalnız şehrin ortak işlerinde böyle değil; özel hayatta da vatandaşlarımızın en bilge ve en iyileri sahip oldukları bu aretē'yi başkalarına aktaramıyorlar.
πόλεως διοικήσεως δέῃ βουλεύσασθαι, συμβουλεύει αὐτοῖς ἀνιστάμενος περὶ τούτων ὁμοίως μὲν τέκτων, ὁμοίως δὲ χαλκεὺς σκυτοτόμος, ἔμπορος ναύκληρος, πλούσιος πένης, γενναῖος ἀγεννής, καὶ τούτοις οὐδεὶς τοῦτο ἐπιπλήττει ὥσπερ τοῖς πρότερον, ὅτι οὐδαμόθεν μαθών, οὐδὲ ὄντος διδασκάλου οὐδενὸς αὐτῷ, ἔπειτα συμβουλεύειν ἐπιχειρεῖ· δῆλον γὰρ ὅτι οὐχ ἡγοῦνται διδακτὸν εἶναι. μὴ τοίνυν ὅτι τὸ κοινὸν τῆς
319eNitekim şu gençlerin babası Perikles, onları hocalara bağlı olan şeylerde güzelce ve iyice terbiye etti; ama kendisinin bilge olduğu konuda ne kendisi terbiye ediyor ne de başkasına teslim ediyor. Onlar da başıboş salınmış kurban hayvanları gibi kendi kendilerine dolaşıp otluyorlar; bir yerde kendiliğinden aretē'ye rastlarlar mı diye.
πόλεως οὕτως ἔχει, ἀλλὰ ἰδίᾳ ἡμῖν οἱ σοφώτατοι καὶ ἄριστοι τῶν πολιτῶν ταύτην τὴν ἀρετὴν ἣν ἔχουσιν οὐχ οἷοί τε ἄλλοις παραδιδόναι·
ΣΩ. ἐπεὶ Περικλῆς, ὁ τουτωνὶ τῶν νεανίσκων πατήρ, τούτους ἃ μὲν διδασκάλων εἴχετο καλῶς καὶ εὖ ἐπαίδευσεν,
320aİstersen şunu da söyleyeyim: Aynı adam, Perikles, şu Alkibiades'in küçük kardeşi Kleinias'ın vasisiyken, onun Alkibiades tarafından bozulmasından korkarak onu bundan kopardı, Ariphron'un evine yerleştirip orada terbiye etmeye çalıştı; daha altı ay geçmeden onunla ne yapacağını bilemeyip onu buna geri verdi.
ἃ δὲ αὐτὸς σοφός ἐστιν οὔτε αὐτὸς παιδεύει οὔτε τῳ ἄλλῳ παραδίδωσιν, ἀλλʼ αὐτοὶ περιιόντες νέμονται ὥσπερ ἄφετοι, ἐάν που αὐτόματοι περιτύχωσιν τῇ ἀρετῇ. εἰ δὲ βούλει, Κλεινίαν, τὸν Ἀλκιβιάδου τουτουῒ νεώτερον ἀδελφόν, ἐπιτροπεύων ὁ αὐτὸς οὗτος ἀνὴρ Περικλῆς, δεδιὼς περὶ αὐτοῦ μὴ διαφθαρῇ δὴ ὑπὸ Ἀλκιβιάδου, ἀποσπάσας ἀπὸ τούτου, καταθέμενος ἐν Ἀρίφρονος ἐπαίδευε· καὶ πρὶν ἓξ μῆνας γεγονέναι,
320bSana, kendileri iyi oldukları halde ne yakınlarından ne yabancılardan hiç kimseyi daha iyi yapamamış daha pek çok kişi sayabilirim. Ben de, Protagoras, bunlara bakarak aretē'nin öğretilebilir olduğunu düşünmüyorum. Ama senin bunları söylediğini duyunca yumuşuyorum ve bir şey söylediğini düşünüyorum; çünkü çok şey görüp geçirmiş, çok şey öğrenmiş, bazı şeyleri de kendin bulmuş biri olduğunu düşünüyorum. Eğer bize aretē'nin öğretilebilir olduğunu daha açık gösterebiliyorsan, esirgeme, göster."
ἀπέδωκε τούτῳ οὐκ ἔχων ὅτι χρήσαιτο αὐτῷ. καὶ ἄλλους σοι παμπόλλους ἔχω λέγειν, οἳ αὐτοὶ ἀγαθοὶ ὄντες οὐδένα πώποτε βελτίω ἐποίησαν οὔτε τῶν οἰκείων οὔτε τῶν ἀλλοτρίων. ἐγὼ οὖν, ὦ Πρωταγόρα, εἰς ταῦτα ἀποβλέπων οὐχ ἡγοῦμαι διδακτὸν εἶναι ἀρετήν· ἐπειδὴ δέ σου ἀκούω ταῦτα λέγοντος, κάμπτομαι καὶ οἶμαί τί σε λέγειν διὰ τὸ ἡγεῖσθαί σε πολλῶν μὲν ἔμπειρον γεγονέναι, πολλὰ δὲ μεμαθηκέναι, τὰ δὲ αὐτὸν ἐξηυρηκέναι. εἰ οὖν ἔχεις ἐναργέστερον ἡμῖν ἐπιδεῖξαι ὡς
320c"Esirgemem, Sokrates," dedi. "Ama size, yaşlı biri gençlere nasıl yaparsa, bir hikâye anlatarak mı göstereyim, yoksa bir logos ile adım adım açıklayarak mı?"
Yanında oturanların çoğu ona hangisini isterse öyle anlatmasını söyledi. "Öyleyse," dedi, "size bir hikâye anlatmak bana daha hoş geliyor.
Bir zamanlar tanrılar vardı, ama ölümlü türler yoktu.
διδακτόν ἐστιν ἡ ἀρετή, μὴ φθονήσῃς ἀλλʼ ἐπίδειξον.
ἀλλʼ, ὦ Σώκρατες, ἔφη, οὐ φθονήσω· ἀλλὰ πότερον ὑμῖν, ὡς πρεσβύτερος νεωτέροις, μῦθον λέγων ἐπιδείξω ἢ λόγῳ διεξελθών;
πολλοὶ οὖν αὐτῷ ὑπέλαβον τῶν παρακαθημένων ὁποτέρως βούλοιτο οὕτως διεξιέναι. δοκεῖ τοίνυν μοι, ἔφη, χαριέστερον εἶναι μῦθον ὑμῖν λέγειν.
ἦν γάρ ποτε χρόνος ὅτε θεοὶ μὲν ἦσαν, θνητὰ δὲ γένη
320dBunların da doğması için kaderin belirlediği zaman gelince, tanrılar onları yerin içinde topraktan, ateşten ve ateşle toprağa karışan şeylerden karıştırarak biçimlendirdiler. Onları ışığa çıkaracakları zaman Prometheus'la Epimetheus'a onları donatmalarını ve her birine uygun yetileri dağıtmalarını buyurdular. Epimetheus dağıtmayı kendisi yapmak için Prometheus'tan izin istedi: 'Ben dağıtayım, sen de gözden geçirirsin,' dedi; böylece onu ikna edip dağıtmaya başladı. Dağıtırken kimine hız olmadan güç verdi, daha zayıf olanları hızla donattı.
οὐκ ἦν. ἐπειδὴ δὲ καὶ τούτοις χρόνος ἦλθεν εἱμαρμένος γενέσεως, τυποῦσιν αὐτὰ θεοὶ γῆς ἔνδον ἐκ γῆς καὶ πυρὸς μείξαντες καὶ τῶν ὅσα πυρὶ καὶ γῇ κεράννυται. ἐπειδὴ δʼ ἄγειν αὐτὰ πρὸς φῶς ἔμελλον, προσέταξαν Προμηθεῖ καὶ Ἐπιμηθεῖ κοσμῆσαί τε καὶ νεῖμαι δυνάμεις ἑκάστοις ὡς πρέπει. Προμηθέα δὲ παραιτεῖται Ἐπιμηθεὺς αὐτὸς νεῖμαι, νείμαντος δέ μου, ἔφη, ἐπίσκεψαι· καὶ οὕτω πείσας νέμει. νέμων δὲ τοῖς μὲν ἰσχὺν ἄνευ τάχους προσῆπτεν,
320eKimini silahlandırdı; kimine silahsız bir tabiat verip korunmaları için başka bir yeti tasarladı. Küçük bir bedene sardıklarına kanatla kaçmayı ya da yer altında barınmayı verdi; büyük yaptıklarını da tam bu büyüklükle koruyordu.
τοὺς δʼ ἀσθενεστέρους τάχει ἐκόσμει· τοὺς δὲ ὥπλιζε, τοῖς δʼ ἄοπλον διδοὺς φύσιν ἄλλην τινʼ αὐτοῖς ἐμηχανᾶτο δύναμιν εἰς σωτηρίαν.
ΣΩ. ἃ μὲν γὰρ αὐτῶν σμικρότητι ἤμπισχεν, πτηνὸν φυγὴν ἢ κατάγειον οἴκησιν ἔνεμεν· ἃ δὲ ηὖξε μεγέθει, τῷδε
321aÖteki şeyleri de böyle denkleştirerek dağıttı. Bunları, hiçbir tür yok olmasın diye dikkat ederek tasarlıyordu. Onlara birbirlerini yok etmekten kurtulma yollarını yeterince sağladıktan sonra, Zeus'tan gelen mevsimlere karşı da rahat etmelerini tasarladı: Onları sık kıllarla ve kalın derilerle giydirdi; bunlar kışı savuşturmaya yetiyor, sıcağa da dayanabiliyordu; yatmaya gittiklerinde de her birinin kendine ait, kendiliğinden yetişmiş döşeği olsun diye. Ayaklarının altını da kimine toynaklarla, kimine kalın ve kansız derilerle donattı.
αὐτῷ αὐτὰ ἔσῳζεν· καὶ τἆλλα οὕτως ἐπανισῶν ἔνεμεν. ταῦτα δὲ ἐμηχανᾶτο εὐλάβειαν ἔχων μή τι γένος ἀϊστωθείη· ἐπειδὴ δὲ αὐτοῖς ἀλληλοφθοριῶν διαφυγὰς ἐπήρκεσε, πρὸς τὰς ἐκ Διὸς ὥρας εὐμάρειαν ἐμηχανᾶτο ἀμφιεννὺς αὐτὰ πυκναῖς τε θριξὶν καὶ στερεοῖς δέρμασιν, ἱκανοῖς μὲν ἀμῦναι χειμῶνα, δυνατοῖς δὲ καὶ καύματα, καὶ εἰς εὐνὰς ἰοῦσιν ὅπως ὑπάρχοι τὰ αὐτὰ ταῦτα στρωμνὴ οἰκεία τε καὶ αὐτοφυὴς ἑκάστῳ· καὶ
321bBundan sonra her birine ayrı besinler sağladı: Kimine topraktan otu, kimine ağaçların meyvelerini, kimine kökleri verdi. Kimine de besin olarak başka hayvanları yemeyi verdi; bunlara az yavru, onların yediklerine ise türü korumak için çok yavru verdi. Ama Epimetheus pek bilge biri olmadığından, farkına varmadan yetileri akılsız hayvanlara harcayıp bitirmişti.
ὑποδῶν τὰ μὲν ὁπλαῖς, τὰ δὲ [θριξὶν καὶ] δέρμασιν στερεοῖς καὶ ἀναίμοις. τοὐντεῦθεν τροφὰς ἄλλοις ἄλλας ἐξεπόριζεν, τοῖς μὲν ἐκ γῆς βοτάνην, ἄλλοις δὲ δένδρων καρπούς, τοῖς δὲ ῥίζας· ἔστι δʼ οἷς ἔδωκεν εἶναι τροφὴν ζῴων ἄλλων βοράν· καὶ τοῖς μὲν ὀλιγογονίαν προσῆψε, τοῖς δʼ ἀναλισκομένοις ὑπὸ τούτων πολυγονίαν, σωτηρίαν τῷ γένει πορίζων. ἅτε δὴ οὖν οὐ πάνυ τι σοφὸς ὢν ὁ Ἐπιμηθεὺς ἔλαθεν αὑτὸν
321cİnsan türü ise hâlâ donanımsız duruyordu; Epimetheus ne yapacağını bilemedi. O böyle çaresiz kalmışken Prometheus dağıtımı gözden geçirmeye geldi; öteki hayvanların her şeyden uygun biçimde pay aldığını, insanın ise çıplak, yalınayak, döşeksiz ve silahsız olduğunu gördü. Üstelik insanın da yerden ışığa çıkması gereken, kaderin belirlediği gün gelip çatmıştı. Prometheus insan için nasıl bir kurtuluş bulacağını bilemeyerek Hephaistos'la Athena'nın tekhnē'ye dayalı bilgeliğini ateşle birlikte çaldı — çünkü ateş olmadan bu bilgeliğin kimse tarafından edinilmesi ya da işe yaraması imkânsızdı — ve böylece onu insana armağan etti.
καταναλώσας τὰς δυνάμεις εἰς τὰ ἄλογα· λοιπὸν δὴ ἀκόσμητον ἔτι αὐτῷ ἦν τὸ ἀνθρώπων γένος, καὶ ἠπόρει ὅτι χρήσαιτο. ἀποροῦντι δὲ αὐτῷ ἔρχεται Προμηθεὺς ἐπισκεψόμενος τὴν νομήν, καὶ ὁρᾷ τὰ μὲν ἄλλα ζῷα ἐμμελῶς πάντων ἔχοντα, τὸν δὲ ἄνθρωπον γυμνόν τε καὶ ἀνυπόδητον καὶ ἄστρωτον καὶ ἄοπλον· ἤδη δὲ καὶ ἡ εἱμαρμένη ἡμέρα παρῆν, ἐν ᾗ ἔδει καὶ ἄνθρωπον ἐξιέναι ἐκ γῆς εἰς φῶς. ἀπορίᾳ οὖν σχόμενος ὁ Προμηθεὺς ἥντινα σωτηρίαν τῷ ἀνθρώπῳ εὕροι,
321dİnsan, hayatını sürdürmek için gereken bilgeliği böylece edindi; ama siyaset bilgeliği yoktu, çünkü o Zeus'un yanındaydı. Prometheus'un Zeus'un evi olan akropolise girmesine artık imkân yoktu — üstelik Zeus'un muhafızları da korkunçtu —; ama Athena ile Hephaistos'un birlikte tekhnē'lerini sevgiyle işledikleri ortak evlerine gizlice girdi; Hephaistos'un ateşle çalışan tekhnē'sini ve Athena'nın öteki tekhnē'sini çalıp insana verdi. Bundan sonra insanın hayatını sürdürecek imkânları bol oldu; Prometheus'u ise, söylendiğine göre, sonradan Epimetheus yüzünden hırsızlığın cezası buldu.
κλέπτει Ἡφαίστου καὶ Ἀθηνᾶς τὴν ἔντεχνον σοφίαν σὺν πυρί—ἀμήχανον γὰρ ἦν ἄνευ πυρὸς αὐτὴν κτητήν τῳ ἢ χρησίμην γενέσθαι—καὶ οὕτω δὴ δωρεῖται ἀνθρώπῳ. τὴν μὲν οὖν περὶ τὸν βίον σοφίαν ἄνθρωπος ταύτῃ ἔσχεν, τὴν δὲ πολιτικὴν οὐκ εἶχεν· ἦν γὰρ παρὰ τῷ Διί. τῷ δὲ Προμηθεῖ εἰς μὲν τὴν ἀκρόπολιν τὴν τοῦ Διὸς οἴκησιν οὐκέτι ἐνεχώρει εἰσελθεῖν—πρὸς δὲ καὶ αἱ Διὸς φυλακαὶ φοβεραὶ ἦσαν—εἰς δὲ τὸ τῆς Ἀθηνᾶς καὶ Ἡφαίστου οἴκημα τὸ κοινόν, ἐν ᾧ
ἐφιλοτεχνείτην, λαθὼν εἰσέρχεται, καὶ κλέψας τήν τε ἔμπυρον τέχνην τὴν τοῦ Ἡφαίστου καὶ τὴν ἄλλην τὴν τῆς Ἀθηνᾶς δίδωσιν ἀνθρώπῳ, καὶ ἐκ τούτου εὐπορία μὲν ἀνθρώπῳ τοῦ
322aİnsan ilahi bir paydan pay alınca, önce tanrıyla akrabalığı yüzünden canlılar arasında tanrılara inanan tek canlı oldu ve sunaklar, tanrı heykelleri dikmeye girişti; sonra tekhnē'si sayesinde sesi ve kelimeleri çabucak eklemlere ayırdı; evleri, giysileri, ayakkabıları, döşekleri ve topraktan gelen besinleri buldu. Böyle donanmış olarak başlangıçta insanlar dağınık yaşıyorlardı; şehirler yoktu.
βίου γίγνεται, Προμηθέα δὲ διʼ Ἐπιμηθέα ὕστερον, ᾗπερ λέγεται, κλοπῆς δίκη μετῆλθεν.
ΣΩ.
ἐπειδὴ δὲ ὁ ἄνθρωπος θείας μετέσχε μοίρας, πρῶτον μὲν διὰ τὴν τοῦ θεοῦ συγγένειαν ζῴων μόνον θεοὺς ἐνόμισεν, καὶ ἐπεχείρει βωμούς τε ἱδρύεσθαι καὶ ἀγάλματα θεῶν· ἔπειτα φωνὴν καὶ ὀνόματα ταχὺ διηρθρώσατο τῇ τέχνῃ, καὶ οἰκήσεις καὶ ἐσθῆτας καὶ ὑποδέσεις καὶ στρωμνὰς καὶ τὰς ἐκ γῆς τροφὰς ηὕρετο. οὕτω δὴ παρεσκευασμένοι κατʼ ἀρχὰς
322bBu yüzden vahşi hayvanlar tarafından yok ediliyorlardı, çünkü her bakımdan onlardan daha zayıftılar. Zanaat tekhnē'si besin bulmakta onlara yeterli bir yardımcıydı, ama vahşi hayvanlarla savaşmakta yetersizdi — çünkü henüz siyaset tekhnē'leri yoktu, savaş tekhnē'si de onun bir parçasıdır. Bir araya gelmeye ve şehirler kurarak kendilerini korumaya çalıştılar; ama bir araya geldiklerinde siyaset tekhnē'sine sahip olmadıkları için birbirlerine haksızlık ediyorlardı; böylece yeniden dağılıp yok oluyorlardı.
ἄνθρωποι ᾤκουν σποράδην, πόλεις δὲ οὐκ ἦσαν· ἀπώλλυντο οὖν ὑπὸ τῶν θηρίων διὰ τὸ πανταχῇ αὐτῶν ἀσθενέστεροι εἶναι, καὶ ἡ δημιουργικὴ τέχνη αὐτοῖς πρὸς μὲν τροφὴν ἱκανὴ βοηθὸς ἦν, πρὸς δὲ τὸν τῶν θηρίων πόλεμον ἐνδεής —πολιτικὴν γὰρ τέχνην οὔπω εἶχον, ἧς μέρος πολεμική— ἐζήτουν δὴ ἁθροίζεσθαι καὶ σῴζεσθαι κτίζοντες πόλεις· ὅτʼ οὖν ἁθροισθεῖεν, ἠδίκουν ἀλλήλους ἅτε οὐκ ἔχοντες τὴν πολιτικὴν τέχνην, ὥστε πάλιν σκεδαννύμενοι διεφθείροντο.
322cZeus türümüzün büsbütün yok olmasından korkarak, şehirlere düzen veren ve dostluğu bir araya getiren bağlar olsunlar diye insanlara hayâyı ve hakkı götürmesi için Hermes'i gönderdi. Hermes Zeus'a hakkı ve hayâyı insanlara nasıl vereceğini sordu: 'Tekhnē'ler nasıl dağıtılmışsa bunları da öyle mi dağıtayım? Onlar şöyle dağıtılmıştır: Hekimliği bilen bir kişi birçok sıradan insana yeter; öteki zanaatkârlar da öyle. Hakkı ve hayâyı da insanlar arasına böyle mi koyayım, yoksa herkese mi dağıtayım?'
Ζεὺς οὖν δείσας περὶ τῷ γένει ἡμῶν μὴ ἀπόλοιτο πᾶν, Ἑρμῆν πέμπει ἄγοντα εἰς ἀνθρώπους αἰδῶ τε καὶ δίκην, ἵνʼ εἶεν πόλεων κόσμοι τε καὶ δεσμοὶ φιλίας συναγωγοί. ἐρωτᾷ οὖν Ἑρμῆς Δία τίνα οὖν τρόπον δοίη δίκην καὶ αἰδῶ ἀνθρώποις· πότερον ὡς αἱ τέχναι νενέμηνται, οὕτω καὶ ταύτας νείμω; νενέμηνται δὲ ὧδε· εἷς ἔχων ἰατρικὴν πολλοῖς ἱκανὸς ἰδιώταις, καὶ οἱ ἄλλοι δημιουργοί· καὶ δίκην δὴ καὶ αἰδῶ
322d'Herkese,' dedi Zeus, 'herkes pay alsın; çünkü öteki tekhnē'lerde olduğu gibi bunlardan da yalnız birkaç kişi pay alırsa şehirler olmaz. Benim adıma şöyle bir kanun da koy: Hayâdan ve haktan pay alamayan kişi, şehrin hastalığı olarak öldürülsün.' İşte böyle, Sokrates, bu yüzden hem öteki insanlar hem Atinalılar, marangozluk aretē'si ya da başka bir zanaat aretē'si söz konusu olduğunda öğüt verme hakkının birkaç kişiye ait olduğunu düşünürler; bu birkaç kişinin dışında biri öğüt vermeye kalkarsa, senin dediğin gibi buna katlanmazlar — bence de haklı olarak. Ama siyaset aretē'si hakkında öğüt vermeye gelindiğinde — ki bu aretē baştan sona adaletle ve itidalle yürümelidir —, haklı olarak herkesi dinlerler; çünkü bu aretē'den herkesin pay alması gerektiğini, yoksa şehirlerin olamayacağını düşünürler.
οὕτω θῶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις, ἢ ἐπὶ πάντας νείμω; ἐπὶ πάντας, ἔφη ὁ Ζεύς, καὶ πάντες μετεχόντων· οὐ γὰρ ἂν γένοιντο πόλεις, εἰ ὀλίγοι αὐτῶν μετέχοιεν ὥσπερ ἄλλων τεχνῶν· καὶ νόμον γε θὲς παρʼ ἐμοῦ τὸν μὴ δυνάμενον αἰδοῦς καὶ δίκης μετέχειν κτείνειν ὡς νόσον πόλεως. οὕτω δή, ὦ Σώκρατες, καὶ διὰ ταῦτα οἵ τε ἄλλοι καὶ Ἀθηναῖοι, ὅταν μὲν περὶ ἀρετῆς τεκτονικῆς ᾖ λόγος ἢ ἄλλης τινὸς δημιουργικῆς, ὀλίγοις οἴονται μετεῖναι συμβουλῆς, καὶ ἐάν
τις ἐκτὸς ὢν τῶν ὀλίγων συμβουλεύῃ, οὐκ ἀνέχονται, ὡς σὺ φῄς—εἰκότως, ὡς ἐγώ φημι—
ΣΩ. ὅταν δὲ εἰς συμβουλὴν πολιτικῆς
323aBunun sebebi bu, Sokrates.
Herkesin gerçekten de her insanın adaletten ve öteki siyaset aretē'sinden pay aldığını düşündüğü konusunda aldatıldığını sanmayasın diye şu kanıtı da al. Öteki aretē'lerde, senin dediğin gibi, biri iyi bir flütçü olduğunu ya da olmadığı başka herhangi bir tekhnē'de usta olduğunu söylerse, ya ona gülerler ya da kızarlar; yakınları da gelip ona deliymiş gibi öğüt verirler.
ἀρετῆς ἴωσιν, ἣν δεῖ διὰ δικαιοσύνης πᾶσαν ἰέναι καὶ σωφροσύνης, εἰκότως ἅπαντος ἀνδρὸς ἀνέχονται, ὡς παντὶ προσῆκον ταύτης γε μετέχειν τῆς ἀρετῆς ἢ μὴ εἶναι πόλεις. αὕτη, ὦ Σώκρατες, τούτου αἰτία.
ἵνα δὲ μὴ οἴῃ ἀπατᾶσθαι ὡς τῷ ὄντι ἡγοῦνται πάντες ἄνθρωποι πάντα ἄνδρα μετέχειν δικαιοσύνης τε καὶ τῆς ἄλλης πολιτικῆς ἀρετῆς, τόδε αὖ λαβὲ τεκμήριον. ἐν γὰρ ταῖς ἄλλαις ἀρεταῖς, ὥσπερ σὺ λέγεις, ἐάν τις φῇ ἀγαθὸς αὐλητὴς εἶναι, ἢ ἄλλην ἡντινοῦν τέχνην ἣν μή ἐστιν, ἢ καταγελῶσιν
323bAma adalette ve öteki siyaset aretē'sinde, birinin adaletsiz olduğunu bilseler bile, o kişi kalabalığın önünde kendi hakkında doğruyu söylerse, orada itidal saydıkları şeyi, doğruyu söylemeyi, burada delilik sayarlar. Herkesin, adil olsun olmasın, adil olduğunu söylemesi gerektiğini, adil görünmeye çalışmayanın deli olduğunu söylerler; çünkü herkesin şu ya da bu şekilde adaletten pay alması zorunludur, yoksa insanlar arasında yer alamaz.
ἢ χαλεπαίνουσιν, καὶ οἱ οἰκεῖοι προσιόντες νουθετοῦσιν ὡς μαινόμενον· ἐν δὲ δικαιοσύνῃ καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ πολιτικῇ ἀρετῇ, ἐάν τινα καὶ εἰδῶσιν ὅτι ἄδικός ἐστιν, ἐὰν οὗτος αὐτὸς καθʼ αὑτοῦ τἀληθῆ λέγῃ ἐναντίον πολλῶν, ὃ ἐκεῖ σωφροσύνην ἡγοῦντο εἶναι, τἀληθῆ λέγειν, ἐνταῦθα μανίαν, καί φασιν πάντας δεῖν φάναι εἶναι δικαίους, ἐάντε ὦσιν ἐάντε μή, ἢ μαίνεσθαι τὸν μὴ προσποιούμενον [δικαιοσύνην]· ὡς ἀναγκαῖον
323cBu aretē hakkında herkesi danışman olarak kabul etmekte haklı olduklarını, çünkü herkesin ondan pay aldığını düşündüklerini söylüyorum. Ama onun tabiatça ya da kendiliğinden var olmadığını, öğretilebilir olduğunu ve kimde varsa ona özen sonucunda geldiğini düşündüklerini bundan sonra sana ispat etmeye çalışacağım. İnsanların birbirlerinde tabiattan ya da talihten kaynaklandığını düşündükleri kusurlar için kimse bunlara sahip olanlara öfkelenmez, öğüt vermez, ders vermez, onları böyle olmasınlar diye cezalandırmaz; onlara acırlar.
οὐδένα ὅντινʼ οὐχὶ ἁμῶς γέ πως μετέχειν αὐτῆς, ἢ μὴ εἶναι ἐν ἀνθρώποις.
ὅτι μὲν οὖν πάντʼ ἄνδρα εἰκότως ἀποδέχονται περὶ ταύτης τῆς ἀρετῆς σύμβουλον διὰ τὸ ἡγεῖσθαι παντὶ μετεῖναι αὐτῆς, ταῦτα λέγω· ὅτι δὲ αὐτὴν οὐ φύσει ἡγοῦνται εἶναι οὐδʼ ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου, ἀλλὰ διδακτόν τε καὶ ἐξ ἐπιμελείας παραγίγνεσθαι ᾧ ἂν παραγίγνηται, τοῦτό σοι μετὰ τοῦτο πειράσομαι ἀποδεῖξαι. ὅσα γὰρ ἡγοῦνται ἀλλήλους κακὰ ἔχειν ἄνθρωποι
323dMesela çirkinlere, kısalara ya da zayıflara bunlardan birini yapmaya kalkışacak kadar akılsız kim vardır? Çünkü bence bunların, yani güzelliklerin ve zıtlarının insanlara tabiattan ve talihten geldiğini bilirler. Ama özen, alıştırma ve öğretim sonucunda insanlarda oluştuğunu düşündükleri iyi şeylere biri sahip değilse de bunların zıddı olan kötülüklere sahipse, öfkeler, cezalar ve öğütler herhalde bunlar için olur.
φύσει ἢ τύχῃ, οὐδεὶς θυμοῦται οὐδὲ νουθετεῖ οὐδὲ διδάσκει οὐδὲ κολάζει τοὺς ταῦτα ἔχοντας, ἵνα μὴ τοιοῦτοι ὦσιν, ἀλλʼ ἐλεοῦσιν· οἷον τοὺς αἰσχροὺς ἢ σμικροὺς ἢ ἀσθενεῖς τίς οὕτως ἀνόητος ὥστε τι τούτων ἐπιχειρεῖν ποιεῖν; ταῦτα μὲν γὰρ οἶμαι ἴσασιν ὅτι φύσει τε καὶ τύχῃ τοῖς ἀνθρώποις γίγνεται, τὰ καλὰ καὶ τἀναντία τούτοις· ὅσα δὲ ἐξ ἐπιμελείας καὶ ἀσκήσεως καὶ διδαχῆς οἴονται γίγνεσθαι ἀγαθὰ ἀνθρώποις,
323eBunlardan biri de adaletsizlik, dinsizlik ve kısacası siyaset aretē'sinin zıddı olan her şeydir.
ἐάν τις ταῦτα μὴ ἔχῃ, ἀλλὰ τἀναντία τούτων κακά, ἐπὶ τούτοις που οἵ τε θυμοὶ γίγνονται καὶ αἱ κολάσεις καὶ αἱ νουθετήσεις.
ΣΩ. ὧν ἐστιν ἓν καὶ ἡ ἀδικία καὶ ἡ ἀσέβεια καὶ
324aOrada herkes herkese öfkelenir ve öğüt verir; belli ki onun özenle ve öğrenmeyle edinilebileceğini düşündükleri için. Çünkü, Sokrates, haksızlık edenleri cezalandırmanın ne anlama geldiğini düşünmek istersen, bu sana insanların aretē'nin kazandırılabilir olduğunu düşündüklerini öğretecektir. Kimse haksızlık edenleri, sırf haksızlık etti diye, aklında bunu tutarak cezalandırmaz; meğer ki bir hayvan gibi düşünmeden öç alıyor olsun.
συλλήβδην πᾶν τὸ ἐναντίον τῆς πολιτικῆς ἀρετῆς· ἔνθα δὴ πᾶς παντὶ θυμοῦται καὶ νουθετεῖ, δῆλον ὅτι ὡς ἐξ ἐπιμελείας καὶ μαθήσεως κτητῆς οὔσης. εἰ γὰρ ἐθέλεις ἐννοῆσαι τὸ κολάζειν, ὦ Σώκρατες, τοὺς ἀδικοῦντας τί ποτε δύναται, αὐτό σε διδάξει ὅτι οἵ γε ἄνθρωποι ἡγοῦνται παρασκευαστὸν εἶναι ἀρετήν. οὐδεὶς γὰρ κολάζει τοὺς ἀδικοῦντας πρὸς τούτῳ τὸν νοῦν ἔχων καὶ τούτου ἕνεκα, ὅτι ἠδίκησεν, ὅστις
324bAkıl yürüterek cezalandırmaya girişen kişi geçmişteki haksızlık yüzünden öç almaz — çünkü yapılmış olanı yapılmamış hâle getiremez —, gelecek için cezalandırır: Ne bu kişinin kendisi ne de onun cezalandırıldığını gören bir başkası yeniden haksızlık etmesin diye. Böyle düşünen kişi aretē'nin terbiyeyle kazandırılabileceğini düşünüyor demektir; nitekim caydırmak için cezalandırır. Demek özel ya da kamusal olarak öç alan herkes bu kanaate sahiptir.
μὴ ὥσπερ θηρίον ἀλογίστως τιμωρεῖται· ὁ δὲ μετὰ λόγου ἐπιχειρῶν κολάζειν οὐ τοῦ παρεληλυθότος ἕνεκα ἀδικήματος τιμωρεῖται—οὐ γὰρ ἂν τό γε πραχθὲν ἀγένητον θείη—ἀλλὰ τοῦ μέλλοντος χάριν, ἵνα μὴ αὖθις ἀδικήσῃ μήτε αὐτὸς οὗτος μήτε ἄλλος ὁ τοῦτον ἰδὼν κολασθέντα. καὶ τοιαύτην διάνοιαν ἔχων διανοεῖται παιδευτὴν εἶναι ἀρετήν· ἀποτροπῆς γοῦν ἕνεκα κολάζει. ταύτην οὖν τὴν δόξαν πάντες ἔχουσιν ὅσοιπερ
324cÖteki insanlar da haksızlık ettiğini düşündükleri kişilerden öç alır ve onları cezalandırırlar; senin hemşerilerin Atinalılar da bunda hiç geri kalmaz. Öyleyse bu logos'a göre Atinalılar da aretē'nin kazandırılabilir ve öğretilebilir olduğunu düşünenlerdendir. Böylece senin hemşerilerinin siyasi konularda demircinin ve ayakkabıcının öğüdünü kabul etmekte haklı olduklarını, aretē'yi de öğretilebilir ve kazandırılabilir saydıklarını, Sokrates, sana yeterince ispat ettim; en azından bana öyle görünüyor.
τιμωροῦνται καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ. τιμωροῦνται δὲ καὶ κολάζονται οἵ τε ἄλλοι ἄνθρωποι οὓς ἂν οἴωνται ἀδικεῖν, καὶ οὐχ ἥκιστα Ἀθηναῖοι οἱ σοὶ πολῖται· ὥστε κατὰ τοῦτον τὸν λόγον καὶ Ἀθηναῖοί εἰσι τῶν ἡγουμένων παρασκευαστὸν εἶναι καὶ διδακτὸν ἀρετήν. ὡς μὲν οὖν εἰκότως ἀποδέχονται οἱ σοὶ πολῖται καὶ χαλκέως καὶ σκυτοτόμου συμβουλεύοντος τὰ πολιτικά, καὶ ὅτι διδακτὸν καὶ παρασκευαστὸν ἡγοῦνται ἀρετήν, ἀποδέδεικταί σοι, ὦ Σώκρατες, ἱκανῶς, ὥς γέ μοι
324dGeriye bir aporia daha kalıyor, iyi adamlar hakkında takıldığın şey: İyi adamlar hocalardan öğrenilen öteki şeyleri oğullarına neden öğretip onları bu konularda bilge kılıyorlar da kendilerinin iyi olduğu aretē'de onları kimseden daha iyi yapmıyorlar? Bu konuda, Sokrates, sana artık hikâye değil, logos anlatacağım. Şöyle düşün: Bir şehrin var olabilmesi için bütün vatandaşların pay alması zorunlu olan tek bir şey var mıdır, yok mudur?
φαίνεται.
ἔτι δὴ λοιπὴ ἀπορία ἐστίν, ἣν ἀπορεῖς περὶ τῶν ἀνδρῶν τῶν ἀγαθῶν, τί δήποτε οἱ ἄνδρες οἱ ἀγαθοὶ τὰ μὲν ἄλλα τοὺς αὑτῶν ὑεῖς διδάσκουσιν ἃ διδασκάλων ἔχεται καὶ σοφοὺς ποιοῦσιν, ἣν δὲ αὐτοὶ ἀρετὴν ἀγαθοὶ οὐδενὸς βελτίους ποιοῦσιν. τούτου δὴ πέρι, ὦ Σώκρατες, οὐκέτι μῦθόν σοι ἐρῶ ἀλλὰ λόγον. ὧδε γὰρ ἐννόησον· πότερον ἔστιν τι ἓν ἢ οὐκ ἔστιν οὗ ἀναγκαῖον πάντας τοὺς πολίτας μετέχειν,
324eSenin takıldığın bu aporia ya bununla çözülür ya da başka hiçbir yolla çözülmez. Eğer böyle bir şey varsa ve bu tek şey marangozluk, demircilik ya da çömlekçilik değil de adalet, itidal ve dindar olmaksa — kısacası ben buna tek bir şey olarak insanın aretē'si diyorum —; herkesin ondan pay alması, her insanın başka bir şey öğrenmek ya da yapmak istese bile bunu onunla birlikte yapması, onsuz yapmaması gerekiyorsa; ondan pay almayanı da, çocuk olsun, erkek olsun, kadın olsun, cezalandırıla cezalandırıla daha iyi oluncaya kadar hem öğretmek hem cezalandırmak, cezalandırılıp öğretildiği halde söz dinlemeyeni ise iflah olmaz biri sayıp şehirlerden sürmek ya da öldürmek gerekiyorsa; durum gerçekten böyleyse, onun tabiatı da buysa, iyi adamlar oğullarına öteki şeyleri öğretip bunu öğretmiyorlarsa, bir düşün, iyi adamlar ne tuhaf insanlar oluyor!
εἴπερ μέλλει πόλις εἶναι; ἐν τούτῳ γὰρ αὕτη λύεται ἡ ἀπορία ἣν σὺ ἀπορεῖς ἢ ἄλλοθι οὐδαμοῦ.
ΣΩ. εἰ μὲν γὰρ ἔστιν, καὶ τοῦτό ἐστιν τὸ ἓν οὐ τεκτονικὴ οὐδὲ χαλκεία οὐδὲ κεραμεία
ἀλλὰ δικαιοσύνη καὶ σωφροσύνη καὶ τὸ ὅσιον εἶναι, καὶ συλλήβδην ἓν αὐτὸ προσαγορεύω εἶναι ἀνδρὸς ἀρετήν—εἰ τοῦτʼ ἐστὶν οὗ δεῖ πάντας μετέχειν καὶ μετὰ τούτου πάντʼ ἄνδρα, ἐάν τι καὶ ἄλλο βούληται μανθάνειν ἢ πράττειν, οὕτω πράττειν, ἄνευ δὲ τούτου μή, ἢ τὸν μὴ μετέχοντα καὶ διδάσκειν καὶ κολάζειν καὶ παῖδα καὶ ἄνδρα καὶ γυναῖκα, ἕωσπερ ἂν κολαζόμενος βελτίων γένηται, ὃς δʼ ἂν μὴ ὑπακούῃ κολαζόμενος καὶ διδασκόμενος, ὡς ἀνίατον ὄντα τοῦτον
325bOnların aretē'yi hem özel hayatta hem kamusal alanda öğretilebilir saydıklarını gösterdik. Öğretilebilir ve geliştirilebilir bir şey olduğu halde, demek oğullarına bilmedikleri takdirde cezası ölüm olmayan öteki şeyleri öğretiyorlar da, çocukları onu öğrenmez ve aretē'ye doğru yetiştirilmezse cezası ölüm ve sürgün, ölümün yanında malların müsaderesi, tek kelimeyle evlerin yıkılması olan şeyi öğretmiyorlar, ona var güçleriyle özen göstermiyorlar, öyle mi?
ἐκβάλλειν ἐκ τῶν πόλεων ἢ ἀποκτείνειν—εἰ οὕτω μὲν ἔχει, οὕτω δʼ αὐτοῦ πεφυκότος οἱ ἀγαθοὶ ἄνδρες εἰ τὰ μὲν ἄλλα διδάσκονται τοὺς ὑεῖς, τοῦτο δὲ μή, σκέψαι ὡς θαυμασίως γίγνονται οἱ ἀγαθοί. ὅτι μὲν γὰρ διδακτὸν αὐτὸ ἡγοῦνται καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ, ἀπεδείξαμεν· διδακτοῦ δὲ ὄντος καὶ θεραπευτοῦ τὰ μὲν ἄλλα ἄρα τοὺς ὑεῖς διδάσκονται, ἐφʼ οἷς οὐκ ἔστι θάνατος ἡ ζημία ἐὰν μὴ ἐπίστωνται, ἐφʼ ᾧ δὲ ἥ τε ζημία θάνατος αὐτῶν τοῖς παισὶ καὶ φυγαὶ μὴ μαθοῦσι
325cGösterdiklerini düşünmek gerek, Sokrates. Çocuklar küçücükken başlayıp yaşadıkları sürece onlara öğretir, öğüt verirler. Çocuk söyleneni anlamaya başlar başlamaz sütanne, anne, lala, hatta babanın kendisi, çocuk olabildiğince iyi olsun diye bu uğurda yarışırlar; her işte ve her sözde ona öğretir, gösterirler: Şu adildir, şu adil değildir; şu güzeldir, şu ayıptır; şu dindarcadır, şu dinsizcedir; şunu yap, şunu yapma.
