Platon
Gorgias
Γοργίας
447aKallikles: Savaşa ve çarpışmaya böyle yetişmek gerek derler, Sokrates.
Sokrates: Yoksa, deyim yerindeyse, şenlik bittikten sonra mı geldik, geç mi kaldık?
Kallikles: Hem de pek zarif bir şenliğe! Gorgias az önce bize birçok güzel şey sergiledi.
Sokrates: Bunun sebebi de şu Khairephon, Kallikles; bizi çarşıda oyalanmak zorunda bıraktı.
ΚΑΛ. πολέμου καὶ μάχης φασὶ χρῆναι, ὦ Σώκρατες, οὕτω μεταλαγχάνειν.
ΣΩ. ἀλλʼ ἦ, τὸ λεγόμενον, κατόπιν ἑορτῆς ἥκομεν καὶ ὑστεροῦμεν;
ΚΑΛ. καὶ μάλα γε ἀστείας ἑορτῆς· πολλὰ γὰρ καὶ καλὰ Γοργίας ἡμῖν ὀλίγον πρότερον ἐπεδείξατο.
ΣΩ. τούτων μέντοι, ὦ Καλλίκλεις, αἴτιος Χαιρεφῶν ὅδε, ἐν ἀγορᾷ ἀναγκάσας ἡμᾶς διατρῖψαι.
447bKhairephon: Dert değil, Sokrates; çaresini de ben bulurum. Gorgias dostumdur; bize gösterisini, uygun görürse şimdi, istersen başka sefer yapar.
Kallikles: Ne o, Khairephon? Sokrates Gorgias'ı dinlemek mi istiyor?
Khairephon: Zaten bunun için buradayız.
Kallikles: Öyleyse ne zaman isterseniz bana, eve gelin; Gorgias benim evimde kalıyor, size gösterisini yapar.
Sokrates: İyi söylüyorsun, Kallikles. Ama acaba bizimle karşılıklı konuşmaya razı olur mu?
ΧΑΙ. οὐδὲν πρᾶγμα, ὦ Σώκρατες· ἐγὼ γὰρ καὶ ἰάσομαι. φίλος γάρ μοι Γοργίας, ὥστʼ ἐπιδείξεται ἡμῖν, εἰ μὲν δοκεῖ, νῦν, ἐὰν δὲ βούλῃ, εἰς αὖθις.
ΚΑΛ. τί δέ, ὦ Χαιρεφῶν; ἐπιθυμεῖ Σωκράτης ἀκοῦσαι Γοργίου;
ΧΑΙ. ἐπʼ αὐτό γέ τοι τοῦτο πάρεσμεν.
ΚΑΛ. οὐκοῦν ὅταν βούλησθε παρʼ ἐμὲ ἥκειν οἴκαδε· παρʼ ἐμοὶ γὰρ Γοργίας καταλύει καὶ ἐπιδείξεται ὑμῖν.
ΣΩ. εὖ λέγεις, ὦ Καλλίκλεις. ἀλλʼ ἆρα ἐθελήσειεν ἂν
447cÇünkü adamın tekhnē'sinin gücü ne, neyi vaat edip neyi öğretiyor, ondan öğrenmek istiyorum. Gösterinin geri kalanını da, senin dediğin gibi, başka sefere yapsın.
Kallikles: Ona doğrudan sormak gibisi yok, Sokrates. Bu da zaten gösterisinin bir parçasıydı: Az önce içeridekilerden kim ne isterse sormasını istiyor, her şeye cevap vereceğini söylüyordu.
Sokrates: Ne güzel. Khairephon, sor ona.
Khairephon: Ne sorayım?
ἡμῖν διαλεχθῆναι; βούλομαι γὰρ πυθέσθαι παρʼ αὐτοῦ τίς ἡ δύναμις τῆς τέχνης τοῦ ἀνδρός, καὶ τί ἐστιν ὃ ἐπαγγέλλεταί τε καὶ διδάσκει· τὴν δὲ ἄλλην ἐπίδειξιν εἰς αὖθις, ὥσπερ σὺ λέγεις, ποιησάσθω.
ΚΑΛ. οὐδὲν οἷον τὸ αὐτὸν ἐρωτᾶν, ὦ Σώκρατες. καὶ γὰρ αὐτῷ ἓν τοῦτʼ ἦν τῆς ἐπιδείξεως· ἐκέλευε γοῦν νυνδὴ ἐρωτᾶν ὅτι τις βούλοιτο τῶν ἔνδον ὄντων, καὶ πρὸς ἅπαντα ἔφη ἀποκρινεῖσθαι.
ΣΩ. ἦ καλῶς λέγεις. ὦ Χαιρεφῶν, ἐροῦ αὐτόν.
ΧΑΙ. τί ἔρωμαι;
447dSokrates: Kim olduğunu.
Khairephon: Nasıl yani?
Sokrates: Diyelim ki ayakkabı yapan bir zanaatkâr olsaydı, sana herhalde "Ayakkabıcıyım" diye cevap verirdi. Ne demek istediğimi anlamıyor musun?
Khairephon: Anlıyorum, soracağım. Söyle bana, Gorgias: Şu Kallikles, sana kim ne sorarsa cevap vermeyi vaat ettiğini söylerken doğru mu söylüyor?
ΣΩ. ὅστις ἐστίν.
ΧΑΙ. πῶς λέγεις;
ΣΩ. ὥσπερ ἂν εἰ ἐτύγχανεν ὢν ὑποδημάτων δημιουργός, ἀπεκρίνατο ἂν δήπου σοι ὅτι σκυτοτόμος· ἢ οὐ μανθάνεις ὡς λέγω;
ΧΑΙ. μανθάνω καὶ ἐρήσομαι. εἰπέ μοι, ὦ Γοργία, ἀληθῆ λέγει Καλλικλῆς ὅδε ὅτι ἐπαγγέλλῃ ἀποκρίνεσθαι ὅτι ἄν τίς σε ἐρωτᾷ;
448aGorgias: Doğru, Khairephon; az önce tam da bunu vaat ediyordum. Şunu da söyleyeyim: Uzun yıllardır kimse bana yeni bir şey sormadı.
Khairephon: O halde herhalde kolayca cevap verirsin, Gorgias.
Gorgias: Bunu denemek elinde, Khairephon.
Polos: Zeus hakkı için, istersen beni dene, Khairephon. Bana öyle geliyor ki Gorgias yorgun düştü; az önce çok uzun konuştu.
Khairephon: Ne o, Polos? Gorgias'tan daha güzel cevap vereceğini mi sanıyorsun?
ΓΟΡ. ἀληθῆ, ὦ Χαιρεφῶν· καὶ γὰρ νυνδὴ αὐτὰ ταῦτα ἐπηγγελλόμην, καὶ λέγω ὅτι οὐδείς μέ πω ἠρώτηκε καινὸν οὐδὲν πολλῶν ἐτῶν.
ΧΑΙ. ἦ που ἄρα ῥᾳδίως ἀποκρινῇ, ὦ Γοργία.
ΓΟΡ. πάρεστι τούτου πεῖραν, ὦ Χαιρεφῶν, λαμβάνειν.
ΠΩΛ. νὴ Δία· ἂν δέ γε βούλῃ, ὦ Χαιρεφῶν, ἐμοῦ. Γοργίας μὲν γὰρ καὶ ἀπειρηκέναι μοι δοκεῖ· πολλὰ γὰρ ἄρτι διελήλυθεν.
ΧΑΙ. τί δέ, ὦ Πῶλε; οἴει σὺ κάλλιον ἂν Γοργίου ἀποκρίνασθαι;
448bPolos: Sana yetecek kadar verdikten sonra ne fark eder?
Khairephon: Hiç; madem sen istiyorsun, cevap ver.
Polos: Sor.
Khairephon: Soruyorum: Gorgias kardeşi Herodikos'un bildiği tekhnē'yi bilseydi ona haklı olarak ne ad verirdik? Kardeşine verdiğimiz adı değil mi?
Polos: Elbette.
Khairephon: Demek ona hekim desek doğru söylemiş olurduk.
Polos: Evet.
Khairephon: Peki Aglaophon'un oğlu Aristophon'un ya da onun kardeşinin tekhnē'sinde deneyimli olsaydı ona ne ad vermemiz doğru olurdu?
ΠΩΛ. τί δὲ τοῦτο, ἐὰν σοί γε ἱκανῶς;
ΧΑΙ. οὐδέν· ἀλλʼ ἐπειδὴ σὺ βούλει, ἀποκρίνου.
ΠΩΛ. Ἐρώτα.
ΧΑΙ. ἐρωτῶ δή. εἰ ἐτύγχανε Γοργίας ἐπιστήμων ὢν τῆς τέχνης ἧσπερ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ Ἡρόδικος, τί ἂν αὐτὸν ὠνομάζομεν δικαίως; οὐχ ὅπερ ἐκεῖνον;
ΠΩΛ. πάνυ γε.
ΧΑΙ. ἰατρὸν ἄρα φάσκοντες αὐτὸν εἶναι καλῶς ἂν ἐλέγομεν.
ΠΩΛ. ναί.
ΧΑΙ. εἰ δέ γε ἧσπερ Ἀριστοφῶν ὁ Ἀγλαοφῶντος ἢ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ ἔμπειρος ἦν τέχνης, τίνα ἂν αὐτὸν ὀρθῶς ἐκαλοῦμεν;
448cPolos: Ressam, belli ki.
Khairephon: Şimdi ise hangi tekhnē'yi bildiğine göre ona ne ad versek doğru olur?
Polos: Khairephon, insanlar arasında, deneyimlerden yola çıkılarak deneyimle bulunmuş birçok tekhnē vardır. Çünkü deneyim ömrümüzü tekhnē'ye göre, deneyimsizlik ise talihe göre yürütür. Bunların her birinden her biri başka türlü olmak üzere kimi birinden, kimi ötekinden pay alır; en iyilerinden de en iyiler. Şu Gorgias da bunlardan biridir ve tekhnē'lerin en güzelinden pay alır.
ΠΩΛ. δῆλον ὅτι ζωγράφον.
ΧΑΙ. νῦν δʼ ἐπειδὴ τίνος τέχνης ἐπιστήμων ἐστίν, τίνα ἂν καλοῦντες αὐτὸν ὀρθῶς καλοῖμεν;
ΠΩΛ. ὦ Χαιρεφῶν, πολλαὶ τέχναι ἐν ἀνθρώποις εἰσὶν ἐκ τῶν ἐμπειριῶν ἐμπείρως ηὑρημέναι· ἐμπειρία μὲν γὰρ ποιεῖ τὸν αἰῶνα ἡμῶν πορεύεσθαι κατὰ τέχνην, ἀπειρία δὲ κατὰ τύχην. ἑκάστων δὲ τούτων μεταλαμβάνουσιν ἄλλοι ἄλλων ἄλλως, τῶν δὲ ἀρίστων οἱ ἄριστοι· ὧν καὶ Γοργίας ἐστὶν ὅδε, καὶ μετέχει τῆς καλλίστης τῶν τεχνῶν.
448dSokrates: Polos konuşmaya güzel hazırlanmış görünüyor, Gorgias; ama Khairephon'a vaat ettiğini yapmıyor.
Gorgias: Tam olarak ne demek istiyorsun, Sokrates?
Sokrates: Bana kalırsa sorulana pek cevap vermiyor.
Gorgias: Sen istersen ona sor.
Sokrates: Hayır; senin kendin cevap vermek istersen sana sormayı çok daha çok isterim. Çünkü Polos'un, söylediklerinden de anlaşıldığı üzere, karşılıklı konuşmaktan çok retorik denen şeye çalıştığı belli.
ΣΩ. καλῶς γε, ὦ Γοργία, φαίνεται πῶλος παρεσκευάσθαι εἰς λόγους· ἀλλὰ γὰρ ὃ ὑπέσχετο Χαιρεφῶντι οὐ ποιεῖ.
ΓΟΡ. τί μάλιστα, ὦ Σώκρατες;
ΣΩ. τὸ ἐρωτώμενον οὐ πάνυ μοι φαίνεται ἀποκρίνεσθαι.
ΓΟΡ. ἀλλὰ σύ, εἰ βούλει, ἐροῦ αὐτόν.
ΣΩ. οὔκ, εἰ αὐτῷ γε σοὶ βουλομένῳ ἐστὶν ἀποκρίνεσθαι, ἀλλὰ πολὺ ἂν ἥδιον σέ. δῆλος γάρ μοι πῶλος καὶ ἐξ ὧν εἴρηκεν ὅτι τὴν καλουμένην ῥητορικὴν μᾶλλον μεμελέτηκεν ἢ διαλέγεσθαι.
448ePolos: Neden, Sokrates?
Sokrates: Çünkü, Polos, Khairephon Gorgias'ın hangi tekhnē'yi bildiğini sorunca sen, sanki biri onu kötülüyormuş gibi tekhnē'sini övüyorsun, ama ne olduğunu cevaplamadın.
Polos: Tekhnē'lerin en güzeli olduğunu cevaplamadım mı?
Sokrates: Hem de nasıl. Ama kimse Gorgias'ın tekhnē'sinin nasıl bir şey olduğunu sormuyor; ne olduğunu ve Gorgias'a ne ad vermek gerektiğini soruyor. Khairephon sana daha önce nasıl sorular sorduysa ve sen ona nasıl güzel ve kısa cevaplar verdiysen, şimdi de öyle söyle: Bu tekhnē nedir, Gorgias'a ne ad vermeliyiz?
ΠΩΛ. τί δή, ὦ Σώκρατες;
ΣΩ. ὅτι, ὦ Πῶλε, ἐρομένου Χαιρεφῶντος τίνος Γοργίας ἐπιστήμων τέχνης, ἐγκωμιάζεις μὲν αὐτοῦ τὴν τέχνην ὥσπερ τινὸς ψέγοντος, ἥτις δέ ἐστιν οὐκ ἀπεκρίνω.
ΠΩΛ. οὐ γὰρ ἀπεκρινάμην ὅτι εἴη ἡ καλλίστη;
ΣΩ. καὶ μάλα. ἀλλʼ οὐδεὶς ἐρωτᾷ ποία τις ἡ Γοργίου τέχνη, ἀλλὰ τίς, καὶ ὅντινα δέοι καλεῖν τὸν Γοργίαν· ὥσπερ τὰ ἔμπροσθέν σοι ὑπετείνατο Χαιρεφῶν καὶ αὐτῷ καλῶς
449aDaha iyisi, Gorgias, sen kendin söyle: Hangi tekhnē'yi bilen biri olarak sana ne ad vermeliyiz?
Gorgias: Retorik tekhnē'sini, Sokrates.
Sokrates: Demek sana hatip demeliyiz?
Gorgias: Hem de iyi bir hatip, Sokrates, eğer bana Homeros'un deyişiyle "olmakla övündüğüm" adı vermek istiyorsan.
Sokrates: İstiyorum elbette.
Gorgias: Öyleyse de.
καὶ διὰ βραχέων ἀπεκρίνω, καὶ νῦν οὕτως εἰπὲ τίς ἡ τέχνη καὶ τίνα Γοργίαν καλεῖν χρὴ ἡμᾶς. μᾶλλον δέ, ὦ Γοργία, αὐτὸς ἡμῖν εἰπὲ τίνα σε χρὴ καλεῖν ὡς τίνος ἐπιστήμονα τέχνης.
ΓΟΡ. τῆς ῥητορικῆς, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. ῥήτορα ἄρα χρή σε καλεῖν;
ΓΟΡ. ἀγαθόν γε, ὦ Σώκρατες, εἰ δὴ ὅ γε εὔχομαι εἶναι, ὡς ἔφη Ὅμηρος, βούλει με καλεῖν.
ΣΩ. ἀλλὰ βούλομαι.
ΓΟΡ. κάλει δή.
449bSokrates: Başkalarını da hatip yapabileceğini söyleyelim mi?
Gorgias: Bunu yalnız burada değil, başka yerlerde de vaat ediyorum.
Sokrates: Peki, Gorgias, şimdi konuştuğumuz gibi kimi zaman sorarak kimi zaman cevap vererek konuşmayı sürdürmeye, Polos'un başladığı türden uzun söylevleri de başka sefere bırakmaya razı olur musun? Vaat ettiğinden caymadan, sorulana kısaca cevap vermeye razı ol.
Gorgias: Bazı cevaplar, Sokrates, uzun konuşmayı gerektirir; yine de olabildiğince kısa konuşmaya çalışacağım.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ἄλλους σε φῶμεν δυνατὸν εἶναι ποιεῖν;
ΓΟΡ. ἐπαγγέλλομαί γε δὴ ταῦτα οὐ μόνον ἐνθάδε ἀλλὰ καὶ ἄλλοθι.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν ἐθελήσαις ἄν, ὦ Γοργία, ὥσπερ νῦν διαλεγόμεθα, διατελέσαι τὸ μὲν ἐρωτῶν, τὸ δʼ ἀποκρινόμενος, τὸ δὲ μῆκος τῶν λόγων τοῦτο, οἷον καὶ πῶλος ἤρξατο, εἰς αὖθις ἀποθέσθαι; ἀλλʼ ὅπερ ὑπισχνῇ, μὴ ψεύσῃ, ἀλλὰ ἐθέλησον κατὰ βραχὺ τὸ ἐρωτώμενον ἀποκρίνεσθαι.
ΓΟΡ. εἰσὶ μέν, ὦ Σώκρατες, ἔνιαι τῶν ἀποκρίσεων ἀναγκαῖαι διὰ μακρῶν τοὺς λόγους ποιεῖσθαι· οὐ μὴν ἀλλὰ
449cBu da benim iddia ettiğim şeylerden biridir: Aynı şeyleri kimse benden daha kısa söyleyemez.
Sokrates: İşte buna ihtiyaç var, Gorgias; bana bunun, kısa konuşmanın bir gösterisini yap, uzun konuşmanın gösterisini başka sefere bırak.
Gorgias: Yaparım; benden daha kısa konuşan birini dinlemediğini söyleyeceksin.
Sokrates: Haydi öyleyse. Retorik tekhnē'sini bildiğini ve başkasını da hatip yapabileceğini söylüyorsun: Retorik varlıklardan neyle ilgilidir?
πειράσομαί γε ὡς διὰ βραχυτάτων. καὶ γὰρ αὖ καὶ τοῦτο ἕν ἐστιν ὧν φημι, μηδένα ἂν ἐν βραχυτέροις ἐμοῦ τὰ αὐτὰ εἰπεῖν.
ΣΩ. τούτου μὴν δεῖ, ὦ Γοργία· καί μοι ἐπίδειξιν αὐτοῦ τούτου ποίησαι, τῆς βραχυλογίας, μακρολογίας δὲ εἰς αὖθις.
ΓΟΡ. ἀλλὰ ποιήσω, καὶ οὐδενὸς φήσεις βραχυλογωτέρου ἀκοῦσαι.
ΣΩ. φέρε δή· ῥητορικῆς γὰρ φῂς ἐπιστήμων τέχνης
449dMesela dokumacılık giysilerin yapımıyla ilgilidir, değil mi?
Gorgias: Evet.
Sokrates: Musiki de ezgilerin yapımıyla, değil mi?
Gorgias: Evet.
Sokrates: Hera hakkı için, Gorgias, cevaplarına hayranım; olabildiğince kısa cevap veriyorsun.
Gorgias: Bunu oldukça iyi yaptığımı sanıyorum, Sokrates.
Sokrates: Güzel. Haydi retorik hakkında da bana böyle cevap ver: Varlıklardan neyle ilgili bir epistēmē'dir?
εἶναι καὶ ποιῆσαι ἂν καὶ ἄλλον ῥήτορα· ἡ ῥητορικὴ περὶ τί τῶν ὄντων τυγχάνει οὖσα; ὥσπερ ἡ ὑφαντικὴ περὶ τὴν τῶν ἱματίων ἐργασίαν· ἦ γάρ;
ΓΟΡ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ἡ μουσικὴ περὶ τὴν τῶν μελῶν ποίησιν;
ΓΟΡ. ναί.
ΣΩ. νὴ τὴν Ἥραν, ὦ Γοργία, ἄγαμαί γε τὰς ἀποκρίσεις, ὅτι ἀποκρίνῃ ὡς οἷόν τε διὰ βραχυτάτων.
ΓΟΡ. πάνυ γὰρ οἶμαι, ὦ Σώκρατες, ἐπιεικῶς τοῦτο ποιεῖν.
ΣΩ. εὖ λέγεις. ἴθι δή μοι ἀπόκριναι οὕτως καὶ περὶ τῆς ῥητορικῆς, περὶ τί τῶν ὄντων ἐστὶν ἐπιστήμη;
449eGorgias: Sözlerle.
Sokrates: Hangi sözlerle, Gorgias? Hastalara nasıl bir perhizle iyileşeceklerini gösteren sözlerle mi?
Gorgias: Hayır.
Sokrates: Demek retorik bütün sözlerle ilgili değil.
Gorgias: Elbette değil.
Sokrates: Ama insanları konuşmakta güçlü kılıyor.
Gorgias: Evet.
Sokrates: Hakkında konuşmayı sağladığı şeyler hakkında akıl erdirmeyi de, değil mi?
Gorgias: Elbette.
Sokrates: Peki az önce sözünü ettiğimiz hekimlik insanları hastalar hakkında akıl erdirmekte ve konuşmakta güçlü kılmıyor mu?
ΓΟΡ. περὶ λόγους.
ΣΩ. ποίους τούτους, ὦ Γοργία; ἆρα οἳ δηλοῦσι τοὺς κάμνοντας, ὡς ἂν διαιτώμενοι ὑγιαίνοιεν;
ΓΟΡ. οὔ.
ΣΩ. οὐκ ἄρα περὶ πάντας γε τοὺς λόγους ἡ ῥητορική ἐστιν.
ΓΟΡ. οὐ δῆτα.
ΣΩ. ἀλλὰ μὴν λέγειν γε ποιεῖ δυνατούς.
ΓΟΡ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν περὶ ὧνπερ λέγειν, καὶ φρονεῖν;
ΓΟΡ. πῶς γὰρ οὔ;
ΣΩ. ἆρʼ οὖν,
450aGorgias: Zorunlu olarak.
Sokrates: Demek hekimlik de, görünüşe göre, sözlerle ilgilidir.
Gorgias: Evet.
Sokrates: Hastalıklarla ilgili sözlerle mi?
Gorgias: Kesinlikle.
Sokrates: Beden eğitimi de bedenlerin iyi ve kötü durumuyla ilgili sözlerle ilgili değil mi?
Gorgias: Elbette.
Sokrates: Öteki tekhnē'ler de, Gorgias, böyledir: Her biri, kendi konusu olan şeyle ilgili sözlerle ilgilidir.
ἣν νυνδὴ ἐλέγομεν, ἡ ἰατρικὴ περὶ τῶν καμνόντων ποιεῖ δυνατοὺς εἶναι φρονεῖν καὶ λέγειν;
ΓΟΡ. ἀνάγκη.
ΣΩ. καὶ ἡ ἰατρικὴ ἄρα, ὡς ἔοικεν, περὶ λόγους ἐστίν.
ΓΟΡ. ναί.
ΣΩ. τούς γε περὶ τὰ νοσήματα;
ΓΟΡ. μάλιστα.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ἡ γυμναστικὴ περὶ λόγους ἐστὶν τοὺς περὶ εὐεξίαν τε τῶν σωμάτων καὶ καχεξίαν;
ΓΟΡ. πάνυ γε.
ΣΩ. καὶ μὴν καὶ αἱ ἄλλαι τέχναι, ὦ Γοργία, οὕτως
450bGorgias: Öyle görünüyor.
Sokrates: Peki sözlerle ilgili olan tekhnē'ye retorik diyorsan, sözlerle ilgili olan öteki tekhnē'lere neden retorik demiyorsun?
Gorgias: Çünkü, Sokrates, öteki tekhnē'lerin bütün bilgisi, deyim yerindeyse, el işi ve bu tür eylemlerle ilgilidir; retoriğin ise böyle bir el işi yoktur; bütün işi de sonucu da sözlerle olur.
ἔχουσιν· ἑκάστη αὐτῶν περὶ λόγους ἐστὶν τούτους, οἳ τυγχάνουσιν ὄντες περὶ τὸ πρᾶγμα οὗ ἑκάστη ἐστὶν ἡ τέχνη.
ΓΟΡ. φαίνεται.
ΣΩ. τί οὖν δή ποτε τὰς ἄλλας τέχνας οὐ ῥητορικὰς καλεῖς, οὔσας περὶ λόγους, εἴπερ ταύτην ῥητορικὴν καλεῖς, ἣ ἂν ᾖ περὶ λόγους;
ΓΟΡ. ὅτι, ὦ Σώκρατες, τῶν μὲν ἄλλων τεχνῶν περὶ χειρουργίας τε καὶ τοιαύτας πράξεις ὡς ἔπος εἰπεῖν πᾶσά ἐστιν ἡ ἐπιστήμη, τῆς δὲ ῥητορικῆς οὐδέν ἐστιν τοιοῦτον χειρούργημα, ἀλλὰ πᾶσα ἡ πρᾶξις καὶ ἡ κύρωσις διὰ λόγων
450cBu yüzden retorik tekhnē'sinin sözlerle ilgili olduğunu ileri sürüyorum; bence de doğru söylüyorum.
Sokrates: Ona nasıl bir şey demek istediğini anlıyor muyum acaba? Belki birazdan daha açık anlarım. Ama cevap ver: Tekhnē'lerimiz var, değil mi?
Gorgias: Evet.
Sokrates: Bütün tekhnē'lerden bazılarında sanırım işin büyük kısmı el emeğidir ve pek az söze ihtiyaç duyarlar; bazıları hiç söze ihtiyaç duymaz, tekhnē'nin işi sessizce de tamamlanabilir; resim, heykelcilik ve daha birçokları gibi. Retoriğin ilgili olmadığını söylediğin tekhnē'ler bence bunlar; öyle değil mi?
ἐστίν. διὰ ταῦτʼ ἐγὼ τὴν ῥητορικὴν τέχνην ἀξιῶ εἶναι περὶ λόγους, ὀρθῶς λέγων, ὡς ἐγώ φημι.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν μανθάνω οἵαν αὐτὴν βούλει καλεῖν; τάχα δὲ εἴσομαι σαφέστερον. ἀλλʼ ἀπόκριναι· εἰσὶν ἡμῖν τέχναι. ἦ γάρ;
ΓΟΡ. ναί.
ΣΩ. πασῶν δὴ οἶμαι τῶν τεχνῶν τῶν μὲν ἐργασία τὸ πολύ ἐστιν καὶ λόγου βραχέος δέονται, ἔνιαι δὲ οὐδενὸς ἀλλὰ τὸ τῆς τέχνης περαίνοιτο ἂν καὶ διὰ σιγῆς, οἷον γραφικὴ καὶ ἀνδριαντοποιία καὶ ἄλλαι πολλαί. τὰς τοιαύτας
450dGorgias: Çok doğru anlıyorsun, Sokrates.
Sokrates: Tekhnē'lerden başkaları da her şeyi söz aracılığıyla tamamlar; deyim yerindeyse ya hiç ya da pek az işe ihtiyaç duyarlar; aritmetik, hesap, geometri, dama oyunu ve daha birçok tekhnē gibi. Bunlardan bazılarında sözler işlerle neredeyse eşittir, çoğunda ise daha fazladır; bütün işleri de sonuçları da tamamen sözlerledir.
μοι δοκεῖς λέγειν, περὶ ἃς οὐ φῂς τὴν ῥητορικὴν εἶναι· ἢ οὔ;
ΓΟΡ. πάνυ μὲν οὖν καλῶς ὑπολαμβάνεις, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. ἕτεραι δέ γέ εἰσι τῶν τεχνῶν αἳ διὰ λόγου πᾶν περαίνουσι, καὶ ἔργου ὡς ἔπος εἰπεῖν ἢ οὐδενὸς προσδέονται ἢ βραχέος πάνυ, οἷον ἡ ἀριθμητικὴ καὶ λογιστικὴ καὶ γεωμετρικὴ καὶ πεττευτική γε καὶ ἄλλαι πολλαὶ τέχναι, ὧν ἔνιαι σχεδόν τι ἴσους τοὺς λόγους ἔχουσι ταῖς πράξεσιν, αἱ δὲ πολλαὶ πλείους, καὶ τὸ παράπαν πᾶσα ἡ πρᾶξις καὶ τὸ
450eBana öyle geliyor ki retorik dediğin bunlardan biri.
Gorgias: Doğru söylüyorsun.
Sokrates: Ama sanırım bunlardan hiçbirine retorik demek istemiyorsun; gerçi sözü öyle söyledin, retorik sonucunu söz aracılığıyla alan tekhnē'dir dedin; sözler üzerine titizlik etmek isteyen biri de "Demek aritmetiğe retorik diyorsun, Gorgias?" diye sorabilir. Ama sanırım ne aritmetiğe ne geometriye retorik diyorsun.
κῦρος αὐταῖς διὰ λόγων ἐστίν. τῶν τοιούτων τινά μοι δοκεῖς λέγειν τὴν ῥητορικήν.
ΓΟΡ. ἀληθῆ λέγεις.
ΣΩ. ἀλλʼ οὔτοι τούτων γε οὐδεμίαν οἶμαί σε βούλεσθαι ῥητορικὴν καλεῖν, οὐχ ὅτι τῷ ῥήματι οὕτως εἶπες, ὅτι ἡ διὰ λόγου τὸ κῦρος ἔχουσα ῥητορική ἐστιν, καὶ ὑπολάβοι ἄν τις, εἰ βούλοιτο δυσχεραίνειν ἐν τοῖς λόγοις, τὴν ἀριθμητικὴν ἄρα ῥητορικήν, ὦ Γοργία, λέγεις; ἀλλʼ οὐκ οἶμαί σε οὔτε τὴν ἀριθμητικὴν οὔτε τὴν γεωμετρίαν ῥητορικὴν λέγειν.
451aGorgias: Doğru düşünüyorsun, Sokrates; haklı olarak böyle anlıyorsun.
Sokrates: Haydi öyleyse sen de sorduğum sorunun cevabını tamamla. Retorik çoğunlukla sözü kullanan bu tekhnē'lerden biri olduğuna, böyle başka tekhnē'ler de bulunduğuna göre, sonucunu sözler içinde neyle ilgili olarak alan tekhnē'dir retorik, söylemeye çalış. Mesela biri bana az önce saydığım tekhnē'lerden herhangi biri hakkında "Sokrates, aritmetik tekhnē'si nedir?" diye sorsa, ona, senin az önce yaptığın gibi, sonucunu söz aracılığıyla alanlardan biri olduğunu söylerdim.
ΓΟΡ. ὀρθῶς γὰρ οἴει, ὦ Σώκρατες, καὶ δικαίως ὑπολαμβάνεις.
ΣΩ. ἴθι νυν καὶ σὺ τὴν ἀπόκρισιν ἣν ἠρόμην διαπέρανον. ἐπεὶ γὰρ ῥητορικὴ τυγχάνει μὲν οὖσα τούτων τις τῶν τεχνῶν τῶν τὸ πολὺ λόγῳ χρωμένων, τυγχάνουσιν δὲ καὶ ἄλλαι τοιαῦται οὖσαι, πειρῶ εἰπεῖν ἡ περὶ τί ἐν λόγοις τὸ κῦρος ἔχουσα ῥητορική ἐστιν. ὥσπερ ἂν εἴ τίς με ἔροιτο ὧν νυνδὴ ἔλεγον περὶ ἡστινοσοῦν τῶν τεχνῶν· ὦ Σώκρατες, τίς
451bBir de "Neyle ilgili olanlardan?" diye sorsa, çift ve tekle, bunların her birinin ne kadar olduğuyla ilgili olanlardan derdim. Yine "Hesap dediğin tekhnē nedir?" diye sorsa, bunun da her şeyini sözle tamamlayan tekhnē'lerden olduğunu söylerdim. Bir de "Neyle ilgili?" diye sorsa, halk meclisinde önerge yazanların diliyle şöyle derdim: Hesap öteki bakımlardan aritmetik gibidir — çünkü aynı şeyle, çift ve tekle ilgilidir —; yalnız şu kadar farkı vardır: Hesap, çift ve tekin hem kendilerine hem birbirlerine göre çokluk bakımından nasıl olduğunu inceler.
ἐστιν ἡ ἀριθμητικὴ τέχνη; εἴποιμʼ ἂν αὐτῷ, ὥσπερ σὺ ἄρτι, ὅτι τῶν διὰ λόγου τις τὸ κῦρος ἐχουσῶν. καὶ εἴ με ἐπανέροιτο· τῶν περὶ τί; εἴποιμʼ ἂν ὅτι τῶν περὶ τὸ ἄρτιόν τε καὶ περιττὸν [γνῶσις], ὅσα ἂν ἑκάτερα τυγχάνῃ ὄντα. εἰ δʼ αὖ ἔροιτο· τὴν δὲ λογιστικὴν τίνα καλεῖς τέχνην; εἴποιμʼ ἂν ὅτι καὶ αὕτη ἐστὶν τῶν λόγῳ τὸ πᾶν κυρουμένων· καὶ εἰ ἐπανέροιτο· ἡ περὶ τί; εἴποιμʼ ἂν ὥσπερ οἱ ἐν τῷ δήμῳ
451cBiri astronomiyi sorsa, ben bunun da her şeyini sözle tamamladığını söyleyince, "Astronominin sözleri neyle ilgilidir, Sokrates?" dese, yıldızların, güneşin ve ayın dolanımıyla, birbirlerine göre hızlarının nasıl olduğuyla ilgilidir derdim.
Gorgias: Doğru söylerdin, Sokrates.
συγγραφόμενοι, ὅτι τὰ μὲν ἄλλα καθάπερ ἡ ἀριθμητικὴ ἡ λογιστικὴ ἔχει—περὶ τὸ αὐτὸ γάρ ἐστιν, τό τε ἄρτιον καὶ τὸ περιττόν—διαφέρει δὲ τοσοῦτον, ὅτι καὶ πρὸς αὑτὰ καὶ πρὸς ἄλληλα πῶς ἔχει πλήθους ἐπισκοπεῖ τὸ περιττὸν καὶ τὸ ἄρτιον ἡ λογιστική. καὶ εἴ τις τὴν ἀστρονομίαν ἀνέροιτο, ἐμοῦ λέγοντος ὅτι καὶ αὕτη λόγῳ κυροῦται τὰ πάντα, οἱ δὲ λόγοι οἱ τῆς ἀστρονομίας, εἰ φαίη, περὶ τί εἰσιν, ὦ Σώκρατες; εἴποιμʼ ἂν ὅτι περὶ τὴν τῶν ἄστρων φορὰν καὶ ἡλίου καὶ σελήνης, πῶς πρὸς ἄλληλα τάχους ἔχει.
ΓΟΡ. ὀρθῶς γε λέγων σύ, ὦ Σώκρατες.
451dSokrates: Haydi şimdi sen, Gorgias. Retorik her şeyi sözle yapan ve sonuca bağlayan tekhnē'lerden biri, değil mi?
Gorgias: Öyle.
Sokrates: Söyle öyleyse, neyle ilgili olanlardan? Retoriğin kullandığı bu sözlerin ilgili olduğu şey, varlıklardan hangisidir?
Gorgias: İnsan işlerinin en büyükleri ve en iyileri, Sokrates.
Sokrates: Ama Gorgias, bu söylediğin de tartışmalı, hiç de açık değil.
ΣΩ. ἴθι δὴ καὶ σύ, ὦ Γοργία. τυγχάνει μὲν γὰρ δὴ ἡ ῥητορικὴ οὖσα τῶν λόγῳ τὰ πάντα διαπραττομένων τε καὶ κυρουμένων· ἦ γάρ;
ΓΟΡ. ἔστι ταῦτα.
ΣΩ. λέγε δὴ τῶν περὶ τί; ⟨τί⟩ ἐστι τοῦτο τῶν ὄντων, περὶ οὗ οὗτοι οἱ λόγοι εἰσὶν οἷς ἡ ῥητορικὴ χρῆται;
ΓΟΡ. τὰ μέγιστα τῶν ἀνθρωπείων πραγμάτων, ὦ Σώκρατες, καὶ ἄριστα.
ΣΩ. ἀλλʼ, ὦ Γοργία, ἀμφισβητήσιμον καὶ τοῦτο λέγεις
451eSanırım içki meclislerinde insanların şu şarkıyı söylediklerini duymuşsundur; söylerken sayarlar: En iyisi sağlıklı olmak, ikincisi güzel olmak, üçüncüsü de, şarkıyı yazanın dediği gibi, hilesiz yoldan zengin olmak.
Gorgias: Duydum; ama bunu ne için söylüyorsun?
καὶ οὐδέν πω σαφές. οἴομαι γάρ σε ἀκηκοέναι ἐν τοῖς συμποσίοις ᾀδόντων ἀνθρώπων τοῦτο τὸ σκολιόν, ἐν ᾧ καταριθμοῦνται ᾁδοντες ὅτι ὑγιαίνειν μὲν ἄριστόν ἐστιν, τὸ δὲ δεύτερον καλὸν γενέσθαι, τρίτον δέ, ὥς φησιν ὁ ποιητὴς τοῦ σκολιοῦ, τὸ πλουτεῖν ἀδόλως.
ΓΟΡ. ἀκήκοα γάρ· ἀλλὰ πρὸς τί τοῦτο λέγεις;
452aSokrates: Şunun için: Şarkıyı yazanın övdüğü şeylerin ustaları, yani hekim, beden eğitimcisi ve iş adamı hemen karşına dikilseler ve önce hekim şöyle dese: "Sokrates, Gorgias seni aldatıyor; insanlar için en büyük iyiyle ilgili olan onun tekhnē'si değil, benimkidir." Ben de ona "Sen kimsin ki bunu söylüyorsun?" diye sorsam, belki "Hekimim" derdi. "Ne diyorsun? Senin tekhnē'nin işi en büyük iyi mi?" "Nasıl olmasın, Sokrates," derdi belki, "sağlık! İnsanlar için sağlıktan daha büyük iyi ne olabilir?"
ΣΩ. ὅτι εἴ σοι αὐτίκα παρασταῖεν οἱ δημιουργοὶ τούτων ὧν ἐπῄνεσεν ὁ τὸ σκολιὸν ποιήσας, ἰατρός τε καὶ παιδοτρίβης καὶ χρηματιστής, καὶ εἴποι πρῶτον μὲν ὁ ἰατρὸς ὅτι ὦ Σώκρατες, ἐξαπατᾷ σε Γοργίας· οὐ γάρ ἐστιν ἡ τούτου τέχνη περὶ τὸ μέγιστον ἀγαθὸν τοῖς ἀνθρώποις, ἀλλʼ ἡ ἐμή —εἰ οὖν αὐτὸν ἐγὼ ἐροίμην· σὺ δὲ τίς ὢν ταῦτα λέγεις; εἴποι ἂν ἴσως ὅτι ἰατρός. τί οὖν λέγεις; ἦ τὸ τῆς σῆς τέχνης ἔργον μέγιστόν ἐστιν ἀγαθόν; πῶς γὰρ οὔ, φαίη ἂν ἴσως, ὦ Σώκρατες, ὑγίεια; τί δʼ ἐστὶν μεῖζον ἀγαθὸν
452bOndan sonra da beden eğitimcisi şöyle dese: "Ben de şaşardım, Sokrates, eğer Gorgias sana kendi tekhnē'sinden, benim benimkinden gösterebileceğimden daha büyük bir iyi gösterebilirse." Ben de buna "Sen kimsin, be adam, işin ne?" diye sorsam, "Beden eğitimcisiyim," derdi, "işim insanların bedenlerini güzel ve kuvvetli kılmaktır." Beden eğitimcisinden sonra da iş adamı, sanırım herkesi pek küçümseyerek şöyle derdi:
ἀνθρώποις ὑγιείας; εἰ δʼ αὖ μετὰ τοῦτον ὁ παιδοτρίβης εἴποι ὅτι θαυμάζοιμί τἄν, ὦ Σώκρατες, καὶ αὐτὸς εἴ σοι ἔχοι Γοργίας μεῖζον ἀγαθὸν ἐπιδεῖξαι τῆς αὑτοῦ τέχνης ἢ ἐγὼ τῆς ἐμῆς· εἴποιμʼ ἂν αὖ καὶ πρὸς τοῦτον· σὺ δὲ δὴ τίς εἶ, ὦ ἄνθρωπε, καὶ τί τὸ σὸν ἔργον; παιδοτρίβης, φαίη ἄν, τὸ δὲ ἔργον μού ἐστιν καλούς τε καὶ ἰσχυροὺς ποιεῖν τοὺς ἀνθρώπους τὰ σώματα. μετὰ δὲ τὸν παιδοτρίβην εἴποι ἂν ὁ χρηματιστής, ὡς ἐγᾦμαι πάνυ καταφρονῶν ἁπάντων·
452c"Bak bakalım, Sokrates, Gorgias'ta ya da başka herhangi birinde zenginlikten daha büyük bir iyi bulabilecek misin?" Ona deriz ki: "Ne o? Sen bunun ustası mısın?" "Evet," der. "Kimsin?" "İş adamı." "Peki? İnsanlar için en büyük iyinin zenginlik olduğuna mı hükmediyorsun?" diye sorarız. "Nasıl olmasın?" der. "Ama şu Gorgias, kendisindeki tekhnē'nin seninkinden daha büyük bir iyinin sebebi olduğunu ileri sürüyor," deriz. Belli ki bundan sonra şunu sorar: "Peki bu iyi nedir? Gorgias cevap versin."
σκόπει δῆτα, ὦ Σώκρατες, ἐάν σοι πλούτου φανῇ τι μεῖζον ἀγαθὸν ὂν ἢ παρὰ Γοργίᾳ ἢ παρʼ ἄλλῳ ὁτῳοῦν. φαῖμεν ἂν οὖν πρὸς αὐτόν· τί δὲ δή; ἦ σὺ τούτου δημιουργός; φαίη ἄν. τίς ὤν; χρηματιστής. τί οὖν; κρίνεις σὺ μέγιστον ἀνθρώποις ἀγαθὸν εἶναι πλοῦτον; φήσομεν. πῶς γὰρ οὔκ; ἐρεῖ. καὶ μὴν ἀμφισβητεῖ γε Γοργίας ὅδε τὴν παρʼ αὑτῷ τέχνην μείζονος ἀγαθοῦ αἰτίαν εἶναι ἢ τὴν σήν, φαῖμεν ἂν ἡμεῖς. δῆλον οὖν ὅτι τὸ μετὰ τοῦτο ἔροιτʼ ἄν· καὶ τί ἐστιν
452dHaydi, Gorgias, hem onların hem benim sana sorduğumuzu düşünerek cevap ver: İnsanlar için en büyük iyi olduğunu ve senin de ustası olduğunu söylediğin bu şey nedir?
Gorgias: Gerçekten en büyük iyi olan şey, Sokrates: hem insanlara özgürlük kazandıran, hem de herkese kendi şehrinde başkalarını yönetme imkânı veren şey.
Sokrates: Peki bundan neyi kastediyorsun?
τοῦτο τὸ ἀγαθόν; ἀποκρινάσθω Γοργίας. ἴθι οὖν νομίσας, ὦ Γοργία, ἐρωτᾶσθαι καὶ ὑπʼ ἐκείνων καὶ ὑπʼ ἐμοῦ, ἀπόκριναι τί ἐστιν τοῦτο ὃ φῂς σὺ μέγιστον ἀγαθὸν εἶναι τοῖς ἀνθρώποις καὶ σὲ δημιουργὸν εἶναι αὐτοῦ.
ΓΟΡ. ὅπερ ἐστίν, ὦ Σώκρατες, τῇ ἀληθείᾳ μέγιστον ἀγαθὸν καὶ αἴτιον ἅμα μὲν ἐλευθερίας αὐτοῖς τοῖς ἀνθρώποις, ἅμα δὲ τοῦ ἄλλων ἄρχειν ἐν τῇ αὑτοῦ πόλει ἑκάστῳ.
ΣΩ. τί οὖν δὴ τοῦτο λέγεις;
452eGorgias: Sözlerle ikna edebilmeyi: mahkemede yargıçları, meclis kurulunda kurul üyelerini, halk meclisinde halkı ve şehrin işlerine dair her toplantıda toplananları. Bu güç sayesinde hekim de senin kölen olur, beden eğitimcisi de; şu iş adamı da kendisi için değil, başkası için, konuşabilen ve kalabalıkları ikna edebilen senin için para kazanıyormuş gibi çıkar ortaya.
Sokrates: Şimdi bana öyle geliyor ki, Gorgias, retoriği nasıl bir tekhnē saydığını en yakından gösterdin; doğru anlıyorsam, retoriğin iknanın ustası olduğunu, bütün uğraşının ve özünün buna vardığını söylüyorsun. Yoksa retoriğin dinleyenlerin psykhē'sinde ikna yaratmaktan fazla bir şey yapabildiğini söyleyebilir misin?
ΓΟΡ. τὸ πείθειν ἔγωγʼ οἷόν τʼ εἶναι τοῖς λόγοις καὶ ἐν δικαστηρίῳ δικαστὰς καὶ ἐν βουλευτηρίῳ βουλευτὰς καὶ ἐν ἐκκλησίᾳ ἐκκλησιαστὰς καὶ ἐν ἄλλῳ συλλόγῳ παντί, ὅστις ἂν πολιτικὸς σύλλογος γίγνηται. καίτοι ἐν ταύτῃ τῇ δυνάμει δοῦλον μὲν ἕξεις τὸν ἰατρόν, δοῦλον δὲ τὸν παιδοτρίβην· ὁ δὲ χρηματιστὴς οὗτος ἄλλῳ ἀναφανήσεται χρηματιζόμενος καὶ οὐχ αὑτῷ, ἀλλὰ σοὶ τῷ δυναμένῳ λέγειν καὶ πείθειν τὰ πλήθη.
ΣΩ. νῦν μοι δοκεῖς δηλῶσαι, ὦ Γοργία, ἐγγύτατα τὴν
453aGorgias: Hiç de değil, Sokrates; bence onu yeterince tarif ediyorsun; çünkü özü budur.
Sokrates: Dinle öyleyse, Gorgias. Emin ol ki, kendimi inandırdığım kadarıyla, birisi bir başkasıyla tam da sözün neyle ilgili olduğunu bilmek isteyerek konuşuyorsa, ben de onlardan biriyim; senin de öyle olduğunu düşünüyorum.
ῥητορικὴν ἥντινα τέχνην ἡγῇ εἶναι, καὶ εἴ τι ἐγὼ συνίημι, λέγεις ὅτι πειθοῦς δημιουργός ἐστιν ἡ ῥητορική, καὶ ἡ πραγματεία αὐτῆς ἅπασα καὶ τὸ κεφάλαιον εἰς τοῦτο τελευτᾷ· ἢ ἔχεις τι λέγειν ἐπὶ πλέον τὴν ῥητορικὴν δύνασθαι ἢ πειθὼ τοῖς ἀκούουσιν ἐν τῇ ψυχῇ ποιεῖν;
ΓΟΡ. οὐδαμῶς, ὦ Σώκρατες, ἀλλά μοι δοκεῖς ἱκανῶς ὁρίζεσθαι· ἔστιν γὰρ τοῦτο τὸ κεφάλαιον αὐτῆς.
ΣΩ. ἄκουσον δή, ὦ Γοργία. ἐγὼ γὰρ εὖ ἴσθʼ ὅτι, ὡς
453bGorgias: Ne olmuş yani, Sokrates?
Sokrates: Şimdi söyleyeceğim. Senin sözünü ettiğin, retorikten gelen iknanın ne olduğunu ve hangi konularda ikna olduğunu, emin ol, açıkça bilmiyorum; yine de ne dediğini ve hangi konular hakkında olduğunu sezer gibiyim. Ama yine de retorikten gelen iknadan neyi kastettiğini ve onun neyle ilgili olduğunu sana soracağım.
ἐμαυτὸν πείθω, εἴπερ τις ἄλλος ἄλλῳ διαλέγεται βουλόμενος εἰδέναι αὐτὸ τοῦτο περὶ ὅτου ὁ λόγος ἐστίν, καὶ ἐμὲ εἶναι τούτων ἕνα· ἀξιῶ δὲ καὶ σέ.
ΓΟΡ. τί οὖν δή, ὦ Σώκρατες;
ΣΩ. ἐγὼ ἐρῶ νῦν. ἐγὼ τὴν ἀπὸ τῆς ῥητορικῆς πειθώ, ἥτις ποτʼ ἐστὶν ἣν σὺ λέγεις καὶ περὶ ὧντινων πραγμάτων ἐστὶν πειθώ, σαφῶς μὲν εὖ ἴσθʼ ὅτι οὐκ οἶδα, οὐ μὴν ἀλλʼ ὑποπτεύω γε ἣν οἶμαί σε λέγειν καὶ περὶ ὧν· οὐδὲν μέντοι ἧττον ἐρήσομαί σε τίνα ποτὲ λέγεις τὴν πειθὼ τὴν ἀπὸ τῆς
453cPeki sezdiğim halde neden kendim söylemiyor da sana soruyorum? Senin yüzünden değil, söz yüzünden; söz, konuştuğumuz şeyi bize en açık kılacak şekilde ilerlesin diye. Bak bakalım, sana soru sormakta haklı mıyım: Diyelim ki sana ressamlardan Zeuksis'in kim olduğunu sorsam, sen de "Canlıları resmeden" desen, sana haklı olarak "Hangi canlıları resmeden, nerede?" diye sormaz mıydım?
Gorgias: Elbette.
ῥητορικῆς καὶ περὶ τίνων αὐτὴν εἶναι. τοῦ ἕνεκα δὴ αὐτὸς ὑποπτεύων σὲ ἐρήσομαι, ἀλλʼ οὐκ αὐτὸς λέγω; οὐ σοῦ ἕνεκα ἀλλὰ τοῦ λόγου, ἵνα οὕτω προΐῃ ὡς μάλιστʼ ἂν ἡμῖν καταφανὲς ποιοῖ περὶ ὅτου λέγεται. σκόπει γὰρ εἴ σοι δοκῶ δικαίως ἀνερωτᾶν σε· ὥσπερ ἂν εἰ ἐτύγχανόν σε ἐρωτῶν τίς ἐστιν τῶν ζωγράφων Ζεῦξις, εἴ μοι εἶπες ὅτι ὁ τὰ ζῷα γράφων, ἆρʼ οὐκ ἂν δικαίως σε ἠρόμην ὁ τὰ ποῖα τῶν ζῴων γράφων καὶ ποῦ;
ΓΟΡ. πάνυ γε.
453dSokrates: Bunu, başka birçok canlıyı resmeden başka ressamlar da olduğu için sormaz mıydım?
Gorgias: Evet.
Sokrates: Zeuksis'ten başka kimse resim yapmasaydı cevabın doğru olur muydu?
Gorgias: Nasıl olmasın?
Sokrates: Haydi retorik hakkında da söyle: Sence iknayı yalnız retorik mi yaratır, yoksa başka tekhnē'ler de mi? Şunu kastediyorum: Herhangi bir şeyi öğreten kişi öğrettiği şeye ikna eder mi, etmez mi?
Gorgias: Elbette ikna eder, Sokrates; hem de herkesten çok.
ΣΩ. ἆρα διὰ τοῦτο, ὅτι καὶ ἄλλοι εἰσὶ ζωγράφοι γράφοντες ἄλλα πολλὰ ζῷα;
ΓΟΡ. ναί.
ΣΩ. εἰ δέ γε μηδεὶς ἄλλος ἢ Ζεῦξις ἔγραφε, καλῶς ἄν σοι ἀπεκέκριτο;
ΓΟΡ. πῶς γὰρ οὔ;
ΣΩ. ἴθι δὴ καὶ περὶ τῆς ῥητορικῆς εἰπέ· πότερόν σοι δοκεῖ πειθὼ ποιεῖν ἡ ῥητορικὴ μόνη ἢ καὶ ἄλλαι τέχναι; λέγω δὲ τὸ τοιόνδε· ὅστις διδάσκει ὁτιοῦν πρᾶγμα, πότερον ὃ διδάσκει πείθει ἢ οὔ;
ΓΟΡ. οὐ δῆτα, ὦ Σώκρατες, ἀλλὰ πάντων μάλιστα πείθει.
453eSokrates: Az önceki tekhnē'ler üzerinden yeniden konuşalım: Aritmetik ve aritmetikçi bize sayılarla ilgili şeylerin ne kadar olduğunu öğretmez mi?
Gorgias: Elbette.
Sokrates: İkna da etmez mi?
Gorgias: Evet.
Sokrates: Demek aritmetik de iknanın ustasıdır?
Gorgias: Öyle görünüyor.
Sokrates: Biri bize hangi iknanın ve neyle ilgili iknanın ustası olduğunu sorsa, ona herhalde çift ve tekin ne kadar olduğuyla ilgili öğretici iknanın ustası diye cevap veririz.
ΣΩ. πάλιν δὴ ἐπὶ τῶν αὐτῶν τεχνῶν λέγωμεν ὧνπερ νυνδή· ἡ ἀριθμητικὴ οὐ διδάσκει ἡμᾶς ὅσα ἐστὶν τὰ τοῦ ἀριθμοῦ, καὶ ὁ ἀριθμητικὸς ἄνθρωπος;
ΓΟΡ. πάνυ γε.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ πείθει;
ΓΟΡ. ναί.
ΣΩ. πειθοῦς ἄρα δημιουργός ἐστιν καὶ ἡ ἀριθμητική;
ΓΟΡ. φαίνεται.
ΣΩ. οὐκοῦν ἐάν τις ἐρωτᾷ ἡμᾶς ποίας πειθοῦς καὶ περὶ τί, ἀποκρινούμεθά που αὐτῷ ὅτι τῆς διδασκαλικῆς τῆς περὶ τὸ
454aAz önce sözünü ettiğimiz öteki tekhnē'lerin hepsinin de iknanın ustası olduğunu, hangi iknanın ve neyle ilgili iknanın ustası olduğunu gösterebiliriz; değil mi?
Gorgias: Evet.
Sokrates: Demek iknanın tek ustası retorik değil.
Gorgias: Doğru söylüyorsun.
Sokrates: Madem bu işi yalnız o yapmıyor, başkaları da yapıyor, ressam örneğinde olduğu gibi söyleyene haklı olarak bundan sonra şunu sorabiliriz: Retorik hangi iknanın, neyle ilgili iknanın tekhnē'sidir? Yoksa sence bu soruyu sormak haklı değil mi?
ἄρτιόν τε καὶ τὸ περιττὸν ὅσον ἐστίν· καὶ τὰς ἄλλας ἃς νυνδὴ ἐλέγομεν τέχνας ἁπάσας ἕξομεν ἀποδεῖξαι πειθοῦς δημιουργοὺς οὔσας καὶ ἧστινος καὶ περὶ ὅτι· ἢ οὔ;
ΓΟΡ. ναί.
ΣΩ. οὐκ ἄρα ῥητορικὴ μόνη πειθοῦς ἐστιν δημιουργός.
ΓΟΡ. ἀληθῆ λέγεις.
ΣΩ. ἐπειδὴ τοίνυν οὐ μόνη ἀπεργάζεται τοῦτο τὸ ἔργον, ἀλλὰ καὶ ἄλλαι, δικαίως ὥσπερ περὶ τοῦ ζωγράφου μετὰ τοῦτο ἐπανεροίμεθʼ ἂν τὸν λέγοντα· ποίας δὴ πειθοῦς καὶ τῆς περὶ τί πειθοῦς ἡ ῥητορική ἐστιν τέχνη; ἢ οὐ δοκεῖ σοι
454bGorgias: Bence haklı.
Sokrates: Öyleyse cevap ver, Gorgias, madem sana da böyle görünüyor.
Gorgias: Şu iknayı kastediyorum, Sokrates: Az önce de söylediğim gibi mahkemelerde ve öteki kalabalıklarda olan ve adil ve adaletsiz şeylerle ilgili olan iknayı.
Sokrates: Ben de bu iknayı ve bu konuları kastettiğini sezmiştim, Gorgias. Ama biraz sonra açık görünen bir şeyi yine de sana sorarsam şaşırma — dediğim gibi, sözün sırayla sonuca ulaşması için soruyorum; senin yüzünden değil, birbirimizin söyleyeceklerini tahmin edip ağzımızdan kapmayı âdet edinmeyelim, sen de kendi söyleyeceklerini varsayımına göre istediğin gibi tamamla diye.
δίκαιον εἶναι ἐπανερέσθαι;
ΓΟΡ. ἔμοιγε.
ΣΩ. ἀπόκριναι δή, ὦ Γοργία, ἐπειδή γε καὶ σοὶ δοκεῖ οὕτως.
ΓΟΡ. ταύτης τοίνυν τῆς πειθοῦς λέγω, ὦ Σώκρατες, τῆς ἐν τοῖς δικαστηρίοις καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ὄχλοις, ὥσπερ καὶ ἄρτι ἔλεγον, καὶ περὶ τούτων ἅ ἐστι δίκαιά τε καὶ ἄδικα.
ΣΩ. καὶ ἐγώ τοι ὑπώπτευον ταύτην σε λέγειν τὴν πειθὼ καὶ περὶ τούτων, ὦ Γοργία· ἀλλʼ ἵνα μὴ θαυμάζῃς ἐὰν καὶ ὀλίγον ὕστερον τοιοῦτόν τί σε ἀνέρωμαι, ὃ δοκεῖ μὲν δῆλον
454cGorgias: Bence doğru yapıyorsun, Sokrates.
Sokrates: Haydi şunu da inceleyelim. Öğrenmiş olmak diye bir şeyden söz ediyor musun?
Gorgias: Ediyorum.
Sokrates: Peki ya inanmış olmak?
εἶναι, ἐγὼ δʼ ἐπανερωτῶ—ὅπερ γὰρ λέγω, τοῦ ἑξῆς ἕνεκα περαίνεσθαι τὸν λόγον ἐρωτῶ, οὐ σοῦ ἕνεκα ἀλλʼ ἵνα μὴ ἐθιζώμεθα ὑπονοοῦντες προαρπάζειν ἀλλήλων τὰ λεγόμενα, ἀλλὰ σὺ τὰ σαυτοῦ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν ὅπως ἂν βούλῃ περαίνῃς.
ΓΟΡ. καὶ ὀρθῶς γέ μοι δοκεῖς ποιεῖν, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. ἴθι δὴ καὶ τόδε ἐπισκεψώμεθα. καλεῖς τι μεμαθηκέναι;
ΓΟΡ. καλῶ.
ΣΩ. τί δέ; πεπιστευκέναι;
ΓΟΡ.
454dGorgias: Ediyorum.
Sokrates: Sence öğrenmiş olmak ile inanmış olmak, öğrenme ile inanç aynı şey midir, başka mı?
Gorgias: Bence başka, Sokrates.
Sokrates: Doğru düşünüyorsun; bunu şuradan anlarsın: Biri sana "Gorgias, yanlış ve doğru inanç diye bir şey var mı?" diye sorsa, sanırım evet derdin.
Gorgias: Evet.
Sokrates: Peki? Yanlış ve doğru epistēmē var mı?
Gorgias: Asla.
Sokrates: Demek ikisinin aynı şey olmadığı yine açık.
Gorgias: Doğru söylüyorsun.
ἔγωγε.
ΣΩ. πότερον οὖν ταὐτὸν δοκεῖ σοι εἶναι μεμαθηκέναι καὶ πεπιστευκέναι, καὶ μάθησις καὶ πίστις, ἢ ἄλλο τι;
ΓΟΡ. οἴομαι μὲν ἔγωγε, ὦ Σώκρατες, ἄλλο.
ΣΩ. καλῶς γὰρ οἴει· γνώσῃ δὲ ἐνθένδε. εἰ γάρ τίς σε ἔροιτο· ἆρʼ ἔστιν τις, ὦ Γοργία, πίστις ψευδὴς καὶ ἀληθής; φαίης ἄν, ὡς ἐγὼ οἶμαι.
ΓΟΡ. ναί.
ΣΩ. τί δέ; ἐπιστήμη ἐστὶν ψευδὴς καὶ ἀληθής;
ΓΟΡ. οὐδαμῶς.
ΣΩ. δῆλον ἄρʼ αὖ ὅτι οὐ ταὐτόν ἐστιν.
ΓΟΡ. ἀληθῆ λέγεις.
ΣΩ.
454eSokrates: Ama öğrenmiş olanlar da inanmış olanlar da ikna olmuşlardır.
Gorgias: Öyle.
Sokrates: İstersen iknanın iki türünü koyalım: biri bilmeden inanç veren, öteki epistēmē veren.
Gorgias: Elbette.
Sokrates: Peki retorik mahkemelerde ve öteki kalabalıklarda adil ve adaletsiz şeyler hakkında hangi iknayı yaratır? Bilmeden inanmanın doğduğunu mu, yoksa bilmenin doğduğunu mu?
Gorgias: Belli ki inanmanın doğduğunu, Sokrates.
Sokrates: Demek retorik, görünüşe göre, adil ve adaletsiz hakkında öğretici değil, inandırıcı iknanın ustasıdır.
ἀλλὰ μὴν οἵ τέ γε μεμαθηκότες πεπεισμένοι εἰσὶν καὶ οἱ πεπιστευκότες.
ΓΟΡ. ἔστι ταῦτα.
ΣΩ. βούλει οὖν δύο εἴδη θῶμεν πειθοῦς, τὸ μὲν πίστιν παρεχόμενον ἄνευ τοῦ εἰδέναι, τὸ δʼ ἐπιστήμην;
ΓΟΡ. πάνυ γε.
ΣΩ. ποτέραν οὖν ἡ ῥητορικὴ πειθὼ ποιεῖ ἐν δικαστηρίοις τε καὶ τοῖς ἄλλοις ὄχλοις περὶ τῶν δικαίων τε καὶ ἀδίκων; ἐξ ἧς πιστεύειν γίγνεται ἄνευ τοῦ εἰδέναι ἢ ἐξ ἧς τὸ εἰδέναι;
ΓΟΡ. δῆλον δήπου, ὦ Σώκρατες, ὅτι ἐξ ἧς τὸ πιστεύειν.
ΣΩ. ἡ ῥητορικὴ ἄρα, ὡς ἔοικεν, πειθοῦς
455aGorgias: Evet.
Sokrates: Demek hatip de mahkemelere ve öteki kalabalıklara adil ve adaletsiz şeyler hakkında öğretmez, yalnızca inandırır; çünkü böyle bir kalabalığa bu kadar büyük şeyleri bu kadar kısa sürede öğretemez herhalde.
Gorgias: Elbette öğretemez.
Sokrates: Haydi, retorik hakkında ne söylediğimize bir bakalım; çünkü ben kendim bile ne söylediğimi henüz kavrayabilmiş değilim.
δημιουργός ἐστιν πιστευτικῆς ἀλλʼ οὐ διδασκαλικῆς περὶ τὸ δίκαιόν τε καὶ ἄδικον.
ΓΟΡ. ναί.
ΣΩ. οὐδʼ ἄρα διδασκαλικὸς ὁ ῥήτωρ ἐστὶν δικαστηρίων τε καὶ τῶν ἄλλων ὄχλων δικαίων τε πέρι καὶ ἀδίκων, ἀλλὰ πιστικὸς μόνον· οὐ γὰρ δήπου ὄχλον γʼ ἂν δύναιτο τοσοῦτον ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ διδάξαι οὕτω μεγάλα πράγματα.
ΓΟΡ. οὐ δῆτα.
ΣΩ. φέρε δή, ἴδωμεν τί ποτε καὶ λέγομεν περὶ τῆς
455bŞehirde hekim seçimi, gemi yapımcıları ya da başka bir zanaatkâr takımı hakkında bir toplantı yapıldığında, o zaman retorik bilen öğüt vermeyecek, değil mi? Çünkü belli ki her seçimde en usta olanı seçmek gerekir. Surların yapımı, limanların ya da tersanelerin kurulması söz konusu olduğunda da o değil, mimarlar öğüt verecek; komutan seçimi, düşmana karşı bir savaş düzeni ya da yerlerin ele geçirilmesi hakkında danışma olduğunda da komutanlıktan anlayanlar öğüt verecek, retorik bilenler değil.
ῥητορικῆς· ἐγὼ μὲν γάρ τοι οὐδʼ αὐτός πω δύναμαι κατανοῆσαι ὅτι λέγω. ὅταν περὶ ἰατρῶν αἱρέσεως ᾖ τῇ πόλει σύλλογος ἢ περὶ ναυπηγῶν ἢ περὶ ἄλλου τινὸς δημιουργικοῦ ἔθνους, ἄλλο τι ἢ τότε ὁ ῥητορικὸς οὐ συμβουλεύσει; δῆλον γὰρ ὅτι ἐν ἑκάστῃ αἱρέσει τὸν τεχνικώτατον δεῖ αἱρεῖσθαι. οὐδʼ ὅταν τειχῶν περὶ οἰκοδομήσεως ἢ λιμένων κατασκευῆς ἢ νεωρίων, ἀλλʼ οἱ ἀρχιτέκτονες· οὐδʼ αὖ ὅταν στρατηγῶν αἱρέσεως πέρι ἢ τάξεώς τινος πρὸς πολεμίους ἢ χωρίων
455cBu tür şeyler hakkında ne diyorsun, Gorgias? Kendin hatip olduğunu ve başkalarını da hatip yaptığını söylediğine göre, tekhnē'nle ilgili şeyleri senden öğrenmek yerinde olur. Şimdi benim de senin yararına çalıştığımı düşün: Belki içeridekilerden biri senin öğrencin olmak istiyordur — birkaç, hatta epey kişinin öyle olduğunu fark ediyorum —; belki sana sormaya utanırlar. Benim sorularımı onların da sorduğunu düşün:
καταλήψεως συμβουλὴ ᾖ, ἀλλʼ οἱ στρατηγικοὶ τότε συμβουλεύσουσιν, οἱ ῥητορικοὶ δὲ οὔ· ἢ πῶς λέγεις, ὦ Γοργία, τὰ τοιαῦτα; ἐπειδὴ γὰρ αὐτός τε φῂς ῥήτωρ εἶναι καὶ ἄλλους ποιεῖν ῥητορικούς, εὖ ἔχει τὰ τῆς σῆς τέχνης παρὰ σοῦ πυνθάνεσθαι. καὶ ἐμὲ νῦν νόμισον καὶ τὸ σὸν σπεύδειν· ἴσως γὰρ καὶ τυγχάνει τις τῶν ἔνδον ὄντων μαθητής σου βουλόμενος γενέσθαι, ὡς ἐγώ τινας σχεδὸν καὶ συχνοὺς αἰσθάνομαι, οἳ ἴσως αἰσχύνοιντʼ ἄν σε ἀνερέσθαι. ὑπʼ
455d«Gorgias, senin yanına gelirsek ne kazanacağız? Şehre hangi konularda öğüt verebilecek hâle geleceğiz? Yalnız adil ve adaletsiz hakkında mı, yoksa Sokrates'in az önce saydığı konularda da mı?» Haydi, onlara cevap vermeye çalış.
Gorgias: Peki, Sokrates, sana hitabetin bütün gücünü açıkça gözler önüne sermeye çalışayım; yolu bana sen kendin güzelce gösterdin. Herhâlde biliyorsun: Atinalıların bu tersaneleri, surları ve limanlarının donanımı kısmen Themistokles'in, kısmen de Perikles'in öğüdüyle yapıldı, zanaatkârların öğüdüyle değil.
ἐμοῦ οὖν ἀνερωτώμενος νόμισον καὶ ὑπʼ ἐκείνων ἀνερωτᾶσθαι· τί ἡμῖν, ὦ Γοργία, ἔσται, ἐάν σοι συνῶμεν; περὶ τίνων τῇ πόλει συμβουλεύειν οἷοί τε ἐσόμεθα; πότερον περὶ δικαίου μόνον καὶ ἀδίκου ἢ καὶ περὶ ὧν νυνδὴ Σωκράτης ἔλεγεν; πειρῶ οὖν αὐτοῖς ἀποκρίνεσθαι.
ΓΟΡ. ἀλλʼ ἐγώ σοι πειράσομαι, ὦ Σώκρατες, σαφῶς ἀποκαλύψαι τὴν τῆς ῥητορικῆς δύναμιν ἅπασαν· αὐτὸς γὰρ καλῶς ὑφηγήσω. οἶσθα γὰρ δήπου ὅτι τὰ νεώρια ταῦτα
455eSokrates: Themistokles için böyle söylenir, Gorgias; Perikles'i ise ben kendi kulağımla dinledim, bize orta sur hakkında öğüt verirken.
καὶ τὰ τείχη τὰ Ἀθηναίων καὶ ἡ τῶν λιμένων κατασκευὴ ἐκ τῆς Θεμιστοκλέους συμβουλῆς γέγονεν, τὰ δʼ ἐκ τῆς Περικλέους ἀλλʼ οὐκ ἐκ τῶν δημιουργῶν.
ΣΩ. λέγεται ταῦτα, ὦ Γοργία, περὶ Θεμιστοκλέους· Περικλέους δὲ καὶ αὐτὸς ἤκουον ὅτε συνεβούλευεν ἡμῖν περὶ τοῦ διὰ μέσου τείχους.
456aGorgias: Hem senin az önce saydığın konularda bir seçim yapılacağı zaman, görüyorsun ki öğüt verenler de, bu konularda görüşlerini kabul ettirenler de hatiplerdir.
Sokrates: Ben de buna şaştığım için, Gorgias, hitabetin gücü nedir diye bunca zamandır soruyorum. Böyle bakınca büyüklüğü bana neredeyse ilahî bir şey gibi görünüyor.
Gorgias: Hele her şeyi bir bilsen, Sokrates! Hitabet, deyim yerindeyse, bütün güçleri bir araya toplamış, kendi buyruğu altında tutar.
ΓΟΡ. καὶ ὅταν γέ τις αἵρεσις ᾖ ὧν νυνδὴ σὺ ἔλεγες, ὦ Σώκρατες, ὁρᾷς ὅτι οἱ ῥήτορές εἰσιν οἱ συμβουλεύοντες καὶ οἱ νικῶντες τὰς γνώμας περὶ τούτων.
ΣΩ. ταῦτα καὶ θαυμάζων, ὦ Γοργία, πάλαι ἐρωτῶ τίς ποτε ἡ δύναμίς ἐστιν τῆς ῥητορικῆς. δαιμονία γάρ τις ἔμοιγε καταφαίνεται τὸ μέγεθος οὕτω σκοποῦντι.
ΓΟΡ. εἰ πάντα γε εἰδείης, ὦ Σώκρατες, ὅτι ὡς ἔπος εἰπεῖν ἁπάσας τὰς δυνάμεις συλλαβοῦσα ὑφʼ αὑτῇ ἔχει.
456bSana bunun büyük bir delilini vereyim. Kardeşimle ya da başka hekimlerle birlikte, ilaç içmek ya da kendini hekime kestirip dağlatmak istemeyen hastaların yanına çok kez gittim; hekim onları ikna edemezken ben ikna ettim, hem de hitabetten başka hiçbir tekhnē ile değil. Şunu da söylüyorum: İstediğin bir şehre bir hatiple bir hekim gitse ve halk meclisinde ya da başka bir toplantıda hangisinin hekim seçilmesi gerektiği üzerine söz yarışına girmeleri gerekse, hekimin adı bile anılmaz; söz söylemeyi bilen, isterse, seçilir.
μέγα δέ σοι τεκμήριον ἐρῶ· πολλάκις γὰρ ἤδη ἔγωγε μετὰ τοῦ ἀδελφοῦ καὶ μετὰ τῶν ἄλλων ἰατρῶν εἰσελθὼν παρά τινα τῶν καμνόντων οὐχὶ ἐθέλοντα ἢ φάρμακον πιεῖν ἢ τεμεῖν ἢ καῦσαι παρασχεῖν τῷ ἰατρῷ, οὐ δυναμένου τοῦ ἰατροῦ πεῖσαι, ἐγὼ ἔπεισα, οὐκ ἄλλῃ τέχνῃ ἢ τῇ ῥητορικῇ. φημὶ δὲ καὶ εἰς πόλιν ὅπῃ βούλει ἐλθόντα ῥητορικὸν ἄνδρα καὶ ἰατρόν, εἰ δέοι λόγῳ διαγωνίζεσθαι ἐν ἐκκλησίᾳ ἢ ἐν ἄλλῳ τινὶ συλλόγῳ ὁπότερον δεῖ αἱρεθῆναι ἰατρόν, οὐδαμοῦ
456cBaşka herhangi bir zanaatkâra karşı yarışsa da kendisinin seçilmesi için hatip, kim olursa olsun ötekinden daha iyi ikna eder; çünkü hatibin, kalabalık önünde herhangi bir zanaatkârdan daha inandırıcı konuşamayacağı hiçbir konu yoktur. İşte bu tekhnē'nin gücü bu kadar büyüktür ve böyledir. Ama hitabeti, Sokrates, öteki her türlü mücadele hünerini kullanır gibi kullanmak gerekir. Nitekim insan, yumruk dövüşünü, pankrationu ve silahlı dövüşü öğrendi, dostlarından da düşmanlarından da üstün hâle geldi diye öteki mücadele hünerlerini herkese karşı kullanmamalı; bu yüzden dostlarını dövmemeli, bıçaklamamalı, öldürmemeli.
ἂν φανῆναι τὸν ἰατρόν, ἀλλʼ αἱρεθῆναι ἂν τὸν εἰπεῖν δυνατόν, εἰ βούλοιτο. καὶ εἰ πρὸς ἄλλον γε δημιουργὸν ὁντιναοῦν ἀγωνίζοιτο, πείσειεν ἂν αὑτὸν ἑλέσθαι ὁ ῥητορικὸς μᾶλλον ἢ ἄλλος ὁστισοῦν· οὐ γὰρ ἔστιν περὶ ὅτου οὐκ ἂν πιθανώτερον εἴποι ὁ ῥητορικὸς ἢ ἄλλος ὁστισοῦν τῶν δημιουργῶν ἐν πλήθει. ἡ μὲν οὖν δύναμις τοσαύτη ἐστὶν καὶ τοιαύτη τῆς τέχνης· δεῖ μέντοι, ὦ Σώκρατες, τῇ ῥητορικῇ χρῆσθαι ὥσπερ τῇ ἄλλῃ πάσῃ ἀγωνίᾳ. καὶ γὰρ
456dHele, Zeus adına, biri güreş okuluna gidip vücudunu sağlamlaştırır, iyi bir yumrukçu olur da sonra babasını, annesini ya da yakınlarından, dostlarından birini döverse, bu yüzden güreş hocalarından ve silahlı dövüş öğretenlerden nefret edip onları şehirlerden kovmak da gerekmez.
τῇ ἄλλῃ ἀγωνίᾳ οὐ τούτου ἕνεκα δεῖ πρὸς ἅπαντας χρῆσθαι ἀνθρώπους, ὅτι ἔμαθεν πυκτεύειν τε καὶ παγκρατιάζειν καὶ ἐν ὅπλοις μάχεσθαι, ὥστε κρείττων εἶναι καὶ φίλων καὶ ἐχθρῶν, οὐ τούτου ἕνεκα τοὺς φίλους δεῖ τύπτειν οὐδὲ κεντεῖν τε καὶ ἀποκτεινύναι. οὐδέ γε μὰ Δία ἐάν τις εἰς παλαίστραν φοιτήσας εὖ ἔχων τὸ σῶμα καὶ πυκτικὸς γενόμενος, ἔπειτα τὸν πατέρα τύπτῃ καὶ τὴν μητέρα ἢ ἄλλον τινὰ τῶν οἰκείων ἢ τῶν φίλων, οὐ τούτου ἕνεκα δεῖ τοὺς
456eÇünkü onlar bu hünerleri, düşmanlara ve haksızlık edenlere karşı adilce kullanılsın diye, saldırmak için değil kendini savunmak için kullanılsın diye öğrettiler.
παιδοτρίβας καὶ τοὺς ἐν τοῖς ὅπλοις διδάσκοντας μάχεσθαι μισεῖν τε καὶ ἐκβάλλειν ἐκ τῶν πόλεων. ἐκεῖνοι μὲν γὰρ παρέδοσαν ἐπὶ τῷ δικαίως χρῆσθαι τούτοις πρὸς τοὺς πολεμίους καὶ τοὺς ἀδικοῦντας, ἀμυνομένους, μὴ ὑπάρχοντας·
457aÖtekilerse işi tersine çevirip güçlerini ve tekhnē'lerini doğru kullanmıyorlar. Demek kötü olan öğretenler değildir, tekhnē de bu yüzden ne suçludur ne kötüdür; kötü olanlar, sanırım, onu doğru kullanmayanlardır. Aynı söz hitabet için de geçerlidir. Hatip herkese karşı ve her konuda konuşabilir; öyle ki, kısacası, kalabalıklar önünde istediği her konuda herkesten daha inandırıcı olur.
οἱ δὲ μεταστρέψαντες χρῶνται τῇ ἰσχύϊ καὶ τῇ τέχνῃ οὐκ ὀρθῶς.
ΓΟΡ. οὔκουν οἱ διδάξαντες πονηροί, οὐδὲ ἡ τέχνη οὔτε αἰτία οὔτε πονηρὰ τούτου ἕνεκά ἐστιν, ἀλλʼ οἱ μὴ χρώμενοι οἶμαι ὀρθῶς. ὁ αὐτὸς δὴ λόγος καὶ περὶ τῆς ῥητορικῆς. δυνατὸς μὲν γὰρ πρὸς ἅπαντάς ἐστιν ὁ ῥήτωρ καὶ περὶ παντὸς λέγειν, ὥστε πιθανώτερος εἶναι ἐν τοῖς πλήθεσιν
457bAma hatip, bunu yapabilecek olsa da, sırf bu yüzden hekimlerin ya da öteki zanaatkârların itibarını ellerinden almamalı; hitabeti de, öteki mücadele hünerleri gibi, adilce kullanmalıdır. Bana kalırsa biri hatip olur da sonra bu güçle ve bu tekhnē ile haksızlık ederse, ona öğretenden nefret edip onu şehirlerden kovmak gerekmez. Çünkü o bu hüneri adilce kullanılsın diye aktardı; öteki ise onu tam tersine kullanıyor.
ἔμβραχυ περὶ ὅτου ἂν βούληται· ἀλλʼ οὐδέν τι μᾶλλον τούτου ἕνεκα δεῖ οὔτε τοὺς ἰατροὺς τὴν δόξαν ἀφαιρεῖσθαι— ὅτι δύναιτο ἂν τοῦτο ποιῆσαι—οὔτε τοὺς ἄλλους δημιουργούς, ἀλλὰ δικαίως καὶ τῇ ῥητορικῇ χρῆσθαι, ὥσπερ καὶ τῇ ἀγωνίᾳ. ἐὰν δὲ οἶμαι ῥητορικὸς γενόμενός τις κᾆτα ταύτῃ τῇ δυνάμει καὶ τῇ τέχνῃ ἀδικῇ, οὐ τὸν διδάξαντα δεῖ μισεῖν τε καὶ ἐκβάλλειν ἐκ τῶν πόλεων. ἐκεῖνος μὲν γὰρ ἐπὶ
457cDemek nefret edilmesi, kovulması ve öldürülmesi adil olan, onu doğru kullanmayandır, öğreten değil.
Sokrates: Sanırım, Gorgias, sen de birçok tartışmada bulunmuş ve onlarda şunu fark etmişsindir: İnsanlar, üzerine konuşmaya giriştikleri konuyu birlikte belirleyip birbirlerinden öğrenerek ve birbirlerine öğreterek sohbeti öyle kolay kolay sona erdiremezler. Bir konuda anlaşmazlığa düşüp biri ötekinin doğru ya da açık konuşmadığını söyleyince öfkelenirler ve karşılarındakinin kendilerini kıskandığı için böyle konuştuğunu sanırlar; tartışılan konuyu araştırmak yerine üstün gelmeye uğraşırlar. Kimileri de sonunda en çirkin şekilde ayrılırlar: Birbirlerine söverler, birbirleri hakkında öyle şeyler söyleyip işitirler ki, orada bulunanlar bile böyle insanları dinlemeye razı oldukları için kendi adlarına sıkılırlar.
δικαίου χρείᾳ παρέδωκεν, ὁ δʼ ἐναντίως χρῆται. τὸν οὖν οὐκ ὀρθῶς χρώμενον μισεῖν δίκαιον καὶ ἐκβάλλειν καὶ ἀποκτεινύναι ἀλλʼ οὐ τὸν διδάξαντα.
ΣΩ. οἶμαι, ὦ Γοργία, καὶ σὲ ἔμπειρον εἶναι πολλῶν λόγων καὶ καθεωρακέναι ἐν αὐτοῖς τὸ τοιόνδε, ὅτι οὐ ῥᾳδίως δύνανται περὶ ὧν ἂν ἐπιχειρήσωσιν διαλέγεσθαι διορισάμενοι πρὸς ἀλλήλους καὶ μαθόντες καὶ διδάξαντες ἑαυτούς,
οὕτω διαλύεσθαι τὰς συνουσίας, ἀλλʼ ἐὰν περί του ἀμφισβητήσωσιν καὶ μὴ φῇ ὁ ἕτερος τὸν ἕτερον ὀρθῶς λέγειν ἢ μὴ σαφῶς, χαλεπαίνουσί τε καὶ κατὰ φθόνον οἴονται τὸν ἑαυτῶν λέγειν, φιλονικοῦντας ἀλλʼ οὐ ζητοῦντας τὸ προκείμενον ἐν τῷ λόγῳ· καὶ ἔνιοί γε τελευτῶντες αἴσχιστα ἀπαλλάττονται, λοιδορηθέντες τε καὶ εἰπόντες καὶ ἀκούσαντες περὶ σφῶν αὐτῶν τοιαῦτα οἷα καὶ τοὺς παρόντας ἄχθεσθαι ὑπὲρ σφῶν αὐτῶν, ὅτι τοιούτων ἀνθρώπων ἠξίωσαν
457eBunları niye söylüyorum? Çünkü şimdi söylediklerin, hitabet hakkında en başta söylediklerinle bana pek tutarlı ve uyumlu görünmüyor. Seni çürütmekten çekiniyorum; konunun aydınlanması için değil de sana karşı üstün gelmek için konuştuğumu sanmandan korkuyorum.
ἀκροαταὶ γενέσθαι. τοῦ δὴ ἕνεκα λέγω ταῦτα; ὅτι νῦν ἐμοὶ δοκεῖς σὺ οὐ πάνυ ἀκόλουθα λέγειν οὐδὲ σύμφωνα οἷς τὸ πρῶτον ἔλεγες περὶ τῆς ῥητορικῆς· φοβοῦμαι οὖν διελέγχειν σε, μή με ὑπολάβῃς οὐ πρὸς τὸ πρᾶγμα φιλονικοῦντα λέγειν τοῦ καταφανὲς γενέσθαι, ἀλλὰ πρὸς σέ.
458aEğer sen de benim gibi insanlardansan, seni seve seve soru yağmuruna tutarım; değilsen bırakırım. Ben ne tür insanlardanım? Doğru olmayan bir şey söylersem çürütülmekten memnun olan, başkası doğru olmayan bir şey söylerse onu çürütmekten de memnun olan, ama çürütülmekten çürütmekten daha az hoşlanmayan insanlardan. Çünkü çürütülmeyi daha büyük bir iyilik sayarım; tıpkı insanın kendini en büyük kötülükten kurtarmasının, bir başkasını kurtarmasından daha büyük bir iyilik olması gibi. Bence insanın başına, şu an konuştuğumuz konular hakkında yanlış bir kanaat taşımak kadar büyük bir kötülük gelemez.
ΣΩ. ἐγὼ οὖν, εἰ μὲν καὶ σὺ εἶ τῶν ἀνθρώπων ὧνπερ καὶ ἐγώ, ἡδέως ἄν σε διερωτῴην· εἰ δὲ μή, ἐῴην ἄν. ἐγὼ δὲ τίνων εἰμί; τῶν ἡδέως μὲν ἂν ἐλεγχθέντων εἴ τι μὴ ἀληθὲς λέγω, ἡδέως δʼ ἂν ἐλεγξάντων εἴ τίς τι μὴ ἀληθὲς λέγοι, οὐκ ἀηδέστερον μεντἂν ἐλεγχθέντων ἢ ἐλεγξάντων· μεῖζον γὰρ αὐτὸ ἀγαθὸν ἡγοῦμαι, ὅσῳπερ μεῖζον ἀγαθόν ἐστιν αὐτὸν ἀπαλλαγῆναι κακοῦ τοῦ μεγίστου ἢ ἄλλον ἀπαλλάξαι. οὐδὲν γὰρ οἶμαι τοσοῦτον κακὸν εἶναι ἀνθρώπῳ, ὅσον δόξα
458bSen de böyle biri olduğunu söylüyorsan konuşalım; yok, bırakmamız gerektiğini düşünüyorsan, artık bırakalım ve tartışmayı burada bitirelim.
Gorgias: Ben de, Sokrates, senin tarif ettiğin gibi biri olduğumu söylerim. Ama belki buradakileri de düşünmek gerekirdi. Siz gelmeden çok önce ben buradakilere uzun bir gösteri sundum; şimdi konuşmaya başlarsak belki işi epey uzatacağız.
ψευδὴς περὶ ὧν τυγχάνει νῦν ἡμῖν ὁ λόγος ὤν. εἰ μὲν οὖν καὶ σὺ φῂς τοιοῦτος εἶναι, διαλεγώμεθα· εἰ δὲ καὶ δοκεῖ χρῆναι ἐᾶν, ἐῶμεν ἤδη χαίρειν καὶ διαλύωμεν τὸν λόγον.
ΓΟΡ. ἀλλὰ φημὶ μὲν ἔγωγε, ὦ Σώκρατες, καὶ αὐτὸς τοιοῦτος εἶναι οἷον σὺ ὑφηγῇ· ἴσως μέντοι χρῆν ἐννοεῖν καὶ τὸ τῶν παρόντων. πάλαι γάρ τοι, πρὶν καὶ ὑμᾶς ἐλθεῖν, ἐγὼ τοῖς παροῦσι πολλὰ ἐπεδειξάμην, καὶ νῦν ἴσως πόρρω ἀποτενοῦμεν,
458cBu yüzden onları da düşünmeli, aralarında başka bir işle uğraşmak isteyenleri alıkoymamalıyız.
Khairephon: Bu adamların gürültüsünü kendiniz duyuyorsunuz, Gorgias ve Sokrates: Ne söylerseniz dinlemek istiyorlar. Bana gelince, böyle konuşmaları, hem de böyle yürütülen konuşmaları bırakıp başka bir işi daha önemli sayacak kadar işim gücüm olmasın hiç.
ἢν διαλεγώμεθα. σκοπεῖν οὖν χρὴ καὶ τὸ τούτων, μή τινας αὐτῶν κατέχομεν βουλομένους τι καὶ ἄλλο πράττειν.
ΧΑΙ. τοῦ μὲν θορύβου, ὦ Γοργία τε καὶ Σώκρατες, αὐτοὶ ἀκούετε τούτων τῶν ἀνδρῶν βουλομένων ἀκούειν ἐάν τι λέγητε· ἐμοὶ δʼ οὖν καὶ αὐτῷ μὴ γένοιτο τοσαύτη ἀσχολία, ὥστε τοιούτων λόγων καὶ οὕτω λεγομένων ἀφεμένῳ προὐργιαίτερόν τι γενέσθαι ἄλλο πράττειν.
458dKallikles: Tanrılar adına, Khairephon, ben de şimdiye dek pek çok tartışmada bulundum, ama hiçbirinden şimdiki kadar zevk aldığımı hatırlamıyorum. Bütün gün konuşmak isteseniz bile beni memnun edersiniz.
Sokrates: Benim açımdan hiçbir engel yok, Kallikles, yeter ki Gorgias istesin.
Gorgias: Bundan sonra istemezsem ayıp olur, Sokrates, hele herkesin bana istediğini sorabileceğini ilan eden ben olduğuma göre.
ΚΑΛ. νὴ τοὺς θεούς, ὦ Χαιρεφῶν, καὶ μὲν δὴ καὶ αὐτὸς πολλοῖς ἤδη λόγοις παραγενόμενος οὐκ οἶδʼ εἰ πώποτε ἥσθην οὕτως ὥσπερ νυνί· ὥστʼ ἔμοιγε, κἂν τὴν ἡμέραν ὅλην ἐθέλητε διαλέγεσθαι, χαριεῖσθε.
ΣΩ. ἀλλὰ μήν, ὦ Καλλίκλεις, τό γʼ ἐμὸν οὐδὲν κωλύει, εἴπερ ἐθέλει Γοργίας.
ΓΟΡ. αἰσχρὸν δὴ τὸ λοιπόν, ὦ Σώκρατες, γίγνεται ἐμέ γε μὴ ἐθέλειν, αὐτὸν ἐπαγγειλάμενον ἐρωτᾶν ὅτι τις βούλεται.
458eBuradakiler de uygun görüyorsa, konuş ve istediğini sor.
Sokrates: Dinle öyleyse, Gorgias, söylediklerinde neye şaşırdığımı; belki sen doğru söylüyorsun da ben doğru anlamıyorum. Senden öğrenmek isteyen birini hatip yapabileceğini söylüyorsun, değil mi?
Gorgias: Evet.
Sokrates: Yani her konuda kalabalık önünde inandırıcı olacak hâle getirebileceğini, öğreterek değil, ikna ederek?
ἀλλʼ εἰ δοκεῖ τουτοισί, διαλέγου τε καὶ ἐρώτα ὅτι βούλει.
ΣΩ. ἄκουε δή, ὦ Γοργία, ἃ θαυμάζω ἐν τοῖς λεγομένοις ὑπὸ σοῦ· ἴσως γάρ τοι σοῦ ὀρθῶς λέγοντος ἐγὼ οὐκ ὀρθῶς ὑπολαμβάνω. ῥητορικὸν φῂς ποιεῖν οἷός τʼ εἶναι, ἐάν τις βούληται παρὰ σοῦ μανθάνειν;
ΓΟΡ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν περὶ πάντων ὥστʼ ἐν ὄχλῳ πιθανὸν εἶναι, οὐ διδάσκοντα ἀλλὰ
459aGorgias: Kesinlikle.
Sokrates: Az önce dedin ki hatip sağlık konusunda bile hekimden daha inandırıcı olur.
Gorgias: Dedim ya, kalabalık önünde tabii.
Sokrates: Kalabalık önünde, bilmeyenler arasında demek değil mi? Çünkü bilenler arasında hekimden daha inandırıcı olmayacaktır herhâlde.
Gorgias: Doğru söylüyorsun.
Sokrates: Peki hekimden daha inandırıcı olacaksa, bilenden daha inandırıcı oluyor demektir?
Gorgias: Elbette.
πείθοντα;
ΓΟΡ. πάνυ μὲν οὖν.
ΣΩ. ἔλεγές τοι νυνδὴ ὅτι καὶ περὶ τοῦ ὑγιεινοῦ τοῦ ἰατροῦ πιθανώτερος ἔσται ὁ ῥήτωρ.
ΓΟΡ. καὶ γὰρ ἔλεγον, ἔν γε ὄχλῳ.
ΣΩ. οὐκοῦν τὸ ἐν ὄχλῳ τοῦτό ἐστιν, ἐν τοῖς μὴ εἰδόσιν; οὐ γὰρ δήπου ἔν γε τοῖς εἰδόσι τοῦ ἰατροῦ πιθανώτερος ἔσται.
ΓΟΡ. ἀληθῆ λέγεις.
ΣΩ. οὐκοῦν εἴπερ τοῦ ἰατροῦ πιθανώτερος ἔσται, τοῦ εἰδότος πιθανώτερος γίγνεται;
ΓΟΡ. πάνυ
459bSokrates: Hem de kendisi hekim olmadığı hâlde, değil mi?
Gorgias: Evet.
Sokrates: Hekim olmayan da hekimin bildiği şeyleri bilmez herhâlde.
Gorgias: Belli.
Sokrates: Demek hatip hekimden daha inandırıcı olduğunda, bilmeyen, bilmeyenler arasında bilenden daha inandırıcı olacak. Sonuç bu mu, yoksa başka bir şey mi?
Gorgias: Bu durumda sonuç bu.
Sokrates: O hâlde hatibin ve hitabetin öteki bütün tekhnē'ler karşısındaki durumu da aynıdır: Hitabetin işlerin kendisini, nasıl olduklarını hiç bilmesine gerek yoktur; bilmeyenlere bilenlerden daha çok biliyormuş gibi görünmesini sağlayacak bir ikna hilesi bulmuş olması yeter.
γε.
ΣΩ. οὐκ ἰατρός γε ὤν· ἦ γάρ;
ΓΟΡ. ναί.
ΣΩ. ὁ δὲ μὴ ἰατρός γε δήπου ἀνεπιστήμων ὧν ὁ ἰατρὸς ἐπιστήμων.
ΓΟΡ. δῆλον ὅτι.
ΣΩ. ὁ οὐκ εἰδὼς ἄρα τοῦ εἰδότος ἐν οὐκ εἰδόσι πιθανώτερος ἔσται, ὅταν ὁ ῥήτωρ τοῦ ἰατροῦ πιθανώτερος ᾖ. τοῦτο συμβαίνει ἢ ἄλλο τι;
ΓΟΡ. τοῦτο ἐνταῦθά γε συμβαίνει.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ περὶ τὰς ἄλλας ἁπάσας τέχνας ὡσαύτως ἔχει ὁ ῥήτωρ καὶ ἡ ῥητορική· αὐτὰ μὲν τὰ πράγματα οὐδὲν δεῖ αὐτὴν εἰδέναι ὅπως ἔχει, μηχανὴν
459cGorgias: Ama bu büyük bir kolaylık değil mi, Sokrates? Öteki tekhnē'leri öğrenmeden, yalnız bunu öğrenip zanaatkârlardan hiç de geri kalmamak!
Sokrates: Hatibin bu durum yüzünden ötekilerden geri kalıp kalmadığına, işimize yararsa birazdan bakarız. Şimdi önce şuna bakalım: Hatip, adil ve adaletsiz, çirkin ve güzel, iyi ve kötü konusunda da sağlık ve öteki tekhnē'lerin konuları karşısındaki durumda mıdır? Yani bunların kendisini —neyin iyi ya da kötü, güzel ya da çirkin, adil ya da adaletsiz olduğunu— bilmeden, bunlar hakkında bir ikna yolu kurmuş da, bilmediği hâlde bilmeyenler arasında bilenden daha iyi biliyormuş gibi mi görünür?
δέ τινα πειθοῦς ηὑρηκέναι ὥστε φαίνεσθαι τοῖς οὐκ εἰδόσι μᾶλλον εἰδέναι τῶν εἰδότων.
ΓΟΡ. οὐκοῦν πολλὴ ῥᾳστώνη, ὦ Σώκρατες, γίγνεται, μὴ μαθόντα τὰς ἄλλας τέχνας ἀλλὰ μίαν ταύτην, μηδὲν ἐλαττοῦσθαι τῶν δημιουργῶν;
ΣΩ. εἰ μὲν ἐλαττοῦται ἢ μὴ ἐλαττοῦται ὁ ῥήτωρ τῶν ἄλλων διὰ τὸ οὕτως ἔχειν, αὐτίκα ἐπισκεψόμεθα, ἐάν τι ἡμῖν πρὸς λόγου ᾖ· νῦν δὲ τόδε πρότερον σκεψώμεθα, ἆρα
τυγχάνει περὶ τὸ δίκαιον καὶ τὸ ἄδικον καὶ τὸ αἰσχρὸν καὶ τὸ καλὸν καὶ ἀγαθὸν καὶ κακὸν οὕτως ἔχων ὁ ῥητορικὸς ὡς περὶ τὸ ὑγιεινὸν καὶ περὶ τὰ ἄλλα ὧν αἱ ἄλλαι τέχναι, αὐτὰ μὲν οὐκ εἰδώς, τί ἀγαθὸν ἢ τί κακόν ἐστιν ἢ τί καλὸν ἢ τί αἰσχρὸν ἢ δίκαιον ἢ ἄδικον, πειθὼ δὲ περὶ αὐτῶν μεμηχανημένος ὥστε δοκεῖν εἰδέναι οὐκ εἰδὼς ἐν οὐκ εἰδόσιν
459eYoksa bunları bilmek zorunlu mudur, senden hitabet öğrenecek olan sana bunları önceden bilerek mi gelmelidir? Bilmiyorsa, sen, hitabet hocası, gelene bunlardan hiçbirini öğretmeyecek misin —çünkü bu senin işin değil—, ama onun, bilmediği hâlde çoğunluğun gözünde bu tür şeyleri biliyormuş, iyi olmadığı hâlde iyi biriymiş gibi görünmesini mi sağlayacaksın? Yoksa bunlar hakkındaki hakikati önceden bilmiyorsa ona hitabeti hiç öğretemeyecek misin? Bu işler nasıldır, Gorgias?
μᾶλλον τοῦ εἰδότος; ἢ ἀνάγκη εἰδέναι, καὶ δεῖ προεπιστάμενον ταῦτα ἀφικέσθαι παρὰ σὲ τὸν μέλλοντα μαθήσεσθαι τὴν ῥητορικήν; εἰ δὲ μή, σὺ ὁ τῆς ῥητορικῆς διδάσκαλος τούτων μὲν οὐδὲν διδάξεις τὸν ἀφικνούμενον—οὐ γὰρ σὸν ἔργον —ποιήσεις δʼ ἐν τοῖς πολλοῖς δοκεῖν εἰδέναι αὐτὸν τὰ τοιαῦτα οὐκ εἰδότα καὶ δοκεῖν ἀγαθὸν εἶναι οὐκ ὄντα; ἢ τὸ παράπαν οὐχ οἷός τε ἔσῃ αὐτὸν διδάξαι τὴν ῥητορικήν, ἐὰν μὴ προειδῇ περὶ τούτων τὴν ἀλήθειαν; ἢ πῶς τὰ τοιαῦτα ἔχει, ὦ Γοργία;
460aZeus aşkına, az önce dediğin gibi, hitabetin örtüsünü kaldır da söyle: Onun gücü nedir?
Gorgias: Bana kalırsa, Sokrates, bunları bilmiyorsa onları da benden öğrenir.
Sokrates: Dur orada; güzel söylüyorsun. Birini hatip yapacaksan, onun adil ve adaletsiz şeyleri bilmesi zorunludur; bunları ya önceden bilecek ya da sonradan senden öğrenecek.
καὶ πρὸς Διός, ὥσπερ ἄρτι εἶπες, ἀποκαλύψας τῆς ῥητορικῆς εἰπὲ τίς ποθʼ ἡ δύναμίς ἐστιν.
ΓΟΡ. ἀλλʼ ἐγὼ μὲν οἶμαι, ὦ Σώκρατες, ἐὰν τύχῃ μὴ εἰδώς, καὶ ταῦτα παρʼ ἐμοῦ μαθήσεται.
ΣΩ. ἔχε δή· καλῶς γὰρ λέγεις. ἐάνπερ ῥητορικὸν σύ τινα ποιήσῃς, ἀνάγκη αὐτὸν εἰδέναι τὰ δίκαια καὶ τὰ ἄδικα ἤτοι πρότερόν γε ἢ ὕστερον μαθόντα παρὰ σοῦ.
460bGorgias: Elbette.
Sokrates: Peki? Marangozluğu öğrenmiş olan marangozdur, değil mi?
Gorgias: Evet.
Sokrates: Musikiyi öğrenmiş olan da musikişinas?
Gorgias: Evet.
Sokrates: Hekimliği öğrenmiş olan da hekim? Öteki şeylerde de aynı mantıkla, bir şeyi öğrenmiş olan, o epistēmē onu ne yapıyorsa o olur, değil mi?
Gorgias: Elbette.
Sokrates: Bu mantıkla adil şeyleri öğrenmiş olan da adil midir?
Gorgias: Şüphesiz.
Sokrates: Adil olan da herhâlde adil işler yapar.
Gorgias: Evet.
ΓΟΡ. πάνυ γε.
ΣΩ. τί οὖν; ὁ τὰ τεκτονικὰ μεμαθηκὼς τεκτονικός, ἢ οὔ;
ΓΟΡ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ὁ τὰ μουσικὰ μουσικός;
ΓΟΡ. ναί.
ΣΩ. καὶ ὁ τὰ ἰατρικὰ ἰατρικός; καὶ τἆλλα οὕτω κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον, ὁ μεμαθηκὼς ἕκαστα τοιοῦτός ἐστιν οἷον ἡ ἐπιστήμη ἕκαστον ἀπεργάζεται;
ΓΟΡ. πάνυ γε.
ΣΩ. οὐκοῦν κατὰ τοῦτον τὸν λόγον καὶ ὁ τὰ δίκαια μεμαθηκὼς δίκαιος;
ΓΟΡ. πάντως δήπου.
ΣΩ. ὁ δὲ δίκαιος δίκαιά που πράττει.
ΓΟΡ. ναί.
460cSokrates: O hâlde hatibin adil olması, adil olanın da adil işler yapmak istemesi zorunlu değil mi?
Gorgias: Öyle görünüyor.
Sokrates: Demek adil olan hiçbir zaman haksızlık etmek istemez.
Gorgias: Zorunlu olarak.
Sokrates: Söylediğimize göre hatibin adil olması da zorunlu.
Gorgias: Evet.
Sokrates: Demek hatip hiçbir zaman haksızlık etmek istemez.
Gorgias: Öyle görünüyor.
Sokrates: Hatırlıyor musun, biraz önce şöyle diyordun: Yumrukçu yumrukçuluğu kullanır, onu haksızca kullanıp haksızlık ederse güreş hocalarını suçlamamalı, onları şehirlerden kovmamalı; aynı şekilde hatip hitabeti haksızca kullanırsa da ona öğreteni suçlamamalı, onu şehirden sürmemeli, haksızlık edeni, hitabeti doğru kullanmayanı suçlamalı. Bunlar söylendi mi, söylenmedi mi?
ΣΩ. οὐκοῦν ἀνάγκη τὸν ῥητορικὸν δίκαιον εἶναι, τὸν δὲ δίκαιον βούλεσθαι δίκαια πράττειν;
ΓΟΡ. φαίνεταί γε.
ΣΩ. οὐδέποτε ἄρα βουλήσεται ὅ γε δίκαιος ἀδικεῖν.
ΓΟΡ. ἀνάγκη.
ΣΩ. τὸν δὲ ῥητορικὸν ἀνάγκη ἐκ τοῦ λόγου δίκαιον εἶναι.
ΓΟΡ. ναί.
ΣΩ. οὐδέποτε ἄρα βουλήσεται ὁ ῥητορικὸς ἀδικεῖν.
ΓΟΡ. οὐ φαίνεταί γε.
ΣΩ. μέμνησαι οὖν λέγων ὀλίγῳ πρότερον ὅτι οὐ δεῖ τοῖς
460dGorgias: Söylendi.
Sokrates: Oysa şimdi aynı kişinin, hatibin, hiçbir zaman haksızlık etmeyeceği ortaya çıkıyor. Öyle değil mi?
παιδοτρίβαις ἐγκαλεῖν οὐδʼ ἐκβάλλειν ἐκ τῶν πόλεων, ἐὰν ὁ πύκτης τῇ πυκτικῇ χρῆταί τε καὶ ἀδίκως χρῆται καὶ ἀδικῇ, ὡσαύτως δὲ οὕτως καὶ ἐὰν ὁ ῥήτωρ τῇ ῥητορικῇ ἀδίκως χρῆται, μὴ τῷ διδάξαντι ἐγκαλεῖν μηδʼ ἐξελαύνειν ἐκ τῆς πόλεως, ἀλλὰ τῷ ἀδικοῦντι καὶ οὐκ ὀρθῶς χρωμένῳ τῇ ῥητορικῇ; ἐρρήθη ταῦτα ἢ οὔ;
ΓΟΡ. ἐρρήθη.
ΣΩ. νῦν
460eGorgias: Öyle görünüyor.
Sokrates: İlk konuşmalarımızda da, Gorgias, hitabetin tek ve çift hakkındaki sözlerle değil, adil ve adaletsiz hakkındaki sözlerle uğraştığı söylenmişti, değil mi?
Gorgias: Evet.
Sokrates: Sen bunları söylediğinde ben de, her zaman adalet üzerine söz söyleyen hitabetin hiçbir zaman adaletsiz bir şey olamayacağını düşünmüştüm. Ama biraz sonra hatibin hitabeti haksızca da kullanabileceğini söyleyince şaşırdım ve söylenenlerin birbirini tutmadığını düşünerek o sözleri söyledim: Çürütülmeyi benim gibi kazanç sayıyorsan konuşmaya değer, saymıyorsan bırakmalıyız.
δέ γε ὁ αὐτὸς οὗτος φαίνεται, ὁ ῥητορικός, οὐκ ἄν ποτε ἀδικήσας. ἢ οὔ;
ΓΟΡ. φαίνεται.
ΣΩ. καὶ ἐν τοῖς πρώτοις γε, ὦ Γοργία, λόγοις ἐλέγετο ὅτι ἡ ῥητορικὴ περὶ λόγους εἴη οὐ τοὺς τοῦ ἀρτίου καὶ περιττοῦ, ἀλλὰ τοὺς τοῦ δικαίου καὶ ἀδίκου· ἦ γάρ;
ΓΟΡ. ναί.
ΣΩ. ἐγὼ τοίνυν σου τότε ταῦτα λέγοντος ὑπέλαβον ὡς οὐδέποτʼ ἂν εἴη ἡ ῥητορικὴ ἄδικον πρᾶγμα, ὅ γʼ ἀεὶ περὶ δικαιοσύνης τοὺς λόγους ποιεῖται· ἐπειδὴ δὲ ὀλίγον ὕστερον ἔλεγες ὅτι ὁ ῥήτωρ
461aSonra konuyu incelediğimizde, sen de görüyorsun ki, hatibin hitabeti haksızca kullanmasının ve haksızlık etmek istemesinin imkânsız olduğunu bu kez yine kabul ettik. Bunun aslının ne olduğunu, köpek adına, Gorgias, yeterince incelemek kısa bir sohbetin işi değil.
τῇ ῥητορικῇ κἂν ἀδίκως χρῷτο, οὕτω θαυμάσας καὶ ἡγησάμενος οὐ συνᾴδειν τὰ λεγόμενα ἐκείνους εἶπον τοὺς λόγους, ὅτι εἰ μὲν κέρδος ἡγοῖο εἶναι τὸ ἐλέγχεσθαι ὥσπερ ἐγώ, ἄξιον εἴη διαλέγεσθαι, εἰ δὲ μή, ἐᾶν χαίρειν. ὕστερον δὲ ἡμῶν ἐπισκοπουμένων ὁρᾷς δὴ καὶ αὐτὸς ὅτι αὖ ὁμολογεῖται τὸν ῥητορικὸν ἀδύνατον εἶναι ἀδίκως χρῆσθαι τῇ ῥητορικῇ καὶ ἐθέλειν ἀδικεῖν. ταῦτα οὖν ὅπῃ ποτὲ ἔχει, μὰ τὸν
461bPolos: Ne o, Sokrates? Sen de hitabet hakkında gerçekten şimdi söylediğin gibi mi düşünüyorsun? Yoksa şöyle mi sanıyorsun —Gorgias, hatibin adil, güzel ve iyi şeyleri de bildiğini ve öğrencisi bunları bilmeden gelirse onlara kendisinin öğreteceğini sana kabul etmemekten utandı; sonra da belki bu kabulden dolayı konuşmada bir çelişki çıktı; senin bayıldığın şey de budur, soruları böyle yerlere kendin götürürsün; zira kim, adil şeyleri bilmediğini ve başkalarına öğretemeyeceğini kabul eder sanıyorsun?—; ama konuşmayı böyle yerlere götürmek büyük bir kabalıktır.