μηδὲ θεραπευθεῖσιν εἰς ἀρετήν, καὶ πρὸς τῷ θανάτῳ χρημάτων τε δημεύσεις καὶ ὡς ἔπος εἰπεῖν συλλήβδην τῶν οἴκων ἀνατροπαί, ταῦτα δʼ ἄρα οὐ διδάσκονται οὐδʼ ἐπιμελοῦνται πᾶσαν ἐπιμέλειαν; οἴεσθαί γε χρή, ὦ Σώκρατες. ἐκ παίδων σμικρῶν ἀρξάμενοι, μέχρι οὗπερ ἂν ζῶσι, καὶ διδάσκουσι καὶ νουθετοῦσιν. ἐπειδὰν θᾶττον συνιῇ τις τὰ λεγόμενα, καὶ τροφὸς καὶ μήτηρ καὶ παιδαγωγὸς καὶ αὐτὸς
325dÇocuk isteyerek söz dinlerse ne âlâ; dinlemezse, eğrilmiş, bükülmüş bir odun gibi onu tehditlerle ve dayakla doğrulturlar. Bundan sonra onu hocalara gönderirken, okuma yazmadan ve kithara çalmaktan çok daha fazla çocukların edebine özen göstermelerini tembih ederler.
ὁ πατὴρ περὶ τούτου διαμάχονται, ὅπως ⟨ὡς⟩ βέλτιστος ἔσται ὁ παῖς, παρʼ ἕκαστον καὶ ἔργον καὶ λόγον διδάσκοντες καὶ ἐνδεικνύμενοι ὅτι τὸ μὲν δίκαιον, τὸ δὲ ἄδικον, καὶ τόδε μὲν καλόν, τόδε δὲ αἰσχρόν, καὶ τόδε μὲν ὅσιον, τόδε δὲ ἀνόσιον, καὶ τὰ μὲν ποίει, τὰ δὲ μὴ ποίει. καὶ ἐὰν μὲν ἑκὼν πείθηται· εἰ δὲ μή, ὥσπερ ξύλον διαστρεφόμενον καὶ καμπτόμενον εὐθύνουσιν ἀπειλαῖς καὶ πληγαῖς. μετὰ δὲ ταῦτα εἰς διδασκάλων πέμποντες πολὺ μᾶλλον ἐντέλλονται ἐπιμελεῖσθαι
325eHocalar da buna özen gösterir. Çocuklar harfleri öğrenip daha önce konuşulanı anladıkları gibi yazılanı da anlayacak hâle gelince, sıralarında önlerine iyi şairlerin şiirlerini koyup okutur ve onları ezberlemeye zorlarlar. Bu şiirlerde birçok öğüt, eski iyi adamlara dair birçok anlatı, övgü ve methiye vardır; çocuk onlara özenip onları taklit etsin ve onlar gibi olmayı istesin diye.
εὐκοσμίας τῶν παίδων ἢ γραμμάτων τε καὶ κιθαρίσεως·
ΣΩ. οἱ δὲ διδάσκαλοι τούτων τε ἐπιμελοῦνται, καὶ ἐπειδὰν αὖ γράμματα μάθωσιν καὶ μέλλωσιν συνήσειν τὰ γεγραμμένα ὥσπερ τότε τὴν φωνήν, παρατιθέασιν αὐτοῖς ἐπὶ τῶν βάθρων ἀναγιγνώσκειν ποιητῶν ἀγαθῶν ποιήματα καὶ ἐκμανθάνειν
326aKithara hocaları da aynı şekilde itidale özen gösterir, gençlerin hiçbir kötülük yapmamasına dikkat ederler. Bunun yanında, çocuklar kithara çalmayı öğrenince onlara bu kez başka iyi şairlerin, lirik şairlerin şiirlerini kithara ezgilerine uydurarak öğretirler; ritimlerin ve uyumların çocukların içine sinmesini sağlarlar ki daha uysal olsunlar, ritim ve uyum kazanarak konuşmakta da iş görmekte de işe yarar insanlar olsunlar.
ἀναγκάζουσιν, ἐν οἷς πολλαὶ μὲν νουθετήσεις ἔνεισιν πολλαὶ δὲ διέξοδοι καὶ ἔπαινοι καὶ ἐγκώμια παλαιῶν ἀνδρῶν ἀγαθῶν, ἵνα ὁ παῖς ζηλῶν μιμῆται καὶ ὀρέγηται τοιοῦτος γενέσθαι. οἵ τʼ αὖ κιθαρισταί, ἕτερα τοιαῦτα, σωφροσύνης τε ἐπιμελοῦνται καὶ ὅπως ἂν οἱ νέοι μηδὲν κακουργῶσιν· πρὸς δὲ τούτοις, ἐπειδὰν κιθαρίζειν μάθωσιν, ἄλλων αὖ ποιητῶν ἀγαθῶν ποιήματα διδάσκουσι μελοποιῶν, εἰς τὰ
326bÇünkü insanın bütün hayatı ritme ve uyuma muhtaçtır. Bunlara ek olarak çocukları bir de beden hocasına gönderirler; bedenleri daha iyi durumda olsun da iyi bir zihnin hizmetini görebilsin, savaşta da öteki işlerde de bedenlerinin kötülüğü yüzünden korkaklık etmek zorunda kalmasınlar diye.
κιθαρίσματα ἐντείνοντες, καὶ τοὺς ῥυθμούς τε καὶ τὰς ἁρμονίας ἀναγκάζουσιν οἰκειοῦσθαι ταῖς ψυχαῖς τῶν παίδων, ἵνα ἡμερώτεροί τε ὦσιν, καὶ εὐρυθμότεροι καὶ εὐαρμοστότεροι γιγνόμενοι χρήσιμοι ὦσιν εἰς τὸ λέγειν τε καὶ πράττειν· πᾶς γὰρ ὁ βίος τοῦ ἀνθρώπου εὐρυθμίας τε καὶ εὐαρμοστίας δεῖται. ἔτι τοίνυν πρὸς τούτοις εἰς παιδοτρίβου πέμπουσιν, ἵνα τὰ σώματα βελτίω ἔχοντες ὑπηρετῶσι τῇ διανοίᾳ χρηστῇ
326cBunu en çok gücü yetenler yapar — en çok gücü yetenler de en zenginlerdir —; onların oğulları hocalara en erken yaşta gitmeye başlar, en geç ayrılırlar. Hocalardan ayrıldıklarında ise bu kez şehir onları kanunları öğrenmeye ve onları örnek alıp onlara göre yaşamaya zorlar; kendi başlarına gelişigüzel davranmasınlar diye. Tıpkı yazı hocalarının, henüz yazmayı iyi beceremeyen çocuklara kalemle satır çizip yazı tahtasını öyle vermeleri ve onları çizgilerin gösterdiği yola göre yazmaya zorlamaları gibi, şehir de eski ve iyi kanun koyucuların buluşu olan kanunları önlerine çizip onlara göre hem yönetmeye hem yönetilmeye zorlar; bunların dışına çıkanı da cezalandırır.
οὔσῃ, καὶ μὴ ἀναγκάζωνται ἀποδειλιᾶν διὰ τὴν πονηρίαν τῶν σωμάτων καὶ ἐν τοῖς πολέμοις καὶ ἐν ταῖς ἄλλαις πράξεσιν. καὶ ταῦτα ποιοῦσιν οἱ μάλιστα δυνάμενοι ⟨μάλιστα⟩—μάλιστα δὲ δύνανται οἱ πλουσιώτατοι—καὶ οἱ τούτων ὑεῖς, πρῳαίτατα εἰς διδασκάλων τῆς ἡλικίας ἀρξάμενοι φοιτᾶν, ὀψιαίτατα ἀπαλλάττονται. ἐπειδὰν δὲ ἐκ διδασκάλων ἀπαλλαγῶσιν, ἡ πόλις αὖ τούς τε νόμους ἀναγκάζει μανθάνειν καὶ κατὰ τούτους ζῆν κατὰ παράδειγμα,
326dBu cezaya hem sizde hem başka birçok yerde, ceza insanı doğrulttuğu için, euthynai, yani "doğrultma" adı verilir.
ἵνα μὴ αὐτοὶ ἐφʼ αὑτῶν εἰκῇ πράττωσιν, ἀλλʼ ἀτεχνῶς ὥσπερ οἱ γραμματισταὶ τοῖς μήπω δεινοῖς γράφειν τῶν παίδων ὑπογράψαντες γραμμὰς τῇ γραφίδι οὕτω τὸ γραμματεῖον διδόασιν καὶ ἀναγκάζουσι γράφειν κατὰ τὴν ὑφήγησιν τῶν γραμμῶν, ὣς δὲ καὶ ἡ πόλις νόμους ὑπογράψασα, ἀγαθῶν καὶ παλαιῶν νομοθετῶν εὑρήματα, κατὰ τούτους ἀναγκάζει καὶ ἄρχειν καὶ ἄρχεσθαι, ὃς δʼ ἂν ἐκτὸς βαίνῃ τούτων, κολάζει· καὶ ὄνομα τῇ κολάσει ταύτῃ καὶ παρʼ ὑμῖν
326eÖzel hayatta da kamusal alanda da aretē'ye bu kadar özen gösterildiği halde, Sokrates, aretē'nin öğretilebilir olup olmadığına şaşıp kalıyor ve bunda takılıyor musun? Buna şaşmamalı; öğretilebilir olmasaydı asıl o zaman çok daha fazla şaşmak gerekirdi.
Peki iyi babaların birçok oğlu neden değersiz çıkıyor? Bunu da öğren. Eğer daha önce söylediğim doğruysa, yani bir şehrin var olabilmesi için bu işte, aretē'de kimsenin acemi kalmaması gerekiyorsa, bunda şaşılacak hiçbir şey yok.
καὶ ἄλλοθι πολλαχοῦ, ὡς εὐθυνούσης τῆς δίκης, εὐθῦναι. τοσαύτης οὖν τῆς ἐπιμελείας οὔσης περὶ ἀρετῆς ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ, θαυμάζεις, ὦ Σώκρατες, καὶ ἀπορεῖς εἰ διδακτόν ἐστιν ἀρετή; ἀλλʼ οὐ χρὴ θαυμάζειν, ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον εἰ μὴ διδακτόν.
ΣΩ.
διὰ τί οὖν τῶν ἀγαθῶν πατέρων πολλοὶ ὑεῖς φαῦλοι γίγνονται; τοῦτο αὖ μάθε· οὐδὲν γὰρ θαυμαστόν, εἴπερ ἀληθῆ ἐγὼ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ἔλεγον, ὅτι τούτου τοῦ πράγματος,
327aÇünkü dediğim gerçekten böyleyse — ki her şeyden çok böyledir —, öteki uğraşlardan ve bilgilerden hangisini istersen seç ve onun üzerine düşün. Diyelim ki her birimiz elimizden geldiği kadar flütçü olmadıkça bir şehrin var olması mümkün olmasaydı ve herkes bunu hem özel hem kamusal olarak herkese öğretse, güzel flüt çalmayanı azarlasa ve bunu kimseden esirgemeseydi — tıpkı şimdi kimsenin adil olanı ve kanuna uygun olanı başkasından esirgemediği, öteki tekhnē'lerin incelikleri gibi saklamadığı gibi; çünkü sanırım birbirimizin adaleti ve aretē'si hepimizin yararınadır; bu yüzden herkes herkese adil olanı ve kanuna uygun olanı seve seve söyler ve öğretir —, evet, flüt çalmada da birbirimize öğretmek için bu kadar istekli ve cömert olsaydık, ne dersin, Sokrates, iyi flütçülerin oğulları kötü flütçülerin oğullarından daha çok iyi flütçü olur muydu?
τῆς ἀρετῆς, εἰ μέλλει πόλις εἶναι, οὐδένα δεῖ ἰδιωτεύειν. εἰ γὰρ δὴ ὃ λέγω οὕτως ἔχει—ἔχει δὲ μάλιστα πάντων οὕτως—ἐνθυμήθητι ἄλλο τῶν ἐπιτηδευμάτων ὁτιοῦν καὶ μαθημάτων προελόμενος. εἰ μὴ οἷόν τʼ ἦν πόλιν εἶναι εἰ μὴ πάντες αὐληταὶ ἦμεν ὁποῖός τις ἐδύνατο ἕκαστος, καὶ τοῦτο καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ πᾶς πάντα καὶ ἐδίδασκε καὶ ἐπέπληττε τὸν μὴ καλῶς αὐλοῦντα, καὶ μὴ ἐφθόνει τούτου, ὥσπερ νῦν τῶν δικαίων καὶ τῶν νομίμων οὐδεὶς φθονεῖ οὐδʼ
327bBence hayır; kimin oğlu flüte en yatkın doğduysa o ün kazanarak yetişir, kiminki yatkın değilse adı sanı duyulmazdı.
ἀποκρύπτεται ὥσπερ τῶν ἄλλων τεχνημάτων—λυσιτελεῖ γὰρ οἶμαι ἡμῖν ἡ ἀλλήλων δικαιοσύνη καὶ ἀρετή· διὰ ταῦτα πᾶς παντὶ προθύμως λέγει καὶ διδάσκει καὶ τὰ δίκαια καὶ τὰ νόμιμα—εἰ οὖν οὕτω καὶ ἐν αὐλήσει πᾶσαν προθυμίαν καὶ ἀφθονίαν εἴχομεν ἀλλήλους διδάσκειν, οἴει ἄν τι, ἔφη, μᾶλλον, ὦ Σώκρατες, τῶν ἀγαθῶν αὐλητῶν ἀγαθοὺς αὐλητὰς τοὺς ὑεῖς γίγνεσθαι ἢ τῶν φαύλων; οἶμαι μὲν οὔ, ἀλλὰ ὅτου ἔτυχεν ὁ ὑὸς εὐφυέστατος γενόμενος εἰς αὔλησιν, οὗτος
327cİyi bir flütçünün oğlu çoğu zaman kötü, kötü bir flütçününki de çoğu zaman iyi çıkardı; ama ne olursa olsun hepsi, flüt çalmadan hiç anlamayan sıradan insanlarla kıyaslandığında yeterli flütçüler olurdu. İşte şimdi de böyle düşün: Kanunlar arasında ve insanlar arasında yetişmiş olanlardan sana en adaletsiz görünen insan bile, ne terbiyesi ne mahkemesi ne kanunu olan, ne de onları her durumda aretē'ye özen göstermeye zorlayan herhangi bir zorunluluk tanıyan insanlarla, geçen yıl şair Pherekrates'in Lenaia şenliğinde sahneye koyduğu vahşiler gibi birtakım yabanıl insanlarla kıyaslanacak olsa adil, hatta bu işin ustası sayılırdı.
ἂν ἐλλόγιμος ηὐξήθη, ὅτου δὲ ἀφυής, ἀκλεής· καὶ πολλάκις μὲν ἀγαθοῦ αὐλητοῦ φαῦλος ἂν ἀπέβη, πολλάκις δʼ ἂν φαύλου ἀγαθός· ἀλλʼ οὖν αὐληταί γʼ ἂν πάντες ἦσαν ἱκανοὶ ὡς πρὸς τοὺς ἰδιώτας καὶ μηδὲν αὐλήσεως ἐπαΐοντας. οὕτως οἴου καὶ νῦν, ὅστις σοι ἀδικώτατος φαίνεται ἄνθρωπος τῶν ἐν νόμοις καὶ ἀνθρώποις τεθραμμένων, δίκαιον αὐτὸν εἶναι καὶ δημιουργὸν τούτου τοῦ πράγματος, εἰ δέοι αὐτὸν κρίνεσθαι
327dBöyle insanların arasına düşsen, o oyunun korosundaki insan düşmanları gibi, Eurybatos'a ya da Phrynondas'a rastladığına bile şükrederdin; buradaki insanların kötülüğünü özleyerek ağlardın.
πρὸς ἀνθρώπους οἷς μήτε παιδεία ἐστὶν μήτε δικαστήρια μήτε νόμοι μηδὲ ἀνάγκη μηδεμία διὰ παντὸς ἀναγκάζουσα ἀρετῆς ἐπιμελεῖσθαι, ἀλλʼ εἶεν ἄγριοί τινες οἷοίπερ οὓς πέρυσιν Φερεκράτης ὁ ποιητὴς ἐδίδαξεν ἐπὶ Ληναίῳ. ἦ σφόδρα ἐν τοῖς τοιούτοις ἀνθρώποις γενόμενος, ὥσπερ οἱ ἐν ἐκείνῳ τῷ χορῷ μισάνθρωποι, ἀγαπήσαις ἂν εἰ ἐντύχοις Εὐρυβάτῳ καὶ Φρυνώνδᾳ, καὶ ἀνολοφύραιʼ ἂν ποθῶν τὴν τῶν ἐνθάδε ἀνθρώπων
327eAma şimdi nazlanıyorsun, Sokrates; çünkü herkes elinden geldiği kadar aretē öğretmeni olduğu için sana hiçbiri öğretmen gibi görünmüyor. Tıpkı Yunancayı kimin öğrettiğini arasan tek bir kişinin bile çıkmayacağı gibi.
πονηρίαν. νῦν δὲ τρυφᾷς, ὦ Σώκρατες, διότι πάντες διδάσκαλοί εἰσιν ἀρετῆς καθʼ ὅσον δύνανται ἕκαστος, καὶ οὐδείς σοι φαίνεται·
ΣΩ. εἶθʼ, ὥσπερ ἂν εἰ ζητοῖς τίς διδάσκαλος
328aSanırım zanaatkârların oğullarına, babalarından öğrendikleri bu tekhnē'yi — babaları ve aynı tekhnē'yle uğraşan dostları ne kadar öğretebildilerse —, bundan ötesini kimin öğreteceğini arasan da bunların öğretmenini bulmak kolay olmazdı, Sokrates; oysa hiç bilmeyenlerin öğretmenini bulmak pek kolaydır. Aretē'de de öteki her şeyde de durum böyledir. Ama aretē yolunda bizi azıcık da olsa ilerletmekte başkalarından üstün biri çıkarsa, buna şükretmek gerek.
τοῦ ἑλληνίζειν, οὐδʼ ἂν εἷς φανείη, οὐδέ γʼ ἂν οἶμαι εἰ ζητοῖς τίς ἂν ἡμῖν διδάξειεν τοὺς τῶν χειροτεχνῶν ὑεῖς αὐτὴν ταύτην τὴν τέχνην ἣν δὴ παρὰ τοῦ πατρὸς μεμαθήκασιν, καθʼ ὅσον οἷός τʼ ἦν ὁ πατὴρ καὶ οἱ τοῦ πατρὸς φίλοι ὄντες ὁμότεχνοι, τούτους ἔτι τίς ἂν διδάξειεν, οὐ ῥᾴδιον οἶμαι εἶναι, ὦ Σώκρατες, τούτων διδάσκαλον φανῆναι, τῶν δὲ ἀπείρων παντάπασι ῥᾴδιον, οὕτω δὲ ἀρετῆς καὶ τῶν ἄλλων πάντων· ἀλλὰ κἂν εἰ ὀλίγον ἔστιν τις ὅστις διαφέρει
328bBen de bunlardan biri olduğumu düşünüyorum: Birinin iyi ve soylu bir insan olmasına öteki insanlardan daha çok yardım edebilirim ve aldığım ücreti, hatta daha fazlasını hak ederim; öğrenenin kendisi de böyle düşünür. Bu yüzden ücretimi alma usulünü de şöyle düzenledim: Biri benden öğrenince, isterse benim istediğim parayı öder; istemezse bir tapınağa gidip derslerin ne kadar ettiğine yemin eder ve o kadarını yatırır.
ἡμῶν προβιβάσαι εἰς ἀρετήν, ἀγαπητόν. ὧν δὴ ἐγὼ οἶμαι εἷς εἶναι, καὶ διαφερόντως ἂν τῶν ἄλλων ἀνθρώπων ὀνῆσαί τινα πρὸς τὸ καλὸν καὶ ἀγαθὸν γενέσθαι, καὶ ἀξίως τοῦ μισθοῦ ὃν πράττομαι καὶ ἔτι πλείονος, ὥστε καὶ αὐτῷ δοκεῖν τῷ μαθόντι. διὰ ταῦτα καὶ τὸν τρόπον τῆς πράξεως τοῦ μισθοῦ τοιοῦτον πεποίημαι· ἐπειδὰν γάρ τις παρʼ ἐμοῦ μάθῃ, ἐὰν μὲν βούληται, ἀποδέδωκεν ὃ ἐγὼ πράττομαι ἀργύριον·
328cİşte, Sokrates," dedi, "sana hem hikâye hem logos olarak aretē'nin öğretilebilir olduğunu, Atinalıların da öyle düşündüğünü, iyi babaların değersiz oğullarının, değersiz babaların da iyi oğullarının olmasında şaşılacak bir şey bulunmadığını anlattım. Nitekim Polykleitos'un, şuradaki Paralos ile Ksanthippos'un yaşıtı olan oğulları babalarının yanında hiç kalırlar; başka zanaatkârların oğulları da öyle. Ama şunlar için bunu söylemek henüz yerinde olmaz; onlardan hâlâ umut var, çünkü gençler."
ἐὰν δὲ μή, ἐλθὼν εἰς ἱερόν, ὀμόσας ὅσου ἂν φῇ ἄξια εἶναι τὰ μαθήματα, τοσοῦτον κατέθηκε.
τοιοῦτόν σοι, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἐγὼ καὶ μῦθον καὶ λόγον εἴρηκα, ὡς διδακτὸν ἀρετὴ καὶ Ἀθηναῖοι οὕτως ἡγοῦνται, καὶ ὅτι οὐδὲν θαυμαστὸν τῶν ἀγαθῶν πατέρων φαύλους ὑεῖς γίγνεσθαι καὶ τῶν φαύλων ἀγαθούς, ἐπεὶ καὶ οἱ Πολυκλείτου ὑεῖς, Παράλου καὶ Ξανθίππου τοῦδε ἡλικιῶται, οὐδὲν πρὸς τὸν πατέρα εἰσίν, καὶ ἄλλοι ἄλλων δημιουργῶν. τῶνδε δὲ
328dProtagoras bu kadar uzun ve böyle bir gösteri yapıp sözünü bitirdi. Ben ise uzun süre büyülenmiş halde, daha bir şey söyleyecekmiş gibi ona bakmayı sürdürdüm; dinlemeye can atıyordum. Gerçekten bitirdiğini anlayınca kendimi güçbela toparladım ve Hippokrates'e dönüp dedim ki: "Apollodoros'un oğlu, beni buraya gelmeye yüreklendirdiğin için sana ne kadar minnettarım! Protagoras'tan duyduklarımı duymuş olmayı çok değerli buluyorum.
οὔπω ἄξιον τοῦτο κατηγορεῖν· ἔτι γὰρ ἐν αὐτοῖς εἰσιν ἐλπίδες· νέοι γάρ.
Πρωταγόρας μὲν τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα ἐπιδειξάμενος ἀπεπαύσατο τοῦ λόγου. καὶ ἐγὼ ἐπὶ μὲν πολὺν χρόνον κεκηλημένος ἔτι πρὸς αὐτὸν ἔβλεπον ὡς ἐροῦντά τι, ἐπιθυμῶν ἀκούειν· ἐπεὶ δὲ δὴ ᾐσθόμην ὅτι τῷ ὄντι πεπαυμένος εἴη, μόγις πως ἐμαυτὸν ὡσπερεὶ συναγείρας εἶπον, βλέψας πρὸς τὸν Ἱπποκράτη· ὦ παῖ Ἀπολλοδώρου, ὡς χάριν σοι ἔχω ὅτι προύτρεψάς με ὧδε ἀφικέσθαι· πολλοῦ γὰρ ποιοῦμαι
328eÇünkü önceden iyilerin iyi olmasını sağlayan insani bir özen olmadığını düşünüyordum; şimdi ise ikna oldum. Yalnız küçük bir şey takılıyor aklıma; besbelli Protagoras, bunca şeyi açıkça öğrettiği gibi onu da kolayca öğretiverir. Çünkü biri bu konuları halk hatiplerinden herhangi biriyle konuşsa, belki Perikles'ten ya da konuşmada usta başka birinden de böyle sözler işitirdi.
ἀκηκοέναι ἃ ἀκήκοα Πρωταγόρου. ἐγὼ γὰρ ἐν μὲν τῷ ἔμπροσθεν χρόνῳ ἡγούμην οὐκ εἶναι ἀνθρωπίνην ἐπιμέλειαν ᾗ ἀγαθοὶ οἱ ἀγαθοὶ γίγνονται· νῦν δὲ πέπεισμαι. πλὴν σμικρόν τί μοι ἐμποδών, ὃ δῆλον ὅτι Πρωταγόρας ῥᾳδίως ἐπεκδιδάξει, ἐπειδὴ καὶ τὰ πολλὰ ταῦτα ἐξεδίδαξεν.
ΣΩ. καὶ γὰρ εἰ μέν τις περὶ αὐτῶν τούτων συγγένοιτο ὁτῳοῦν τῶν
329aAma onlara bir şey sorsa, kitaplar gibi ne cevap verebilirler ne de kendileri soru sorabilirler. Söylenenlerden en küçük bir şey sorulsa bile, vurulan tunç kaplar biri elini üstüne koymadıkça nasıl uzun uzun çınlayıp sesini uzatırsa, hatipler de öyledir; küçük bir soruya uzun mesafe koşusu gibi upuzun bir söz tuttururlar.
δημηγόρων, τάχʼ ἂν καὶ τοιούτους λόγους ἀκούσειεν ἢ Περικλέους ἢ ἄλλου τινὸς τῶν ἱκανῶν εἰπεῖν· εἰ δὲ ἐπανέροιτό τινά τι, ὥσπερ βιβλία οὐδὲν ἔχουσιν οὔτε ἀποκρίνασθαι οὔτε αὐτοὶ ἐρέσθαι, ἀλλʼ ἐάν τις καὶ σμικρὸν ἐπερωτήσῃ τι τῶν ῥηθέντων, ὥσπερ τὰ χαλκία πληγέντα μακρὸν ἠχεῖ καὶ ἀποτείνει ἐὰν μὴ ἐπιλάβηταί τις, καὶ οἱ ῥήτορες οὕτω, σμικρὰ
329bAma şu Protagoras, işte gördüğümüz gibi, hem uzun ve güzel söz söylemeye yetenekli, hem de sorulduğunda kısaca cevap vermeye, kendisi sorduğunda da bekleyip cevabı dinlemeye yetenekli; bu da pek az kişide bulunan bir hazırlıktır. Şimdi, Protagoras, her şeye sahip olmak için küçük bir şey eksiğim kaldı; şu soruma cevap verirsen tamam. Aretē'nin öğretilebilir olduğunu söylüyorsun; ben de insanlardan herhangi birine inanacaksam sana inanırım.
ἐρωτηθέντες δόλιχον κατατείνουσι τοῦ λόγου. Πρωταγόρας δὲ ὅδε ἱκανὸς μὲν μακροὺς λόγους καὶ καλοὺς εἰπεῖν, ὡς αὐτὰ δηλοῖ, ἱκανὸς δὲ καὶ ἐρωτηθεὶς ἀποκρίνασθαι κατὰ βραχὺ καὶ ἐρόμενος περιμεῖναί τε καὶ ἀποδέξασθαι τὴν ἀπόκρισιν, ἃ ὀλίγοις ἐστὶ παρεσκευασμένα. νῦν οὖν, ὦ Πρωταγόρα, σμικροῦ τινος ἐνδεής εἰμι πάντʼ ἔχειν, εἴ μοι ἀποκρίναιο τόδε. τὴν ἀρετὴν φῂς διδακτὸν εἶναι, καὶ ἐγὼ εἴπερ ἄλλῳ τῳ ἀνθρώπων πειθοίμην ἄν, καὶ σοὶ πείθομαι·
329cAma söylediklerin arasında şaşırdığım bir şey var; içimdeki bu eksiği tamamla. Zeus'un insanlara adaleti ve hayâyı gönderdiğini söylüyordun; konuşmanın birçok yerinde de adalet, itidal, dindarlık ve bütün bunlar sanki hep birlikte tek bir şeymiş gibi aretē diye anıldı. İşte bunları bana tam tamına açıkla: Aretē tek bir şey de adalet, itidal ve dindarlık onun parçaları mı, yoksa az önce saydığım bu şeylerin hepsi aynı tek şeyin adları mı?
ὃ δʼ ἐθαύμασά σου λέγοντος, τοῦτό μοι ἐν τῇ ψυχῇ ἀποπλήρωσον. ἔλεγες γὰρ ὅτι ὁ Ζεὺς τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν αἰδῶ πέμψειε τοῖς ἀνθρώποις, καὶ αὖ πολλαχοῦ ἐν τοῖς λόγοις ἐλέγετο ὑπὸ σοῦ ἡ δικαιοσύνη καὶ σωφροσύνη καὶ ὁσιότης καὶ πάντα ταῦτα ὡς ἕν τι εἴη συλλήβδην, ἀρετή· ταῦτʼ οὖν αὐτὰ δίελθέ μοι ἀκριβῶς τῷ λόγῳ, πότερον ἓν μέν τί ἐστιν ἡ ἀρετή, μόρια δὲ αὐτῆς ἐστιν ἡ δικαιοσύνη καὶ σωφροσύνη καὶ ὁσιότης, ἢ ταῦτʼ ἐστὶν ἃ νυνδὴ ἐγὼ
329dİşte hâlâ öğrenmek istediğim bu."
"Buna cevap vermek kolay, Sokrates," dedi; "sorduğun şeyler, tek bir şey olan aretē'nin parçalarıdır."
"Peki," dedim, "bunlar yüzün parçaları gibi mi parçadır, yani ağız, burun, gözler ve kulaklar gibi mi; yoksa altının parçaları gibi mi, birbirlerinden de bütünden de büyüklük ve küçüklük dışında hiçbir farkları olmayan parçalar gibi mi?"
"Bana ilki gibi görünüyor, Sokrates: Yüzün parçalarının bütün yüzle olan ilişkisi gibi."
ἔλεγον πάντα ὀνόματα τοῦ αὐτοῦ ἑνὸς ὄντος. τοῦτʼ ἐστὶν ὃ ἔτι ἐπιποθῶ.
ἀλλὰ ῥᾴδιον τοῦτό γʼ, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἀποκρίνασθαι, ὅτι ἑνὸς ὄντος τῆς ἀρετῆς μόριά ἐστιν ἃ ἐρωτᾷς.—πότερον, ἔφην, ὥσπερ προσώπου τὰ μόρια μόριά ἐστιν, στόμα τε καὶ ῥὶς καὶ ὀφθαλμοὶ καὶ ὦτα, ἢ ὥσπερ τὰ τοῦ χρυσοῦ μόρια οὐδὲν διαφέρει τὰ ἕτερα τῶν ἑτέρων, ἀλλήλων καὶ τοῦ ὅλου, ἀλλʼ ἢ μεγέθει καὶ σμικρότητι;—ἐκείνως μοι φαίνεται, ὦ
329e"Peki," dedim, "insanlar aretē'nin bu parçalarından kimisi birini, kimisi ötekini mi alır, yoksa biri bir tanesini alırsa hepsine birden sahip olması zorunlu mudur?"
"Hiç de değil," dedi, "çünkü birçok insan cesurdur ama adil değildir; birçoğu da adildir ama bilge değildir."
"Öyleyse," dedim, "bilgelik ve cesaret de aretē'nin parçaları mıdır?"
Σώκρατες, ὥσπερ τὰ τοῦ προσώπου μόρια ἔχει πρὸς τὸ ὅλον πρόσωπον.—πότερον οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ μεταλαμβάνουσιν οἱ ἄνθρωποι τούτων τῶν τῆς ἀρετῆς μορίων οἱ μὲν ἄλλο, οἱ δὲ ἄλλο, ἢ ἀνάγκη, ἐάνπερ τις ἓν λάβῃ, ἅπαντα ἔχειν;—οὐδαμῶς, ἔφη, ἐπεὶ πολλοὶ ἀνδρεῖοί εἰσιν, ἄδικοι δέ, καὶ δίκαιοι αὖ, σοφοὶ δὲ οὔ.—
ΣΩ. ἔστιν γὰρ οὖν καὶ ταῦτα μόρια
330a"Elbette, hem de her şeyden çok," dedi; "parçaların en büyüğü de bilgeliktir."
"Bunların her biri ayrı bir şey midir?" dedim.
"Evet."
"Her birinin kendine özgü bir gücü de var mı? Yüzün parçalarında olduğu gibi: Göz kulak gibi değildir, gücü de kulağınkiyle aynı değildir; öteki parçalardan da hiçbiri, ne güç bakımından ne başka bir bakımdan bir başkası gibi değildir. Aretē'nin parçaları da böyle midir; biri ötekine ne kendisi ne de gücü bakımından benzemez mi?
τῆς ἀρετῆς, ἔφην ἐγώ, σοφία τε καὶ ἀνδρεία;—πάντων μάλιστα δήπου, ἔφη· καὶ μέγιστόν γε ἡ σοφία τῶν μορίων.—ἕκαστον δὲ αὐτῶν ἐστιν, ἦν δʼ ἐγώ, ἄλλο, τὸ δὲ ἄλλο;—ναί.—ἦ καὶ δύναμιν αὐτῶν ἕκαστον ἰδίαν ἔχει; ὥσπερ τὰ τοῦ προσώπου, οὐκ ἔστιν ὀφθαλμὸς οἷον τὰ ὦτα, οὐδʼ ἡ δύναμις αὐτοῦ ἡ αὐτή· οὐδὲ τῶν ἄλλων οὐδέν ἐστιν οἷον τὸ ἕτερον οὔτε κατὰ τὴν δύναμιν οὔτε κατὰ τὰ ἄλλα· ἆρʼ οὖν οὕτω καὶ τὰ τῆς ἀρετῆς μόρια οὐκ ἔστιν τὸ ἕτερον οἷον τὸ
330bÖrneğe uyuyorsa böyle olduğu açık değil mi?"
"Evet, böyledir, Sokrates," dedi.
Ben de dedim ki: "Demek aretē'nin parçalarından hiçbiri bir başkasına benzemez: Ne epistēmē'ye, ne adalete, ne cesarete, ne itidale, ne de dindarlığa, kendisinden başka hiçbiri benzemez."
"Benzemez," dedi.
"Haydi," dedim, "bunların her birinin nasıl bir şey olduğunu birlikte inceleyelim. İlk olarak şunu ele alalım:
ἕτερον, οὔτε αὐτὸ οὔτε ἡ δύναμις αὐτοῦ; ἢ δῆλα δὴ ὅτι οὕτως ἔχει, εἴπερ τῷ παραδείγματί γε ἔοικε;—ἀλλʼ οὕτως, ἔφη, ἔχει, ὦ Σώκρατες.—καὶ ἐγὼ εἶπον· οὐδὲν ἄρα ἐστὶν τῶν τῆς ἀρετῆς μορίων ἄλλο οἷον ἐπιστήμη, οὐδʼ οἷον δικαιοσύνη, οὐδʼ οἷον ἀνδρεία, οὐδʼ οἷον σωφροσύνη, οὐδʼ οἷον ὁσιότης.—οὐκ ἔφη.—φέρε δή, ἔφην ἐγώ, κοινῇ σκεψώμεθα ποῖόν τι αὐτῶν ἐστιν ἕκαστον. πρῶτον μὲν τὸ τοιόνδε·
330cAdalet bir şey midir, yoksa hiçbir şey değil midir? Bana bir şey gibi geliyor; sana nasıl geliyor?"
"Bana da," dedi.
"Peki, biri bana ve sana 'Protagoras ve Sokrates, söyleyin bana: Az önce adını andığınız bu şey, adalet, kendisi adil midir, yoksa adaletsiz mi?' diye sorsa, ben ona adil olduğunu söylerdim. Sen hangi oyu verirdin? Benimle aynı oyu mu, başka bir oyu mu?"
"Aynı oyu," dedi.
"Öyleyse soran kişiye cevap olarak, adaletin adil olan türden bir şey olduğunu söylerdim.
ἡ δικαιοσύνη πρᾶγμά τί ἐστιν ἢ οὐδὲν πρᾶγμα; ἐμοὶ μὲν γὰρ δοκεῖ· τί δὲ σοί;—κἀμοί, ἔφη.—τί οὖν; εἴ τις ἔροιτο ἐμέ τε καὶ σέ· ὦ Πρωταγόρα τε καὶ Σώκρατες, εἴπετον δή μοι, τοῦτο τὸ πρᾶγμα ὃ ὠνομάσατε ἄρτι, ἡ δικαιοσύνη, αὐτὸ τοῦτο δίκαιόν ἐστιν ἢ ἄδικον; ἐγὼ μὲν ἂν αὐτῷ ἀποκριναίμην ὅτι δίκαιον· σὺ δὲ τίνʼ ἂν ψῆφον θεῖο; τὴν αὐτὴν ἐμοὶ ἢ ἄλλην;—τὴν αὐτήν, ἔφη.—ἔστιν ἄρα τοιοῦτον ἡ δικαιοσύνη οἷον δίκαιον εἶναι, φαίην ἂν ἔγωγε ἀποκρινόμενος τῷ
330dSen de öyle söylemez miydin?"
"Evet," dedi.
"Peki, ardından bize 'Bir de dindarlık diye bir şey olduğunu söylüyor musunuz?' diye sorsa, sanırım 'Evet' derdik."
"Evet," dedi.
"'Bunun da bir şey olduğunu söylüyor musunuz?' 'Evet' derdik, değil mi?"
Buna da katıldı.
"'Peki bu şeyin kendisinin tabiatça dinsizce bir şey mi, yoksa dindarca bir şey mi olduğunu söylüyorsunuz?' Ben bu soruya kızardım," dedim, "ve 'Ağzını hayra aç, be adam!' derdim. 'Dindarlığın kendisi dindarca olmazsa başka hiçbir şey dindarca olamaz ki!'
ἐρωτῶντι· οὐκοῦν καὶ σύ;—ναί, ἔφη.—εἰ οὖν μετὰ τοῦτο ἡμᾶς ἔροιτο· οὐκοῦν καὶ ὁσιότητά τινά φατε εἶναι; φαῖμεν ἄν, ὡς ἐγᾦμαι.—ναί, ἦ δʼ ὅς.—οὐκοῦν φατε καὶ τοῦτο πρᾶγμά τι εἶναι; φαῖμεν ἄν· ἢ οὔ;—καὶ τοῦτο συνέφη.—πότερον δὲ τοῦτο αὐτὸ τὸ πρᾶγμά φατε τοιοῦτον πεφυκέναι οἷον ἀνόσιον εἶναι ἢ οἷον ὅσιον; ἀγανακτήσαιμʼ ἂν ἔγωγʼ, ἔφην, τῷ ἐρωτήματι, καὶ εἴποιμʼ ἄν· εὐφήμει, ὦ ἄνθρωπε· σχολῇ μεντἄν τι ἄλλο ὅσιον εἴη, εἰ μὴ αὐτή
330eSen ne dersin? Sen de böyle cevap vermez miydin?"
"Elbette," dedi.
"Ardından bize şöyle sorsa: 'Peki az önce ne diyordunuz? Yoksa sizi yanlış mı duydum? Aretē'nin parçalarının birbirleriyle öyle bir ilişki içinde olduğunu, birinin ötekine benzemediğini söylüyorsunuz gibi gelmişti bana.' Ben de şöyle derdim: 'Ötekileri doğru duydun; ama bunu benim de söylediğimi sanıyorsan yanlış duymuşsun. Çünkü buna şu Protagoras cevap verdi, ben yalnızca soruyordum.'