κύνα, ὦ Γοργία, οὐκ ὀλίγης συνουσίας ἐστὶν ὥστε ἱκανῶς διασκέψασθαι.
ΠΩΛ. τί δέ, ὦ Σώκρατες; οὕτω καὶ σὺ περὶ τῆς ῥητορικῆς δοξάζεις ὥσπερ νῦν λέγεις; ἢ οἴει—ὅτι Γοργίας ᾐσχύνθη σοι μὴ προσομολογῆσαι τὸν ῥητορικὸν ἄνδρα μὴ οὐχὶ καὶ τὰ δίκαια εἰδέναι καὶ τὰ καλὰ καὶ τὰ ἀγαθά, καὶ ἐὰν μὴ ἔλθῃ ταῦτα εἰδὼς παρʼ αὐτόν, αὐτὸς διδάξειν, ἔπειτα ἐκ ταύτης ἴσως τῆς ὁμολογίας ἐναντίον τι συνέβη ἐν τοῖς
461cSokrates: Ey güzel Polos, dostlar ve oğullar edinmemizin sebebi de tam budur: Yaşlanıp ayağımız kaydığında, siz gençler yanımızda olup hayatımızı hem işlerde hem sözlerde doğrultasınız diye. Şimdi de Gorgias'la benim konuşmada ayağımız kayıyorsa, sen buradasın, bizi doğrult —adil birisin çünkü—; ben de kabul ettiklerimizden yanlış kabul edilmiş görünen bir şey varsa, istediğin her şeyi geri almaya razıyım, yeter ki tek bir şeye dikkat et.
λόγοις—τοῦτο ⟨ὃ⟩ δὴ ἀγαπᾷς, αὐτὸς ἀγαγὼν ἐπὶ τοιαῦτα ἐρωτήματα—ἐπεὶ τίνα οἴει ἀπαρνήσεσθαι μὴ οὐχὶ καὶ αὐτὸν ἐπίστασθαι τὰ δίκαια καὶ ἄλλους διδάξειν; —ἀλλʼ εἰς τὰ τοιαῦτα ἄγειν πολλὴ ἀγροικία ἐστὶν τοὺς λόγους.
ΣΩ. ὦ κάλλιστε Πῶλε, ἀλλά τοι ἐξεπίτηδες κτώμεθα ἑταίρους καὶ ὑεῖς, ἵνα ἐπειδὰν αὐτοὶ πρεσβύτεροι γενόμενοι σφαλλώμεθα, παρόντες ὑμεῖς οἱ νεώτεροι ἐπανορθῶτε ἡμῶν τὸν βίον καὶ ἐν ἔργοις καὶ ἐν λόγοις. καὶ νῦν εἴ τι ἐγὼ καὶ
461dPolos: Neye?
Sokrates: Uzun konuşma huyunu, Polos, en başta başvurmaya kalkıştığın o huyu dizginlemeye.
Polos: Ne o? İstediğim kadar konuşmama izin olmayacak mı?
Γοργίας ἐν τοῖς λόγοις σφαλλόμεθα, σὺ παρὼν ἐπανόρθου— δίκαιος δʼ εἶ—καὶ ἐγὼ ἐθέλω τῶν ὡμολογημένων εἴ τί σοι δοκεῖ μὴ καλῶς ὡμολογῆσθαι, ἀναθέσθαι ὅτι ἂν σὺ βούλῃ, ἐάν μοι ἓν μόνον φυλάττῃς.
ΠΩΛ. τί τοῦτο λέγεις;
ΣΩ. τὴν μακρολογίαν, ὦ Πῶλε, ἢν καθέρξῃς, ᾗ τὸ πρῶτον ἐπεχείρησας χρῆσθαι.
ΠΩΛ. τί δέ; οὐκ ἐξέσται μοι λέγειν ὁπόσα ἂν βούλωμαι;
461eSokrates: Gerçekten de başına kötü bir iş gelmiş olurdu, dostum: Yunanistan'da söz özgürlüğünün en çok olduğu yere, Atina'ya gelip burada bundan yoksun kalan bir tek sen olsan! Ama bir de öbür tarafı düşün: Sen uzun uzun konuşup sorulana cevap vermek istemezsen, gidip seni dinlememek elimde olmasa, bu kez ben kötü bir duruma düşmüş olmaz mıyım?
ΣΩ. δεινὰ μεντἂν πάθοις, ὦ βέλτιστε, εἰ Ἀθήναζε ἀφικόμενος, οὗ τῆς Ἑλλάδος πλείστη ἐστὶν ἐξουσία τοῦ λέγειν, ἔπειτα σὺ ἐνταῦθα τούτου μόνος ἀτυχήσαις.
ΣΩ. ἀλλὰ ἀντίθες τοι· σοῦ μακρὰ λέγοντος καὶ μὴ ἐθέλοντος τὸ ἐρωτώμενον ἀποκρίνεσθαι, οὐ δεινὰ ἂν αὖ ἐγὼ πάθοιμι, εἰ μὴ ἐξέσται
462aSöylenen sözü önemsiyor ve onu düzeltmek istiyorsan, az önce dediğim gibi, uygun görmediğin şeyi geri al, Gorgias'la benim yaptığımız gibi sırayla sorup sırayla cevap vererek çürüt ve çürütül. Sen de Gorgias'ın bildiklerini bildiğini söylüyorsun, değil mi?
Polos: Evet.
Sokrates: O hâlde sen de, cevap vermeyi bildiğin için, kim ne isterse her seferinde sana sormasını istiyorsun?
Polos: Elbette.
μοι ἀπιέναι καὶ μὴ ἀκούειν σου; ἀλλʼ εἴ τι κήδῃ τοῦ λόγου τοῦ εἰρημένου καὶ ἐπανορθώσασθαι αὐτὸν βούλει, ὥσπερ νυνδὴ ἔλεγον, ἀναθέμενος ὅτι σοι δοκεῖ, ἐν τῷ μέρει ἐρωτῶν τε καὶ ἐρωτώμενος, ὥσπερ ἐγώ τε καὶ Γοργίας, ἔλεγχέ τε καὶ ἐλέγχου. φῂς γὰρ δήπου καὶ σὺ ἐπίστασθαι ἅπερ Γοργίας· ἢ οὔ;
ΠΩΛ. ἔγωγε.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ σὺ κελεύεις σαυτὸν ἐρωτᾶν ἑκάστοτε ὅτι ἄν τις βούληται, ὡς ἐπιστάμενος ἀποκρίνεσθαι;
ΠΩΛ. πάνυ μὲν οὖν.
462bSokrates: Şimdi de bu ikisinden hangisini istersen onu yap: Sor ya da cevap ver.
Polos: Öyle yapacağım. Cevap ver bana, Sokrates: Gorgias sana hitabet konusunda çaresiz kalmış gibi göründüğüne göre, sen hitabetin ne olduğunu söylüyorsun?
Sokrates: Onun hangi tekhnē olduğunu söylediğimi mi soruyorsun?
Polos: Evet.
Sokrates: Sana doğrusunu söylemek gerekirse, Polos, bence hiçbir tekhnē değildir.
Polos: Peki sence hitabet nedir?
Sokrates: Geçenlerde okuduğum yazında senin tekhnē hâline getirdiğini söylediğin bir şey.
ΣΩ. καὶ νῦν δὴ τούτων ὁπότερον βούλει ποίει, ἐρώτα ἢ ἀποκρίνου.
ΠΩΛ. ἀλλὰ ποιήσω ταῦτα. καί μοι ἀπόκριναι, ὦ Σώκρατες· ἐπειδὴ Γοργίας ἀπορεῖν σοι δοκεῖ περὶ τῆς ῥητορικῆς, σὺ αὐτὴν τίνα φῂς εἶναι;
ΣΩ. ἆρα ἐρωτᾷς ἥντινα τέχνην φημὶ εἶναι;
ΠΩΛ. ἔγωγε.
ΣΩ. οὐδεμία ἔμοιγε δοκεῖ, ὦ Πῶλε, ὥς γε πρὸς σὲ τἀληθῆ εἰρῆσθαι.
ΠΩΛ. ἀλλὰ τί σοι δοκεῖ ἡ ῥητορικὴ εἶναι;
ΣΩ. πρᾶγμα ὃ φῂς σὺ ποιῆσαι τέχνην ἐν τῷ συγγράμματι
462cPolos: Neyi kastediyorsun?
Sokrates: Bir tür tecrübeyi.
Polos: Demek sence hitabet bir tecrübe?
Sokrates: Bence öyle; sen başka bir şey demiyorsan.
Polos: Neyin tecrübesi?
Sokrates: Bir tür gönül hoşluğu ve haz üretmenin.
Polos: O hâlde hitabeti güzel bir şey saymıyor musun, insanların gönlünü hoş edebilmeyi?
Sokrates: Ne o, Polos? Benim onun ne olduğunu söylediğimi öğrendin mi ki, ardından güzel bulup bulmadığımı soruyorsun?
ὃ ἐγὼ ἔναγχος ἀνέγνων.
ΠΩΛ. τί τοῦτο λέγεις;
ΣΩ. ἐμπειρίαν ἔγωγέ τινα.
ΠΩΛ. ἐμπειρία ἄρα σοι δοκεῖ ἡ ῥητορικὴ εἶναι;
ΣΩ. ἔμοιγε, εἰ μή τι σὺ ἄλλο λέγεις.
ΠΩΛ. τίνος ἐμπειρία;
ΣΩ. χάριτός τινος καὶ ἡδονῆς ἀπεργασίας.
ΠΩΛ. οὐκοῦν καλόν σοι δοκεῖ ἡ ῥητορικὴ εἶναι, χαρίζεσθαι οἷόν τε εἶναι ἀνθρώποις;
ΣΩ. τί δέ, ὦ Πῶλε; ἤδη πέπυσαι παρʼ ἐμοῦ ὅτι φημὶ
462dPolos: Bir tür tecrübe olduğunu söylediğini öğrenmedim mi?
Sokrates: O hâlde, gönül hoş etmeye bu kadar değer verdiğine göre, benim de gönlümü biraz hoş etmek ister misin?
Polos: İsterim.
Sokrates: Şimdi bana aşçılığın sence nasıl bir tekhnē olduğunu sor.
Polos: Soruyorum işte: Aşçılık hangi tekhnē?
Sokrates: Hiçbiri, Polos.
Polos: Ya nedir? Söyle.
Sokrates: Söylüyorum: Bir tür tecrübe.
Polos: Neyin? Söyle.
Sokrates: Söylüyorum: Gönül hoşluğu ve haz üretmenin, Polos.
αὐτὴν εἶναι, ὥστε τὸ μετὰ τοῦτο ἐρωτᾷς εἰ οὐ καλή μοι δοκεῖ εἶναι;
ΠΩΛ. οὐ γὰρ πέπυσμαι ὅτι ἐμπειρίαν τινὰ αὐτὴν φῂς εἶναι;
ΣΩ. βούλει οὖν, ἐπειδὴ τιμᾷς τὸ χαρίζεσθαι, σμικρόν τί μοι χαρίσασθαι;
ΠΩΛ. ἔγωγε.
ΣΩ. ἐροῦ νῦν με, ὀψοποιία ἥτις μοι δοκεῖ τέχνη εἶναι.
ΠΩΛ. ἐρωτῶ δή, τίς τέχνη ὀψοποιία;
ΣΩ. οὐδεμία, ὦ Πῶλε.
ΠΩΛ. ἀλλὰ τί; φάθι.
ΣΩ. φημὶ δή, ἐμπειρία τις.
ΠΩΛ. τίς; φάθι.
ΣΩ. φημὶ δή, χάριτος καὶ ἡδονῆς
462ePolos: Demek aşçılıkla hitabet aynı şey?
Sokrates: Hiç de değil; ama aynı uğraşın parçaları.
Polos: Hangi uğraştan söz ediyorsun?
Sokrates: Doğrusunu söylemek kaba kaçmasın; Gorgias yüzünden söylemekten çekiniyorum, kendi uğraşıyla alay ettiğimi düşünmesin. Gorgias'ın uğraştığı hitabet bu mudur, bilmiyorum —zaten az önceki konuşmadan onun ne düşündüğü bize hiç açık olmadı—; ama benim hitabet dediğim şey, hiç de güzel olmayan bir şeyin parçasıdır.
ἀπεργασίας, ὦ Πῶλε.
ΠΩΛ. ταὐτὸν ἄρʼ ἐστὶν ὀψοποιία καὶ ῥητορική;
ΣΩ. οὐδαμῶς γε, ἀλλὰ τῆς αὐτῆς μὲν ἐπιτηδεύσεως μόριον.
ΠΩΛ. τίνος λέγεις ταύτης;
ΣΩ. μὴ ἀγροικότερον ᾖ τὸ ἀληθὲς εἰπεῖν· ὀκνῶ γὰρ Γοργίου ἕνεκα λέγειν, μὴ οἴηταί με διακωμῳδεῖν τὸ ἑαυτοῦ ἐπιτήδευμα. ἐγὼ δέ, εἰ μὲν τοῦτό ἐστιν ἡ ῥητορικὴ ἣν Γοργίας
463aGorgias: Neyin, Sokrates? Söyle, benden hiç çekinme.
Sokrates: Bana öyle geliyor ki, Gorgias, bu tekhnē'ye dayanan bir uğraş değil; isabetli tahmin yürüten, gözü pek ve insanlarla ilişki kurmakta tabiatça usta bir psykhē'nin uğraşı. Bunun ana adına ben dalkavukluk diyorum.
ἐπιτηδεύει, οὐκ οἶδα—καὶ γὰρ ἄρτι ἐκ τοῦ λόγου οὐδὲν ἡμῖν καταφανὲς ἐγένετο τί ποτε οὗτος ἡγεῖται—ὃ δʼ ἐγὼ καλῶ τὴν ῥητορικήν, πράγματός τινός ἐστι μόριον οὐδενὸς τῶν καλῶν.
ΓΟΡ. τίνος, ὦ Σώκρατες; εἰπέ· μηδὲν ἐμὲ αἰσχυνθῇς.
ΣΩ. δοκεῖ τοίνυν μοι, ὦ Γοργία, εἶναί τι ἐπιτήδευμα τεχνικὸν μὲν οὔ, ψυχῆς δὲ στοχαστικῆς καὶ ἀνδρείας καὶ φύσει δεινῆς προσομιλεῖν τοῖς ἀνθρώποις· καλῶ δὲ αὐτοῦ
463bBu uğraşın başka birçok parçası var gibi geliyor bana; biri de aşçılık. Aşçılık tekhnē gibi görünür, ama benim sözüme göre tekhnē değil, tecrübe ve alışkanlıktır. Hitabeti de, süslemeciliği de, sofistliği de onun parçası sayıyorum: dört ayrı şeyle ilgili dört parça. Polos öğrenmek istiyorsa öğrensin; çünkü hitabetin, dediğime göre, dalkavukluğun nasıl bir parçası olduğunu henüz öğrenmedi; daha cevap vermediğimi fark etmeden, onu güzel sayıp saymadığımı soruyor.
ἐγὼ τὸ κεφάλαιον κολακείαν. ταύτης μοι δοκεῖ τῆς ἐπιτηδεύσεως πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα μόρια εἶναι, ἓν δὲ καὶ ἡ ὀψοποιική· ὃ δοκεῖ μὲν εἶναι τέχνη, ὡς δὲ ὁ ἐμὸς λόγος, οὐκ ἔστιν τέχνη ἀλλʼ ἐμπειρία καὶ τριβή. ταύτης μόριον καὶ τὴν ῥητορικὴν ἐγὼ καλῶ καὶ τήν γε κομμωτικὴν καὶ τὴν σοφιστικήν, τέτταρα ταῦτα μόρια ἐπὶ τέτταρσιν πράγμασιν. εἰ οὖν βούλεται πῶλος πυνθάνεσθαι, πυνθανέσθω· οὐ γάρ
463cAma ben hitabetin ne olduğunu cevaplamadan önce, onu güzel mi çirkin mi saydığı sorusuna cevap vermeyeceğim. Bu adil olmaz, Polos. Öğrenmek istiyorsan, hitabetin dalkavukluğun nasıl bir parçası olduğunu söylediğimi sor.
Polos: Soruyorum işte; cevap ver: Nasıl bir parça?
πω πέπυσται ὁποῖόν φημι ἐγὼ τῆς κολακείας μόριον εἶναι τὴν ῥητορικήν, ἀλλʼ αὐτὸν λέληθα οὔπω ἀποκεκριμένος, ὁ δὲ ἐπανερωτᾷ εἰ οὐ καλὸν ἡγοῦμαι εἶναι. ἐγὼ δὲ αὐτῷ οὐκ ἀποκρινοῦμαι πρότερον εἴτε καλὸν εἴτε αἰσχρὸν ἡγοῦμαι εἶναι τὴν ῥητορικὴν πρὶν ἂν πρῶτον ἀποκρίνωμαι ὅτι ἐστίν. οὐ γὰρ δίκαιον, ὦ Πῶλε· ἀλλʼ εἴπερ βούλει πυθέσθαι, ἐρώτα ὁποῖον μόριον τῆς κολακείας φημὶ εἶναι τὴν ῥητορικήν.
ΠΩΛ. ἐρωτῶ δή, καὶ ἀπόκριναι ὁποῖον μόριον.
463dSokrates: Cevap versem de anlar mısın acaba? Benim sözüme göre hitabet, siyaset sanatının bir parçasının sahte suretidir.
Polos: Ee? Güzel mi diyorsun, çirkin mi?
Sokrates: Çirkin diyorum —kötü olanlara çirkin derim—, madem sana, söylediklerimi zaten biliyormuşsun gibi cevap vermem gerekiyor.
Gorgias: Zeus adına, Sokrates, ben bile ne dediğini anlamıyorum.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν ἂν μάθοις ἀποκριναμένου; ἔστιν γὰρ ἡ ῥητορικὴ κατὰ τὸν ἐμὸν λόγον πολιτικῆς μορίου εἴδωλον.
ΠΩΛ. τί οὖν; καλὸν ἢ αἰσχρὸν λέγεις αὐτὴν εἶναι;
ΣΩ. αἰσχρὸν ἔγωγε—τὰ γὰρ κακὰ αἰσχρὰ καλῶ—ἐπειδὴ δεῖ σοι ἀποκρίνασθαι ὡς ἤδη εἰδότι ἃ ἐγὼ λέγω.
ΓΟΡ. μὰ τὸν Δία, ὦ Σώκρατες, ἀλλʼ ἐγὼ οὐδὲ αὐτὸς συνίημι ὅτι λέγεις.
463eSokrates: Çok doğal, Gorgias; çünkü henüz açık bir şey söylemedim. Polos'sa genç ve ateşli.
Gorgias: Sen onu bırak da bana söyle: Hitabetin siyaset sanatının bir parçasının sahte sureti olduğunu nasıl söylüyorsun?
Sokrates: Hitabetin bana ne gibi göründüğünü anlatmaya çalışayım; öyle değilse, Polos burada, beni çürütür.
ΣΩ. εἰκότως γε, ὦ Γοργία· οὐδὲν γάρ πω σαφὲς λέγω, πῶλος δὲ ὅδε νέος ἐστὶ καὶ ὀξύς.
ΓΟΡ. ἀλλὰ τοῦτον μὲν ἔα, ἐμοὶ δʼ εἰπὲ πῶς λέγεις πολιτικῆς μορίου εἴδωλον εἶναι τὴν ῥητορικήν.
ΣΩ. ἀλλʼ ἐγὼ πειράσομαι φράσαι ὅ γέ μοι φαίνεται εἶναι ἡ ῥητορική· εἰ δὲ μὴ τυγχάνει ὂν τοῦτο, πῶλος ὅδε
464aBeden diye bir şeyden, psykhē diye bir şeyden söz edersin, değil mi?
Gorgias: Elbette.
Sokrates: Bunların her birinin bir sağlıklı hâli olduğunu da düşünüyorsun?
Gorgias: Evet.
Sokrates: Peki? Sağlıklı gibi görünen ama öyle olmayan bir hâli de? Şöyle bir şey demek istiyorum: Birçok kişi bedence iyi durumda görünür; öyle ki iyi durumda olmadıklarını, bir hekimle bir beden eğitimcisinden başkası kolay kolay fark edemez.
Gorgias: Doğru söylüyorsun.
Sokrates: İşte bedende de psykhē'de de böyle bir şey olduğunu söylüyorum: Bedeni ve psykhē'yi iyi durumdaymış gibi gösteren, oysa onları hiç de daha iyi bir duruma getirmeyen bir şey.
ἐλέγξει. σῶμά που καλεῖς τι καὶ ψυχήν;
ΓΟΡ. πῶς γὰρ οὔ;
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ τούτων οἴει τινὰ εἶναι ἑκατέρου εὐεξίαν;
ΓΟΡ. ἔγωγε.
ΣΩ. τί δέ; δοκοῦσαν μὲν εὐεξίαν, οὖσαν δʼ οὔ; οἷον τοιόνδε λέγω· πολλοὶ δοκοῦσιν εὖ ἔχειν τὰ σώματα, οὓς οὐκ ἂν ῥᾳδίως αἴσθοιτό τις ὅτι οὐκ εὖ ἔχουσιν, ἀλλʼ ἢ ἰατρός τε καὶ τῶν γυμναστικῶν τις.
ΓΟΡ. ἀληθῆ λέγεις.
ΣΩ. τὸ τοιοῦτον λέγω καὶ ἐν σώματι εἶναι καὶ ἐν ψυχῇ, ὃ ποιεῖ μὲν δοκεῖν εὖ ἔχειν τὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχήν,
464bGorgias: Öyle.
Sokrates: Haydi, yapabilirsem ne demek istediğimi sana daha açık göstereyim. İki şey var, onlara karşılık iki tekhnē diyorum. Psykhē ile ilgili olana siyaset diyorum; bedenle ilgili olana tek bir ad veremiyorum, ama bedenin bakımı tek olduğu hâlde onun iki parçası olduğunu söylüyorum: beden eğitimi ve hekimlik. Siyasette de beden eğitiminin karşılığı yasa koyuculuk, hekimliğin karşılığı da adalettir.
ἔχει δὲ οὐδὲν μᾶλλον.
ΓΟΡ. ἔστι ταῦτα.
ΣΩ. φέρε δή σοι, ἐὰν δύνωμαι, σαφέστερον ἐπιδείξω ὃ λέγω. δυοῖν ὄντοιν τοῖν πραγμάτοιν δύο λέγω τέχνας· τὴν μὲν ἐπὶ τῇ ψυχῇ πολιτικὴν καλῶ, τὴν δὲ ἐπὶ σώματι μίαν μὲν οὕτως ὀνομάσαι οὐκ ἔχω σοι, μιᾶς δὲ οὔσης τῆς τοῦ σώματος θεραπείας δύο μόρια λέγω, τὴν μὲν γυμναστικήν, τὴν δὲ ἰατρικήν· τῆς δὲ πολιτικῆς ἀντὶ μὲν τῆς γυμναστικῆς τὴν νομοθετικήν, ἀντίστροφον δὲ τῇ ἰατρικῇ τὴν δικαιοσύνην.
464cBu ikililerin her biri aynı şeyle ilgili olduğu için birbiriyle ortak yanları vardır: hekimliğin beden eğitimiyle, adaletin yasa koyuculukla. Yine de birbirlerinden bir şekilde ayrılırlar. Bu dört tekhnē var ve hepsi her zaman en iyiyi gözeterek bakım yapıyor: ikisi bedenin, ikisi psykhē'nin. Dalkavukluk bunu sezince —bilerek değil, tahminle diyorum— kendini dörde böler, bu parçaların her birinin kılığına girer ve kılığına girdiği şeymiş gibi davranır; en iyi olanı hiç umursamaz, her seferinde en hoş olanla akılsızlığı avlar ve aldatır; böylece pek değerli bir şeymiş gibi görünür.
ἐπικοινωνοῦσι μὲν δὴ ἀλλήλαις, ἅτε περὶ τὸ αὐτὸ οὖσαι, ἑκάτεραι τούτων, ἥ τε ἰατρικὴ τῇ γυμναστικῇ καὶ ἡ δικαιοσύνη τῇ νομοθετικῇ· ὅμως δὲ διαφέρουσίν τι ἀλλήλων. τεττάρων δὴ τούτων οὐσῶν, καὶ ἀεὶ πρὸς τὸ βέλτιστον θεραπευουσῶν τῶν μὲν τὸ σῶμα, τῶν δὲ τὴν ψυχήν, ἡ κολακευτικὴ αἰσθομένη —οὐ γνοῦσα λέγω ἀλλὰ στοχασαμένη—τέτραχα ἑαυτὴν διανείμασα, ὑποδῦσα ὑπὸ ἕκαστον τῶν μορίων, προσποιεῖται
464dAşçılık hekimliğin kılığına girmiştir ve bedene en iyi gelecek yiyecekleri bildiğini iddia eder. Öyle ki çocuklar arasında ya da çocuklar kadar akılsız adamlar arasında bir aşçıyla bir hekim, hangisinin yararlı ve zararlı yiyeceklerden anladığı konusunda yarışmak zorunda kalsa, hekim açlıktan ölürdü.
εἶναι τοῦτο ὅπερ ὑπέδυ, καὶ τοῦ μὲν βελτίστου οὐδὲν φροντίζει, τῷ δὲ ἀεὶ ἡδίστῳ θηρεύεται τὴν ἄνοιαν καὶ ἐξαπατᾷ, ὥστε δοκεῖ πλείστου ἀξία εἶναι. ὑπὸ μὲν οὖν τὴν ἰατρικὴν ἡ ὀψοποιικὴ ὑποδέδυκεν, καὶ προσποιεῖται τὰ βέλτιστα σιτία τῷ σώματι εἰδέναι, ὥστʼ εἰ δέοι ἐν παισὶ διαγωνίζεσθαι ὀψοποιόν τε καὶ ἰατρόν, ἢ ἐν ἀνδράσιν οὕτως ἀνοήτοις ὥσπερ οἱ παῖδες, πότερος ἐπαΐει περὶ τῶν χρηστῶν σιτίων καὶ
464eBen buna dalkavukluk diyorum ve böyle bir şeyin çirkin olduğunu söylüyorum, Polos —bunu sana söylüyorum—, çünkü en iyiyi gözetmeden hoşa gideni hedefler.
πονηρῶν, ὁ ἰατρὸς ἢ ὁ ὀψοποιός, λιμῷ ἂν ἀποθανεῖν τὸν ἰατρόν.
ΣΩ. κολακείαν μὲν οὖν αὐτὸ καλῶ, καὶ αἰσχρόν φημι
465aOnu bir tekhnē değil, tecrübe sayıyorum; çünkü ne sunduğu şeylerin ne de onları sunduğu şeyin tabiatça ne olduğuna dair hiçbir logos'u yoktur; bu yüzden de hiçbirinin sebebini söyleyemez. Ben logos'tan yoksun bir şeye tekhnē demem. Bunlara itiraz ediyorsan, hesabını vermeye hazırım.
εἶναι τὸ τοιοῦτον, ὦ Πῶλε—τοῦτο γὰρ πρὸς σὲ λέγω—ὅτι τοῦ ἡδέος στοχάζεται ἄνευ τοῦ βελτίστου· τέχνην δὲ αὐτὴν οὔ φημι εἶναι ἀλλʼ ἐμπειρίαν, ὅτι οὐκ ἔχει λόγον οὐδένα ᾧ προσφέρει ἃ προσφέρει ὁποῖʼ ἄττα τὴν φύσιν ἐστίν, ὥστε τὴν αἰτίαν ἑκάστου μὴ ἔχειν εἰπεῖν. ἐγὼ δὲ τέχνην οὐ καλῶ ὃ ἂν ᾖ ἄλογον πρᾶγμα· τούτων δὲ πέρι εἰ ἀμφισβητεῖς, ἐθέλω ὑποσχεῖν λόγον.
465bHekimliğin altına, dediğim gibi, dalkavukluk olarak aşçılık sızmıştır; aynı şekilde beden eğitiminin altına da süslemecilik sızmıştır: Kötü niyetli, aldatıcı, bayağı ve hür insana yaraşmayan bir şeydir bu; biçimlerle, renklerle, cilayla ve giysilerle aldatır; öyle ki insanlar başkasından alınma bir güzelliğin peşine düşüp beden eğitiminin kazandıracağı kendi güzelliklerini ihmal ederler. Uzun konuşmayayım diye sana bunu geometricilerin yaptığı gibi söylemek istiyorum —belki artık beni izleyebilirsin—: Süslemecilik beden eğitimine göre neyse, sofistlik de yasa koyuculuğa göre odur; aşçılık hekimliğe göre neyse, hitabet de adalete göre odur.
τῇ μὲν οὖν ἰατρικῇ, ὥσπερ λέγω, ἡ ὀψοποιικὴ κολακεία ὑπόκειται· τῇ δὲ γυμναστικῇ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον τοῦτον ἡ κομμωτική, κακοῦργός τε καὶ ἀπατηλὴ καὶ ἀγεννὴς καὶ ἀνελεύθερος, σχήμασιν καὶ χρώμασιν καὶ λειότητι καὶ ἐσθῆσιν ἀπατῶσα, ὥστε ποιεῖν ἀλλότριον κάλλος ἐφελκομένους τοῦ οἰκείου τοῦ διὰ τῆς γυμναστικῆς ἀμελεῖν. ἵνʼ οὖν μὴ μακρολογῶ, ἐθέλω σοι εἰπεῖν ὥσπερ οἱ γεωμέτραι—ἤδη γὰρ
465cAma dediğim gibi, bunlar tabiatça böylece birbirinden ayrıdır; yine de birbirlerine yakın oldukları için sofistlerle hatipler aynı alanda ve aynı konular üzerinde birbirine karışırlar; ne kendileri kendilerini ne işe koşacaklarını bilirler, ne de öteki insanlar onları. Gerçekten de psykhē bedenin başında durmasaydı da beden kendi kendisinin başında dursaydı, aşçılıkla hekimliği psykhē gözlemleyip ayırt etmeseydi de bunlara bizzat beden, kendisine verdikleri hoşluklarla tartarak hüküm verseydi, Anaksagoras'ın sözü pek geçerli olurdu, sevgili Polos —sen bunları iyi bilirsin—: Hekimliğe, sağlığa ve aşçılığa ait şeyler birbirinden ayırt edilemez, «bütün şeyler bir arada» aynı yerde karışırdı.
ἂν ἴσως ἀκολουθήσαις—ὅτι ὃ κομμωτικὴ πρὸς γυμναστικήν, τοῦτο σοφιστικὴ πρὸς νομοθετικήν, καὶ ὅτι ὃ ὀψοποιικὴ πρὸς ἰατρικήν, τοῦτο ῥητορικὴ πρὸς δικαιοσύνην. ὅπερ μέντοι λέγω, διέστηκε μὲν οὕτω φύσει, ἅτε δʼ ἐγγὺς ὄντων φύρονται ἐν τῷ αὐτῷ καὶ περὶ ταὐτὰ σοφισταὶ καὶ ῥήτορες, καὶ οὐκ ἔχουσιν ὅτι χρήσονται οὔτε αὐτοὶ ἑαυτοῖς οὔτε οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι τούτοις. καὶ γὰρ ἄν, εἰ μὴ ἡ ψυχὴ τῷ σώματι
465dBenim hitabete ne dediğimi işittin: Aşçılık bedende ne ise, hitabet de psykhē'de onun karşılığıdır.
ἐπεστάτει, ἀλλʼ αὐτὸ αὑτῷ, καὶ μὴ ὑπὸ ταύτης κατεθεωρεῖτο καὶ διεκρίνετο ἥ τε ὀψοποιικὴ καὶ ἡ ἰατρική, ἀλλʼ αὐτὸ τὸ σῶμα ἔκρινε σταθμώμενον ταῖς χάρισι ταῖς πρὸς αὑτό, τὸ τοῦ Ἀναξαγόρου ἂν πολὺ ἦν, ὦ φίλε Πῶλε—σὺ γὰρ τούτων ἔμπειρος—ὁμοῦ ἂν πάντα χρήματα ἐφύρετο ἐν τῷ αὐτῷ, ἀκρίτων ὄντων τῶν τε ἰατρικῶν καὶ ὑγιεινῶν καὶ ὀψοποιικῶν. ὃ μὲν οὖν ἐγώ φημι τὴν ῥητορικὴν εἶναι, ἀκήκοας· ἀντίστροφον
465eSeni uzun konuşmaktan alıkoyup kendim epey uzun bir konuşma yaptığım için belki tuhaf bir şey yaptım. Ama beni hoş görmen yerinde olur; çünkü kısa konuştuğumda anlamıyordun, sana verdiğim cevaptan hiçbir şey çıkaramıyordun, uzun bir açıklamaya ihtiyacın vardı. Sen cevap verdiğinde ben de ondan bir şey çıkaramazsam sen de uzat konuşmanı; çıkarabilirsem bırak çıkarayım, adil olan budur.
ὀψοποιίας ἐν ψυχῇ, ὡς ἐκεῖνο ἐν σώματι. ἴσως μὲν οὖν ἄτοπον πεποίηκα, ὅτι σε οὐκ ἐῶν μακροὺς λόγους λέγειν αὐτὸς συχνὸν λόγον ἀποτέτακα. ἄξιον μὲν οὖν ἐμοὶ συγγνώμην ἔχειν ἐστίν· λέγοντος γάρ μου βραχέα οὐκ ἐμάνθανες, οὐδὲ χρῆσθαι τῇ ἀποκρίσει ἥν σοι ἀπεκρινάμην οὐδὲν οἷός τʼ ἦσθα, ἀλλʼ ἐδέου διηγήσεως.
ΣΩ. ἐὰν μὲν οὖν καὶ
466aŞimdi de bu cevaptan bir şey çıkarabiliyorsan, çıkar.
Polos: Ne diyorsun peki? Hitabet sence dalkavukluk mu?
Sokrates: Hayır, dalkavukluğun bir parçası dedim. Daha bu yaşta hafızan yok mu, Polos? İlerde ne yapacaksın?
Polos: Peki iyi hatipler şehirlerde dalkavuklar gibi değersiz mi sayılıyor sence?
ἐγὼ σοῦ ἀποκρινομένου μὴ ἔχω ὅτι χρήσωμαι, ἀπότεινε καὶ σὺ λόγον, ἐὰν δὲ ἔχω, ἔα με χρῆσθαι· δίκαιον γάρ. καὶ νῦν ταύτῃ τῇ ἀποκρίσει εἴ τι ἔχεις χρῆσθαι, χρῶ.
ΠΩΛ. τί οὖν φῄς; κολακεία δοκεῖ σοι εἶναι ἡ ῥητορική;
ΣΩ. κολακείας μὲν οὖν ἔγωγε εἶπον μόριον. ἀλλʼ οὐ μνημονεύεις τηλικοῦτος ὤν, ὦ Πῶλε; τί τάχα δράσεις;
ΠΩΛ. ἆρʼ οὖν δοκοῦσί σοι ὡς κόλακες ἐν ταῖς πόλεσι φαῦλοι νομίζεσθαι οἱ ἀγαθοὶ ῥήτορες;
466bSokrates: Bu bir soru mu, yoksa bir konuşmaya mı başlıyorsun?
Polos: Soruyorum.
Sokrates: Bana kalırsa hiç sayılmıyorlar bile.
Polos: Nasıl sayılmıyorlar? Şehirlerde en büyük güce sahip olanlar onlar değil mi?
Sokrates: Hayır, güç sahibi olmanın güç sahibi için iyi bir şey olduğunu söylüyorsan.
Polos: Elbette söylüyorum.
Sokrates: O hâlde bence hatipler şehirdekilerin en az güce sahip olanlarıdır.
Polos: Nasıl? Tiranlar gibi diledikleri kişiyi öldürmüyorlar mı, mallarına el koyup uygun gördüklerini şehirlerden sürmüyorlar mı?
ΣΩ. ἐρώτημα τοῦτʼ ἐρωτᾷς ἢ λόγου τινὸς ἀρχὴν λέγεις;
ΠΩΛ. ἐρωτῶ ἔγωγε.
ΣΩ. οὐδὲ νομίζεσθαι ἔμοιγε δοκοῦσιν.
ΠΩΛ. πῶς οὐ νομίζεσθαι; οὐ μέγιστον δύνανται ἐν ταῖς πόλεσιν;
ΣΩ. οὔκ, εἰ τὸ δύνασθαί γε λέγεις ἀγαθόν τι εἶναι τῷ δυναμένῳ.
ΠΩΛ. ἀλλὰ μὴν λέγω γε.
ΣΩ. ἐλάχιστον τοίνυν μοι δοκοῦσι τῶν ἐν τῇ πόλει δύνασθαι οἱ ῥήτορες.
ΠΩΛ. τί δέ; οὐχ, ὥσπερ οἱ τύραννοι, ἀποκτεινύασίν τε
466cSokrates: Köpek adına, Polos, söylediğin her şeyde, bunları kendin mi söyleyip kendi görüşünü mü ortaya koyuyorsun, yoksa bana mı soruyorsun, kestiremiyorum.
Polos: Sana soruyorum tabii.
Sokrates: Peki, dostum; o hâlde bana iki şeyi birden mi soruyorsun?
Polos: Nasıl iki şey?
Sokrates: Az önce aşağı yukarı şöyle demedin mi: Hatipler, tiranlar gibi, diledikleri kişileri öldürmüyorlar mı, mallarına el koyup uygun gördüklerini şehirlerden sürmüyorlar mı?
ὃν ἂν βούλωνται, καὶ ἀφαιροῦνται χρήματα καὶ ἐκβάλλουσιν ἐκ τῶν πόλεων ὃν ἂν δοκῇ αὐτοῖς;
ΣΩ. νὴ τὸν κύνα, ἀμφιγνοῶ μέντοι, ὦ Πῶλε, ἐφʼ ἑκάστου ὧν λέγεις πότερον αὐτὸς ταῦτα λέγεις καὶ γνώμην σαυτοῦ ἀποφαίνῃ, ἢ ἐμὲ ἐρωτᾷς.
ΠΩΛ. ἀλλʼ ἔγωγε σὲ ἐρωτῶ.
ΣΩ. εἶεν, ὦ φίλε· ἔπειτα δύο ἅμα με ἐρωτᾷς;
ΠΩΛ. πῶς δύο;
ΣΩ. οὐκ ἄρτι οὕτω πως ἔλεγες· ἦ οὐχὶ ἀποκτεινύασιν
466dPolos: Dedim.
Sokrates: Söylüyorum işte, bunlar iki ayrı soru ve ikisine de cevap vereceğim. Diyorum ki, Polos, hem hatipler hem tiranlar, az önce dediğim gibi, şehirlerde en az güce sahip olanlardır; çünkü deyim yerindeyse diledikleri hiçbir şeyi yapmazlar; yaptıkları, kendilerine en iyi görüneni yapmaktır.
οἱ ῥήτορες οὓς ἂν βούλωνται, ὥσπερ οἱ τύραννοι, καὶ χρήματα ἀφαιροῦνται καὶ ἐξελαύνουσιν ἐκ τῶν πόλεων ὃν ἂν δοκῇ αὐτοῖς;
ΠΩΛ. ἔγωγε.
ΣΩ. λέγω τοίνυν σοι ὅτι δύο ταῦτʼ ἐστιν τὰ ἐρωτήματα, καὶ ἀποκρινοῦμαί γέ σοι πρὸς ἀμφότερα. φημὶ γάρ, ὦ Πῶλε, ἐγὼ καὶ τοὺς ῥήτορας καὶ τοὺς τυράννους δύνασθαι μὲν ἐν ταῖς πόλεσιν σμικρότατον, ὥσπερ νυνδὴ ἔλεγον· οὐδὲν
466ePolos: Büyük güç sahibi olmak da bu değil mi?
Sokrates: Hayır, en azından Polos'un dediğine göre.
Polos: Ben mi demiyorum? Diyorum ya!
Sokrates: Yok, şeyin adına —sen demiyorsun—; çünkü büyük güce sahip olmanın, güç sahibi için iyi bir şey olduğunu söyledin.
Polos: Evet, söyledim.
Sokrates: Peki birinin nous sahibi olmadan kendisine en iyi görünen şeyleri yapmasını iyi bir şey mi sayıyorsun? Buna büyük güç mü diyorsun?
Polos: Hayır.
Sokrates: O hâlde beni çürütüp hatiplerin nous sahibi olduklarını ve hitabetin dalkavukluk değil bir tekhnē olduğunu ispat edecek misin?
γὰρ ποιεῖν ὧν βούλονται ὡς ἔπος εἰπεῖν, ποιεῖν μέντοι ὅτι ἂν αὐτοῖς δόξῃ βέλτιστον εἶναι.
ΠΩΛ. οὐκοῦν τοῦτο ἔστιν τὸ μέγα δύνασθαι;
ΣΩ. οὔχ, ὥς γέ φησιν πῶλος.
ΠΩΛ. ἐγὼ οὔ φημι; φημὶ μὲν οὖν ἔγωγε.
ΣΩ. μὰ τὸν—οὐ σύ γε, ἐπεὶ τὸ μέγα δύνασθαι ἔφης ἀγαθὸν εἶναι τῷ δυναμένῳ.
ΠΩΛ. φημὶ γὰρ οὖν.
ΣΩ. ἀγαθὸν οὖν οἴει εἶναι, ἐάν τις ποιῇ ταῦτα ἃ ἂν δοκῇ αὐτῷ βέλτιστα εἶναι, νοῦν μὴ ἔχων; καὶ τοῦτο καλεῖς σὺ μέγα δύνασθαι;
ΠΩΛ. οὐκ ἔγωγε.
ΣΩ. οὐκοῦν ἀποδείξεις τοὺς ῥήτορας νοῦν ἔχοντας καὶ
467aBeni çürütmeden bırakırsan, şehirlerde kendilerine uygun görüneni yapan hatipler de tiranlar da bununla iyi hiçbir şey elde etmiş olmayacaklar. Oysa güç, senin dediğine göre, iyi bir şeydir; nous olmadan uygun görüneni yapmanın kötü olduğunu ise sen de kabul ediyorsun, değil mi?
Polos: Evet.
Sokrates: O hâlde Sokrates, diledikleri şeyi yaptıkları konusunda Polos tarafından çürütülmedikçe, hatipler ya da tiranlar şehirlerde nasıl büyük güç sahibi olabilirler?
τέχνην τὴν ῥητορικὴν ἀλλὰ μὴ κολακείαν, ἐμὲ ἐξελέγξας; εἰ δέ με ἐάσεις ἀνέλεγκτον, οἱ ῥήτορες οἱ ποιοῦντες ἐν ταῖς πόλεσιν ἃ δοκεῖ αὐτοῖς καὶ οἱ τύραννοι οὐδὲν ἀγαθὸν τοῦτο κεκτήσονται, ἡ δὲ δύναμίς ἐστιν, ὡς σὺ φῄς, ἀγαθόν, τὸ δὲ ποιεῖν ἄνευ νοῦ ἃ δοκεῖ καὶ σὺ ὁμολογεῖς κακὸν εἶναι· ἢ οὔ;
ΠΩΛ. ἔγωγε.
ΣΩ. πῶς ἂν οὖν οἱ ῥήτορες μέγα δύναιντο ἢ οἱ τύραννοι ἐν ταῖς πόλεσιν, ἐὰν μὴ Σωκράτης ἐξελεγχθῇ ὑπὸ Πώλου ὅτι ποιοῦσιν ἃ βούλονται;
467bPolos: Bu adam…
Sokrates: Diledikleri şeyi yaptıklarını söylemiyorum; haydi çürüt beni.
Polos: Az önce kendilerine en iyi görünen şeyleri yaptıklarını kabul etmiyor muydun?
Sokrates: Şimdi de kabul ediyorum.
Polos: O hâlde diledikleri şeyi yapmıyorlar mı?
Sokrates: Hayır, diyorum.
Polos: Kendilerine uygun görüneni yaptıkları hâlde mi?
Sokrates: Evet, diyorum.
Polos: Korkunç ve akıl almaz şeyler söylüyorsun, Sokrates.
Sokrates: Sövüp sayma, ey pek pâk Polos —sana senin üslubunca hitap edeyim—; bana sorabileceğin bir şey varsa, yalan söylediğimi göster; yoksa sen cevap ver.
ΠΩΛ. οὗτος ἀνήρ—
ΣΩ. οὔ φημι ποιεῖν αὐτοὺς ἃ βούλονται· ἀλλά μʼ ἔλεγχε.
ΠΩΛ. οὐκ ἄρτι ὡμολόγεις ποιεῖν ἃ δοκεῖ αὐτοῖς βέλτιστα εἶναι, [τούτου πρόσθεν];
ΣΩ. καὶ γὰρ νῦν ὁμολογῶ.
ΠΩΛ. οὐκ οὖν ποιοῦσιν ἃ βούλονται;
ΣΩ. οὔ φημι.
ΠΩΛ. ποιοῦντες ἃ δοκεῖ αὐτοῖς;
ΣΩ. φημί.
ΠΩΛ. σχέτλιά γε λέγεις καὶ ὑπερφυῆ, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. μὴ κακηγόρει, ὦ λῷστε Πῶλε, ἵνα προσείπω σε
467cPolos: Cevap vermeye hazırım, ne dediğini de anlayayım.
Sokrates: Sence insanlar her seferinde yaptıkları şeyi mi dilerler, yoksa yaptıkları şeyi uğruna yaptıkları şeyi mi? Örneğin hekimlerden aldıkları ilacı içenler, sence yaptıkları şeyi, yani ilacı içip acı çekmeyi mi dilerler, yoksa onu uğruna içtikleri şeyi, sağlığı mı?
Polos: Belli ki sağlığı.
κατὰ σέ· ἀλλʼ εἰ μὲν ἔχεις ἐμὲ ἐρωτᾶν, ἐπίδειξον ὅτι ψεύδομαι, εἰ δὲ μή, αὐτὸς ἀποκρίνου.
ΠΩΛ. ἀλλʼ ἐθέλω ἀποκρίνεσθαι, ἵνα καὶ εἰδῶ ὅτι λέγεις.
ΣΩ. πότερον οὖν σοι δοκοῦσιν οἱ ἄνθρωποι τοῦτο βούλεσθαι ὃ ἂν πράττωσιν ἑκάστοτε, ἢ ἐκεῖνο οὗ ἕνεκα πράττουσιν τοῦθʼ ὃ πράττουσιν; οἷον οἱ τὰ φάρμακα πίνοντες παρὰ τῶν ἰατρῶν πότερόν σοι δοκοῦσιν τοῦτο βούλεσθαι ὅπερ ποιοῦσιν, πίνειν τὸ φάρμακον καὶ ἀλγεῖν, ἢ ἐκεῖνο, τὸ ὑγιαίνειν, οὗ ἕνεκα πίνουσιν;
ΠΩΛ. δῆλον ὅτι τὸ
467dSokrates: Denize açılanlar ve başka yollarla para kazananlar da her seferinde yaptıkları şeyi dilemezler —kim denize açılmayı, tehlikeye girmeyi ve dert çekmeyi diler ki?—; bence diledikleri, uğruna denize açıldıkları şeydir, zengin olmak; çünkü zenginlik için denize açılırlar.
Polos: Elbette.
Sokrates: Her şeyde de böyle değil mi? Biri bir şeyi bir şey uğruna yapıyorsa, yaptığı şeyi değil, onu uğruna yaptığı şeyi diler.
ὑγιαίνειν.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ οἱ πλέοντές τε καὶ τὸν ἄλλον χρηματισμὸν χρηματιζόμενοι οὐ τοῦτό ἐστιν ὃ βούλονται, ὃ ποιοῦσιν ἑκάστοτε (τίς γὰρ βούλεται πλεῖν τε καὶ κινδυνεύειν καὶ πράγματʼ ἔχειν;) ἀλλʼ ἐκεῖνο οἶμαι οὗ ἕνεκα πλέουσιν, πλουτεῖν· πλούτου γὰρ ἕνεκα πλέουσιν.
ΠΩΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. ἄλλο τι οὖν οὕτω καὶ περὶ πάντων; ἐάν τίς τι πράττῃ ἕνεκά του, οὐ τοῦτο βούλεται ὃ πράττει, ἀλλʼ ἐκεῖνο
467ePolos: Evet.
Sokrates: Peki, var olan şeyler içinde ya iyi ya kötü ya da bu ikisinin arasında kalıp ne iyi ne kötü olmayan bir şey var mı?
Polos: Hiç şüphesiz yoktur, Sokrates.
Sokrates: Bilgeliği, sağlığı, zenginliği ve bu türden öteki şeyleri iyi, bunların zıtlarını kötü diyorsun, değil mi?
Polos: Evet.
Sokrates: Ne iyi ne kötü olanlar derken de şunları mı kastediyorsun: bazen iyiden pay alan, bazen kötüden, bazen de hiçbirinden pay almayan şeyleri; örneğin oturmak, yürümek, koşmak, denize açılmak, ya da taşlar, odunlar ve bu türden öteki şeyler? Bunları kastetmiyor musun? Yoksa ne iyi ne kötü dediğin başka şeyler mi var?
οὗ ἕνεκα πράττει;
ΠΩΛ. ναί.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν ἔστιν τι τῶν ὄντων ὃ οὐχὶ ἤτοι ἀγαθόν γʼ ἐστὶν ἢ κακὸν ἢ μεταξὺ τούτων, οὔτε ἀγαθὸν οὔτε κακόν;
ΠΩΛ. πολλὴ ἀνάγκη, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. οὐκοῦν λέγεις εἶναι ἀγαθὸν μὲν σοφίαν τε καὶ ὑγίειαν καὶ πλοῦτον καὶ τἆλλα τὰ τοιαῦτα, κακὰ δὲ τἀναντία τούτων;
ΠΩΛ. ἔγωγε.
ΣΩ. τὰ δὲ μήτε ἀγαθὰ μήτε κακὰ ἆρα τοιάδε λέγεις, ἃ ἐνίοτε μὲν μετέχει τοῦ ἀγαθοῦ,
468aPolos: Hayır, bunları.
Sokrates: Peki insanlar bu aradaki şeyleri yaptıklarında iyi şeyler uğruna mı yaparlar, yoksa iyi şeyleri aradakiler uğruna mı?
Polos: Aradakileri iyiler uğruna elbette.
ἐνίοτε δὲ τοῦ κακοῦ, ἐνίοτε δὲ οὐδετέρου, οἷον καθῆσθαι καὶ βαδίζειν καὶ τρέχειν καὶ πλεῖν, καὶ οἷον αὖ λίθους καὶ ξύλα καὶ τἆλλα τὰ τοιαῦτα; οὐ ταῦτα λέγεις; ἢ ἄλλʼ ἄττα καλεῖς τὰ μήτε ἀγαθὰ μήτε κακά;
ΠΩΛ. οὔκ, ἀλλὰ ταῦτα.
ΣΩ. πότερον οὖν τὰ μεταξὺ ταῦτα ἕνεκα τῶν ἀγαθῶν πράττουσιν ὅταν πράττωσιν, ἢ τἀγαθὰ τῶν μεταξύ;
ΠΩΛ. τὰ
468bSokrates: Demek yürüdüğümüzde iyinin peşinde koşarak, daha iyi olduğunu düşünerek yürürüz; tersine, durduğumuzda da aynı şey uğruna, iyi uğruna dururuz, değil mi?
Polos: Evet.
Sokrates: Öldürdüğümüzde de, birini öldürüyorsak, sürgüne gönderdiğimizde ve malına el koyduğumuzda da, bunu yapmanın bizim için yapmamaktan daha iyi olduğunu düşünerek yaparız, değil mi?
Polos: Elbette.
Sokrates: Demek bunları yapanlar bütün bunları iyi uğruna yaparlar.
Polos: Evet.
Sokrates: Peki bir şey uğruna yaptığımız şeyleri değil, onları uğruna yaptığımız şeyi dilediğimizi kabul etmedik mi?
μεταξὺ δήπου τῶν ἀγαθῶν.
ΣΩ. τὸ ἀγαθὸν ἄρα διώκοντες καὶ βαδίζομεν ὅταν βαδίζωμεν, οἰόμενοι βέλτιον εἶναι, καὶ τὸ ἐναντίον ἕσταμεν ὅταν ἑστῶμεν, τοῦ αὐτοῦ ἕνεκα, τοῦ ἀγαθοῦ· ἢ οὔ;
ΠΩΛ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ἀποκτείνυμεν, εἴ τινʼ ἀποκτείνυμεν, καὶ ἐκβάλλομεν καὶ ἀφαιρούμεθα χρήματα, οἰόμενοι ἄμεινον εἶναι ἡμῖν ταῦτα ποιεῖν ἢ μή;
ΠΩΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. ἕνεκʼ ἄρα τοῦ ἀγαθοῦ ἅπαντα ταῦτα ποιοῦσιν οἱ ποιοῦντες.
ΠΩΛ. φημί.
ΣΩ. οὐκοῦν ὡμολογήσαμεν, ἃ ἕνεκά του ποιοῦμεν, μὴ ἐκεῖνα βούλεσθαι,
468cPolos: Kesinlikle.