γε ἡ ὁσιότης ὅσιον ἔσται. τί δὲ σύ; οὐχ οὕτως ἂν ἀποκρίναιο;—πάνυ μὲν οὖν, ἔφη.
εἰ οὖν μετὰ τοῦτο εἴποι ἐρωτῶν ἡμᾶς· πῶς οὖν ὀλίγον πρότερον ἐλέγετε; ἆρʼ οὐκ ὀρθῶς ὑμῶν κατήκουσα; ἐδόξατέ μοι φάναι ⟨τὰ⟩ τῆς ἀρετῆς μόρια εἶναι οὕτως ἔχοντα πρὸς ἄλληλα, ὡς οὐκ εἶναι τὸ ἕτερον αὐτῶν οἷον τὸ ἕτερον·
ΣΩ. εἴποιμʼ ἂν ἔγωγε ὅτι τὰ μὲν ἄλλα ὀρθῶς ἤκουσας, ὅτι δὲ καὶ ἐμὲ οἴει εἰπεῖν τοῦτο, παρήκουσας· Πρωταγόρας γὰρ
331aO da 'Bu doğru mu söylüyor, Protagoras? Aretē'nin bir parçasının ötekine benzemediğini sen mi söylüyorsun? Bu söz senin mi?' derse, ona ne cevap verirdin?"
"Kabul etmek zorunda kalırdım, Sokrates," dedi.
"Peki, Protagoras, bunu kabul ettikten sonra bize bir de 'Demek dindarlık adil bir şey değil, adalet de dindarca değil, dindarca olmayan bir şeydir; dindarlık da adil olmayan, yani adaletsiz bir şeydir, adalet de dinsizce bir şey' diye sorarsa ona ne cevap vereceğiz?
ὅδε ταῦτα ἀπεκρίνατο, ἐγὼ δὲ ἠρώτων. εἰ οὖν εἴποι· ἀληθῆ ὅδε λέγει, ὦ Πρωταγόρα; σὺ φῂς οὐκ εἶναι τὸ ἕτερον μόριον οἷον τὸ ἕτερον τῶν τῆς ἀρετῆς; σὸς οὗτος ὁ λόγος ἐστίν; τί ἂν αὐτῷ ἀποκρίναιο;—ἀνάγκη, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ὁμολογεῖν.
τί οὖν, ὦ Πρωταγόρα, ἀποκρινούμεθα αὐτῷ, ταῦτα ὁμολογήσαντες, ἐὰν ἡμᾶς ἐπανέρηται· οὐκ ἄρα ἐστὶν ὁσιότης οἷον δίκαιον εἶναι πρᾶγμα, οὐδὲ δικαιοσύνη οἷον ὅσιον ἀλλʼ οἷον μὴ ὅσιον· ἡ δʼ ὁσιότης οἷον μὴ δίκαιον, ἀλλʼ ἄδικον
331bNe diyeceğiz ona? Ben kendi adıma, adaletin dindarca, dindarlığın da adil olduğunu söylerdim. İzin verirsen senin adına da aynı cevabı verirdim: Adalet dindarlıkla ya aynı şeydir ya da ona çok benzer; hem de hepsinden çok, adalet dindarlık gibidir, dindarlık da adalet gibi. Ama bak bakalım, bu cevabı vermeme engel mi oluyorsun, yoksa sen de böyle mi düşünüyorsun?"
"Bana pek öyle görünmüyor, Sokrates," dedi; "bu, adaletin dindarca, dindarlığın da adil olduğunu kabul edecek kadar basit bir şey değil; bence aralarında bir fark var.
ἄρα, τὸ δὲ ἀνόσιον; τί αὐτῷ ἀποκρινούμεθα; ἐγὼ μὲν γὰρ αὐτὸς ὑπέρ γε ἐμαυτοῦ φαίην ἂν καὶ τὴν δικαιοσύνην ὅσιον εἶναι καὶ τὴν ὁσιότητα δίκαιον· καὶ ὑπὲρ σοῦ δέ, εἴ με ἐῴης, ταὐτὰ ἂν ταῦτα ἀποκρινοίμην, ὅτι ἤτοι ταὐτόν γʼ ἐστιν δικαιότης ὁσιότητι ἢ ὅτι ὁμοιότατον, καὶ μάλιστα πάντων ἥ τε δικαιοσύνη οἷον ὁσιότης καὶ ἡ ὁσιότης οἷον δικαιοσύνη. ἀλλʼ ὅρα εἰ διακωλύεις ἀποκρίνεσθαι, ἢ καὶ σοὶ συνδοκεῖ οὕτως.—οὐ πάνυ μοι δοκεῖ, ἔφη, ὦ Σώκρατες, οὕτως ἁπλοῦν
331cAma bu ne fark eder?" dedi. "İstersen adalet dindarca, dindarlık da adil olsun bizim için."
"Olmaz öyle," dedim. "Ben 'istersen'i ve 'sana öyle geliyorsa'yı sınamak istemiyorum, beni ve seni sınamak istiyorum. 'Beni ve seni' derken şunu kastediyorum: Bence söz, içinden 'eğer' çıkarılırsa en iyi şekilde sınanır."
εἶναι, ὥστε συγχωρῆσαι τήν τε δικαιοσύνην ὅσιον εἶναι καὶ τὴν ὁσιότητα δίκαιον, ἀλλά τί μοι δοκεῖ ἐν αὐτῷ διάφορον εἶναι. ἀλλὰ τί τοῦτο διαφέρει; ἔφη· εἰ γὰρ βούλει, ἔστω ἡμῖν καὶ δικαιοσύνη ὅσιον καὶ ὁσιότης δίκαιον.—μή μοι, ἦν δʼ ἐγώ· οὐδὲν γὰρ δέομαι τὸ εἰ βούλει τοῦτο καὶ εἴ σοι δοκεῖ ἐλέγχεσθαι, ἀλλʼ ἐμέ τε καὶ σέ· τὸ δʼ ἐμέ τε καὶ σέ τοῦτο λέγω, οἰόμενος οὕτω τὸν λόγον βέλτιστʼ
331d"Ama yine de," dedi, "adalet dindarlığa biraz benzer; çünkü herhangi bir şey herhangi bir şeye bir bakımdan benzer. Beyaz siyaha bir bakımdan benzer, sert de yumuşağa; birbirlerine en zıt görünen öteki şeyler de öyle. Ayrı bir gücü olduğunu, birinin ötekine benzemediğini o zaman söylediğimiz yüzün parçaları bile bir bakımdan birbirine benzer, biri ötekine benzer. Öyle ki bu yoldan gidersen, istersen bunların da hepsinin birbirine benzediğini gösterebilirsin.
ἂν ἐλέγχεσθαι, εἴ τις τὸ εἴ ἀφέλοι αὐτοῦ.—ἀλλὰ μέντοι, ἦ δʼ ὅς, προσέοικέν τι δικαιοσύνη ὁσιότητι· καὶ γὰρ ὁτιοῦν ὁτῳοῦν ἁμῇ γέ πῃ προσέοικεν. τὸ γὰρ λευκὸν τῷ μέλανι ἔστιν ὅπῃ προσέοικεν, καὶ τὸ σκληρὸν τῷ μαλακῷ, καὶ τἆλλα ἃ δοκεῖ ἐναντιώτατα εἶναι ἀλλήλοις· καὶ ἃ τότε ἔφαμεν ἄλλην δύναμιν ἔχειν καὶ οὐκ εἶναι τὸ ἕτερον οἷον τὸ ἕτερον, τὰ τοῦ προσώπου μόρια, ἁμῇ γέ πῃ προσέοικεν καὶ ἔστιν τὸ ἕτερον οἷον τὸ ἕτερον. ὥστε τούτῳ γε τῷ τρόπῳ
331eAma bir benzerlikleri var diye şeylere benzer, bir benzemezlikleri var diye benzemez demek doğru olmaz, hele aralarındaki benzerlik pek küçükse."
Ben de şaşırıp ona dedim ki: "Sence adil ile dindarca birbirleriyle aralarında yalnızca küçük bir benzerlik olacak kadar mı ilgili?"
"Pek öyle değil," dedi, "ama senin sandığın gibi de değil."
κἂν ταῦτα ἐλέγχοις, εἰ βούλοιο, ὡς ἅπαντά ἐστιν ὅμοια ἀλλήλοις. ἀλλʼ οὐχὶ τὰ ὅμοιόν τι ἔχοντα ὅμοια δίκαιον καλεῖν, οὐδὲ τὰ ἀνόμοιόν τι ἔχοντα ἀνόμοια, κἂν πάνυ σμικρὸν ἔχῃ τὸ ὅμοιον.—καὶ ἐγὼ θαυμάσας εἶπον πρὸς αὐτόν· ἦ γὰρ οὕτω σοι τὸ δίκαιον καὶ τὸ ὅσιον πρὸς ἄλληλα ἔχει, ὥστε ὅμοιόν τι σμικρὸν ἔχειν ἀλλήλοις;—
ΣΩ. οὐ πάνυ,
332a"Peki," dedim, "bu konuda pek rahat olmadığını görüyorum; bunu bırakalım da söylediklerinden şu başka şeyi inceleyelim. Akılsızlık diye bir şeyden söz ediyor musun?"
"Evet," dedi.
"Bu şeyin tam zıddı bilgelik değil midir?"
"Bana öyle geliyor," dedi.
"Peki insanlar doğru ve yararlı davrandıklarında, böyle davranırken sana itidalli, yani aklı başında mı görünürler, yoksa tersi mi?"
"İtidalli," dedi.
"Öyleyse itidal sayesinde itidalli olurlar, değil mi?"
ἔφη, οὕτως, οὐ μέντοι οὐδὲ αὖ ὡς σύ μοι δοκεῖς οἴεσθαι.—ἀλλὰ μήν, ἔφην ἐγώ, ἐπειδὴ δυσχερῶς δοκεῖς μοι ἔχειν πρὸς τοῦτο, τοῦτο μὲν ἐάσωμεν, τόδε δὲ ἄλλο ὧν ἔλεγες ἐπισκεψώμεθα. ἀφροσύνην τι καλεῖς;—ἔφη.—τούτῳ τῷ πράγματι οὐ πᾶν τοὐναντίον ἐστὶν ἡ σοφία;—ἔμοιγε δοκεῖ, ἔφη.—πότερον δὲ ὅταν πράττωσιν ἅνθρωποι ὀρθῶς τε καὶ ὠφελίμως, τότε σωφρονεῖν σοι δοκοῦσιν οὕτω πράττοντες, ἢ [εἰ] τοὐναντίον [ἔπραττον];—σωφρονεῖν, ἔφη.—οὐκοῦν
332b"Zorunlu olarak."
"Doğru davranmayanlar akılsızca davranır ve böyle davranırken itidalli olmazlar, değil mi?"
"Katılıyorum," dedi.
"Demek akılsızca davranmak itidalle davranmanın zıddıdır?"
"Evet," dedi.
"Akılsızca yapılanlar akılsızlıkla, itidalle yapılanlar da itidalle yapılmaz mı?"
Kabul etti.
"Bir şey güçle yapılıyorsa güçlü bir şekilde, zayıflıkla yapılıyorsa zayıf bir şekilde yapılır, değil mi?"
Öyle olduğunu düşündü.
"Bir şey çabuklukla yapılıyorsa çabuk, ağırlıkla yapılıyorsa ağır yapılır, değil mi?"
σωφροσύνῃ σωφρονοῦσιν;—ἀνάγκη.—οὐκοῦν οἱ μὴ ὀρθῶς πράττοντες ἀφρόνως πράττουσιν καὶ οὐ σωφρονοῦσιν οὕτω πράττοντες;—συνδοκεῖ μοι, ἔφη.—τοὐναντίον ἄρα ἐστὶν τὸ ἀφρόνως πράττειν τῷ σωφρόνως;—ἔφη.—οὐκοῦν τὰ μὲν ἀφρόνως πραττόμενα ἀφροσύνῃ πράττεται, τὰ δὲ σωφρόνως σωφροσύνῃ;—ὡμολόγει.—οὐκοῦν εἴ τι ἰσχύϊ πράττεται, ἰσχυρῶς πράττεται, καὶ εἴ τι ἀσθενείᾳ, ἀσθενῶς;—ἐδόκει.—καὶ εἴ τι μετὰ τάχους, ταχέως, καὶ εἴ τι μετὰ βραδυτῆτος,
332c"Evet," dedi.
"Bir şey aynı şekilde yapılıyorsa aynı şeyle, zıt şekilde yapılıyorsa zıt şeyle yapılır, değil mi?"
Katıldı.
"Haydi bakalım," dedim, "güzel diye bir şey var mı?"
Kabul etti.
"Bunun çirkinden başka bir zıddı var mı?"
"Yok."
"Peki iyi diye bir şey var mı?"
"Var."
"Bunun kötüden başka bir zıddı var mı?"
"Yok."
"Peki seste tiz diye bir şey var mı?"
"Evet," dedi.
"Bunun pesten başka bir zıddı yok, değil mi?"
"Yok," dedi.
"Öyleyse," dedim, "zıtların her birinin yalnız tek bir zıddı vardır, birden çok değil, öyle mi?"
Kabul etti.
βραδέως;—ἔφη.—καὶ εἴ τι δὴ ὡσαύτως πράττεται, ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ πράττεται, καὶ εἴ τι ἐναντίως, ὑπὸ τοῦ ἐναντίου;—συνέφη.—φέρε δή, ἦν δʼ ἐγώ, ἔστιν τι καλόν;—συνεχώρει.—τούτῳ ἔστιν τι ἐναντίον πλὴν τὸ αἰσχρόν;—οὐκ ἔστιν.—τί δέ; ἔστιν τι ἀγαθόν;—ἔστιν.—τούτῳ ἔστιν τι ἐναντίον πλὴν τὸ κακόν;—οὐκ ἔστιν.—τί δέ; ἔστιν τι ὀξὺ ἐν φωνῇ;—ἔφη.—τούτῳ μὴ ἔστιν τι ἐναντίον ἄλλο πλὴν τὸ βαρύ;—οὐκ ἔφη.—οὐκοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, ἑνὶ ἑκάστῳ τῶν ἐναντίων ἓν μόνον ἐστὶν ἐναντίον καὶ οὐ πολλά;—συνωμολόγει.
332d"Haydi," dedim, "üzerinde anlaştıklarımızı bir hesaplayalım. Bir şeyin yalnız tek bir zıddı olduğunu, daha fazla olmadığını kabul ettik mi?"
"Kabul ettik."
"Zıt şekilde yapılanın zıt şeylerle yapıldığını da?"
"Evet," dedi.
"Akılsızca yapılanın, itidalle yapılanın zıddı bir şekilde yapıldığını da kabul ettik mi?"
"Evet," dedi.
"İtidalle yapılanın itidal sayesinde, akılsızca yapılanın akılsızlık yüzünden yapıldığını da?"
ἴθι δή, ἦν δʼ ἐγώ, ἀναλογισώμεθα τὰ ὡμολογημένα ἡμῖν. ὡμολογήκαμεν ἓν ἑνὶ μόνον ἐναντίον εἶναι, πλείω δὲ μή;—ὡμολογήκαμεν.—τὸ δὲ ἐναντίως πραττόμενον ὑπὸ ἐναντίων πράττεσθαι;—ἔφη.—ὡμολογήκαμεν δὲ ἐναντίως πράττεσθαι ὃ ἂν ἀφρόνως πράττηται τῷ σωφρόνως πραττομένῳ;—ἔφη.—τὸ δὲ σωφρόνως πραττόμενον ὑπὸ σωφροσύνης πράττεσθαι, τὸ δὲ ἀφρόνως ὑπὸ ἀφροσύνης;
332eKabul etti.
"Öyleyse zıt şekilde yapılıyorsa zıt bir şeyle yapılıyor olmalı, değil mi?"
"Evet."
"Biri itidalle, öteki akılsızlıkla yapılıyor?"
"Evet."
"Zıt şekillerde mi?"
"Elbette."
"Öyleyse birbirinin zıddı olan şeylerle?"
"Evet."
"Demek akılsızlık itidalin zıddıdır?"
"Öyle görünüyor."
"Peki daha önce akılsızlığın bilgeliğin zıddı olduğunu kabul ettiğimizi hatırlıyor musun?"
Kabul etti.
"Bir şeyin yalnız tek bir zıddı olduğunu da?"
—συνεχώρει.—οὐκοῦν εἴπερ ἐναντίως πράττεται, ὑπὸ ἐναντίου πράττοιτʼ ἄν;—ναί.—πράττεται δὲ τὸ μὲν ὑπὸ σωφροσύνης, τὸ δὲ ὑπὸ ἀφροσύνης;—ναί.—ἐναντίως;—πάνυ γε.—οὐκοῦν ὑπὸ ἐναντίων ὄντων;—ναί.—ἐναντίον ἄρʼ ἐστὶν ἀφροσύνη σωφροσύνης;—φαίνεται.—μέμνησαι οὖν ὅτι ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ὡμολόγηται ἡμῖν ἀφροσύνη σοφίᾳ ἐναντίον εἶναι;—συνωμολόγει.—
ΣΩ. ἓν δὲ ἑνὶ μόνον ἐναντίον
333a"Evet, hatırlıyorum."
"Öyleyse, Protagoras, sözlerimizden hangisinden vazgeçelim? Bir şeyin yalnız tek bir zıddı olduğu sözünden mi, yoksa bilgeliğin itidalden başka bir şey olduğunu, ikisinin de aretē'nin bir parçası olduğunu, ayrı olmanın yanında hem kendilerinin hem güçlerinin, yüzün parçaları gibi, birbirine benzemediğini söyleyen sözden mi? Hangisinden vazgeçelim? Çünkü bu iki söz bir arada pek ahenkli durmuyor; birbirleriyle uyuşmuyor, birbirlerine uymuyor. Nasıl uyuşsunlar ki? Bir şeyin yalnız tek bir zıddı olması zorunluysa, daha fazlasının olmaması gerekiyorsa, tek bir şey olan akılsızlığın hem bilgelik hem de itidal zıddı olarak görünüyor.
εἶναι;—φημί.—πότερον οὖν, ὦ Πρωταγόρα, λύσωμεν τῶν λόγων; τὸ ἓν ἑνὶ μόνον ἐναντίον εἶναι, ἢ ἐκεῖνον ἐν ᾧ ἐλέγετο ἕτερον εἶναι σωφροσύνης σοφία, μόριον δὲ ἑκάτερον ἀρετῆς, καὶ πρὸς τῷ ἕτερον εἶναι καὶ ἀνόμοια καὶ αὐτὰ καὶ αἱ δυνάμεις αὐτῶν, ὥσπερ τὰ τοῦ προσώπου μόρια; πότερον οὖν δὴ λύσωμεν; οὗτοι γὰρ οἱ λόγοι ἀμφότεροι οὐ πάνυ μουσικῶς λέγονται· οὐ γὰρ συνᾴδουσιν οὐδὲ συναρμόττουσιν ἀλλήλοις. πῶς γὰρ ἂν συνᾴδοιεν, εἴπερ γε ἀνάγκη ἑνὶ
333bÖyle değil mi, Protagoras," dedim, "yoksa başka türlü mü?"
Pek istemeyerek de olsa kabul etti.
"Öyleyse itidal ile bilgelik tek bir şey olmaz mı? Daha önce de adalet ile dindarlığın hemen hemen aynı şey olduğu ortaya çıkmıştı.
Haydi, Protagoras," dedim, "yorulmayalım, kalanları da inceleyelim. Sence haksızlık eden bir insan, haksızlık ettiği için itidalli davranıyor olabilir mi?"
μὲν ἓν μόνον ἐναντίον εἶναι, πλείοσιν δὲ μή, τῇ δὲ ἀφροσύνῃ ἑνὶ ὄντι σοφία ἐναντία καὶ σωφροσύνη αὖ φαίνεται· ἦ γάρ, ὦ Πρωταγόρα, ἔφην ἐγώ, ἢ ἄλλως πως;—ὡμολόγησεν καὶ μάλʼ ἀκόντως.—οὐκοῦν ἓν ἂν εἴη ἡ σωφροσύνη καὶ ἡ σοφία; τὸ δὲ πρότερον αὖ ἐφάνη ἡμῖν ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ ὁσιότης σχεδόν τι ταὐτὸν ὄν.
ἴθι δή, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ Πρωταγόρα, μὴ ἀποκάμωμεν ἀλλὰ καὶ τὰ λοιπὰ διασκεψώμεθα. ἆρά τίς σοι δοκεῖ ἀδικῶν
333c"Bunu kabul etmekten utanırdım, Sokrates," dedi, "gerçi insanların çoğu öyle diyor."
"Peki sözümü onlara mı yönelteyim," dedim, "yoksa sana mı?"
"İstersen," dedi, "önce çoğunluğun bu görüşünü tartış."
"Bana fark etmez, yeter ki cevap veren sen ol; ister öyle düşün ister düşünme. Çünkü ben asıl sözü sınıyorum; gerçi belki soru soran ben de cevap veren de bu arada sınanmış oluruz."
ἄνθρωπος σωφρονεῖν, ὅτι ἀδικεῖ;—αἰσχυνοίμην ἂν ἔγωγʼ, ἔφη, ὦ Σώκρατες, τοῦτο ὁμολογεῖν, ἐπεὶ πολλοί γέ φασιν τῶν ἀνθρώπων.—πότερον οὖν πρὸς ἐκείνους τὸν λόγον ποιήσομαι, ἔφην, ἢ πρὸς σέ;—εἰ βούλει, ἔφη, πρὸς τοῦτον πρῶτον τὸν λόγον διαλέχθητι τὸν τῶν πολλῶν.—ἀλλʼ οὐδέν μοι διαφέρει, ἐὰν μόνον σύ γε ἀποκρίνῃ, εἴτʼ οὖν δοκεῖ σοι ταῦτα εἴτε μή· τὸν γὰρ λόγον ἔγωγε μάλιστα ἐξετάζω, συμβαίνει μέντοι ἴσως καὶ ἐμὲ τὸν ἐρωτῶντα καὶ τὸν ἀποκρινόμενον ἐξετάζεσθαι.
333dProtagoras önce bize nazlandı — sözün altından kalkılması zor bir söz olduğundan yakındı —, ama sonunda cevap vermeye razı oldu.
"Haydi," dedim, "bana baştan cevap ver. Sence bazı insanlar haksızlık ederken itidalli davranıyor mu?"
"Öyle olsun," dedi.
"İtidalli olmak derken aklı başında olmayı mı kastediyorsun?"
"Evet," dedi.
"Aklı başında olmak da haksızlık ederken iyi düşünüp taşınmak mıdır?"
"Öyle olsun," dedi.
"Haksızlık ederek iyi sonuç alıyorlarsa mı," dedim, "yoksa kötü sonuç alıyorlarsa mı?"
"İyi sonuç alıyorlarsa."
"Peki iyi diye birtakım şeyler olduğunu söylüyor musun?"
"Söylüyorum."
"Peki," dedim, "iyi olanlar insanlara yararlı olanlar mıdır?"
τὸ μὲν οὖν πρῶτον ἐκαλλωπίζετο ἡμῖν ὁ Πρωταγόρας—τὸν γὰρ λόγον ᾐτιᾶτο δυσχερῆ εἶναι—ἔπειτα μέντοι συνεχώρησεν ἀποκρίνεσθαι.—ἴθι δή, ἔφην ἐγώ, ἐξ ἀρχῆς μοι ἀπόκριναι. δοκοῦσί τινές σοι σωφρονεῖν ἀδικοῦντες;—ἔστω, ἔφη.—τὸ δὲ σωφρονεῖν λέγεις εὖ φρονεῖν;—ἔφη.—τὸ δʼ εὖ φρονεῖν εὖ βουλεύεσθαι, ὅτι ἀδικοῦσιν;—ἔστω, ἔφη.—πότερον, ἦν δʼ ἐγώ, εἰ εὖ πράττουσιν ἀδικοῦντες ἢ εἰ κακῶς;—εἰ εὖ.—λέγεις οὖν ἀγαθὰ ἄττα εἶναι;—λέγω.—ἆρʼ οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, ταῦτʼ ἐστὶν ἀγαθὰ ἅ ἐστιν ὠφέλιμα τοῖς ἀνθρώποις;
333e"Zeus hakkı için," dedi, "insanlara yararlı olmasalar bile ben onlara iyi derim."
Bana öyle geldi ki Protagoras artık kızışmış, telaşa kapılmış ve cevap vermeye karşı savaş düzenine girmişti. Onu bu halde görünce sakınarak, yavaşça sordum:
"Protagoras," dedim, "hiçbir insana yararlı olmayan şeyleri mi söylüyorsun, yoksa hiçbir şekilde yararlı olmayanları mı? Böyle şeylere de mi iyi diyorsun?"
—καὶ ναὶ μὰ Δίʼ, ἔφη, κἂν μὴ τοῖς ἀνθρώποις ὠφέλιμα ᾖ, ἔγωγε καλῶ ἀγαθά.—καί μοι ἐδόκει ὁ Πρωταγόρας ἤδη τετραχύνθαι τε καὶ ἀγωνιᾶν καὶ παρατετάχθαι πρὸς τὸ ἀποκρίνεσθαι· ἐπειδὴ οὖν ἑώρων αὐτὸν οὕτως ἔχοντα, εὐλαβούμενος ἠρέμα ἠρόμην.
ΣΩ. πότερον, ἦν δʼ ἐγώ, λέγεις, ὦ
334a"Hiç de değil," dedi; "ama insanlara yararsız olan birçok şey biliyorum, yiyecekler, içecekler, ilaçlar ve daha binlerce şey; bazıları ise yararlıdır. Bazıları insanlara ne yararlıdır ne yararsız, ama atlara yararlıdır; bazıları yalnız sığırlara, bazıları köpeklere; bazıları da bunların hiçbirine değil, ağaçlara yararlıdır. Bazıları ağacın köklerine iyi, filizlerine kötüdür; gübre gibi: Bütün bitkilerin köklerine konursa iyidir, ama onu dallara ve taze sürgünlere koymaya kalkarsan hepsini mahveder.
Πρωταγόρα, ἃ μηδενὶ ἀνθρώπων ὠφέλιμά ἐστιν, ἢ ἃ μηδὲ τὸ παράπαν ὠφέλιμα; καὶ τὰ τοιαῦτα σὺ ἀγαθὰ καλεῖς;—οὐδαμῶς, ἔφη· ἀλλʼ ἔγωγε πολλὰ οἶδʼ ἃ ἀνθρώποις μὲν ἀνωφελῆ ἐστι, καὶ σιτία καὶ ποτὰ καὶ φάρμακα καὶ ἄλλα μυρία, τὰ δέ γε ὠφέλιμα· τὰ δὲ ἀνθρώποις μὲν οὐδέτερα, ἵπποις δέ· τὰ δὲ βουσὶν μόνον, τὰ δὲ κυσίν· τὰ δέ γε τούτων μὲν οὐδενί, δένδροις δέ· τὰ δὲ τοῦ δένδρου ταῖς μὲν ῥίζαις ἀγαθά, ταῖς δὲ βλάσταις πονηρά, οἷον καὶ ἡ κόπρος πάντων
334bZeytinyağı da bütün bitkiler için son derece kötüdür ve insanınki dışında bütün hayvanların kıllarına en büyük düşmandır; oysa insanın saçına da bedeninin geri kalanına da yarar. İyi o kadar renkli, o kadar çeşitli bir şeydir ki burada bile aynı şey insan bedeninin dışı için iyi, içi için ise en kötüdür.
τῶν φυτῶν ταῖς μὲν ῥίζαις ἀγαθὸν παραβαλλομένη, εἰ δʼ ἐθέλοις ἐπὶ τοὺς πτόρθους καὶ τοὺς νέους κλῶνας ἐπιβάλλειν, πάντα ἀπόλλυσιν· ἐπεὶ καὶ τὸ ἔλαιον τοῖς μὲν φυτοῖς ἅπασίν ἐστιν πάγκακον καὶ ταῖς θριξὶν πολεμιώτατον ταῖς τῶν ἄλλων ζῴων πλὴν ταῖς τοῦ ἀνθρώπου, ταῖς δὲ τοῦ ἀνθρώπου ἀρωγὸν καὶ τῷ ἄλλῳ σώματι. οὕτω δὲ ποικίλον τί ἐστιν τὸ ἀγαθὸν καὶ παντοδαπόν, ὥστε καὶ ἐνταῦθα τοῖς μὲν ἔξωθεν τοῦ
334cBu yüzden bütün hekimler hastalara, yiyecekleri şeylerde zeytinyağını pek az miktar dışında kullanmayı yasaklar; yalnız ekmekte ve katıkta, burundan gelen hislerin uyandırdığı tiksintiyi bastıracak kadarına izin verirler."
O bunları söyleyince orada bulunanlar ne güzel konuştu diye alkış tuttular. Ben de dedim ki: "Protagoras, ben unutkan bir adamım; biri bana uzun uzun konuşursa sözün neyle ilgili olduğunu unuturum.
σώματος ἀγαθόν ἐστιν τῷ ἀνθρώπῳ, τοῖς δʼ ἐντὸς ταὐτὸν τοῦτο κάκιστον· καὶ διὰ τοῦτο οἱ ἰατροὶ πάντες ἀπαγορεύουσιν τοῖς ἀσθενοῦσιν μὴ χρῆσθαι ἐλαίῳ ἀλλʼ ἢ ὅτι σμικροτάτῳ ἐν τούτοις οἷς μέλλει ἔδεσθαι, ὅσον μόνον τὴν δυσχέρειαν κατασβέσαι τὴν ἐπὶ ταῖς αἰσθήσεσι ταῖς διὰ τῶν ῥινῶν γιγνομένην ἐν τοῖς σιτίοις τε καὶ ὄψοις.
εἰπόντος οὖν ταῦτα αὐτοῦ οἱ παρόντες ἀνεθορύβησαν ὡς εὖ λέγοι, καὶ ἐγὼ εἶπον· ὦ Πρωταγόρα, ἐγὼ τυγχάνω ἐπιλήσμων τις ὢν ἄνθρωπος, καὶ ἐάν τίς μοι μακρὰ λέγῃ,
334dNasıl ki ağır işiten biri olsaydım, benimle konuşacaksan başkalarına olduğundan daha yüksek sesle konuşman gerektiğini düşünürdün, şimdi de bir unutkana denk geldiğine göre, seni izleyebilmem için cevaplarını kırp, daha kısa tut."
"Nasıl kısa cevap vermemi istiyorsun?" dedi. "Sana gerektiğinden daha kısa mı cevap vereyim?"
"Asla," dedim.
"Gerektiği kadar mı?" dedi.
ἐπιλανθάνομαι περὶ οὗ ἂν ᾖ ὁ λόγος. ὥσπερ οὖν εἰ ἐτύγχανον ὑπόκωφος ὤν, ᾤου ἂν χρῆναι, εἴπερ ἔμελλές μοι διαλέξεσθαι, μεῖζον φθέγγεσθαι ἢ πρὸς τοὺς ἄλλους, οὕτω καὶ νῦν, ἐπειδὴ ἐπιλήσμονι ἐνέτυχες, σύντεμνέ μοι τὰς ἀποκρίσεις καὶ βραχυτέρας ποίει, εἰ μέλλω σοι ἕπεσθαι.
πῶς οὖν κελεύεις με βραχέα ἀποκρίνεσθαι; ἢ βραχύτερά σοι, ἔφη, ἀποκρίνωμαι ἢ δεῖ;
μηδαμῶς, ἦν δʼ ἐγώ.
ἀλλʼ ὅσα δεῖ; ἔφη.
334e"Evet," dedim.
"Peki ne kadar gerektiğini ben düşünüyorsam o kadar mı cevap vereyim, yoksa sen düşünüyorsan o kadar mı?"
"Duyduğuma göre," dedim, "sen aynı konularda hem kendin konuşabilir hem de başkasına öğretebilirsin: İstersen uzun konuşursun, öyle ki sözün hiç tükenmez; istersen de kısa konuşursun, öyle ki kimse senden kısa konuşamaz.
ναί, ἦν δʼ ἐγώ.
πότερα οὖν ὅσα ἐμοὶ δοκεῖ δεῖν ἀποκρίνεσθαι, τοσαῦτά σοι ἀποκρίνωμαι, ἢ ὅσα σοί;
ΣΩ.
ἀκήκοα γοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, ὅτι σὺ οἷός τʼ εἶ καὶ αὐτὸς καὶ ἄλλον διδάξαι περὶ τῶν αὐτῶν καὶ μακρὰ λέγειν, ἐὰν βούλῃ, οὕτως ὥστε τὸν λόγον μηδέποτε ἐπιλιπεῖν, καὶ αὖ βραχέα
335aBenimle tartışacaksan bana karşı ikinci yolu, kısa konuşmayı kullan."
"Sokrates," dedi, "ben şimdiye kadar birçok insanla söz yarışına girdim. Eğer senin istediğini yapsaydım, karşımdaki bana nasıl tartışmamı söylediyse öyle tartışsaydım, kimseden üstün görünmezdim, Yunanlar arasında Protagoras'ın adı da duyulmazdı."
Önceki cevaplarından kendisinin de hoşnut kalmadığını, cevap veren taraf olarak tartışmaya gönüllü olarak razı olmayacağını anlamıştım; bu sohbette kalmanın artık bana düşmediğini düşünerek dedim ki: "Bak, Protagoras, ben de aramızdaki sohbetin senin istemediğin bir biçimde olması için ısrar etmiyorum; ama ne zaman benim izleyebileceğim gibi tartışmak istersen o zaman seninle tartışırım.
οὕτως ὥστε μηδένα σοῦ ἐν βραχυτέροις εἰπεῖν· εἰ οὖν μέλλεις ἐμοὶ διαλέξεσθαι, τῷ ἑτέρῳ χρῶ τρόπῳ πρός με, τῇ βραχυλογίᾳ.
ὦ Σώκρατες, ἔφη, ἐγὼ πολλοῖς ἤδη εἰς ἀγῶνα λόγων ἀφικόμην ἀνθρώποις, καὶ εἰ τοῦτο ἐποίουν ὃ σὺ κελεύεις, ὡς ὁ ἀντιλέγων ἐκέλευέν με διαλέγεσθαι, οὕτω διελεγόμην, οὐδενὸς ἂν βελτίων ἐφαινόμην οὐδʼ ἂν ἐγένετο Πρωταγόρου ὄνομα ἐν τοῖς Ἕλλησιν.
καὶ ἐγώ—ἔγνων γὰρ ὅτι οὐκ ἤρεσεν αὐτὸς αὑτῷ ταῖς
335bSen, hakkında söylendiği gibi ve kendin de söylediğin gibi, hem uzun hem kısa konuşarak sohbet edebilirsin — çünkü bilgesin —; ben ise bu uzun konuşmaları beceremem, gerçi becerebilmeyi isterdim.
ἀποκρίσεσιν ταῖς ἔμπροσθεν, καὶ ὅτι οὐκ ἐθελήσοι ἑκὼν εἶναι ἀποκρινόμενος διαλέγεσθαι—ἡγησάμενος οὐκέτι ἐμὸν ἔργον εἶναι παρεῖναι ἐν ταῖς συνουσίαις, ἀλλά τοι, ἔφην, ὦ Πρωταγόρα, οὐδʼ ἐγὼ λιπαρῶς ἔχω παρὰ τὰ σοὶ δοκοῦντα τὴν συνουσίαν ἡμῖν γίγνεσθαι, ἀλλʼ ἐπειδὰν σὺ βούλῃ διαλέγεσθαι ὡς ἐγὼ δύναμαι ἕπεσθαι, τότε σοι διαλέξομαι. σὺ μὲν γάρ, ὡς λέγεται περὶ σοῦ, φῂς δὲ καὶ αὐτός, καὶ ἐν μακρολογίᾳ καὶ ἐν βραχυλογίᾳ οἷός τʼ εἶ συνουσίας ποιεῖσθαι
335cAma sohbet olabilsin diye, ikisini de becerebilen sen bize uymalıydın. Şimdi madem sen istemiyorsun, benim de bir işim var ve sen uzun söylevler çekerken yanında kalamam — bir yere gitmem gerek —, gidiyorum; yoksa belki bunları da senden zevkle dinlerdim."
Bunu söylerken bir yandan da gitmek için kalkıyordum. Ben kalkarken Kallias sağ eliyle elimi tuttu, sol eliyle de şu abama yapıştı.
—σοφὸς γὰρ εἶ—ἐγὼ δὲ τὰ μακρὰ ταῦτα ἀδύνατος, ἐπεὶ ἐβουλόμην ἂν οἷός τʼ εἶναι. ἀλλὰ σὲ ἐχρῆν ἡμῖν συγχωρεῖν τὸν ἀμφότερα δυνάμενον, ἵνα ἡ συνουσία ἐγίγνετο· νῦν δὲ ἐπειδὴ οὐκ ἐθέλεις καὶ ἐμοί τις ἀσχολία ἐστὶν καὶ οὐκ ἂν οἷός τʼ εἴην σοι παραμεῖναι ἀποτείνοντι μακροὺς λόγους—ἐλθεῖν γάρ ποί με δεῖ—εἶμι· ἐπεὶ καὶ ταῦτʼ ἂν ἴσως οὐκ ἀηδῶς σου ἤκουον.
καὶ ἅμα ταῦτʼ εἰπὼν ἀνιστάμην ὡς ἀπιών· καί μου ἀνισταμένου ἐπιλαμβάνεται ὁ Καλλίας τῆς χειρὸς τῇ δεξιᾷ,
335d"Seni bırakmayacağız, Sokrates," dedi; "sen çıkıp gidersen konuşmalarımız aynı olmaz. Yanımızda kalmanı rica ediyorum; senin ve Protagoras'ın tartışmasından daha zevkle dinleyeceğim hiçbir şey yok. Hadi, hepimizin hatırı için kal."
Ben de — çıkmak üzere ayağa kalkmıştım bile — dedim ki: "Hipponikos'un oğlu, bilgeliğe olan sevgine her zaman hayranlık duymuşumdur; şimdi de seni övüyor ve seviyorum, öyle ki elimden gelen bir şey isteseydin hatırını kırmak istemezdim.
τῇ δʼ ἀριστερᾷ ἀντελάβετο τοῦ τρίβωνος τουτουΐ, καὶ εἶπεν· οὐκ ἀφήσομέν σε, ὦ Σώκρατες· ἐὰν γὰρ σὺ ἐξέλθῃς, οὐχ ὁμοίως ἡμῖν ἔσονται οἱ διάλογοι. δέομαι οὖν σου παραμεῖναι ἡμῖν· ὡς ἐγὼ οὐδʼ ἂν ἑνὸς ἥδιον ἀκούσαιμι ἢ σοῦ τε καὶ Πρωταγόρου διαλεγομένων. ἀλλὰ χάρισαι ἡμῖν πᾶσιν.
καὶ ἐγὼ εἶπον—ἤδη δὲ ἀνειστήκη ὡς ἐξιών—ὦ παῖ Ἱππονίκου, ἀεὶ μὲν ἔγωγέ σου τὴν φιλοσοφίαν ἄγαμαι, ἀτὰρ
335eAma şimdi benden istediğin, en parlak çağındaki Himeralı koşucu Krison'un peşinden gitmemi ya da uzun mesafe koşucularından ya da bütün gün koşan ulaklardan birine ayak uydurup yetişmemi istemen gibi bir şey. Sana derim ki onların peşinden koşabilmeyi kendimden ben senden çok daha fazla isterim, ama yapamam; beni ve Krison'u aynı yerde koşarken görmek istiyorsan ondan hızını düşürmesini iste.
καὶ νῦν ἐπαινῶ καὶ φιλῶ, ὥστε βουλοίμην ἂν χαρίζεσθαί σοι, εἴ μου δυνατὰ δέοιο·
ΣΩ. νῦν δʼ ἐστὶν ὥσπερ ἂν εἰ δέοιό μου Κρίσωνι τῷ Ἱμεραίῳ δρομεῖ ἀκμάζοντι ἕπεσθαι, ἢ τῶν δολιχοδρόμων τῳ ἢ τῶν ἡμεροδρόμων διαθεῖν τε καὶ ἕπεσθαι,
336aÇünkü ben hızlı koşamam, o ise yavaş koşabilir. Benimle Protagoras'ı dinlemek istiyorsan, ondan en başta bana nasıl kısa ve sorulanın tam kendisine cevap verdiyse şimdi de öyle cevap vermesini rica et.