Sokrates: O hâlde boğazlamayı, şehirlerden sürmeyi ya da mala el koymayı öylece, kendi başına dilemeyiz; bunlar yararlıysa yapmayı dileriz, zararlıysa dilemeyiz. Çünkü senin de dediğin gibi iyi şeyleri dileriz; ne iyi ne kötü olanları dilemeyiz, kötüleri de dilemeyiz. Öyle değil mi? Sence doğru mu söylüyorum, Polos, değil mi? Neden cevap vermiyorsun?
Polos: Doğru.
ἀλλʼ ἐκεῖνο οὗ ἕνεκα ταῦτα ποιοῦμεν;
ΠΩΛ. μάλιστα.
ΣΩ. οὐκ ἄρα σφάττειν βουλόμεθα οὐδʼ ἐκβάλλειν ἐκ τῶν πόλεων οὐδὲ χρήματα ἀφαιρεῖσθαι ἁπλῶς οὕτως, ἀλλʼ ἐὰν μὲν ὠφέλιμα ᾖ ταῦτα, βουλόμεθα πράττειν αὐτά, βλαβερὰ δὲ ὄντα οὐ βουλόμεθα. τὰ γὰρ ἀγαθὰ βουλόμεθα, ὡς φῂς σύ, τὰ δὲ μήτε ἀγαθὰ μήτε κακὰ οὐ βουλόμεθα, οὐδὲ τὰ κακά. ἦ γάρ; ἀληθῆ σοι δοκῶ λέγειν, ὦ Πῶλε, ἢ οὔ; τί οὐκ ἀποκρίνῃ;
ΠΩΛ. ἀληθῆ.
468dSokrates: Bunları kabul ediyorsak, biri, tiran olsun hatip olsun, birini öldürür, şehirden sürer ya da malına el koyarsa ve bunu kendisi için daha iyi olduğunu düşünerek yapar da bu aslında daha kötüyse, bu kişi kendisine uygun görüneni yapıyordur herhâlde, değil mi?
Polos: Evet.
Sokrates: Peki dilediğini de yapıyor mu, bu şeyler aslında kötüyse? Neden cevap vermiyorsun?
Polos: Hayır, bana dilediğini yapıyor gibi görünmüyor.
Sokrates: O hâlde, büyük güç sahibi olmak senin de kabul ettiğin gibi iyi bir şeyse, böyle biri bu şehirde büyük güç sahibi olabilir mi?
ΣΩ. οὐκοῦν εἴπερ ταῦτα ὁμολογοῦμεν, εἴ τις ἀποκτείνει τινὰ ἢ ἐκβάλλει ἐκ πόλεως ἢ ἀφαιρεῖται χρήματα, εἴτε τύραννος ὢν εἴτε ῥήτωρ, οἰόμενος ἄμεινον εἶναι αὐτῷ, τυγχάνει δὲ ὂν κάκιον, οὗτος δήπου ποιεῖ ἃ δοκεῖ αὐτῷ· ἦ γάρ;
ΠΩΛ. ναί.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν καὶ ἃ βούλεται, εἴπερ τυγχάνει ταῦτα κακὰ ὄντα; τί οὐκ ἀποκρίνῃ;
ΠΩΛ. ἀλλʼ οὔ μοι δοκεῖ ποιεῖν ἃ βούλεται.
ΣΩ. ἔστιν οὖν ὅπως ὁ τοιοῦτος
468ePolos: Olamaz.
Sokrates: Demek bir şehirde kendine uygun görüneni yapan bir insanın büyük güç sahibi olmayabileceğini ve dilediğini yapmıyor olabileceğini söylerken doğru söylüyormuşum.
Polos: Sanki sen, Sokrates, şehirde uygun gördüğünü yapabilmeyi yapamamaya tercih etmezsin; birinin uygun gördüğü birini öldürdüğünü, malına el koyduğunu ya da zincire vurduğunu görünce ona imrenmezsin!
Sokrates: Bunu adilce mi yaptığını söylüyorsun, haksızca mı?
μέγα δύναται ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, εἴπερ ἐστὶ τὸ μέγα δύνασθαι ἀγαθόν τι κατὰ τὴν σὴν ὁμολογίαν;
ΠΩΛ. οὐκ ἔστιν.
ΣΩ. ἀληθῆ ἄρα ἐγὼ ἔλεγον, λέγων ὅτι ἔστιν ἄνθρωπον ποιοῦντα ἐν πόλει ἃ δοκεῖ αὐτῷ μὴ μέγα δύνασθαι μηδὲ ποιεῖν ἃ βούλεται.
ΠΩΛ. ὡς δὴ σύ, ὦ Σώκρατες, οὐκ ἂν δέξαιο ἐξεῖναί σοι ποιεῖν ὅτι δοκεῖ σοι ἐν τῇ πόλει μᾶλλον ἢ μή, οὐδὲ ζηλοῖς ὅταν ἴδῃς τινὰ ἢ ἀποκτείναντα ὃν ἔδοξεν αὐτῷ ἢ ἀφελόμενον χρήματα ἢ δήσαντα.
ΣΩ. δικαίως λέγεις ἢ ἀδίκως;
469aPolos: Hangisini yaparsa yapsın, ikisinde de imrenilecek bir şey yok mu?
Sokrates: Ağzından hayırlı söz çıksın, Polos.
Polos: Neden?
Sokrates: Çünkü imrenilmeyecek olanlara da bedbahtlara da imrenilmez, onlara acınır.
Polos: Nasıl? Sözünü ettiğim insanların durumu sence böyle mi?
Sokrates: Nasıl olmasın?
Polos: Demek uygun gördüğü kişiyi öldüren, hem de adilce öldüren biri sence bedbaht ve acınacak biri?
Sokrates: Hayır, ama imrenilecek biri de değil.
Polos: Az önce bedbaht demedin mi?
ΠΩΛ. ὁπότερʼ ἂν ποιῇ, οὐκ ἀμφοτέρως ζηλωτόν ἐστιν;
ΣΩ. εὐφήμει, ὦ Πῶλε.
ΠΩΛ. τί δή;
ΣΩ. ὅτι οὐ χρὴ οὔτε τοὺς ἀζηλώτους ζηλοῦν οὔτε τοὺς ἀθλίους, ἀλλʼ ἐλεεῖν.
ΠΩΛ. τί δέ; οὕτω σοι δοκεῖ ἔχειν περὶ ὧν ἐγὼ λέγω τῶν ἀνθρώπων;
ΣΩ. πῶς γὰρ οὔ;
ΠΩΛ. ὅστις οὖν ἀποκτείνυσιν ὃν ἂν δόξῃ αὐτῷ, δικαίως ἀποκτεινύς, ἄθλιος δοκεῖ σοι εἶναι καὶ ἐλεινός;
ΣΩ. οὐκ ἔμοιγε, οὐδὲ μέντοι ζηλωτός.
ΠΩΛ. οὐκ ἄρτι ἄθλιον ἔφησθα εἶναι;
469bSokrates: Haksızca öldürene dedim, dostum, üstelik acınacak biri olduğunu da ekledim; adilce öldürene ise imrenilmeyecek biri dedim.
Polos: Haksız yere ölen ise elbette hem acınacak hem bedbahttır.
Sokrates: Öldürenden daha az, Polos, adil olarak ölenden de daha az.
Polos: Bu nasıl olur, Sokrates?
Sokrates: Şöyle: Kötülüklerin en büyüğü haksızlık etmektir.
Polos: En büyüğü bu mu? Haksızlığa uğramak daha büyük değil mi?
Sokrates: Hiç de değil.
Polos: Demek sen haksızlık etmektense haksızlığa uğramayı dilerdin?
ΣΩ. τὸν ἀδίκως γε, ὦ ἑταῖρε, ἀποκτείναντα, καὶ ἐλεινόν γε πρός· τὸν δὲ δικαίως ἀζήλωτον.
ΠΩΛ. ἦ που ὅ γε ἀποθνῄσκων ἀδίκως ἐλεινός τε καὶ ἄθλιός ἐστιν.
ΣΩ. ἧττον ἢ ὁ ἀποκτεινύς, ὦ Πῶλε, καὶ ἧττον ἢ ὁ δικαίως ἀποθνῄσκων.
ΠΩΛ. πῶς δῆτα, ὦ Σώκρατες;
ΣΩ. οὕτως, ὡς μέγιστον τῶν κακῶν τυγχάνει ὂν τὸ ἀδικεῖν.
ΠΩΛ. ἦ γὰρ τοῦτο μέγιστον; οὐ τὸ ἀδικεῖσθαι μεῖζον;
ΣΩ. ἥκιστά γε.
ΠΩΛ. σὺ ἄρα βούλοιο ἂν ἀδικεῖσθαι μᾶλλον ἢ ἀδικεῖν;
469cSokrates: Ben ikisini de dilemezdim; ama haksızlık etmek ya da haksızlığa uğramak zorunda kalsaydım, haksızlık etmektense haksızlığa uğramayı seçerdim.
Polos: Demek sen tiranlığı kabul etmezdin?
Sokrates: Hayır, tiranlıktan benim kastettiğimi kastediyorsan.
Polos: Ben az önce söylediğimi kastediyorum: şehirde uygun gördüğü her şeyi yapabilmeyi; kendi kanaatine göre öldürebilmeyi, sürebilmeyi, her şeyi yapabilmeyi.
Sokrates: Ey talihli adam, önce ben söyleyeyim, sonra sözüme itiraz et.
ΣΩ. βουλοίμην μὲν ἂν ἔγωγε οὐδέτερα· εἰ δʼ ἀναγκαῖον εἴη ἀδικεῖν ἢ ἀδικεῖσθαι, ἑλοίμην ἂν μᾶλλον ἀδικεῖσθαι ἢ ἀδικεῖν.
ΠΩΛ. σὺ ἄρα τυραννεῖν οὐκ ἂν δέξαιο;
ΣΩ. οὔκ, εἰ τὸ τυραννεῖν γε λέγεις ὅπερ ἐγώ.
ΠΩΛ. ἀλλʼ ἔγωγε τοῦτο λέγω ὅπερ ἄρτι, ἐξεῖναι ἐν τῇ πόλει, ὃ ἂν δοκῇ αὐτῷ, ποιεῖν τοῦτο, καὶ ἀποκτεινύντι καὶ ἐκβάλλοντι καὶ πάντα πράττοντι κατὰ τὴν αὐτοῦ δόξαν.
ΣΩ. ὦ μακάριε, ἐμοῦ δὴ λέγοντος τῷ λόγῳ ἐπιλαβοῦ.
469dDiyelim ki kalabalık bir çarşıda koltuğumun altına bir hançer saklamış olarak sana şöyle desem: «Polos, bende az önce akıl almaz bir güç, bir tiranlık belirdi: Şu gördüğün insanlardan birinin hemen şimdi ölmesi gerektiğini uygun görürsem, uygun gördüğüm kişi ölecek; birinin kafasının kırılması gerektiğini uygun görürsem, hemen kırılmış olacak; giysisinin yırtılmasını uygun görürsem, yırtılmış olacak —işte bu şehirde ben bu kadar büyük güç sahibiyim!» Sen inanmasan, ben de sana hançeri göstersem, belki görünce şöyle derdin: «Sokrates, böyle olunca herkes büyük güç sahibi olurdu; çünkü bu yolla uygun gördüğün her evi ateşe verebilirsin; Atinalıların tersanelerini, triremlerini, kamuya ve kişilere ait bütün gemilerini de.» Demek büyük güç sahibi olmak, kendine uygun görüneni yapmak değilmiş. Yoksa sana öyle mi görünüyor?
εἰ γὰρ ἐγὼ ἐν ἀγορᾷ πληθούσῃ λαβὼν ὑπὸ μάλης ἐγχειρίδιον λέγοιμι πρὸς σὲ ὅτι ὦ Πῶλε, ἐμοὶ δύναμίς τις καὶ τυραννὶς θαυμασία ἄρτι προσγέγονεν· ἐὰν γὰρ ἄρα ἐμοὶ δόξῃ τινὰ τουτωνὶ τῶν ἀνθρώπων ὧν σὺ ὁρᾷς αὐτίκα μάλα δεῖν τεθνάναι, τεθνήξει οὗτος ὃν ἂν δόξῃ· κἄν τινα δόξῃ μοι τῆς κεφαλῆς αὐτῶν καταγῆναι δεῖν, κατεαγὼς ἔσται αὐτίκα μάλα, κἂν θοἰμάτιον διεσχίσθαι, διεσχισμένον ἔσται—οὕτω
469ePolos: Hayır, böyle değil elbette.
μέγα ἐγὼ δύναμαι ἐν τῇδε τῇ πόλει, εἰ οὖν ἀπιστοῦντί σοι δείξαιμι τὸ ἐγχειρίδιον, ἴσως ἂν εἴποις ἰδὼν ὅτι ὦ Σώκρατες, οὕτω μὲν πάντες ἂν μέγα δύναιντο, ἐπεὶ κἂν ἐμπρησθείη οἰκία τούτῳ τῷ τρόπῳ ἥντινά σοι δοκοῖ, καὶ τά γε Ἀθηναίων νεώρια καὶ αἱ τριήρεις καὶ τὰ πλοῖα πάντα καὶ τὰ δημόσια καὶ τὰ ἴδια· ἀλλʼ οὐκ ἄρα τοῦτʼ ἔστιν τὸ μέγα δύνασθαι, τὸ ποιεῖν ἃ δοκεῖ αὐτῷ· ἢ δοκεῖ σοι;
ΠΩΛ. οὐ δῆτα οὕτω γε.
470aSokrates: Peki böyle bir gücü neden kınadığını söyleyebilir misin?
Polos: Evet.
Sokrates: Neden? Söyle.
Polos: Çünkü böyle davranan kişinin cezalandırılması kaçınılmazdır.
Sokrates: Cezalandırılmak kötü değil mi?
Polos: Elbette kötü.
Sokrates: Demek, şaşılası adam, sana yine şöyle görünüyor: Uygun görüneni yapmanın ardından yararlı biçimde yapmak da geliyorsa, bu iyidir ve büyük güç sahibi olmak da, görünüşe göre, budur; gelmiyorsa, bu kötüdür ve küçük güçtür.
ΣΩ. ἔχεις οὖν εἰπεῖν διʼ ὅτι μέμφῃ τὴν τοιαύτην δύναμιν;
ΠΩΛ. ἔγωγε.
ΣΩ. τί δή; λέγε.
ΠΩΛ. ὅτι ἀναγκαῖον τὸν οὕτω πράττοντα ζημιοῦσθαί ἐστιν.
ΣΩ. τὸ δὲ ζημιοῦσθαι οὐ κακόν;
ΠΩΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. οὐκοῦν, ὦ θαυμάσιε, [τὸ μέγα δύνασθαι] πάλιν αὖ σοι φαίνεται, ἐὰν μὲν πράττοντι ἃ δοκεῖ ἕπηται τὸ ὠφελίμως πράττειν, ἀγαθόν τε εἶναι, καὶ τοῦτο, ὡς ἔοικεν, ἐστὶν τὸ μέγα δύνασθαι· εἰ δὲ μή, κακὸν καὶ σμικρὸν δύνασθαι.
470bŞuna da bakalım: Az önce saydığımız şeyleri yapmanın, insanları öldürmenin, sürmenin ve mallarına el koymanın bazen daha iyi olduğunu, bazen olmadığını kabul etmiyor muyuz?
Polos: Elbette.
Sokrates: Bunu, görünüşe göre, hem sen hem ben kabul ediyoruz.
Polos: Evet.
Sokrates: Peki sen bunları yapmanın ne zaman daha iyi olduğunu söylüyorsun? Söyle, sınırı nereden çiziyorsun?
Polos: Hayır, Sokrates, bunu sen cevapla.
σκεψώμεθα δὲ καὶ τόδε· ἄλλο τι ὁμολογοῦμεν ἐνίοτε μὲν ἄμεινον εἶναι ταῦτα ποιεῖν ἃ νυνδὴ ἐλέγομεν, ἀποκτεινύναι τε καὶ ἐξελαύνειν ἀνθρώπους καὶ ἀφαιρεῖσθαι χρήματα, ἐνίοτε δὲ οὔ;
ΠΩΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. τοῦτο μὲν δή, ὡς ἔοικε, καὶ παρὰ σοῦ καὶ παρʼ ἐμοῦ ὁμολογεῖται.
ΠΩΛ. ναί.
ΣΩ. πότε οὖν σὺ φῂς ἄμεινον εἶναι ταῦτα ποιεῖν; εἰπὲ τίνα ὅρον ὁρίζῃ.
ΠΩΛ. σὺ μὲν οὖν, ὦ Σώκρατες, ἀπόκριναι [ταὐτὸ] τοῦτο.
470cSokrates: Benden dinlemek daha hoşuna gidiyorsa, Polos, ben şunu söylüyorum: Biri bunları adilce yaptığında daha iyidir, haksızca yaptığında daha kötü.
Polos: Seni çürütmek de amma zormuş, Sokrates! Doğru söylemediğini bir çocuk bile çürütemez mi?
Sokrates: O hâlde o çocuğa çok minnettar olurum; beni çürütüp saçmalıktan kurtarırsan sana da o kadar minnettar olurum. Bir dosta iyilik etmekten yorulma da çürüt beni.
Polos: Ama Sokrates, seni çürütmek için hiç de eski olaylara başvurmak gerekmiyor; dün evvelsi gün olan şu olaylar bile seni çürütmeye ve haksızlık eden birçok insanın mesut olduğunu ispat etmeye yeter.
ΣΩ. ἐγὼ μὲν τοίνυν φημί, ὦ Πῶλε, εἴ σοι παρʼ ἐμοῦ ἥδιόν ἐστιν ἀκούειν, ὅταν μὲν δικαίως τις ταῦτα ποιῇ, ἄμεινον εἶναι, ὅταν δὲ ἀδίκως, κάκιον.
ΠΩΛ. χαλεπόν γέ σε ἐλέγξαι, ὦ Σώκρατες· ἀλλʼ οὐχὶ κἂν παῖς σε ἐλέγξειεν ὅτι οὐκ ἀληθῆ λέγεις;
ΣΩ. πολλὴν ἄρα ἐγὼ τῷ παιδὶ χάριν ἕξω, ἴσην δὲ καὶ σοί, ἐάν με ἐλέγξῃς καὶ ἀπαλλάξῃς φλυαρίας. ἀλλὰ μὴ κάμῃς φίλον ἄνδρα εὐεργετῶν, ἀλλʼ ἔλεγχε.
ΠΩΛ. ἀλλὰ μήν, ὦ Σώκρατες, οὐδέν γέ σε δεῖ παλαιοῖς
470dSokrates: Hangi olaylar?
Polos: Perdikkas oğlu şu Arkhelaos'un Makedonya'yı yönettiğini görüyorsun herhâlde?
Sokrates: Görmüyorsam da duyuyorum.
Polos: Sence mesut mu, bedbaht mı?
Sokrates: Bilmiyorum, Polos; adamla hiç bir arada bulunmadım.
πράγμασιν ἐλέγχειν· τὰ γὰρ ἐχθὲς καὶ πρώην γεγονότα ταῦτα ἱκανά σε ἐξελέγξαι ἐστὶν καὶ ἀποδεῖξαι ὡς πολλοὶ ἀδικοῦντες ἄνθρωποι εὐδαίμονές εἰσιν.
ΣΩ. τὰ ποῖα ταῦτα;
ΠΩΛ. Ἀρχέλαον δήπου τοῦτον τὸν Περδίκκου ὁρᾷς ἄρχοντα Μακεδονίας;
ΣΩ. εἰ δὲ μή, ἀλλʼ ἀκούω γε.
ΠΩΛ. εὐδαίμων οὖν σοι δοκεῖ εἶναι ἢ ἄθλιος;
ΣΩ. οὐκ οἶδα, ὦ Πῶλε· οὐ γάρ πω συγγέγονα τῷ ἀνδρί.
470ePolos: Ne o? Bir arada bulunsan bilirdin de başka türlü, buradan, mesut olduğunu bilemiyor musun?
Sokrates: Zeus adına, bilemem.
Polos: Belli ki, Sokrates, Büyük Kral'ın bile mesut olduğunu bildiğini söylemeyeceksin.
Sokrates: Doğruyu da söylemiş olacağım; çünkü onun terbiye ve adalet bakımından ne durumda olduğunu bilmiyorum.
Polos: Ne o? Bütün saadet bunda mı?
Sokrates: Bana göre öyle, Polos: Ben iyi ve dürüst erkeğe de kadına da mesut, adaletsiz ve kötü olana bedbaht derim.
ΠΩΛ. τί δέ; συγγενόμενος ἂν γνοίης, ἄλλως δὲ αὐτόθεν οὐ γιγνώσκεις ὅτι εὐδαιμονεῖ;
ΣΩ. μὰ Δίʼ οὐ δῆτα.
ΠΩΛ. δῆλον δή, ὦ Σώκρατες, ὅτι οὐδὲ τὸν μέγαν βασιλέα γιγνώσκειν φήσεις εὐδαίμονα ὄντα.
ΣΩ. καὶ ἀληθῆ γε ἐρῶ· οὐ γὰρ οἶδα παιδείας ὅπως ἔχει καὶ δικαιοσύνης.
ΠΩΛ. τί δέ; ἐν τούτῳ ἡ πᾶσα εὐδαιμονία ἐστίν;
ΣΩ. ὥς γε ἐγὼ λέγω, ὦ Πῶλε· τὸν μὲν γὰρ καλὸν καὶ ἀγαθὸν ἄνδρα καὶ γυναῖκα εὐδαίμονα εἶναί φημι, τὸν δὲ ἄδικον καὶ πονηρὸν ἄθλιον.
471aPolos: Demek senin sözüne göre bu Arkhelaos bedbaht?
Sokrates: Adaletsizse, dostum, evet.
Polos: Nasıl adaletsiz olmasın? Şimdi elinde tuttuğu iktidarda hiçbir hakkı yoktu; Perdikkas'ın kardeşi Alketas'ın kölesi olan bir kadından doğmuştu; hak gereği Alketas'ın kölesiydi ve adil davranmayı dileseydi Alketas'a kulluk eder, senin sözüne göre de mesut olurdu. Oysa şimdi, en büyük haksızlıkları yaptığı için, akıl almaz derecede bedbaht oldu.
ΠΩΛ. ἄθλιος ἄρα οὗτός ἐστιν ὁ Ἀρχέλαος κατὰ τὸν σὸν λόγον;
ΣΩ. εἴπερ γε, ὦ φίλε, ἄδικος.
ΠΩΛ. ἀλλὰ μὲν δὴ πῶς οὐκ ἄδικος; ᾧ γε προσῆκε μὲν τῆς ἀρχῆς οὐδὲν ἣν νῦν ἔχει, ὄντι ἐκ γυναικὸς ἣ ἦν δούλη Ἀλκέτου τοῦ Περδίκκου ἀδελφοῦ, καὶ κατὰ μὲν τὸ δίκαιον δοῦλος ἦν Ἀλκέτου, καὶ εἰ ἐβούλετο τὰ δίκαια ποιεῖν, ἐδούλευεν ἂν Ἀλκέτῃ καὶ ἦν εὐδαίμων κατὰ τὸν σὸν λόγον. νῦν δὲ θαυμασίως ὡς ἄθλιος γέγονεν, ἐπεὶ τὰ μέγιστα ἠδίκηκεν·
471bÖnce bu efendisini ve amcasını, Perdikkas'ın elinden aldığı iktidarı ona geri vereceğini söyleyerek yanına çağırdı; onu ve oğlunu, kendi kuzeni ve neredeyse yaşıtı olan Aleksandros'u ağırlayıp sarhoş etti, bir arabaya atıp gece dışarı çıkardı ve ikisinin de boğazını kesip ortadan kaldırdı. Bu haksızlıkları yaparken en bedbaht adam hâline geldiğinin farkına varmadı, pişman da olmadı; biraz sonra da kardeşini, Perdikkas'ın meşru oğlunu, iktidarın hak gereği kendisine düştüğü yedi yaşlarındaki çocuğu adilce büyütüp iktidarı ona vererek mesut olmayı dilemedi; onu bir kuyuya atıp boğdu, annesi Kleopatra'ya da çocuğun bir kazı kovalarken kuyuya düşüp öldüğünü söyledi.
ὅς γε πρῶτον μὲν τοῦτον αὐτὸν τὸν δεσπότην καὶ θεῖον μεταπεμψάμενος ὡς ἀποδώσων τὴν ἀρχὴν ἣν Περδίκκας αὐτὸν ἀφείλετο, ξενίσας καὶ καταμεθύσας αὐτόν τε καὶ τὸν ὑὸν αὐτοῦ Ἀλέξανδρον, ἀνεψιὸν αὑτοῦ, σχεδὸν ἡλικιώτην, ἐμβαλὼν εἰς ἅμαξαν, νύκτωρ ἐξαγαγὼν ἀπέσφαξέν τε καὶ ἠφάνισεν ἀμφοτέρους. καὶ ταῦτα ἀδικήσας ἔλαθεν ἑαυτὸν ἀθλιώτατος γενόμενος καὶ οὐ μετεμέλησεν αὐτῷ, ἀλλʼ ὀλίγον
471cİşte bu yüzden şimdi, Makedonya'daki en büyük haksızlıkları yapmış olduğundan, bütün Makedonların en mesudu değil en bedbahtıdır; ve belki Atinalılar arasında da, senden başlayarak, Arkhelaos olmaktansa başka herhangi bir Makedon olmayı yeğleyecek biri çıkar.
ὕστερον τὸν ἀδελφόν, τὸν γνήσιον τοῦ Περδίκκου ὑόν, παῖδα ὡς ἑπτέτη, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐγίγνετο κατὰ τὸ δίκαιον, οὐκ ἐβουλήθη εὐδαίμων γενέσθαι δικαίως ἐκθρέψας καὶ ἀποδοὺς τὴν ἀρχὴν ἐκείνῳ, ἀλλʼ εἰς φρέαρ ἐμβαλὼν καὶ ἀποπνίξας πρὸς τὴν μητέρα αὐτοῦ Κλεοπάτραν χῆνα ἔφη διώκοντα ἐμπεσεῖν καὶ ἀποθανεῖν. τοιγάρτοι νῦν, ἅτε μέγιστα ἠδικηκὼς τῶν ἐν Μακεδονίᾳ, ἀθλιώτατός ἐστιν πάντων Μακεδόνων, ἀλλʼ οὐκ εὐδαιμονέστατος, καὶ ἴσως ἔστιν ὅστις Ἀθηναίων ἀπὸ σοῦ
471dSokrates: Konuşmamızın başında da, Polos, seni övmüştüm: Bence hitabet konusunda iyi yetişmişsin, ama karşılıklı konuşmayı ihmal etmişsin. Şimdi bir çocuğun bile beni çürüteceği söz bu mu? Ben de, haksızlık edenin mesut olmadığını söylediğim için, senin sandığına göre, bu sözle senin tarafından çürütüldüm, öyle mi? Nereden çıkardın bunu, iyi adam? Söylediklerinin hiçbirini sana kabul etmiyorum ki.
ἀρξάμενος δέξαιτʼ ἂν ἄλλος ὁστισοῦν Μακεδόνων γενέσθαι μᾶλλον ἢ Ἀρχέλαος.
ΣΩ. καὶ κατʼ ἀρχὰς τῶν λόγων, ὦ Πῶλε, ἔγωγέ σε ἐπῄνεσα ὅτι μοι δοκεῖς εὖ πρὸς τὴν ῥητορικὴν πεπαιδεῦσθαι, τοῦ δὲ διαλέγεσθαι ἠμεληκέναι· καὶ νῦν ἄλλο τι οὗτός ἐστιν ὁ λόγος, ᾧ με καὶ ἂν παῖς ἐξελέγξειε, καὶ ἐγὼ ὑπὸ σοῦ νῦν, ὡς σὺ οἴει, ἐξελήλεγμαι τούτῳ τῷ λόγῳ, φάσκων τὸν ἀδικοῦντα οὐκ εὐδαίμονα εἶναι; πόθεν, ὠγαθέ; καὶ μὴν οὐδέν γέ σοι τούτων ὁμολογῶ ὧν σὺ φῄς.
471ePolos: Kabul etmek istemiyorsun da ondan; yoksa sen de benim dediğim gibi düşünüyorsun.
Sokrates: Ey talihli adam, beni hitabet yoluyla çürütmeye çalışıyorsun, mahkemelerde çürüttüklerini sananlar gibi. Orada da bir taraf söylediklerine çok sayıda ve itibarlı tanık getirdiğinde, karşı taraf ise tek bir tanık getirdiğinde ya da hiç getirmediğinde, birinin ötekini çürüttüğü sanılır. Ama bu tür bir çürütme hakikat karşısında hiçbir değer taşımaz.
ΠΩΛ. οὐ γὰρ ἐθέλεις, ἐπεὶ δοκεῖ γέ σοι ὡς ἐγὼ λέγω.
ΣΩ. ὦ μακάριε, ῥητορικῶς γάρ με ἐπιχειρεῖς ἐλέγχειν, ὥσπερ οἱ ἐν τοῖς δικαστηρίοις ἡγούμενοι ἐλέγχειν. καὶ γὰρ ἐκεῖ οἱ ἕτεροι τοὺς ἑτέρους δοκοῦσιν ἐλέγχειν, ἐπειδὰν τῶν λόγων ὧν ἂν λέγωσι μάρτυρας πολλοὺς παρέχωνται καὶ εὐδοκίμους, ὁ δὲ τἀναντία λέγων ἕνα τινὰ παρέχηται ἢ μηδένα. οὗτος δὲ ὁ ἔλεγχος οὐδενὸς ἄξιός ἐστιν πρὸς τὴν
472aÇünkü biri, bazen çok sayıda ve bir şey sanılan kişinin yalancı tanıklığıyla da mahkûm edilebilir. Şimdi de söylediğin şeyler konusunda, doğru söylemediğime dair aleyhime tanık getirmek istersen, Atinalıların da yabancıların da hemen hepsi seninle aynı şeyi söyleyecektir. İstersen sana Nikeratos oğlu Nikias ve kardeşleri tanıklık eder —Dionysos tapınağında yan yana duran üç ayaklı kazanlar onlarındır—; istersen Skellias oğlu Aristokrates —Pythios tapınağındaki o güzel adak da onundur—; istersen Perikles'in bütün ailesi ya da buradakilerden seçmek istediğin başka bir soy.
ἀλήθειαν· ἐνίοτε γὰρ ἂν καὶ καταψευδομαρτυρηθείη τις ὑπὸ πολλῶν καὶ δοκούντων εἶναί τι. καὶ νῦν περὶ ὧν σὺ λέγεις ὀλίγου σοι πάντες συμφήσουσιν ταὐτὰ Ἀθηναῖοι καὶ οἱ ξένοι, ἐὰν βούλῃ κατʼ ἐμοῦ μάρτυρας παρασχέσθαι ὡς οὐκ ἀληθῆ λέγω· μαρτυρήσουσί σοι, ἐὰν μὲν βούλῃ, Νικίας ὁ Νικηράτου καὶ οἱ ἀδελφοὶ μετʼ αὐτοῦ, ὧν οἱ τρίποδες οἱ ἐφεξῆς ἑστῶτές εἰσιν ἐν τῷ Διονυσίῳ, ἐὰν δὲ βούλῃ, Ἀριστοκράτης
472bAma ben, tek başıma da olsam, kabul etmiyorum; çünkü sen beni zorlamıyorsun, aleyhime birçok yalancı tanık getirerek beni mal varlığımdan, yani hakikatten yoksun bırakmaya çalışıyorsun. Bense, tek başına seni tanık olarak getirip söylediklerimi sana kabul ettiremezsem, konuştuğumuz konularda söz etmeye değer hiçbir şey başaramamış olurum sanırım.
ὁ Σκελλίου, οὗ αὖ ἐστιν ἐν Πυθίου τοῦτο τὸ καλὸν ἀνάθημα, ἐὰν δὲ βούλῃ, ἡ Περικλέους ὅλη οἰκία ἢ ἄλλη συγγένεια ἥντινα ἂν βούλῃ τῶν ἐνθάδε ἐκλέξασθαι. ἀλλʼ ἐγώ σοι εἷς ὢν οὐχ ὁμολογῶ· οὐ γάρ με σὺ ἀναγκάζεις, ἀλλὰ ψευδομάρτυρας πολλοὺς κατʼ ἐμοῦ παρασχόμενος ἐπιχειρεῖς ἐκβάλλειν με ἐκ τῆς οὐσίας καὶ τοῦ ἀληθοῦς. ἐγὼ δὲ ἂν μὴ σὲ αὐτὸν ἕνα ὄντα μάρτυρα παράσχωμαι ὁμολογοῦντα περὶ ὧν λέγω, οὐδὲν οἶμαι ἄξιον λόγου μοι πεπεράνθαι περὶ ὧν ἂν
472cSanırım sen de, tek başıma ben sana tanıklık etmedikçe ve öteki bütün bu insanları bir kenara bırakmadıkça, bir şey başarmış olmazsın. Demek bir çürütme yolu bu; senin ve başka birçoklarının sandığı gibi. Bir de benim düşündüğüm başka bir yol var. Bunları yan yana koyup birbirlerinden bir farkları olup olmadığına bakalım. Çünkü üzerinde anlaşamadığımız şeyler hiç de küçük şeyler değil; neredeyse bilmesi en güzel, bilmemesi en çirkin olan şeyler bunlar. Özü şudur: Kimin mesut olduğunu, kimin olmadığını bilmek ya da bilmemek.
ἡμῖν ὁ λόγος ᾖ· οἶμαι δὲ οὐδὲ σοί, ἐὰν μὴ ἐγώ σοι μαρτυρῶ εἷς ὢν μόνος, τοὺς δʼ ἄλλους πάντας τούτους χαίρειν ἐᾷς. ἔστιν μὲν οὖν οὗτός τις τρόπος ἐλέγχου, ὡς σύ τε οἴει καὶ ἄλλοι πολλοί· ἔστιν δὲ καὶ ἄλλος, ὃν ἐγὼ αὖ οἶμαι. παραβαλόντες οὖν παρʼ ἀλλήλους σκεψώμεθα εἴ τι διοίσουσιν ἀλλήλων. καὶ γὰρ καὶ τυγχάνει περὶ ὧν ἀμφισβητοῦμεν οὐ πάνυ σμικρὰ ὄντα, ἀλλὰ σχεδόν τι ταῦτα περὶ ὧν εἰδέναι τε κάλλιστον μὴ εἰδέναι τε αἴσχιστον· τὸ γὰρ κεφάλαιον αὐτῶν ἐστιν ἢ γιγνώσκειν ἢ ἀγνοεῖν ὅστις τε εὐδαίμων ἐστὶν καὶ
472dÖnce şimdi konuştuğumuz konudan başlayalım: Sen haksızlık eden ve adaletsiz olan bir adamın bahtiyar olabileceğini düşünüyorsun; madem Arkhelaos'u hem adaletsiz hem mesut sayıyorsun. Senin böyle düşündüğünü kabul edelim mi?
Polos: Elbette.
Sokrates: Bense bunun imkânsız olduğunu söylüyorum. Üzerinde anlaşamadığımız bir nokta bu. Peki; haksızlık eden, cezasını bulur da karşılığını görürse mesut olur mu?
Polos: Hiç de olmaz; öyle olursa en bedbaht adam olur.
ὅστις μή. αὐτίκα πρῶτον, περὶ οὗ νῦν ὁ λόγος ἐστίν, σὺ ἡγῇ οἷόν τε εἶναι μακάριον ἄνδρα ἀδικοῦντά τε καὶ ἄδικον ὄντα, εἴπερ Ἀρχέλαον ἄδικον μὲν ἡγῇ εἶναι, εὐδαίμονα δέ. ἄλλο τι ὡς οὕτω σου νομίζοντος διανοώμεθα;
ΠΩΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. ἐγὼ δέ φημι ἀδύνατον. ἓν μὲν τουτὶ ἀμφισβητοῦμεν. εἶεν· ἀδικῶν δὲ δὴ εὐδαίμων ἔσται ἆρʼ, ἂν τυγχάνῃ δίκης τε καὶ τιμωρίας;
ΠΩΛ. ἥκιστά γε, ἐπεὶ οὕτω γʼ ἂν ἀθλιώτατος εἴη.
472eSokrates: Ama haksızlık eden cezasını bulmazsa, senin sözüne göre mesut olacak?
Polos: Evet.
Sokrates: Benim kanaatime göre ise, Polos, haksızlık eden ve adaletsiz olan her hâlükârda bedbahttır; ama haksızlık ettiği hâlde cezasını çekmez ve karşılığını görmezse daha bedbaht, cezasını çeker, tanrılardan ve insanlardan karşılığını görürse daha az bedbahttır.
ΣΩ. ἀλλʼ ἐὰν ἄρα μὴ τυγχάνῃ δίκης ὁ ἀδικῶν, κατὰ τὸν σὸν λόγον εὐδαίμων ἔσται;
ΠΩΛ. φημί.
ΣΩ. κατὰ δέ γε τὴν ἐμὴν δόξαν, ὦ Πῶλε, ὁ ἀδικῶν τε καὶ ὁ ἄδικος πάντως μὲν ἄθλιος, ἀθλιώτερος μέντοι ἐὰν μὴ διδῷ δίκην μηδὲ τυγχάνῃ τιμωρίας ἀδικῶν, ἧττον δὲ ἄθλιος ἐὰν διδῷ δίκην καὶ τυγχάνῃ δίκης ὑπὸ θεῶν τε καὶ ἀνθρώπων.
473aPolos: Tuhaf şeyler söylemeye kalkışıyorsun, Sokrates.
Sokrates: Seni de benimle aynı şeyleri söyler hâle getirmeye çalışacağım, dostum; çünkü seni dostum sayıyorum. Şimdi ayrıldığımız noktalar şunlar; sen de bak: Daha önce haksızlık etmenin haksızlığa uğramaktan daha kötü olduğunu söylemiştim.
Polos: Elbette.
Sokrates: Sen de haksızlığa uğramanın.
Polos: Evet.
Sokrates: Ben haksızlık edenlerin bedbaht olduğunu söyledim ve senin tarafından çürütüldüm.
Polos: Evet, Zeus adına!
ΠΩΛ. ἄτοπά γε, ὦ Σώκρατες, ἐπιχειρεῖς λέγειν.
ΣΩ. πειράσομαι δέ γε καὶ σὲ ποιῆσαι, ὦ ἑταῖρε, ταὐτὰ ἐμοὶ λέγειν· φίλον γάρ σε ἡγοῦμαι. νῦν μὲν οὖν ἃ διαφερόμεθα ταῦτʼ ἐστιν· σκόπει δὲ καὶ σύ. εἶπον ἐγώ που ἐν τοῖς ἔμπροσθεν τὸ ἀδικεῖν τοῦ ἀδικεῖσθαι κάκιον εἶναι.
ΠΩΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. σὺ δὲ τὸ ἀδικεῖσθαι.
ΠΩΛ. ναί.
ΣΩ. καὶ τοὺς ἀδικοῦντας ἀθλίους ἔφην εἶναι ἐγώ, καὶ ἐξηλέγχθην ὑπὸ σοῦ.
ΠΩΛ. ναὶ μὰ Δία.
473bSokrates: Senin sandığına göre, Polos.
Polos: Doğru sanarak.
Sokrates: Belki. Sen de haksızlık edenlerin, cezalarını çekmezlerse, mesut olduklarını söylüyorsun.
Polos: Kesinlikle.
Sokrates: Bense onların en bedbaht olduklarını, cezasını çekenlerin ise daha az bedbaht olduklarını söylüyorum. Bunu da çürütmek ister misin?
Polos: Ama bunu çürütmek ötekinden de zor, Sokrates!
Sokrates: Zor değil, Polos, imkânsız; çünkü doğru olan asla çürütülmez.
Polos: Ne diyorsun? Bir insan tiranlığa göz dikip haksızlık ederken yakalanır, yakalandıktan sonra işkence görür, hadım edilir, gözleri dağlanır; kendisi başka birçok büyük ve türlü türlü işkenceye uğrar, karısının ve çocuklarının da uğradığını görür ve sonunda çarmıha gerilir ya da zifte bulanıp yakılırsa, bu adam, kaçıp kurtularak tiran olsa ve şehirde hüküm sürerek, dilediğini yaparak, vatandaşların ve yabancıların imrendiği, mesut saydığı biri olarak yaşasaydı olacağından daha mı mesut olacak? Bunu çürütmenin imkânsız olduğunu mu söylüyorsun?
ΣΩ. ὡς σύ γε οἴει, ὦ Πῶλε.
ΠΩΛ. ἀληθῆ γε οἰόμενος.
ΣΩ. ἴσως. σὺ δέ γε εὐδαίμονας αὖ τοὺς ἀδικοῦντας, ἐὰν μὴ διδῶσι δίκην.
ΠΩΛ. πάνυ μὲν οὖν.
ΣΩ. ἐγὼ δέ γε αὐτοὺς ἀθλιωτάτους φημί, τοὺς δὲ διδόντας δίκην ἧττον. βούλει καὶ τοῦτο ἐλέγχειν;
ΠΩΛ. ἀλλʼ ἔτι τοῦτʼ ἐκείνου χαλεπώτερόν ἐστιν, ὦ Σώκρατες, ἐξελέγξαι.
ΣΩ. οὐ δῆτα, ὦ Πῶλε, ἀλλʼ ἀδύνατον· τὸ γὰρ ἀληθὲς οὐδέποτε ἐλέγχεται.
ΠΩΛ. πῶς λέγεις; ἐὰν ἀδικῶν ἄνθρωπος ληφθῇ τυραννίδι
ἐπιβουλεύων, καὶ ληφθεὶς στρεβλῶται καὶ ἐκτέμνηται καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐκκάηται, καὶ ἄλλας πολλὰς καὶ μεγάλας καὶ παντοδαπὰς λώβας αὐτός τε λωβηθεὶς καὶ τοὺς αὑτοῦ ἐπιδὼν παῖδάς τε καὶ γυναῖκα τὸ ἔσχατον ἀνασταυρωθῇ ἢ καταπιττωθῇ, οὗτος εὐδαιμονέστερος ἔσται ἢ ἐὰν διαφυγὼν τύραννος καταστῇ καὶ ἄρχων ἐν τῇ πόλει διαβιῷ ποιῶν ὅτι ἂν βούληται, ζηλωτὸς ὢν καὶ εὐδαιμονιζόμενος ὑπὸ τῶν
473dSokrates: Yine öcü gösterip korkutuyorsun, soylu Polos, çürütmüyorsun; az önce de tanık getiriyordun. Yine de bana küçük bir şeyi hatırlat: «Tiranlığa haksızca göz dikerse» mi dedin?
Polos: Evet.
Sokrates: O hâlde ikisinden hiçbiri, ne tiranlığı haksızca ele geçiren ne de cezasını çeken, hiçbir zaman ötekinden daha mesut olmaz —çünkü iki bedbahttan biri daha mesut olamaz—; ama kaçıp kurtulan ve tiran olan daha bedbahttır.
πολιτῶν καὶ τῶν ἄλλων ξένων; ταῦτα λέγεις ἀδύνατον εἶναι ἐξελέγχειν;
ΣΩ. μορμολύττῃ αὖ, ὦ γενναῖε Πῶλε, καὶ οὐκ ἐλέγχεις· ἄρτι δὲ ἐμαρτύρου. ὅμως δὲ ὑπόμνησόν με σμικρόν. ἐὰν ἀδίκως ἐπιβουλεύων τυραννίδι, εἶπες;
ΠΩΛ. ἔγωγε.
ΣΩ. εὐδαιμονέστερος μὲν τοίνυν οὐδέποτε ἔσται οὐδέτερος αὐτῶν, οὔτε ὁ κατειργασμένος τὴν τυραννίδα ἀδίκως οὔτε ὁ διδοὺς δίκην—δυοῖν γὰρ ἀθλίοιν εὐδαιμονέστερος μὲν
473eBu da ne, Polos? Gülüyor musun? Biri bir şey söyleyince ona gülmek ama onu çürütmemek, bu da başka bir çürütme türü mü?
Polos: Hiçbir insanın söylemeyeceği şeyler söylediğine göre, çürütülmüş olduğunu düşünmüyor musun, Sokrates? Şuradakilerden birine sor istersen.
Sokrates: Polos, ben siyaset adamlarından değilim. Geçen yıl kurayla Meclis'e girdiğimde, kabilem dönem başkanlığını yürütüyordu ve oylamayı benim yaptırmam gerekiyordu; gülünç duruma düştüm, oylamanın nasıl yaptırılacağını bilmiyordum.
οὐκ ἂν εἴη—ἀθλιώτερος μέντοι ὁ διαφεύγων καὶ τυραννεύσας. τί τοῦτο, ὦ Πῶλε; γελᾷς; ἄλλο αὖ τοῦτο εἶδος ἐλέγχου ἐστίν, ἐπειδάν τίς τι εἴπῃ, καταγελᾶν, ἐλέγχειν δὲ μή;
ΠΩΛ. οὐκ οἴει ἐξεληλέγχθαι, ὦ Σώκρατες, ὅταν τοιαῦτα λέγῃς ἃ οὐδεὶς ἂν φήσειεν ἀνθρώπων; ἐπεὶ ἐροῦ τινα τουτωνί.
ΣΩ. ὦ Πῶλε, οὐκ εἰμὶ τῶν πολιτικῶν, καὶ πέρυσι βουλεύειν λαχών, ἐπειδὴ ἡ φυλὴ ἐπρυτάνευε καὶ ἔδει με ἐπιψηφίζειν,
474aŞimdi de buradakileri oylamaya sunmamı isteme benden. Bunlardan daha iyi bir çürütmen yoksa, az önce dediğim gibi, sırayı bana bırak ve benim gerekli gördüğüm türden çürütmeyi bir dene. Ben söylediklerime tek bir tanık getirmesini bilirim: konuştuğum kişinin kendisini; çoğunluğu bir kenara bırakırım. Tek bir kişiye oy verdirmesini bilirim, çoğunlukla ise konuşmam bile.
γέλωτα παρεῖχον καὶ οὐκ ἠπιστάμην ἐπιψηφίζειν. μὴ οὖν μηδὲ νῦν με κέλευε ἐπιψηφίζειν τοὺς παρόντας, ἀλλʼ εἰ μὴ ἔχεις τούτων βελτίω ἔλεγχον, ὅπερ νυνδὴ ἐγὼ ἔλεγον, ἐμοὶ ἐν τῷ μέρει παράδος, καὶ πείρασαι τοῦ ἐλέγχου οἷον ἐγὼ οἶμαι δεῖν εἶναι. ἐγὼ γὰρ ὧν ἂν λέγω ἕνα μὲν παρασχέσθαι μάρτυρα ἐπίσταμαι, αὐτὸν πρὸς ὃν ἄν μοι ὁ λόγος ᾖ, τοὺς δὲ πολλοὺς ἐῶ χαίρειν, καὶ ἕνα ἐπιψηφίζειν ἐπίσταμαι, τοῖς δὲ
474bBak bakalım, sorulanlara cevap vererek sırayla sınanmaya razı olacak mısın? Çünkü ben, benim de senin de öteki insanların da haksızlık etmeyi haksızlığa uğramaktan, cezasını çekmemeyi de cezasını çekmekten daha kötü saydığını düşünüyorum.
Polos: Bense ne kendimin ne de başka herhangi bir insanın böyle saydığını düşünüyorum. Sen haksızlık etmektense haksızlığa uğramayı mı yeğlerdin?
Sokrates: Sen de yeğlerdin, öteki herkes de.
Polos: Hiç de değil; ne ben ne sen ne de bir başkası.
πολλοῖς οὐδὲ διαλέγομαι. ὅρα οὖν εἰ ἐθελήσεις ἐν τῷ μέρει διδόναι ἔλεγχον ἀποκρινόμενος τὰ ἐρωτώμενα. ἐγὼ γὰρ δὴ οἶμαι καὶ ἐμὲ καὶ σὲ καὶ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους τὸ ἀδικεῖν τοῦ ἀδικεῖσθαι κάκιον ἡγεῖσθαι καὶ τὸ μὴ διδόναι δίκην τοῦ διδόναι.
ΠΩΛ. ἐγὼ δέ γε οὔτʼ ἐμὲ οὔτʼ ἄλλον ἀνθρώπων οὐδένα. ἐπεὶ σὺ δέξαιʼ ἂν μᾶλλον ἀδικεῖσθαι ἢ ἀδικεῖν;
ΣΩ. καὶ σύ γʼ ἂν καὶ οἱ ἄλλοι πάντες.
ΠΩΛ. πολλοῦ γε δεῖ, ἀλλʼ οὔτʼ ἐγὼ οὔτε σὺ οὔτʼ ἄλλος οὐδείς.
474cSokrates: Cevap vermeyecek misin?
Polos: Elbette vereceğim; ne diyeceğini doğrusu merak ediyorum.
Sokrates: Öğrenmek istiyorsan, sana sanki baştan soruyormuşum gibi cevap ver: Sence, Polos, hangisi daha kötü: haksızlık etmek mi, haksızlığa uğramak mı?
Polos: Bence haksızlığa uğramak.
Sokrates: Peki ya hangisi daha çirkin: haksızlık etmek mi, haksızlığa uğramak mı? Cevap ver.
Polos: Haksızlık etmek.
Sokrates: Daha çirkinse daha kötüdür de, değil mi?
Polos: Hiç de değil.
Sokrates: Anlıyorum: Görünüşe göre sen güzel ile iyiyi, kötü ile çirkini aynı şey saymıyorsun.
ΣΩ. οὔκουν ἀποκρινῇ;
ΠΩΛ. πάνυ μὲν οὖν· καὶ γὰρ ἐπιθυμῶ εἰδέναι ὅτι ποτʼ ἐρεῖς.
ΣΩ. λέγε δή μοι, ἵνʼ εἰδῇς, ὥσπερ ἂν εἰ ἐξ ἀρχῆς σε ἠρώτων· πότερον δοκεῖ σοι, ὦ Πῶλε, κάκιον εἶναι, τὸ ἀδικεῖν ἢ τὸ ἀδικεῖσθαι;
ΠΩΛ. τὸ ἀδικεῖσθαι ἔμοιγε.
ΣΩ. τί δὲ δή; αἴσχιον πότερον τὸ ἀδικεῖν ἢ τὸ ἀδικεῖσθαι; ἀποκρίνου.
ΠΩΛ. τὸ ἀδικεῖν.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ κάκιον, εἴπερ αἴσχιον.
ΠΩΛ. ἥκιστά γε.
ΣΩ. μανθάνω· οὐ
474dPolos: Elbette saymıyorum.
Sokrates: Peki şuna ne dersin? Bütün güzel şeylere —bedenlere, renklere, biçimlere, seslere, uğraşlara— her seferinde hiçbir şeye bakmadan mı güzel diyorsun? Önce güzel bedenlerden başlayalım: Onlara ya kullanışlarına göre, her biri neye yararsa ona göre, ya da bir tür haz yüzünden, seyredildiklerinde seyredenlere zevk veriyorlarsa güzel demiyor musun? Beden güzelliği hakkında bunların dışında söyleyebileceğin bir şey var mı?
ταὐτὸν ἡγῇ σύ, ὡς ἔοικας, καλόν τε καὶ ἀγαθὸν καὶ κακὸν καὶ αἰσχρόν.
ΠΩΛ. οὐ δῆτα.
ΣΩ. τί δὲ τόδε; τὰ καλὰ πάντα, οἷον καὶ σώματα καὶ χρώματα καὶ σχήματα καὶ φωνὰς καὶ ἐπιτηδεύματα, εἰς οὐδὲν ἀποβλέπων καλεῖς ἑκάστοτε καλά; οἷον πρῶτον τὰ σώματα τὰ καλὰ οὐχὶ ἤτοι κατὰ τὴν χρείαν λέγεις καλὰ εἶναι, πρὸς ὃ ἂν ἕκαστον χρήσιμον ᾖ, πρὸς τοῦτο, ἢ κατὰ ἡδονήν τινα, ἐὰν ἐν τῷ θεωρεῖσθαι χαίρειν ποιῇ τοὺς θεωροῦντας; ἔχεις τι ἐκτὸς τούτων λέγειν περὶ σώματος κάλλους;
474ePolos: Yok.
Sokrates: Öteki her şeye de, biçimlere ve renklere, ya bir tür haz ya yarar ya da ikisi yüzünden güzel demiyor musun?
Polos: Diyorum.
Sokrates: Seslere ve musikiyle ilgili her şeye de aynı şekilde değil mi?
Polos: Evet.
Sokrates: Kanunlarla ve uğraşlarla ilgili güzel şeyler de herhâlde bunun, yani ya yararlı ya hoş ya da ikisi birden olmanın dışında değildir.
ΠΩΛ. οὐκ ἔχω.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ τἆλλα πάντα οὕτω καὶ σχήματα καὶ χρώματα ἢ διὰ ἡδονήν τινα ἢ διὰ ὠφελίαν ἢ διʼ ἀμφότερα καλὰ προσαγορεύεις;
ΠΩΛ. ἔγωγε.
ΣΩ. οὐ καὶ τὰς φωνὰς καὶ τὰ κατὰ τὴν μουσικὴν πάντα ὡσαύτως;
ΠΩΛ. ναί.
ΣΩ. καὶ μὴν τά γε κατὰ τοὺς νόμους καὶ τὰ ἐπιτηδεύματα οὐ δήπου ἐκτὸς τούτων ἐστίν, τὰ καλά, τοῦ ἢ ὠφέλιμα εἶναι ἢ ἡδέα ἢ ἀμφότερα.
475aPolos: Bence değil.
Sokrates: İlimlerin güzelliği de öyle değil mi?
Polos: Elbette; güzeli haz ve iyiyle tarif ederek şimdi güzel bir tarif yapıyorsun, Sokrates.
Sokrates: Çirkini de zıddıyla, acı ve kötüyle, değil mi?
Polos: Zorunlu olarak.
Sokrates: Demek iki güzel şeyden biri ötekinden daha güzelse, ya bu ikisinden biriyle ya da ikisiyle, yani ya hazla ya yararla ya da ikisiyle ötekini aştığı için daha güzeldir.
Polos: Elbette.
Sokrates: İki çirkin şeyden biri ötekinden daha çirkinse de, ya acıyla ya kötülükle aştığı için daha çirkin olacaktır. Bu zorunlu değil mi?
ΠΩΛ. οὐκ ἔμοιγε δοκεῖ.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ τὸ τῶν μαθημάτων κάλλος ὡσαύτως;
ΠΩΛ. πάνυ γε· καὶ καλῶς γε νῦν ὁρίζῃ, ὦ Σώκρατες, ἡδονῇ τε καὶ ἀγαθῷ ὁριζόμενος τὸ καλόν.
ΣΩ. οὐκοῦν τὸ αἰσχρὸν τῷ ἐναντίῳ, λύπῃ τε καὶ κακῷ;
ΠΩΛ. ἀνάγκη.
ΣΩ. ὅταν ἄρα δυοῖν καλοῖν θάτερον κάλλιον ᾖ, ἢ τῷ ἑτέρῳ τούτοιν ἢ ἀμφοτέροις ὑπερβάλλον κάλλιόν ἐστιν, ἤτοι ἡδονῇ ἢ ὠφελίᾳ ἢ ἀμφοτέροις.
ΠΩΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. καὶ ὅταν δὲ δὴ δυοῖν αἰσχροῖν τὸ
475bPolos: Evet.
Sokrates: Haydi bakalım, az önce haksızlık etmek ve haksızlığa uğramak hakkında ne söyleniyordu? Haksızlığa uğramanın daha kötü, haksızlık etmenin daha çirkin olduğunu söylemiyor muydun?
Polos: Söylüyordum.
Sokrates: Haksızlık etmek haksızlığa uğramaktan daha çirkinse, ya daha acı vericidir ve acıyla aştığı için daha çirkindir, ya kötülükle ya da ikisiyle. Bu da zorunlu değil mi?
Polos: Nasıl olmasın?
Sokrates: Önce şuna bakalım: Haksızlık etmek acı bakımından haksızlığa uğramayı aşar mı, haksızlık edenler haksızlığa uğrayanlardan daha çok mu acı çeker?
ἕτερον αἴσχιον ᾖ, ἤτοι λύπῃ ἢ κακῷ ὑπερβάλλον αἴσχιον ἔσται· ἢ οὐκ ἀνάγκη;
ΠΩΛ. ναί.
ΣΩ. φέρε δή, πῶς ἐλέγετο νυνδὴ περὶ τοῦ ἀδικεῖν καὶ ἀδικεῖσθαι; οὐκ ἔλεγες τὸ μὲν ἀδικεῖσθαι κάκιον εἶναι, τὸ δὲ ἀδικεῖν αἴσχιον;
ΠΩΛ. ἔλεγον.
ΣΩ. οὐκοῦν εἴπερ αἴσχιον τὸ ἀδικεῖν τοῦ ἀδικεῖσθαι, ἤτοι λυπηρότερόν ἐστιν καὶ λύπῃ ὑπερβάλλον αἴσχιον ἂν εἴη ἢ κακῷ ἢ ἀμφοτέροις; οὐ καὶ τοῦτο ἀνάγκη;
ΠΩΛ. πῶς γὰρ οὔ;
ΣΩ. πρῶτον
475cPolos: Hiç de değil, Sokrates.
Sokrates: Demek acıyla aşmıyor.
Polos: Elbette hayır.
Sokrates: Acıyla aşmıyorsa, artık ikisiyle de aşamaz.
Polos: Öyle görünüyor.
Sokrates: Geriye öbürü kalıyor.
Polos: Evet.
Sokrates: Kötülük.
Polos: Öyle görünüyor.
Sokrates: Demek haksızlık etmek, kötülükle aştığı için haksızlığa uğramaktan daha kötü olacak.
Polos: Belli ki öyle.
μὲν δὴ σκεψώμεθα, ἆρα λύπῃ ὑπερβάλλει τὸ ἀδικεῖν τοῦ ἀδικεῖσθαι, καὶ ἀλγοῦσι μᾶλλον οἱ ἀδικοῦντες ἢ οἱ ἀδικούμενοι;
ΠΩΛ. οὐδαμῶς, ὦ Σώκρατες, τοῦτό γε.
ΣΩ. οὐκ ἄρα λύπῃ γε ὑπερέχει.
ΠΩΛ. οὐ δῆτα.
ΣΩ. οὐκοῦν εἰ μὴ λύπῃ, ἀμφοτέροις μὲν οὐκ ἂν ἔτι ὑπερβάλλοι.
ΠΩΛ. οὐ φαίνεται.
ΣΩ. οὐκοῦν τῷ ἑτέρῳ λείπεται.
ΠΩΛ. ναί.
ΣΩ. τῷ κακῷ.
ΠΩΛ. ἔοικεν.
ΣΩ. οὐκοῦν κακῷ ὑπερβάλλον τὸ ἀδικεῖν κάκιον ἂν εἴη τοῦ ἀδικεῖσθαι.
ΠΩΛ. δῆλον δὴ ὅτι.
475dSokrates: Peki daha önce hem insanların çoğunluğu hem de sen, haksızlık etmenin haksızlığa uğramaktan daha çirkin olduğunu bize kabul etmemiş miydiniz?
Polos: Evet.
Sokrates: Şimdi de daha kötü olduğu ortaya çıktı.
Polos: Öyle görünüyor.
Sokrates: Peki sen daha kötü ve daha çirkin olanı daha az olana tercih eder misin? Cevap vermekten çekinme, Polos; hiçbir zararını görmezsin. Kendini bir hekime teslim eder gibi yiğitçe söze teslim et ve cevap ver: Sorduğuma ya evet de ya hayır.
ΣΩ. ἄλλο τι οὖν ὑπὸ μὲν τῶν πολλῶν ἀνθρώπων καὶ ὑπὸ σοῦ ὡμολογεῖτο ἡμῖν ἐν τῷ ἔμπροσθεν χρόνῳ αἴσχιον εἶναι τὸ ἀδικεῖν τοῦ ἀδικεῖσθαι;
ΠΩΛ. ναί.
ΣΩ. νῦν δέ γε κάκιον ἐφάνη.
ΠΩΛ. ἔοικε.
ΣΩ. δέξαιο ἂν οὖν σὺ μᾶλλον τὸ κάκιον καὶ τὸ αἴσχιον ἀντὶ τοῦ ἧττον; μὴ ὄκνει ἀποκρίνασθαι, ὦ Πῶλε· οὐδὲν γὰρ βλαβήσῃ· ἀλλὰ γενναίως τῷ λόγῳ ὥσπερ ἰατρῷ παρέχων ἀποκρίνου, καὶ ἢ
475ePolos: Tercih etmezdim, Sokrates.
Sokrates: Başka bir insan eder mi?
Polos: Bence bu söze göre etmez.
Sokrates: Demek doğru söylüyormuşum: Ne ben, ne sen, ne de başka bir insan haksızlığa uğramaktansa haksızlık etmeyi tercih eder; çünkü haksızlık etmek daha kötüdür.
Polos: Öyle görünüyor.
Sokrates: Görüyor musun, Polos? İki çürütme yan yana konunca birbirine hiç benzemiyor: Sana benden başka herkes katılıyor; bana ise sen tek başına yetiyorsun, hem katılıyor hem tanıklık ediyorsun; ben de yalnızca sana oy verdirip ötekileri bir kenara bırakıyorum.
φάθι ἢ μὴ ἃ ἐρωτῶ.
ΠΩΛ. ἀλλʼ οὐκ ἂν δεξαίμην, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. ἄλλος δέ τις ἀνθρώπων;
ΠΩΛ. οὔ μοι δοκεῖ κατά γε τοῦτον τὸν λόγον.
ΣΩ. ἀληθῆ ἄρα ἐγὼ ἔλεγον, ὅτι οὔτʼ ἂν ἐγὼ οὔτʼ ἂν σὺ οὔτʼ ἄλλος οὐδεὶς ἀνθρώπων δέξαιτʼ ἂν μᾶλλον ἀδικεῖν ἢ ἀδικεῖσθαι· κάκιον γὰρ τυγχάνει ὄν.
ΠΩΛ. φαίνεται.
ΣΩ. ὁρᾷς οὖν, ὦ Πῶλε, ὁ ἔλεγχος παρὰ τὸν ἔλεγχον παραβαλλόμενος ὅτι οὐδὲν ἔοικεν, ἀλλὰ σοὶ μὲν οἱ ἄλλοι πάντες ὁμολογοῦσιν πλὴν ἐμοῦ, ἐμοὶ δὲ σὺ ἐξαρκεῖς εἷς ὢν
476aBu konu bizim için böyle kalsın. Şimdi de anlaşamadığımız ikinci konuya bakalım: Haksızlık edenin cezasını çekmesi, senin sandığın gibi, kötülüklerin en büyüğü müdür, yoksa benim sandığım gibi, cezasını çekmemesi mi daha büyük kötülüktür?
Şöyle bakalım: Cezasını çekmek ile haksızlık ettiği için adilce cezalandırılmayı aynı şey mi sayıyorsun?
Polos: Evet.
μόνος καὶ ὁμολογῶν καὶ μαρτυρῶν, καὶ ἐγὼ σὲ μόνον ἐπιψηφίζων τοὺς ἄλλους ἐῶ χαίρειν. καὶ τοῦτο μὲν ἡμῖν οὕτως ἐχέτω· μετὰ τοῦτο δὲ περὶ οὗ τὸ δεύτερον ἠμφεσβητήσαμεν σκεψώμεθα, τὸ ἀδικοῦντα διδόναι δίκην ἆρα μέγιστον τῶν κακῶν ἐστιν, ὡς σὺ ᾤου, ἢ μεῖζον τὸ μὴ διδόναι, ὡς αὖ ἐγὼ ᾤμην.
σκοπώμεθα δὲ τῇδε· τὸ διδόναι δίκην καὶ τὸ κολάζεσθαι δικαίως ἀδικοῦντα ἆρα τὸ αὐτὸ καλεῖς;
ΠΩΛ. ἔγωγε.
476bSokrates: Peki adil olan her şeyin, adil olduğu ölçüde güzel olmadığını söyleyebilir misin? İyice düşünüp öyle söyle.
Polos: Bence güzeldir, Sokrates.
Sokrates: Şuna da bak: Biri bir şey yapıyorsa, bu yapanın elinden bir şeye uğrayan bir şeyin de olması zorunlu mudur?
Polos: Bence zorunlu.
Sokrates: Uğrayan, yapanın yaptığına mı ve yapanın yaptığı gibi mi uğrar? Şunu demek istiyorum: Biri vuruyorsa, bir şeyin vurulması zorunlu mudur?
Polos: Zorunlu.
Sokrates: Vuran şiddetle ya da hızla vuruyorsa, vurulan da öyle mi vurulur?
ΣΩ. ἔχεις οὖν λέγειν ὡς οὐχὶ τά γε δίκαια πάντα καλά ἐστιν, καθʼ ὅσον δίκαια; καὶ διασκεψάμενος εἰπέ.
ΠΩΛ. ἀλλά μοι δοκεῖ, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. σκόπει δὴ καὶ τόδε· ἆρα εἴ τίς τι ποιεῖ, ἀνάγκη τι εἶναι καὶ πάσχον ὑπὸ τούτου τοῦ ποιοῦντος;
ΠΩΛ. ἔμοιγε δοκεῖ.
ΣΩ. ἆρα τοῦτο πάσχον ὃ τὸ ποιοῦν ποιεῖ, καὶ τοιοῦτον οἷον ποιεῖ τὸ ποιοῦν; λέγω δὲ τὸ τοιόνδε· εἴ τις τύπτει, ἀνάγκη τι τύπτεσθαι;
ΠΩΛ. ἀνάγκη.
ΣΩ. καὶ εἰ σφόδρα τύπτει ἢ ταχὺ ὁ
476cPolos: Evet.
Sokrates: Demek vurulanın uğradığı hâl, vuranın yaptığı gibidir?
Polos: Elbette.
Sokrates: Biri yakıyorsa, bir şeyin yanması da zorunlu değil mi?
Polos: Nasıl olmasın?
Sokrates: Şiddetle ya da acı verecek biçimde yakıyorsa, yakılan da yakanın yaktığı gibi yanar, değil mi?
Polos: Elbette.
Sokrates: Biri bir şeyi kesiyorsa da aynı söz geçerli değil mi? Çünkü bir şey kesilir.
Polos: Evet.
Sokrates: Kesik büyük, derin ya da acı vericiyse, kesilen de kesenin kestiği gibi bir kesikle kesilir, değil mi?
τύπτων, οὕτω καὶ τὸ τυπτόμενον τύπτεσθαι;
ΠΩΛ. ναί.
ΣΩ. τοιοῦτον ἄρα πάθος τῷ τυπτομένῳ ἐστὶν οἷον ἂν τὸ τύπτον ποιῇ;
ΠΩΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ εἰ κάει τις, ἀνάγκη τι κάεσθαι;
ΠΩΛ. πῶς γὰρ οὔ;
ΣΩ. καὶ εἰ σφόδρα γε κάει ἢ ἀλγεινῶς, οὕτω κάεσθαι τὸ καόμενον ὡς ἂν τὸ κᾶον κάῃ;
ΠΩΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ εἰ τέμνει τι, ὁ αὐτὸς λόγος; τέμνεται γάρ τι.
ΠΩΛ. ναί.
ΣΩ. καὶ εἰ μέγα γε ἢ βαθὺ τὸ τμῆμα ἢ ἀλγεινόν, τοιοῦτον
476dPolos: Öyle görünüyor.
Sokrates: Kısacası bak bakalım, az önce söylediğimi her şey için kabul ediyor musun: Yapan nasıl yapıyorsa, uğrayan da öyle uğrar.
Polos: Kabul ediyorum.
Sokrates: Bunlar kabul edildiğine göre, cezasını çekmek bir şeye uğramak mıdır, yoksa bir şey yapmak mı?
Polos: Zorunlu olarak uğramaktır, Sokrates.
Sokrates: Bir yapan tarafından, değil mi?
Polos: Nasıl olmasın? Cezalandıran tarafından.
Sokrates: Doğru cezalandıran adilce mi cezalandırır?
τμῆμα τέμνεται τὸ τεμνόμενον οἷον τὸ τέμνον τέμνει;
ΠΩΛ. φαίνεται.
ΣΩ. συλλήβδην δὴ ὅρα εἰ ὁμολογεῖς, ὃ ἄρτι ἔλεγον, περὶ πάντων, οἷον ἂν ποιῇ τὸ ποιοῦν, τοιοῦτον τὸ πάσχον πάσχειν.
ΠΩΛ. ἀλλʼ ὁμολογῶ.
ΣΩ. τούτων δὴ ὁμολογουμένων, τὸ δίκην διδόναι πότερον πάσχειν τί ἐστιν ἢ ποιεῖν;
ΠΩΛ. ἀνάγκη, ὦ Σώκρατες, πάσχειν.
ΣΩ. οὐκοῦν ὑπό τινος ποιοῦντος;
ΠΩΛ. πῶς γὰρ οὔ; ὑπό γε τοῦ κολάζοντος.
ΣΩ. ὁ δὲ ὀρθῶς κολάζων
476ePolos: Evet.
Sokrates: Adil şeyler yaparak mı, değil mi?
Polos: Adil şeyler yaparak.
Sokrates: Demek cezalandırılıp cezasını çeken de adil şeylere uğrar?
Polos: Öyle görünüyor.
Sokrates: Adil şeylerin güzel olduğunu da kabul etmiştik herhâlde?
Polos: Elbette.
Sokrates: Demek bunlardan biri güzel şeyler yapıyor, öbürü, cezalandırılan da güzel şeylere uğruyor.
Polos: Evet.
δικαίως κολάζει;
ΠΩΛ. ναί.
ΣΩ. δίκαια ποιῶν ἢ οὔ;
ΠΩΛ. δίκαια.
ΣΩ. οὐκοῦν ὁ κολαζόμενος δίκην διδοὺς δίκαια πάσχει;
ΠΩΛ. φαίνεται.
ΣΩ. τὰ δὲ δίκαιά που καλὰ ὡμολόγηται;
ΠΩΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. τούτων ἄρα ὁ μὲν ποιεῖ καλά, ὁ δὲ πάσχει, ὁ κολαζόμενος.
ΠΩΛ. ναί.
477aSokrates: Güzelse iyidir de, değil mi? Çünkü ya hoştur ya yararlı.
Polos: Zorunlu olarak.
Sokrates: Demek cezasını çeken iyi şeylere uğruyor?
Polos: Öyle görünüyor.
Sokrates: Demek yarar görüyor?
Polos: Evet.
Sokrates: Benim düşündüğüm yararı mı? Adilce cezalandırılıyorsa psykhē'si daha iyi hâle mi geliyor?
Polos: Muhtemelen.
Sokrates: Demek cezasını çeken psykhē'nin kötülüğünden kurtuluyor?
Polos: Evet.
Sokrates: O hâlde en büyük kötülükten kurtulmuyor mu?
ΣΩ. οὐκοῦν εἴπερ καλά, ἀγαθά; ἢ γὰρ ἡδέα ἢ ὠφέλιμα.
ΠΩΛ. ἀνάγκη.
ΣΩ. ἀγαθὰ ἄρα πάσχει ὁ δίκην διδούς;
ΠΩΛ. ἔοικεν.
ΣΩ. ὠφελεῖται ἄρα;
ΠΩΛ. ναί.
ΣΩ. ἆρα ἥνπερ ἐγὼ ὑπολαμβάνω τὴν ὠφελίαν; βελτίων τὴν ψυχὴν γίγνεται, εἴπερ δικαίως κολάζεται;
ΠΩΛ. εἰκός γε.
ΣΩ. κακίας ἄρα ψυχῆς ἀπαλλάττεται ὁ δίκην διδούς;
ΠΩΛ. ναί.
ΣΩ. ἆρα οὖν τοῦ μεγίστου ἀπαλλάττεται
477bŞöyle bak: Bir insanın mal durumunda yoksulluktan başka bir kötülük görüyor musun?
Polos: Hayır, yoksulluk.
Sokrates: Ya beden durumunda? Kötülüğün güçsüzlük, hastalık, çirkinlik ve bunlar gibi şeyler olduğunu söylemez misin?
Polos: Söylerim.
Sokrates: Psykhē'de de bir bozukluk olduğunu düşünüyorsun, değil mi?
Polos: Nasıl olmasın?
Sokrates: Buna adaletsizlik, cehalet, korkaklık ve bunlar gibi şeyler demiyor musun?
Polos: Elbette diyorum.
Sokrates: Demek mal, beden ve psykhē, bu üç şey için üç bozukluk saydın: yoksulluk, hastalık, adaletsizlik?
κακοῦ; ὧδε δὲ σκόπει· ἐν χρημάτων κατασκευῇ ἀνθρώπου κακίαν ἄλλην τινὰ ἐνορᾷς ἢ πενίαν;
ΠΩΛ. οὔκ, ἀλλὰ πενίαν.
ΣΩ. τί δʼ ἐν σώματος κατασκευῇ; κακίαν ἂν φήσαις ἀσθένειαν εἶναι καὶ νόσον καὶ αἶσχος καὶ τὰ τοιαῦτα;
ΠΩΛ. ἔγωγε.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ἐν ψυχῇ πονηρίαν ἡγῇ τινα εἶναι;
ΠΩΛ. πῶς γὰρ οὔ;
ΣΩ. ταύτην οὖν οὐκ ἀδικίαν καλεῖς καὶ ἀμαθίαν καὶ δειλίαν καὶ τὰ τοιαῦτα;
ΠΩΛ. πάνυ μὲν οὖν.
ΣΩ. οὐκοῦν χρημάτων
477cPolos: Evet.
Sokrates: Bu bozukluklardan hangisi en çirkin? Adaletsizlik, kısacası psykhē'nin bozukluğu değil mi?
Polos: Açık ara.
Sokrates: En çirkinse en kötüsü de o mu?
Polos: Ne demek istiyorsun, Sokrates?
Sokrates: Şunu: Önceden kabul ettiklerimize göre en çirkin olan, her zaman ya en büyük acıyı ya en büyük zararı ya da ikisini birden verdiği için en çirkindir.
Polos: Kesinlikle.
Sokrates: Adaletsizliğin ve bütünüyle psykhē'nin bozukluğunun en çirkin şey olduğunu az önce kabul etmedik mi?
καὶ σώματος καὶ ψυχῆς, τριῶν ὄντων, τριττὰς εἴρηκας πονηρίας, πενίαν, νόσον, ἀδικίαν;
ΠΩΛ. ναί.
ΣΩ. τίς οὖν τούτων τῶν πονηριῶν αἰσχίστη; οὐχ ἡ ἀδικία καὶ συλλήβδην ἡ τῆς ψυχῆς πονηρία;
ΠΩΛ. πολύ γε.
ΣΩ. εἰ δὴ αἰσχίστη, καὶ κακίστη;
ΠΩΛ. πῶς, ὦ Σώκρατες, λέγεις;
ΣΩ. ὡδί· ἀεὶ τὸ αἴσχιστον ἤτοι λύπην μεγίστην παρέχον ἢ βλάβην ἢ ἀμφότερα αἴσχιστόν ἐστιν ἐκ τῶν ὡμολογημένων ἐν τῷ ἔμπροσθεν.
ΠΩΛ. μάλιστα.
ΣΩ. αἴσχιστον δὲ ἀδικία καὶ σύμπασα ψυχῆς πονηρία νυνδὴ
477dPolos: Kabul ettik ya.
Sokrates: Demek ya en elem verici olandır ve elemle aştığı için bunların en çirkinidir, ya zararla ya da ikisiyle?
Polos: Zorunlu olarak.
Sokrates: Peki adaletsiz, ölçüsüz, korkak ve cahil olmak, yoksul ve hasta olmaktan daha mı acı vericidir?
Polos: Bu söylediklerimize göre bana öyle görünmüyor, Sokrates.
Sokrates: Demek psykhē'nin bozukluğu, ötekileri akıl almaz büyüklükte bir zararla ve şaşılacak bir kötülükle aştığı için her şeyin en çirkinidir; çünkü, senin sözüne göre, acıyla aşmıyor.
ὡμολόγηται ἡμῖν;
ΠΩΛ. ὡμολόγηται γάρ.
ΣΩ. οὐκοῦν ἢ ἀνιαρότατόν ἐστι καὶ ἀνίᾳ ὑπερβάλλον αἴσχιστον τούτων ἐστὶν ἢ βλάβῃ ἢ ἀμφότερα;
ΠΩΛ. ἀνάγκη.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν ἀλγεινότερόν ἐστιν τοῦ πένεσθαι καὶ κάμνειν τὸ ἄδικον εἶναι καὶ ἀκόλαστον καὶ δειλὸν καὶ ἀμαθῆ;
ΠΩΛ. οὐκ ἔμοιγε δοκεῖ, ὦ Σώκρατες, ἀπὸ τούτων γε.
ΣΩ. ὑπερφυεῖ τινι ἄρα ὡς μεγάλῃ βλάβῃ καὶ κακῷ θαυμασίῳ ὑπερβάλλουσα
477ePolos: Öyle görünüyor.
Sokrates: Oysa en büyük zararla aşan şey, var olan şeylerin en büyük kötülüğü olur herhâlde.
Polos: Evet.
Sokrates: Demek adaletsizlik, ölçüsüzlük ve psykhē'nin öteki bozuklukları var olan şeylerin en büyük kötülüğüdür?
Polos: Öyle görünüyor.
Sokrates: Peki yoksulluktan hangi tekhnē kurtarır? Para kazanma sanatı değil mi?
Polos: Evet.
Sokrates: Ya hastalıktan? Hekimlik değil mi?
τἆλλα ἡ τῆς ψυχῆς πονηρία αἴσχιστόν ἐστι πάντων, ἐπειδὴ οὐκ ἀλγηδόνι γε, ὡς ὁ σὸς λόγος.
ΠΩΛ. φαίνεται.
ΣΩ. ἀλλὰ μήν που τό γε μεγίστῃ βλάβῃ ὑπερβάλλον μέγιστον ἂν κακὸν εἴη τῶν ὄντων.
ΠΩΛ. ναί.
ΣΩ. ἡ ἀδικία ἄρα καὶ ἡ ἀκολασία καὶ ἡ ἄλλη ψυχῆς πονηρία μέγιστον τῶν ὄντων κακόν ἐστιν;
ΠΩΛ. φαίνεται.
ΣΩ. τίς οὖν τέχνη πενίας ἀπαλλάττει; οὐ χρηματιστική;
ΠΩΛ. ναί.
ΣΩ. τίς δὲ νόσου; οὐκ ἰατρική;
478aPolos: Zorunlu olarak.
Sokrates: Ya bozukluktan ve adaletsizlikten? Böyle bulamıyorsan şöyle bak: Bedeni hasta olanları nereye, kimin yanına götürürüz?
Polos: Hekimlerin yanına, Sokrates.
Sokrates: Peki haksızlık edenleri ve ölçüsüzce davrananları?
Polos: Yargıçların yanına mı demek istiyorsun?
Sokrates: Cezalarını çeksinler diye, değil mi?
Polos: Evet.
Sokrates: Doğru cezalandıranlar bir tür adalet kullanarak cezalandırmıyorlar mı?
Polos: Belli ki öyle.
Sokrates: Demek para kazanma sanatı yoksulluktan, hekimlik hastalıktan, ceza ise ölçüsüzlükten ve adaletsizlikten kurtarır.
ΠΩΛ. ἀνάγκη.
ΣΩ. τίς δὲ πονηρίας καὶ ἀδικίας; εἰ μὴ οὕτως εὐπορεῖς, ὧδε σκόπει· ποῖ ἄγομεν καὶ παρὰ τίνας τοὺς κάμνοντας τὰ σώματα;
ΠΩΛ. παρὰ τοὺς ἰατρούς, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. ποῖ δὲ τοὺς ἀδικοῦντας καὶ τοὺς ἀκολασταίνοντας;
ΠΩΛ. παρὰ τοὺς δικαστὰς λέγεις;
ΣΩ. οὐκοῦν δίκην δώσοντας;
ΠΩΛ. φημί.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν οὐ δικαιοσύνῃ τινὶ χρώμενοι κολάζουσιν οἱ ὀρθῶς κολάζοντες;
ΠΩΛ. δῆλον δή.
ΣΩ. χρηματιστικὴ μὲν ἄρα πενίας ἀπαλλάττει,
478bPolos: Öyle görünüyor.
Sokrates: Peki bunlardan hangisi en güzelidir?
Polos: Hangilerinden söz ediyorsun?
Sokrates: Para kazanma sanatı, hekimlik ve ceza.
Polos: Ceza açık ara üstündür, Sokrates.
Sokrates: O hâlde, madem en güzelidir, ya en çok hazzı ya en çok yararı ya da ikisini verir, değil mi?
Polos: Evet.
Sokrates: Peki tedavi edilmek hoş bir şey midir, tedavi edilenler bundan zevk alırlar mı?
Polos: Bence hayır.
Sokrates: Ama yararlıdır, değil mi?
Polos: Evet.
ἰατρικὴ δὲ νόσου, δίκη δὲ ἀκολασίας καὶ ἀδικίας.
ΠΩΛ. φαίνεται.
ΣΩ. τί οὖν τούτων κάλλιστόν ἐστιν [ὧν λέγεις];
ΠΩΛ. τίνων λέγεις;
ΣΩ. χρηματιστικῆς, ἰατρικῆς, δίκης.
ΠΩΛ. πολὺ διαφέρει, ὦ Σώκρατες, ἡ δίκη.
ΣΩ. οὐκοῦν αὖ ἤτοι ἡδονὴν πλείστην ποιεῖ ἢ ὠφελίαν ἢ ἀμφότερα, εἴπερ κάλλιστόν ἐστιν;
ΠΩΛ. ναί.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν τὸ ἰατρεύεσθαι ἡδύ ἐστιν, καὶ χαίρουσιν οἱ ἰατρευόμενοι;
ΠΩΛ. οὐκ ἔμοιγε δοκεῖ.
ΣΩ. ἀλλʼ ὠφέλιμόν γε. ἦ γάρ;
ΠΩΛ.
478cSokrates: Çünkü tedavi edilen büyük bir kötülükten kurtulur; bu yüzden acıya katlanıp sağlığına kavuşmak ona kazançlıdır.
Polos: Nasıl olmasın?
Sokrates: Peki beden bakımından en mesut insan bu mudur, yani tedavi edilen mi, yoksa hiç hastalanmamış olan mı?
Polos: Belli ki hiç hastalanmamış olan.
Sokrates: Çünkü görünüşe göre saadet, kötülükten kurtulmak değil, ona hiç sahip olmamaktı.
Polos: Öyle.
ναί.
ΣΩ. μεγάλου γὰρ κακοῦ ἀπαλλάττεται, ὥστε λυσιτελεῖ ὑπομεῖναι τὴν ἀλγηδόνα καὶ ὑγιῆ εἶναι.
ΠΩΛ. πῶς γὰρ οὔ;
ΣΩ. ἆρʼ οὖν οὕτως ἂν περὶ σῶμα εὐδαιμονέστατος ἄνθρωπος εἴη, ἰατρευόμενος, ἢ μηδὲ κάμνων ἀρχήν;
ΠΩΛ. δῆλον ὅτι μηδὲ κάμνων.
ΣΩ. οὐ γὰρ τοῦτʼ ἦν εὐδαιμονία, ὡς ἔοικε, κακοῦ ἀπαλλαγή, ἀλλὰ τὴν ἀρχὴν μηδὲ κτῆσις.
ΠΩΛ. ἔστι ταῦτα.
478dSokrates: Peki? Bedeninde ya da psykhē'sinde bir kötülük taşıyan iki kişiden hangisi daha bedbahttır: tedavi edilip kötülükten kurtulan mı, yoksa tedavi edilmeyip onu taşımaya devam eden mi?
Polos: Bence tedavi edilmeyen.
Sokrates: Cezasını çekmek de en büyük kötülükten, bozukluktan kurtulmaktı, değil mi?
Polos: Öyleydi.
Sokrates: Çünkü ceza insanı herhâlde itidale getirir, daha adil yapar; bozukluğun hekimliği olur.
Polos: Evet.
Sokrates: Demek en mesut olan, psykhē'sinde hiç kötülük bulunmayandır; çünkü bunun kötülüklerin en büyüğü olduğu ortaya çıktı.
ΣΩ. τί δέ; ἀθλιώτερος πότερος δυοῖν ἐχόντοιν κακὸν εἴτʼ ἐν σώματι εἴτʼ ἐν ψυχῇ, ὁ ἰατρευόμενος καὶ ἀπαλλαττόμενος τοῦ κακοῦ, ἢ ὁ μὴ ἰατρευόμενος, ἔχων δέ;
ΠΩΛ. φαίνεταί μοι ὁ μὴ ἰατρευόμενος.
ΣΩ. οὐκοῦν τὸ δίκην διδόναι μεγίστου κακοῦ ἀπαλλαγὴ ἦν, πονηρίας;
ΠΩΛ. ἦν γάρ.
ΣΩ. σωφρονίζει γάρ που καὶ δικαιοτέρους ποιεῖ καὶ ἰατρικὴ γίγνεται πονηρίας ἡ δίκη.
ΠΩΛ. ναί.
ΣΩ. εὐδαιμονέστατος μὲν ἄρα ὁ μὴ ἔχων κακίαν ἐν ψυχῇ, ἐπειδὴ τοῦτο
478ePolos: Belli ki öyle.
Sokrates: İkinci sırada da herhâlde ondan kurtulan gelir.
Polos: Öyle görünüyor.
Sokrates: Bu da öğüt verilen, azarlanan ve cezasını çekendi.
Polos: Evet.
Sokrates: Demek en kötü yaşayan, adaletsizliği taşıyıp ondan kurtulmayandır.
Polos: Öyle görünüyor.
Sokrates: Peki bu kişi, en büyük haksızlıkları yapıp en büyük adaletsizliğe başvurduğu hâlde öğüt verilmekten de, cezalandırılmaktan da, cezasını çekmekten de yakayı kurtarmayı başaran kişi değil mi; senin dediğine göre Arkhelaos'un, öteki tiranların, hatiplerin ve güç sahiplerinin başardığı gibi?
μέγιστον τῶν κακῶν ἐφάνη.
ΠΩΛ. δῆλον δή.
ΣΩ. δεύτερος δέ που ὁ ἀπαλλαττόμενος.
ΠΩΛ. ἔοικεν.
ΣΩ. οὗτος δʼ ἦν ὁ νουθετούμενός τε καὶ ἐπιπληττόμενος καὶ δίκην διδούς.
ΠΩΛ. ναί.
ΣΩ. κάκιστα ἄρα ζῇ ὁ ἔχων [ἀδικίαν] καὶ μὴ ἀπαλλαττόμενος.
ΠΩΛ. φαίνεται.
ΣΩ. οὐκοῦν οὗτος τυγχάνει ὢν ὃς ἂν τὰ μέγιστα ἀδικῶν καὶ χρώμενος μεγίστῃ ἀδικίᾳ διαπράξηται ὥστε μήτε νουθετεῖσθαι
479aPolos: Öyle görünüyor.
Sokrates: Çünkü bunlar, iyi dostum, aşağı yukarı şunu başarmış oluyorlar: En ağır hastalıklara yakalanmış biri, bedeninin kusurları için hekimlere hesap vermemeyi, tedavi edilmemeyi başarsa; çocuk gibi, acı verdiği için dağlanmaktan ve kesilmekten korksa. Sence de öyle değil mi?
μήτε κολάζεσθαι μήτε δίκην διδόναι, ὥσπερ σὺ φῂς Ἀρχέλαον παρεσκευάσθαι καὶ τοὺς ἄλλους τυράννους καὶ ῥήτορας καὶ δυνάστας;
ΠΩΛ. ἔοικε.
ΣΩ. σχεδὸν γάρ που οὗτοι, ὦ ἄριστε, τὸ αὐτὸ διαπεπραγμένοι εἰσὶν ὥσπερ ἂν εἴ τις τοῖς μεγίστοις νοσήμασιν συνισχόμενος διαπράξαιτο μὴ διδόναι δίκην τῶν περὶ τὸ σῶμα ἁμαρτημάτων τοῖς ἰατροῖς μηδὲ ἰατρεύεσθαι, φοβούμενος ὡσπερανεὶ παῖς τὸ κάεσθαι καὶ τὸ τέμνεσθαι, ὅτι
479bPolos: Bence de öyle.
Sokrates: Görünüşe göre sağlığın ve bedenin aretē'sinin ne olduğunu bilmediği için. Şimdiye kadar kabul ettiklerimize göre, Polos, cezadan kaçanlar da buna benzer bir şey yapıyor olmalılar: İşin acı veren yanını görüyorlar, yararlı yanına ise körler; sağlıklı olmayan bir bedenle değil, sağlıklı olmayan, çürük, adaletsiz ve dinsiz bir psykhē'yle birlikte yaşamanın ne kadar daha bedbahtça olduğunu bilmiyorlar. Bu yüzden cezalarını çekmemek ve en büyük kötülükten kurtulmamak için her şeyi yapıyorlar: Para ediniyor, dost ediniyor ve olabildiğince inandırıcı konuşabilmenin yollarını arıyorlar.
ἀλγεινόν. ἢ οὐ δοκεῖ καὶ σοὶ οὕτω;
ΠΩΛ. ἔμοιγε.
ΣΩ. ἀγνοῶν γε, ὡς ἔοικεν, οἷόν ἐστιν ἡ ὑγίεια καὶ ἀρετὴ σώματος. κινδυνεύουσι γὰρ ἐκ τῶν νῦν ἡμῖν ὡμολογημένων τοιοῦτόν τι ποιεῖν καὶ οἱ τὴν δίκην φεύγοντες, ὦ Πῶλε, τὸ ἀλγεινὸν αὐτοῦ καθορᾶν, πρὸς δὲ τὸ ὠφέλιμον τυφλῶς ἔχειν καὶ ἀγνοεῖν ὅσῳ ἀθλιώτερόν ἐστι μὴ ὑγιοῦς σώματος μὴ ὑγιεῖ ψυχῇ συνοικεῖν, ἀλλὰ σαθρᾷ καὶ ἀδίκῳ
479cEğer doğru şeyler kabul ettiysek, Polos, sözümüzden ne çıktığını görüyor musun? Yoksa bunları bir araya getirip sonucu çıkaralım mı?
Polos: Sen uygun görüyorsan.
Sokrates: En büyük kötülüğün adaletsizlik ve haksızlık etmek olduğu sonucu çıkmıyor mu?
καὶ ἀνοσίῳ, ὅθεν καὶ πᾶν ποιοῦσιν ὥστε δίκην μὴ διδόναι μηδʼ ἀπαλλάττεσθαι τοῦ μεγίστου κακοῦ, καὶ χρήματα παρασκευαζόμενοι καὶ φίλους καὶ ὅπως ἂν ὦσιν ὡς πιθανώτατοι λέγειν· εἰ δὲ ἡμεῖς ἀληθῆ ὡμολογήκαμεν, ὦ Πῶλε, ἆρʼ αἰσθάνῃ τὰ συμβαίνοντα ἐκ τοῦ λόγου; ἢ βούλει συλλογισώμεθα αὐτά;
ΠΩΛ. εἰ σοί γε δοκεῖ.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν συμβαίνει μέγιστον κακὸν ἡ ἀδικία καὶ τὸ
479dPolos: Öyle görünüyor.
Sokrates: Bu kötülükten kurtuluşun da cezasını çekmek olduğu ortaya çıktı, değil mi?
Polos: Galiba.
Sokrates: Cezasını çekmemek de kötülüğün sürüp gitmesidir?
Polos: Evet.
Sokrates: Demek haksızlık etmek, büyüklük bakımından kötülüklerin ikincisidir; haksızlık edip de cezasını çekmemek ise tabiatı gereği bütün kötülüklerin en büyüğü ve birincisidir.
Polos: Öyle görünüyor.
Sokrates: Peki dostum, anlaşamadığımız konu bu değil miydi? Sen en büyük haksızlıkları yapıp hiçbir ceza çekmeyen Arkhelaos'u mesut sayıyordun; ben ise tersine, Arkhelaos olsun, başka herhangi bir insan olsun, haksızlık edip cezasını çekmeyenin öteki insanlardan çok daha bedbaht olmasının yerinde olduğunu, her zaman haksızlık edenin haksızlığa uğrayandan, cezasını çekmeyenin de çekenden daha bedbaht olduğunu düşünüyordum. Benim söylediklerim bunlar değil miydi?
ἀδικεῖν;
ΠΩΛ. φαίνεταί γε.
ΣΩ. καὶ μὴν ἀπαλλαγή γε ἐφάνη τούτου τοῦ κακοῦ τὸ δίκην διδόναι;
ΠΩΛ. κινδυνεύει.
ΣΩ. τὸ δέ γε μὴ διδόναι ἐμμονὴ τοῦ κακοῦ;
ΠΩΛ. ναί.
ΣΩ. δεύτερον ἄρα ἐστὶν τῶν κακῶν μεγέθει τὸ ἀδικεῖν· τὸ δὲ ἀδικοῦντα μὴ διδόναι δίκην πάντων μέγιστόν τε καὶ πρῶτον κακῶν πέφυκεν.
ΠΩΛ. ἔοικεν.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν οὐ περὶ τούτου, ὦ φίλε, ἠμφεσβητήσαμεν, σὺ μὲν τὸν Ἀρχέλαον εὐδαιμονίζων τὸν τὰ μέγιστα ἀδικοῦντα
479ePolos: Evet.
Sokrates: Doğru söylendikleri ispat edilmedi mi?
Polos: Öyle görünüyor.
δίκην οὐδεμίαν διδόντα, ἐγὼ δὲ τοὐναντίον οἰόμενος, εἴτε Ἀρχέλαος εἴτʼ ἄλλος ἀνθρώπων ὁστισοῦν μὴ δίδωσι δίκην ἀδικῶν, τούτῳ προσήκειν ἀθλίῳ εἶναι διαφερόντως τῶν ἄλλων ἀνθρώπων, καὶ ἀεὶ τὸν ἀδικοῦντα τοῦ ἀδικουμένου ἀθλιώτερον εἶναι καὶ τὸν μὴ διδόντα δίκην τοῦ διδόντος; οὐ ταῦτʼ ἦν τὰ ὑπʼ ἐμοῦ λεγόμενα;
ΠΩΛ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν ἀποδέδεικται ὅτι ἀληθῆ ἐλέγετο;
ΠΩΛ. φαίνεται.
480aSokrates: Peki; bunlar doğruysa, Polos, hitabetin büyük faydası nedir? Çünkü şimdi kabul ettiklerimize göre insanın en çok kendini, haksızlık etmeyecek şekilde gözetmesi gerekir; yoksa başına yeterince büyük bir kötülük gelecektir. Öyle değil mi?
Polos: Elbette.
Sokrates: Kendisi ya da önemsediği biri haksızlık ederse, cezasını en çabuk çekeceği yere, hekime gider gibi yargıca, isteyerek gitmeli; haksızlık hastalığı süreğenleşip psykhē'yi içten içe çürütmesin, onu iyileşmez hâle getirmesin diye acele etmeli.
ΣΩ. εἶεν· εἰ οὖν δὴ ταῦτα ἀληθῆ, ὦ Πῶλε, τίς ἡ μεγάλη χρεία ἐστὶν τῆς ῥητορικῆς; δεῖ μὲν γὰρ δὴ ἐκ τῶν νῦν ὡμολογημένων αὐτὸν ἑαυτὸν μάλιστα φυλάττειν ὅπως μὴ ἀδικήσει, ὡς ἱκανὸν κακὸν ἕξοντα. οὐ γάρ;
ΠΩΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. ἐὰν δέ γε ἀδικήσῃ ἢ αὐτὸς ἢ ἄλλος τις ὧν ἂν κήδηται, αὐτὸν ἑκόντα ἰέναι ἐκεῖσε ὅπου ὡς τάχιστα δώσει δίκην, παρὰ τὸν δικαστὴν ὥσπερ παρὰ τὸν ἰατρόν,
480bYoksa ne diyelim, Polos, önceki kabullerimiz yerinde duruyorsa? Bunların onlarla ancak böyle uyuşması, başka türlü uyuşmaması zorunlu değil mi?
Polos: Başka ne diyebiliriz ki, Sokrates?
Sokrates: Demek kişinin kendi haksızlığını savunmak için, ya da haksızlık eden anne babasını, dostlarını, çocuklarını, vatanını savunmak için hitabetin bize hiçbir yararı yok, Polos; meğer ki biri onu tam tersine kullanmayı düşünsün: Önce kendini, sonra da yakınlarını ve dostlarından kim haksızlık ediyorsa onu suçlamak; haksızlığı gizlemek değil ortaya çıkarmak ki suçlu cezasını çekip iyileşsin; kendini ve başkalarını korkaklığa düşmemeye zorlamak, gözlerini yumup kendini hekime kestirir, dağlatır gibi iyi ve cesurca teslim etmek; acıyı hesaba katmadan iyinin ve güzelin peşinden gitmek: Dayak yemeyi gerektiren bir haksızlık yaptıysa dövülmeye, hapsi gerektirense zincire vurulmaya kendini teslim etmek, para cezasını gerektiriyorsa ödemek, sürgünü gerektiriyorsa sürgüne gitmek, ölümü gerektiriyorsa ölmek; kendisinin ve öteki yakınlarının ilk suçlayıcısı kendisi olmak ve hitabeti bunun için kullanmak, haksızlıklar açığa çıkınca en büyük kötülükten, adaletsizlikten kurtulsunlar diye. Böyle mi diyelim, Polos, yoksa demeyelim mi?
σπεύδοντα ὅπως μὴ ἐγχρονισθὲν τὸ νόσημα τῆς ἀδικίας ὕπουλον τὴν ψυχὴν ποιήσει καὶ ἀνίατον· ἢ πῶς λέγομεν, ὦ Πῶλε, εἴπερ τὰ πρότερον μένει ἡμῖν ὁμολογήματα; οὐκ ἀνάγκη ταῦτα ἐκείνοις οὕτω μὲν συμφωνεῖν, ἄλλως δὲ μή;
ΠΩΛ. τί γὰρ δὴ φῶμεν, ὦ Σώκρατες;
ΣΩ. ἐπὶ μὲν ἄρα τὸ ἀπολογεῖσθαι ὑπὲρ τῆς ἀδικίας τῆς αὑτοῦ ἢ γονέων ἢ ἑταίρων ἢ παίδων ἢ πατρίδος ἀδικούσης οὐ χρήσιμος οὐδὲν ἡ ῥητορικὴ ἡμῖν, ὦ Πῶλε, εἰ μὴ εἴ τις
ὑπολάβοι ἐπὶ τοὐναντίον—κατηγορεῖν δεῖν μάλιστα μὲν ἑαυτοῦ, ἔπειτα δὲ καὶ τῶν οἰκείων καὶ τῶν ἄλλων ὃς ἂν ἀεὶ τῶν φίλων τυγχάνῃ ἀδικῶν, καὶ μὴ ἀποκρύπτεσθαι ἀλλʼ εἰς τὸ φανερὸν ἄγειν τὸ ἀδίκημα, ἵνα δῷ δίκην καὶ ὑγιὴς γένηται, ἀναγκάζειν τε αὑτὸν καὶ τοὺς ἄλλους μὴ ἀποδειλιᾶν ἀλλὰ παρέχειν μύσαντα εὖ καὶ ἀνδρείως ὥσπερ τέμνειν καὶ κάειν ἰατρῷ, τὸ ἀγαθὸν καὶ καλὸν διώκοντα, μὴ ὑπολογιζόμενον τὸ ἀλγεινόν, ἐὰν μέν γε πληγῶν ἄξια ἠδικηκὼς
ᾖ, τύπτειν παρέχοντα, ἐὰν δὲ δεσμοῦ, δεῖν, ἐὰν δὲ ζημίας, ἀποτίνοντα, ἐὰν δὲ φυγῆς, φεύγοντα, ἐὰν δὲ θανάτου, ἀποθνῄσκοντα, αὐτὸν πρῶτον ὄντα κατήγορον καὶ αὑτοῦ καὶ τῶν ἄλλων οἰκείων καὶ ἐπὶ τοῦτο χρώμενον τῇ ῥητορικῇ, ὅπως ἂν καταδήλων τῶν ἀδικημάτων γιγνομένων ἀπαλλάττωνται τοῦ μεγίστου κακοῦ, ἀδικίας. φῶμεν οὕτως ἢ μὴ φῶμεν, ὦ Πῶλε;
480ePolos: Bana tuhaf görünüyor, Sokrates, ama öncekilerle belki uyuşuyor.
Sokrates: O hâlde ya onları da bozmalıyız ya da bunların sonuç olarak çıkması zorunludur, değil mi?
Polos: Evet, bu böyle.
Sokrates: Şimdi de tersine dönelim: Birine kötülük etmek gerekiyorsa, düşman olsun ya da başka biri —yeter ki kişinin kendisi düşmanından haksızlığa uğramasın; bundan sakınmak gerekir—, düşman başkasına haksızlık ediyorsa, onun cezasını çekmemesi, yargıcın karşısına çıkmaması için hem yaparak hem söyleyerek her yola başvurulmalı; çıkarsa da düşmanın kurtulup cezasını çekmemesi için bir çare bulunmalı: Çok altın çaldıysa geri vermesin, onu kendisine ve yakınlarına adaletsizce ve tanrıtanımazca harcasın; ölümü gerektiren bir haksızlık yaptıysa ölmesin, mümkünse hiç ölmesin, kötü biri olarak ölümsüz olsun, değilse böyle biri olarak olabildiğince uzun yaşasın.
ΠΩΛ. ἄτοπα μέν, ὦ Σώκρατες, ἔμοιγε δοκεῖ, τοῖς μέντοι ἔμπροσθεν ἴσως σοι ὁμολογεῖται.
ΣΩ. οὐκοῦν ἢ κἀκεῖνα λυτέον ἢ τάδε ἀνάγκη συμβαίνειν;
ΠΩΛ. ναί, τοῦτό γε οὕτως ἔχει.
ΣΩ. τοὐναντίον δέ γε αὖ μεταβαλόντα, εἰ ἄρα δεῖ τινα κακῶς ποιεῖν, εἴτʼ ἐχθρὸν εἴτε ὁντινοῦν, ἐὰν μόνον μὴ αὐτὸς ἀδικῆται ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ—τοῦτο μὲν γὰρ εὐλαβητέον—ἐὰν δὲ ἄλλον ἀδικῇ ὁ ἐχθρός, παντὶ τρόπῳ παρασκευαστέον, καὶ
πράττοντα καὶ λέγοντα, ὅπως μὴ δῷ δίκην μηδὲ ἔλθῃ παρὰ τὸν δικαστήν· ἐὰν δὲ ἔλθῃ, μηχανητέον ὅπως ἂν διαφύγῃ καὶ μὴ δῷ δίκην ὁ ἐχθρός, ἀλλʼ ἐάντε χρυσίον ⟨ᾖ⟩ ἡρπακὼς πολύ, μὴ ἀποδιδῷ τοῦτο ἀλλʼ ἔχων ἀναλίσκῃ καὶ εἰς ἑαυτὸν καὶ εἰς τοὺς ἑαυτοῦ ἀδίκως καὶ ἀθέως, ἐάντε αὖ θανάτου ἄξια ἠδικηκὼς ᾖ, ὅπως μὴ ἀποθανεῖται, μάλιστα μὲν μηδέποτε, ἀλλʼ ἀθάνατος ἔσται πονηρὸς ὤν, εἰ δὲ μή, ὅπως ὡς
481bHitabet bana, Polos, böyle şeyler için yararlı görünüyor; çünkü haksızlık etmeye niyeti olmayana pek büyük bir yararı yok gibi geliyor bana, tabii bir yararı varsa; önceki konuşmamızda hiçbir yararının olmadığı ortaya çıktı.
Kallikles: Söyle bana, Khairephon, Sokrates bunları ciddi mi söylüyor, şaka mı yapıyor?
Khairephon: Bence son derece ciddi, Kallikles; ama en iyisi ona kendin sormak.
Kallikles: Tanrılar adına, ben de bunu istiyorum. Söyle bana, Sokrates, seni şimdi ciddi mi sayalım, şaka mı yapıyor sayalım? Çünkü ciddiysen ve söylediklerin doğruysa, biz insanların hayatı alt üst olmuş demektir; görünüşe göre yapılması gerekenin tam tersini yapıyoruz, değil mi?
πλεῖστον χρόνον βιώσεται τοιοῦτος ὤν. ἐπὶ τὰ τοιαῦτα ἔμοιγε δοκεῖ, ὦ Πῶλε, ἡ ῥητορικὴ χρήσιμος εἶναι, ἐπεὶ τῷ γε μὴ μέλλοντι ἀδικεῖν οὐ μεγάλη τίς μοι δοκεῖ ἡ χρεία αὐτῆς εἶναι, εἰ δὴ καὶ ἔστιν τις χρεία, ὡς ἔν γε τοῖς πρόσθεν οὐδαμῇ ἐφάνη οὖσα.
ΚΑΛ. εἰπέ μοι, ὦ Χαιρεφῶν, σπουδάζει ταῦτα Σωκράτης ἢ παίζει;
ΧΑΙ. ἐμοὶ μὲν δοκεῖ, ὦ Καλλίκλεις, ὑπερφυῶς σπουδάζειν· οὐδὲν μέντοι οἷον τὸ αὐτὸν ἐρωτᾶν.
ΚΑΛ. νὴ τοὺς θεοὺς ἀλλʼ ἐπιθυμῶ. εἰπέ μοι, ὦ Σώκρατες,
481cSokrates: Kallikles, insanların, kimisinde şöyle kimisinde böyle de olsa, ortak bir hâli olmasaydı da her birimiz ötekilerden farklı, kendine özgü bir hâl yaşasaydı, kendi yaşadığını bir başkasına göstermek kolay olmazdı.
πότερόν σε θῶμεν νυνὶ σπουδάζοντα ἢ παίζοντα; εἰ μὲν γὰρ σπουδάζεις τε καὶ τυγχάνει ταῦτα ἀληθῆ ὄντα ἃ λέγεις, ἄλλο τι ἢ ἡμῶν ὁ βίος ἀνατετραμμένος ἂν εἴη τῶν ἀνθρώπων καὶ πάντα τὰ ἐναντία πράττομεν, ὡς ἔοικεν, ἢ ἃ δεῖ;
ΣΩ. ὦ Καλλίκλεις, εἰ μή τι ἦν τοῖς ἀνθρώποις πάθος, τοῖς μὲν ἄλλο τι, τοῖς δὲ ἄλλο τι [ἢ] τὸ αὐτό, ἀλλά τις ἡμῶν ἴδιόν τι ἔπασχεν πάθος ἢ οἱ ἄλλοι, οὐκ ἂν ἦν ῥᾴδιον
481dBunu, şimdi seninle aynı hâli yaşadığımızı düşünerek söylüyorum: İkimiz de iki şeye âşığız; ben Kleinias oğlu Alkibiades'e ve felsefeye, sen de iki şeye: Atina halkına ve Pyrilampes'in oğluna. Her seferinde fark ediyorum ki, usta bir konuşmacı olduğun hâlde, sevdiğin ne derse ve bir şeyin nasıl olduğunu söylerse ona karşı çıkamıyorsun, bir aşağı bir yukarı dönüp duruyorsun.