εἴποιμι ἄν σοι ὅτι πολὺ σοῦ μᾶλλον ἐγὼ ἐμαυτοῦ δέομαι θέουσιν τούτοις ἀκολουθεῖν, ἀλλʼ οὐ γὰρ δύναμαι, ἀλλʼ εἴ τι δέῃ θεάσασθαι ἐν τῷ αὐτῷ ἐμέ τε καὶ Κρίσωνα θέοντας, τούτου δέου συγκαθεῖναι· ἐγὼ μὲν γὰρ οὐ δύναμαι ταχὺ θεῖν, οὗτος δὲ δύναται βραδέως. εἰ οὖν ἐπιθυμεῖς ἐμοῦ καὶ Πρωταγόρου ἀκούειν, τούτου δέου, ὥσπερ τὸ πρῶτόν μοι ἀπεκρίνατο διὰ βραχέων τε καὶ αὐτὰ τὰ ἐρωτώμενα, οὕτω καὶ νῦν ἀποκρίνεσθαι·
336bYoksa konuşmalarımız ne biçim olacak? Ben karşılıklı konuşarak birlikte olmakla halka söylev vermenin ayrı şeyler olduğunu sanıyordum."
"Ama bak, Sokrates," dedi, "Protagoras'ın, kendisine istediği gibi tartışma hakkı, sana da senin istediğin gibi tartışma hakkı tanınmasını istemesi bana adil görünüyor."
Bunun üzerine Alkibiades söze girdi: "Doğru söylemiyorsun, Kallias," dedi. "Şu Sokrates uzun konuşmada eli olmadığını kabul ediyor ve bu konuda Protagoras'a üstünlüğü bırakıyor; ama karşılıklı konuşabilme, logos verip almayı bilme konusunda herhangi bir insana üstünlüğü bırakırsa şaşarım.
εἰ δὲ μή, τίς ὁ τρόπος ἔσται τῶν διαλόγων; χωρὶς γὰρ ἔγωγʼ ᾤμην εἶναι τὸ συνεῖναί τε ἀλλήλοις διαλεγομένους καὶ τὸ δημηγορεῖν.
ἀλλʼ—ὁρᾷς; —ἔφη, ὦ Σώκρατες, δίκαια δοκεῖ λέγειν Πρωταγόρας ἀξιῶν αὑτῷ τε ἐξεῖναι διαλέγεσθαι ὅπως βούλεται, καὶ σὺ ὅπως ἂν αὖ σὺ βούλῃ.
ὑπολαβὼν οὖν ὁ Ἀλκιβιάδης, οὐ καλῶς λέγεις, ἔφη, ὦ Καλλία· Σωκράτης μὲν γὰρ ὅδε ὁμολογεῖ μὴ μετεῖναί οἱ μακρολογίας καὶ παραχωρεῖ Πρωταγόρᾳ, τοῦ δὲ διαλέγεσθαι
336cEğer Protagoras da tartışmada Sokrates'ten aşağı olduğunu kabul ediyorsa, bu Sokrates'e yeter. Ama iddialıysa soru sorarak ve cevap vererek tartışsın; her soruya uzun bir söylev çekip sözü savuşturmasın, logos vermek istemeyip dinleyenlerin çoğu sorunun ne olduğunu unutuncaya kadar uzatıp durmasın.
οἷός τʼ εἶναι καὶ ἐπίστασθαι λόγον τε δοῦναι καὶ δέξασθαι θαυμάζοιμʼ ἂν εἴ τῳ ἀνθρώπων παραχωρεῖ. εἰ μὲν οὖν καὶ Πρωταγόρας ὁμολογεῖ φαυλότερος εἶναι Σωκράτους διαλεχθῆναι, ἐξαρκεῖ Σωκράτει· εἰ δὲ ἀντιποιεῖται, διαλεγέσθω ἐρωτῶν τε καὶ ἀποκρινόμενος, μὴ ἐφʼ ἑκάστῃ ἐρωτήσει μακρὸν λόγον ἀποτείνων, ἐκκρούων τοὺς λόγους καὶ οὐκ ἐθέλων
336dSokrates'in unutmayacağına ben kefilim; şaka yapıp unutkan olduğunu söylemesine bakmayın. Bana kalırsa Sokrates daha makul konuşuyor; ama herkes kendi görüşünü açıkça söylemeli."
Alkibiades'ten sonra, sanırım, Kritias söz aldı: "Prodikos ve Hippias, bana kalırsa Kallias epeyce Protagoras'tan yana, Alkibiades ise neye yönelirse yönelsin hep kavgacıdır.
διδόναι λόγον, ἀλλʼ ἀπομηκύνων ἕως ἂν ἐπιλάθωνται περὶ ὅτου τὸ ἐρώτημα ἦν οἱ πολλοὶ τῶν ἀκουόντων· ἐπεὶ Σωκράτη γε ἐγὼ ἐγγυῶμαι μὴ ἐπιλήσεσθαι, οὐχ ὅτι παίζει καί φησιν ἐπιλήσμων εἶναι. ἐμοὶ μὲν οὖν δοκεῖ ἐπιεικέστερα Σωκράτης λέγειν· χρὴ γὰρ ἕκαστον τὴν ἑαυτοῦ γνώμην ἀποφαίνεσθαι.
μετὰ δὲ τὸν Ἀλκιβιάδην, ὡς ἐγᾦμαι, Κριτίας ἦν ὁ εἰπών· ὦ Πρόδικε καὶ Ἱππία, Καλλίας μὲν δοκεῖ μοι μάλα πρὸς
336eBize ise ne Sokrates'in ne de Protagoras'ın kavgasına ortak olmak düşer; ikisinden birlikte, toplantıyı yarıda bozmamalarını rica etmeliyiz."
Πρωταγόρου εἶναι, Ἀλκιβιάδης δὲ ἀεὶ φιλόνικός ἐστι πρὸς ὃ ἂν ὁρμήσῃ· ἡμᾶς δὲ οὐδὲν δεῖ συμφιλονικεῖν οὔτε Σωκράτει οὔτε Πρωταγόρᾳ, ἀλλὰ κοινῇ ἀμφοτέρων δεῖσθαι μὴ μεταξὺ διαλῦσαι τὴν συνουσίαν.
337aKritias bunları söyleyince Prodikos, "Bence doğru söylüyorsun, Kritias," dedi. "Böyle tartışmalarda bulunanlar iki konuşanın da ortak dinleyicisi olmalı, ama eşit dinleyicisi olmamalı — çünkü bu aynı şey değildir. İkisini de ortaklaşa dinlemek gerekir, ama ikisine eşit pay vermek gerekmez: Daha bilgeye daha fazla, daha cahile daha az. Ben de, Protagoras ve Sokrates, sizden birbirinize uymanızı, sözler üzerine tartışmanızı ama çekişmemenizi istiyorum — dostlar dostlarıyla iyi niyetle de tartışır, çekişmeyi ise birbirine hasım ve düşman olanlar yapar —; böylece toplantımız en güzel biçimde geçer.
ΣΩ.
εἰπόντος δὲ αὐτοῦ ταῦτα, ὁ Πρόδικος, καλῶς μοι, ἔφη, δοκεῖς λέγειν, ὦ Κριτία· χρὴ γὰρ τοὺς ἐν τοιοῖσδε λόγοις παραγιγνομένους κοινοὺς μὲν εἶναι ἀμφοῖν τοῖν διαλεγομένοιν ἀκροατάς, ἴσους δὲ μή—ἔστιν γὰρ οὐ ταὐτόν· κοινῇ μὲν γὰρ ἀκοῦσαι δεῖ ἀμφοτέρων, μὴ ἴσον δὲ νεῖμαι ἑκατέρῳ, ἀλλὰ τῷ μὲν σοφωτέρῳ πλέον, τῷ δὲ ἀμαθεστέρῳ ἔλαττον. ἐγὼ μὲν καὶ αὐτός, ὦ Πρωταγόρα τε καὶ Σώκρατες, ἀξιῶ ὑμᾶς συγχωρεῖν καὶ ἀλλήλοις περὶ τῶν λόγων ἀμφισβητεῖν μέν,
337bÇünkü siz konuşanlar böylece biz dinleyenlerin gözünde en çok itibar kazanırsınız, övülmekle kalmazsınız — itibar, dinleyenlerin psykhē'lerinde aldatmasızca kazanılır; övgü ise çoğu zaman yalnızca sözde kalır, kanaatlerine aykırı olarak yalan söyleyenlerden gelir —; biz dinleyenler de böylece en çok sevinç duyarız, haz duymakla kalmayız — sevinç bir şey öğrenip zihnin kendisiyle phronēsis'ten pay alırken duyulur, haz ise bir şey yerken ya da bedenin kendisiyle başka hoş bir şey yaşarken."
ἐρίζειν δὲ μή—ἀμφισβητοῦσι μὲν γὰρ καὶ διʼ εὔνοιαν οἱ φίλοι τοῖς φίλοις, ἐρίζουσιν δὲ οἱ διάφοροί τε καὶ ἐχθροὶ ἀλλήλοις—καὶ οὕτως ἂν καλλίστη ἡμῖν ἡ συνουσία γίγνοιτο· ὑμεῖς τε γὰρ οἱ λέγοντες μάλιστʼ ἂν οὕτως ἐν ἡμῖν τοῖς ἀκούουσιν εὐδοκιμοῖτε καὶ οὐκ ἐπαινοῖσθε—εὐδοκιμεῖν μὲν γὰρ ἔστιν παρὰ ταῖς ψυχαῖς τῶν ἀκουόντων ἄνευ ἀπάτης, ἐπαινεῖσθαι δὲ ἐν λόγῳ πολλάκις παρὰ δόξαν ψευδομένων—
337cProdikos bunları söyleyince orada bulunanların pek çoğu onu onayladı. Prodikos'tan sonra bilge Hippias konuştu: "Burada bulunan beyler," dedi, "ben hepinizi akraba, yakın ve vatandaş sayıyorum — kanunca değil, tabiatça; çünkü benzer benzerin tabiatça akrabasıdır, kanun ise insanların tiranı olarak tabiata aykırı birçok şeyi zorla yaptırır.
ἡμεῖς τʼ αὖ οἱ ἀκούοντες μάλιστʼ ἂν οὕτως εὐφραινοίμεθα, οὐχ ἡδοίμεσθα—εὐφραίνεσθαι μὲν γὰρ ἔστιν μανθάνοντά τι καὶ φρονήσεως μεταλαμβάνοντα αὐτῇ τῇ διανοίᾳ, ἥδεσθαι δὲ ἐσθίοντά τι ἢ ἄλλο ἡδὺ πάσχοντα αὐτῷ τῷ σώματι.
ταῦτα οὖν εἰπόντος τοῦ Προδίκου πολλοὶ πάνυ τῶν παρόντων ἀπεδέξαντο· μετὰ δὲ τὸν πρόδικον Ἱππίας ὁ σοφὸς εἶπεν, ὦ ἄνδρες, ἔφη, οἱ παρόντες, ἡγοῦμαι ἐγὼ ὑμᾶς συγγενεῖς τε καὶ οἰκείους καὶ πολίτας ἅπαντας εἶναι—
337dÖyleyse biz, şeylerin tabiatını bilen, Yunanların en bilgeleri olan ve tam da bu yüzden şimdi Yunanistan'ın bilgelik prytaneion'unda, bu şehrin de en büyük ve en varlıklı evinde toplanmış olan bizler, bu itibara yakışır hiçbir şey ortaya koymayıp insanların en bayağıları gibi birbirimizle çekişirsek ayıp olur.
φύσει, οὐ νόμῳ· τὸ γὰρ ὅμοιον τῷ ὁμοίῳ φύσει συγγενές ἐστιν, ὁ δὲ νόμος, τύραννος ὢν τῶν ἀνθρώπων, πολλὰ παρὰ τὴν φύσιν βιάζεται—ἡμᾶς οὖν αἰσχρὸν τὴν μὲν φύσιν τῶν πραγμάτων εἰδέναι, σοφωτάτους δὲ ὄντας τῶν Ἑλλήνων, καὶ κατʼ αὐτὸ τοῦτο νῦν συνεληλυθότας τῆς τε Ἑλλάδος εἰς αὐτὸ τὸ πρυτανεῖον τῆς σοφίας καὶ αὐτῆς τῆς πόλεως εἰς τὸν μέγιστον καὶ ὀλβιώτατον οἶκον τόνδε, μηδὲν τούτου τοῦ
337eBen de, Protagoras ve Sokrates, sizden rica ediyor ve size öğüt veriyorum: Biz hakemler sizi uzlaştırırken ortada buluşun. Sen, Sokrates, Protagoras'ın hoşuna gitmiyorsa bu titiz, aşırı kısa konuşma tarzında diretme; sözlerin dizginlerini bırak, gevşet ki sözler bize daha görkemli ve daha zarif görünsün. Protagoras da bütün halatları gerip yelkenleri rüzgâra salarak, karayı gözden kaybedip sözlerin engin denizine kaçmasın; ikiniz de orta bir yol tutun.
ἀξιώματος ἄξιον ἀποφήνασθαι, ἀλλʼ ὥσπερ τοὺς φαυλοτάτους τῶν ἀνθρώπων διαφέρεσθαι ἀλλήλοις.
ΣΩ. ἐγὼ μὲν οὖν καὶ δέομαι καὶ συμβουλεύω, ὦ Πρωταγόρα τε καὶ Σώκρατες, συμβῆναι ὑμᾶς ὥσπερ ὑπὸ διαιτητῶν ἡμῶν συμβιβαζόντων
338aBöyle yapın ve beni dinleyip her birinizin sözlerinin ölçülü uzunluğunu gözetecek bir değnekçi, bir başkan, bir prytanis seçin."
εἰς τὸ μέσον, καὶ μήτε σὲ τὸ ἀκριβὲς τοῦτο εἶδος τῶν διαλόγων ζητεῖν τὸ κατὰ βραχὺ λίαν, εἰ μὴ ἡδὺ Πρωταγόρᾳ, ἀλλʼ ἐφεῖναι καὶ χαλάσαι τὰς ἡνίας τοῖς λόγοις, ἵνα μεγαλοπρεπέστεροι καὶ εὐσχημονέστεροι ἡμῖν φαίνωνται, μήτʼ αὖ Πρωταγόραν πάντα κάλων ἐκτείναντα, οὐρίᾳ ἐφέντα, φεύγειν εἰς τὸ πέλαγος τῶν λόγων ἀποκρύψαντα γῆν, ἀλλὰ μέσον τι ἀμφοτέρους τεμεῖν. ὣς οὖν ποιήσετε, καὶ πείθεσθέ μοι ῥαβδοῦχον καὶ ἐπιστάτην καὶ πρύτανιν ἑλέσθαι ὃς ὑμῖν
338bBu sözler orada bulunanların hoşuna gitti, hepsi alkışladı; Kallias beni bırakmayacağını söyledi, bir başkan seçmemizi rica ettiler. Ben de konuşmalara bir hakem seçmenin ayıp olacağını söyledim: "Seçilen bizden aşağıysa, aşağı olanın daha iyilerin başına geçmesi doğru olmaz; dengimizse bu da doğru olmaz, çünkü dengimiz bizim yaptığımızın aynısını yapar, öyle ki seçimi boşuna olur.
φυλάξει τὸ μέτριον μῆκος τῶν λόγων ἑκατέρου.
ταῦτα ἤρεσε τοῖς παροῦσι, καὶ πάντες ἐπῄνεσαν, καὶ ἐμέ τε ὁ Καλλίας οὐκ ἔφη ἀφήσειν καὶ ἑλέσθαι ἐδέοντο ἐπιστάτην. εἶπον οὖν ἐγὼ ὅτι αἰσχρὸν εἴη βραβευτὴν ἑλέσθαι τῶν λόγων. εἴτε γὰρ χείρων ἔσται ἡμῶν ὁ αἱρεθείς, οὐκ ὀρθῶς ἂν ἔχοι τὸν χείρω τῶν βελτιόνων ἐπιστατεῖν, εἴτε ὅμοιος, οὐδʼ οὕτως ὀρθῶς· ὁ γὰρ ὅμοιος ἡμῖν ὅμοια καὶ ποιήσει, ὥστε ἐκ
338cPeki, bizden daha iyisini seçeceksiniz diyelim. Bence gerçekte şu Protagoras'tan daha bilge birini seçmeniz imkânsız; hiç de daha iyi olmayan birini seçip daha iyi diye ilan ederseniz, bu da ona ayıp olur, sanki değersiz bir adammış da başına bir başkan seçilmiş gibi; bana gelince, benim için fark etmez. Ama istediğiniz toplantı ve konuşmalar olabilsin diye şöyle yapmaya hazırım: Protagoras cevap vermek istemiyorsa soruları o sorsun, ben cevap vereyim; bu arada da ona cevap verenin bence nasıl cevap vermesi gerektiğini göstermeye çalışayım.
περιττοῦ ᾑρήσεται. ἀλλὰ δὴ βελτίονα ἡμῶν αἱρήσεσθε. τῇ μὲν ἀληθείᾳ, ὡς ἐγᾦμαι, ἀδύνατον ὑμῖν ὥστε Πρωταγόρου τοῦδε σοφώτερόν τινα ἑλέσθαι· εἰ δὲ αἱρήσεσθε μὲν μηδὲν βελτίω, φήσετε δέ, αἰσχρὸν καὶ τοῦτο τῷδε γίγνεται, ὥσπερ φαύλῳ ἀνθρώπῳ ἐπιστάτην αἱρεῖσθαι, ἐπεὶ τό γʼ ἐμὸν οὐδέν μοι διαφέρει. ἀλλʼ οὑτωσὶ ἐθέλω ποιῆσαι, ἵνʼ ὃ προθυμεῖσθε συνουσία τε καὶ διάλογοι ἡμῖν γίγνωνται· εἰ μὴ βούλεται
338dOnun sormak istediği her şeye ben cevap verdikten sonra, o da sırası gelince aynı şekilde bana hesap versin. Eğer sorulanın tam kendisine cevap vermeye istekli görünmezse, ben de siz de, sizin benden rica ettiğiniz şeyi ondan ortaklaşa rica ederiz: toplantıyı bozmamasını.
Πρωταγόρας ἀποκρίνεσθαι, οὗτος μὲν ἐρωτάτω, ἐγὼ δὲ ἀποκρινοῦμαι, καὶ ἅμα πειράσομαι αὐτῷ δεῖξαι ὡς ἐγώ φημι χρῆναι τὸν ἀποκρινόμενον ἀποκρίνεσθαι· ἐπειδὰν δὲ ἐγὼ ἀποκρίνωμαι ὁπόσʼ ἂν οὗτος βούληται ἐρωτᾶν, πάλιν οὗτος ἐμοὶ λόγον ὑποσχέτω ὁμοίως. ἐὰν οὖν μὴ δοκῇ πρόθυμος εἶναι πρὸς αὐτὸ τὸ ἐρωτώμενον ἀποκρίνεσθαι, καὶ ἐγὼ καὶ ὑμεῖς κοινῇ δεησόμεθα αὐτοῦ ἅπερ ὑμεῖς ἐμοῦ, μὴ διαφθείρειν τὴν συνουσίαν·
338eBunun için tek bir başkana gerek yok; hepiniz birlikte başkanlık edersiniz."
Herkes böyle yapmak gerektiğini düşündü. Protagoras hiç istemiyordu, ama yine de soru sormayı, yeterince sorduktan sonra da sırası gelince kısa kısa cevap vererek hesap vermeyi kabul etmek zorunda kaldı.
Sorularına aşağı yukarı şöyle başladı: "Sokrates," dedi, "bence bir insan için terbiyenin en büyük kısmı şiir konusunda usta olmaktır.
καὶ οὐδὲν δεῖ τούτου ἕνεκα ἕνα ἐπιστάτην γενέσθαι, ἀλλὰ πάντες κοινῇ ἐπιστατήσετε. ἐδόκει πᾶσιν οὕτω ποιητέον εἶναι· καὶ ὁ Πρωταγόρας πάνυ μὲν οὐκ ἤθελεν, ὅμως δὲ ἠναγκάσθη ὁμολογῆσαι ἐρωτήσειν, καὶ ἐπειδὰν ἱκανῶς ἐρωτήσῃ, πάλιν δώσειν λόγον κατὰ σμικρὸν ἀποκρινόμενος.
ΣΩ.
ἤρξατο οὖν ἐρωτᾶν οὑτωσί πως· —ἡγοῦμαι, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἐγὼ ἀνδρὶ παιδείας μέγιστον μέρος εἶναι περὶ ἐπῶν
339aBu da şairlerin söylediklerinden hangilerinin doğru, hangilerinin yanlış yazıldığını anlayabilmek, onları birbirinden ayırt etmeyi ve sorulunca hesabını vermeyi bilmektir. Şimdi soracağım soru da seninle şu an üzerinde konuştuğumuz konuyla, aretē'yle ilgili olacak, yalnız şiire aktarılmış olarak; tek fark bu olacak. Simonides bir yerde Thessalyalı Kreon'un oğlu Skopas'a şöyle der: Gerçekten iyi bir adam hâline gelmek gerçi zordur; elleri, ayakları ve aklıyla dört köşe, *kusursuz yapılmış.*
δεινὸν εἶναι· ἔστιν δὲ τοῦτο τὰ ὑπὸ τῶν ποιητῶν λεγόμενα οἷόν τʼ εἶναι συνιέναι ἅ τε ὀρθῶς πεποίηται καὶ ἃ μή, καὶ ἐπίστασθαι διελεῖν τε καὶ ἐρωτώμενον λόγον δοῦναι. καὶ δὴ καὶ νῦν ἔσται τὸ ἐρώτημα περὶ τοῦ αὐτοῦ μὲν περὶ οὗπερ ἐγώ τε καὶ σὺ νῦν διαλεγόμεθα, περὶ ἀρετῆς, μετενηνεγμένον δʼ εἰς ποίησιν· τοσοῦτον μόνον διοίσει. λέγει γάρ που Σιμωνίδης πρὸς Σκόπαν τὸν Κρέοντος ὑὸν τοῦ Θετταλοῦ ὅτι—
339bBu şarkıyı biliyor musun, yoksa hepsini baştan sonra okuyayım mı?"
Ben de gerek olmadığını söyledim: "Biliyorum, hatta bu şarkıyla epey uğraşmışlığım da var."
"Güzel," dedi. "Peki sence güzel ve doğru mu yazılmış, değil mi?"
"Hem de çok güzel ve doğru," dedim.
"Şair kendi kendisiyle çelişiyorsa sence güzel yazılmış olur mu?"
"Güzel olmaz," dedim.
"Öyleyse daha iyi bak," dedi.
ἄνδρʼ ἀγαθὸν μὲν ἀλαθέως γενέσθαι χαλεπόν, χερσίν τε καὶ ποσὶ καὶ νόῳ τετράγωνον, ἄνευ ψόγου τετυγμένον. Simonides Fr. 37.1.1 τοῦτο ἐπίστασαι τὸ ᾆσμα, ἢ πᾶν σοι διεξέλθω;
καὶ ἐγὼ εἶπον ὅτι οὐδὲν δεῖ· ἐπίσταμαί τε γάρ, καὶ πάνυ μοι τυγχάνει μεμεληκὸς τοῦ ᾄσματος.
εὖ, ἔφη, λέγεις. πότερον οὖν καλῶς σοι δοκεῖ πεποιῆσθαι καὶ ὀρθῶς, ἢ οὔ;—πάνυ, ἔφην ἐγώ, ⟨καλῶς⟩ τε καὶ ὀρθῶς.—δοκεῖ δέ σοι καλῶς πεποιῆσθαι, εἰ ἐναντία λέγει αὐτὸς αὑτῷ ὁ ποιητής;—οὐ καλῶς, ἦν δʼ ἐγώ.—ὅρα δή, ἔφη,
339c"Ama dostum, yeterince inceledim."
"Peki," dedi, "şarkının ilerisinde bir yerde şöyle dediğini biliyor musun: Bana uygun gelmiyor Pittakos'un sözü, bilge bir adamdan çıkmış olsa da: İyi olmak zordur, dedi. Aynı adamın hem bunu hem de öncekini söylediğinin farkında mısın?"
"Biliyorum," dedim.
"Peki sence bunlar öncekilerle uyuşuyor mu?" dedi.
"Bana öyle görünüyor," dedim — ama bir yandan da bir şey söylemesinden korkuyordum —, "sana öyle görünmüyor mu?"
"Hem bunu hem öbürünü söyleyen biri kendisiyle nasıl tutarlı görünebilir ki? Önce kendisi gerçekten iyi bir adam hâline gelmenin zor olduğunu ileri sürüyor; şiirde biraz ilerleyince bunu unutuyor ve kendisiyle aynı şeyi, iyi olmanın zor olduğunu söyleyen Pittakos'u kınıyor, kendisiyle aynı şeyi söylediği halde onun sözünü kabul etmediğini söylüyor.
βέλτιον.—ἀλλʼ, ὠγαθέ, ἔσκεμμαι ἱκανῶς.—οἶσθα οὖν, ἔφη, ὅτι προιόντος τοῦ ᾄσματος λέγει που—οὐδέ μοι ἐμμελέως τὸ Πιττάκειον νέμεται, καίτοι σοφοῦ παρὰ φωτὸς εἰρημένον· χαλεπὸν φάτʼ ἐσθλὸν ἔμμεναι. Simonides Fr. 37.1.11 ἐννοεῖς ὅτι ὁ αὐτὸς οὗτος καὶ τάδε λέγει κἀκεῖνα τὰ ἔμπροσθεν;—οἶδα, ἦν δʼ ἐγώ.—δοκεῖ οὖν σοι, ἔφη, ταῦτα ἐκείνοις ὁμολογεῖσθαι;—φαίνεται ἔμοιγε (καὶ ἅμα μέντοι ἐφοβούμην μὴ τὶ λέγοι) ἀτάρ, ἔφην ἐγώ, σοὶ οὐ φαίνεται;—πῶς γὰρ ἂν
339dOysa kendisiyle aynı şeyi söyleyeni kınıyorsa belli ki kendini de kınıyor; öyle ki ya öncekinde ya sonrakinde doğru söylemiyor."
Bunu söyleyince dinleyenlerin çoğundan gürültülü bir alkış ve övgü aldı.
φαίνοιτο ὁμολογεῖν αὐτὸς ἑαυτῷ ὁ ταῦτα ἀμφότερα λέγων, ὅς γε τὸ μὲν πρῶτον αὐτὸς ὑπέθετο χαλεπὸν εἶναι ἄνδρα ἀγαθὸν γενέσθαι ἀλαθείᾳ, ὀλίγον δὲ τοῦ ποιήματος εἰς τὸ πρόσθεν προελθὼν ἐπελάθετο, καὶ Πιττακὸν τὸν ταὐτὰ λέγοντα ἑαυτῷ, ὅτι χαλεπὸν ἐσθλὸν ἔμμεναι, τοῦτον μέμφεταί τε καὶ οὔ φησιν ἀποδέχεσθαι αὐτοῦ τὰ αὐτὰ ἑαυτῷ λέγοντος; καίτοι ὁπότε τὸν ταὐτὰ λέγοντα αὑτῷ μέμφεται, δῆλον ὅτι καὶ ἑαυτὸν μέμφεται, ὥστε ἤτοι τὸ πρότερον ἢ ὕστερον οὐκ ὀρθῶς λέγει.
εἰπὼν οὖν ταῦτα πολλοῖς θόρυβον παρέσχεν καὶ ἔπαινον
339eBen ise önce, iyi bir boksörden yumruk yemiş gibi, onun bu sözleri ve ötekilerin gürültüsüyle gözlerim karardı, başım döndü. Sonra — sana doğrusunu söyleyeyim, şairin ne demek istediğini incelemeye vakit kazanmak için — Prodikos'a döndüm ve ona seslendim: "Prodikos," dedim, "Simonides senin vatandaşın; o adama yardım etmek sana düşer.
τῶν ἀκουόντων· καὶ ἐγὼ τὸ μὲν πρῶτον, ὡσπερεὶ ὑπὸ ἀγαθοῦ πύκτου πληγείς, ἐσκοτώθην τε καὶ ἰλιγγίασα εἰπόντος αὐτοῦ ταῦτα καὶ τῶν ἄλλων ἐπιθορυβησάντων· ἔπειτα—ὥς γε πρὸς σὲ εἰρῆσθαι τἀληθῆ, ἵνα μοι χρόνος ἐγγένηται τῇ σκέψει τί λέγοι ὁ ποιητής—τρέπομαι πρὸς τὸν πρόδικον, καὶ καλέσας αὐτόν, ὦ Πρόδικε, ἔφην ἐγώ, σὸς μέντοι Σιμωνίδης πολίτης·
340aBence seni yardıma çağırmanın tam sırası; Homeros'un anlattığına göre Akhilleus'un kuşattığı Skamandros, Simoeis'i nasıl yardıma çağırıp şöyle demişse: Sevgili kardeşim, bu adamın gücünü ikimiz birlikte durduralım... ben de seni öyle çağırıyorum ki Protagoras Simonides'i yerle bir etmesin. Zaten Simonides'i kurtarmak için senin musiki sanatına ihtiyaç var; dileme ile arzu etmeyi aynı şey olmadıkları için birbirinden ayırdığın ve az önce söylediğin daha birçok güzel ayrım gibi.
δίκαιος εἶ βοηθεῖν τῷ ἀνδρί.
ΣΩ. δοκῶ οὖν μοι ἐγὼ παρακαλεῖν σέ· ὥσπερ ἔφη Ὅμηρος τὸν Σκάμανδρον πολιορκούμενον ὑπὸ τοῦ Ἀχιλλέως τὸν Σιμόεντα παρακαλεῖν, εἰπόντα—φίλε κασίγνητε, σθένος ἀνέρος ἀμφότεροί περ σχῶμεν, … ηομ. ιλ. 21.308ἀτὰρ καὶ ἐγὼ σὲ παρακαλῶ, μὴ ἡμῖν ὁ Πρωταγόρας τὸν Σιμωνίδην ἐκπέρσῃ. καὶ γὰρ οὖν καὶ δεῖται τὸ ὑπὲρ Σιμωνίδου ἐπανόρθωμα τῆς σῆς μουσικῆς, ᾗ τό τε βούλεσθαι καὶ
340bŞimdi bak bakalım, sen de benim gibi mi düşünüyorsun. Çünkü bana öyle geliyor ki Simonides kendisiyle çelişmiyor. Önce sen görüşünü söyle, Prodikos: Sence hâline gelmek ile olmak aynı şey midir, başka mı?"
"Zeus hakkı için, başka," dedi Prodikos.
"Peki," dedim, "Simonides ilk dizelerde kendi görüşünü açıkça söylemedi mi: Gerçekten iyi bir adam hâline gelmenin zor olduğunu?"
ἐπιθυμεῖν διαιρεῖς ὡς οὐ ταὐτὸν ὄν, καὶ ἃ νυνδὴ εἶπες πολλά τε καὶ καλά. καὶ νῦν σκόπει εἴ σοι συνδοκεῖ ὅπερ ἐμοί. οὐ γὰρ φαίνεται ἐναντία λέγειν αὐτὸς αὑτῷ Σιμωνίδης. σὺ γάρ, ὦ Πρόδικε, προαπόφηναι τὴν σὴν γνώμην· ταὐτόν σοι δοκεῖ εἶναι τὸ γενέσθαι καὶ τὸ εἶναι, ἢ ἄλλο;—ἄλλο νὴ Δίʼ, ἔφη ὁ Πρόδικος.—οὐκοῦν, ἔφην ἐγώ, ἐν μὲν τοῖς πρώτοις αὐτὸς ὁ Σιμωνίδης τὴν ἑαυτοῦ γνώμην ἀπεφήνατο, ὅτι ἄνδρα
340c"Doğru söylüyorsun," dedi Prodikos.
"Pittakos'u ise," dedim, "Protagoras'ın sandığı gibi kendisiyle aynı şeyi değil, başka bir şey söylediği için kınıyor. Çünkü Pittakos, Simonides gibi zor olanın iyi hâline gelmek olduğunu değil, iyi olmak olduğunu söylüyordu. Oysa, Protagoras, şu Prodikos'un dediği gibi, olmak ile hâline gelmek aynı şey değildir. Olmak hâline gelmekle aynı değilse Simonides kendisiyle çelişmiyor demektir. Belki şu Prodikos da başka birçokları da Hesiodos'la birlikte iyi hâline gelmenin zor olduğunu söylerler — çünkü aretē'nin önüne tanrılar teri koymuştur —, ama biri onun doruğuna varınca, zor olsa da, ona sahip olmak artık kolaydır."
ἀγαθὸν ἀληθείᾳ γενέσθαι χαλεπὸν εἴη;—ἀληθῆ λέγεις, ἔφη ὁ Πρόδικος.—τὸν δέ γε Πιττακόν, ἦν δʼ ἐγώ, μέμφεται, οὐχ ὡς οἴεται Πρωταγόρας, ταὐτὸν ἑαυτῷ λέγοντα, ἀλλʼ ἄλλο. οὐ γὰρ τοῦτο ὁ Πιττακὸς ἔλεγεν τὸ χαλεπόν, γενέσθαι ἐσθλόν, ὥσπερ ὁ Σιμωνίδης, ἀλλὰ τὸ ἔμμεναι· ἔστιν δὲ οὐ ταὐτόν, ὦ Πρωταγόρα, ὥς φησιν Πρόδικος ὅδε, τὸ εἶναι καὶ τὸ γενέσθαι. εἰ δὲ μὴ τὸ αὐτό ἐστιν τὸ εἶναι τῷ γενέσθαι, οὐκ ἐναντία λέγει ὁ Σιμωνίδης αὐτὸς αὑτῷ. καὶ ἴσως ἂν
340dProdikos bunları duyunca beni övdü. Protagoras ise, "Senin düzeltmenin, Sokrates," dedi, "düzelttiğin şeyden daha büyük bir yanlışı var."
Ben de dedim ki: "Demek kötü bir iş yapmışım, Protagoras; gülünç bir hekimmişim: Tedavi ederken hastalığı büyütüyorum."
φαίη Πρόδικος ὅδε καὶ ἄλλοι πολλοὶ καθʼ Ἡσίοδον γενέσθαι μὲν ἀγαθὸν χαλεπὸν εἶναι—τῆς γὰρ ἀρετῆς ἔμπροσθενHes. WD 289 τοὺς θεοὺς ἱδρῶταHes. WD 289 θεῖναι—ὅταν δέ τις αὐτῆς εἰς ἄκρον ἵκηται, ῥηϊδίην δἤπειτα πέλειν, χαλεπήν περ ἐοῦσανηες. ωδ 289, ἐκτῆσθαι.
ὁ μὲν οὖν Πρόδικος ἀκούσας ταῦτα ἐπῄνεσέν με· ὁ δὲ Πρωταγόρας, τὸ ἐπανόρθωμά σοι, ἔφη, ὦ Σώκρατες, μεῖζον ἁμάρτημα ἔχει ἢ ὃ ἐπανορθοῖς.
καὶ ἐγὼ εἶπον· κακὸν ἄρα μοι εἴργασται, ὡς ἔοικεν, ὦ
340e"Ama durum böyle," dedi.
"Nasıl?" dedim.
"Herkesin düşündüğü gibi her şeyin en zoru olan aretē'ye sahip olmanın bu kadar kolay olduğunu söylüyorsa şair büyük bir cehalet içinde demektir."
Ben de dedim ki: "Zeus hakkı için, şu Prodikos konuşmamıza tam zamanında katıldı. Çünkü, Protagoras, Prodikos'un bilgeliği galiba eskiden beri ilahi bir şeydir; ya Simonides'le başlamıştır ya da daha da eskidir.
Πρωταγόρα, καὶ εἰμί τις γελοῖος ἰατρός· ἰώμενος μεῖζον τὸ νόσημα ποιῶ.
ἀλλʼ οὕτως ἔχει, ἔφη.
πῶς δή; ἦν δʼ ἐγώ.
πολλὴ ἄν, ἔφη, ἀμαθία εἴη τοῦ ποιητοῦ, εἰ οὕτω φαῦλόν τί φησιν εἶναι τὴν ἀρετὴν ἐκτῆσθαι, ὅ ἐστιν πάντων χαλεπώτατον, ὡς ἅπασιν δοκεῖ ἀνθρώποις.
ΣΩ.
καὶ ἐγὼ εἶπον· νὴ τὸν Δία, εἰς καιρόν γε παρατετύχηκεν ἡμῖν ἐν τοῖς λόγοις Πρόδικος ὅδε. κινδυνεύει γάρ τοι, ὦ
341aSen başka birçok şeyde deneyimli olduğun halde bu konuda deneyimsiz görünüyorsun; benim gibi değilsin, ben şu Prodikos'un öğrencisi olduğum için bu konuda deneyimliyim. Şimdi de bana öyle geliyor ki Simonides'in bu 'zor' kelimesini belki senin anladığın gibi anlamadığını kavramıyorsun. Tıpkı şu Prodikos'un 'müthiş' kelimesi konusunda bana her seferinde ders vermesi gibi: Ben seni ya da bir başkasını överken 'Protagoras bilge ve müthiş bir adamdır' dediğimde, iyi şeylere müthiş demekten utanmıyor muyum diye sorar.
Πρωταγόρα, ἡ Προδίκου σοφία θεία τις εἶναι πάλαι, ἤτοι ἀπὸ Σιμωνίδου ἀρξαμένη, ἢ καὶ ἔτι παλαιοτέρα. σὺ δὲ ἄλλων πολλῶν ἔμπειρος ὢν ταύτης ἄπειρος εἶναι φαίνῃ, οὐχ ὥσπερ ἐγὼ ἔμπειρος διὰ τὸ μαθητὴς εἶναι Προδίκου τουτουΐ· καὶ νῦν μοι δοκεῖς οὐ μανθάνειν ὅτι καὶ τὸ χαλεπὸν τοῦτο ἴσως οὐχ οὕτως Σιμωνίδης ὑπελάμβανεν ὥσπερ σὺ ὑπολαμβάνεις, ἀλλʼ ὥσπερ περὶ τοῦ δεινοῦ Πρόδικός με οὑτοσὶ νουθετεῖ ἑκάστοτε, ὅταν ἐπαινῶν ἐγὼ ἢ σὲ ἢ ἄλλον τινὰ λέγω ὅτι Πρωταγόρας σοφὸς καὶ δεινός ἐστιν ἀνήρ, ἐρωτᾷ
341bÇünkü, der, müthiş olan kötüdür; nitekim kimse 'müthiş zenginlik', 'müthiş barış', 'müthiş sağlık' demez; 'müthiş hastalık', 'müthiş savaş', 'müthiş yoksulluk' der, çünkü müthiş olan kötüdür. Belki Keoslular ve Simonides de 'zor'u ya kötü olarak ya da senin bilmediğin başka bir şey olarak anlıyorlardır. Hadi Prodikos'a soralım — Simonides'in lehçesini ona sormak yerinde olur —: Prodikos, Simonides 'zor' derken neyi kastediyordu?"
εἰ οὐκ αἰσχύνομαι τἀγαθὰ δεινὰ καλῶν. τὸ γὰρ δεινόν, φησίν, κακόν ἐστιν· οὐδεὶς γοῦν λέγει ἑκάστοτε δεινοῦ πλούτου οὐδὲ δεινῆς εἰρήνης οὐδὲ δεινῆς ὑγιείας, ἀλλὰ δεινῆς νόσου καὶ δεινοῦ πολέμου καὶ δεινῆς πενίας, ὡς τοῦ δεινοῦ κακοῦ ὄντος. ἴσως οὖν καὶ τὸ χαλεπὸν αὖ οἱ Κεῖοι καὶ ὁ Σιμωνίδης ἢ κακὸν ὑπολαμβάνουσι ἢ ἄλλο τι ὃ σὺ οὐ μανθάνεις· ἐρώμεθα οὖν πρόδικον—δίκαιον γὰρ τὴν Σιμωνίδου φωνὴν τοῦτον ἐρωτᾶν—τί ἔλεγεν, ὦ Πρόδικε, τὸ
341c"Kötüyü," dedi.