ἐνδείξασθαι τῷ ἑτέρῳ τὸ ἑαυτοῦ πάθημα. λέγω δʼ ἐννοήσας ὅτι ἐγώ τε καὶ σὺ νῦν τυγχάνομεν ταὐτόν τι πεπονθότες, ἐρῶντε δύο ὄντε δυοῖν ἑκάτερος, ἐγὼ μὲν Ἀλκιβιάδου τε τοῦ Κλεινίου καὶ φιλοσοφίας, σὺ δὲ δυοῖν, τοῦ τε Ἀθηναίων δήμου καὶ τοῦ Πυριλάμπους. αἰσθάνομαι οὖν σου ἑκάστοτε, καίπερ ὄντος δεινοῦ, ὅτι ἂν φῇ σου τὰ παιδικὰ καὶ ὅπως ἂν φῇ ἔχειν, οὐ δυναμένου ἀντιλέγειν, ἀλλʼ ἄνω
481eMecliste sen konuşurken Atina halkı bir şeyin öyle olmadığını söylerse, dönüp onun dilediğini söylüyorsun; Pyrilampes'in o güzel delikanlısı karşısında da başka böyle şeyler yaşıyorsun. Çünkü sevdiğinin isteklerine ve sözlerine karşı koyamıyorsun; öyle ki biri, onlar yüzünden her seferinde söylediğin şeylerin ne kadar tuhaf olduğuna şaşsa, doğruyu söylemek istersen belki ona şöyle derdin: Biri benim sevdiğimi bu sözlerden vazgeçirmedikçe ben de bunları söylemekten hiç vazgeçmeyeceğim.
καὶ κάτω μεταβαλλομένου· ἔν τε τῇ ἐκκλησίᾳ, ἐάν τι σοῦ λέγοντος ὁ δῆμος ὁ Ἀθηναίων μὴ φῇ οὕτως ἔχειν, μεταβαλλόμενος λέγεις ἃ ἐκεῖνος βούλεται, καὶ πρὸς τὸν Πυριλάμπους νεανίαν τὸν καλὸν τοῦτον τοιαῦτα ἕτερα πέπονθας.
ΣΩ. τοῖς γὰρ τῶν παιδικῶν βουλεύμασίν τε καὶ λόγοις οὐχ οἷός τʼ εἶ ἐναντιοῦσθαι, ὥστε, εἴ τίς σου λέγοντος ἑκάστοτε ἃ διὰ τούτους λέγεις θαυμάζοι ὡς ἄτοπά ἐστιν, ἴσως εἴποις ἂν αὐτῷ, εἰ βούλοιο τἀληθῆ λέγειν, ὅτι εἰ μή τις παύσει τὰ
482aBenden de buna benzer şeyler işitmen gerektiğini düşün; bunları söylememe şaşma, sevdiğimi, felsefeyi bunları söylemekten vazgeçir. Çünkü, sevgili dostum, şimdi benden işittiklerini o söylüyor ve o, öteki sevdiğimden çok daha az değişkendir: Şu Kleinias oğlu bir zaman bir söz söyler, bir zaman başka; felsefe ise hep aynı şeyleri söyler. Şimdi şaştığın şeyleri söyleyen odur; söylenirken sen de oradaydın.
σὰ παιδικὰ τούτων τῶν λόγων, οὐδὲ σὺ παύσῃ ποτὲ ταῦτα λέγων. νόμιζε τοίνυν καὶ παρʼ ἐμοῦ χρῆναι ἕτερα τοιαῦτα ἀκούειν, καὶ μὴ θαύμαζε ὅτι ἐγὼ ταῦτα λέγω, ἀλλὰ τὴν φιλοσοφίαν, τὰ ἐμὰ παιδικά, παῦσον ταῦτα λέγουσαν. λέγει γάρ, ὦ φίλε ἑταῖρε, ἃ νῦν ἐμοῦ ἀκούεις, καί μοί ἐστιν τῶν ἑτέρων παιδικῶν πολὺ ἧττον ἔμπληκτος· ὁ μὲν γὰρ Κλεινίειος οὗτος ἄλλοτε ἄλλων ἐστὶ λόγων, ἡ δὲ φιλοσοφία ἀεὶ
482bO hâlde ya onu çürüt, az önce dediğim gibi, haksızlık etmenin ve haksızlık edip cezasını çekmemenin bütün kötülüklerin en büyüğü olmadığını göster; ya da bunu çürütülmeden bırakırsan, Mısırlıların tanrısı köpek adına, Kallikles, Kallikles seninle uyuşmayacak, bütün hayatın boyunca seninle ahenksiz kalacak. Oysa ben, iyi dostum, lirimin akordunun bozuk olmasını ve ahenksiz çalmasını, yönettiğim koronun da öyle olmasını, insanların çoğunun bana katılmayıp karşı çıkmasını, tek bir kişi olan benim kendimle ahenksiz olmamdan ve kendimle çelişmemden daha iyi bulurum.
τῶν αὐτῶν, λέγει δὲ ἃ σὺ νῦν θαυμάζεις, παρῆσθα δὲ καὶ αὐτὸς λεγομένοις. ἢ οὖν ἐκείνην ἐξέλεγξον, ὅπερ ἄρτι ἔλεγον, ὡς οὐ τὸ ἀδικεῖν ἐστιν καὶ ἀδικοῦντα δίκην μὴ διδόναι ἁπάντων ἔσχατον κακῶν· ἢ εἰ τοῦτο ἐάσεις ἀνέλεγκτον, μὰ τὸν κύνα τὸν Αἰγυπτίων θεόν, οὔ σοι ὁμολογήσει Καλλικλῆς, ὦ Καλλίκλεις, ἀλλὰ διαφωνήσει ἐν ἅπαντι τῷ βίῳ. καίτοι ἔγωγε οἶμαι, ὦ βέλτιστε, καὶ τὴν λύραν μοι κρεῖττον εἶναι ἀνάρμοστόν τε καὶ διαφωνεῖν, καὶ χορὸν ᾧ χορηγοίην,
482cKallikles: Sokrates, sözlerinde tam bir halk hatibi gibi gençlik ataklığı yapıyorsun sanki. Şimdi de bu halk nutuklarını, Polos'un Gorgias'ı sana karşı düştüğünü söyleyerek suçladığı duruma bu kez kendisi düştüğü için atıyorsun. Polos dedi ki: Sen Gorgias'a, adil şeyleri bilmeden hitabet öğrenmek isteyen biri yanına gelirse ona bunları öğretip öğretmeyeceğini sorduğunda, Gorgias utandı ve insanların âdeti yüzünden —öyle demese insanlar kızardı— öğreteceğini söyledi; bu kabul yüzünden de kendisiyle çelişmek zorunda kaldı, sen de buna bayıldın. Polos o zaman sana güldü, bence de haklı olarak; şimdi ise kendisi aynı duruma düştü.
καὶ πλείστους ἀνθρώπους μὴ ὁμολογεῖν μοι ἀλλʼ ἐναντία λέγειν μᾶλλον ἢ ἕνα ὄντα ἐμὲ ἐμαυτῷ ἀσύμφωνον εἶναι καὶ ἐναντία λέγειν.
ΚΑΛ. ὦ Σώκρατες, δοκεῖς νεανιεύεσθαι ἐν τοῖς λόγοις ὡς ἀληθῶς δημηγόρος ὤν· καὶ νῦν ταῦτα δημηγορεῖς ταὐτὸν παθόντος Πώλου πάθος ὅπερ Γοργίου κατηγόρει πρὸς σὲ παθεῖν. ἔφη γάρ που Γοργίαν ἐρωτώμενον ὑπὸ σοῦ, ἐὰν ἀφίκηται παρʼ αὐτὸν μὴ ἐπιστάμενος τὰ δίκαια ὁ τὴν ῥητορικὴν
482dBen de Polos'u tam bu yüzden beğenmiyorum: Haksızlık etmenin haksızlığa uğramaktan daha çirkin olduğunu sana kabul etti. Bu kabul yüzünden de bu kez kendisi, tartışmada senin elinde ayağı bağlanıp ağzı tıkandı; aklındakini söylemekten utandı.
βουλόμενος μαθεῖν, εἰ διδάξοι αὐτὸν ὁ Γοργίας, αἰσχυνθῆναι αὐτὸν καὶ φάναι διδάξειν διὰ τὸ ἔθος τῶν ἀνθρώπων, ὅτι ἀγανακτοῖεν ἂν εἴ τις μὴ φαίη—διὰ δὴ ταύτην τὴν ὁμολογίαν ἀναγκασθῆναι ἐναντία αὐτὸν αὑτῷ εἰπεῖν, σὲ δὲ αὐτὸ τοῦτο ἀγαπᾶν—καί σου καταγελᾶν, ὥς γέ μοι δοκεῖν ὀρθῶς, τότε· νῦν δὲ πάλιν αὐτὸς ταὐτὸν τοῦτο ἔπαθεν. καὶ ἔγωγε κατʼ αὐτὸ τοῦτο οὐκ ἄγαμαι Πῶλον, ὅτι σοι συνεχώρησεν τὸ ἀδικεῖν αἴσχιον εἶναι τοῦ ἀδικεῖσθαι· ἐκ
482eÇünkü sen, Sokrates, hakikatin peşinde olduğunu söyleyerek gerçekten de konuşmayı böyle bayağı, halk nutkuna yaraşır şeylere götürüyorsun: tabiatça değil, kanunca güzel olan şeylere. Oysa çoğu zaman bu ikisi, tabiat ve kanun, birbirinin zıddıdır. Bu yüzden biri utanır da aklındakini söylemeye cesaret edemezse, kendisiyle çelişmek zorunda kalır.
ταύτης γὰρ αὖ τῆς ὁμολογίας αὐτὸς ὑπὸ σοῦ συμποδισθεὶς ἐν τοῖς λόγοις ἐπεστομίσθη, αἰσχυνθεὶς ἃ ἐνόει εἰπεῖν. σὺ γὰρ τῷ ὄντι, ὦ Σώκρατες, εἰς τοιαῦτα ἄγεις φορτικὰ καὶ δημηγορικά, φάσκων τὴν ἀλήθειαν διώκειν, ἃ φύσει μὲν οὐκ ἔστιν καλά, νόμῳ δέ.
ΚΑΛ. ὡς τὰ πολλὰ δὲ ταῦτα ἐναντίʼ ἀλλήλοις ἐστίν, ἥ τε φύσις καὶ ὁ νόμος· ἐὰν οὖν τις αἰσχύνηται
483aSen de bu inceliği keşfetmiş olarak tartışmalarda hile yapıyorsun: Biri kanuna göre konuşursa sen sorularını tabiata göre soruyorsun, tabiata ait şeylerden söz ederse kanuna ait şeylerle soruyorsun. Tıpkı şimdi haksızlık etmek ve haksızlığa uğramak konusunda yaptığın gibi: Polos kanuna göre daha çirkin olandan söz ederken sen sözü tabiata göre kovaladın. Çünkü tabiatça daha kötü olan her şey daha çirkindir de, yani haksızlığa uğramak; kanunca ise haksızlık etmek daha çirkindir. Haksızlığa uğramak bir erkeğin başına gelecek şey değildir; ölmesi yaşamasından hayırlı bir kölenin başına gelecek şeydir: haksızlığa uğrayıp hor görüldüğünde ne kendine ne de önemsediği bir başkasına yardım edebilen kölenin.
καὶ μὴ τολμᾷ λέγειν ἅπερ νοεῖ, ἀναγκάζεται ἐναντία λέγειν. ὃ δὴ καὶ σὺ τοῦτο τὸ σοφὸν κατανενοηκὼς κακουργεῖς ἐν τοῖς λόγοις, ἐὰν μέν τις κατὰ νόμον λέγῃ, κατὰ φύσιν ὑπερωτῶν, ἐὰν δὲ τὰ τῆς φύσεως, τὰ τοῦ νόμου. ὥσπερ αὐτίκα ἐν τούτοις, τῷ ἀδικεῖν τε καὶ τῷ ἀδικεῖσθαι, Πώλου τὸ κατὰ νόμον αἴσχιον λέγοντος, σὺ τὸν λόγον ἐδιώκαθες κατὰ φύσιν. φύσει μὲν γὰρ πᾶν αἴσχιόν ἐστιν ὅπερ καὶ κάκιον, τὸ ἀδικεῖσθαι, νόμῳ δὲ τὸ ἀδικεῖν. οὐδὲ
483bAma bence kanunları koyanlar güçsüz insanlar, yani çoğunluktur. Kanunları da kendilerine göre ve kendi çıkarlarına göre koyarlar; övgülerini de yergilerini de buna göre yaparlar.
γὰρ ἀνδρὸς τοῦτό γʼ ἐστὶν τὸ πάθημα, τὸ ἀδικεῖσθαι, ἀλλʼ ἀνδραπόδου τινὸς ᾧ κρεῖττόν ἐστιν τεθνάναι ἢ ζῆν, ὅστις ἀδικούμενος καὶ προπηλακιζόμενος μὴ οἷός τέ ἐστιν αὐτὸς αὑτῷ βοηθεῖν μηδὲ ἄλλῳ οὗ ἂν κήδηται. ἀλλʼ οἶμαι οἱ τιθέμενοι τοὺς νόμους οἱ ἀσθενεῖς ἄνθρωποί εἰσιν καὶ οἱ πολλοί. πρὸς αὑτοὺς οὖν καὶ τὸ αὑτοῖς συμφέρον τούς τε νόμους τίθενται καὶ τοὺς ἐπαίνους ἐπαινοῦσιν καὶ τοὺς
483cİnsanların daha kuvvetli olanlarını, fazlasına sahip olabilecek durumda olanları korkutarak, onlar kendilerinden fazlasına sahip olmasınlar diye, fazlasını istemenin çirkin ve adaletsiz olduğunu, haksızlık etmenin de bu, yani başkalarından fazlasına sahip olmaya çalışmak olduğunu söylerler; çünkü kendileri daha aşağı oldukları için, sanırım, eşit paya razı olurlar. İşte bu yüzden kanunca, çoğunluktan fazlasına sahip olmaya çalışmak adaletsiz ve çirkin sayılır ve buna haksızlık etmek derler. Ama bence tabiatın kendisi, daha değerlinin daha değersizden, daha güçlünün de daha güçsüzden fazlasına sahip olmasının adil olduğunu gösterir.
ψόγους ψέγουσιν· ἐκφοβοῦντες τοὺς ἐρρωμενεστέρους τῶν ἀνθρώπων καὶ δυνατοὺς ὄντας πλέον ἔχειν, ἵνα μὴ αὐτῶν πλέον ἔχωσιν, λέγουσιν ὡς αἰσχρὸν καὶ ἄδικον τὸ πλεονεκτεῖν, καὶ τοῦτό ἐστιν τὸ ἀδικεῖν, τὸ πλέον τῶν ἄλλων ζητεῖν ἔχειν· ἀγαπῶσι γὰρ οἶμαι αὐτοὶ ἂν τὸ ἴσον ἔχωσιν φαυλότεροι ὄντες. διὰ ταῦτα δὴ νόμῳ μὲν τοῦτο ἄδικον καὶ αἰσχρὸν λέγεται, τὸ πλέον ζητεῖν ἔχειν τῶν πολλῶν, καὶ ἀδικεῖν αὐτὸ καλοῦσιν· ἡ δέ γε οἶμαι φύσις αὐτὴ ἀποφαίνει
483dBunun böyle olduğunu birçok yerde gösterir: Hem öteki hayvanlarda hem de insanlar arasında, bütün şehirlerde ve soylarda adaletin böyle belirlendiğini, yani üstünün aşağıya hükmettiğini ve ondan fazlasına sahip olduğunu. Yoksa Kserkses Yunanistan'a, babası İskitlere hangi adalete dayanarak sefer açtı? Bunun gibi sayısız örnek verilebilir.
αὐτό, ὅτι δίκαιόν ἐστιν τὸν ἀμείνω τοῦ χείρονος πλέον ἔχειν καὶ τὸν δυνατώτερον τοῦ ἀδυνατωτέρου. δηλοῖ δὲ ταῦτα πολλαχοῦ ὅτι οὕτως ἔχει, καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ζῴοις καὶ τῶν ἀνθρώπων ἐν ὅλαις ταῖς πόλεσι καὶ τοῖς γένεσιν, ὅτι οὕτω τὸ δίκαιον κέκριται, τὸν κρείττω τοῦ ἥττονος ἄρχειν καὶ πλέον ἔχειν. ἐπεὶ ποίῳ δικαίῳ χρώμενος Ξέρξης ἐπὶ τὴν Ἑλλάδα ἐστράτευσεν ἢ ὁ πατὴρ αὐτοῦ ἐπὶ Σκύθας; ἢ
483eAma bence bunlar bu işleri adaletin tabiatına göre yapıyorlar; evet, Zeus adına, tabiatın kanununa göre, ama belki bizim koyduğumuz kanuna göre değil. Biz en iyilerimizi ve en kuvvetlilerimizi gençken alıp aslan yavruları gibi biçimlendiriyor, büyüleyip efsunlayarak köleleştiriyoruz; eşit paya sahip olmak gerektiğini, güzel ve adil olanın bu olduğunu söyleyerek.
ἄλλα μυρία ἄν τις ἔχοι τοιαῦτα λέγειν. ἀλλʼ οἶμαι οὗτοι κατὰ φύσιν τὴν τοῦ δικαίου ταῦτα πράττουσιν, καὶ ναὶ μὰ Δία κατὰ νόμον γε τὸν τῆς φύσεως, οὐ μέντοι ἴσως κατὰ τοῦτον ὃν ἡμεῖς τιθέμεθα·
ΚΑΛ. πλάττοντες τοὺς βελτίστους καὶ ἐρρωμενεστάτους ἡμῶν αὐτῶν, ἐκ νέων λαμβάνοντες, ὥσπερ λέοντας, κατεπᾴδοντές τε καὶ γοητεύοντες καταδουλούμεθα
484aAma bence yeterli tabiatta bir adam yetişirse bütün bunları silkip atar, parçalar ve kurtulur; yazılarımızı, büyülerimizi, efsunlarımızı ve tabiata aykırı bütün kanunlarımızı ayaklar altına alır; köle başkaldırır, efendimiz olarak karşımıza dikilir ve işte o zaman tabiatın adaleti parıl parıl parlar.
λέγοντες ὡς τὸ ἴσον χρὴ ἔχειν καὶ τοῦτό ἐστιν τὸ καλὸν καὶ τὸ δίκαιον. ἐὰν δέ γε οἶμαι φύσιν ἱκανὴν γένηται ἔχων ἀνήρ, πάντα ταῦτα ἀποσεισάμενος καὶ διαρρήξας καὶ διαφυγών, καταπατήσας τὰ ἡμέτερα γράμματα καὶ μαγγανεύματα καὶ ἐπῳδὰς καὶ νόμους τοὺς παρὰ φύσιν ἅπαντας, ἐπαναστὰς ἀνεφάνη δεσπότης ἡμέτερος ὁ δοῦλος, καὶ ἐνταῦθα
484bBana kalırsa Pindaros da benim söylediklerimi şu şarkısında ortaya koyuyor; diyor ki: Kanun herkesin kralıdır, ölümlülerin de ölümsüzlerin de; ve o, diyor, en büyük şiddeti haklı kılarak götürür en yüce eliyle; buna delilim Herakles'in işleridir; çünkü satın almadan… Aşağı yukarı böyle söylüyor —şarkıyı ezbere bilmiyorum—; ama Herakles'in Geryones'in sığırlarını ne satın alarak ne de Geryones ona vermiş olarak sürüp götürdüğünü söylüyor; sanki tabiatça adil olan buymuş gibi: Sığırlar da, daha kötü ve daha aşağı olanların bütün öteki malları da daha iyi ve daha üstün olanındır.
ἐξέλαμψεν τὸ τῆς φύσεως δίκαιον. δοκεῖ δέ μοι καὶ Πίνδαρος ἅπερ ἐγὼ λέγω ἐνδείκνυσθαι ἐν τῷ ᾁσματι ἐν ᾧ λέγει ὅτι—νόμος ὁ πάντων βασιλεὺς θνατῶν τε καὶ ἀθανάτων· Pind. fr. 169 οὗτος δὲ δή, φησίν,—ἄγει δικαιῶν τὸ βιαιότατον ὑπερτάτᾳ χειρί· τεκμαίρομαι ἔργοισιν Ἡρακλέος, ἐπεὶ—ἀπριάτας— Pind. fr. 169 λέγει οὕτω πως—τὸ γὰρ ᾆσμα οὐκ ἐπίσταμαι—λέγει δʼ ὅτι οὔτε πριάμενος οὔτε δόντος τοῦ Γηρυόνου ἠλάσατο τὰς βοῦς,
484cİşin doğrusu budur; felsefeyi artık bırakıp daha büyük işlere yönelirsen bunu anlarsın. Çünkü felsefe, Sokrates, insan gençliğinde ölçüsünü kaçırmadan uğraşırsa hoş bir şeydir; gereğinden fazla oyalanırsa insanları mahveder. Biri çok iyi yaratılışlı da olsa, yaşı ilerlediği hâlde felsefe yaparsa, seçkin ve itibarlı bir adam olacak kişinin tecrübe sahibi olması gereken her şeyde tecrübesiz kalması kaçınılmazdır.
ὡς τούτου ὄντος τοῦ δικαίου φύσει, καὶ βοῦς καὶ τἆλλα κτήματα εἶναι πάντα τοῦ βελτίονός τε καὶ κρείττονος τὰ τῶν χειρόνων τε καὶ ἡττόνων.
τὸ μὲν οὖν ἀληθὲς οὕτως ἔχει, γνώσῃ δέ, ἂν ἐπὶ τὰ μείζω ἔλθῃς ἐάσας ἤδη φιλοσοφίαν. φιλοσοφία γάρ τοί ἐστιν, ὦ Σώκρατες, χαρίεν, ἄν τις αὐτοῦ μετρίως ἅψηται ἐν τῇ ἡλικίᾳ· ἐὰν δὲ περαιτέρω τοῦ δέοντος ἐνδιατρίψῃ, διαφθορὰ τῶν ἀνθρώπων. ἐὰν γὰρ καὶ πάνυ εὐφυὴς ᾖ καὶ πόρρω τῆς ἡλικίας φιλοσοφῇ, ἀνάγκη πάντων ἄπειρον γεγονέναι
484dÇünkü böyleleri şehrin kanunlarından da, insanlarla özel ve kamusal anlaşmalarda konuşurken kullanılması gereken sözlerden de, insanların haz ve arzularından da habersiz kalırlar; kısacası insan huylarına büsbütün yabancı olurlar. Bu yüzden özel ya da siyasi bir işe giriştiklerinde gülünç olurlar; tıpkı, sanırım, siyaset adamlarının da sizin sohbetlerinize ve tartışmalarınıza katıldıklarında gülünç oldukları gibi.
ἐστὶν ὧν χρὴ ἔμπειρον εἶναι τὸν μέλλοντα καλὸν κἀγαθὸν καὶ εὐδόκιμον ἔσεσθαι ἄνδρα. καὶ γὰρ τῶν νόμων ἄπειροι γίγνονται τῶν κατὰ τὴν πόλιν, καὶ τῶν λόγων οἷς δεῖ χρώμενον ὁμιλεῖν ἐν τοῖς συμβολαίοις τοῖς ἀνθρώποις καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ, καὶ τῶν ἡδονῶν τε καὶ ἐπιθυμιῶν τῶν ἀνθρωπείων, καὶ συλλήβδην τῶν ἠθῶν παντάπασιν ἄπειροι γίγνονται. ἐπειδὰν οὖν ἔλθωσιν εἴς τινα ἰδίαν ἢ πολιτικὴν
484eÇünkü Euripides'in dediği olur: Herkes onda parlar, ona koşar, günün en büyük payını ona verir, *ki orada kendi kendinin en iyisidir.*
πρᾶξιν, καταγέλαστοι γίγνονται, ὥσπερ γε οἶμαι οἱ πολιτικοί, ἐπειδὰν αὖ εἰς τὰς ὑμετέρας διατριβὰς ἔλθωσιν καὶ τοὺς λόγους, καταγέλαστοί εἰσιν.
ΚΑΛ. συμβαίνει γὰρ τὸ τοῦ Εὐριπίδου· λαμπρόςEur. fr. Antiope τέ ἐστιν ἕκαστος ἐν τούτῳ, καὶ ἐπὶ τοῦτʼ ἐπείγεται,νέμων τὸ πλεῖστον ἡμέρας τούτῳ μέρος, ἵνʼ αὐτὸς αὑτοῦ τυγχάνει βέλτιστος ὤν· Eur. fr. Antiope
485aKötü olduğu yerden ise kaçar ve onu yerer, ötekini över; kendine duyduğu sevgiden, böylece kendini övdüğünü düşünerek. Ama bence en doğrusu ikisinden de pay almaktır. Felsefeden terbiye için gerektiği kadar pay almak güzeldir; delikanlıyken felsefeyle uğraşmak ayıp değildir; ama insan yaşlandığı hâlde hâlâ felsefe yapıyorsa, iş gülünç bir hâl alır, Sokrates. Ben de felsefe yapanlar karşısında, kekeleyip oyun oynayanlar karşısında hissettiğime çok benzer bir şey hissederim.
ὅπου δʼ ἂν φαῦλος ᾖ, ἐντεῦθεν φεύγει καὶ λοιδορεῖ τοῦτο, τὸ δʼ ἕτερον ἐπαινεῖ, εὐνοίᾳ τῇ ἑαυτοῦ, ἡγούμενος οὕτως αὐτὸς ἑαυτὸν ἐπαινεῖν. ἀλλʼ οἶμαι τὸ ὀρθότατόν ἐστιν ἀμφοτέρων μετασχεῖν. φιλοσοφίας μὲν ὅσον παιδείας χάριν καλὸν μετέχειν, καὶ οὐκ αἰσχρὸν μειρακίῳ ὄντι φιλοσοφεῖν· ἐπειδὰν δὲ ἤδη πρεσβύτερος ὢν ἄνθρωπος ἔτι φιλοσοφῇ, καταγέλαστον, ὦ Σώκρατες, τὸ χρῆμα γίγνεται, καὶ ἔγωγε
485bKendisine böyle konuşmak hâlâ yakışan küçük bir çocuğu kekeleyip oynarken görünce sevinirim; bu bana hoş, hür insana yaraşır ve çocuğun yaşına uygun görünür; ama küçük bir çocuğun düzgün konuştuğunu işitince, bu bana tatsız bir şey gibi gelir, kulaklarımı tırmalar, köleye yaraşır bir şey gibi görünür. Bir yetişkinin kekelediğini işitmek ya da oynadığını görmek ise gülünç, erkekliğe yakışmayan ve dayağı hak eden bir şey olarak görünür.
ὁμοιότατον πάσχω πρὸς τοὺς φιλοσοφοῦντας ὥσπερ πρὸς τοὺς ψελλιζομένους καὶ παίζοντας. ὅταν μὲν γὰρ παιδίον ἴδω, ᾧ ἔτι προσήκει διαλέγεσθαι οὕτω, ψελλιζόμενον καὶ παῖζον, χαίρω τε καὶ χαρίεν μοι φαίνεται καὶ ἐλευθέριον καὶ πρέπον τῇ τοῦ παιδίου ἡλικίᾳ, ὅταν δὲ σαφῶς διαλεγομένου παιδαρίου ἀκούσω, πικρόν τί μοι δοκεῖ χρῆμα εἶναι καὶ ἀνιᾷ μου τὰ ὦτα καί μοι δοκεῖ δουλοπρεπές τι εἶναι· ὅταν δὲ
485cFelsefe yapanlar karşısında da aynı şeyi hissederim. Genç bir delikanlıda felsefeyi görünce hayran olurum, bana yakışır görünür, bu insanın hür biri olduğunu düşünürüm; felsefe yapmayanı ise hür insana yaraşmayan, kendini hiçbir zaman güzel ya da soylu bir işe layık görmeyecek biri sayarım.
ἀνδρὸς ἀκούσῃ τις ψελλιζομένου ἢ παίζοντα ὁρᾷ, καταγέλαστον φαίνεται καὶ ἄνανδρον καὶ πληγῶν ἄξιον. ταὐτὸν οὖν ἔγωγε τοῦτο πάσχω καὶ πρὸς τοὺς φιλοσοφοῦντας. παρὰ νέῳ μὲν γὰρ μειρακίῳ ὁρῶν φιλοσοφίαν ἄγαμαι, καὶ πρέπειν μοι δοκεῖ, καὶ ἡγοῦμαι ἐλεύθερόν τινα εἶναι τοῦτον τὸν ἄνθρωπον, τὸν δὲ μὴ φιλοσοφοῦντα ἀνελεύθερον καὶ οὐδέποτε οὐδενὸς ἀξιώσοντα ἑαυτὸν οὔτε καλοῦ οὔτε γενναίου
485dAma yaşı ilerlemiş birinin hâlâ felsefe yaptığını ve bundan vazgeçmediğini görünce, bu adamın artık dayağa ihtiyacı varmış gibi gelir bana, Sokrates. Çünkü az önce dediğim gibi, bu insan çok iyi yaratılışlı da olsa şehrin göbeğinden ve şairin, insanların ancak orada ün kazandığını söylediği meydanlardan kaçarak erkekliğini yitirir; hayatının geri kalanını bir köşeye çekilip üç dört delikanlıyla fısıldaşarak geçirir, hiçbir zaman hür, büyük ve yerinde bir söz söylemez.
πράγματος· ὅταν δὲ δὴ πρεσβύτερον ἴδω ἔτι φιλοσοφοῦντα καὶ μὴ ἀπαλλαττόμενον, πληγῶν μοι δοκεῖ ἤδη δεῖσθαι, ὦ Σώκρατες, οὗτος ὁ ἀνήρ. ὃ γὰρ νυνδὴ ἔλεγον, ὑπάρχει τούτῳ τῷ ἀνθρώπῳ, κἂν πάνυ εὐφυὴς ᾖ, ἀνάνδρῳ γενέσθαι φεύγοντι τὰ μέσα τῆς πόλεως καὶ τὰς ἀγοράς, ἐν αἷς ἔφη ὁ ποιητὴς τοὺς ἄνδρας ἀριπρεπεῖς γίγνεσθαι, καταδεδυκότι δὲ τὸν λοιπὸν βίον βιῶναι μετὰ μειρακίων ἐν γωνίᾳ τριῶν ἢ
485eBen sana karşı, Sokrates, epey dostça duygular besliyorum; bu yüzden şimdi Euripides'in, az önce andığım Zethos'unun Amphion'a karşı duyduğunu duyuyor olabilirim. Çünkü onun kardeşine söylediği türden şeyleri ben de sana söylemek istiyorum: İlgilenmen gereken şeyleri ihmal ediyorsun, Sokrates; psykhē'nin böylesine soylu bir tabiatını çocukça bir kılığa sokup bozuyorsun; ne adalet meclislerinde doğru dürüst bir söz söyleyebilirsin, ne akla yatkın ve inandırıcı olanı yakalayabilirsin, ne de başkası için yiğitçe bir tasarı kurabilirsin.
τεττάρων ψιθυρίζοντα, ἐλεύθερον δὲ καὶ μέγα καὶ ἱκανὸν μηδέποτε φθέγξασθαι. ἐγὼ δέ, ὦ Σώκρατες, πρὸς σὲ ἐπιεικῶς ἔχω φιλικῶς· κινδυνεύω οὖν πεπονθέναι νῦν ὅπερ ὁ Ζῆθος πρὸς τὸν Ἀμφίονα ὁ Εὐριπίδου, οὗπερ ἐμνήσθην.
ΚΑΛ. καὶ γὰρ ἐμοὶ τοιαῦτʼ ἄττα ἐπέρχεται πρὸς σὲ λέγειν, οἷάπερ ἐκεῖνος πρὸς τὸν ἀδελφόν, ὅτι ἀμελεῖς, ὦ Σώκρατες, ὧν δεῖ σε ἐπιμελεῖσθαι, καὶ φύσιν ψυχῆς ὧδε γενναίαν μειρακιώδει
486aOysa, sevgili Sokrates —sakın bana kızma, bunu sana iyi niyetimden söylüyorum—, benim seni ve felsefede hep daha ileri gidenleri içinde gördüğüm durumda olmak sana utanç verici gelmiyor mu? Şimdi biri seni ya da senin gibilerden birini yakalayıp hiçbir haksızlık etmediğin hâlde haksızlık ettiğini ileri sürerek hapse götürse, biliyorsun ki kendini nasıl kurtaracağını bilemezsin; başın döner, ne diyeceğini bilemeden ağzın açık kalır; mahkemeye çıkınca da pek değersiz ve alçak bir suçlayıcıya denk gelsen, o senin için ölüm cezası istemeyi dilerse ölürsün.
τινὶ διατρέπεις μορφώματι, καὶ οὔτʼ ἂν δίκης βουλαῖσι προσθεῖʼ ἂν ὀρθῶς λόγον, οὔτʼ εἰκὸς ἂν καὶ πιθανὸν ἂν λάβοις, οὔθʼ ὑπὲρ ἄλλου νεανικὸν βούλευμα βουλεύσαιο. καίτοι, ὦ φίλε Σώκρατες—καί μοι μηδὲν ἀχθεσθῇς· εὐνοίᾳ γὰρ ἐρῶ τῇ σῇ—οὐκ αἰσχρὸν δοκεῖ σοι εἶναι οὕτως ἔχειν ὡς ἐγὼ σὲ οἶμαι ἔχειν καὶ τοὺς ἄλλους τοὺς πόρρω ἀεὶ φιλοσοφίας ἐλαύνοντας; νῦν γὰρ εἴ τις σοῦ λαβόμενος ἢ ἄλλου ὁτουοῦν τῶν τοιούτων εἰς τὸ δεσμωτήριον ἀπάγοι, φάσκων ἀδικεῖν μηδὲν ἀδικοῦντα, οἶσθʼ ὅτι οὐκ ἂν ἔχοις ὅτι
486bOysa bu nasıl bir bilgelik, Sokrates: iyi yaratılışlı bir insanı alıp onu daha kötü yapan bir tekhnē; öyle ki ne kendine yardım edebilir, ne kendini ne de başka birini en büyük tehlikelerden kurtarabilir; düşmanları elinden bütün mal varlığını alır, şehirde düpedüz itibarsız biri olarak yaşar.
χρήσαιο σαυτῷ, ἀλλʼ ἰλιγγιῴης ἂν καὶ χασμῷο οὐκ ἔχων ὅτι εἴποις, καὶ εἰς τὸ δικαστήριον ἀναβάς, κατηγόρου τυχὼν πάνυ φαύλου καὶ μοχθηροῦ, ἀποθάνοις ἄν, εἰ βούλοιτο θανάτου σοι τιμᾶσθαι. καίτοι πῶς σοφὸν τοῦτό ἐστιν, ὦ Σώκρατες, ἥτις εὐφυῆ λαβοῦσα τέχνη φῶτα ἔθηκε χείρονα, μήτε αὐτὸν αὑτῷ δυνάμενον βοηθεῖν μηδʼ ἐκσῶσαι ἐκ τῶν μεγίστων κινδύνων μήτε ἑαυτὸν μήτε ἄλλον μηδένα, ὑπὸ δὲ
486cBöyle birini, biraz kaba kaçacak ama, suratına tokat atsan ceza bile görmezsin. İyi dostum, beni dinle, çürütmeyi bırak, işlerin ahengini çalış; seni akıllı biri gibi gösterecek şeylerle uğraş; şu incelikleri —saçmalık mı demeli, boş laf mı— başkalarına bırak, ki bunlar yüzünden bomboş evlerde oturacaksın; böyle küçük şeyleri çürütüp duran adamlara değil, hayatı, ünü ve başka birçok iyi şeyi olan adamlara imren.
τῶν ἐχθρῶν περισυλᾶσθαι πᾶσαν τὴν οὐσίαν, ἀτεχνῶς δὲ ἄτιμον ζῆν ἐν τῇ πόλει; τὸν δὲ τοιοῦτον, εἴ τι καὶ ἀγροικότερον εἰρῆσθαι, ἔξεστιν ἐπὶ κόρρης τύπτοντα μὴ διδόναι δίκην. ἀλλʼ ὠγαθέ, ἐμοὶ πείθου, παῦσαι δὲ ἐλέγχων, πραγμάτων δʼ εὐμουσίαν ἄσκει, καὶ ἄσκει ὁπόθεν δόξεις φρονεῖν, ἄλλοις τὰ κομψὰ ταῦτα ἀφείς, εἴτε ληρήματα χρὴ φάναι εἶναι εἴτε φλυαρίας, ἐξ ὧν κενοῖσιν ἐγκατοικήσεις δόμοις· ζηλῶν οὐκ ἐλέγχοντας ἄνδρας τὰ μικρὰ
486dSokrates: Psykhē'm altından olsaydı, Kallikles, altını sınadıkları mihenk taşlarından birini, en iyisini bulmaktan memnun olmaz mıydım sence? Psykhē'mi ona sürecektim; o da psykhē'min iyi bakıldığını onaylarsa, artık yeterince iyi durumda olduğumu ve başka bir mihenge ihtiyacım olmadığını iyice bilecektim.
ταῦτα, ἀλλʼ οἷς ἔστιν καὶ βίος καὶ δόξα καὶ ἄλλα πολλὰ ἀγαθά.
ΣΩ. εἰ χρυσῆν ἔχων ἐτύγχανον τὴν ψυχήν, ὦ Καλλίκλεις, οὐκ ἂν οἴει με ἅσμενον εὑρεῖν τούτων τινὰ τῶν λίθων ᾗ βασανίζουσιν τὸν χρυσόν, τὴν ἀρίστην, πρὸς ἥντινα ἔμελλον προσαγαγὼν αὐτήν, εἴ μοι ὁμολογήσειεν ἐκείνη καλῶς τεθεραπεῦσθαι τὴν ψυχήν, εὖ εἴσεσθαι ὅτι ἱκανῶς ἔχω καὶ οὐδέν με δεῖ ἄλλης βασάνου;
486eKallikles: Bunu ne diye soruyorsun, Sokrates?
Sokrates: Söyleyeyim: Seninle karşılaşarak şimdi böyle bir buluntuya rastladığımı düşünüyorum.
Kallikles: Neden?
Sokrates: Çok iyi biliyorum ki, psykhē'min kanaat getirdiği şeylerde sen benimle anlaşırsan, bunlar artık hakikatin ta kendisidir. Çünkü bir psykhē'nin doğru yaşayıp yaşamadığını yeterince sınayacak kişinin üç şeye sahip olması gerektiğini düşünüyorum ve sende üçü de var: epistēmē, iyi niyet ve açık sözlülük.
ΚΑΛ. πρὸς τί δὴ τοῦτο ἐρωτᾷς, ὦ Σώκρατες;
ΣΩ. ἐγώ σοι ἐρῶ· νῦν οἶμαι ἐγὼ σοὶ ἐντετυχηκὼς τοιούτῳ ἑρμαίῳ ἐντετυχηκέναι.
ΚΑΛ. τί δή;
ΣΩ. εὖ οἶδʼ ὅτι, ἅν μοι σὺ ὁμολογήσῃς περὶ ὧν ἡ ἐμὴ ψυχὴ δοξάζει, ταῦτʼ ἤδη ἐστὶν αὐτὰ τἀληθῆ. ἐννοῶ γὰρ
487aBirçok insanla karşılaşıyorum: Kimisi senin gibi bilge olmadığı için beni sınayamıyor; kimisi bilge, ama senin gibi beni önemsemediği için bana doğruyu söylemek istemiyor. Şu iki yabancı, Gorgias ile Polos, hem bilge hem dostum, ama açık sözlülükleri eksik, gereğinden fazla utangaçlar.
ὅτι τὸν μέλλοντα βασανιεῖν ἱκανῶς ψυχῆς πέρι ὀρθῶς τε ζώσης καὶ μὴ τρία ἄρα δεῖ ἔχειν ἃ σὺ πάντα ἔχεις, ἐπιστήμην τε καὶ εὔνοιαν καὶ παρρησίαν. ἐγὼ γὰρ πολλοῖς ἐντυγχάνω οἳ ἐμὲ οὐχ οἷοί τέ εἰσιν βασανίζειν διὰ τὸ μὴ σοφοὶ εἶναι ὥσπερ σύ· ἕτεροι δὲ σοφοὶ μέν εἰσιν, οὐκ ἐθέλουσιν δέ μοι λέγειν τὴν ἀλήθειαν διὰ τὸ μὴ κήδεσθαί μου ὥσπερ σύ· τὼ δὲ ξένω τώδε, Γοργίας τε καὶ πῶλος, σοφὼ μὲν καὶ
487bNasıl olmasın? Utanmayı öyle bir dereceye vardırdılar ki utandıkları için ikisi de birçok insanın önünde, hem de en önemli konularda, kendileriyle çelişmeyi göze alıyor. Sende ise ötekilerde olmayan bu şeylerin hepsi var: Birçok Atinalının da söyleyeceği gibi iyi bir terbiye almışsın ve bana iyi niyet besliyorsun.
φίλω ἐστὸν ἐμώ, ἐνδεεστέρω δὲ παρρησίας καὶ αἰσχυντηροτέρω μᾶλλον τοῦ δέοντος· πῶς γὰρ οὔ; ὥ γε εἰς τοσοῦτον αἰσχύνης ἐληλύθατον, ὥστε διὰ τὸ αἰσχύνεσθαι τολμᾷ ἑκάτερος αὐτῶν αὐτὸς αὑτῷ ἐναντία λέγειν ἐναντίον πολλῶν ἀνθρώπων, καὶ ταῦτα περὶ τῶν μεγίστων. σὺ δὲ ταῦτα πάντα ἔχεις ἃ οἱ ἄλλοι οὐκ ἔχουσιν· πεπαίδευσαί τε γὰρ ἱκανῶς, ὡς πολλοὶ ἂν φήσαιεν Ἀθηναίων, καὶ ἐμοὶ εἶ εὔνους.
487cHangi delile dayanıyorum? Söyleyeyim. Biliyorum, Kallikles, siz dört kişi bilgelikte ortak olmuştunuz: sen, Aphidnalı Teisandros, Androtion oğlu Andron ve Kholargoslu Nausikydes. Bir keresinde bilgelikle nereye kadar uğraşılması gerektiğini tartışırken sizi dinledim ve içinizde şöyle bir kanaatin ağır bastığını biliyorum: Felsefeyi en ince ayrıntısına kadar yapmaya heves etmemek; tersine, gereğinden fazla bilge olup farkına varmadan mahvolmamak için dikkatli olmayı birbirinize öğütlediniz.
τίνι τεκμηρίῳ χρῶμαι; ἐγώ σοι ἐρῶ. οἶδα ὑμᾶς ἐγώ, ὦ Καλλίκλεις, τέτταρας ὄντας κοινωνοὺς γεγονότας σοφίας, σέ τε καὶ Τείσανδρον τὸν Ἀφιδναῖον καὶ Ἄνδρωνα τὸν Ἀνδροτίωνος καὶ Ναυσικύδην τὸν Χολαργέα· καί ποτε ὑμῶν ἐγὼ ἐπήκουσα βουλευομένων μέχρι ὅποι τὴν σοφίαν ἀσκητέον εἴη, καὶ οἶδα ὅτι ἐνίκα ἐν ὑμῖν τοιάδε τις δόξα, μὴ προθυμεῖσθαι εἰς τὴν ἀκρίβειαν φιλοσοφεῖν, ἀλλὰ εὐλαβεῖσθαι
487dŞimdi de senin bana en yakın arkadaşlarına verdiğin öğüdün aynısını verdiğini duyunca, bu, bana gerçekten iyi niyet beslediğine dair yeterli bir delil oluyor. Açık sözlü olabildiğini ve utanmadığını ise hem kendin söylüyorsun hem de biraz önce yaptığın konuşma sana tanıklık ediyor. Demek bu konularda şimdi durum açıkça şöyledir.
παρεκελεύεσθε ἀλλήλοις ὅπως μὴ πέρα τοῦ δέοντος σοφώτεροι γενόμενοι λήσετε διαφθαρέντες. ἐπειδὴ οὖν σου ἀκούω ταὐτὰ ἐμοὶ συμβουλεύοντος ἅπερ τοῖς σεαυτοῦ ἑταιροτάτοις, ἱκανόν μοι τεκμήριόν ἐστιν ὅτι ὡς ἀληθῶς μοι εὔνους εἶ. καὶ μὴν ὅτι γε οἷος παρρησιάζεσθαι καὶ μὴ αἰσχύνεσθαι, αὐτός τε φῂς καὶ ὁ λόγος ὃν ὀλίγον πρότερον ἔλεγες ὁμολογεῖ σοι. ἔχει δὴ οὑτωσὶ δῆλον ὅτι τούτων πέρι νυνί·
487eTartışmada bir şeyi bana kabul edersen, o şey artık hem benim hem senin tarafından yeterince sınanmış olur ve onu başka bir mihenge vurmak gerekmez. Çünkü bunu ne bilgelik eksikliğinden ne de fazla utangaçlıktan kabul etmiş olursun; beni aldatmak için de kabul etmezsin, çünkü kendin de söylediğin gibi dostumsun. Demek benim ve senin anlaşmamız gerçekten de artık hakikate varmış olacak.
Bütün araştırmaların en güzeli de, Kallikles, senin beni kınadığın şu konular üzerinedir: Bir adam nasıl olmalı, neyle ve nereye kadar uğraşmalı, hem yaşlıyken hem gençken?
ἐάν τι σὺ ἐν τοῖς λόγοις ὁμολογήσῃς μοι, βεβασανισμένον τοῦτʼ ἤδη ἔσται ἱκανῶς ὑπʼ ἐμοῦ τε καὶ σοῦ, καὶ οὐκέτι αὐτὸ δεήσει ἐπʼ ἄλλην βάσανον ἀναφέρειν. οὐ γὰρ ἄν ποτε αὐτὸ συνεχώρησας σὺ οὔτε σοφίας ἐνδείᾳ οὔτʼ αἰσχύνης περιουσίᾳ, οὐδʼ αὖ ἀπατῶν ἐμὲ συγχωρήσαις ἄν· φίλος γάρ μοι εἶ, ὡς καὶ αὐτὸς φῄς. τῷ ὄντι οὖν ἡ ἐμὴ καὶ ἡ σὴ ὁμολογία τέλος ἤδη ἕξει τῆς ἀληθείας.
ΣΩ. πάντων δὲ καλλίστη ἐστὶν ἡ σκέψις, ὦ Καλλίκλεις, περὶ τούτων ὧν σὺ δή μοι ἐπετίμησας, ποῖόν τινα χρὴ εἶναι τὸν ἄνδρα καὶ τί
488aBen kendi hayatımda doğru olmayan bir şey yapıyorsam, iyi bil ki bu hatayı isteyerek değil, cehaletimden yapıyorum. Sen de bana öğüt vermeye başladığın gibi vazgeçme; neyle uğraşmam gerektiğini ve onu nasıl elde edebileceğimi bana yeterince göster. Şimdi sana bir şeyi kabul edip de ileride kabul ettiğim şeyi yapmadığımı görürsen, beni tam bir ahmak say ve bundan sonra, hiçbir şeye değmeyen biri olarak, bana bir daha hiç öğüt verme.
ἐπιτηδεύειν καὶ μέχρι τοῦ, καὶ πρεσβύτερον καὶ νεώτερον ὄντα. ἐγὼ γὰρ εἴ τι μὴ ὀρθῶς πράττω κατὰ τὸν βίον τὸν ἐμαυτοῦ, εὖ ἴσθι τοῦτο ὅτι οὐχ ἑκὼν ἐξαμαρτάνω ἀλλʼ ἀμαθίᾳ τῇ ἐμῇ· σὺ οὖν, ὥσπερ ἤρξω νουθετεῖν με, μὴ ἀποστῇς, ἀλλʼ ἱκανῶς μοι ἔνδειξαι τί ἔστιν τοῦτο ὃ ἐπιτηδευτέον μοι, καὶ τίνα τρόπον κτησαίμην ἂν αὐτό, καὶ ἐάν με λάβῃς νῦν μέν σοι ὁμολογήσαντα, ἐν δὲ τῷ ὑστέρῳ χρόνῳ μὴ ταὐτὰ πράττοντα ἅπερ ὡμολόγησα, πάνυ με ἡγοῦ βλᾶκα εἶναι καὶ
488bBana baştan bir daha anlat: Sen ve Pindaros tabiata göre adil olanın ne olduğunu söylüyorsunuz? Daha üstünün daha aşağıların mallarını zorla alıp götürmesi, daha iyinin daha kötülere hükmetmesi, daha değerlinin daha değersizden fazlasına sahip olması mı? Adil olanın başka bir şey olduğunu mu söylüyorsun, yoksa doğru mu hatırlıyorum?
Kallikles: O zaman da bunu söylüyordum, şimdi de söylüyorum.
Sokrates: Peki aynı kişiye mi hem daha iyi hem daha üstün diyorsun?
μηκέτι ποτέ με νουθετήσῃς ὕστερον, ὡς μηδενὸς ἄξιον ὄντα. ἐξ ἀρχῆς δέ μοι ἐπανάλαβε πῶς φῂς τὸ δίκαιον ἔχειν καὶ σὺ καὶ Πίνδαρος τὸ κατὰ φύσιν; ἄγειν βίᾳ τὸν κρείττω τὰ τῶν ἡττόνων καὶ ἄρχειν τὸν βελτίω τῶν χειρόνων καὶ πλέον ἔχειν τὸν ἀμείνω τοῦ φαυλοτέρου; μή τι ἄλλο λέγεις τὸ δίκαιον εἶναι, ἢ ὀρθῶς μέμνημαι;
ΚΑΛ. ἀλλὰ ταῦτα ἔλεγον καὶ τότε καὶ νῦν λέγω.
ΣΩ. πότερον δὲ τὸν αὐτὸν βελτίω καλεῖς σὺ καὶ κρείττω;
488cÇünkü o zaman da ne demek istediğini anlayamamıştım. Daha kuvvetli olanlara mı daha üstün diyorsun, daha zayıfların daha kuvvetliye boyun eğmesi mi gerekir? O zaman da sanki bunu gösteriyordun: Büyük şehirler küçüklerin üzerine tabiatça adil olana göre yürürler, çünkü daha üstün ve daha kuvvetlidirler; sanki üstün, kuvvetli ve iyi aynı şeymiş gibi. Yoksa daha iyi olup da daha aşağı ve daha zayıf olmak, daha üstün olup da daha kötü olmak mümkün müdür? Ya da daha iyinin ve daha üstünün tarifi aynı mıdır?
οὐδὲ γάρ τοι τότε οἷός τʼ ἦ μαθεῖν σου τί ποτε λέγοις. πότερον τοὺς ἰσχυροτέρους κρείττους καλεῖς καὶ δεῖ ἀκροᾶσθαι τοῦ ἰσχυροτέρου τοὺς ἀσθενεστέρους, οἷόν μοι δοκεῖς καὶ τότε ἐνδείκνυσθαι, ὡς αἱ μεγάλαι πόλεις ἐπὶ τὰς σμικρὰς κατὰ τὸ φύσει δίκαιον ἔρχονται, ὅτι κρείττους εἰσὶν καὶ ἰσχυρότεραι, ὡς τὸ κρεῖττον καὶ τὸ ἰσχυρότερον καὶ βέλτιον ταὐτὸν ὄν, ἢ ἔστι βελτίω μὲν εἶναι, ἥττω δὲ καὶ ἀσθενέστερον, καὶ κρείττω μὲν εἶναι, μοχθηρότερον δέ· ἢ ὁ αὐτὸς
488dBunu bana açıkça belirle: Daha üstün, daha iyi ve daha kuvvetli aynı şey midir, farklı mı?
Kallikles: Açıkça söylüyorum sana: Aynı şeydir.
Sokrates: Çoğunluk tabiatça tek kişiden daha üstün değil mi? Senin de az önce dediğin gibi, kanunları tek kişiye karşı koyanlar da onlardır.
Kallikles: Nasıl olmasın?
Sokrates: Demek çoğunluğun kanunları üstünlerin kanunlarıdır.
Kallikles: Elbette.
ὅρος ἐστὶν τοῦ βελτίονος καὶ τοῦ κρείττονος; τοῦτό μοι αὐτὸ σαφῶς διόρισον, ταὐτὸν ἢ ἕτερόν ἐστιν τὸ κρεῖττον καὶ τὸ βέλτιον καὶ τὸ ἰσχυρότερον;
ΚΑΛ. ἀλλʼ ἐγώ σοι σαφῶς λέγω, ὅτι ταὐτόν ἐστιν.
ΣΩ. οὐκοῦν οἱ πολλοὶ τοῦ ἑνὸς κρείττους εἰσὶν κατὰ φύσιν; οἳ δὴ καὶ τοὺς νόμους τίθενται ἐπὶ τῷ ἑνί, ὥσπερ καὶ σὺ ἄρτι ἔλεγες.
ΚΑΛ. πῶς γὰρ οὔ;
ΣΩ. τὰ τῶν πολλῶν ἄρα νόμιμα τὰ τῶν κρειττόνων ἐστίν.
ΚΑΛ. πάνυ γε.
488eSokrates: Demek daha iyilerin de? Çünkü senin sözüne göre daha üstün olanlar çok daha iyidirler.
Kallikles: Evet.
Sokrates: O hâlde onların kanunları, üstün olduklarına göre, tabiatça güzeldir?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Peki çoğunluk, senin de az önce söylediğin gibi, eşit paya sahip olmanın adil, haksızlık etmenin de haksızlığa uğramaktan daha çirkin olduğu kanaatinde değil mi?