"Demek bu yüzden, Prodikos," dedim, "Pittakos'u 'iyi olmak zordur' dediği için kınıyor; sanki onun 'iyi olmak kötüdür' dediğini duymuş gibi."
"Sence Simonides başka ne demek istiyor olabilir, Sokrates?" dedi. "Pittakos'u, Lesboslu olduğu ve barbar bir dil içinde yetiştiği için kelimeleri doğru ayırt etmeyi bilmemekle ayıplıyor."
"Duyuyorsun ya, Protagoras," dedim, "şu Prodikos'u.
χαλεπὸν Σιμωνίδης;
κακόν, ἔφη.
διὰ ταῦτʼ ἄρα καὶ μέμφεται, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ Πρόδικε, τὸν Πιττακὸν λέγοντα χαλεπὸν ἐσθλὸν ἔμμεναι, ὥσπερ ἂν εἰ ἤκουεν αὐτοῦ λέγοντος ὅτι ἐστὶν κακὸν ἐσθλὸν ἔμμεναι.
ἀλλὰ τί οἴει, ἔφη, λέγειν, ὦ Σώκρατες, Σιμωνίδην ἄλλο ἢ τοῦτο, καὶ ὀνειδίζειν τῷ Πιττακῷ ὅτι τὰ ὀνόματα οὐκ ἠπίστατο ὀρθῶς διαιρεῖν ἅτε Λέσβιος ὢν καὶ ἐν φωνῇ βαρβάρῳ τεθραμμένος;
ἀκούεις δή, ἔφην ἐγώ, ὦ Πρωταγόρα, Προδίκου τοῦδε.
341dBuna diyecek bir şeyin var mı?"
Protagoras da, "Durum hiç de böyle değil, Prodikos," dedi. "Ben iyi biliyorum ki Simonides 'zor' derken bizim, öteki insanların kastettiğini kastediyordu; kötüyü değil, kolay olmayan, ancak çok zahmetle olan şeyi."
"Ben de sanıyorum ki, Protagoras," dedim, "Simonides bunu kastediyordu; şu Prodikos da bunu biliyor, ama şaka yapıyor ve galiba kendi sözünü savunabilecek misin diye seni deniyor. Simonides'in 'zor'dan kötüyü kastetmediğine büyük bir kanıt, hemen arkasından gelen sözdür.
ἔχεις τι πρὸς ταῦτα λέγειν;
καὶ ὁ Πρωταγόρας, πολλοῦ γε δεῖ, ἔφη, οὕτως ἔχειν, ὦ Πρόδικε· ἀλλʼ ἐγὼ εὖ οἶδʼ ὅτι καὶ Σιμωνίδης τὸ χαλεπὸν ἔλεγεν ὅπερ ἡμεῖς οἱ ἄλλοι, οὐ τὸ κακόν, ἀλλʼ ὃ ἂν μὴ ῥᾴδιον ᾖ ἀλλὰ διὰ πολλῶν πραγμάτων γίγνηται.
ἀλλὰ καὶ ἐγὼ οἶμαι, ἔφην, ὦ Πρωταγόρα, τοῦτο λέγειν Σιμωνίδην, καὶ Πρόδικόν γε τόνδε εἰδέναι, ἀλλὰ παίζειν καὶ σοῦ δοκεῖν ἀποπειρᾶσθαι εἰ οἷός τʼ ἔσῃ τῷ σαυτοῦ λόγῳ βοηθεῖν. ἐπεὶ ὅτι γε Σιμωνίδης οὐ λέγει τὸ χαλεπὸν
341eÇünkü şöyle der: Bu ayrıcalık yalnız bir tanrıya düşer. 'İyi olmak kötüdür' demek isteseydi, ardından bunun yalnız tanrıya ait olabileceğini söylemez, bu ayrıcalığı yalnız tanrıya vermezdi herhalde. Öyle olsa Prodikos Simonides'e Keoslu değil, düpedüz küstah biri demiş olurdu.
Ama istersen, Simonides'in bu şarkıda ne düşündüğünü sana söylemek istiyorum; böylece senin dediğin şu şiir işinde ne durumda olduğumu sınamış olursun.
κακόν, μέγα τεκμήριόν ἐστιν εὐθὺς τὸ μετὰ τοῦτο ῥῆμα· λέγει γὰρ ὅτι—θεὸς ἂν μόνος τοῦτʼ ἔχοι γέρας, Simonides Fr. 37.1.14οὐ δήπου τοῦτό γε λέγων, κακὸν ἐσθλὸν ἔμμεναι, εἶτα τὸν θεόν φησιν μόνον τοῦτο ἂν ἔχειν καὶ τῷ θεῷ τοῦτο γέρας ἀπένειμε μόνῳ· ἀκόλαστον γὰρ ἄν τινα λέγοι Σιμωνίδην ὁ Πρόδικος καὶ οὐδαμῶς Κεῖον.
ΣΩ. ἀλλʼ ἅ μοι δοκεῖ διανοεῖσθαι Σιμωνίδης ἐν τούτῳ τῷ ᾁσματι, ἐθέλω σοι εἰπεῖν,
342aAma istersen seni dinlerim."
Bunu duyunca Protagoras, "Sen istersen, Sokrates," dedi; Prodikos ile Hippias da, ötekiler de söylememi ısrarla istediler.
"Öyleyse," dedim, "bu şarkı hakkında düşündüklerimi size anlatmaya çalışayım. Yunanlar arasında felsefe en eski zamanlardan beri ve en yoğun biçimde Girit'te ve Lakedaimon'da yapılır; yeryüzünün en çok sofisti de oradadır.
εἰ βούλει λαβεῖν μου πεῖραν ὅπως ἔχω, ὃ σὺ λέγεις τοῦτο, περὶ ἐπῶν· ἐὰν δὲ βούλῃ, σοῦ ἀκούσομαι.
ὁ μὲν οὖν Πρωταγόρας ἀκούσας μου ταῦτα λέγοντος, εἰ σὺ βούλει, ἔφη, ὦ Σώκρατες· ὁ δὲ Πρόδικός τε καὶ ὁ Ἱππίας ἐκελευέτην πάνυ, καὶ οἱ ἄλλοι.
ἐγὼ τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, ἅ γέ μοι δοκεῖ περὶ τοῦ ᾄσματος τούτου, πειράσομαι ὑμῖν διεξελθεῖν. φιλοσοφία γάρ ἐστιν παλαιοτάτη τε καὶ πλείστη τῶν Ἑλλήνων ἐν Κρήτῃ τε καὶ
342bAma bunu inkâr eder, cahilmiş gibi görünürler; Protagoras'ın sözünü ettiği sofistler gibi Yunanlara bilgelikle üstün geldikleri anlaşılmasın, savaşmakla ve cesaretle üstün oldukları sanılsın diye. Çünkü neyle üstün oldukları bilinirse herkesin buna, bilgeliğe heveslenip çalışacağını düşünürler. Şimdi bunu gizleyerek şehirlerdeki Lakon hayranlarını aldatmışlardır; bu hayranlar da onları taklit edip boksta kulaklarını ezdirir, yumruklarına kayış dolar, kendilerini idmana verir, kısa pelerinler giyerler; sanki Lakedaimonlular Yunanlara bunlar sayesinde üstün geliyormuş gibi.
ἐν Λακεδαίμονι, καὶ σοφισταὶ πλεῖστοι γῆς ἐκεῖ εἰσιν· ἀλλʼ ἐξαρνοῦνται καὶ σχηματίζονται ἀμαθεῖς εἶναι, ἵνα μὴ κατάδηλοι ὦσιν ὅτι σοφίᾳ τῶν Ἑλλήνων περίεισιν, ὥσπερ οὓς Πρωταγόρας ἔλεγε τοὺς σοφιστάς, ἀλλὰ δοκῶσιν τῷ μάχεσθαι καὶ ἀνδρείᾳ περιεῖναι, ἡγούμενοι, εἰ γνωσθεῖεν ᾧ περίεισιν, πάντας τοῦτο ἀσκήσειν, τὴν σοφίαν. νῦν δὲ ἀποκρυψάμενοι ἐκεῖνο ἐξηπατήκασιν τοὺς ἐν ταῖς πόλεσι λακωνίζοντας, καὶ οἱ μὲν ὦτά τε κατάγνυνται μιμούμενοι
342cLakedaimonlular ise kendi sofistleriyle rahatça görüşmek isteyip gizli gizli görüşmekten bıktıklarında, hem bu Lakon hayranlarını hem de ülkelerinde bulunan herhangi bir yabancıyı sınır dışı eder, sofistlerle yabancılardan habersiz görüşürler. Gençlerinden hiçbirinin de, kendi öğrettiklerini unutmasınlar diye, başka şehirlere gitmesine izin vermezler; Giritliler de vermez.
αὐτούς, καὶ ἱμάντας περιειλίττονται καὶ φιλογυμναστοῦσιν καὶ βραχείας ἀναβολὰς φοροῦσιν, ὡς δὴ τούτοις κρατοῦντας τῶν Ἑλλήνων τοὺς Λακεδαιμονίους· οἱ δὲ Λακεδαιμόνιοι, ἐπειδὰν βούλωνται ἀνέδην τοῖς παρʼ αὑτοῖς συγγενέσθαι σοφισταῖς καὶ ἤδη ἄχθωνται λάθρᾳ συγγιγνόμενοι, ξενηλασίας ποιούμενοι τῶν τε λακωνιζόντων τούτων καὶ ἐάν τις ἄλλος ξένος ὢν ἐπιδημήσῃ, συγγίγνονται τοῖς σοφισταῖς λανθάνοντες τοὺς ξένους, καὶ αὐτοὶ οὐδένα ἐῶσιν τῶν νέων
342dBu şehirlerde terbiyeleriyle övünen yalnız erkekler değil, kadınlar da vardır. Söylediklerimin doğru olduğunu, Lakedaimonluların felsefe ve söz konusunda en iyi şekilde terbiye edildiklerini şuradan anlayabilirsiniz: Biri Lakedaimonluların en sıradanıyla konuşursa, onu konuşmanın büyük kısmında sıradan biri olarak bulur; ama sonra konuşmanın herhangi bir yerinde, usta bir mızrakçı gibi, kısa ve yoğun, üzerinde durmaya değer bir söz fırlatır; öyle ki karşısındaki bir çocuktan farksız görünür.
εἰς τὰς ἄλλας πόλεις ἐξιέναι, ὥσπερ οὐδὲ Κρῆτες, ἵνα μὴ ἀπομανθάνωσιν ἃ αὐτοὶ διδάσκουσιν. εἰσὶν δὲ ἐν ταύταις ταῖς πόλεσιν οὐ μόνον ἄνδρες ἐπὶ παιδεύσει μέγα φρονοῦντες, ἀλλὰ καὶ γυναῖκες. γνοῖτε δʼ ἂν ὅτι ἐγὼ ταῦτα ἀληθῆ λέγω καὶ Λακεδαιμόνιοι πρὸς φιλοσοφίαν καὶ λόγους ἄριστα πεπαίδευνται, ὧδε· εἰ γὰρ ἐθέλει τις Λακεδαιμονίων τῷ φαυλοτάτῳ συγγενέσθαι, τὰ μὲν πολλὰ ἐν τοῖς λόγοις εὑρήσει
342eİşte bunu, yani Lakon gibi olmanın beden eğitimine düşkünlükten çok felsefe yapmak demek olduğunu, bugünkülerden de eskilerden de bazıları fark etmiştir; böyle sözler söyleyebilmenin kusursuz terbiye görmüş bir insana özgü olduğunu bilirler.
αὐτὸν φαῦλόν τινα φαινόμενον, ἔπειτα, ὅπου ἂν τύχῃ τῶν λεγομένων, ἐνέβαλεν ῥῆμα ἄξιον λόγου βραχὺ καὶ συνεστραμμένον ὥσπερ δεινὸς ἀκοντιστής, ὥστε φαίνεσθαι τὸν προσδιαλεγόμενον παιδὸς μηδὲν βελτίω.
ΣΩ. τοῦτο οὖν αὐτὸ καὶ τῶν νῦν εἰσὶν οἳ κατανενοήκασι καὶ τῶν πάλαι, ὅτι τὸ λακωνίζειν πολὺ μᾶλλόν ἐστιν φιλοσοφεῖν ἢ φιλογυμναστεῖν, εἰδότες ὅτι τοιαῦτα οἷόν τʼ εἶναι ῥήματα φθέγγεσθαι
343aBunlardan biri Miletoslu Thales'ti; Midillili Pittakos, Prieneli Bias, bizim Solon, Lindoslu Kleobulos, Khenli Myson da öyleydi; yedinci olarak da Lakedaimonlu Khilon sayılırdı. Bunların hepsi Lakedaimon terbiyesinin hayranı, âşığı ve öğrencisiydi. Bilgeliklerinin de böyle bir şey olduğunu, her birinin söylediği kısa ve akılda tutulmaya değer sözlerden anlayabilirsiniz. Bunlar bir araya gelip bilgeliklerinin turfandasını Delphoi'deki tapınakta Apollon'a sundular ve herkesin dilinde olan şu sözleri yazdılar: "Kendini bil" ve "Hiçbir şeyde aşırıya gitme."
τελέως πεπαιδευμένου ἐστὶν ἀνθρώπου. τούτων ἦν καὶ Θαλῆς ὁ Μιλήσιος καὶ Πιττακὸς ὁ Μυτιληναῖος καὶ Βίας ὁ Πριηνεὺς καὶ Σόλων ὁ ἡμέτερος καὶ Κλεόβουλος ὁ Λίνδιος καὶ Μύσων ὁ Χηνεύς, καὶ ἕβδομος ἐν τούτοις ἐλέγετο Λακεδαιμόνιος Χίλων. οὗτοι πάντες ζηλωταὶ καὶ ἐρασταὶ καὶ μαθηταὶ ἦσαν τῆς Λακεδαιμονίων παιδείας, καὶ καταμάθοι ἄν τις αὐτῶν τὴν σοφίαν τοιαύτην οὖσαν, ῥήματα βραχέα ἀξιομνημόνευτα ἑκάστῳ εἰρημένα· οὗτοι καὶ κοινῇ συνελθόντες
343bBunu niçin söylüyorum? Eskilerin felsefe yapma tarzının bu olduğunu, bir çeşit Lakon kısa sözlülüğü olduğunu göstermek için. Pittakos'un "İyi olmak zordur" sözü de bilgelerce övülerek ayrıca dilden dile dolaşıyordu. Simonides de bilgelik konusunda hırslı biri olduğundan, ünlü bir pehlivanı yener gibi bu sözü yere serip ona üstün gelirse kendisinin o zamanki insanlar arasında ün kazanacağını anladı.
ἀπαρχὴν τῆς σοφίας ἀνέθεσαν τῷ Ἀπόλλωνι εἰς τὸν νεὼν τὸν ἐν Δελφοῖς, γράψαντες ταῦτα ἃ δὴ πάντες ὑμνοῦσιν, γνῶθι σαυτόν καὶ μηδὲν ἄγαν. τοῦ δὴ ἕνεκα ταῦτα λέγω; ὅτι οὗτος ὁ τρόπος ἦν τῶν παλαιῶν τῆς φιλοσοφίας, βραχυλογία τις Λακωνική· καὶ δὴ καὶ τοῦ Πιττακοῦ ἰδίᾳ περιεφέρετο τοῦτο τὸ ῥῆμα ἐγκωμιαζόμενον ὑπὸ τῶν σοφῶν, τὸ χαλεπὸν ἐσθλὸν ἔμμεναι. ὁ οὖν Σιμωνίδης,
343cİşte bana öyle geliyor ki bütün şarkıyı bu söze karşı ve bu yüzden, onu küçük düşürmeye çalışarak yazmıştır.
Hep birlikte inceleyelim bakalım, doğru mu söylüyorum. Şarkının daha ilk sözü, iyi bir adam hâline gelmenin zor olduğunu söylemek isteyen biri ardından araya bir de "gerçi" kelimesini soksaydı, akıl almaz bir şey gibi görünürdü.
ἅτε φιλότιμος ὢν ἐπὶ σοφίᾳ, ἔγνω ὅτι εἰ καθέλοι τοῦτο τὸ ῥῆμα ὥσπερ εὐδοκιμοῦντα ἀθλητὴν καὶ περιγένοιτο αὐτοῦ, αὐτὸς εὐδοκιμήσει ἐν τοῖς τότε ἀνθρώποις. εἰς τοῦτο οὖν τὸ ῥῆμα καὶ τούτου ἕνεκα τούτῳ ἐπιβουλεύων κολοῦσαι αὐτὸ ἅπαν τὸ ᾆσμα πεποίηκεν, ὥς μοι φαίνεται.
ἐπισκεψώμεθα δὴ αὐτὸ κοινῇ ἅπαντες, εἰ ἄρα ἐγὼ ἀληθῆ λέγω. εὐθὺς γὰρ τὸ πρῶτον τοῦ ᾄσματος μανικὸν ἂν φανείη, εἰ βουλόμενος λέγειν ὅτι ἄνδρα ἀγαθὸν γενέσθαι χαλεπόν,
343dÇünkü bu kelime, Simonides'in Pittakos'un sözüyle çekişircesine konuştuğu varsayılmadıkça, hiçbir anlam gözetilerek konmuş görünmüyor. Pittakos "İyi olmak zordur" diyor; Simonides de itiraz ederek şöyle diyor: "Hayır, Pittakos; iyi bir adam hâline gelmek gerçi zordur, gerçekten" — "gerçekten iyi" demiyor; "gerçekten"i iyiliğe bağlamıyor, sanki bazı insanlar gerçekten iyi, bazıları iyi ama gerçekten değilmiş gibi; bu saflık olurdu, Simonides'e yakışmazdı.
ἔπειτα ἐνέβαλε τὸ μέν. τοῦτο γὰρ οὐδὲ πρὸς ἕνα λόγον φαίνεται ἐμβεβλῆσθαι, ἐὰν μή τις ὑπολάβῃ πρὸς τὸ τοῦ Πιττακοῦ ῥῆμα ὥσπερ ἐρίζοντα λέγειν τὸν Σιμωνίδην· λέγοντος τοῦ Πιττακοῦ ὅτι χαλεπὸν ἐσθλὸν ἔμμεναι, ἀμφισβητοῦντα εἰπεῖν ὅτι οὔκ, ἀλλὰ γενέσθαι μὲν χαλεπὸν ἄνδρα ἀγαθόν ἐστιν, ὦ Πιττακέ, ὡς ἀληθῶς—οὐκ ἀληθείᾳ ἀγαθόν, οὐκ ἐπὶ τούτῳ λέγει τὴν ἀλήθειαν, ὡς ἄρα ὄντων τινῶν
343eŞarkıda "gerçekten" kelimesinin yerini değiştirmek gerek; Pittakos'un sözünü de öne şöyle koymak gerek: Sanki Pittakos'un kendisini konuşturuyor, Simonides'i de ona cevap verirken düşünüyormuşuz gibi. Pittakos: "Ey insanlar, iyi olmak zordur" der; Simonides de cevap verir: "Pittakos, doğru söylemiyorsun; zor olan iyi olmak değil, iyi bir adam hâline gelmektir; elleri, ayakları ve aklıyla dört köşe, kusursuz yapılmış bir adam hâline gelmek gerçi zordur, gerçekten."
τῶν μὲν ὡς ἀληθῶς ἀγαθῶν, τῶν δὲ ἀγαθῶν μέν, οὐ μέντοι ἀληθῶς—εὔηθες γὰρ τοῦτό γε φανείη ἂν καὶ οὐ Σιμωνίδου—
ΣΩ. ἀλλʼ ὑπερβατὸν δεῖ θεῖναι ἐν τῷ ᾁσματι τὸ ἀλαθέως, οὑτωσί πως ὑπειπόντα τὸ τοῦ Πιττακοῦ, ὥσπερ ἂν εἰ θεῖμεν αὐτὸν λέγοντα τὸν Πιττακὸν καὶ Σιμωνίδην ἀποκρινόμενον εἰπόντα· ὦ ἄνθρωποι, χαλεπὸν ἐσθλὸν ἔμμεναι, τὸν δὲ
344aBöylece "gerçi"nin araya bir anlam gözetilerek konduğu, "gerçekten"in de sonda doğru yerde durduğu görülür; arkadan gelenlerin hepsi de sözün böyle söylendiğine tanıklık eder. Şarkıda söylenenlerin her biri hakkında ne güzel yazıldığını gösteren çok şey söylenebilir — çünkü çok zarif ve özenle işlenmiştir —; ama bunları böyle tek tek ele almak uzun sürer.
ἀποκρινόμενον ὅτι ὦ Πιττακέ, οὐκ ἀληθῆ λέγεις· οὐ γὰρ εἶναι ἀλλὰ γενέσθαι μέν ἐστιν ἄνδρα ἀγαθὸν χερσί τε καὶ ποσὶ καὶ νόῳ τετράγωνον, ἄνευ ψόγου τετυγμένον, χαλεπὸν ἀλαθέως. οὕτω φαίνεται [τὸ] πρὸς λόγον τὸ μέν ἐμβεβλημένον καὶ τὸ ἀλαθέως ὀρθῶς ἐπʼ ἐσχάτῳ κείμενον· καὶ τὰ ἐπιόντα πάντα τούτῳ μαρτυρεῖ, ὅτι οὕτως εἴρηται. πολλὰ μὲν γὰρ ἔστι καὶ περὶ ἑκάστου τῶν
344bBunun yerine şarkının bütün taslağını ve ne demek istediğini ele alalım: Şarkı baştan sona her şeyden çok Pittakos'un sözünün bir çürütmesidir.
Çünkü biraz ilerde, sanki bir logos ortaya koyuyormuş gibi şöyle der: İyi bir adam hâline gelmek gerçekten zordur, ama bir süre için mümkündür; bu hâle geldikten sonra bu melekede kalmak ve iyi bir adam olmak ise, senin dediğin gibi, Pittakos, imkânsızdır, insana göre değildir; bu ayrıcalık yalnız bir tanrıya düşer; bir adamın ise kötü olmaması mümkün değildir, *çaresiz bir felaket onu yere serdiğinde.*
ἐν τῷ ᾁσματι εἰρημένων ἀποδεῖξαι ὡς εὖ πεποίηται—πάνυ γὰρ χαριέντως καὶ μεμελημένως ἔχει—ἀλλὰ μακρὸν ἂν εἴη αὐτὸ οὕτω διελθεῖν· ἀλλὰ τὸν τύπον αὐτοῦ τὸν ὅλον διεξέλθωμεν καὶ τὴν βούλησιν, ὅτι παντὸς μᾶλλον ἔλεγχός ἐστιν τοῦ Πιττακείου ῥήματος διὰ παντὸς τοῦ ᾄσματος.
λέγει γὰρ μετὰ τοῦτο ὀλίγα διελθών, ὡς ἂν εἰ λέγοι λόγον, ὅτι γενέσθαι μὲν ἄνδρα ἀγαθὸν χαλεπὸν ἀλαθέως, οἷόν τε μέντοι ἐπί γε χρόνον τινά· γενόμενον δὲ διαμένειν
344cPeki bir geminin kumandasında çaresiz bir felaket kimi yere serer? Belli ki sıradan yolcuyu değil; çünkü sıradan yolcu zaten hep yerdedir. Nasıl ki yerde yatanı kimse yere seremez, ayakta olanı ise bir gün yere serip yatar hâle getirebilir ama yerde yatanı getiremez, çaresiz bir felaket de bir gün becerikli olanı yere serebilir, hep çaresiz olanı seremez. Dümenciyi üstüne çöken büyük bir fırtına çaresiz bırakabilir, çiftçiyi zorlu bir mevsim çaresiz bırakabilir, hekimi de aynı şeyler.
ἐν ταύτῃ τῇ ἕξει καὶ εἶναι ἄνδρα ἀγαθόν, ὡς σὺ λέγεις, ὦ Πιττακέ, ἀδύνατον καὶ οὐκ ἀνθρώπειον, ἀλλὰ θεὸς ἂν μόνος τοῦτο ἔχοι τὸ γέρας,ἄνδρα δʼ οὐκ ἔστι μὴ οὐ κακὸν ἔμμεναι, ὃν [ἂν] ἀμήχανος συμφορὰ καθέλῃ. Simonides 37.1.14-16τίνα οὖν ἀμήχανος συμφορὰ καθαιρεῖ ἐν πλοίου ἀρχῇ; δῆλον ὅτι οὐ τὸν ἰδιώτην· ὁ μὲν γὰρ ἰδιώτης ἀεὶ καθῄρηται. ὥσπερ οὖν οὐ τὸν κείμενόν τις ἂν καταβάλοι, ἀλλὰ τὸν μὲν ἑστῶτά ποτε καταβάλοι ἄν τις ὥστε κείμενον ποιῆσαι, τὸν δὲ κείμενον
344dÇünkü iyi olanın kötü hâline gelmesi mümkündür; başka bir şairin şu sözü de buna tanıklık eder: İyi adam kâh kötüdür, kâh iyi; kötü olanın ise kötü hâline gelmesi mümkün değildir, o hep kötü olmak zorundadır.
οὔ, οὕτω καὶ τὸν εὐμήχανον ὄντα ποτὲ ἀμήχανος ἂν συμφορὰ καθέλοι, τὸν δὲ ἀεὶ ἀμήχανον ὄντα οὔ, καὶ τὸν κυβερνήτην μέγας χειμὼν ἐπιπεσὼν ἀμήχανον ἂν ποιήσειεν, καὶ γεωργὸν χαλεπὴ ὥρα ἐπελθοῦσα ἀμήχανον ἂν θείη, καὶ ἰατρὸν ταὐτὰ ταῦτα. τῷ μὲν γὰρ ἐσθλῷ ἐγχωρεῖ κακῷ γενέσθαι, ὥσπερ καὶ παρʼ ἄλλου ποιητοῦ μαρτυρεῖται τοῦ εἰπόντος—αὐτὰρ ἀνὴρ ἀγαθὸς τοτὲ μὲν κακός, ἄλλοτε δʼ ἐσθλός· Unknown
344eÖyle ki becerikli, bilge ve iyi olanı çaresiz bir felaket yere serdiğinde, onun kötü olmaması mümkün değildir. Sen ise, Pittakos, iyi olmak zordur diyorsun; oysa iyi hâline gelmek zordur ama mümkündür, iyi olmak ise imkânsızdır: Çünkü iyi iş gören her adam iyidir, *kötü iş görense kötü.*
τῷ δὲ κακῷ οὐκ ἐγχωρεῖ γενέσθαι, ἀλλʼ ἀεὶ εἶναι ἀνάγκη. ὥστε τὸν μὲν εὐμήχανον καὶ σοφὸν καὶ ἀγαθὸν ἐπειδὰν ἀμήχανος συμφορὰ καθέλῃ, οὐκ ἔστι μὴ οὐ κακὸν ἔμμεναι· σὺ δὲ φῄς, ὦ Πιττακέ, χαλεπὸν ἐσθλὸν ἔμμεναι· τὸ δʼ ἐστὶ γενέσθαι μὲν χαλεπόν, δυνατὸν δέ, ἐσθλόν, ἔμμεναι δὲ ἀδύνατον·πράξας μὲν γὰρ εὖ πᾶς ἀνὴρ ἀγαθός, κακὸς δʼ εἰ κακῶς. Simonides Fr. 37.1.17
ΣΩ.
345aPeki okuma yazmada iyi iş görmek nedir, insanı okuma yazmada iyi bir adam yapan nedir? Belli ki bunları öğrenmek. Hangi iyi iş görme iyi bir hekim yapar? Belli ki hastaların tedavisini öğrenmek. Kötü iş görense kötü: Peki kim kötü bir hekim hâline gelebilir? Belli ki önce hekim olan, sonra da iyi bir hekim olan — çünkü kötü hâline gelebilecek olan da odur —; biz hekimlikten anlamayanlar ise kötü iş görerek asla ne hekim, ne marangoz, ne de bu türden başka bir şey hâline gelemeyiz.
τίς οὖν εἰς γράμματα ἀγαθὴ πρᾶξίς ἐστιν, καὶ τίς ἄνδρα ἀγαθὸν ποιεῖ εἰς γράμματα; δῆλον ὅτι ἡ τούτων μάθησις. τίς δὲ εὐπραγία ἀγαθὸν ἰατρὸν ποιεῖ; δῆλον ὅτι ἡ τῶν καμνόντων τῆς θεραπείας μάθησις. κακὸς δὲ κακῶς· τίς οὖν ἂν κακὸς ἰατρὸς γένοιτο; δῆλον ὅτι ᾧ πρῶτον μὲν ὑπάρχει ἰατρῷ εἶναι, ἔπειτα ἀγαθῷ ἰατρῷ—οὗτος γὰρ ἂν καὶ κακὸς γένοιτο—ἡμεῖς δὲ οἱ ἰατρικῆς ἰδιῶται οὐκ ἄν ποτε γενοίμεθα κακῶς πράξαντες οὔτε ἰατροὶ οὔτε τέκτονες οὔτε
345bKötü iş görerek hekim hâline gelemeyecek olanın kötü bir hekim hâline de gelemeyeceği açıktır. Aynı şekilde iyi adam da bir gün kötü hâline gelebilir: zamanla, zahmetle, hastalıkla ya da başka bir kazayla — çünkü tek kötü iş görme budur: epistēmē'den yoksun kalmak —; kötü adam ise asla kötü hâline gelemez, çünkü o hep kötüdür; kötü hâline gelecekse önce iyi hâline gelmesi gerekir. Öyle ki şarkının bu kısmı da şuna varıyor: İyi bir adam olmak, yani sürekli iyi kalmak mümkün değildir; ama iyi hâline gelmek mümkündür, aynı kişinin kötü hâline gelmesi de.
ἄλλο οὐδὲν τῶν τοιούτων· ὅστις δὲ μὴ ἰατρὸς ἂν γένοιτο κακῶς πράξας, δῆλον ὅτι οὐδὲ κακὸς ἰατρός. οὕτω καὶ ὁ μὲν ἀγαθὸς ἀνὴρ γένοιτʼ ἄν ποτε καὶ κακὸς ἢ ὑπὸ χρόνου ἢ ὑπὸ πόνου ἢ ὑπὸ νόσου ἢ ὑπὸ ἄλλου τινὸς περιπτώματος— αὕτη γὰρ μόνη ἐστὶ κακὴ πρᾶξις, ἐπιστήμης στερηθῆναι—ὁ δὲ κακὸς ἀνὴρ οὐκ ἄν ποτε γένοιτο κακός—ἔστιν γὰρ ἀεί— ἀλλʼ εἰ μέλλει κακὸς γενέσθαι, δεῖ αὐτὸν πρότερον ἀγαθὸν γενέσθαι. ὥστε καὶ τοῦτο τοῦ ᾄσματος πρὸς τοῦτο τείνει,
345cEn uzun süre en iyi olanlar da tanrıların sevdikleridir.
Bütün bunlar Pittakos'a karşı söylenmiştir; şarkının devamı ise bunu daha da açık gösterir. Çünkü şöyle der: Bu yüzden ben, olması mümkün olmayanı arayarak ömrümden payıma düşeni boş, sonuçsuz bir umuda harcamayacağım: geniş topraklı yeryüzünün ürününü yiyen biz insanlar arasında büsbütün kusursuz bir insan aramaya. Bulursam size haber veririm. diyor — şarkı baştan sona Pittakos'un sözüne öyle sert saldırıyor ki — Ama herkesi överim ve severim isteyerek, *hiçbir ayıp iş yapmayan herkesi; zorunlulukla tanrılar bile savaşmaz.*
ὅτι εἶναι μὲν ἄνδρα ἀγαθὸν οὐχ οἷόν τε, διατελοῦντα ἀγαθόν, γενέσθαι δὲ ἀγαθὸν οἷόν τε, καὶ κακόν γε τὸν αὐτὸν τοῦτον· ἐπὶ πλεῖστον δὲ καὶ ἄριστοί εἰσιν οὓς ἂν οἱ θεοὶ φιλῶσιν.Simonides Fr. 37.1.19ταῦτά τε οὖν πάντα πρὸς τὸν Πιττακὸν εἴρηται, καὶ τὰ ἐπιόντα γε τοῦ ᾄσματος ἔτι μᾶλλον δηλοῖ. φησὶ γάρ—τοὔνεκεν οὔ ποτʼ ἐγὼ τὸ μὴ γενέσθαι δυνατὸν διζήμενος κενεὰν ἐς ἄ- πρακτον ἐλπίδα μοῖραν αἰῶνος βαλέω, πανάμωμον ἄνθρωπον, εὐρυεδοῦς ὅσοι καρπὸν αἰνύμεθα χθονός· ἐπί θʼ ὑμῖν εὑρὼν ἀπαγγελέω, Simonides Fr.37.1.22ff.
345dBu da aynı şeye karşı söylenmiştir. Çünkü Simonides, sanki isteyerek kötülük yapanlar varmış gibi, isteyerek hiçbir kötülük yapmayanları övdüğünü söyleyecek kadar terbiyesiz biri değildi. Ben hemen hemen şuna inanıyorum: Bilge adamlardan hiçbiri hiçbir insanın isteyerek hata yaptığını ya da isteyerek ayıp ve kötü işler yaptığını düşünmez; ayıp ve kötü şeyler yapanların hepsinin bunları istemeyerek yaptığını iyi bilirler.
φησίν—οὕτω σφόδρα καὶ διʼ ὅλου τοῦ ᾄσματος ἐπεξέρχεται τῷ τοῦ Πιττακοῦ ῥήματι—πάντας δʼ ἐπαίνημι καὶ φιλέω ἑκὼν ὅστις ἕρδῃ μηδὲν αἰσχρόν· ἀνάγκῃ δʼ οὐδὲ θεοὶ μάχονται· Simonides Fr. 37.1.27ff.καὶ τοῦτʼ ἐστὶ πρὸς τὸ αὐτὸ τοῦτο εἰρημένον. οὐ γὰρ οὕτως ἀπαίδευτος ἦν Σιμωνίδης, ὥστε τούτους φάναι ἐπαινεῖν, ὃς ἂν ἑκὼν μηδὲν κακὸν ποιῇ, ὡς ὄντων τινῶν οἳ ἑκόντες κακὰ ποιοῦσιν. ἐγὼ γὰρ σχεδόν τι οἶμαι τοῦτο, ὅτι οὐδεὶς τῶν
345eSimonides de isteyerek kötülük yapmayanları övdüğünü söylemiyor; bu "isteyerek"i kendisi için söylüyor. Çünkü iyi ve soylu bir adamın çoğu zaman kendini birine dost olmaya ve onu övmeye zorladığını düşünüyordu; mesela bir adamın başına tuhaf bir anne ya da baba ya da vatan ya da buna benzer bir şey düşebilir.
σοφῶν ἀνδρῶν ἡγεῖται οὐδένα ἀνθρώπων ἑκόντα ἐξαμαρτάνειν οὐδὲ αἰσχρά τε καὶ κακὰ ἑκόντα ἐργάζεσθαι, ἀλλʼ εὖ ἴσασιν ὅτι πάντες οἱ τὰ αἰσχρὰ καὶ τὰ κακὰ ποιοῦντες ἄκοντες ποιοῦσιν· καὶ δὴ καὶ ὁ Σιμωνίδης οὐχ ὃς ἂν μὴ κακὰ ποιῇ ἑκών, τούτων φησὶν ἐπαινέτης εἶναι, ἀλλὰ περὶ ἑαυτοῦ λέγει τοῦτο τὸ ἑκών.
ΣΩ. ἡγεῖτο γὰρ ἄνδρα καλὸν κἀγαθὸν πολλάκις αὑτὸν ἐπαναγκάζειν φίλον τινὶ γίγνεσθαι καὶ ἐπαινέτην
346aKötüler, başlarına böyle bir şey geldiğinde sanki seviniyormuş gibi bakar, anne babalarının ya da vatanlarının kötülüğünü kınayarak sergiler ve onları suçlarlar; ki onları ihmal ettiklerinde insanlar kendilerini suçlamasın, ihmal ediyorlar diye ayıplamasın. Böylece onları daha da çok kınar, zorunlu düşmanlıklarına bir de isteyerek seçtikleri düşmanlıkları eklerler. İyiler ise bunu örtmek ve onları övmek zorunda kalırlar; anne babalarından ya da vatanlarından haksızlık görüp onlara kızsalar bile kendilerini yatıştırır, onlarla barışır, kendilerini kendi yakınlarını sevmeye ve övmeye zorlarlar.
[φιλεῖν καὶ ἐπαινεῖν], οἷον ἀνδρὶ πολλάκις συμβῆναι μητέρα ἢ πατέρα ἀλλόκοτον ἢ πατρίδα ἢ ἄλλο τι τῶν τοιούτων. τοὺς μὲν οὖν πονηρούς, ὅταν τοιοῦτόν τι αὐτοῖς συμβῇ, ὥσπερ ἁσμένους ὁρᾶν καὶ ψέγοντας ἐπιδεικνύναι καὶ κατηγορεῖν τὴν πονηρίαν τῶν γονέων ἢ πατρίδος, ἵνα αὐτοῖς ἀμελοῦσιν αὐτῶν μὴ ἐγκαλῶσιν οἱ ἄνθρωποι μηδʼ ὀνειδίζωσιν ὅτι ἀμελοῦσιν, ὥστε ἔτι μᾶλλον ψέγειν τε αὐτοὺς καὶ ἔχθρας
346bSanırım Simonides de çoğu zaman bir tiranı ya da buna benzer birini isteyerek değil, zorunlu olarak övmesi, ona methiyeler düzmesi gerektiğini düşündü. İşte Pittakos'a da şunu söylüyor: "Pittakos, seni kınamayı sevdiğim için kınamıyorum, çünkü bana yeter, kötü olmayan, pek de aciz olmayan, şehre yararlı hakkı bilen sağlam bir adam: Onu kınayacak değilim — çünkü kınamayı seven biri değilim — çünkü ahmakların soyu sayısızdır; ayıp karışmamış her şey güzeldir."
ἑκουσίους πρὸς ταῖς ἀναγκαίαις προστίθεσθαι· τοὺς δʼ ἀγαθοὺς ἐπικρύπτεσθαί τε καὶ ἐπαινεῖν ἀναγκάζεσθαι, καὶ ἄν τι ὀργισθῶσιν τοῖς γονεῦσιν ἢ πατρίδι ἀδικηθέντες, αὐτοὺς ἑαυτοὺς παραμυθεῖσθαι καὶ διαλλάττεσθαι προσαναγκάζοντας ἑαυτοὺς φιλεῖν τοὺς ἑαυτῶν καὶ ἐπαινεῖν. πολλάκις δὲ οἶμαι καὶ Σιμωνίδης ἡγήσατο καὶ αὐτὸς ἢ τύραννον ἢ ἄλλον τινὰ τῶν τοιούτων ἐπαινέσαι καὶ ἐγκωμιάσαι οὐχ ἑκών, ἀλλʼ ἀναγκαζόμενος. ταῦτα δὴ καὶ τῷ Πιττακῷ λέγει ὅτι ἐγώ,
ὦ Πιττακέ, οὐ διὰ ταῦτά σε ψέγω, ὅτι εἰμὶ φιλόψογος, ἐπεὶ—ἔμοιγʼ ἐξαρκεῖ ὃς ἂν μὴ κακὸς ᾖ μηδʼ ἄγαν ἀπάλαμνος, εἰ- δώς τʼ ὀνησίπολιν δίκαν ὑγιὴς ἀνήρ· οὔ μιν ἐγὼ μωμήσομαι— Simonides Fr. 37.1.33ff.οὐ γάρ εἰμι φιλόμωμος—τῶν γὰρ ἠλιθίων ἀπείρων γενέθλα, πάντα τοι καλά, τοῖσί τʼ αἰσχρὰ μὴ μέμεικται.
346dBunu, "siyah karışmamış her şey beyazdır" der gibi söylemiyor — bu birçok bakımdan gülünç olurdu —; ortada olanları da kınamayacak kadar kabul ettiğini söylüyor. "Geniş topraklı yeryüzünün ürününü yiyen biz insanlar arasında büsbütün kusursuz bir insan aramıyorum," diyor, "bulursam size haber veririm"; yani "bunun için hiç kimseyi övmeyeceğim; ortada olsun ve hiçbir kötülük yapmasın, bana yeter; çünkü ben herkesi severim ve överim" — burada Midilli lehçesini kullanmıştır, sözünü Pittakos'a söylüyormuş gibi: "herkesi överim ve severim isteyerek" — burada "isteyerek"ten sonra durmak gerek — "hiçbir ayıp iş yapmayan herkesi; istemeyerek övüp sevdiklerim de vardır."
οὐ τοῦτο λέγει, ὥσπερ ἂν εἰ ἔλεγε πάντα τοι λευκά, οἷς μέλανα μὴ μέμεικται—γελοῖον γὰρ ἂν εἴη πολλαχῇ—ἀλλʼ ὅτι αὐτὸς καὶ τὰ μέσα ἀποδέχεται ὥστε μὴ ψέγειν. καὶ οὐ ζητῶ, ἔφη, πανάμωμον ἄνθρωπον, εὐρυεδοῦς ὅσοι καρπὸν αἰνύμεθα χθονός, ἐπί θʼ ὑμῖν εὑρὼν ἀπαγγελέω· ὥστε τούτου γʼ ἕνεκα οὐδένα ἐπαινέσομαι, ἀλλά μοι ἐξαρκεῖ ἂν ᾖ μέσος καὶ μηδὲν κακὸν ποιῇ, ὡς ἐγὼ πάντας φιλέω καὶ ἐπαίνημι—καὶ τῇ φωνῇ ἐνταῦθα κέχρηται τῇ
346e"Seni de, Pittakos, orta derecede de olsa makul ve doğru şeyler söyleseydin asla kınamazdım.
τῶν Μυτιληναίων, ὡς πρὸς Πιττακὸν λέγων τὸ πάντας δὲ ἐπαίνημι καὶ φιλέω ἑκών—ἐνταῦθα δεῖ ἐν τῷ ἑκών διαλαβεῖν λέγοντα—ὅστις ἕρδῃ μηδὲν αἰσχρόν, ἄκων δʼ ἔστιν οὓς ἐγὼ ἐπαινῶ καὶ φιλῶ.
ΣΩ. σὲ οὖν, καὶ εἰ μέσως
347aAma şimdi en önemli konularda büyük bir yalan söylediğin halde doğru söylüyor gibi göründüğün için seni kınıyorum." Prodikos ve Protagoras," dedim, "bana öyle geliyor ki Simonides bu şarkıyı bunları düşünerek yazmış."
Hippias da, "Bence sen de şarkıyı iyi açıkladın, Sokrates," dedi; "ama benim de onun hakkında güzel bir söylevim var; isterseniz size sunarım."
ἔλεγες ἐπιεικῆ καὶ ἀληθῆ, ὦ Πιττακέ, οὐκ ἄν ποτε ἔψεγον· νῦν δὲ σφόδρα γὰρ καὶ περὶ τῶν μεγίστων ψευδόμενος δοκεῖς ἀληθῆ λέγειν, διὰ ταῦτά σε ἐγὼ ψέγω. ταῦτά μοι δοκεῖ, ὦ Πρόδικε καὶ Πρωταγόρα, ἦν δʼ ἐγώ, Σιμωνίδης διανοούμενος πεποιηκέναι τοῦτο τὸ ᾆσμα.
καὶ ὁ Ἱππίας, εὖ μέν μοι δοκεῖς, ἔφη, ὦ Σώκρατες, καὶ σὺ περὶ τοῦ ᾄσματος διεληλυθέναι· ἔστιν μέντοι, ἔφη, καὶ
347bAlkibiades da, "Evet, Hippias," dedi, "ama başka sefere. Şimdi doğru olan, Protagoras ile Sokrates'in birbirleriyle anlaştıkları şeydir: Protagoras daha soru sormak istiyorsa Sokrates cevap versin; Sokrates'e cevap vermek istiyorsa öteki sorsun."
Ben de dedim ki: "Ben hangisi hoşuna giderse onu Protagoras'a bırakıyorum. Ama isterse şarkıları ve şiirleri bırakalım; sana en başta sorduğum şeyleri, Protagoras, seninle birlikte inceleyerek seve seve sonuna kadar götürürüm.
ἐμοὶ λόγος περὶ αὐτοῦ εὖ ἔχων, ὃν ὑμῖν ἐπιδείξω, ἂν βούλησθε.
καὶ ὁ Ἀλκιβιάδης, ναί, ἔφη, ὦ Ἱππία, εἰς αὖθίς γε· νῦν δὲ δίκαιόν ἐστιν ἃ ὡμολογησάτην πρὸς ἀλλήλω Πρωταγόρας καὶ Σωκράτης, Πρωταγόρας μὲν εἰ ἔτι βούλεται ἐρωτᾶν, ἀποκρίνεσθαι Σωκράτη, εἰ δὲ δὴ βούλεται Σωκράτει ἀποκρίνεσθαι, ἐρωτᾶν τὸν ἕτερον.
καὶ ἐγὼ εἶπον· Ἐπιτρέπω μὲν ἔγωγε Πρωταγόρᾳ ὁπότερον αὐτῷ ἥδιον· εἰ δὲ βούλεται, περὶ μὲν ᾀσμάτων τε καὶ ἐπῶν
347cÇünkü bana kalırsa şiir üzerine konuşmak en çok sıradan ve çarşı pazar insanlarının içki âlemlerine benziyor. Bunlar, terbiyesizlikleri yüzünden içki başında kendi başlarına, kendi sesleri ve kendi sözleriyle birbirleriyle birlikte olamadıkları için flütçü kızları değerli kılarlar; yabancı bir sesi, flütlerin sesini pahalıya kiralar ve onların sesi aracılığıyla birbirleriyle birlikte olurlar.
ἐάσωμεν, περὶ δὲ ὧν τὸ πρῶτον ἐγώ σε ἠρώτησα, ὦ Πρωταγόρα, ἡδέως ἂν ἐπὶ τέλος ἔλθοιμι μετὰ σοῦ σκοπούμενος. καὶ γὰρ δοκεῖ μοι τὸ περὶ ποιήσεως διαλέγεσθαι ὁμοιότατον εἶναι τοῖς συμποσίοις τοῖς τῶν φαύλων καὶ ἀγοραίων ἀνθρώπων. καὶ γὰρ οὗτοι, διὰ τὸ μὴ δύνασθαι ἀλλήλοις διʼ ἑαυτῶν συνεῖναι ἐν τῷ πότῳ μηδὲ διὰ τῆς ἑαυτῶν φωνῆς καὶ τῶν λόγων τῶν ἑαυτῶν ὑπὸ ἀπαιδευσίας, τιμίας ποιοῦσι
347dOysa içki arkadaşlarının iyi, soylu ve terbiyeli insanlar olduğu yerde ne flütçü kız görürsün, ne dansçı kız, ne de arp çalan kız; bu saçmalıklar ve oyunlar olmadan, sırayla düzgünce konuşup dinleyerek, kendi sesleriyle birbirleriyle birlikte olmaya kendileri yeterler, hem de çok şarap içseler bile.
τὰς αὐλητρίδας, πολλοῦ μισθούμενοι ἀλλοτρίαν φωνὴν τὴν τῶν αὐλῶν, καὶ διὰ τῆς ἐκείνων φωνῆς ἀλλήλοις σύνεισιν· ὅπου δὲ καλοὶ κἀγαθοὶ συμπόται καὶ πεπαιδευμένοι εἰσίν, οὐκ ἂν ἴδοις οὔτʼ αὐλητρίδας οὔτε ὀρχηστρίδας οὔτε ψαλτρίας, ἀλλὰ αὐτοὺς αὑτοῖς ἱκανοὺς ὄντας συνεῖναι ἄνευ τῶν λήρων τε καὶ παιδιῶν τούτων διὰ τῆς αὑτῶν φωνῆς, λέγοντάς τε καὶ ἀκούοντας ἐν μέρει ἑαυτῶν κοσμίως, κἂν πάνυ
347eBizimki gibi toplantılar da, çoğumuzun olduğunu iddia ettiği türden adamları bulduğunda, yabancı bir sese, şairlere ihtiyaç duymaz. Şairlere söyledikleri hakkında soru sormak mümkün değildir; çoğu insan sözlerinde onları tanık gösterir, kimi şairin bunu kastettiğini söyler, kimi başka bir şeyi; kesin bir sonuca bağlayamayacakları bir konuyu tartışıp dururlar. Böyle adamlar ise bu türden toplantılara veda eder; kendi başlarına, kendi sözleriyle birbirlerini sınayıp birbirlerine sınanma fırsatı vererek birbirleriyle birlikte olurlar.
πολὺν οἶνον πίωσιν. οὕτω δὲ καὶ αἱ τοιαίδε συνουσίαι, ἐὰν μὲν λάβωνται ἀνδρῶν οἷοίπερ ἡμῶν οἱ πολλοί φασιν εἶναι, οὐδὲν δέονται ἀλλοτρίας φωνῆς οὐδὲ ποιητῶν, οὓς οὔτε ἀνερέσθαι οἷόν τʼ ἐστὶν περὶ ὧν λέγουσιν, ἐπαγόμενοί τε αὐτοὺς οἱ πολλοὶ ἐν τοῖς λόγοις οἱ μὲν ταῦτά φασιν τὸν ποιητὴν νοεῖν, οἱ δʼ ἕτερα, περὶ πράγματος διαλεγόμενοι ὃ ἀδυνατοῦσι ἐξελέγξαι·
ΣΩ. ἀλλὰ τὰς μὲν τοιαύτας συνουσίας
348aBence sen de ben de daha çok bunları örnek almalıyız; şairleri bir kenara bırakıp sözlerimizi kendimiz, kendi aramızda yapmalı, hem hakikati hem kendimizi sınamalıyız. Daha soru sormak istersen sana cevap vermeye hazırım; istersen de sen bana cevap ver de yarıda bıraktığımız konuları sonuca bağlayalım."
ἐῶσιν χαίρειν, αὐτοὶ δʼ ἑαυτοῖς σύνεισιν διʼ ἑαυτῶν, ἐν τοῖς ἑαυτῶν λόγοις πεῖραν ἀλλήλων λαμβάνοντες καὶ διδόντες. τοὺς τοιούτους μοι δοκεῖ χρῆναι μᾶλλον μιμεῖσθαι ἐμέ τε καὶ σέ, καταθεμένους τοὺς ποιητὰς αὐτοὺς διʼ ἡμῶν αὐτῶν πρὸς ἀλλήλους τοὺς λόγους ποιεῖσθαι, τῆς ἀληθείας καὶ ἡμῶν αὐτῶν πεῖραν λαμβάνοντας· κἂν μὲν βούλῃ ἔτι ἐρωτᾶν, ἕτοιμός εἰμί σοι παρέχειν ἀποκρινόμενος· ἐὰν δὲ βούλῃ, σὺ ἐμοὶ παράσχες, περὶ ὧν μεταξὺ ἐπαυσάμεθα διεξιόντες, τούτοις τέλος ἐπιθεῖναι.
348bBen bunları ve bunlara benzer başka şeyleri söylediğimde Protagoras hangisini yapacağını hiç açıkça söylemedi. Bunun üzerine Alkibiades Kallias'a bakarak, "Kallias," dedi, "sence Protagoras şimdi de, hesap verecek mi vermeyecek mi açıkça söylemek istemeyerek doğru mu davranıyor? Bence değil. Ya tartışsın ya da tartışmak istemediğini söylesin ki bunu onun hakkında bilelim; Sokrates de başka biriyle tartışsın, ya da başkası kiminle isterse onunla."
λέγοντος οὖν ἐμοῦ ταῦτα καὶ τοιαῦτα ἄλλα οὐδὲν ἀπεσάφει ὁ Πρωταγόρας ὁπότερα ποιήσοι. εἶπεν οὖν ὁ Ἀλκιβιάδης πρὸς τὸν Καλλίαν βλέψας, ὦ Καλλία, δοκεῖ σοι, ἔφη, καὶ νῦν καλῶς Πρωταγόρας ποιεῖν, οὐκ ἐθέλων εἴτε δώσει λόγον εἴτε μὴ διασαφεῖν; ἐμοὶ γὰρ οὐ δοκεῖ· ἀλλʼ ἤτοι διαλεγέσθω ἢ εἰπέτω ὅτι οὐκ ἐθέλει διαλέγεσθαι, ἵνα τούτῳ μὲν ταῦτα συνειδῶμεν, Σωκράτης δὲ ἄλλῳ τῳ διαλέγηται ἢ ἄλλος ὅστις ἂν βούληται ἄλλῳ.
348cProtagoras, bana öyle göründü ki Alkibiades'in bu sözlerinden, Kallias'ın ve orada bulunan hemen herkesin ricasından utanarak güçbela tartışmaya razı oldu ve cevap vermek üzere kendisine soru sormamı istedi.
Ben de dedim ki: "Protagoras, seninle her seferinde kendimi aporia'ya düşüren şeyleri incelemekten başka bir amaçla tartışmak istediğimi sanma. Çünkü bence Homeros'un şu sözü çok yerindedir: *İki kişi birlikte yürürse, biri ötekinden önce fark eder.*
καὶ ὁ Πρωταγόρας αἰσχυνθείς, ὥς γέ μοι ἔδοξεν, τοῦ τε Ἀλκιβιάδου ταῦτα λέγοντος καὶ τοῦ Καλλίου δεομένου καὶ τῶν ἄλλων σχεδόν τι τῶν παρόντων, μόγις προυτράπετο εἰς τὸ διαλέγεσθαι καὶ ἐκέλευεν ἐρωτᾶν αὑτὸν ὡς ἀποκρινούμενος.
εἶπον δὴ ἐγώ· ὦ Πρωταγόρα, μὴ οἴου διαλέγεσθαί μέ σοι ἄλλο τι βουλόμενον ἢ ἃ αὐτὸς ἀπορῶ ἑκάστοτε, ταῦτα διασκέψασθαι. ἡγοῦμαι γὰρ πάνυ λέγειν τι τὸν Ὅμηρον τὸ—
348dÇünkü biz insanlar birlikte olduğumuzda her iş, her söz ve her düşünce konusunda nasılsa daha kolay bir yol buluruz. Ama biri tek başına bir şey fark ederse, hemen dolaşıp kime gösterebileceğini, kiminle doğrulatabileceğini arar, ta ki birine rastlayana kadar. İşte ben de bu yüzden başka birinden çok seninle seve seve tartışıyorum; çünkü makul bir insanın incelemesi gereken öteki konuları da, aretē'yi de en iyi senin inceleyeceğini düşünüyorum.
σύν τε δύʼ ἐρχομένω, καί τε πρὸ ὃ τοῦ ἐνόησεν. ηομ. ιλ. 10.224εὐπορώτεροι γάρ πως ἅπαντές ἐσμεν οἱ ἄνθρωποι πρὸς ἅπαν ἔργον καὶ λόγον καὶ διανόημα· μοῦνος δʼ εἴπερ τε νοήσῃ, αὐτίκα περιιὼν ζητεῖ ὅτῳ ἐπιδείξηται καὶ μεθʼ ὅτου βεβαιώσηται, ἕως ἂν ἐντύχῃ. ὥσπερ καὶ ἐγὼ ἕνεκα τούτου σοὶ ἡδέως διαλέγομαι μᾶλλον ἢ ἄλλῳ τινί, ἡγούμενός σε βέλτιστʼ ἂν ἐπισκέψασθαι καὶ περὶ τῶν ἄλλων
348eSenden başka kim olabilir ki? Sen yalnız kendini iyi ve soylu biri saymakla kalmıyorsun — bazıları kendileri makuldür ama başkalarını öyle yapamaz —; sen hem kendin iyisin hem başkalarını iyi yapabilirsin. Kendine o kadar güveniyorsun ki başkaları bu tekhnē'yi gizlerken sen bütün Yunanlara açıkça kendini ilan ettin, kendine sofist adını verdin, kendini terbiye ve aretē öğretmeni olarak ortaya koydun ve bunun için ücret istemeyi ilk sen uygun gördün.
περὶ ὧν εἰκὸς σκοπεῖσθαι τὸν ἐπιεικῆ, καὶ δὴ καὶ περὶ ἀρετῆς. τίνα γὰρ ἄλλον ἢ σέ; ὅς γε οὐ μόνον αὐτὸς οἴει καλὸς κἀγαθὸς εἶναι, ὥσπερ τινὲς ἄλλοι αὐτοὶ μὲν ἐπιεικεῖς εἰσιν, ἄλλους δὲ οὐ δύνανται ποιεῖν·
ΣΩ. σὺ δὲ καὶ αὐτὸς ἀγαθὸς εἶ καὶ ἄλλους οἷός τʼ εἶ ποιεῖν ἀγαθούς, καὶ οὕτω πεπίστευκας σαυτῷ, ὥστε καὶ ἄλλων ταύτην τὴν τέχνην ἀποκρυπτομένων
349aÖyleyse bu konuları incelemek için seni çağırmak, sana soru sormak, seninle danışmak nasıl gerekmesin? Gerekmemesi mümkün değil. Şimdi de en başta bu konularda sorduğum şeyleri yeniden, baştan ele almak; kimini senden hatırlamak, kimini seninle birlikte incelemek istiyorum. Soru, sanırım, şuydu:
σύ γʼ ἀναφανδὸν σεαυτὸν ὑποκηρυξάμενος εἰς πάντας τοὺς Ἕλληνας, σοφιστὴν ἐπονομάσας σεαυτόν, ἀπέφηνας παιδεύσεως καὶ ἀρετῆς διδάσκαλον, πρῶτος τούτου μισθὸν ἀξιώσας ἄρνυσθαι. πῶς οὖν οὐ σὲ χρῆν παρακαλεῖν ἐπὶ τὴν τούτων σκέψιν καὶ ἐρωτᾶν καὶ ἀνακοινοῦσθαι; οὐκ ἔσθʼ ὅπως οὔ. καὶ νῦν δὴ ἐγὼ ἐκεῖνα, ἅπερ τὸ πρῶτον ἠρώτων περὶ τούτων, πάλιν ἐπιθυμῶ ἐξ ἀρχῆς τὰ μὲν ἀναμνησθῆναι παρὰ σοῦ, τὰ δὲ συνδιασκέψασθαι. ἦν δέ,
349bBilgelik, itidal, cesaret, adalet ve dindarlık: Beş ad olan bunlar tek bir şeyin mi adlarıdır, yoksa bu adların her birinin altında kendine özgü bir ousia, her biri kendi gücüne sahip, biri ötekine benzemeyen bir şey mi vardır? Sen de bunların tek bir şeyin adları olmadığını, bu adların her birinin kendine özgü bir şeye verildiğini, bunların hepsinin aretē'nin parçaları olduğunu söylemiştin; ama altının parçaları gibi birbirlerine ve parçası oldukları bütüne benzer olarak değil, yüzün parçaları gibi hem parçası oldukları bütüne hem birbirlerine benzemez olarak, her biri kendine özgü bir güce sahip olarak.
ὡς ἐγᾦμαι, τὸ ἐρώτημα τόδε· σοφία καὶ σωφροσύνη καὶ ἀνδρεία καὶ δικαιοσύνη καὶ ὁσιότης, πότερον ταῦτα, πέντε ὄντα ὀνόματα, ἐπὶ ἑνὶ πράγματί ἐστιν, ἢ ἑκάστῳ τῶν ὀνομάτων τούτων ὑπόκειταί τις ἴδιος οὐσία καὶ πρᾶγμα ἔχον ἑαυτοῦ δύναμιν ἕκαστον, οὐκ ὂν οἷον τὸ ἕτερον αὐτῶν τὸ ἕτερον; ἔφησθα οὖν σὺ οὐκ ὀνόματα ἐπὶ ἑνὶ εἶναι, ἀλλὰ
349cEğer hâlâ o zamanki gibi düşünüyorsan söyle; başka türlü düşünüyorsan bunu açıkça belirt; şimdi başka bir şey söylersen bunu senin aleyhine saymam. O zaman beni denemek için bunları söylemiş olsan şaşmazdım."
ἕκαστον ἰδίῳ πράγματι τῶν ὀνομάτων τούτων ἐπικεῖσθαι, πάντα δὲ ταῦτα μόρια εἶναι ἀρετῆς, οὐχ ὡς τὰ τοῦ χρυσοῦ μόρια ὅμοιά ἐστιν ἀλλήλοις καὶ τῷ ὅλῳ οὗ μόριά ἐστιν, ἀλλʼ ὡς τὰ τοῦ προσώπου μόρια καὶ τῷ ὅλῳ οὗ μόριά ἐστιν καὶ ἀλλήλοις ἀνόμοια, ἰδίαν ἕκαστα δύναμιν ἔχοντα. ταῦτα εἰ μέν σοι δοκεῖ ἔτι ὥσπερ τότε, φάθι· εἰ δὲ ἄλλως πως, τοῦτο διόρισαι, ὡς ἔγωγε οὐδέν σοι ὑπόλογον τίθεμαι, ἐάν πῃ ἄλλῃ νῦν φήσῃς· οὐ γὰρ ἂν θαυμάζοιμι εἰ τότε ἀποπειρώμενός
349d"Sana şunu söylüyorum, Sokrates," dedi: "Bunların hepsi aretē'nin parçalarıdır; dördü birbirine oldukça benzer, cesaret ise hepsinden çok farklıdır. Doğru söylediğimi şöyle anlarsın: İnsanların birçoğunu son derece adaletsiz, dinsiz, ölçüsüz ve cahil, ama olağanüstü cesur bulursun."
μου ταῦτα ἔλεγες.
ἀλλʼ ἐγώ σοι, ἔφη, λέγω, ὦ Σώκρατες, ὅτι ταῦτα πάντα μόρια μέν ἐστιν ἀρετῆς, καὶ τὰ μὲν τέτταρα αὐτῶν ἐπιεικῶς παραπλήσια ἀλλήλοις ἐστίν, ἡ δὲ ἀνδρεία πάνυ πολὺ διαφέρον πάντων τούτων. ὧδε δὲ γνώσῃ ὅτι ἐγὼ ἀληθῆ λέγω· εὑρήσεις γὰρ πολλοὺς τῶν ἀνθρώπων ἀδικωτάτους μὲν ὄντας καὶ ἀνοσιωτάτους καὶ ἀκολαστοτάτους καὶ ἀμαθεστάτους, ἀνδρειοτάτους δὲ διαφερόντως.
349e"Dur bakalım," dedim; "söylediğin şey incelemeye değer. Cesurlara gözüpek mi diyorsun, yoksa başka bir şey mi?"
"Evet, hem de çoğunluğun yaklaşmaya korktuğu şeylere atılanlara," dedi.
"Peki, aretē'nin güzel bir şey olduğunu söylüyorsun ve onun güzel bir şey olduğunu düşünerek kendini onun öğretmeni olarak ortaya koyuyorsun, değil mi?"
"Hem de en güzel şey," dedi, "eğer aklımı kaçırmadıysam."
"Peki," dedim, "onun bir kısmı çirkin, bir kısmı güzel midir, yoksa bütünüyle güzel mi?"
"Bütünüyle, olabildiğince güzeldir."
"Peki kuyulara kimlerin gözüpek bir şekilde daldığını biliyor musun?"
ἔχε δή, ἔφην ἐγώ· ἄξιον γάρ τοι ἐπισκέψασθαι ὃ λέγεις. πότερον τοὺς ἀνδρείους θαρραλέους λέγεις ἢ ἄλλο τι;—καὶ ἴτας γε, ἔφη, ἐφʼ ἃ οἱ πολλοὶ φοβοῦνται ἰέναι.—φέρε δή, τὴν ἀρετὴν καλόν τι φῂς εἶναι, καὶ ὡς καλοῦ ὄντος αὐτοῦ σὺ διδάσκαλον σαυτὸν παρέχεις;—κάλλιστον μὲν οὖν, ἔφη, εἰ μὴ μαίνομαί γε.—πότερον οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, τὸ μέν τι αὐτοῦ αἰσχρόν, τὸ δέ τι καλόν, ἢ ὅλον καλόν;—ὅλον που καλὸν ὡς οἷόν τε μάλιστα.—
ΣΩ. οἶσθα οὖν τίνες εἰς τὰ
350a"Biliyorum: dalgıçlar."
"Bildikleri için mi, yoksa başka bir sebeple mi?"
"Bildikleri için."
"Atlı olarak savaşmakta kimler gözüpektir? Binicilikten anlayanlar mı, anlamayanlar mı?"
"Anlayanlar."
"Ya hafif kalkanla savaşmakta? Hafif kalkan kullanmasını bilenler mi, bilmeyenler mi?"
"Bilenler. Öteki her şeyde de, aradığın buysa," dedi, "bilenler bilmeyenlerden daha gözüpektir; kendileri de öğrendikten sonra, öğrenmeden önceki hâllerinden daha gözüpektir."
φρέατα κολυμβῶσιν θαρραλέως;—ἔγωγε, ὅτι οἱ κολυμβηταί.—πότερον διότι ἐπίστανται ἢ διʼ ἄλλο τι;—ὅτι ἐπίστανται.—τίνες δὲ ἀπὸ τῶν ἵππων πολεμεῖν θαρραλέοι εἰσίν; πότερον οἱ ἱππικοὶ ἢ οἱ ἄφιπποι;—οἱ ἱππικοί.—τίνες δὲ πέλτας ἔχοντες; οἱ πελταστικοὶ ἢ οἱ μή;—οἱ πελταστικοί. καὶ τὰ ἄλλα γε πάντα, εἰ τοῦτο ζητεῖς, ἔφη, οἱ ἐπιστήμονες τῶν μὴ ἐπισταμένων θαρραλεώτεροί εἰσιν, καὶ αὐτοὶ ἑαυτῶν
350b"Peki bütün bunları bilmediği halde bunların her birine gözüpeklikle atılan birilerini hiç gördün mü?" dedim.
"Gördüm," dedi, "hem de pek gözüpek."
"Peki bu gözüpekler cesur da mıdır?"
"O zaman cesaret çirkin bir şey olurdu," dedi; "çünkü bunlar deli."
"Peki," dedim, "cesurlar derken kimi kastediyorsun? Gözüpekleri değil mi?"
"Şimdi de öyle," dedi.
ἐπειδὰν μάθωσιν ἢ πρὶν μαθεῖν.—ἤδη δέ τινας ἑώρακας, ἔφην, πάντων τούτων ἀνεπιστήμονας ὄντας, θαρροῦντας δὲ πρὸς ἕκαστα τούτων;—ἔγωγε, ἦ δʼ ὅς, καὶ λίαν γε θαρροῦντας.—οὐκοῦν οἱ θαρραλέοι οὗτοι καὶ ἀνδρεῖοί εἰσιν;—αἰσχρὸν μεντἄν, ἔφη, εἴη ἡ ἀνδρεία· ἐπεὶ οὗτοί γε μαινόμενοί εἰσιν.—πῶς οὖν, ἔφην ἐγώ, λέγεις τοὺς ἀνδρείους; οὐχὶ τοὺς θαρραλέους εἶναι;—καὶ νῦν γʼ, ἔφη.—
350c"Öyleyse," dedim, "böyle gözüpek olan bu kişiler cesur değil, deli görünmüyorlar mı? Öte yandan orada en bilgeler aynı zamanda en gözüpektir, en gözüpek oldukları için de en cesurdurlar, değil mi? Bu logos'a göre bilgelik cesaret olmaz mı?"
"Söylediklerimi ve sana verdiğim cevapları iyi hatırlamıyorsun, Sokrates," dedi. "Bana cesurların gözüpek olup olmadığını sorduğunda kabul ettim; gözüpeklerin de cesur olup olmadığı bana sorulmadı — o zaman sorsaydın 'hepsi değil' derdim —; cesurların gözüpek olmadığını, yani benim kabul ettiğim şeyi yanlış kabul ettiğimi ise hiçbir yerde göstermedin.
οὐκοῦν οὗτοι, ἦν δʼ ἐγώ, οἱ οὕτω θαρραλέοι ὄντες οὐκ ἀνδρεῖοι ἀλλὰ μαινόμενοι φαίνονται; καὶ ἐκεῖ αὖ οἱ σοφώτατοι οὗτοι καὶ θαρραλεώτατοί εἰσιν, θαρραλεώτατοι δὲ ὄντες ἀνδρειότατοι; καὶ κατὰ τοῦτον τὸν λόγον ἡ σοφία ἂν ἀνδρεία εἴη;
οὐ καλῶς, ἔφη, μνημονεύεις, ὦ Σώκρατες, ἃ ἔλεγόν τε καὶ ἀπεκρινόμην σοι. ἔγωγε ἐρωτηθεὶς ὑπὸ σοῦ εἰ οἱ ἀνδρεῖοι θαρραλέοι εἰσίν, ὡμολόγησα· εἰ δὲ καὶ οἱ θαρραλέοι ἀνδρεῖοι, οὐκ ἠρωτήθην—εἰ γάρ με τότε ἤρου, εἶπον ἂν ὅτι
350dSonra bilenlerin hem öğrenmeden önceki hâllerinden hem de bilmeyen başkalarından daha gözüpek olduklarını gösteriyorsun ve bundan cesaret ile bilgeliğin aynı şey olduğu sonucunu çıkarıyorsun. Bu yoldan gidersen kuvvetin de bilgelik olduğunu düşünebilirsin. Önce bu yoldan giderek bana kuvvetlilerin güçlü olup olmadığını sorsan, evet derdim.
οὐ πάντες—τοὺς δὲ ἀνδρείους ὡς οὐ θαρραλέοι εἰσίν, τὸ ἐμὸν ὁμολόγημα οὐδαμοῦ ἐπέδειξας ὡς οὐκ ὀρθῶς ὡμολόγησα. ἔπειτα τοὺς ἐπισταμένους αὐτοὺς ἑαυτῶν θαρραλεωτέρους ὄντας ἀποφαίνεις καὶ μὴ ἐπισταμένων ἄλλων, καὶ ἐν τούτῳ οἴει τὴν ἀνδρείαν καὶ τὴν σοφίαν ταὐτὸν εἶναι· τούτῳ δὲ τῷ τρόπῳ μετιὼν καὶ τὴν ἰσχὺν οἰηθείης ἂν εἶναι σοφίαν. πρῶτον μὲν γὰρ εἰ οὕτω μετιὼν ἔροιό με εἰ οἱ ἰσχυροὶ
350eSonra güreş bilenler güreş bilmeyenlerden daha güçlü müdür, kendileri de öğrendikten sonra öncekinden daha güçlü müdür diye sorsan, yine evet derdim. Bunları kabul ettikten sonra sen de aynı kanıtları kullanarak, benim kabulüme göre bilgeliğin kuvvet olduğunu söyleyebilirdin.
Oysa ben ne burada ne başka bir yerde güçlülerin kuvvetli olduğunu kabul ediyorum; kuvvetlilerin güçlü olduğunu kabul ediyorum.
δυνατοί εἰσιν, φαίην ἄν· ἔπειτα, εἰ οἱ ἐπιστάμενοι παλαίειν δυνατώτεροί εἰσιν τῶν μὴ ἐπισταμένων παλαίειν καὶ αὐτοὶ αὑτῶν ἐπειδὰν μάθωσιν ἢ πρὶν μαθεῖν, φαίην ἄν· ταῦτα δὲ ἐμοῦ ὁμολογήσαντος ἐξείη ἄν σοι, χρωμένῳ τοῖς αὐτοῖς τεκμηρίοις τούτοις, λέγειν ὡς κατὰ τὴν ἐμὴν ὁμολογίαν ἡ σοφία ἐστὶν ἰσχύς.
ΣΩ. ἐγὼ δὲ οὐδαμοῦ οὐδʼ ἐνταῦθα ὁμολογῶ τοὺς δυνατοὺς ἰσχυροὺς εἶναι, τοὺς μέντοι ἰσχυροὺς δυνατούς·
351aÇünkü güç ile kuvvet aynı şey değildir: Güç epistēmē'den de, delilikten ve thymos'tan da doğar; kuvvet ise bedenlerin tabiatından ve iyi beslenmesinden. Aynı şekilde orada da gözüpeklik ile cesaret aynı şey değildir; öyle ki cesurların gözüpek olduğu, ama gözüpeklerin hepsinin cesur olmadığı sonucu çıkar. Çünkü gözüpeklik insanlarda tekhnē'den de, thymos'tan ve delilikten de doğar, tıpkı güç gibi; cesaret ise psykhē'lerin tabiatından ve iyi beslenmesinden doğar."
οὐ γὰρ ταὐτὸν εἶναι δύναμίν τε καὶ ἰσχύν, ἀλλὰ τὸ μὲν καὶ ἀπὸ ἐπιστήμης γίγνεσθαι, τὴν δύναμιν, καὶ ἀπὸ μανίας γε καὶ θυμοῦ, ἰσχὺν δὲ ἀπὸ φύσεως καὶ εὐτροφίας τῶν σωμάτων. οὕτω δὲ κἀκεῖ οὐ ταὐτὸν εἶναι θάρσος τε καὶ ἀνδρείαν· ὥστε συμβαίνει τοὺς μὲν ἀνδρείους θαρραλέους εἶναι, μὴ μέντοι τούς γε θαρραλέους ἀνδρείους πάντας· θάρσος μὲν γὰρ καὶ ἀπὸ τέχνης γίγνεται ἀνθρώποις καὶ
351b"Protagoras," dedim, "bazı insanların iyi, bazılarının kötü yaşadığını söylüyor musun?"
"Evet," dedi.
"Peki sence bir insan sıkıntı ve acı içinde yaşarsa iyi yaşar mı?"
"Hayır," dedi.
"Ya hayatını hoşça geçirip ölürse? Sence böylece iyi yaşamış olmaz mı?"
"Bence olur," dedi.
"Demek hoşça yaşamak iyi, tatsız yaşamak kötüdür."
ἀπὸ θυμοῦ γε καὶ ἀπὸ μανίας, ὥσπερ ἡ δύναμις, ἀνδρεία δὲ ἀπὸ φύσεως καὶ εὐτροφίας τῶν ψυχῶν γίγνεται.
λέγεις δέ τινας, ἔφην, ὦ Πρωταγόρα, τῶν ἀνθρώπων εὖ ζῆν, τοὺς δὲ κακῶς;—ἔφη.—ἆρʼ οὖν δοκεῖ σοι ἄνθρωπος ἂν εὖ ζῆν, εἰ ἀνιώμενός τε καὶ ὀδυνώμενος ζῴη;—οὐκ ἔφη.—τί δʼ εἰ ἡδέως βιοὺς τὸν βίον τελευτήσειεν; οὐκ εὖ ἄν σοι δοκεῖ οὕτως βεβιωκέναι;—ἔμοιγʼ, ἔφη.—τὸ μὲν ἄρα
351c"Güzel şeylerden haz alarak yaşıyorsa," dedi.
"Nasıl yani, Protagoras? Sen de çoğunluk gibi bazı hoş şeylere kötü, acı verenlere iyi mi diyorsun? Benim dediğim şu: Hoş şeyler, onlardan başka bir şey çıkmayacaksa, hoş oldukları ölçüde iyi değil midir? Acı verenler de aynı şekilde, acı verdikleri ölçüde kötü değil midir?"
"Bilmiyorum, Sokrates," dedi, "senin sorduğun gibi bu kadar basitçe, hoş olanların hepsinin iyi, acı verenlerin hepsinin kötü olduğunu mu cevap vermeliyim.
ἡδέως ζῆν ἀγαθόν, τὸ δʼ ἀηδῶς κακόν.—εἴπερ τοῖς καλοῖς γʼ, ἔφη, ζῴη ἡδόμενος.—τί δή, ὦ Πρωταγόρα; μὴ καὶ σύ, ὥσπερ οἱ πολλοί, ἡδέʼ ἄττα καλεῖς κακὰ καὶ ἀνιαρὰ ἀγαθά; ἐγὼ γὰρ λέγω, καθʼ ὃ ἡδέα ἐστίν, ἆρα κατὰ τοῦτο οὐκ ἀγαθά, μὴ εἴ τι ἀπʼ αὐτῶν ἀποβήσεται ἄλλο; καὶ αὖθις αὖ τὰ ἀνιαρὰ ὡσαύτως οὕτως οὐ καθʼ ὅσον ἀνιαρά, κακά;—οὐκ οἶδα, ὦ Σώκρατες, ἔφη, ἁπλῶς οὕτως, ὡς σὺ ἐρωτᾷς,
351dBana kalırsa yalnız şimdiki cevabım için değil, geri kalan bütün hayatım için de daha güvenlisi şöyle cevap vermek: Hoş şeylerden iyi olmayanlar vardır; acı verenlerden de kötü olmayanlar vardır, kötü olanlar da vardır; üçüncü olarak da ne kötü ne iyi olanlar."
"Hoş derken," dedim, "hazdan pay alan ya da haz veren şeyleri kastetmiyor musun?"
εἰ ἐμοὶ ἀποκριτέον ἐστὶν ὡς τὰ ἡδέα τε ἀγαθά ἐστιν ἅπαντα καὶ τὰ ἀνιαρὰ κακά· ἀλλά μοι δοκεῖ οὐ μόνον πρὸς τὴν νῦν ἀπόκρισιν ἐμοὶ ἀσφαλέστερον εἶναι ἀποκρίνασθαι, ἀλλὰ καὶ πρὸς πάντα τὸν ἄλλον βίον τὸν ἐμόν, ὅτι ἔστι μὲν ἃ τῶν ἡδέων οὐκ ἔστιν ἀγαθά, ἔστι δʼ αὖ καὶ ἃ τῶν ἀνιαρῶν οὐκ ἔστι κακά, ἔστι δʼ ἃ ἔστι, καὶ τρίτον ἃ οὐδέτερα, οὔτε κακὰ οὔτʼ ἀγαθά.—ἡδέα δὲ καλεῖς, ἦν δʼ ἐγώ, οὐ τὰ ἡδονῆς
351e"Elbette," dedi.
"İşte ben şunu soruyorum: Hoş oldukları ölçüde iyi değiller mi? Yani hazzın kendisinin iyi olup olmadığını soruyorum."
"Senin her seferinde dediğin gibi, Sokrates," dedi, "bunu inceleyelim. İnceleme yerinde görünür, hoş ile iyinin aynı şey olduğu ortaya çıkarsa kabul ederiz; çıkmazsa o zaman tartışırız."
"Peki," dedim, "incelemeye sen mi önderlik etmek istersin, yoksa ben mi önderlik edeyim?"
"Senin önderlik etmen doğru olur," dedi; "çünkü sözü açan sensin."
μετέχοντα ἢ ποιοῦντα ἡδονήν;—πάνυ γʼ, ἔφη.—τοῦτο τοίνυν λέγω, καθʼ ὅσον ἡδέα ἐστίν, εἰ οὐκ ἀγαθά, τὴν ἡδονὴν αὐτὴν ἐρωτῶν εἰ οὐκ ἀγαθόν ἐστιν.—ὥσπερ σὺ λέγεις, ἔφη, ἑκάστοτε, ὦ Σώκρατες, σκοπώμεθα αὐτό, καὶ ἐὰν μὲν πρὸς λόγον δοκῇ εἶναι τὸ σκέμμα καὶ τὸ αὐτὸ φαίνηται ἡδύ τε καὶ ἀγαθόν, συγχωρησόμεθα· εἰ δὲ μή, τότε ἤδη ἀμφισβητήσομεν.
πότερον οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, σὺ βούλει ἡγεμονεύειν τῆς σκέψεως, ἢ ἐγὼ ἡγῶμαι;
δίκαιος, ἔφη, σὺ ἡγεῖσθαι· σὺ γὰρ καὶ κατάρχεις τοῦ λόγου.