ΣΩ. οὐκοῦν τὰ τῶν βελτιόνων; οἱ γὰρ κρείττους βελτίους πολὺ κατὰ τὸν σὸν λόγον.
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν τὰ τούτων νόμιμα κατὰ φύσιν καλά, κρειττόνων γε ὄντων;
ΚΑΛ. φημί.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν οἱ πολλοὶ νομίζουσιν οὕτως, ὡς ἄρτι αὖ σὺ ἔλεγες, δίκαιον εἶναι τὸ ἴσον ἔχειν καὶ αἴσχιον τὸ ἀδικεῖν
489aBöyle mi, değil mi? Dikkat et de bu kez sen utanırken yakalanma. Çoğunluk fazlasına değil de eşit paya sahip olmanın adil olduğu, haksızlık etmenin haksızlığa uğramaktan daha çirkin olduğu kanaatinde mi, değil mi? Bunu cevaplamayı bana çok görme, Kallikles; benimle anlaşırsan, ayırt etmeye yetkin bir adam kabul etmiş olacağından, artık senden teyit almış olayım.
Kallikles: Evet, çoğunluk böyle düşünür.
Sokrates: Demek haksızlık etmenin haksızlığa uğramaktan daha çirkin olması ve eşit paya sahip olmanın adil olması yalnız kanunca değil, tabiatça da böyledir.
τοῦ ἀδικεῖσθαι; ἔστιν ταῦτα ἢ οὔ; καὶ ὅπως μὴ ἁλώσῃ ἐνταῦθα σὺ αὖ αἰσχυνόμενος. νομίζουσιν, ἢ οὔ, οἱ πολλοὶ τὸ ἴσον ἔχειν ἀλλʼ οὐ τὸ πλέον δίκαιον εἶναι, καὶ αἴσχιον τὸ ἀδικεῖν τοῦ ἀδικεῖσθαι; μὴ φθόνει μοι ἀποκρίνασθαι τοῦτο, Καλλίκλεις, ἵνʼ, ἐάν μοι ὁμολογήσῃς, βεβαιώσωμαι ἤδη παρὰ σοῦ, ἅτε ἱκανοῦ ἀνδρὸς διαγνῶναι ὡμολογηκότος.
ΚΑΛ. ἀλλʼ οἵ γε πολλοὶ νομίζουσιν οὕτως.
ΣΩ. οὐ νόμῳ ἄρα μόνον ἐστὶν αἴσχιον τὸ ἀδικεῖν τοῦ
489bÖyle görünüyor ki önceki sözlerinde doğruyu söylemiyordun ve kanunla tabiatın birbirinin zıddı olduğunu söyleyerek beni haksız yere suçluyordun; güya ben bunu bildiğim için tartışmalarda hile yapıyormuşum: Biri tabiata göre konuşursa sözü kanuna, kanuna göre konuşursa tabiata çekiyormuşum.
Kallikles: Bu adam saçmalamaktan vazgeçmeyecek. Söyle bana, Sokrates, bu yaşta kelime avlamaktan, biri bir sözcükte yanıldı mı bunu bulunmaz nimet saymaktan utanmıyor musun?
ἀδικεῖσθαι, οὐδὲ δίκαιον τὸ ἴσον ἔχειν, ἀλλὰ καὶ φύσει· ὥστε κινδυνεύεις οὐκ ἀληθῆ λέγειν ἐν τοῖς πρόσθεν οὐδὲ ὀρθῶς ἐμοῦ κατηγορεῖν λέγων ὅτι ἐναντίον ἐστὶν ὁ νόμος καὶ ἡ φύσις, ἃ δὴ καὶ ἐγὼ γνοὺς κακουργῶ ἐν τοῖς λόγοις, ἐὰν μέν τις κατὰ φύσιν λέγῃ, ἐπὶ τὸν νόμον ἄγων, ἐὰν δέ τις κατὰ νόμον, ἐπὶ τὴν φύσιν.
ΚΑΛ. οὑτοσὶ ἀνὴρ οὐ παύσεται φλυαρῶν. εἰπέ μοι, ὦ Σώκρατες, οὐκ αἰσχύνῃ τηλικοῦτος ὢν ὀνόματα θηρεύων, καὶ
489cBenim daha üstün olmakla daha iyi olmaktan başka bir şey kastettiğimi mi sanıyorsun? Çoktandır sana daha iyiyle daha üstünün aynı şey olduğunu söylemiyor muyum? Yoksa bir köle sürüsü, belki bedence kuvvetli olmaktan başka hiçbir değeri olmayan her türden insan toplanıp bir şey söyleyince, kanunun bu olduğunu söylediğimi mi sanıyorsun?
Sokrates: Peki, ey bilgelerin bilgesi Kallikles; böyle mi diyorsun?
Kallikles: Elbette.
ἐάν τις ῥήματι ἁμάρτῃ, ἕρμαιον τοῦτο ποιούμενος; ἐμὲ γὰρ οἴει ἄλλο τι λέγειν τὸ κρείττους εἶναι ἢ τὸ βελτίους; οὐ πάλαι σοι λέγω ὅτι ταὐτόν φημι εἶναι τὸ βέλτιον καὶ τὸ κρεῖττον; ἢ οἴει με λέγειν, ἐὰν συρφετὸς συλλεγῇ δούλων καὶ παντοδαπῶν ἀνθρώπων μηδενὸς ἀξίων πλὴν ἴσως τῷ σώματι ἰσχυρίσασθαι, καὶ οὗτοι φῶσιν, αὐτὰ ταῦτα εἶναι νόμιμα;
ΣΩ. εἶεν, ὦ σοφώτατε Καλλίκλεις· οὕτω λέγεις;
ΚΑΛ. πάνυ μὲν οὖν.
489dSokrates: Ama ben de, şaşılası dostum, çoktandır senin üstünden böyle bir şey kastettiğini tahmin ediyorum ve ne dediğini açıkça bilmeye can atarak tekrar tekrar soruyorum. Çünkü herhâlde iki kişiyi tek kişiden daha iyi saymıyorsun; kölelerini de, senden daha kuvvetli oldukları için senden daha iyi saymıyorsun. O hâlde baştan bir daha söyle: Daha kuvvetliler değilse, daha iyiler derken kimleri kastediyorsun? Ve, hayranlık verici dostum, bana biraz daha yumuşak öğret ki okulundan kaçmayayım.
ΣΩ. ἀλλʼ ἐγὼ μέν, ὦ δαιμόνιε, καὶ αὐτὸς πάλαι τοπάζω τοιοῦτόν τί σε λέγειν τὸ κρεῖττον, καὶ ἀνερωτῶ γλιχόμενος σαφῶς εἰδέναι ὅτι λέγεις. οὐ γὰρ δήπου σύ γε τοὺς δύο βελτίους ἡγῇ τοῦ ἑνός, οὐδὲ τοὺς σοὺς δούλους βελτίους σοῦ, ὅτι ἰσχυρότεροί εἰσιν ἢ σύ. ἀλλὰ πάλιν ἐξ ἀρχῆς εἰπὲ τί ποτε λέγεις τοὺς βελτίους, ἐπειδὴ οὐ τοὺς ἰσχυροτέρους; καὶ ὦ θαυμάσιε πρᾳότερόν με προδίδασκε, ἵνα μὴ ἀποφοιτήσω παρὰ σοῦ.
489eKallikles: Alay ediyorsun, Sokrates.
Sokrates: Hayır, Zethos adına, Kallikles; asıl sen az önce onun ağzından bana karşı epey alay ettin. Ama haydi söyle: Daha iyiler derken kimleri kastediyorsun?
Kallikles: Daha değerlileri.
Sokrates: Görüyor musun, sen de kelimeler söylüyorsun ama hiçbir şey açıklamıyorsun? Söylemeyecek misin: Daha iyiler ve daha üstünler derken daha akıllı olanları mı kastediyorsun, yoksa başkalarını mı?
Kallikles: Evet, Zeus adına, onları kastediyorum, hem de kesinlikle.
ΚΑΛ. εἰρωνεύῃ, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. μὰ τὸν Ζῆθον, ὦ Καλλίκλεις, ᾧ σὺ χρώμενος πολλὰ νυνδὴ εἰρωνεύου πρός με· ἀλλʼ ἴθι εἰπέ, τίνας λέγεις τοὺς βελτίους εἶναι;
ΚΑΛ. τοὺς ἀμείνους ἔγωγε.
ΣΩ. ὁρᾷς ἄρα ὅτι σὺ αὐτὸς ὀνόματα λέγεις, δηλοῖς δὲ οὐδέν; οὐκ ἐρεῖς, τοὺς βελτίους καὶ κρείττους πότερον τοὺς φρονιμωτέρους λέγεις ἢ ἄλλους τινάς;
ΚΑΛ. ἀλλὰ ναὶ μὰ Δία τούτους λέγω, καὶ σφόδρα γε.
490aSokrates: Demek senin sözüne göre çoğu zaman akıllı tek bir kişi akılsız binlerce kişiden daha üstündür; o hükmetmeli, ötekiler hükmedilmeli, hükmeden de hükmedilenlerden fazlasına sahip olmalı. Çünkü bana öyle geliyor ki, tek kişinin binlerce kişiden daha üstün olduğunu söylerken bunu demek istiyorsun; kelime avlamıyorum.
Kallikles: Söylediğim tam da bu. Bence tabiatça adil olan şudur: Daha iyi ve daha akıllı olanın daha değersizlere hükmetmesi ve onlardan fazlasına sahip olması.
ΣΩ. πολλάκις ἄρα εἷς φρονῶν μυρίων μὴ φρονούντων κρείττων ἐστὶν κατὰ τὸν σὸν λόγον, καὶ τοῦτον ἄρχειν δεῖ, τοὺς δʼ ἄρχεσθαι, καὶ πλέον ἔχειν τὸν ἄρχοντα τῶν ἀρχομένων· τοῦτο γάρ μοι δοκεῖς βούλεσθαι λέγειν—καὶ οὐ ῥήματι θηρεύω—εἰ ὁ εἷς τῶν μυρίων κρείττων.
ΚΑΛ. ἀλλὰ ταῦτʼ ἔστιν ἃ λέγω. τοῦτο γὰρ οἶμαι ἐγὼ τὸ δίκαιον εἶναι φύσει, τὸ βελτίω ὄντα καὶ φρονιμώτερον καὶ ἄρχειν καὶ πλέον ἔχειν τῶν φαυλοτέρων.
490bSokrates: Dur orada. Şimdi de ne diyorsun? Şimdi olduğu gibi aynı yerde çok sayıda insan bir arada bulunsak, ortak bol yiyeceğimiz ve içeceğimiz olsa; türlü türlü insanlar olsak, kimimiz kuvvetli, kimimiz zayıf; içimizden biri de hekim olduğu için bu konularda daha akıllı olsa, ama doğal olarak kimisinden daha kuvvetli, kimisinden daha zayıf olsa: Bu kişi bizden daha akıllı olduğu için bu konularda daha iyi ve daha üstün olmaz mı?
Kallikles: Elbette olur.
ΣΩ. ἔχε δὴ αὐτοῦ. τί ποτε αὖ νῦν λέγεις; ἐὰν ἐν τῷ αὐτῷ ὦμεν, ὥσπερ νῦν, πολλοὶ ἁθρόοι, καὶ ἡμῖν ᾖ ἐν κοινῷ πολλὰ σιτία καὶ ποτά, ὦμεν δὲ παντοδαποί, οἱ μὲν ἰσχυροί, οἱ δʼ ἀσθενεῖς, εἷς δὲ ἡμῶν ᾖ φρονιμώτερος περὶ ταῦτα, ἰατρὸς ὤν, ᾖ δέ, οἷον εἰκός, τῶν μὲν ἰσχυρότερος, τῶν δὲ ἀσθενέστερος, ἄλλο τι ἢ οὗτος, φρονιμώτερος ἡμῶν ὤν, βελτίων καὶ κρείττων ἔσται εἰς ταῦτα;
ΚΑΛ. πάνυ γε.
490cSokrates: Peki daha iyi olduğu için bu yiyeceklerden bizden fazlasını mı almalı? Yoksa hükmettiği için hepsini o mu paylaştırmalı, ama onları tüketip kendi bedeni için kullanmakta, zarar görmek istemiyorsa, fazlasını almamalı, kimisinden fazla, kimisinden az mı almalı; hepsinden zayıf olursa da, en iyi olduğu hâlde en azını mı almalı, Kallikles? Öyle değil mi, iyi dostum?
Kallikles: Yiyeceklerden, içeceklerden, hekimlerden ve saçmalıklardan söz ediyorsun.
ΣΩ. ἦ οὖν τούτων τῶν σιτίων πλέον ἡμῶν ἑκτέον αὐτῷ, ὅτι βελτίων ἐστίν, ἢ τῷ μὲν ἄρχειν πάντα ἐκεῖνον δεῖ νέμειν, ἐν τῷ δὲ ἀναλίσκειν τε αὐτὰ καὶ καταχρῆσθαι εἰς τὸ ἑαυτοῦ σῶμα οὐ πλεονεκτητέον, εἰ μὴ μέλλει ζημιοῦσθαι, ἀλλὰ τῶν μὲν πλέον, τῶν δʼ ἔλαττον ἑκτέον· ἐὰν δὲ τύχῃ πάντων ἀσθενέστατος ὤν, πάντων ἐλάχιστον τῷ βελτίστῳ, ὦ Καλλίκλεις; οὐχ οὕτως, ὠγαθέ;
ΚΑΛ. περὶ σιτία, λέγεις, καὶ ποτὰ καὶ ἰατροὺς καὶ φλυαρίας·
490dBen bunları kastetmiyorum.
Sokrates: Daha akıllı olana daha iyi demiyor musun? Evet de ya da hayır.
Kallikles: Diyorum.
Sokrates: Daha iyinin fazlasına sahip olması gerektiğini de?
Kallikles: Ama yiyecek ve içecekte değil.
Sokrates: Anlıyorum; belki giysilerde: En usta dokumacının en büyük giysiye sahip olması, en çok ve en güzel giysilere bürünüp dolaşması mı gerekir?
Kallikles: Ne giysisi?
Sokrates: O hâlde besbelli ayakkabılarda, bu konuda en akıllı ve en iyi olanın fazlasına sahip olması gerekir.
ἐγὼ δὲ οὐ ταῦτα λέγω.
ΣΩ. πότερον οὐ τὸν φρονιμώτερον βελτίω λέγεις; φάθι ἢ μή.
ΚΑΛ. ἔγωγε.
ΣΩ. ἀλλʼ οὐ τὸν βελτίω πλέον δεῖν ἔχειν;
ΚΑΛ. οὐ σιτίων γε οὐδὲ ποτῶν.
ΣΩ. μανθάνω, ἀλλʼ ἴσως ἱματίων, καὶ δεῖ τὸν ὑφαντικώτατον μέγιστον ἱμάτιον ἔχειν καὶ πλεῖστα καὶ κάλλιστα ἀμπεχόμενον περιιέναι;
ΚΑΛ. ποίων ἱματίων;
ΣΩ. ἀλλʼ εἰς ὑποδήματα δῆλον ὅτι δεῖ πλεονεκτεῖν τὸν
490eAyakkabıcının belki en büyük ve en çok ayakkabıyı giyip dolaşması gerekir.
Kallikles: Ne ayakkabısı? Saçmalayıp duruyorsun.
Sokrates: Bunları kastetmiyorsan, belki şunları: Örneğin toprak konusunda akıllı, iyi ve dürüst bir çiftçi; belki o tohumlarda fazlasına sahip olmalı, kendi toprağına olabildiğince çok tohum ekmeli.
Kallikles: Hep aynı şeyleri söylüyorsun, Sokrates!
Sokrates: Yalnız aynı şeyleri değil, Kallikles, aynı konular hakkında da.
φρονιμώτατον εἰς ταῦτα καὶ βέλτιστον. τὸν σκυτοτόμον ἴσως μέγιστα δεῖ ὑποδήματα καὶ πλεῖστα ὑποδεδεμένον περιπατεῖν.
ΚΑΛ. ποῖα ὑποδήματα; φλυαρεῖς ἔχων.
ΣΩ. ἀλλʼ εἰ μὴ τὰ τοιαῦτα λέγεις, ἴσως τὰ τοιάδε· οἷον γεωργικὸν ἄνδρα περὶ γῆν φρόνιμόν τε καὶ καλὸν καὶ ἀγαθόν, τοῦτον δὴ ἴσως δεῖ πλεονεκτεῖν τῶν σπερμάτων καὶ ὡς πλείστῳ σπέρματι χρῆσθαι εἰς τὴν αὑτοῦ γῆν.
ΚΑΛ. ὡς ἀεὶ ταὐτὰ λέγεις, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. οὐ μόνον γε, ὦ Καλλίκλεις, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν αὐτῶν.
491aKallikles: Tanrılar adına, durmadan ayakkabıcılardan, çırpıcılardan, aşçılardan ve hekimlerden söz ediyorsun; sanki konuşmamız bunlar hakkındaymış gibi.
Sokrates: O hâlde sen söyleyecek misin, daha üstün ve daha akıllı olan neyde fazlasına sahip olursa haklı olarak fazlasını almış olur? Yoksa ne benim önermeme katlanacaksın, ne de kendin söyleyeceksin?
Kallikles: Ben çoktandır söylüyorum. Önce, daha üstün olanlar derken ayakkabıcıları ya da aşçıları değil, şehrin işlerinde, şehrin nasıl iyi yönetileceği konusunda akıllı olanları kastediyorum; yalnız akıllı değil, cesur olanları da: Düşündüklerini sonuna kadar götürebilen ve psykhē'lerinin yumuşaklığı yüzünden yorulup bırakmayanları.
ΚΑΛ. νὴ τοὺς θεούς, ἀτεχνῶς γε ἀεὶ σκυτέας τε καὶ κναφέας καὶ μαγείρους λέγων καὶ ἰατροὺς οὐδὲν παύῃ, ὡς περὶ τούτων ἡμῖν ὄντα τὸν λόγον.
ΣΩ. οὐκοῦν σὺ ἐρεῖς περὶ τίνων ὁ κρείττων τε καὶ φρονιμώτερος πλέον ἔχων δικαίως πλεονεκτεῖ; ἢ οὔτε ἐμοῦ ὑποβάλλοντος ἀνέξῃ οὔτʼ αὐτὸς ἐρεῖς;
ΚΑΛ. ἀλλʼ ἔγωγε καὶ πάλαι λέγω. πρῶτον μὲν τοὺς κρείττους οἵ εἰσιν οὐ σκυτοτόμους λέγω οὐδὲ μαγείρους, ἀλλʼ
491bSokrates: Görüyor musun, iyi Kallikles, sen beni suçladığın şeyle suçlamıyorum seni? Sen benim hep aynı şeyleri söylediğimi söyleyip beni kınıyorsun; ben ise tersine seni, aynı konular hakkında hiçbir zaman aynı şeyleri söylemediğin için kınıyorum: Bir zaman daha iyileri ve daha üstünleri daha kuvvetliler olarak tarif ediyordun, sonra daha akıllılar olarak; şimdi de yine başka bir şeyle geldin: Daha üstünler ve daha iyiler derken daha cesur kimselerden söz ediyorsun.
οἳ ἂν εἰς τὰ τῆς πόλεως πράγματα φρόνιμοι ὦσιν, ὅντινα ἂν τρόπον εὖ οἰκοῖτο, καὶ μὴ μόνον φρόνιμοι, ἀλλὰ καὶ ἀνδρεῖοι, ἱκανοὶ ὄντες ἃ ἂν νοήσωσιν ἐπιτελεῖν, καὶ μὴ ἀποκάμνωσι διὰ μαλακίαν τῆς ψυχῆς.
ΣΩ. ὁρᾷς, ὦ βέλτιστε Καλλίκλεις, ὡς οὐ ταὐτὰ σύ τʼ ἐμοῦ κατηγορεῖς καὶ ἐγὼ σοῦ; σὺ μὲν γὰρ ἐμὲ φῂς ἀεὶ ταὐτὰ λέγειν, καὶ μέμφῃ μοι· ἐγὼ δὲ σοῦ τοὐναντίον, ὅτι οὐδέποτε ταὐτὰ λέγεις περὶ τῶν αὐτῶν, ἀλλὰ τοτὲ μὲν τοὺς
491cAma iyi dostum, daha iyiler ve daha üstünler derken kimleri ve neyde kastettiğini söyleyip kurtul artık.
Kallikles: Söyledim ya: Şehrin işlerinde akıllı ve cesur olanları. Şehirleri onların yönetmesi yerindedir; adalet de şudur: Bunların ötekilerden, yönetenlerin yönetilenlerden fazlasına sahip olması.
βελτίους τε καὶ κρείττους τοὺς ἰσχυροτέρους ὡρίζου, αὖθις δὲ τοὺς φρονιμωτέρους, νῦν δʼ αὖ ἕτερόν τι ἥκεις ἔχων· ἀνδρειότεροί τινες ὑπὸ σοῦ λέγονται οἱ κρείττους καὶ οἱ βελτίους. ἀλλʼ, ὠγαθέ, εἰπὼν ἀπαλλάγηθι τίνας ποτὲ λέγεις τοὺς βελτίους τε καὶ κρείττους καὶ εἰς ὅτι.
ΚΑΛ. ἀλλʼ εἴρηκά γε ἔγωγε τοὺς φρονίμους εἰς τὰ τῆς πόλεως πράγματα καὶ ἀνδρείους. τούτους γὰρ
491dSokrates: Peki ya kendilerine karşı, dostum? Kendilerine hükmeden mi, hükmedilen mi?
Kallikles: Ne demek istiyorsun?
Sokrates: Her birinin kendi kendine hükmettiğini söylüyorum. Yoksa buna, insanın kendi kendine hükmetmesine hiç gerek yok mu, yalnız başkalarına mı hükmetmeli?
Kallikles: Kendine hükmetmek derken neyi kastediyorsun?
Sokrates: Karmaşık bir şey değil; çoğunluğun dediği gibi: itidalli olmayı, kendine hâkim olmayı, içindeki hazlara ve arzulara hükmetmeyi.
προσήκει τῶν πόλεων ἄρχειν, καὶ τὸ δίκαιον τοῦτʼ ἐστίν, πλέον ἔχειν τούτους τῶν ἄλλων, τοὺς ἄρχοντας τῶν ἀρχομένων.
ΣΩ. τί δέ; αὑτῶν, ὦ ἑταῖρε, τί; ἦ τι ἄρχοντας ἢ ἀρχομένους;
ΚΑΛ. πῶς λέγεις;
ΣΩ. ἕνα ἕκαστον λέγω αὐτὸν ἑαυτοῦ ἄρχοντα· ἢ τοῦτο μὲν οὐδὲν δεῖ, αὐτὸν ἑαυτοῦ ἄρχειν, τῶν δὲ ἄλλων;
ΚΑΛ. πῶς ἑαυτοῦ ἄρχοντα λέγεις;
ΣΩ. οὐδὲν ποικίλον ἀλλʼ ὥσπερ οἱ πολλοί, σώφρονα ὄντα καὶ ἐγκρατῆ αὐτὸν ἑαυτοῦ, τῶν ἡδονῶν καὶ ἐπιθυμιῶν
491eKallikles: Ne tatlısın! Ahmaklara itidalli diyorsun.
Sokrates: Nasıl yani? Bunu kastetmediğimi anlamayacak kimse yoktur.
Kallikles: Hem de pek öyledir, Sokrates. Çünkü herhangi bir şeye kul olan bir insan nasıl mesut olabilir? Asıl tabiatça güzel ve adil olan, şimdi sana açık yüreklilikle söylediğim şudur: Doğru yaşayacak kişi kendi arzularını olabildiğince büyümeye bırakmalı, onları dizginlememeli; arzular olabildiğince büyüdüğünde de cesareti ve phronēsis'i sayesinde onlara hizmet edebilmeli, arzusu neye yönelirse onunla onları doyurabilmeli.
ἄρχοντα τῶν ἐν ἑαυτῷ.
ΚΑΛ. ὡς ἡδὺς εἶ· τοὺς ἠλιθίους λέγεις τοὺς σώφρονας.
ΣΩ. πῶς γὰρ [οὔ]; οὐδεὶς ὅστις οὐκ ἂν γνοίη ὅτι οὐ τοῦτο λέγω.
ΚΑΛ. πάνυ γε σφόδρα, ὦ Σώκρατες. ἐπεὶ πῶς ἂν εὐδαίμων γένοιτο ἄνθρωπος δουλεύων ὁτῳοῦν; ἀλλὰ τοῦτʼ ἐστὶν τὸ κατὰ φύσιν καλὸν καὶ δίκαιον, ὃ ἐγώ σοι νῦν παρρησιαζόμενος λέγω, ὅτι δεῖ τὸν ὀρθῶς βιωσόμενον τὰς μὲν ἐπιθυμίας τὰς ἑαυτοῦ ἐᾶν ὡς μεγίστας εἶναι καὶ μὴ κολάζειν,
492aAma bence çoğunluk bunu yapamaz. Bu yüzden böylelerini utandıklarından yererler, kendi güçsüzlüklerini gizleyerek; ve ölçüsüzlüğün çirkin olduğunu söylerler, daha önce de dediğim gibi, tabiatça daha iyi olan insanları köleleştirerek; kendileri hazlarını doyuramadıkları için de kendi korkaklıklarından itidali ve adaleti överler.
ταύταις δὲ ὡς μεγίσταις οὔσαις ἱκανὸν εἶναι ὑπηρετεῖν διʼ ἀνδρείαν καὶ φρόνησιν, καὶ ἀποπιμπλάναι ὧν ἂν ἀεὶ ἡ ἐπιθυμία γίγνηται. ἀλλὰ τοῦτʼ οἶμαι τοῖς πολλοῖς οὐ δυνατόν· ὅθεν ψέγουσιν τοὺς τοιούτους διʼ αἰσχύνην, ἀποκρυπτόμενοι τὴν αὑτῶν ἀδυναμίαν, καὶ αἰσχρὸν δή φασιν εἶναι τὴν ἀκολασίαν, ὅπερ ἐν τοῖς πρόσθεν ἐγὼ ἔλεγον, δουλούμενοι τοὺς βελτίους τὴν φύσιν ἀνθρώπους, καὶ αὐτοὶ οὐ δυνάμενοι ἐκπορίζεσθαι ταῖς ἡδοναῖς πλήρωσιν ἐπαινοῦσιν τὴν σωφροσύνην
492bÇünkü baştan kral oğlu olarak doğmuş ya da tabiatlarıyla bir iktidar, bir tiranlık ya da bir hükümranlık elde edebilecek güçte olan insanlar için gerçekte itidalden ve adaletten daha çirkin ve daha kötü ne olabilir? İyi şeylerin tadını çıkarabilecekken, önlerinde hiçbir engel yokken, kendi başlarına efendi olarak çoğunluğun kanununu, sözünü ve yergisini mi getirecekler? Yoksa adaletin ve itidalin o güzelliği yüzünden bedbaht olmazlar mı: Kendi şehirlerinde hükmettikleri hâlde dostlarına düşmanlarından fazlasını veremedikleri için?
καὶ τὴν δικαιοσύνην διὰ τὴν αὑτῶν ἀνανδρίαν. ἐπεὶ ὅσοις ἐξ ἀρχῆς ὑπῆρξεν ἢ βασιλέων ὑέσιν εἶναι ἢ αὐτοὺς τῇ φύσει ἱκανοὺς ἐκπορίσασθαι ἀρχήν τινα ἢ τυραννίδα ἢ δυναστείαν, ⟨τί ἂν⟩ τῇ ἀληθείᾳ αἴσχιον καὶ κάκιον εἴη σωφροσύνης καὶ δικαιοσύνης τούτοις τοῖς ἀνθρώποις, οἷς ἐξὸν ἀπολαύειν τῶν ἀγαθῶν καὶ μηδενὸς ἐμποδὼν ὄντος, αὐτοὶ ἑαυτοῖς δεσπότην ἐπαγάγοιντο τὸν τῶν πολλῶν ἀνθρώπων νόμον τε καὶ λόγον καὶ ψόγον; ἢ πῶς οὐκ ἂν ἄθλιοι γεγονότες
492cAma gerçekte, Sokrates, senin peşinde olduğunu söylediğin hakikat şudur: Zevk düşkünlüğü, ölçüsüzlük ve özgürlük, arkalarında destek oldukça, aretē de saadet de budur; geri kalanlar, şu süsler, insanların tabiata aykırı sözleşmeleri, boş laftır, hiçbir şeye değmez.
εἶεν ὑπὸ τοῦ καλοῦ τοῦ τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς σωφροσύνης, μηδὲν πλέον νέμοντες τοῖς φίλοις τοῖς αὑτῶν ἢ τοῖς ἐχθροῖς, καὶ ταῦτα ἄρχοντες ἐν τῇ ἑαυτῶν πόλει; ἀλλὰ τῇ ἀληθείᾳ, ὦ Σώκρατες, ἣν φῂς σὺ διώκειν, ὧδʼ ἔχει· τρυφὴ καὶ ἀκολασία καὶ ἐλευθερία, ἐὰν ἐπικουρίαν ἔχῃ, τοῦτʼ ἐστὶν ἀρετή τε καὶ εὐδαιμονία, τὰ δὲ ἄλλα ταῦτʼ ἐστὶν τὰ καλλωπίσματα, τὰ παρὰ φύσιν συνθήματα ἀνθρώπων, φλυαρία καὶ οὐδενὸς ἄξια.
492dSokrates: Konuşmayı hiç de soysuzca olmayan bir açık yüreklilikle sürdürüyorsun, Kallikles; çünkü başkalarının düşünüp de söylemek istemediklerini sen şimdi açıkça söylüyorsun. Senden rica ediyorum, hiçbir şekilde gevşeme ki nasıl yaşanması gerektiği gerçekten açığa çıksın. Söyle bana: İnsan olması gerektiği gibi olacaksa arzularını dizginlememeli, onları olabildiğince büyümeye bırakıp nereden olursa olsun doyumlarını hazırlamalı, aretē de bu mudur diyorsun?
ΣΩ. οὐκ ἀγεννῶς γε, ὦ Καλλίκλεις, ἐπεξέρχῃ τῷ λόγῳ παρρησιαζόμενος· σαφῶς γὰρ σὺ νῦν λέγεις ἃ οἱ ἄλλοι διανοοῦνται μέν, λέγειν δὲ οὐκ ἐθέλουσιν. δέομαι οὖν ἐγώ σου μηδενὶ τρόπῳ ἀνεῖναι, ἵνα τῷ ὄντι κατάδηλον γένηται πῶς βιωτέον. καί μοι λέγε· τὰς μὲν ἐπιθυμίας φῂς οὐ κολαστέον, εἰ μέλλει τις οἷον δεῖ εἶναι, ἐῶντα δὲ αὐτὰς ὡς μεγίστας πλήρωσιν αὐταῖς ἁμόθεν γέ ποθεν ἑτοιμάζειν, καὶ
492eKallikles: Evet, bunu söylüyorum.
Sokrates: O hâlde hiçbir şeye ihtiyaç duymayanların mesut olduğu doğru söylenmiyor.
Kallikles: Öyle olsaydı taşlar da ölüler de en mesut varlıklar olurdu.
Sokrates: Ama senin dediğin hayat da korkunç bir hayat. Euripides şu dizelerde doğru söylüyorsa şaşırmazdım; diyor ki: Kim bilir, belki yaşamak ölmektir, *ölmek de yaşamak?*
τοῦτο εἶναι τὴν ἀρετήν;
ΚΑΛ. φημὶ ταῦτα ἐγώ.
ΣΩ. οὐκ ἄρα ὀρθῶς λέγονται οἱ μηδενὸς δεόμενοι εὐδαίμονες εἶναι.
ΚΑΛ. οἱ λίθοι γὰρ ἂν οὕτω γε καὶ οἱ νεκροὶ εὐδαιμονέστατοι εἶεν.
ΣΩ. ἀλλὰ μὲν δὴ καὶ ὥς γε σὺ λέγεις δεινὸς ὁ βίος. οὐ γάρ τοι θαυμάζοιμʼ ἂν εἰ Εὐριπίδης ἀληθῆ ἐν τοῖσδε λέγει, λέγων—τίς δʼ οἶδεν, εἰ τὸ ζῆν μέν ἐστι κατθανεῖν, τὸ κατθανεῖν δὲ ζῆν; … Eur. fr. 638
493aBelki de biz gerçekten ölüyüz. Nitekim bilgelerden birinden şunu da duymuştum: Biz şimdi ölüyüz, beden (sōma) bizim mezarımızdır (sēma); psykhē'nin arzuların bulunduğu kısmı da kandırılmaya, bir aşağı bir yukarı savrulmaya elverişlidir. Belki Sicilyalı ya da İtalyalı zarif bir masal anlatıcısı, kelimeyle oynayarak, kolay inandırılan (pithanos) ve ikna edilebilen bir şey olduğu için psykhē'nin bu kısmına küp (pithos) adını vermiş, akılsızlara da erginlenmemişler (amyētoi) demiş; akılsızların psykhē'sinde arzuların bulunduğu kısmın ölçüsüzlüğünü ve hiçbir şey tutmamasını, doymak bilmezliği yüzünden delik bir küpe benzetmiş.
καὶ ἡμεῖς τῷ ὄντι ἴσως τέθναμεν· ἤδη γάρ του ἔγωγε καὶ ἤκουσα τῶν σοφῶν ὡς νῦν ἡμεῖς τέθναμεν καὶ τὸ μὲν σῶμά ἐστιν ἡμῖν σῆμα, τῆς δὲ ψυχῆς τοῦτο ἐν ᾧ ἐπιθυμίαι εἰσὶ τυγχάνει ὂν οἷον ἀναπείθεσθαι καὶ μεταπίπτειν ἄνω κάτω, καὶ τοῦτο ἄρα τις μυθολογῶν κομψὸς ἀνήρ, ἴσως Σικελός τις ἢ Ἰταλικός, παράγων τῷ ὀνόματι διὰ τὸ πιθανόν τε καὶ πειστικὸν ὠνόμασε πίθον, τοὺς δὲ ἀνοήτους ἀμυήτους,
493bBu adam, Kallikles, sana tam tersini gösteriyor: Hades'tekiler —görünmeyeni (aides) kastediyor— arasında en bedbaht olanlar bunlar, yani erginlenmemişler olurmuş ve delik küpe yine böyle delik bir elekle su taşırlarmış. Bana anlatanın dediğine göre, elek dediği de psykhē'ymiş.
τῶν δʼ ἀνοήτων τοῦτο τῆς ψυχῆς οὗ αἱ ἐπιθυμίαι εἰσί, τὸ ἀκόλαστον αὐτοῦ καὶ οὐ στεγανόν, ὡς τετρημένος εἴη πίθος, διὰ τὴν ἀπληστίαν ἀπεικάσας. τοὐναντίον δὴ οὗτος σοί, ὦ Καλλίκλεις, ἐνδείκνυται ὡς τῶν ἐν Ἅιδου—τὸ ἀιδὲς δὴ λέγων—οὗτοι ἀθλιώτατοι ἂν εἶεν, οἱ ἀμύητοι, καὶ φοροῖεν εἰς τὸν τετρημένον πίθον ὕδωρ ἑτέρῳ τοιούτῳ τετρημένῳ κοσκίνῳ. τὸ δὲ κόσκινον ἄρα λέγει, ὡς ἔφη ὁ πρὸς ἐμὲ
493cAkılsızların psykhē'sini, güvensizliği ve unutkanlığı yüzünden hiçbir şeyi tutamadığı için delik sayıp eleğe benzetmiş. Bunlar epey tuhaf şeyler, ama sana göstermek istediğimi açıkça ortaya koyuyor: Seni, elimden gelirse, fikrini değiştirmeye, doymak bilmez ve ölçüsüz bir hayat yerine düzenli, her seferinde eldekiyle yetinen ve kanaat eden bir hayatı seçmeye ikna etmek. Peki seni biraz ikna edebiliyor muyum, düzenli olanların ölçüsüzlerden daha mesut olduğuna dair fikir değiştiriyor musun? Yoksa bunun gibi daha birçok masal anlatsam da fikrini hiç değiştirmeyecek misin?
λέγων, τὴν ψυχὴν εἶναι· τὴν δὲ ψυχὴν κοσκίνῳ ἀπῄκασεν τὴν τῶν ἀνοήτων ὡς τετρημένην, ἅτε οὐ δυναμένην στέγειν διʼ ἀπιστίαν τε καὶ λήθην. ταῦτʼ ἐπιεικῶς μέν ἐστιν ὑπό τι ἄτοπα, δηλοῖ μὴν ὃ ἐγὼ βούλομαί σοι ἐνδειξάμενος, ἐάν πως οἷός τε ὦ, πεῖσαι μεταθέσθαι, ἀντὶ τοῦ ἀπλήστως καὶ ἀκολάστως ἔχοντος βίου τὸν κοσμίως καὶ τοῖς ἀεὶ παροῦσιν ἱκανῶς καὶ ἐξαρκούντως ἔχοντα βίον ἑλέσθαι. ἀλλὰ πότερον
493dKallikles: İkincisi daha doğru, Sokrates.
Sokrates: Haydi, aynı okuldan sana bir benzetme daha anlatayım. Bak bakalım, iki hayat, itidalli olanın ve ölçüsüz olanın hayatı hakkında şöyle bir şey mi söylüyorsun: Diyelim ki iki adamın her birinin birçok küpü var; birinin küpleri sağlam ve dolu: biri şarapla, biri balla, biri sütle, öbürleri başka başka şeylerle; bunların her birinin kaynağı kıt ve zor, ancak birçok zahmetle ve güçlükle elde ediliyor.
πείθω τί σε καὶ μετατίθεσθαι εὐδαιμονεστέρους εἶναι τοὺς κοσμίους τῶν ἀκολάστων, ἢ οὐδʼ ἂν ἄλλα πολλὰ τοιαῦτα μυθολογῶ, οὐδέν τι μᾶλλον μεταθήσῃ;
ΚΑΛ. τοῦτʼ ἀληθέστερον εἴρηκας, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. φέρε δή, ἄλλην σοι εἰκόνα λέγω ἐκ τοῦ αὐτοῦ γυμνασίου τῇ νῦν. σκόπει γὰρ εἰ τοιόνδε λέγεις περὶ τοῦ βίου ἑκατέρου, τοῦ τε σώφρονος καὶ τοῦ ἀκολάστου, οἷον εἰ δυοῖν ἀνδροῖν ἑκατέρῳ πίθοι πολλοὶ εἶεν καὶ τῷ μὲν
493eBiri küplerini doldurdu mu, artık ne üstüne bir şey akıtır ne de dert eder, bunlar bakımından rahattır. Ötekinin de kaynakları, ilkininki gibi, elde edilebilir ama zordur; kapları ise delik ve çürüktür; gece gündüz onları hep doldurmak zorunda kalır, yoksa en büyük acıları çeker.
ἑτέρῳ ὑγιεῖς καὶ πλήρεις, ὁ μὲν οἴνου, ὁ δὲ μέλιτος, ὁ δὲ γάλακτος, καὶ ἄλλοι πολλοὶ πολλῶν, νάματα δὲ σπάνια καὶ χαλεπὰ ἑκάστου τούτων εἴη καὶ μετὰ πολλῶν πόνων καὶ χαλεπῶν ἐκποριζόμενα·
ΣΩ. ὁ μὲν οὖν ἕτερος πληρωσάμενος μήτʼ ἐποχετεύοι μήτε τι φροντίζοι, ἀλλʼ ἕνεκα τούτων ἡσυχίαν ἔχοι· τῷ δʼ ἑτέρῳ τὰ μὲν νάματα, ὥσπερ καὶ ἐκείνῳ, δυνατὰ μὲν πορίζεσθαι, χαλεπὰ δέ, τὰ δʼ ἀγγεῖα τετρημένα καὶ σαθρά, ἀναγκάζοιτο δʼ ἀεὶ καὶ νύκτα καὶ
494aHayatlardan her biri böyleyse, ölçüsüzün hayatının düzenlinin hayatından daha mesut olduğunu mu söylüyorsun? Bunları söyleyerek seni düzenli hayatın ölçüsüz hayattan daha değerli olduğunu kabul etmeye biraz ikna edebiliyor muyum, yoksa edemiyor muyum?
Kallikles: Edemiyorsun, Sokrates. Çünkü küplerini doldurmuş o adam için artık hiçbir haz yoktur; bu, az önce söylediğim şeydir: Doldurduktan sonra, artık ne zevk alan ne de acı çeken biri olarak taş gibi yaşamak.
ἡμέραν πιμπλάναι αὐτά, ἢ τὰς ἐσχάτας λυποῖτο λύπας· ἆρα τοιούτου ἑκατέρου ὄντος τοῦ βίου, λέγεις τὸν τοῦ ἀκολάστου εὐδαιμονέστερον εἶναι ἢ τὸν τοῦ κοσμίου; πείθω τί σε ταῦτα λέγων συγχωρῆσαι τὸν κόσμιον βίον τοῦ ἀκολάστου ἀμείνω εἶναι, ἢ οὐ πείθω;
ΚΑΛ. οὐ πείθεις, ὦ Σώκρατες. τῷ μὲν γὰρ πληρωσαμένῳ ἐκείνῳ οὐκέτʼ ἔστιν ἡδονὴ οὐδεμία, ἀλλὰ τοῦτʼ ἔστιν, ὃ νυνδὴ ἐγὼ ἔλεγον, τὸ ὥσπερ λίθον ζῆν, ἐπειδὰν
494bHoş yaşamak ise olabildiğince çok akıtmaktadır.
Sokrates: Çok akıyorsa, çıkanın da çok olması, çıkışlar için deliklerin de büyük olması gerekmez mi?
Kallikles: Elbette.
Sokrates: Bu kez de sen bir yağmurkuşunun hayatından söz ediyorsun, ölünün ya da taşın değil. Söyle bana: Şöyle bir şeyden mi söz ediyorsun: acıkmak ve acıkınca yemek?
Kallikles: Evet.
πληρώσῃ, μήτε χαίροντα ἔτι μήτε λυπούμενον. ἀλλʼ ἐν τούτῳ ἐστὶν τὸ ἡδέως ζῆν, ἐν τῷ ὡς πλεῖστον ἐπιρρεῖν.
ΣΩ. οὐκοῦν ἀνάγκη γʼ, ἂν πολὺ ἐπιρρέῃ, πολὺ καὶ τὸ ἀπιὸν εἶναι, καὶ μεγάλʼ ἄττα τὰ τρήματα εἶναι ταῖς ἐκροαῖς;
ΚΑΛ. πάνυ μὲν οὖν.
ΣΩ. χαραδριοῦ τινα αὖ σὺ βίον λέγεις, ἀλλʼ οὐ νεκροῦ οὐδὲ λίθου. καί μοι λέγε· τὸ τοιόνδε λέγεις οἷον πεινῆν καὶ πεινῶντα ἐσθίειν;
ΚΑΛ. ἔγωγε.
494cSokrates: Susamak ve susayınca içmek?
Kallikles: Evet; öteki bütün arzulara da sahip olup onları doyurabilmek ve bundan zevk alarak mesut yaşamak.
Sokrates: Aferin, iyi dostum! Başladığın gibi devam et ve utanmamaya bak. Görünüşe göre benim de utanmamam gerekiyor. Önce şunu söyle: Uyuzu olup kaşıntısı tutan, kaşınmaya da doyasıya imkânı olan biri, ömür boyu kaşınarak mesut yaşayabilir mi?
ΣΩ. καὶ διψῆν γε καὶ διψῶντα πίνειν;
ΚΑΛ. λέγω, καὶ τὰς ἄλλας ἐπιθυμίας ἁπάσας ἔχοντα καὶ δυνάμενον πληροῦντα χαίροντα εὐδαιμόνως ζῆν.
ΣΩ. εὖγε, ὦ βέλτιστε· διατέλει γὰρ ὥσπερ ἤρξω, καὶ ὅπως μὴ ἀπαισχυνῇ. δεῖ δέ, ὡς ἔοικε, μηδʼ ἐμὲ ἀπαισχυνθῆναι. καὶ πρῶτον μὲν εἰπὲ εἰ καὶ ψωρῶντα καὶ κνησιῶντα, ἀφθόνως ἔχοντα τοῦ κνῆσθαι, κνώμενον διατελοῦντα τὸν βίον εὐδαιμόνως ἔστι ζῆν.
494dKallikles: Ne tuhafsın, Sokrates; düpedüz bir halk hatibisin.
Sokrates: İşte bu yüzden, Kallikles, Polos'u da Gorgias'ı da şaşkına çevirdim, utandırdım; ama sen şaşkına dönmez, utanmazsın; cesursun çünkü. Sen yalnızca cevap ver.
Kallikles: O hâlde kaşınanın da hoş yaşayacağını söylüyorum.
Sokrates: Hoş yaşıyorsa, mesut da yaşar, değil mi?
Kallikles: Elbette.
ΚΑΛ. ὡς ἄτοπος εἶ, ὦ Σώκρατες, καὶ ἀτεχνῶς δημηγόρος.
ΣΩ. τοιγάρτοι, ὦ Καλλίκλεις, Πῶλον μὲν καὶ Γοργίαν καὶ ἐξέπληξα καὶ αἰσχύνεσθαι ἐποίησα, σὺ δὲ οὐ μὴ ἐκπλαγῇς οὐδὲ μὴ αἰσχυνθῇς· ἀνδρεῖος γὰρ εἶ. ἀλλʼ ἀποκρίνου μόνον.
ΚΑΛ. φημὶ τοίνυν καὶ τὸν κνώμενον ἡδέως ἂν βιῶναι.
ΣΩ. οὐκοῦν εἴπερ ἡδέως, καὶ εὐδαιμόνως;
ΚΑΛ. πάνυ γε.
494eSokrates: Yalnız başını kaşıyorsa mı… yoksa sana daha fazlasını mı sorayım? Bak, Kallikles, biri sana bunlara bağlı olan her şeyi sırayla sorarsa ne cevap vereceksin? Bunların hepsinin başı olan kinaidosların —kendini erkeklere sunan erkeklerin— hayatı korkunç, çirkin ve bedbaht değil mi? Yoksa ihtiyaç duydukları şeylere doyasıya sahip olurlarsa onların mesut olduğunu söylemeye cüret edecek misin?
Kallikles: Konuşmayı böyle şeylere götürmekten utanmıyor musun, Sokrates?
Sokrates: Konuşmayı buraya ben mi götürüyorum, soylu dostum, yoksa zevk alanların, nasıl alırlarsa alsınlar, mesut olduklarını böyle pervasızca söyleyen ve hazlardan hangilerinin iyi hangilerinin kötü olduğunu ayırmayan kişi mi?
ΣΩ. πότερον εἰ τὴν κεφαλὴν μόνον κνησιῷ—ἢ ἔτι τί σε ἐρωτῶ; ὅρα, ὦ Καλλίκλεις, τί ἀποκρινῇ, ἐάν τίς σε τὰ ἐχόμενα τούτοις ἐφεξῆς ἅπαντα ἐρωτᾷ. καὶ τούτων τοιούτων ὄντων κεφάλαιον, ὁ τῶν κιναίδων βίος, οὗτος οὐ δεινὸς καὶ αἰσχρὸς καὶ ἄθλιος; ἢ τούτους τολμήσεις λέγειν εὐδαίμονας εἶναι, ἐὰν ἀφθόνως ἔχωσιν ὧν δέονται;
ΚΑΛ. οὐκ αἰσχύνῃ εἰς τοιαῦτα ἄγων, ὦ Σώκρατες, τοὺς λόγους;
ΣΩ. ἦ γὰρ ἐγὼ ἄγω ἐνταῦθα, ὦ γενναῖε, ἢ ἐκεῖνος ὃς ἂν φῇ ἀνέδην οὕτω τοὺς χαίροντας, ὅπως ἂν χαίρωσιν,
495aAma şimdi de söyle: Hoş olanla iyinin aynı şey olduğunu mu söylüyorsun, yoksa hoş şeyler arasında iyi olmayan bir şey olduğunu mu?
Kallikles: Farklı olduklarını söylersem sözüm kendisiyle çelişmesin diye, aynı olduklarını söylüyorum.
Sokrates: İlk sözlerini bozuyorsun, Kallikles; kendine doğru görünene aykırı konuşacaksan, artık benimle birlikte gerçeği yeterince inceleyemezsin.
εὐδαίμονας εἶναι, καὶ μὴ διορίζηται τῶν ἡδονῶν ὁποῖαι ἀγαθαὶ καὶ κακαί; ἀλλʼ ἔτι καὶ νῦν λέγε πότερον φῂς εἶναι τὸ αὐτὸ ἡδὺ καὶ ἀγαθόν, ἢ εἶναί τι τῶν ἡδέων ὃ οὐκ ἔστιν ἀγαθόν;
ΚΑΛ. ἵνα δή μοι μὴ ἀνομολογούμενος ᾖ ὁ λόγος, ἐὰν ἕτερον φήσω εἶναι, τὸ αὐτό φημι εἶναι.
ΣΩ. διαφθείρεις, ὦ Καλλίκλεις, τοὺς πρώτους λόγους, καὶ οὐκ ἂν ἔτι μετʼ ἐμοῦ ἱκανῶς τὰ ὄντα ἐξετάζοις, εἴπερ παρὰ τὰ δοκοῦντα σαυτῷ ἐρεῖς.
495bKallikles: Sen de öyle yapıyorsun, Sokrates.
Sokrates: O hâlde, eğer bunu yapıyorsam, ne ben doğru yapıyorum ne de sen. Ama ey talihli adam, bak bakalım, iyi olan, her ne şekilde olursa olsun zevk almak değildir belki; çünkü öyleyse, az önce üstü kapalı söylenen birçok çirkin şeyin ve başka birçok şeyin de sonuç olarak çıktığı görülüyor.
Kallikles: Sen öyle sanıyorsun, Sokrates.
Sokrates: Sen gerçekten bunları savunuyor musun, Kallikles?
Kallikles: Evet.
ΚΑΛ. καὶ γὰρ σύ, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. οὐ τοίνυν ὀρθῶς ποιῶ οὔτʼ ἐγώ, εἴπερ ποιῶ τοῦτο, οὔτε σύ. ἀλλʼ, ὦ μακάριε, ἄθρει μὴ οὐ τοῦτο ᾖ τὸ ἀγαθόν, τὸ πάντως χαίρειν· ταῦτά τε γὰρ τὰ νυνδὴ αἰνιχθέντα πολλὰ καὶ αἰσχρὰ φαίνεται συμβαίνοντα, εἰ τοῦτο οὕτως ἔχει, καὶ ἄλλα πολλά.
ΚΑΛ. ὡς σύ γε οἴει, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. σὺ δὲ τῷ ὄντι, ὦ Καλλίκλεις, ταῦτα ἰσχυρίζῃ;
ΚΑΛ. ἔγωγε.
495cSokrates: O hâlde senin ciddi olduğunu kabul ederek söze girişelim mi?
Kallikles: Hem de kesinlikle.
Sokrates: Haydi öyleyse, madem böyle düşünüyorsun, şunları ayır bana: Epistēmē diye bir şeyden söz ediyorsun herhâlde?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Az önce epistēmē ile birlikte giden bir cesaretten de söz etmiyor muydun?
Kallikles: Ediyordum ya.
Sokrates: Cesareti epistēmē'den farklı bir şey sayıp bunları iki ayrı şey olarak söylemiyor muydun?
Kallikles: Kesinlikle.
Sokrates: Peki haz ile epistēmē aynı şey mi, farklı mı?
ΣΩ. ἐπιχειρῶμεν ἄρα τῷ λόγῳ ὡς σοῦ σπουδάζοντος;
ΚΑΛ. πάνυ γε σφόδρα.
ΣΩ. ἴθι δή μοι, ἐπειδὴ οὕτω δοκεῖ, διελοῦ τάδε· ἐπιστήμην που καλεῖς τι;
ΚΑΛ. ἔγωγε.
ΣΩ. οὐ καὶ ἀνδρείαν νυνδὴ ἔλεγές τινα εἶναι μετὰ ἐπιστήμης;
ΚΑΛ. ἔλεγον γάρ.
ΣΩ. ἄλλο τι οὖν ὡς ἕτερον τὴν ἀνδρείαν τῆς ἐπιστήμης δύο ταῦτα ἔλεγες;
ΚΑΛ. σφόδρα γε.
ΣΩ. τί δέ; ἡδονὴν καὶ ἐπιστήμην ταὐτὸν ἢ ἕτερον;
495dKallikles: Farklı elbette, ey bilgelerin bilgesi.
Sokrates: Cesaret de hazdan farklı mı?
Kallikles: Nasıl olmasın?
Sokrates: Haydi bunları aklımızda tutalım: Akharnaili Kallikles hoş olanla iyinin aynı, epistēmē ile cesaretin ise hem birbirinden hem de iyiden farklı olduğunu söyledi.
Kallikles: Alopekeli Sokrates ise bunlarda bizimle anlaşmıyor. Yoksa anlaşıyor mu?
ΚΑΛ. ἕτερον δήπου, ὦ σοφώτατε σύ.
ΣΩ. ἦ καὶ ἀνδρείαν ἑτέραν ἡδονῆς;
ΚΑΛ. πῶς γὰρ οὔ;
ΣΩ. φέρε δὴ ὅπως μεμνησόμεθα ταῦτα, ὅτι Καλλικλῆς ἔφη Ἀχαρνεὺς ἡδὺ μὲν καὶ ἀγαθὸν ταὐτὸν εἶναι, ἐπιστήμην δὲ καὶ ἀνδρείαν καὶ ἀλλήλων καὶ τοῦ ἀγαθοῦ ἕτερον.