352a"Peki," dedim, "mesele bize şöyle bir yoldan açıklık kazanabilir mi? Biri bir insanı sağlığı ya da bedenin başka bir işi bakımından görünüşünden incelerken yüzünü ve el uçlarını gördükten sonra 'Haydi, göğsünü ve sırtını da açıp göster ki seni daha iyi inceleyeyim' derse, ben de inceleme için böyle bir şey istiyorum. İyi ve hoş karşısında söylediğin durumda olduğunu görünce şöyle bir şey söylemem gerekiyor: Haydi, Protagoras, zihninin şu tarafını da aç:
ΣΩ.
ἆρʼ οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, τῇδέ πῃ καταφανὲς ἂν ἡμῖν γένοιτο; ὥσπερ εἴ τις ἄνθρωπον σκοπῶν ἐκ τοῦ εἴδους ἢ πρὸς ὑγίειαν ἢ πρὸς ἄλλο τι τῶν τοῦ σώματος ἔργων, ἰδὼν τὸ πρόσωπον καὶ τὰς χεῖρας ἄκρας εἴποι· ἴθι δή μοι ἀποκαλύψας καὶ τὰ στήθη καὶ τὸ μετάφρενον ἐπίδειξον, ἵνα ἐπισκέψωμαι σαφέστερον, καὶ ἐγὼ τοιοῦτόν τι ποθῶ πρὸς τὴν σκέψιν· θεασάμενος ὅτι οὕτως ἔχεις πρὸς τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ ἡδὺ ὡς φῄς, δέομαι τοιοῦτόν τι εἰπεῖν· ἴθι δή μοι, ὦ Πρωταγόρα,
352bEpistēmē karşısında ne durumdasın? Bu konuda da çoğu insan gibi mi düşünüyorsun, yoksa başka türlü mü? Çoğunluk epistēmē hakkında aşağı yukarı şöyle düşünür: Onun kuvvetli, yol gösterici, hükmedici bir şey olmadığını. Onu böyle bir şey saymazlar; bir insanda çoğu zaman epistēmē bulunsa bile ona hükmedenin epistēmē olmadığını, başka bir şey olduğunu düşünürler: kimi zaman thymos, kimi zaman haz, kimi zaman acı, bazen aşk, çoğu zaman da korku. Epistēmē'yi düpedüz öteki her şeyin oradan oraya sürüklediği bir köle gibi düşünürler.
καὶ τόδε τῆς διανοίας ἀποκάλυψον· πῶς ἔχεις πρὸς ἐπιστήμην; πότερον καὶ τοῦτό σοι δοκεῖ ὥσπερ τοῖς πολλοῖς ἀνθρώποις, ἢ ἄλλως; δοκεῖ δὲ τοῖς πολλοῖς περὶ ἐπιστήμης τοιοῦτόν τι, οὐκ ἰσχυρὸν οὐδʼ ἡγεμονικὸν οὐδʼ ἀρχικὸν εἶναι· οὐδὲ ὡς περὶ τοιούτου αὐτοῦ ὄντος διανοοῦνται, ἀλλʼ ἐνούσης πολλάκις ἀνθρώπῳ ἐπιστήμης οὐ τὴν ἐπιστήμην αὐτοῦ ἄρχειν ἀλλʼ ἄλλο τι, τοτὲ μὲν θυμόν, τοτὲ δὲ ἡδονήν, τοτὲ δὲ λύπην, ἐνίοτε δὲ ἔρωτα, πολλάκις δὲ φόβον, ἀτεχνῶς
352cSen de onun hakkında böyle bir şey mi düşünüyorsun, yoksa epistēmē'nin güzel bir şey olduğunu, insana hükmedebileceğini, biri iyiyi ve kötüyü bilirse hiçbir şeyin ona galip gelip epistēmē'nin buyurduğundan başka şeyler yaptıramayacağını, phronēsis'in insana yardım etmeye yeteceğini mi düşünüyorsun?"
"Senin dediğin gibi düşünüyorum, Sokrates," dedi; "üstelik herkesten çok benim için, bilgeliğin ve epistēmē'nin insan işlerinin en güçlüsü olmadığını söylemek ayıp olur."
διανοούμενοι περὶ τῆς ἐπιστήμης ὥσπερ περὶ ἀνδραπόδου, περιελκομένης ὑπὸ τῶν ἄλλων ἁπάντων. ἆρʼ οὖν καὶ σοὶ τοιοῦτόν τι περὶ αὐτῆς δοκεῖ, ἢ καλόν τε εἶναι ἡ ἐπιστήμη καὶ οἷον ἄρχειν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ἐάνπερ γιγνώσκῃ τις τἀγαθὰ καὶ τὰ κακά, μὴ ἂν κρατηθῆναι ὑπὸ μηδενὸς ὥστε ἄλλʼ ἄττα πράττειν ἢ ἃν ἐπιστήμη κελεύῃ, ἀλλʼ ἱκανὴν εἶναι τὴν φρόνησιν βοηθεῖν τῷ ἀνθρώπῳ;
καὶ δοκεῖ, ἔφη, ὥσπερ σὺ λέγεις, ὦ Σώκρατες, καὶ ἅμα,
352d"Güzel ve doğru söylüyorsun," dedim. "Peki insanların çoğunun bana da sana da inanmadığını biliyor musun? Birçok kişinin en iyiyi bildiği ve yapabileceği halde onu yapmak istemediğini, başka şeyler yaptığını söylerler. Bunun sebebinin ne olduğunu sorduğum herkes, bunu yapanların hazza ya da acıya yenildikleri için ya da biraz önce saydığım şeylerden birinin hükmü altına girdikleri için böyle yaptıklarını söylüyor."
εἴπερ τῳ ἄλλῳ, αἰσχρόν ἐστι καὶ ἐμοὶ σοφίαν καὶ ἐπιστήμην μὴ οὐχὶ πάντων κράτιστον φάναι εἶναι τῶν ἀνθρωπείων πραγμάτων.
καλῶς γε, ἔφην ἐγώ, σὺ λέγων καὶ ἀληθῆ. οἶσθα οὖν ὅτι οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων ἐμοί τε καὶ σοὶ οὐ πείθονται, ἀλλὰ πολλούς φασι γιγνώσκοντας τὰ βέλτιστα οὐκ ἐθέλειν πράττειν, ἐξὸν αὐτοῖς, ἀλλὰ ἄλλα πράττειν· καὶ ὅσους δὴ ἐγὼ ἠρόμην ὅτι ποτε αἴτιόν ἐστι τούτου, ὑπὸ ἡδονῆς φασιν
352e"Sanırım, Sokrates," dedi, "insanlar başka birçok şeyde de doğru konuşmuyorlar."
"Haydi öyleyse benimle birlikte insanları ikna etmeye ve onlara, hazlara yenilip bu yüzden en iyiyi bildikleri halde yapmamak dedikleri bu hâlin ne olduğunu öğretmeye çalış.
ἡττωμένους ἢ λύπης ἢ ὧν νυνδὴ ἐγὼ ἔλεγον ὑπό τινος τούτων κρατουμένους ταῦτα ποιεῖν τοὺς ποιοῦντας.
πολλὰ γὰρ οἶμαι, ἔφη, ὦ Σώκρατες, καὶ ἄλλα οὐκ ὀρθῶς λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι.
ΣΩ.
ἴθι δὴ μετʼ ἐμοῦ ἐπιχείρησον πείθειν τοὺς ἀνθρώπους καὶ διδάσκειν ὅ ἐστιν αὐτοῖς τοῦτο τὸ πάθος, ὅ φασιν ὑπὸ
353aÇünkü belki biz 'Doğru söylemiyorsunuz, ey insanlar, yanılıyorsunuz' dersek bize şöyle sorarlar: 'Protagoras ve Sokrates, bu başımıza gelen hazza yenilmek değilse nedir; siz buna ne diyorsunuz? Söyleyin bize.'"
"Peki, Sokrates, aklına geleni söyleyen çoğunluğun kanaatini incelememiz neden gerekiyor?"
τῶν ἡδονῶν ἡττᾶσθαι καὶ οὐ πράττειν διὰ ταῦτα τὰ βέλτιστα, ἐπεὶ γιγνώσκειν γε αὐτά. ἴσως γὰρ ἂν λεγόντων ἡμῶν ὅτι οὐκ ὀρθῶς λέγετε, ὦ ἄνθρωποι, ἀλλὰ ψεύδεσθε, ἔροιντʼ ἂν ἡμᾶς· ὦ Πρωταγόρα τε καὶ Σώκρατες, εἰ μὴ ἔστιν τοῦτο τὸ πάθημα ἡδονῆς ἡττᾶσθαι, ἀλλὰ τί ποτʼ ἐστίν, καὶ τί ὑμεῖς αὐτό φατε εἶναι; εἴπατον ἡμῖν.
τί δέ, ὦ Σώκρατες, δεῖ ἡμᾶς σκοπεῖσθαι τὴν τῶν πολλῶν δόξαν ἀνθρώπων, οἳ ὅτι ἂν τύχωσι τοῦτο λέγουσιν;
353b"Bence bu bize, cesaretin aretē'nin öteki parçalarıyla ilişkisini bulmakta bir şey kazandıracak," dedim. "Eğer biraz önce kararlaştırdığımıza, yani benim önderlik etmeme bağlı kalmak istiyorsan, konunun en iyi aydınlanacağını düşündüğüm yoldan beni izle; istemiyorsan, öyle uygun görürsen, bırakırım."
"Hayır," dedi, "doğru söylüyorsun; başladığın gibi bitir."
οἶμαι, ἦν δʼ ἐγώ, εἶναί τι ἡμῖν τοῦτο πρὸς τὸ ἐξευρεῖν περὶ ἀνδρείας, πρὸς τἆλλα μόρια τὰ τῆς ἀρετῆς πῶς ποτʼ ἔχει. εἰ οὖν σοι δοκεῖ ἐμμένειν οἷς ἄρτι ἔδοξεν ἡμῖν, ἐμὲ ἡγήσασθαι ᾗ οἶμαι ἂν ἔγωγε κάλλιστα φανερὸν γενέσθαι, ἕπου· εἰ δὲ μὴ βούλει, εἴ σοι φίλον, ἐῶ χαίρειν.
ἀλλʼ, ἔφη, ὀρθῶς λέγεις· καὶ πέραινε ὥσπερ ἤρξω.
353c"Öyleyse yeniden," dedim, "bize 'Hazlara yenik düşmek dediğimiz şey nedir, siz buna ne diyorsunuz?' diye sorarlarsa, onlara şöyle derdim: 'Dinleyin bakalım; Protagoras ile ben size anlatmaya çalışacağız. Ey insanlar, size olan bu şeyin şu tür durumlarda olduğunu söylemiyor musunuz: Hoş olan yiyeceklere, içeceklere ve aşk zevklerine çoğu zaman yenik düşüp, kötü olduklarını bildiğiniz halde yine de onları yapmanız?' Evet derler. Sen ve ben onlara yeniden sorarız: 'Peki bunların kötü olduğunu hangi bakımdan söylüyorsunuz?
πάλιν τοίνυν, ἔφην ἐγώ, εἰ ἔροιντο ἡμᾶς· τί οὖν φατε τοῦτο εἶναι, ὃ ἡμεῖς ἥττω εἶναι τῶν ἡδονῶν ἐλέγομεν; εἴποιμʼ ἂν ἔγωγε πρὸς αὐτοὺς ὡδί· Ἀκούετε δή· πειρασόμεθα γὰρ ὑμῖν ἐγώ τε καὶ Πρωταγόρας φράσαι. ἄλλο τι γάρ, ὦ ἄνθρωποι, φατὲ ὑμῖν τοῦτο γίγνεσθαι ἐν τοῖσδε, οἷον πολλάκις ὑπὸ σίτων καὶ ποτῶν καὶ ἀφροδισίων κρατούμενοι ἡδέων ὄντων, γιγνώσκοντες ὅτι πονηρά ἐστιν, ὅμως αὐτὰ πράττειν;—φαῖεν ἄν.—οὐκοῦν ἐροίμεθʼ ἂν αὐτοὺς ἐγώ τε καὶ σὺ πάλιν· Πονηρὰ δὲ αὐτὰ πῇ φατε εἶναι;
353dHer biri o anda bu hazzı verdiği, hoş olduğu için mi, yoksa ileride hastalıklara, yoksulluğa ve buna benzer başka birçok şeye yol açtığı için mi? Ya da ileride bunların hiçbirine yol açmasa, yalnızca sevindirse bile, insanı ne şekilde olursa olsun sevindirdiği için yine de kötü mü olurdu?' Protagoras, onların başka bir cevap vereceğini düşünür müyüz? Bunların, anlık hazzın kendisinin yaptığı şey bakımından değil, ileride doğan şeyler, hastalıklar ve ötekiler yüzünden kötü olduğunu söyleyeceklerdir."
πότερον ὅτι τὴν ἡδονὴν ταύτην ἐν τῷ παραχρῆμα παρέχει καὶ ἡδύ ἐστιν ἕκαστον αὐτῶν, ἢ ὅτι εἰς τὸν ὕστερον χρόνον νόσους τε ποιεῖ καὶ πενίας καὶ ἄλλα τοιαῦτα πολλὰ παρασκευάζει; ἢ κἂν εἴ τι τούτων εἰς τὸ ὕστερον μηδὲν παρασκευάζει, χαίρειν δὲ μόνον ποιεῖ, ὅμως δʼ ἂν κακὰ ἦν, ὅτι μαθόντα χαίρειν ποιεῖ καὶ ὁπῃοῦν; ἆρʼ οἰόμεθʼ ἂν αὐτούς, ὦ Πρωταγόρα, ἄλλο τι ἀποκρίνασθαι ἢ ὅτι οὐ κατὰ τὴν αὐτῆς τῆς ἡδονῆς τῆς παραχρῆμα ἐργασίαν κακά ἐστιν,
353e"Bence," dedi Protagoras, "çoğunluk böyle cevap verir."
"'Hastalıklara yol açarak acılara yol açmazlar mı, yoksulluğa yol açarak acılara yol açmazlar mı?' Sanırım kabul ederler."
Protagoras katıldı.
"'Öyleyse, ey insanlar, Protagoras ile benim dediğimiz gibi, size öyle görünüyor ki bunlar başka hiçbir şey için değil, acılarla sonuçlandıkları ve insanı başka hazlardan yoksun bıraktıkları için kötüdür?' Kabul ederler mi?"
ἀλλὰ διὰ τὰ ὕστερον γιγνόμενα, νόσους τε καὶ τἆλλα.—ἐγὼ μὲν οἶμαι, ἔφη ὁ Πρωταγόρας, τοὺς πολλοὺς ἂν ταῦτα ἀποκρίνασθαι.—οὐκοῦν νόσους ποιοῦντα ἀνίας ποιεῖ, καὶ πενίας ποιοῦντα ἀνίας ποιεῖ; Ὁμολογοῖεν ἄν, ὡς ἐγᾦμαι.—συνέφη ὁ Πρωταγόρας.—
ΣΩ. οὐκοῦν φαίνεται, ὦ ἄνθρωποι, ὑμῖν, ὥς φαμεν ἐγώ τε καὶ Πρωταγόρας, διʼ οὐδὲν ἄλλο ταῦτα κακὰ ὄντα ἢ διότι εἰς ἀνίας τε ἀποτελευτᾷ καὶ ἄλλων
354aİkimize de öyle göründü.
"Peki tersini sorarsak: 'Ey acı veren şeylerin iyi olduğunu da söyleyen insanlar, beden alıştırmaları, seferler, hekimlerin dağlayarak, keserek, ilaçlarla ve aç bırakarak yaptıkları tedaviler gibi şeylerin iyi, ama acı veren şeyler olduğunu söylemiyor musunuz?' Evet derler mi?"
Öyle göründü.
"'Peki bunlara, o anda en şiddetli acıları ve ağrıları verdikleri için mi iyi diyorsunuz, yoksa ileride onlardan sağlık, bedenlerin iyi hâli, şehirlerin kurtuluşu, başkaları üzerinde hâkimiyet ve zenginlik doğduğu için mi?'
ἡδονῶν ἀποστερεῖ; Ὁμολογοῖεν ἄν;—συνεδόκει ἡμῖν ἀμφοῖν.—οὐκοῦν πάλιν ἂν αὐτοὺς τὸ ἐναντίον εἰ ἐροίμεθα· ὦ ἄνθρωποι οἱ λέγοντες αὖ ἀγαθὰ ἀνιαρὰ εἶναι, ἆρα οὐ τὰ τοιάδε λέγετε, οἷον τά τε γυμνάσια καὶ τὰς στρατείας καὶ τὰς ὑπὸ τῶν ἰατρῶν θεραπείας τὰς διὰ καύσεών τε καὶ τομῶν καὶ φαρμακειῶν καὶ λιμοκτονιῶν γιγνομένας, ὅτι ταῦτα ἀγαθὰ μέν ἐστιν, ἀνιαρὰ δέ; φαῖεν ἄν;—συνεδόκει.—πότερον
354bSanırım evet derler."
Öyle göründü.
"'Bunlar hazlarla, acılardan kurtulmak ve onları uzak tutmakla sonuçlandıkları için değil de başka bir şey için mi iyidir? Yoksa onlara iyi derken göz önünde tuttuğunuz, hazlar ve acılar dışında başka bir gaye söyleyebilir misiniz?' Sanırım söyleyemezler."
οὖν κατὰ τόδε ἀγαθὰ αὐτὰ καλεῖτε, ὅτι ἐν τῷ παραχρῆμα ὀδύνας τὰς ἐσχάτας παρέχει καὶ ἀλγηδόνας, ἢ ὅτι εἰς τὸν ὕστερον χρόνον ὑγίειαί τε ἀπʼ αὐτῶν γίγνονται καὶ εὐεξίαι τῶν σωμάτων καὶ τῶν πόλεων σωτηρίαι καὶ ἄλλων ἀρχαὶ καὶ πλοῦτοι; φαῖεν ἄν, ὡς ἐγᾦμαι.—συνεδόκει.—ταῦτα δὲ ἀγαθά ἐστι διʼ ἄλλο τι ἢ ὅτι εἰς ἡδονὰς ἀποτελευτᾷ καὶ λυπῶν ἀπαλλαγάς τε καὶ ἀποτροπάς; ἢ ἔχετέ τι ἄλλο τέλος
354c"Bence de söyleyemezler," dedi Protagoras.
"'Öyleyse hazzın peşinden iyi bir şey olarak koşuyor, acıdan kötü bir şey olarak kaçıyorsunuz, değil mi?'"
Öyle göründü.
"'Demek kötü saydığınız şey acı, iyi saydığınız şey hazdır; çünkü sevinmenin kendisine de ancak içerdiğinden daha büyük hazlardan insanı yoksun bıraktığında ya da içerdiği hazlardan daha büyük acılara yol açtığında kötü diyorsunuz.
λέγειν, εἰς ὃ ἀποβλέψαντες αὐτὰ ἀγαθὰ καλεῖτε, ἀλλʼ ⟨ἢ⟩ ἡδονάς τε καὶ λύπας; οὐκ ἂν φαῖεν, ὡς ἐγᾦμαι.—οὐδʼ ἐμοὶ δοκεῖ, ἔφη ὁ Πρωταγόρας.—οὐκοῦν τὴν μὲν ἡδονὴν διώκετε ὡς ἀγαθὸν ὄν, τὴν δὲ λύπην φεύγετε ὡς κακόν;—συνεδόκει.—τοῦτʼ ἄρα ἡγεῖσθʼ εἶναι κακόν, τὴν λύπην, καὶ ἀγαθὸν τὴν ἡδονήν, ἐπεὶ καὶ αὐτὸ τὸ χαίρειν τότε λέγετε κακὸν εἶναι, ὅταν μειζόνων ἡδονῶν ἀποστερῇ ἢ ὅσας αὐτὸ ἔχει, ἢ λύπας μείζους παρασκευάζῃ τῶν ἐν
354dSevinmenin kendisine başka bir bakımdan, başka bir gayeyi göz önünde tutarak kötü diyorsanız, onu bize de söyleyebilirdiniz; ama söyleyemeyeceksiniz.'"
"Bence de söyleyemezler," dedi Protagoras.
"'Acı çekmenin kendisi için de durum aynı değil mi? Acı çekmenin kendisine ancak içerdiğinden daha büyük acılardan kurtardığında ya da acılarından daha büyük hazlar hazırladığında iyi diyorsunuz. Çünkü acı çekmeye iyi derken benim söylediğimden başka bir gayeyi göz önünde tutuyorsanız onu bize söyleyebilirsiniz.
αὐτῷ ἡδονῶν· ἐπεὶ εἰ κατʼ ἄλλο τι αὐτὸ τὸ χαίρειν κακὸν καλεῖτε καὶ εἰς ἄλλο τι τέλος ἀποβλέψαντες, ἔχοιτε ἂν καὶ ἡμῖν εἰπεῖν· ἀλλʼ οὐχ ἕξετε.—οὐδʼ ἐμοὶ δοκοῦσιν, ἔφη ὁ Πρωταγόρας.—ἄλλο τι οὖν πάλιν καὶ περὶ αὐτοῦ τοῦ λυπεῖσθαι ὁ αὐτὸς τρόπος; τότε καλεῖτε αὐτὸ τὸ λυπεῖσθαι ἀγαθόν, ὅταν ἢ μείζους λύπας τῶν ἐν αὐτῷ οὐσῶν ἀπαλλάττῃ ἢ μείζους ἡδονὰς τῶν λυπῶν παρασκευάζῃ; ἐπεὶ εἰ πρὸς ἄλλο τι τέλος ἀποβλέπετε, ὅταν καλῆτε αὐτὸ τὸ λυπεῖσθαι
354eAma söyleyemeyeceksiniz.'"
"Doğru söylüyorsun," dedi Protagoras.
"Yine," dedim, "bana 'Bu konuda neden bu kadar çok ve dönüp dolaşıp konuşuyorsun?' diye sorsanız, ey insanlar, 'Bağışlayın beni,' derdim. 'Önce, sizin hazlara yenik düşmek dediğiniz şeyin ne olduğunu göstermek kolay değildir; sonra bütün ispatlar buna bağlıdır. Ama şimdi bile geri adım atabilirsiniz, eğer iyinin hazdan, kötünün de acıdan başka bir şey olduğunu bir şekilde söyleyebiliyorsanız.
ἀγαθόν, ἢ πρὸς ὃ ἐγὼ λέγω, ἔχετε ἡμῖν εἰπεῖν· ἀλλʼ οὐχ ἕξετε.—ἀληθῆ, ἔφη, λέγεις, ὁ Πρωταγόρας.
πάλιν τοίνυν, ἔφην ἐγώ, εἴ με ἀνέροισθε, ὦ ἄνθρωποι, τίνος οὖν δήποτε ἕνεκα πολλὰ περὶ τούτου λέγεις καὶ πολλαχῇ; Συγγιγνώσκετέ μοι, φαίην ἂν ἔγωγε. πρῶτον μὲν γὰρ οὐ ῥᾴδιον ἀποδεῖξαι τί ἐστίν ποτε τοῦτο ὃ ὑμεῖς καλεῖτε τῶν ἡδονῶν ἥττω εἶναι· ἔπειτα ἐν τούτῳ εἰσὶν πᾶσαι αἱ ἀποδείξεις.
ΣΩ. ἀλλʼ ἔτι καὶ νῦν ἀναθέσθαι ἔξεστιν,
355aYoksa hayatı acısız, hoşça geçirmek size yeter mi? Yetiyorsa ve bunlarla sonuçlanmayan başka bir iyi ya da kötü gösteremiyorsanız, bundan sonrasını dinleyin. Size şunu söylüyorum: Durum böyleyse, bir insanın kötüleri kötü olduklarını bildiği halde, yapmamak elindeyken, hazlara sürüklenip aklı başından giderek yine de yaptığını söylediğinizde söz gülünç hâle gelir.
εἴ πῃ ἔχετε ἄλλο τι φάναι εἶναι τὸ ἀγαθὸν ἢ τὴν ἡδονήν, ἢ τὸ κακὸν ἄλλο τι ἢ τὴν ἀνίαν· ἢ ἀρκεῖ ὑμῖν τὸ ἡδέως καταβιῶναι τὸν βίον ἄνευ λυπῶν; εἰ δὲ ἀρκεῖ καὶ μὴ ἔχετε μηδὲν ἄλλο φάναι εἶναι ἀγαθὸν ἢ κακὸν ὃ μὴ εἰς ταῦτα τελευτᾷ, τὸ μετὰ τοῦτο ἀκούετε. φημὶ γὰρ ὑμῖν τούτου οὕτως ἔχοντος γελοῖον τὸν λόγον γίγνεσθαι, ὅταν λέγητε ὅτι πολλάκις γιγνώσκων τὰ κακὰ ἄνθρωπος ὅτι κακά ἐστιν, ὅμως πράττει αὐτά, ἐξὸν μὴ πράττειν, ὑπὸ τῶν ἡδονῶν
355bBir de insanın iyiyi bildiği halde anlık hazlar yüzünden, onlara yenilerek iyiyi yapmak istemediğini söylüyorsunuz. Bunun ne kadar gülünç olduğu, aynı anda birçok ad — hoş, acı veren, iyi ve kötü — kullanmazsak açıkça görülecek. Bunlar iki şey olarak ortaya çıktığına göre onlara iki adla seslenelim: önce iyi ve kötü, sonra da hoş ve acı veren.
ἀγόμενος καὶ ἐκπληττόμενος· καὶ αὖθις αὖ λέγετε ὅτι γιγνώσκων ὁ ἄνθρωπος τἀγαθὰ πράττειν οὐκ ἐθέλει διὰ τὰς παραχρῆμα ἡδονάς, ὑπὸ τούτων ἡττώμενος. ὡς δὲ ταῦτα γελοῖά ἐστιν, κατάδηλον ἔσται, ἐὰν μὴ πολλοῖς ὀνόμασι χρώμεθα ἅμα, ἡδεῖ τε καὶ ἀνιαρῷ καὶ ἀγαθῷ καὶ κακῷ, ἀλλʼ ἐπειδὴ δύο ἐφάνη ταῦτα, δυοῖν καὶ ὀνόμασιν προσαγορεύωμεν αὐτά, πρῶτον μὲν ἀγαθῷ καὶ κακῷ, ἔπειτα αὖθις ἡδεῖ τε
355cBunu böyle koyup şöyle diyelim: İnsan kötüleri kötü olduklarını bildiği halde yine de yapar. Biri bize «Neden?» diye sorarsa, «Yenildiği için» deriz. «Neye?» diye soracaktır. Biz artık «Hazza» diyemeyiz — çünkü haz yerine başka bir ad, iyi adı geçti —; ona cevap verip «Yenildiği için» diyelim. «Neye?» diyecek. «İyiye,» diyeceğiz, Zeus hakkı için. Bize soran kişi küstah biriyse güler ve şöyle der: «Ne gülünç bir şey söylüyorsunuz: Biri kötü olduklarını bildiği, yapmaması gerektiği halde iyilere yenildiği için kötüleri yapıyor!
καὶ ἀνιαρῷ. θέμενοι δὴ οὕτω λέγωμεν ὅτι Γιγνώσκων ὁ ἄνθρωπος τὰ κακὰ ὅτι κακά ἐστιν, ὅμως αὐτὰ ποιεῖ. ἐὰν οὖν τις ἡμᾶς ἔρηται, διὰ τί; Ἡττώμενος, φήσομεν· ὑπὸ τοῦ; ἐκεῖνος ἐρήσεται ἡμᾶς· ἡμῖν δὲ ὑπὸ μὲν ἡδονῆς οὐκέτι ἔξεστιν εἰπεῖν—ἄλλο γὰρ ὄνομα μετείληφεν ἀντὶ τῆς ἡδονῆς τὸ ἀγαθόν—ἐκείνῳ δὴ ἀποκρινώμεθα καὶ λέγωμεν ὅτι Ἡττώμενος—ὑπὸ τίνος; φήσει. τοῦ ἀγαθοῦ, φήσομεν νὴ Δία. ἂν οὖν τύχῃ ὁ ἐρόμενος ἡμᾶς ὑβριστὴς ὤν, γελάσεται
355dPeki,» diyecek, «bu durumda sizin içinizde iyiler kötüleri yenecek değerde değil midir, yoksa değerde midir?» Cevap olarak elbette «Değerde değildir» diyeceğiz; yoksa hazlara yenik dediğimiz kişi hata yapmazdı. «Peki,» diyecek belki, «iyiler kötülere ya da kötüler iyilere hangi bakımdan denk değildir? Birileri daha büyük, ötekiler daha küçük olduğunda değil mi?
καὶ ἐρεῖ· ἦ γελοῖον λέγετε πρᾶγμα, εἰ πράττει τις κακά, γιγνώσκων ὅτι κακά ἐστιν, οὐ δέον αὐτὸν πράττειν, ἡττώμενος ὑπὸ τῶν ἀγαθῶν. ἆρα, φήσει, οὐκ ἀξίων ὄντων νικᾶν ἐν ὑμῖν τῶν ἀγαθῶν τὰ κακά, ἢ ἀξίων; φήσομεν δῆλον ὅτι ἀποκρινόμενοι, ὅτι οὐκ ἀξίων ὄντων· οὐ γὰρ ἂν ἐξημάρτανεν ὅν φαμεν ἥττω εἶναι τῶν ἡδονῶν. κατὰ τί δέ, φήσει ἴσως, ἀνάξιά ἐστιν τἀγαθὰ τῶν κακῶν ἢ τὰ κακὰ τῶν ἀγαθῶν; ἢ κατʼ ἄλλο τι ἢ ὅταν τὰ μὲν μείζω, τὰ δὲ
355eYa da birileri daha çok, ötekiler daha az olduğunda?» Bundan başka bir şey söyleyemeyeceğiz. «Öyleyse,» diyecek, «belli ki yenilmek derken şunu kastediyorsunuz: daha az iyiye karşılık daha büyük kötüleri almak.» Bu böyle.
Şimdi aynı şeyler için adları yeniden değiştirip hoş ve acı veren diyelim ve şöyle söyleyelim: İnsan — o zaman kötüleri diyorduk, şimdi acı verenleri diyelim — acı veren şeyleri acı verdiklerini bildiği halde hoş şeylere yenilerek yapar; belli ki hoş şeyler yenecek değerde olmadıkları halde.
σμικρότερα ᾖ; ἢ πλείω, τὰ δὲ ἐλάττω ᾖ; οὐχ ἕξομεν εἰπεῖν ἄλλο ἢ τοῦτο. δῆλον ἄρα, φήσει, ὅτι τὸ ἡττᾶσθαι τοῦτο λέγετε, ἀντὶ ἐλαττόνων ἀγαθῶν μείζω κακὰ λαμβάνειν. ταῦτα μὲν οὖν οὕτω.
ΣΩ. μεταλάβωμεν δὴ τὰ ὀνόματα πάλιν τὸ ἡδύ τε καὶ ἀνιαρὸν ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς τούτοις, καὶ λέγωμεν ὅτι Ἄνθρωπος πράττει—τότε μὲν ἐλέγομεν τὰ κακά, νῦν δὲ λέγωμεν τὰ ἀνιαρά, γιγνώσκων ὅτι ἀνιαρά ἐστιν, ἡττώμενος
356aHazzın acıya karşı değersizliği, birbirlerine göre aşırılık ve eksiklikten başka ne olabilir? Bu da birbirlerinden daha büyük ya da daha küçük, daha çok ya da daha az, daha fazla ya da daha eksik olmaktır. Biri «Ama Sokrates, anlık hoş şey ile ileride gelecek hoş ve acı veren şey arasında büyük fark var» derse, «Haz ve acıdan başka bir şeyde mi?» derdim; başka hiçbir şeyde olamaz. Hayır; iyi tartmasını bilen bir adam gibi hoş şeyleri bir araya koy, acı verenleri bir araya koy, yakını ve uzağı teraziye yerleştir ve hangisinin daha çok olduğunu söyle.
ὑπὸ τῶν ἡδέων, δῆλον ὅτι ἀναξίων ὄντων νικᾶν. καὶ τίς ἄλλη ἀναξία ἡδονῇ πρὸς λύπην ἐστίν, ἀλλʼ ἢ ὑπερβολὴ ἀλλήλων καὶ ἔλλειψις; ταῦτα δʼ ἐστὶ μείζω τε καὶ σμικρότερα γιγνόμενα ἀλλήλων καὶ πλείω καὶ ἐλάττω καὶ μᾶλλον καὶ ἧττον. εἰ γάρ τις λέγοι ὅτι ἀλλὰ πολὺ διαφέρει, ὦ Σώκρατες, τὸ παραχρῆμα ἡδὺ τοῦ εἰς τὸν ὕστερον χρόνον καὶ ἡδέος καὶ λυπηροῦ, μῶν ἄλλῳ τῳ, φαίην ἂν ἔγωγε, ἢ ἡδονῇ καὶ λύπῃ; οὐ γὰρ ἔσθʼ ὅτῳ ἄλλῳ. ἀλλʼ ὥσπερ
356bHoşları hoşlarla tartarsan her zaman daha büyükleri ve daha çokları almalısın; acı verenleri acı verenlerle tartarsan daha azları ve daha küçükleri. Hoşları acı verenlerle tartarsan, eğer acı verenler hoşlar tarafından aşılıyorsa — ister yakındakiler uzaktakiler tarafından, ister uzaktakiler yakındakiler tarafından — bunların bulunduğu eylemi yapmalısın; hoşlar acı verenler tarafından aşılıyorsa o eylemi yapmamalısın.
ἀγαθὸς ἱστάναι ἄνθρωπος, συνθεὶς τὰ ἡδέα καὶ συνθεὶς τὰ λυπηρά, καὶ τὸ ἐγγὺς καὶ τὸ πόρρω στήσας ἐν τῷ ζυγῷ, εἰπὲ πότερα πλείω ἐστίν. ἐὰν μὲν γὰρ ἡδέα πρὸς ἡδέα ἱστῇς, τὰ μείζω ἀεὶ καὶ πλείω ληπτέα· ἐὰν δὲ λυπηρὰ πρὸς λυπηρά, τὰ ἐλάττω καὶ σμικρότερα· ἐὰν δὲ ἡδέα πρὸς λυπηρά, ἐὰν μὲν τὰ ἀνιαρὰ ὑπερβάλληται ὑπὸ τῶν ἡδέων, ἐάντε τὰ ἐγγὺς ὑπὸ τῶν πόρρω ἐάντε τὰ πόρρω ὑπὸ τῶν ἐγγύς, ταύτην τὴν πρᾶξιν πρακτέον ἐν ᾗ ἂν ταῦτʼ ἐνῇ· ἐὰν
356cDurum başka türlü mü, ey insanlar?' derdim. Başka türlü söyleyemeyeceklerini biliyorum."
Protagoras da öyle düşündü.
"'Durum böyle olduğuna göre,' diyeceğim, 'bana şunu cevaplayın: Aynı büyüklükler göze yakından daha büyük, uzaktan daha küçük görünür, değil mi?' Evet diyecekler. 'Kalınlar ve çoklar da aynı şekilde mi? Eşit sesler de yakından daha yüksek, uzaktan daha alçak mı?' Evet derler. 'Eğer işimizin iyi gitmesi büyük uzunlukları yapıp almamıza, küçükleri ise kaçınıp yapmamamıza bağlı olsaydı, hayatımızın kurtuluşu ne olurdu?
δὲ τὰ ἡδέα ὑπὸ τῶν ἀνιαρῶν, οὐ πρακτέα. μή πῃ ἄλλῃ ἔχει, φαίην ἄν, ταῦτα, ὦ ἄνθρωποι; οἶδʼ ὅτι οὐκ ἂν ἔχοιεν ἄλλως λέγειν.—συνεδόκει καὶ ἐκείνῳ.
ὅτε δὴ τοῦτο οὕτως ἔχει, τόδε μοι ἀποκρίνασθε, φήσω. φαίνεται ὑμῖν τῇ ὄψει τὰ αὐτὰ μεγέθη ἐγγύθεν μὲν μείζω, πόρρωθεν δὲ ἐλάττω· ἢ οὔ;—φήσουσιν.—καὶ τὰ παχέα καὶ τὰ πολλὰ ὡσαύτως; καὶ αἱ φωναὶ ⟨αἱ⟩ ἴσαι ἐγγύθεν μὲν μείζους, πόρρωθεν δὲ σμικρότεραι;—φαῖεν ἄν.—εἰ οὖν
356dÖlçme tekhnē'si mi, yoksa görünüşün gücü mü? Görünüşün gücü bizi yanıltır, aynı şeyleri bir aşağı bir yukarı alıp durmamıza, hem eylemlerimizde hem büyük ve küçük şeyler arasındaki seçimlerimizde pişman olmamıza yol açmaz mıydı? Ölçme tekhnē'si ise bu hayali geçersiz kılar, hakikati göstererek psykhē'nin hakikat üzerinde durup huzur bulmasını sağlar ve hayatı kurtarırdı, değil mi?
ἐν τούτῳ ἡμῖν ἦν τὸ εὖ πράττειν, ἐν τῷ τὰ μὲν μεγάλα μήκη καὶ πράττειν καὶ λαμβάνειν, τὰ δὲ σμικρὰ καὶ φεύγειν καὶ μὴ πράττειν, τίς ἂν ἡμῖν σωτηρία ἐφάνη τοῦ βίου; ἆρα ἡ μετρητικὴ τέχνη ἢ ἡ τοῦ φαινομένου δύναμις; ἢ αὕτη μὲν ἡμᾶς ἐπλάνα καὶ ἐποίει ἄνω τε καὶ κάτω πολλάκις μεταλαμβάνειν ταὐτὰ καὶ μεταμέλειν καὶ ἐν ταῖς πράξεσιν καὶ ἐν ταῖς αἱρέσεσιν τῶν μεγάλων τε καὶ σμικρῶν, ἡ δὲ μετρητικὴ ἄκυρον μὲν ἂν ἐποίησε τοῦτο τὸ φάντασμα, δηλώσασα
356eİnsanlar bu durumda bizi kurtaracak olanın ölçme tekhnē'si olduğunu mu kabul ederler, yoksa başka bir tekhnē'nin mi?'"
"Ölçme tekhnē'sinin," diye kabul etti.
"'Peki hayatın kurtuluşu tek ile çiftin seçimine bağlı olsaydı; ne zaman daha çoğu, ne zaman daha azı doğru seçmek gerektiğine, ister kendisini kendisiyle, ister birini ötekiyle karşılaştırarak, yakında da olsa uzakta da olsa — o zaman hayatımızı ne kurtarırdı?
δὲ τὸ ἀληθὲς ἡσυχίαν ἂν ἐποίησεν ἔχειν τὴν ψυχὴν μένουσαν ἐπὶ τῷ ἀληθεῖ καὶ ἔσωσεν ἂν τὸν βίον; ἆρʼ ἂν ὁμολογοῖεν οἱ ἄνθρωποι πρὸς ταῦτα ἡμᾶς τὴν μετρητικὴν σῴζειν ἂν τέχνην ἢ ἄλλην;—τὴν μετρητικήν, ὡμολόγει.—
ΣΩ. τί δʼ εἰ ἐν τῇ τοῦ περιττοῦ καὶ ἀρτίου αἱρέσει ἡμῖν ἦν ἡ σωτηρία τοῦ βίου, ὁπότε τὸ πλέον ὀρθῶς ἔδει ἑλέσθαι καὶ ὁπότε τὸ ἔλαττον, ἢ αὐτὸ πρὸς ἑαυτὸ ἢ τὸ ἕτερον πρὸς τὸ ἕτερον, εἴτʼ ἐγγὺς εἴτε πόρρω εἴη;τί ἂν ἔσῳζεν ἡμῖν τὸν
357aBir epistēmē değil mi? Ve tekhnē aşırılık ve eksiklikle ilgili olduğuna göre bir çeşit ölçme bilgisi değil mi? Tek ve çiftle ilgili olduğuna göre de aritmetikten başka bir şey olabilir mi?' İnsanlar bunu kabul ederler mi, etmezler mi?"
Protagoras'a da kabul edecekleri gibi geldi.
"'Peki, ey insanlar; hayatın kurtuluşu haz ile acının, daha çok ile daha azın, daha büyük ile daha küçüğün, daha uzak ile daha yakının doğru seçiminde göründüğüne göre, bu her şeyden önce bir ölçme, yani birbirlerine göre aşırılığın, eksikliğin ve eşitliğin incelenmesi gibi görünmüyor mu?'
βίον; ἆρʼ ἂν οὐκ ἐπιστήμη; καὶ ἆρʼ ἂν οὐ μετρητική τις, ἐπειδήπερ ὑπερβολῆς τε καὶ ἐνδείας ἐστὶν ἡ τέχνη; ἐπειδὴ δὲ περιττοῦ τε καὶ ἀρτίου, ἆρα ἄλλη τις ἢ ἀριθμητική; Ὁμολογοῖεν ἂν ἡμῖν οἱ ἄνθρωποι ἢ οὔ;—ἐδόκουν ἂν καὶ τῷ Πρωταγόρᾳ ὁμολογεῖν.—εἶεν, ὦ ἄνθρωποι· ἐπεὶ δὲ δὴ ἡδονῆς τε καὶ λύπης ἐν ὀρθῇ τῇ αἱρέσει ἐφάνη ἡμῖν ἡ σωτηρία τοῦ βίου οὖσα, τοῦ τε πλέονος καὶ ἐλάττονος καὶ
357b'Zorunlu olarak.'
'Ölçme olduğuna göre zorunlu olarak bir tekhnē ve epistēmē'dir.'
Kabul edecekler.
'Bu tekhnē ve epistēmē'nin ne olduğunu başka sefere inceleriz; ama onun bir epistēmē olduğu, bana sorduğunuz şeyler hakkında Protagoras ile benim yapmamız gereken ispat için bu kadarı yeter.
μείζονος καὶ σμικροτέρου καὶ πορρωτέρω καὶ ἐγγυτέρω, ἆρα πρῶτον μὲν οὐ μετρητικὴ φαίνεται, ὑπερβολῆς τε καὶ ἐνδείας οὖσα καὶ ἰσότητος πρὸς ἀλλήλας σκέψις;—ἀλλʼ ἀνάγκη.—ἐπεὶ δὲ μετρητική, ἀνάγκῃ δήπου τέχνη καὶ ἐπιστήμη.—συμφήσουσιν.—ἥτις μὲν τοίνυν τέχνη καὶ ἐπιστήμη ἐστὶν αὕτη, εἰς αὖθις σκεψόμεθα· ὅτι δὲ ἐπιστήμη ἐστίν, τοσοῦτον ἐξαρκεῖ πρὸς τὴν ἀπόδειξιν ἣν ἐμὲ δεῖ καὶ Πρωταγόραν
357cHatırlıyorsanız, siz bunu, biz birbirimizle epistēmē'den daha güçlü hiçbir şey olmadığında, onun bulunduğu her yerde hazza da öteki her şeye de hep üstün geldiğinde anlaştığımız sırada sordunuz. Siz ise hazzın çoğu zaman bilen insana bile üstün geldiğini söylediniz; biz size katılmayınca da bize şunu sordunuz: «Protagoras ve Sokrates, bu başımıza gelen hazza yenilmek değilse nedir; siz buna ne diyorsunuz? Söyleyin bize.»
ἀποδεῖξαι περὶ ὧν ἤρεσθʼ ἡμᾶς. ἤρεσθε δέ, εἰ μέμνησθε, ἡνίκα ἡμεῖς ἀλλήλοις ὡμολογοῦμεν ἐπιστήμης μηδὲν εἶναι κρεῖττον, ἀλλὰ τοῦτο ἀεὶ κρατεῖν, ὅπου ἂν ἐνῇ, καὶ ἡδονῆς καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων· ὑμεῖς δὲ δὴ ἔφατε τὴν ἡδονὴν πολλάκις κρατεῖν καὶ τοῦ εἰδότος ἀνθρώπου, ἐπειδὴ δὲ ὑμῖν οὐχ ὡμολογοῦμεν, μετὰ τοῦτο ἤρεσθε ἡμᾶς· ὦ Πρωταγόρα τε καὶ Σώκρατες, εἰ μὴ ἔστι τοῦτο τὸ πάθημα ἡδονῆς ἡττᾶσθαι, ἀλλὰ τί ποτʼ ἐστὶν καὶ τί ὑμεῖς αὐτό φατε εἶναι; εἴπατε
357dO zaman size hemen «cehalet» deseydik bize gülerdiniz; şimdi bize gülerseniz kendinize de gülmüş olursunuz. Çünkü siz de hazların ve acıların, yani iyilerin ve kötülerin seçiminde hata yapanların epistēmē eksikliği yüzünden hata yaptığını kabul ettiniz; hem de yalnız herhangi bir epistēmē'nin değil, daha önce kabul ettiğiniz gibi ölçme bilgisinin eksikliği yüzünden. Epistēmē olmadan hata yapılan bir eylemin cehaletle yapıldığını da herhalde siz de biliyorsunuz.
ἡμῖν. εἰ μὲν οὖν τότε εὐθὺς ὑμῖν εἴπομεν ὅτι ἀμαθία, κατεγελᾶτε ἂν ἡμῶν· νῦν δὲ ἂν ἡμῶν καταγελᾶτε, καὶ ὑμῶν αὐτῶν καταγελάσεσθε. καὶ γὰρ ὑμεῖς ὡμολογήκατε ἐπιστήμης ἐνδείᾳ ἐξαμαρτάνειν περὶ τὴν τῶν ἡδονῶν αἵρεσιν καὶ λυπῶν τοὺς ἐξαμαρτάνοντας—ταῦτα δέ ἐστιν ἀγαθά τε καὶ κακά—καὶ οὐ μόνον ἐπιστήμης, ἀλλὰ καὶ ἧς τὸ πρόσθεν ἔτι ὡμολογήκατε ὅτι μετρητικῆς· ἡ δὲ ἐξαμαρτανομένη πρᾶξις
357eDemek hazza yenilmek budur: en büyük cehalet. Şu Protagoras da, Prodikos da, Hippias da bu cehaletin hekimi olduklarını söylerler. Siz ise onun cehaletten başka bir şey olduğunu sandığınız için, sanki öğretilebilir bir şey değilmiş gibi, ne kendiniz gidiyorsunuz ne de çocuklarınızı bunların öğretmenlerine, şu sofistlere gönderiyorsunuz; paranızı kıskanıp onlara vermediğiniz için de hem özel hayatta hem kamusal alanda kötü durumdasınız.'
ἄνευ ἐπιστήμης ἴστε που καὶ αὐτοὶ ὅτι ἀμαθίᾳ πράττεται. ὥστε τοῦτʼ ἐστὶν τὸ ἡδονῆς ἥττω εἶναι, ἀμαθία ἡ μεγίστη, ἧς Πρωταγόρας ὅδε φησὶν ἰατρὸς εἶναι καὶ Πρόδικος καὶ Ἱππίας· ὑμεῖς δὲ διὰ τὸ οἴεσθαι ἄλλο τι ἢ ἀμαθίαν εἶναι οὔτε αὐτοὶ οὔτε τοὺς ὑμετέρους παῖδας παρὰ τοὺς τούτων διδασκάλους τούσδε τοὺς σοφιστὰς πέμπετε, ὡς οὐ διδακτοῦ ὄντος, ἀλλὰ κηδόμενοι τοῦ ἀργυρίου καὶ οὐ διδόντες τούτοις κακῶς πράττετε καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ.
358aÇoğunluğa bu cevabı vermiş olurduk. Şimdi Protagoras'la birlikte size soruyorum, Hippias ve Prodikos — çünkü bu söz hepimizin ortak sözü olsun —: Size doğru mu söylüyorum, yoksa yanılıyor muyum?"
Söylenenler herkese olağanüstü doğru göründü.
"Demek hoşun iyi, acı verenin kötü olduğunu kabul ediyorsunuz," dedim. "Şu Prodikos'tan adları ayırt etmesini bir kenara bırakmasını rica ediyorum: Buna ister hoş de, ister tatlı, ister sevindirici, ya da bu tür şeyleri nasıl ve nereden adlandırmak seni sevindiriyorsa öyle adlandır, sevgili Prodikos; yalnız benim istediğime göre cevap ver."
ΣΩ.
ταῦτα μὲν τοῖς πολλοῖς ἀποκεκριμένοι ἂν ἦμεν· ὑμᾶς δὲ δὴ μετὰ Πρωταγόρου ἐρωτῶ, ⟨ὦ⟩ Ἱππία τε καὶ Πρόδικε (κοινὸς γὰρ δὴ ἔστω ὑμῖν ὁ λόγος) πότερον δοκῶ ὑμῖν ἀληθῆ λέγειν ἢ ψεύδεσθαι.—ὑπερφυῶς ἐδόκει ἅπασιν ἀληθῆ εἶναι τὰ εἰρημένα.—ὁμολογεῖτε ἄρα, ἦν δʼ ἐγώ, τὸ μὲν ἡδὺ ἀγαθὸν εἶναι, τὸ δὲ ἀνιαρὸν κακόν. τὴν δὲ Προδίκου τοῦδε διαίρεσιν τῶν ὀνομάτων παραιτοῦμαι· εἴτε γὰρ ἡδὺ εἴτε τερπνὸν λέγεις εἴτε χαρτόν, εἴτε ὁπόθεν καὶ ὅπως χαίρεις τὰ τοιαῦτα
358bProdikos gülerek kabul etti, ötekiler de.
"Peki, beyler," dedim, "şuna ne dersiniz? Acısız ve hoşça yaşamayı amaçlayan bütün eylemler güzel değil midir? Güzel iş de iyi ve yararlı değil midir?"
Öyle göründü.
"Öyleyse hoş olan iyiyse," dedim, "kimse yaptığından başka şeylerin daha iyi olduğunu ve elinden geldiğini bilip ya da sanıp da, daha iyisini yapmak elindeyken o yaptığını yapmaz.
ὀνομάζων, ὦ βέλτιστε Πρόδικε, τοῦτό μοι πρὸς ὃ βούλομαι ἀπόκριναι.—γελάσας οὖν ὁ Πρόδικος συνωμολόγησε, καὶ οἱ ἄλλοι.—τί δὲ δή, ὦ ἄνδρες, ἔφην ἐγώ, τὸ τοιόνδε; αἱ ἐπὶ τούτου πράξεις ἅπασαι, ἐπὶ τοῦ ἀλύπως ζῆν καὶ ἡδέως, ἆρʼ οὐ καλαί [καὶ ὠφέλιμοι]; καὶ τὸ καλὸν ἔργον ἀγαθόν τε καὶ ὠφέλιμον;—συνεδόκει.—εἰ ἄρα, ἔφην ἐγώ, τὸ ἡδὺ ἀγαθόν ἐστιν, οὐδεὶς οὔτε εἰδὼς οὔτε οἰόμενος ἄλλα βελτίω εἶναι ἢ
358cKendine yenik düşmek de cehaletten, kendine hâkim olmak da bilgelikten başka bir şey değildir."
Herkes öyle düşündü.
"Peki? Cehalet dediğiniz şey şu değil mi: Çok değerli şeyler hakkında yanlış bir kanaate sahip olmak ve yanılmak?"
Buna da herkes katıldı.
"Öyleyse," dedim, "kimse kötülere ya da kötü olduğunu sandığı şeylere isteyerek gitmez; iyilerin yerine kötü olduğunu sandığı şeylere gitmeyi istemek, görünüşe göre, insanın tabiatında yoktur; iki kötülükten birini seçmek zorunda kalınca da küçüğünü seçmek elindeyken kimse büyüğünü seçmez, değil mi?"
ἃ ποιεῖ, καὶ δυνατά, ἔπειτα ποιεῖ ταῦτα, ἐξὸν τὰ βελτίω· οὐδὲ τὸ ἥττω εἶναι αὑτοῦ ἄλλο τι τοῦτʼ ἐστὶν ἢ ἀμαθία, οὐδὲ κρείττω ἑαυτοῦ ἄλλο τι ἢ σοφία.—συνεδόκει πᾶσιν.—τί δὲ δή; ἀμαθίαν ἆρα τὸ τοιόνδε λέγετε, τὸ ψευδῆ ἔχειν δόξαν καὶ ἐψεῦσθαι περὶ τῶν πραγμάτων τῶν πολλοῦ ἀξίων;—καὶ τοῦτο πᾶσι συνεδόκει.—ἄλλο τι οὖν, ἔφην ἐγώ, ἐπί γε τὰ κακὰ οὐδεὶς ἑκὼν ἔρχεται οὐδὲ ἐπὶ ἃ οἴεται κακὰ εἶναι, οὐδʼ
358dBütün bunlar hepimize öyle göründü.
"Peki," dedim, "kaygı ve korku diye bir şeyden söz ediyor musunuz? Benim kastettiğim şeyi mi kastediyorsunuz? — Sana söylüyorum, Prodikos. — Ben bundan, ister korku ister kaygı deyin, bir kötülük beklentisini kastediyorum."
Protagoras ile Hippias'a göre bu hem kaygı hem korkuydu; Prodikos'a göre kaygıydı, korku değil.
ἔστι τοῦτο, ὡς ἔοικεν, ἐν ἀνθρώπου φύσει, ἐπὶ ἃ οἴεται κακὰ εἶναι ἐθέλειν ἰέναι ἀντὶ τῶν ἀγαθῶν· ὅταν τε ἀναγκασθῇ δυοῖν κακοῖν τὸ ἕτερον αἱρεῖσθαι, οὐδεὶς τὸ μεῖζον αἱρήσεται ἐξὸν τὸ ἔλαττον;—ἅπαντα ταῦτα συνεδόκει ἅπασιν ἡμῖν.—τί οὖν; ἔφην ἐγώ, καλεῖτέ ⟨τι⟩ δέος καὶ φόβον; καὶ ἆρα ὅπερ ἐγώ; (πρὸς σὲ λέγω, ὦ Πρόδικε). προσδοκίαν τινὰ λέγω κακοῦ τοῦτο, εἴτε φόβον εἴτε δέος καλεῖτε.—ἐδόκει Πρωταγόρᾳ μὲν καὶ Ἱππίᾳ δέος τε καὶ φόβος εἶναι τοῦτο,
358e"Fark etmez, Prodikos," dedim; "ama şuna bak. Önceki söylediklerimiz doğruysa, insanlardan herhangi biri, korkmadığı şeylere gitmek elindeyken korktuğu şeylere gitmek ister mi? Yoksa üzerinde anlaştıklarımıza göre bu imkânsız mı? Çünkü insanın korktuğu şeyleri kötü saydığı konusunda anlaştık; kötü saydığı şeylere de kimse isteyerek gitmez, onları isteyerek almaz."
Buna da herkes katıldı.
προδίκῳ δὲ δέος, φόβος δʼ οὔ.—ἀλλʼ οὐδέν, ἔφην ἐγώ, Πρόδικε, διαφέρει· ἀλλὰ τόδε. εἰ ἀληθῆ τὰ ἔμπροσθέν ἐστιν, ἆρά τις ἀνθρώπων ἐθελήσει ἐπὶ ταῦτα ἰέναι ἃ δέδοικεν, ἐξὸν ἐπὶ ἃ μή; ἢ ἀδύνατον ἐκ τῶν ὡμολογημένων; ἃ γὰρ δέδοικεν, ὡμολόγηται ἡγεῖσθαι κακὰ εἶναι· ἃ δὲ ἡγεῖται κακά, οὐδένα οὔτε ἰέναι ἐπὶ ταῦτα οὔτε λαμβάνειν ἑκόντα.—ἐδόκει
359a"Bunlar böyle temellendirildiğine göre, Prodikos ve Hippias," dedim, "şu Protagoras bize ilk verdiği cevabın nasıl doğru olduğunu savunsun — en baştakini değil; o zaman aretē'nin beş parçası olduğunu, birinin ötekine benzemediğini, her birinin kendine özgü bir gücü olduğunu söylemişti; bunu değil, sonradan söylediğini kastediyorum. Sonradan dördünün birbirine oldukça benzediğini, birinin ise, cesaretin, ötekilerden çok farklı olduğunu söyledi.
καὶ ταῦτα πᾶσιν.
ΣΩ.
οὕτω δὴ τούτων ὑποκειμένων, ἦν δʼ ἐγώ, Πρόδικέ τε καὶ Ἱππία, ἀπολογείσθω ἡμῖν Πρωταγόρας ὅδε ἃ τὸ πρῶτον ἀπεκρίνατο πῶς ὀρθῶς ἔχει—μὴ ἃ τὸ πρῶτον παντάπασι· τότε μὲν γὰρ δὴ πέντε ὄντων μορίων τῆς ἀρετῆς οὐδὲν ἔφη εἶναι τὸ ἕτερον οἷον τὸ ἕτερον, ἰδίαν δὲ αὑτοῦ ἕκαστον ἔχειν δύναμιν· ἀλλʼ οὐ ταῦτα λέγω, ἀλλʼ ἃ τὸ ὕστερον εἶπεν. τὸ γὰρ ὕστερον ἔφη τὰ μὲν τέτταρα ἐπιεικῶς παραπλήσια ἀλλήλοις
359bBunu şu kanıttan anlayacağımı söyledi: 'Sokrates, son derece dinsiz, adaletsiz, ölçüsüz ve cahil, ama son derece cesur insanlar bulursun; buradan cesaretin aretē'nin öteki parçalarından çok farklı olduğunu anlarsın.' Ben de o zaman bu cevaba hemen çok şaşırdım; bunları sizinle ele aldıktan sonra daha da çok şaşırıyorum. Ona cesurlara gözüpek mi dediğini sordum; o da 'Evet, hem de atılgan' dedi.
εἶναι, τὸ δὲ ἓν πάνυ πολὺ διαφέρειν τῶν ἄλλων, τὴν ἀνδρείαν, γνώσεσθαι δέ μʼ ἔφη τεκμηρίῳ τῷδε· εὑρήσεις γάρ, ὦ Σώκρατες, ἀνθρώπους ἀνοσιωτάτους μὲν ὄντας καὶ ἀδικωτάτους καὶ ἀκολαστοτάτους καὶ ἀμαθεστάτους, ἀνδρειοτάτους δέ· ᾧ γνώσῃ ὅτι πολὺ διαφέρει ἡ ἀνδρεία τῶν ἄλλων μορίων τῆς ἀρετῆς. καὶ ἐγὼ εὐθὺς τότε πάνυ ἐθαύμασα τὴν ἀπόκρισιν, καὶ ἔτι μᾶλλον ἐπειδὴ ταῦτα μεθʼ ὑμῶν διεξῆλθον. ἠρόμην δʼ οὖν τοῦτον εἰ τοὺς ἀνδρείους λέγοι θαρραλέους· ὁ δέ, καὶ
359c"Bunları cevap verdiğini hatırlıyor musun, Protagoras?" dedim.
Kabul etti.
"Haydi," dedim, "söyle bize: Cesurların neye atıldığını söylüyorsun? Korkakların atıldığı şeylere mi?"
"Hayır," dedi.
"Öyleyse başka şeylere."
"Evet," dedi.
"Korkaklar güven veren şeylere, cesurlar ise korkunç şeylere mi gider?"
"İnsanlar öyle diyor, Sokrates."
"Doğru söylüyorsun," dedim; "ama ben bunu sormuyorum. Sen cesurların neye atıldığını söylüyorsun? Korkunç olduklarını düşünerek korkunç şeylere mi, yoksa öyle olmayanlara mı?"
ἴτας γʼ, ἔφη. μέμνησαι, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ Πρωταγόρα, ταῦτα ἀποκρινόμενος;—ὡμολόγει.—ἴθι δή, ἔφην ἐγώ, εἰπὲ ἡμῖν, ἐπὶ τί λέγεις ἴτας εἶναι τοὺς ἀνδρείους; ἦ ἐφʼ ἅπερ οἱ δειλοί;—οὐκ ἔφη.—οὐκοῦν ἐφʼ ἕτερα.—ναί, ἦ δʼ ὅς.—πότερον οἱ μὲν δειλοὶ ἐπὶ τὰ θαρραλέα ἔρχονται, οἱ δὲ ἀνδρεῖοι ἐπὶ τὰ δεινά;—λέγεται δή, ὦ Σώκρατες, οὕτως ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων.—ἀληθῆ, ἔφην ἐγώ, λέγεις· ἀλλʼ οὐ τοῦτο
359d"Ama bunun imkânsız olduğu," dedi, "senin az önce söylediğin sözlerde ispat edildi."
"Bunu da doğru söylüyorsun," dedim; "öyle ki bu doğru ispat edildiyse, kimse korkunç olduğunu düşündüğü şeylere gitmez; çünkü kendine yenik düşmenin cehalet olduğu ortaya çıktı."
Kabul etti.
"Öte yandan güven duydukları şeylere herkes, korkaklar da cesurlar da gider; bu bakımdan korkaklar da cesurlar da aynı şeylere gider."
ἐρωτῶ, ἀλλὰ σὺ ἐπὶ τί φῂς ἴτας εἶναι τοὺς ἀνδρείους; ἆρʼ ἐπὶ τὰ δεινά, ἡγουμένους δεινὰ εἶναι, ἢ ἐπὶ τὰ μή;—ἀλλὰ τοῦτό γʼ, ἔφη, ἐν οἷς σὺ ἔλεγες τοῖς λόγοις ἀπεδείχθη ἄρτι ὅτι ἀδύνατον.—καὶ τοῦτο, ἔφην ἐγώ, ἀληθὲς λέγεις· ὥστʼ εἰ τοῦτο ὀρθῶς ἀπεδείχθη, ἐπὶ μὲν ἃ δεινὰ ἡγεῖται εἶναι οὐδεὶς ἔρχεται, ἐπειδὴ τὸ ἥττω εἶναι ἑαυτοῦ ηὑρέθη ἀμαθία οὖσα.—ὡμολόγει.—ἀλλὰ μὴν ἐπὶ ἅ γε θαρροῦσι πάντες αὖ ἔρχονται, καὶ δειλοὶ καὶ ἀνδρεῖοι, καὶ ταύτῃ γε ἐπὶ τὰ αὐτὰ
359e"Ama Sokrates," dedi, "korkakların gittiği şeylerle cesurların gittiği şeyler tam tersidir. Mesela savaşa cesurlar gitmek ister, korkaklar istemez."
"Gitmek güzel bir şey olduğu için mi, çirkin bir şey olduğu için mi?" dedim.
"Güzel," dedi.
"Öyleyse güzelse, daha önce iyi olduğunu da kabul ettik; çünkü bütün güzel eylemlerin iyi olduğunu kabul etmiştik."
"Doğru söylüyorsun; ben de her zaman böyle düşünürüm."
"Doğru," dedim.
ἔρχονται οἱ δειλοί τε καὶ οἱ ἀνδρεῖοι.—ἀλλὰ μέντοι, ἔφη, ὦ Σώκρατες, πᾶν γε τοὐναντίον ἐστὶν ἐπὶ ἃ οἵ τε δειλοὶ ἔρχονται καὶ οἱ ἀνδρεῖοι. αὐτίκα εἰς τὸν πόλεμον οἱ μὲν ἐθέλουσιν ἰέναι, οἱ δὲ οὐκ ἐθέλουσιν.—πότερον, ἔφην ἐγώ, καλὸν ὂν ἰέναι ἢ αἰσχρόν;—καλόν, ἔφη.—οὐκοῦν εἴπερ καλόν, καὶ ἀγαθὸν ὡμολογήσαμεν ἐν τοῖς ἔμπροσθεν· τὰς γὰρ καλὰς πράξεις ἁπάσας ἀγαθὰς ὡμολογήσαμεν.—ἀληθῆ λέγεις, καὶ ἀεὶ ἔμοιγε δοκεῖ οὕτως.—
ΣΩ. ὀρθῶς γε, ἔφην ἐγώ.
360a"Ama güzel ve iyi bir şey olduğu halde savaşa gitmek istemeyenler hangileri diyorsun?"
"Korkaklar," dedi.
"Peki," dedim, "güzel ve iyiyse hoş da değil midir?"
"Öyle kabul edilmişti," dedi.
"Peki korkaklar daha güzele, daha iyiye ve daha hoşa bile bile mi gitmek istemiyorlar?"
"Bunu da kabul edersek," dedi, "önceki kabullerimizi bozmuş oluruz."
"Ya cesur? O daha güzele, daha iyiye ve daha hoşa gitmez mi?"
"Kabul etmek zorundayım," dedi.
"Peki genel olarak cesurlar, korktuklarında çirkin korkularla korkmazlar, gözüpeklik ettiklerinde de çirkin bir gözüpeklik etmezler, değil mi?"
ἀλλὰ ποτέρους φῂς εἰς τὸν πόλεμον οὐκ ἐθέλειν ἰέναι, καλὸν ὂν καὶ ἀγαθόν;—τοὺς δειλούς, ἦ δʼ ὅς.—οὐκοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, εἴπερ καλὸν καὶ ἀγαθόν, καὶ ἡδύ;—ὡμολόγηται γοῦν, ἔφη.—ἆρʼ οὖν γιγνώσκοντες οἱ δειλοὶ οὐκ ἐθέλουσιν ἰέναι ἐπὶ τὸ κάλλιόν τε καὶ ἄμεινον καὶ ἥδιον;—ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἐὰν ὁμολογῶμεν, ἔφη, διαφθεροῦμεν τὰς ἔμπροσθεν ὁμολογίας.—τί δʼ ὁ ἀνδρεῖος; οὐκ ἐπὶ τὸ κάλλιόν τε καὶ ἄμεινον καὶ ἥδιον ἔρχεται;—ἀνάγκη, ἔφη, ὁμολογεῖν.—οὐκοῦν ὅλως οἱ
360b"Doğru," dedi.
"Çirkin değilse güzel değil midir?"
Kabul etti.
"Güzelse iyi de midir?"
"Evet."
"Korkaklar, pervasızlar ve deliler ise tersine çirkin korkularla korkar, çirkin bir gözüpeklik ederler, değil mi?"
Kabul etti.
"Çirkin ve kötü şeylere bilgisizlikten ve cehaletten başka bir sebeple mi gözüpeklik ederler?"
"Öyledir," dedi.
ἀνδρεῖοι οὐκ αἰσχροὺς φόβους φοβοῦνται, ὅταν φοβῶνται, οὐδὲ αἰσχρὰ θάρρη θαρροῦσιν;—ἀληθῆ, ἔφη.—εἰ δὲ μὴ αἰσχρά, ἆρʼ οὐ καλά;—ὡμολόγει.—εἰ δὲ καλά, καὶ ἀγαθά;—ναί.—οὐκοῦν καὶ οἱ δειλοὶ καὶ οἱ θρασεῖς καὶ οἱ μαινόμενοι τοὐναντίον αἰσχρούς τε φόβους φοβοῦνται καὶ αἰσχρὰ θάρρη θαρροῦσιν;—ὡμολόγει.—θαρροῦσιν δὲ τὰ αἰσχρὰ καὶ κακὰ διʼ ἄλλο τι ἢ διʼ ἄγνοιαν καὶ ἀμαθίαν;—οὕτως
360c"Peki? Korkakları korkak yapan şeye korkaklık mı diyorsun, cesaret mi?"
"Korkaklık," dedi.
"Korkunç şeyler hakkındaki cehaletleri yüzünden korkak oldukları ortaya çıkmadı mı?"
"Elbette," dedi.
"Demek bu cehalet yüzünden korkaktırlar?"
Kabul etti.
"Onları korkak yapan şeyin korkaklık olduğunu da kabul ediyorsun?"
Katıldı.
"Öyleyse korkunç olan ve olmayan şeyler hakkındaki cehalet korkaklık olmaz mı?"
Başıyla onayladı.
"Öte yandan," dedim, "cesaret korkaklığın zıddıdır."
ἔχει, ἔφη.—τί οὖν; τοῦτο διʼ ὃ δειλοί εἰσιν οἱ δειλοί, δειλίαν ἢ ἀνδρείαν καλεῖς;—δειλίαν ἔγωγʼ, ἔφη.—δειλοὶ δὲ οὐ διὰ τὴν τῶν δεινῶν ἀμαθίαν ἐφάνησαν ὄντες;—πάνυ γʼ, ἔφη.—διὰ ταύτην ἄρα τὴν ἀμαθίαν δειλοί εἰσιν;—ὡμολόγει.—διʼ ὃ δὲ δειλοί εἰσιν, δειλία ὁμολογεῖται παρὰ σοῦ;—συνέφη.—οὐκοῦν ἡ τῶν δεινῶν καὶ μὴ δεινῶν ἀμαθία δειλία ἂν εἴη;—ἐπένευσε.—ἀλλὰ μήν, ἦν δʼ ἐγώ, ἐναντίον
360d"Evet," dedi.
"Korkunç olan ve olmayan şeyler hakkındaki bilgelik bunlar hakkındaki cehaletin zıddı değil midir?"
Burada da hâlâ başıyla onayladı.
"Bunlar hakkındaki cehalet de korkaklıktır?"
Burada pek zorlukla başını salladı.
"Demek korkunç olan ve olmayan şeyler hakkındaki bilgelik, bunlar hakkındaki cehaletin zıddı olduğuna göre, cesarettir?"
Burada artık başıyla onaylamak bile istemedi, sustu.
Ben de dedim ki: "Ne oldu, Protagoras, sorduğuma ne evet diyorsun ne hayır?"
"Sen kendin bitir," dedi.
"Sana yalnız bir şey daha soracağım," dedim: "İlk başta olduğu gibi hâlâ son derece cahil ama son derece cesur bazı insanlar olduğunu düşünüyor musun?"
ἀνδρεία δειλίᾳ.—ἔφη.—οὐκοῦν ἡ τῶν δεινῶν καὶ μὴ δεινῶν σοφία ἐναντία τῇ τούτων ἀμαθίᾳ ἐστίν;—καὶ ἐνταῦθα ἔτι ἐπένευσεν.—ἡ δὲ τούτων ἀμαθία δειλία;—πάνυ μόγις ἐνταῦθα ἐπένευσεν.—ἡ σοφία ἄρα τῶν δεινῶν καὶ μὴ δεινῶν ἀνδρεία ἐστίν, ἐναντία οὖσα τῇ τούτων ἀμαθίᾳ;—οὐκέτι ἐνταῦθα οὔτʼ ἐπινεῦσαι ἠθέλησεν ἐσίγα τε.—καὶ ἐγὼ εἶπον· τί δή, ὦ Πρωταγόρα, οὔτε σὺ φῂς ἃ ἐρωτῶ οὔτε ἀπόφῃς;—αὐτός, ἔφη, πέρανον.—ἕν γʼ, ἔφην ἐγώ, μόνον
360e"Bana kalırsa, Sokrates," dedi, "cevap verenin illa ben olmam için diretiyorsun. Hatırını kırmayayım: Kabul ettiklerimize göre bunun bana imkânsız göründüğünü söylüyorum."
"Bütün bunları," dedim, "aretē'yle ilgili durumun ne olduğunu ve aretē'nin kendisinin ne olduğunu incelemek istemekten başka bir amaçla sormuyorum. Çünkü biliyorum ki bu açığa çıkarsa, senin ve benim uzun uzun söz ettiğimiz şey de en iyi şekilde açıklık kazanır: Ben aretē'nin öğretilemeyeceğini, sen öğretilebileceğini söylemiştin.
ἐρόμενος ἔτι σέ, εἴ σοι ὥσπερ τὸ πρῶτον ἔτι δοκοῦσιν εἶναί τινες ἄνθρωποι ἀμαθέστατοι μέν, ἀνδρειότατοι δέ.—φιλονικεῖν μοι, ἔφη, δοκεῖς, ὦ Σώκρατες, τὸ ἐμὲ εἶναι τὸν ἀποκρινόμενον· χαριοῦμαι οὖν σοι, καὶ λέγω ὅτι ἐκ τῶν ὡμολογημένων ἀδύνατόν μοι δοκεῖ εἶναι.
οὔτοι, ἦν δʼ ἐγώ, ἄλλου ἕνεκα ἐρωτῶ πάντα ταῦτα ἢ σκέψασθαι βουλόμενος πῶς ποτʼ ἔχει τὰ περὶ τῆς ἀρετῆς καὶ τί ποτʼ ἐστὶν αὐτό, ἡ ἀρετή.
ΣΩ. οἶδα γὰρ ὅτι τούτου φανεροῦ
361aBana öyle geliyor ki sözlerimizin az önce vardığı sonuç bir insan gibi bizi suçluyor ve bizimle alay ediyor; dili olsa şöyle derdi: 'Ne tuhafsınız, Sokrates ve Protagoras! Sen, önce aretē'nin öğretilemeyeceğini söyleyen, şimdi kendinle çelişmeye can atıyorsun: Her şeyin, adaletin, itidalin, cesaretin epistēmē olduğunu ispat etmeye çalışıyorsun; oysa aretē en çok bu yoldan öğretilebilir görünür.
γενομένου μάλιστʼ ἂν κατάδηλον γένοιτο ἐκεῖνο περὶ οὗ ἐγώ τε καὶ σὺ μακρὸν λόγον ἑκάτερος ἀπετείναμεν, ἐγὼ μὲν λέγων ὡς οὐ διδακτὸν ἀρετή, σὺ δʼ ὡς διδακτόν. καί μοι δοκεῖ ἡμῶν ἡ ἄρτι ἔξοδος τῶν λόγων ὥσπερ ἄνθρωπος κατηγορεῖν τε καὶ καταγελᾶν, καὶ εἰ φωνὴν λάβοι, εἰπεῖν ἂν ὅτι ἄτοποί γʼ ἐστέ, ὦ Σώκρατές τε καὶ Πρωταγόρα· σὺ μὲν λέγων ὅτι οὐ διδακτόν ἐστιν ἀρετὴ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν, νῦν σεαυτῷ τἀναντία
361bEğer aretē, Protagoras'ın söylemeye çalıştığı gibi, epistēmē'den başka bir şey olsaydı açıkça öğretilebilir olmazdı. Şimdi ise, Sokrates, senin can attığın gibi bütünüyle epistēmē olduğu ortaya çıkarsa öğretilebilir olmaması şaşılacak bir şey olur. Protagoras da o zaman onun öğretilebilir olduğunu ileri sürmüşken şimdi tersine, onun epistēmē'den başka hemen her şey olduğunu göstermeye can atıyor gibi; böyle olursa da hiç öğretilebilir olmaz.'
σπεύδεις, ἐπιχειρῶν ἀποδεῖξαι ὡς πάντα χρήματά ἐστιν ἐπιστήμη, καὶ ἡ δικαιοσύνη καὶ σωφροσύνη καὶ ἡ ἀνδρεία, ᾧ τρόπῳ μάλιστʼ ἂν διδακτὸν φανείη ἡ ἀρετή. εἰ μὲν γὰρ ἄλλο τι ἦν ἢ ἐπιστήμη ἡ ἀρετή, ὥσπερ Πρωταγόρας ἐπεχείρει λέγειν, σαφῶς οὐκ ἂν ἦν διδακτόν· νῦν δὲ εἰ φανήσεται ἐπιστήμη ὅλον, ὡς σὺ σπεύδεις, ὦ Σώκρατες, θαυμάσιον ἔσται μὴ διδακτὸν ὄν. Πρωταγόρας δʼ αὖ διδακτὸν τότε ὑποθέμενος, νῦν τοὐναντίον ἔοικεν σπεύδοντι ὀλίγου πάντα
361cBen de, Protagoras, bütün bunların korkunç biçimde alt üst olduğunu görünce, bunların açıklığa kavuşması için var gücümle istekliyim. Bunları gözden geçirip aretē'nin ne olduğuna da varmak, sonra onun öğretilebilir olup olmadığını yeniden incelemek isterdim; yoksa o Epimetheus, senin dediğine göre dağıtımda bizi ihmal ettiği gibi, incelemede de bizi aldatıp tökezletmesin.
μᾶλλον φανῆναι αὐτὸ ἢ ἐπιστήμην· καὶ οὕτως ἂν ἥκιστα εἴη διδακτόν. ἐγὼ οὖν, ὦ Πρωταγόρα, πάντα ταῦτα καθορῶν ἄνω κάτω ταραττόμενα δεινῶς, πᾶσαν προθυμίαν ἔχω καταφανῆ αὐτὰ γενέσθαι, καὶ βουλοίμην ἂν ταῦτα διεξελθόντας ἡμᾶς ἐξελθεῖν καὶ ἐπὶ τὴν ἀρετὴν ὅτι ἔστιν, καὶ πάλιν ἐπισκέψασθαι περὶ αὐτοῦ εἴτε διδακτὸν εἴτε μὴ διδακτόν, μὴ πολλάκις ἡμᾶς ὁ Ἐπιμηθεὺς ἐκεῖνος καὶ ἐν τῇ σκέψει
361dSenin anlattığın hikâyede de Prometheus'u Epimetheus'tan daha çok beğendim. Onu örnek alarak, onun gibi bütün hayatım için ileriyi düşünerek bütün bunlarla uğraşıyorum; sen de istersen, en başta da söylediğim gibi, bunları seninle birlikte incelemekten büyük zevk duyarım."
Protagoras da, "Sokrates," dedi, "senin bu isteğini ve sözleri ele alış biçimini övüyorum. Çünkü başka bakımlardan kötü bir insan olmadığımı, insanlar arasında da en az kıskanç kişi olduğumu sanırım; nitekim senin hakkında birçok kişiye, karşılaştığım insanlar arasında en çok sana hayran olduğumu, hele yaşıtların arasında hiç kimseye bu kadar hayran olmadığımı söyledim.
σφήλῃ ἐξαπατήσας, ὥσπερ καὶ ἐν τῇ διανομῇ ἠμέλησεν ἡμῶν, ὡς φῂς σύ. ἤρεσεν οὖν μοι καὶ ἐν τῷ μύθῳ ὁ Προμηθεὺς μᾶλλον τοῦ Ἐπιμηθέως· ᾧ χρώμενος ἐγὼ καὶ προμηθούμενος ὑπὲρ τοῦ βίου τοῦ ἐμαυτοῦ παντὸς πάντα ταῦτα πραγματεύομαι, καὶ εἰ σὺ ἐθέλοις, ὅπερ καὶ κατʼ ἀρχὰς ἔλεγον, μετὰ σοῦ ἂν ἥδιστα ταῦτα συνδιασκοποίην.
καὶ ὁ Πρωταγόρας, ἐγὼ μέν, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἐπαινῶ σου τὴν προθυμίαν καὶ τὴν διέξοδον τῶν λόγων. καὶ γὰρ οὔτε
361eBilgeliğiyle ün kazanmış adamlardan biri olursan şaşmayacağımı da söylüyorum. Bu konuları da başka sefere, istediğin zaman ele alırız; şimdi artık başka bir işe geçme vakti."
τἆλλα οἶμαι κακὸς εἶναι ἄνθρωπος, φθονερός τε ἥκιστʼ ἀνθρώπων, ἐπεὶ καὶ περὶ σοῦ πρὸς πολλοὺς δὴ εἴρηκα ὅτι ὧν ἐντυγχάνω πολὺ μάλιστα ἄγαμαι σέ, τῶν μὲν τηλικούτων καὶ πάνυ· καὶ λέγω γε ὅτι οὐκ ἂν θαυμάζοιμι εἰ τῶν ἐλλογίμων γένοιο ἀνδρῶν ἐπὶ σοφίᾳ. καὶ περὶ τούτων δὲ εἰς αὖθις, ὅταν βούλῃ, διέξιμεν· νῦν δʼ ὥρα ἤδη καὶ ἐπʼ ἄλλο τι τρέπεσθαι.
362a"Öyleyse," dedim, "uygun görüyorsan böyle yapmalıyız. Benim de gideceğimi söylediğim yere gitme vaktim çoktan geldi; yalnızca güzel Kallias'ın hatırı için kaldım."
Bunları söyleyip dinledikten sonra ayrıldık.
ΣΩ.
ἀλλʼ, ἦν δʼ ἐγώ, οὕτω χρὴ ποιεῖν, εἴ σοι δοκεῖ. καὶ γὰρ ἐμοὶ οἷπερ ἔφην ἰέναι πάλαι ὥρα, ἀλλὰ Καλλίᾳ τῷ καλῷ χαριζόμενος παρέμεινα.
ταῦτʼ εἰπόντες καὶ ἀκούσαντες ἀπῇμεν.