ΚΑΛ. Σωκράτης δέ γε ἡμῖν ὁ Ἀλωπεκῆθεν οὐχ ὁμολογεῖ ταῦτα. ἢ ὁμολογεῖ;
495eSokrates: Anlaşmıyor; bence Kallikles de, kendine doğru dürüst bakınca anlaşmayacaktır. Söyle bana: İşleri iyi gidenlerin, işleri kötü gidenlerin tam tersi bir hâl yaşadığını düşünmüyor musun?
Kallikles: Düşünüyorum.
Sokrates: Bunlar birbirinin zıddıysa, onlar için de sağlık ve hastalık için olduğu gibi olması zorunlu değil mi? Çünkü insan herhâlde aynı anda hem sağlıklı hem hasta olmaz, aynı anda hem sağlıktan hem hastalıktan kurtulmaz.
Kallikles: Ne demek istiyorsun?
Sokrates: Örneğin bedenin istediğin bir parçasını ayrı ele alıp bak.
ΣΩ. οὐχ ὁμολογεῖ· οἶμαι δέ γε οὐδὲ Καλλικλῆς, ὅταν αὐτὸς αὑτὸν θεάσηται ὀρθῶς. εἰπὲ γάρ μοι, τοὺς εὖ πράττοντας τοῖς κακῶς πράττουσιν οὐ τοὐναντίον ἡγῇ πάθος πεπονθέναι;
ΚΑΛ. ἔγωγε.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν, εἴπερ ἐναντία ἐστὶν ταῦτα ἀλλήλοις, ἀνάγκη περὶ αὐτῶν ἔχειν ὥσπερ περὶ ὑγιείας ἔχει καὶ νόσου; οὐ γὰρ ἅμα δήπου ὑγιαίνει τε καὶ νοσεῖ ὁ ἄνθρωπος, οὐδὲ ἅμα ἀπαλλάττεται ὑγιείας τε καὶ νόσου.
ΚΑΛ. πῶς λέγεις;
ΣΩ. οἷον περὶ ὅτου βούλει τοῦ σώματος ἀπολαβὼν
496aİnsanın gözleri hastalanır herhâlde; buna göz iltihabı denir?
Kallikles: Nasıl olmasın?
Sokrates: Aynı anda aynı gözlerde sağlıklı da değildir herhâlde?
Kallikles: Hiçbir şekilde.
Sokrates: Peki göz iltihabından kurtulduğunda? O zaman gözlerinin sağlığından da kurtulmuş, sonunda ikisinden birden kurtulmuş mu olur?
Kallikles: Hiç de değil.
Sokrates: Çünkü bu, sanırım, şaşılacak ve akıl dışı bir şey olur, değil mi?
σκόπει. νοσεῖ που ἄνθρωπος ὀφθαλμούς, ᾧ ὄνομα ὀφθαλμία;
ΚΑΛ. πῶς γὰρ οὔ;
ΣΩ. οὐ δήπου καὶ ὑγιαίνει γε ἅμα τοὺς αὐτούς;
ΚΑΛ. οὐδʼ ὁπωστιοῦν.
ΣΩ. τί δὲ ὅταν τῆς ὀφθαλμίας ἀπαλλάττηται; ἆρα τότε καὶ τῆς ὑγιείας ἀπαλλάττεται τῶν ὀφθαλμῶν καὶ τελευτῶν ἅμα ἀμφοτέρων ἀπήλλακται;
ΚΑΛ. ἥκιστά γε.
ΣΩ. θαυμάσιον γὰρ
496bKallikles: Kesinlikle.
Sokrates: Ama sanırım her birini sırayla edinir ve sırayla yitirir?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Kuvvet ve zayıflık için de aynı şey geçerli değil mi?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Hız ve yavaşlık için de?
Kallikles: Elbette.
Sokrates: İyi şeyleri ve saadeti, bunların zıtlarını, kötü şeyleri ve bedbahtlığı da sırayla mı edinir, her birinden sırayla mı kurtulur?
Kallikles: Elbette.
οἶμαι καὶ ἄλογον γίγνεται· ἦ γάρ;
ΚΑΛ. σφόδρα γε.
ΣΩ. ἀλλʼ ἐν μέρει οἶμαι ἑκάτερον καὶ λαμβάνει καὶ ἀπολλύει;
ΚΑΛ. φημί.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ἰσχὺν καὶ ἀσθένειαν ὡσαύτως;
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. καὶ τάχος καὶ βραδυτῆτα;
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. ἦ καὶ τἀγαθὰ καὶ τὴν εὐδαιμονίαν καὶ τἀναντία τούτων, κακά τε καὶ ἀθλιότητα, ἐν μέρει λαμβάνει καὶ ἐν μέρει ἀπαλλάττεται ἑκατέρου;
ΚΑΛ. πάντως δήπου.
496cSokrates: Demek insanın aynı anda hem kurtulduğu hem de sahip olduğu şeyler bulursak, bunların iyi ve kötü olmayacağı açıktır. Bu konuda anlaşıyor muyuz? İyice düşünüp öyle cevap ver.
Kallikles: Hem de nasıl anlaşıyorum.
Sokrates: Haydi öyleyse daha önce kabul ettiklerimize dönelim. Açlığın hoş mu, elem verici mi olduğunu söylüyordun? Açlığın kendisini kastediyorum.
Kallikles: Elem verici diyorum; ama aç olanın yemesinin hoş olduğunu söylüyorum.
ΣΩ. ἐὰν εὕρωμεν ἄρα ἄττα ὧν ἅμα τε ἀπαλλάττεται ἄνθρωπος καὶ ἅμα ἔχει, δῆλον ὅτι ταῦτά γε οὐκ ἂν εἴη τό τε ἀγαθὸν καὶ τὸ κακόν. ὁμολογοῦμεν ταῦτα; καὶ εὖ μάλα σκεψάμενος ἀποκρίνου.
ΚΑΛ. ἀλλʼ ὑπερφυῶς ὡς ὁμολογῶ.
ΣΩ. ἴθι δὴ ἐπὶ τὰ ἔμπροσθεν ὡμολογημένα. τὸ πεινῆν ἔλεγες πότερον ἡδὺ ἢ ἀνιαρὸν εἶναι; αὐτὸ λέγω τὸ πεινῆν.
ΚΑΛ. ἀνιαρὸν ἔγωγε· τὸ μέντοι πεινῶντα ἐσθίειν ἡδὺ
496dSokrates: Anlıyorum; ama açlığın kendisi elem vericidir, değil mi?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Susuzluk da öyle değil mi?
Kallikles: Kesinlikle.
Sokrates: Daha fazla soru sorayım mı, yoksa her eksikliğin ve arzunun elem verici olduğunu kabul ediyor musun?
Kallikles: Kabul ediyorum; yeter ki sorma.
Sokrates: Peki. Susamış olanın içmesinin hoş olduğunu söylüyorsun, değil mi?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Bu söylediğin şeyde, susamış olmak herhâlde acı çekmektir?
λέγω.
ΣΩ. μανθάνω· ἀλλʼ οὖν τό γε πεινῆν αὐτὸ ἀνιαρόν. ἢ οὐχί;
ΚΑΛ. φημί.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ τὸ διψῆν;
ΚΑΛ. σφόδρα γε.
ΣΩ. πότερον οὖν ἔτι πλείω ἐρωτῶ, ἢ ὁμολογεῖς ἅπασαν ἔνδειαν καὶ ἐπιθυμίαν ἀνιαρὸν εἶναι;
ΚΑΛ. ὁμολογῶ, ἀλλὰ μὴ ἐρώτα.
ΣΩ. εἶεν· διψῶντα δὲ δὴ πίνειν ἄλλο τι ἢ ἡδὺ φῂς εἶναι;
ΚΑΛ. ἔγωγε.
ΣΩ. οὐκοῦν τούτου οὗ λέγεις τὸ μὲν διψῶντα λυπούμενον δήπου ἐστίν;
496eKallikles: Evet.
Sokrates: İçmek ise eksikliğin doldurulması ve bir hazdır?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Demek içerken zevk aldığını söylüyorsun?
Kallikles: Kesinlikle.
Sokrates: Hem de susamışken.
Kallikles: Evet.
Sokrates: Acı çekerken?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Sonucu fark ediyor musun: Susamış olanın içtiğini söylediğinde, acı çeken birinin aynı anda zevk aldığını söylüyorsun. Yoksa bu, ister psykhē'de ister bedende diyelim —bence fark etmez—, aynı yerde ve aynı zamanda olmuyor mu? Böyle mi, değil mi?
Kallikles: Böyle.
Sokrates: Oysa işleri iyi giden birinin aynı anda işlerinin kötü gitmesinin imkânsız olduğunu söylüyorsun.
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. τὸ δὲ πίνειν πλήρωσίς τε τῆς ἐνδείας καὶ ἡδονή;
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν κατὰ τὸ πίνειν χαίρειν λέγεις;
ΚΑΛ. μάλιστα.
ΣΩ. διψῶντά γε.
ΚΑΛ. φημί.
ΣΩ. λυπούμενον;
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. αἰσθάνῃ οὖν τὸ συμβαῖνον, ὅτι λυπούμενον χαίρειν λέγεις ἅμα, ὅταν διψῶντα πίνειν λέγῃς; ἢ οὐχ ἅμα τοῦτο γίγνεται κατὰ τὸν αὐτὸν τόπον καὶ χρόνον εἴτε ψυχῆς εἴτε σώματος βούλει; οὐδὲν γὰρ οἶμαι διαφέρει. ἔστι ταῦτα ἢ οὔ;
ΚΑΛ. ἔστιν.
ΣΩ. ἀλλὰ μὴν εὖ γε πράττοντα κακῶς
497aKallikles: Söylüyorum ya.
Sokrates: Ama elem çekenin zevk alabileceğini kabul ettin.
Kallikles: Öyle görünüyor.
Sokrates: Demek zevk almak işlerin iyi gitmesi, elem çekmek de kötü gitmesi değildir; öyle ki hoş olan iyiden farklı oluyor.
Kallikles: Ne bilgiçlik taslıyorsun, bilmiyorum, Sokrates.
Sokrates: Biliyorsun da nazlanıyorsun, Kallikles. Haydi biraz daha ilerle ki bana öğüt veren kişinin ne bilge olduğunu göresin.
πράττειν ἅμα ἀδύνατον φῂς εἶναι.
ΚΑΛ. φημὶ γάρ.
ΣΩ. ἀνιώμενον δέ γε χαίρειν δυνατὸν ὡμολόγηκας.
ΚΑΛ. φαίνεται.
ΣΩ. οὐκ ἄρα τὸ χαίρειν ἐστὶν εὖ πράττειν οὐδὲ τὸ ἀνιᾶσθαι κακῶς, ὥστε ἕτερον γίγνεται τὸ ἡδὺ τοῦ ἀγαθοῦ.
ΚΑΛ. οὐκ οἶδʼ ἅττα σοφίζῃ, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. οἶσθα, ἀλλὰ ἀκκίζῃ, ὦ Καλλίκλεις· καὶ πρόιθί γε ἔτι εἰς τὸ ἔμπροσθεν, [ὅτι ἔχων ληρεῖς] ἵνα εἰδῇς ὡς σοφὸς
497bHer birimizin susuzluğu ile içmekten duyduğu haz aynı anda sona ermiyor mu?
Kallikles: Ne dediğini bilmiyorum.
Gorgias: Öyle deme, Kallikles; bizim için de cevap ver de konuşma sonuca varsın.
Kallikles: Ama Sokrates hep böyledir, Gorgias: Küçük, değersiz şeyleri sorup çürütür.
Gorgias: Bundan sana ne? Bu senin itibarın meselesi değil, Kallikles; Sokrates'in istediği gibi çürütmesine izin ver.
ὤν με νουθετεῖς. οὐχ ἅμα διψῶν τε ἕκαστος ἡμῶν πέπαυται καὶ ἅμα ἡδόμενος διὰ τοῦ πίνειν;
ΚΑΛ. οὐκ οἶδα ὅτι λέγεις.
ΓΟΡ. μηδαμῶς, ὦ Καλλίκλεις, ἀλλʼ ἀποκρίνου καὶ ἡμῶν ἕνεκα, ἵνα περανθῶσιν οἱ λόγοι.
ΚΑΛ. ἀλλʼ ἀεὶ τοιοῦτός ἐστιν Σωκράτης, ὦ Γοργία· σμικρὰ καὶ ὀλίγου ἄξια ἀνερωτᾷ καὶ ἐξελέγχει.
ΓΟΡ. ἀλλὰ τί σοὶ διαφέρει; πάντως οὐ σὴ αὕτη ἡ τιμή, ὦ Καλλίκλεις· ἀλλʼ ὑπόσχες Σωκράτει ἐξελέγξαι ὅπως ἂν βούληται.
497cKallikles: Sor öyleyse şu küçük, dar şeylerini, madem Gorgias böyle uygun görüyor.
Sokrates: Mesutsun, Kallikles, küçük sırlara erginlenmeden büyüklerine erginlenmişsin; ben buna izin verildiğini sanmıyordum. Kaldığın yerden cevap ver: Her birimizin susuzluğu ile hazzı aynı anda sona ermez mi?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Açlık ve öteki arzular ile hazlar da aynı anda sona ermez mi?
Kallikles: Öyle.
Sokrates: Demek acılar ile hazlar aynı anda sona erer?
ΚΑΛ. Ἐρώτα δὴ σὺ τὰ σμικρά τε καὶ στενὰ ταῦτα, ἐπείπερ Γοργίᾳ δοκεῖ οὕτως.
ΣΩ. εὐδαίμων εἶ, ὦ Καλλίκλεις, ὅτι τὰ μεγάλα μεμύησαι πρὶν τὰ σμικρά· ἐγὼ δʼ οὐκ ᾤμην θεμιτὸν εἶναι. ὅθεν οὖν ἀπέλιπες ἀποκρίνου, εἰ οὐχ ἅμα παύεται διψῶν ἕκαστος ἡμῶν καὶ ἡδόμενος.
ΚΑΛ. φημί.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ πεινῶν καὶ τῶν ἄλλων ἐπιθυμιῶν καὶ ἡδονῶν ἅμα παύεται;
ΚΑΛ. ἔστι ταῦτα.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ τῶν λυπῶν
497dKallikles: Evet.
Sokrates: Ama iyi şeylerle kötü şeyler aynı anda sona ermez; sen de bunu kabul ediyordun. Yoksa şimdi kabul etmiyor musun?
Kallikles: Ediyorum; ne olmuş yani?
Sokrates: Şu olmuş, dostum: İyi şeylerle hoş şeyler, kötü şeylerle elem verici şeyler aynı olmuyor. Çünkü birileri aynı anda sona eriyor, ötekiler ermiyor; demek farklılar. O hâlde hoş şeyler iyi şeylerle, elem verici şeyler kötü şeylerle nasıl aynı olabilir? İstersen şöyle de bak —çünkü sanırım bu yoldan da senin görüşün tutmuyor; ama bak—: İyilere, içlerinde iyi şeyler bulunduğu için iyi demiyor musun, tıpkı içlerinde güzellik bulunanlara güzel dediğin gibi?
καὶ τῶν ἡδονῶν ἅμα παύεται;
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. ἀλλὰ μὴν τῶν ἀγαθῶν γε καὶ κακῶν οὐχ ἅμα παύεται, ὡς σὺ ὡμολόγεις· νῦν δὲ οὐχ ὁμολογεῖς;
ΚΑΛ. ἔγωγε· τί οὖν δή;
ΣΩ. ὅτι οὐ τὰ αὐτὰ γίγνεται, ὦ φίλε, τἀγαθὰ τοῖς ἡδέσιν οὐδὲ τὰ κακὰ τοῖς ἀνιαροῖς. τῶν μὲν γὰρ ἅμα παύεται, τῶν δὲ οὔ, ὡς ἑτέρων ὄντων· πῶς οὖν ταὐτὰ ἂν εἴη τὰ ἡδέα τοῖς ἀγαθοῖς ἢ τὰ ἀνιαρὰ τοῖς κακοῖς; ἐὰν δὲ βούλῃ, καὶ τῇδε ἐπίσκεψαι (οἶμαι γάρ σοι οὐδὲ ταύτῃ
497eKallikles: Diyorum.
Sokrates: Peki? Akılsız ve korkak adamlara iyi der misin? Az önce demiyordun; cesur ve akıllı olanlara diyordun. Yoksa bunlara iyi demiyor musun?
Kallikles: Elbette diyorum.
Sokrates: Peki? Akılsız bir çocuğun zevk aldığını hiç gördün mü?
Kallikles: Gördüm.
Sokrates: Akılsız bir adamın zevk aldığını hiç görmedin mi?
Kallikles: Gördüğümü sanıyorum; ama ne olmuş?
ὁμολογεῖσθαι· ἄθρει δέ) τοὺς ἀγαθοὺς οὐχὶ ἀγαθῶν παρουσίᾳ ἀγαθοὺς καλεῖς, ὥσπερ τοὺς καλοὺς οἷς ἂν κάλλος παρῇ;
ΚΑΛ. ἔγωγε.
ΣΩ. τί δέ; ἀγαθοὺς ἄνδρας καλεῖς ἄφρονας καὶ δειλούς; οὐ γὰρ ἄρτι γε, ἀλλὰ τοὺς ἀνδρείους καὶ φρονίμους ἔλεγες· ἢ οὐ τούτους ἀγαθοὺς καλεῖς;
ΚΑΛ. πάνυ μὲν οὖν.
ΣΩ. τί δέ; παῖδα ἀνόητον χαίροντα ἤδη εἶδες;
ΚΑΛ. ἔγωγε.
ΣΩ. ἄνδρα δὲ οὔπω εἶδες ἀνόητον χαίροντα;
ΚΑΛ. οἶμαι ἔγωγε· ἀλλὰ τί τοῦτο;
498aSokrates: Hiçbir şey; sen cevap ver.
Kallikles: Gördüm.
Sokrates: Peki? Nous sahibi birinin acı çektiğini ve zevk aldığını?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Hangileri daha çok zevk alır ve acı çeker, akıllılar mı, akılsızlar mı?
Kallikles: Bence pek bir fark yok.
Sokrates: Bu da yeter. Savaşta korkak bir adam gördün mü hiç?
Kallikles: Nasıl görmeyeyim?
Sokrates: Peki? Düşmanlar çekilip giderken sana hangileri daha çok zevk alıyor göründü, korkaklar mı, cesurlar mı?
Kallikles: Bana ikisi de; yoksa aşağı yukarı aynı ölçüde.
ΣΩ. οὐδέν· ἀλλʼ ἀποκρίνου.
ΚΑΛ. εἶδον.
ΣΩ. τί δέ; νοῦν ἔχοντα λυπούμενον καὶ χαίροντα;
ΚΑΛ. φημί.
ΣΩ. πότεροι δὲ μᾶλλον χαίρουσι καὶ λυποῦνται, οἱ φρόνιμοι ἢ οἱ ἄφρονες;
ΚΑΛ. οἶμαι ἔγωγε οὐ πολύ τι διαφέρειν.
ΣΩ. ἀλλʼ ἀρκεῖ καὶ τοῦτο. ἐν πολέμῳ δὲ ἤδη εἶδες ἄνδρα δειλόν;
ΚΑΛ. πῶς γὰρ οὔ;
ΣΩ. τί οὖν; ἀπιόντων τῶν πολεμίων πότεροί σοι ἐδόκουν μᾶλλον χαίρειν, οἱ δειλοὶ ἢ οἱ ἀνδρεῖοι;
ΚΑΛ. ἀμφότεροι ἔμοιγε
498bSokrates: Fark etmez. Demek korkaklar da zevk alıyor?
Kallikles: Hem de çok.
Sokrates: Akılsızlar da, görünüşe göre.
Kallikles: Evet.
Sokrates: Düşmanlar yaklaşırken yalnız korkaklar mı acı çeker, cesurlar da mı?
Kallikles: İkisi de.
Sokrates: Aynı ölçüde mi?
Kallikles: Belki korkaklar daha çok.
Sokrates: Düşmanlar çekilirken de daha çok zevk almazlar mı?
Kallikles: Belki.
Sokrates: Demek senin dediğine göre akılsızlar da akıllılar da, korkaklar da cesurlar da aşağı yukarı aynı ölçüde acı çeker ve zevk alırlar; korkaklar ise cesurlardan daha çok, değil mi?
[μᾶλλον]· εἰ δὲ μή, παραπλησίως γε.
ΣΩ. οὐδὲν διαφέρει. χαίρουσιν δʼ οὖν καὶ οἱ δειλοί;
ΚΑΛ. σφόδρα γε.
ΣΩ. καὶ οἱ ἄφρονες, ὡς ἔοικεν.
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. προσιόντων δὲ οἱ δειλοὶ μόνον λυποῦνται ἢ καὶ οἱ ἀνδρεῖοι;
ΚΑΛ. ἀμφότεροι.
ΣΩ. ἆρα ὁμοίως;
ΚΑΛ. μᾶλλον ἴσως οἱ δειλοί.
ΣΩ. ἀπιόντων δʼ οὐ μᾶλλον χαίρουσιν;
ΚΑΛ. ἴσως.
ΣΩ. οὐκοῦν λυποῦνται μὲν καὶ χαίρουσιν καὶ οἱ ἄφρονες καὶ οἱ φρόνιμοι καὶ οἱ δειλοὶ καὶ οἱ ἀνδρεῖοι παραπλησίως,
498cKallikles: Evet.
Sokrates: Oysa akıllılar ve cesurlar iyidir, korkaklar ve akılsızlar kötüdür?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Demek iyiler de kötüler de aşağı yukarı aynı ölçüde zevk alır ve acı çekerler?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Peki iyiler de kötüler de aşağı yukarı aynı ölçüde mi iyi ve kötüdür? Yoksa kötüler daha da mı iyidir?
ὡς σὺ φῄς, μᾶλλον δὲ οἱ δειλοὶ τῶν ἀνδρείων;
ΚΑΛ. φημί.
ΣΩ. ἀλλὰ μὴν οἵ γε φρόνιμοι καὶ οἱ ἀνδρεῖοι ἀγαθοί, οἱ δὲ δειλοὶ καὶ ἄφρονες κακοί;
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. παραπλησίως ἄρα χαίρουσιν καὶ λυποῦνται οἱ ἀγαθοὶ καὶ οἱ κακοί;
ΚΑΛ. φημί.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν παραπλησίως εἰσὶν ἀγαθοὶ καὶ κακοὶ οἱ ἀγαθοί τε καὶ οἱ κακοί; ἢ καὶ ἔτι μᾶλλον ἀγαθοὶ [οἱ ἀγαθοὶ καὶ οἱ κακοί] εἰσιν οἱ κακοί;
498dKallikles: Zeus adına, ne dediğini bilmiyorum.
Sokrates: Bilmiyor musun? İyilerin, içlerinde iyi şeyler bulunduğu için iyi, kötülerin de kötü şeyler bulunduğu için kötü olduğunu; iyi şeylerin hazlar, kötü şeylerin de elemler olduğunu söylüyorsun.
Kallikles: Evet.
Sokrates: O hâlde zevk alanlarda, zevk alıyorlarsa, iyi şeyler, yani hazlar bulunur?
Kallikles: Nasıl olmasın?
Sokrates: Demek içlerinde iyi şeyler bulunduğu için zevk alanlar iyidir?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Peki? Elem çekenlerde kötü şeyler, yani acılar bulunmaz mı?
Kallikles: Bulunur.
ΚΑΛ. ἀλλὰ μὰ Δίʼ οὐκ οἶδʼ ὅτι λέγεις.
ΣΩ. οὐκ οἶσθʼ ὅτι τοὺς ἀγαθοὺς ἀγαθῶν φῂς παρουσίᾳ εἶναι ἀγαθούς, καὶ κακοὺς δὲ κακῶν; τὰ δὲ ἀγαθὰ εἶναι τὰς ἡδονάς, κακὰ δὲ τὰς ἀνίας;
ΚΑΛ. ἔγωγε.
ΣΩ. οὐκοῦν τοῖς χαίρουσιν πάρεστιν τἀγαθά, αἱ ἡδοναί, εἴπερ χαίρουσιν;
ΚΑΛ. πῶς γὰρ οὔ;
ΣΩ. οὐκοῦν ἀγαθῶν παρόντων ἀγαθοί εἰσιν οἱ χαίροντες;
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. τί δέ; τοῖς ἀνιωμένοις οὐ πάρεστιν τὰ κακά, αἱ λῦπαι;
ΚΑΛ. πάρεστιν.
498eSokrates: Sen de kötülerin, içlerinde kötü şeyler bulunduğu için kötü olduğunu söylüyorsun; yoksa artık söylemiyor musun?
Kallikles: Söylüyorum.
Sokrates: Demek zevk alanlar iyi, elem çekenler kötüdür?
Kallikles: Elbette.
Sokrates: Daha çok zevk alan ya da elem çeken daha çok, daha az olan daha az, aşağı yukarı aynı ölçüde olan da aşağı yukarı aynı ölçüde iyi ya da kötüdür?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Akıllıların ve akılsızların, korkakların ve cesurların aşağı yukarı aynı ölçüde zevk alıp acı çektiklerini, hatta korkakların daha da çok zevk alıp acı çektiklerini söylüyorsun, değil mi?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Şimdi kabul ettiklerimizden ne sonuç çıktığını benimle birlikte toparla; çünkü güzel şeyleri iki kez, üç kez söylemek ve incelemek güzeldir derler.
ΣΩ. κακῶν δέ γε παρουσίᾳ φῂς σὺ εἶναι κακοὺς τοὺς κακούς· ἢ οὐκέτι φῄς;
ΚΑΛ. ἔγωγε.
ΣΩ. ἀγαθοὶ ἄρα οἳ ἂν χαίρωσι, κακοὶ δὲ οἳ ἂν ἀνιῶνται;
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. οἳ μέν γε μᾶλλον μᾶλλον, οἳ δʼ ἧττον ἧττον, οἳ δὲ παραπλησίως παραπλησίως;
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν φῂς παραπλησίως χαίρειν καὶ λυπεῖσθαι τοὺς φρονίμους καὶ τοὺς ἄφρονας καὶ τοὺς δειλοὺς καὶ τοὺς ἀνδρείους, ἢ καὶ μᾶλλον ἔτι τοὺς δειλούς;
ΚΑΛ. ἔγωγε.
ΣΩ. συλλόγισαι δὴ κοινῇ μετʼ ἐμοῦ τί ἡμῖν συμβαίνει ἐκ τῶν ὡμολογημένων· καὶ δὶς γάρ τοι καὶ τρίς φασιν καλὸν
499aİyinin akıllı ve cesur olan olduğunu söylüyoruz, değil mi?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Kötünün de akılsız ve korkak olan?
Kallikles: Elbette.
Sokrates: Öte yandan iyinin zevk alan olduğunu?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Kötünün de elem çeken?
Kallikles: Zorunlu olarak.
Sokrates: İyinin de kötünün de aynı ölçüde elem çekip zevk aldığını, belki kötünün daha da çok?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Demek kötü, iyiyle aynı ölçüde kötü ve iyi oluyor, hatta daha da iyi?
εἶναι τὰ καλὰ λέγειν τε καὶ ἐπισκοπεῖσθαι. ἀγαθὸν μὲν εἶναι τὸν φρόνιμον καὶ ἀνδρεῖόν φαμεν. ἦ γάρ;
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. κακὸν δὲ τὸν ἄφρονα καὶ δειλόν;
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. ἀγαθὸν δὲ αὖ τὸν χαίροντα;
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. κακὸν δὲ τὸν ἀνιώμενον;
ΚΑΛ. ἀνάγκη.
ΣΩ. ἀνιᾶσθαι δὲ καὶ χαίρειν τὸν ἀγαθὸν καὶ κακὸν ὁμοίως, ἴσως δὲ καὶ μᾶλλον τὸν κακόν;
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν ὁμοίως γίγνεται κακὸς καὶ ἀγαθὸς τῷ ἀγαθῷ ἢ καὶ μᾶλλον
499bBiri hoş şeylerle iyi şeylerin aynı olduğunu söylerse, bu sonuç da, önceki sonuçlar da çıkmıyor mu? Bunlar zorunlu değil mi, Kallikles?
Kallikles: Çoktandır seni dinliyor ve onaylıyorum, Sokrates; çünkü biri sana şaka yollu bir şey kabul etse, çocuklar gibi hemen ona sevinçle yapıştığını görüyorum. Sanki ben ya da başka herhangi bir insan hazların bir kısmını daha iyi, bir kısmını daha kötü saymıyormuş gibi!
Sokrates: Vay vay, Kallikles, ne kurnazsın; bana çocukmuşum gibi davranıyorsun: Bir zaman aynı şeylerin böyle olduğunu, bir zaman başka türlü olduğunu söyleyerek beni aldatıyorsun.
ἀγαθὸς ὁ κακός; οὐ ταῦτα συμβαίνει καὶ τὰ πρότερα ἐκεῖνα, ἐάν τις ταὐτὰ φῇ ἡδέα τε καὶ ἀγαθὰ εἶναι; οὐ ταῦτα ἀνάγκη, ὦ Καλλίκλεις;
ΚΑΛ. πάλαι τοί σου ἀκροῶμαι, ὦ Σώκρατες, καθομολογῶν, ἐνθυμούμενος ὅτι, κἂν παίζων τίς σοι ἐνδῷ ὁτιοῦν, τούτου ἅσμενος ἔχῃ ὥσπερ τὰ μειράκια. ὡς δὴ σὺ οἴει ἐμὲ ἢ καὶ ἄλλον ὁντινοῦν ἀνθρώπων οὐχ ἡγεῖσθαι τὰς μὲν βελτίους ἡδονάς, τὰς δὲ χείρους.
ΣΩ. ἰοῦ ἰοῦ, ὦ Καλλίκλεις, ὡς πανοῦργος εἶ καί μοι
499cOysa başlangıçta dostum olduğun için beni isteyerek aldatacağını sanmıyordum; ama yanılmışım ve görünüşe göre eski söz gereği eldekiyle idare etmem, senden verileni kabul etmem gerekiyor. Şimdi söylediğin, görünüşe göre şu: Hazlardan bazıları iyi, bazıları kötüdür. Öyle mi?
ὥσπερ παιδὶ χρῇ, τοτὲ μὲν τὰ αὐτὰ φάσκων οὕτως ἔχειν, τοτὲ δὲ ἑτέρως, ἐξαπατῶν με. καίτοι οὐκ ᾤμην γε κατʼ ἀρχὰς ὑπὸ σοῦ ἑκόντος εἶναι ἐξαπατηθήσεσθαι, ὡς ὄντος φίλου· νῦν δὲ ἐψεύσθην, καὶ ὡς ἔοικεν ἀνάγκη μοι κατὰ τὸν παλαιὸν λόγον τὸ παρὸν εὖ ποιεῖν καὶ τοῦτο δέχεσθαι τὸ διδόμενον παρὰ σοῦ. ἔστιν δὲ δή, ὡς ἔοικεν, ὃ νῦν λέγεις, ὅτι ἡδοναί τινές εἰσιν αἱ μὲν ἀγαθαί, αἱ δὲ κακαί· ἦ γάρ;
499dKallikles: Evet.
Sokrates: Peki iyi olanlar faydalı olanlar, kötü olanlar da zararlı olanlar mı?
Kallikles: Elbette.
Sokrates: Faydalı olanlar da bir iyilik doğuranlar, kötü olanlar ise bir kötülük doğuranlar, değil mi?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Peki şunlar gibilerini mi kastediyorsun? Az önce bedenle ilgili olarak yemedeki ve içmedeki hazlardan söz ediyorduk: Bunlardan bedende sağlık, güç ya da bedenin başka bir aretē'sini doğuranlar iyi, bunların zıddını doğuranlar kötü müdür?
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν ἀγαθαὶ μὲν αἱ ὠφέλιμοι, κακαὶ δὲ αἱ βλαβεραί;
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. ὠφέλιμοι δέ γε αἱ ἀγαθόν τι ποιοῦσαι, κακαὶ δὲ αἱ κακόν τι;
ΚΑΛ. φημί.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν τὰς τοιάσδε λέγεις, οἷον κατὰ τὸ σῶμα ἃς νυνδὴ ἐλέγομεν ἐν τῷ ἐσθίειν καὶ πίνειν ἡδονάς, ἦ ἄρα τούτων αἱ μὲν ὑγίειαν ποιοῦσαι ἐν τῷ σώματι, ἢ ἰσχὺν ἢ ἄλλην τινὰ ἀρετὴν τοῦ σώματος, αὗται μὲν ἀγαθαί, αἱ δὲ
499eKallikles: Elbette.
Sokrates: Acıların da aynı şekilde bir kısmı yararlı, bir kısmı kötü değil midir?
Kallikles: Nasıl olmasın?
Sokrates: O hâlde hazlardan da acılardan da yararlı olanları seçmeli ve onlara göre davranmalıyız, değil mi?
Kallikles: Elbette.
Sokrates: Kötü olanları ise değil?
Kallikles: Açık.
Sokrates: Çünkü hatırlarsan, Polos'la ben her şeyin iyi şeyler uğruna yapılması gerektiğinde anlaşmıştık. Sen de böyle düşünüyor musun: Bütün eylemlerin gayesi iyidir; geri kalan her şey iyi uğruna yapılmalıdır, iyi başka şeyler uğruna değil? Üçüncü oy olarak sen de bize katılıyor musun?
τἀναντία τούτων κακαί;
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ λῦπαι ὡσαύτως αἱ μὲν χρησταί εἰσιν, αἱ δὲ πονηραί;
ΚΑΛ. πῶς γὰρ οὔ;
ΣΩ. οὐκοῦν τὰς μὲν χρηστὰς καὶ ἡδονὰς καὶ λύπας καὶ αἱρετέον ἐστὶν καὶ πρακτέον;
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. τὰς δὲ πονηρὰς οὔ;
ΚΑΛ. δῆλον δή.
ΣΩ. ἕνεκα γάρ που τῶν ἀγαθῶν ἅπαντα ἡμῖν ἔδοξεν πρακτέον εἶναι, εἰ μνημονεύεις, ἐμοί τε καὶ Πώλῳ. ἆρα καὶ σοὶ συνδοκεῖ οὕτω, τέλος εἶναι ἁπασῶν τῶν πράξεων τὸ ἀγαθόν, καὶ ἐκείνου ἕνεκα δεῖν πάντα τἆλλα πράττεσθαι
500aKallikles: Katılıyorum.
Sokrates: Demek ki hem başka şeyleri hem de hoş şeyleri iyi şeyler uğruna yapmak gerekir; iyi şeyleri hoş şeyler uğruna değil.
Kallikles: Elbette.
Sokrates: Peki hoş şeylerden hangilerinin iyi, hangilerinin kötü olduğunu ayırt etmek her insanın harcı mıdır, yoksa her biri için bu işin tekhnē'sine sahip biri mi gerekir?
Kallikles: Tekhnē sahibi biri gerekir.
Sokrates: O hâlde Polos'a ve Gorgias'a söylediklerimi bir kez daha hatırlayalım. Hatırlarsan şöyle diyordum: Bazı uğraşlar ancak haza kadar gider, yalnız onu sağlar; daha iyiyi ve daha kötüyü bilmez. Bazıları ise neyin iyi, neyin kötü olduğunu bilir.
ἀλλʼ οὐκ ἐκεῖνο τῶν ἄλλων; σύμψηφος ἡμῖν εἶ καὶ σὺ ἐκ τρίτων;
ΚΑΛ. ἔγωγε.
ΣΩ. τῶν ἀγαθῶν ἄρα ἕνεκα δεῖ καὶ τἆλλα καὶ τὰ ἡδέα πράττειν, ἀλλʼ οὐ τἀγαθὰ τῶν ἡδέων.
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν παντὸς ἀνδρός ἐστιν ἐκλέξασθαι ποῖα ἀγαθὰ τῶν ἡδέων ἐστὶν καὶ ὁποῖα κακά, ἢ τεχνικοῦ δεῖ εἰς ἕκαστον;
ΚΑΛ. τεχνικοῦ.
ΣΩ. ἀναμνησθῶμεν δὴ ὧν αὖ ἐγὼ πρὸς Πῶλον καὶ Γοργίαν ἐτύγχανον λέγων. ἔλεγον γὰρ αὖ, εἰ μνημονεύεις,
500bHazla ilgili olanların arasına aşçılığı koyuyordum, ama onu tekhnē değil tecrübe sayarak; iyiyle ilgili olanların arasına da hekimlik tekhnē'sini. Dostluğun koruyucusu Zeus aşkına, Kallikles, ne sen benimle şakalaşabileceğini düşün ve gerçek kanaatine aykırı olarak aklına ne gelirse onu cevap ver, ne de benden geleni şaka ediyormuşum gibi karşıla.
ὅτι εἶεν παρασκευαὶ αἱ μὲν μέχρι ἡδονῆς, αὐτὸ τοῦτο μόνον παρασκευάζουσαι, ἀγνοοῦσαι δὲ τὸ βέλτιον καὶ τὸ χεῖρον, αἱ δὲ γιγνώσκουσαι ὅτι τε ἀγαθὸν καὶ ὅτι κακόν· καὶ ἐτίθην τῶν μὲν περὶ τὰς ἡδονὰς τὴν μαγειρικὴν ἐμπειρίαν ἀλλὰ οὐ τέχνην, τῶν δὲ περὶ τὸ ἀγαθὸν τὴν ἰατρικὴν τέχνην. καὶ πρὸς Φιλίου, ὦ Καλλίκλεις, μήτε αὐτὸς οἴου δεῖν πρὸς ἐμὲ παίζειν μηδʼ ὅτι ἂν τύχῃς παρὰ τὰ δοκοῦντα ἀποκρίνου, μήτʼ
500cGörüyorsun ya, konuşmamız öyle bir şey hakkında ki azıcık aklı olan bir insan bundan daha ciddi neyi önemseyebilir: Nasıl yaşamak gerekir? Senin beni çağırdığın hayat mı — erkeğe yakışan işler dediğin şeyleri yapmak, halkın önünde konuşmak, hitabet talim etmek ve sizin şimdi yaptığınız tarzda siyasetle uğraşmak — yoksa felsefe içinde geçen bu hayat mı; ve bu hayat ötekinden ne bakımdan farklıdır? Belki de en iyisi, az önce benim denediğim gibi, ayırmaktır: Ayırıp birbirimizle anlaştıktan sonra, eğer gerçekten bu iki hayat varsa, ikisinin birbirinden ne bakımdan farklı olduğuna ve hangisinin yaşanması gerektiğine bakmak.
αὖ τὰ παρʼ ἐμοῦ οὕτως ἀποδέχου ὡς παίζοντος· ὁρᾷς γὰρ ὅτι περὶ τούτου ἡμῖν εἰσιν οἱ λόγοι, οὗ τί ἂν μᾶλλον σπουδάσειέ τις καὶ σμικρὸν νοῦν ἔχων ἄνθρωπος, ἢ τοῦτο, ὅντινα χρὴ τρόπον ζῆν, πότερον ἐπὶ ὃν σὺ παρακαλεῖς ἐμέ, τὰ τοῦ ἀνδρὸς δὴ ταῦτα πράττοντα, λέγοντά τε ἐν τῷ δήμῳ καὶ ῥητορικὴν ἀσκοῦντα καὶ πολιτευόμενον τοῦτον τὸν τρόπον ὃν ὑμεῖς νῦν πολιτεύεσθε, ἢ [ἐπὶ] τόνδε τὸν βίον τὸν ἐν φιλοσοφίᾳ, καὶ τί ποτʼ ἐστὶν οὗτος ἐκείνου διαφέρων. ἴσως
500dAma belki de henüz ne demek istediğimi anlamadın.
Kallikles: Anlamadım, doğrusu.
Sokrates: Sana daha açık söyleyeyim. Sen ve ben şunda anlaştık: İyi diye bir şey vardır, hoş diye bir şey vardır, hoş olan iyiden başkadır; ikisinin her birini elde etmek için de bir uğraş ve hazırlık vardır: biri hoşun peşine düşmek, öteki iyinin. Ama önce yalnız şu kadarına ya katıl ya da katılma. Katılıyor musun?
οὖν βέλτιστόν ἐστιν, ὡς ἄρτι ἐγὼ ἐπεχείρησα, διαιρεῖσθαι, διελομένους δὲ καὶ ὁμολογήσαντας ἀλλήλοις, εἰ ἔστιν τούτω διττὼ τὼ βίω, σκέψασθαι τί τε διαφέρετον ἀλλήλοιν καὶ ὁπότερον βιωτέον αὐτοῖν. ἴσως οὖν οὔπω οἶσθα τί λέγω.
ΚΑΛ. οὐ δῆτα.
ΣΩ. ἀλλʼ ἐγώ σοι σαφέστερον ἐρῶ. ἐπειδὴ ὡμολογήκαμεν ἐγώ τε καὶ σὺ εἶναι μέν τι ἀγαθόν, εἶναι δέ τι ἡδύ, ἕτερον δὲ τὸ ἡδὺ τοῦ ἀγαθοῦ, ἑκατέρου δὲ αὐτοῖν μελέτην τινὰ εἶναι καὶ παρασκευὴν τῆς κτήσεως, τὴν μὲν τοῦ ἡδέος θήραν, τὴν δὲ τοῦ ἀγαθοῦ—αὐτὸ δέ μοι τοῦτο πρῶτον ἢ
500eKallikles: Katılıyorum.
Sokrates: Haydi öyleyse, buradakilere söylediğim şeyler konusunda benimle anlaş; bakalım o zaman doğru söylüyor gibi göründüm mü. Şöyle diyordum galiba: Aşçılık bana tekhnē değil tecrübe gibi geliyor; hekimlik ise tekhnē.
σύμφαθι ἢ μή. σύμφῃς;
ΚΑΛ. οὕτως φημί.
ΣΩ. ἴθι δή, ἃ καὶ πρὸς τούσδε ἐγὼ ἔλεγον, διομολόγησαί μοι, εἰ ἄρα σοι ἔδοξα τότε ἀληθῆ λέγειν. ἔλεγον δέ που ὅτι ἡ μὲν ὀψοποιικὴ οὔ μοι δοκεῖ τέχνη εἶναι ἀλλʼ ἐμπειρία,
501aÇünkü hekimlik, tedavi ettiği şeyin tabiatını da yaptıklarının sebebini de incelemiştir ve bunların her birinin hesabını verebilir. Öteki ise, bütün hizmeti hazza yönelik olduğu hâlde, ona büsbütün tekhnē'den yoksun olarak yaklaşır: Ne hazzın tabiatını incelemiştir ne sebebini; deyim yerindeyse hiçbir şeyi hesaba vurmadan, tamamen akıl dışı bir yolla, alışkanlık ve tecrübeyle yalnızca olagelenin hatırasını korur ve hazları da bununla sağlar.
ἡ δʼ ἰατρική, λέγων ὅτι ἡ μὲν τούτου οὗ θεραπεύει καὶ τὴν φύσιν ἔσκεπται καὶ τὴν αἰτίαν ὧν πράττει, καὶ λόγον ἔχει τούτων ἑκάστου δοῦναι, ἡ ἰατρική· ἡ δʼ ἑτέρα τῆς ἡδονῆς, πρὸς ἣν ἡ θεραπεία αὐτῇ ἐστιν ἅπασα, κομιδῇ ἀτέχνως ἐπʼ αὐτὴν ἔρχεται, οὔτε τι τὴν φύσιν σκεψαμένη τῆς ἡδονῆς οὔτε τὴν αἰτίαν, ἀλόγως τε παντάπασιν ὡς ἔπος εἰπεῖν οὐδὲν διαριθμησαμένη, τριβῇ καὶ ἐμπειρίᾳ μνήμην μόνον σῳζομένη
501bÖnce şuna bak: Bu söylenenler sana yeterli görünüyor mu? Psykhē ile ilgili de buna benzer başka uğraşlar var mı? Bazıları tekhnē'ye dayanır ve psykhē için en iyi olanı gözetir; bazıları ise bunu umursamaz, tıpkı orada olduğu gibi yalnızca psykhē'nin hazzını, yani hazzın ona nasıl ulaşacağını incelemiştir; hazların hangisi daha iyi, hangisi daha kötü, bunu ne araştırır ne de daha iyi olsun daha kötü olsun, hoşa gitmekten başka bir derdi vardır.
τοῦ εἰωθότος γίγνεσθαι, ᾧ δὴ καὶ πορίζεται τὰς ἡδονάς. ταῦτʼ οὖν πρῶτον σκόπει εἰ δοκεῖ σοι ἱκανῶς λέγεσθαι, καὶ εἶναί τινες καὶ περὶ ψυχὴν τοιαῦται ἄλλαι πραγματεῖαι, αἱ μὲν τεχνικαί, προμήθειάν τινα ἔχουσαι τοῦ βελτίστου περὶ τὴν ψυχήν, αἱ δὲ τούτου μὲν ὀλιγωροῦσαι, ἐσκεμμέναι δʼ αὖ, ὥσπερ ἐκεῖ, τὴν ἡδονὴν μόνον τῆς ψυχῆς, τίνα ἂν αὐτῇ τρόπον γίγνοιτο, ἥτις δὲ ἢ βελτίων ἢ χείρων τῶν ἡδονῶν, οὔτε σκοπούμεναι οὔτε μέλον αὐταῖς ἄλλο ἢ χαρίζεσθαι
501cBana öyle geliyor ki bunlar vardır, Kallikles; ben de bu türden şeye dalkavukluk diyorum: beden için de, psykhē için de, daha iyiyi ve daha kötüyü hiç düşünmeden hazzına hizmet edilen başka herhangi bir şey için de. Sen bu konularda bizimle aynı kanaatte misin, yoksa itiraz mı ediyorsun?
Kallikles: İtiraz etmiyorum; hem konuşman sona ersin hem de şu Gorgias'ın hatırı kırılmasın diye kabul ediyorum.
μόνον, εἴτε βέλτιον εἴτε χεῖρον. ἐμοὶ μὲν γάρ, ὦ Καλλίκλεις, δοκοῦσίν τε εἶναι, καὶ ἔγωγέ φημι τὸ τοιοῦτον κολακείαν εἶναι καὶ περὶ σῶμα καὶ περὶ ψυχὴν καὶ περὶ ἄλλο ὅτου ἄν τις τὴν ἡδονὴν θεραπεύῃ, ἀσκέπτως ἔχων τοῦ ἀμείνονός τε καὶ τοῦ χείρονος· σὺ δὲ δὴ πότερον συγκατατίθεσαι ἡμῖν περὶ τούτων τὴν αὐτὴν δόξαν ἢ ἀντίφῃς;
ΚΑΛ. οὐκ ἔγωγε, ἀλλὰ συγχωρῶ, ἵνα σοι καὶ περανθῇ ὁ λόγος καὶ Γοργίᾳ τῷδε χαρίσωμαι.
501dSokrates: Peki bu yalnızca tek bir psykhē için mi olur, iki ve daha çok psykhē için olmaz mı?
Kallikles: Hayır, iki için de çok için de olur.
Sokrates: O hâlde en iyi olanı hiç gözetmeden birçok kişinin aynı anda, toplu hâlde hoşuna gitmek de mümkündür, değil mi?
Kallikles: Bence öyle.
Sokrates: Bunu yapan uğraşların hangileri olduğunu söyleyebilir misin? Ya da istersen ben sorayım; hangisi sana bunlardan biri gibi görünürse "evet" de, görünmezse deme.
ΣΩ. πότερον δὲ περὶ μὲν μίαν ψυχὴν ἔστιν τοῦτο, περὶ δὲ δύο καὶ πολλὰς οὐκ ἔστιν;
ΚΑΛ. οὔκ, ἀλλὰ καὶ περὶ δύο καὶ περὶ πολλάς.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ἁθρόαις ἅμα χαρίζεσθαι ἔστι, μηδὲν σκοπούμενον τὸ βέλτιστον;
ΚΑΛ. οἶμαι ἔγωγε.
ΣΩ. ἔχεις οὖν εἰπεῖν αἵτινές εἰσιν αἱ ἐπιτηδεύσεις αἱ τοῦτο ποιοῦσαι; μᾶλλον δέ, εἰ βούλει, ἐμοῦ ἐρωτῶντος, ἣ μὲν ἄν σοι δοκῇ τούτων εἶναι, φάθι, ἣ δʼ ἂν μή, μὴ φάθι.
501eÖnce flüt çalmaya bakalım. Sence böyle bir şey değil mi, Kallikles: Yalnızca hazzımızın peşinden gidiyor, başka hiçbir şeyi dert etmiyor?
Kallikles: Bence öyle.
Sokrates: Bu türden olan bütün öbürleri de, mesela yarışmalarda kithara çalmak?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Ya koroları yetiştirmek ve dithyrambos şiiri? Sana böyle bir şey gibi görünmüyor mu? Yoksa Meles oğlu Kinesias'ın, dinleyenleri daha iyi kılacak bir şey söylemeyi dert edindiğini mi sanıyorsun, seyirci kalabalığının hoşuna gitmeyi düşündüğünü değil?
πρῶτον δὲ σκεψώμεθα τὴν αὐλητικήν. οὐ δοκεῖ σοι τοιαύτη τις εἶναι, ὦ Καλλίκλεις, τὴν ἡδονὴν ἡμῶν μόνον διώκειν, ἄλλο δʼ οὐδὲν φροντίζειν;
ΚΑΛ. ἔμοιγε δοκεῖ.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ αἱ τοιαίδε ἅπασαι, οἷον ἡ κιθαριστικὴ ἡ ἐν τοῖς ἀγῶσιν;
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. τί δὲ ἡ τῶν χορῶν διδασκαλία καὶ ἡ τῶν διθυράμβων ποίησις; οὐ τοιαύτη τίς σοι καταφαίνεται; ἢ ἡγῇ τι φροντίζειν Κινησίαν τὸν Μέλητος, ὅπως ἐρεῖ τι τοιοῦτον ὅθεν ἂν οἱ ἀκούοντες βελτίους γίγνοιντο, ἢ ὅτι μέλλει
502aKallikles: Bu açık, Sokrates, hiç değilse Kinesias için.
Sokrates: Ya babası Meles? Kithara eşliğinde şarkı söylerken en iyiyi gözetiyormuş gibi mi gelirdi sana? Yoksa o en hoşu bile gözetmezdi mi? Çünkü şarkısıyla seyircileri bezdirirdi. Ama şuna bak: Kithara eşliğinde şarkı söylemenin bütünü de dithyrambos şiiri de sana haz için bulunmuş gibi gelmiyor mu?
Kallikles: Bana öyle geliyor.
χαριεῖσθαι τῷ ὄχλῳ τῶν θεατῶν;
ΚΑΛ. δῆλον δὴ τοῦτό γε, ὦ Σώκρατες, Κινησίου γε πέρι.
ΣΩ. τί δὲ ὁ πατὴρ αὐτοῦ Μέλης; ἦ πρὸς τὸ βέλτιστον βλέπων ἐδόκει σοι κιθαρῳδεῖν; ἢ ἐκεῖνος μὲν οὐδὲ πρὸς τὸ ἥδιστον; ἠνία γὰρ ᾁδων τοὺς θεατάς. ἀλλὰ δὴ σκόπει· οὐχὶ ἥ τε κιθαρῳδικὴ δοκεῖ σοι πᾶσα καὶ ἡ τῶν διθυράμβων ποίησις ἡδονῆς χάριν ηὑρῆσθαι;
ΚΑΛ. ἔμοιγε.
502bSokrates: Ya şu muhterem ve hayranlık uyandıran şey, tragedya şiiri? Neyin peşinde böyle ciddiyetle uğraşıyor? Sence onun bütün girişimi ve çabası yalnızca seyircilerin hoşuna gitmek midir? Yoksa onlara hoş gelen, gönüllerini okşayan ama kötü olan bir şey varsa onu söylememek, hoşa gitmeyen ama faydalı bir şey varsa da seyirciler sevinse de sevinmese de onu hem söylemek hem şarkıyla dile getirmek için mücadele etmek midir? Sence tragedya şiiri bu ikisinden hangisine göre donanmıştır?
Kallikles: Bu açık, Sokrates: Daha çok haza ve seyircilerin hoşuna gitmeye yönelmiştir.
ΣΩ. τί δὲ δὴ ἡ σεμνὴ αὕτη καὶ θαυμαστή, ἡ τῆς τραγῳδίας ποίησις, ἐφʼ ᾧ ἐσπούδακεν; πότερόν ἐστιν αὐτῆς τὸ ἐπιχείρημα καὶ ἡ σπουδή, ὡς σοὶ δοκεῖ, χαρίζεσθαι τοῖς θεαταῖς μόνον, ἢ καὶ διαμάχεσθαι, ἐάν τι αὐτοῖς ἡδὺ μὲν ᾖ καὶ κεχαρισμένον, πονηρὸν δέ, ὅπως τοῦτο μὲν μὴ ἐρεῖ, εἰ δέ τι τυγχάνει ἀηδὲς καὶ ὠφέλιμον, τοῦτο δὲ καὶ λέξει καὶ ᾁσεται, ἐάντε χαίρωσιν ἐάντε μή; ποτέρως σοι δοκεῖ παρεσκευάσθαι ἡ τῶν τραγῳδιῶν ποίησις;
ΚΑΛ. δῆλον δὴ τοῦτό γε, ὦ Σώκρατες, ὅτι πρὸς τὴν
502cSokrates: Peki az önce böyle bir şeye dalkavukluk dediğimizi söylememiş miydik, Kallikles?
Kallikles: Elbette.
Sokrates: Haydi bakalım: Biri bütün şiirden ezgiyi, ritmi ve vezni çekip alsa, geriye sözlerden başka bir şey kalır mı?
Kallikles: Kalmaz, ister istemez sözler kalır.
Sokrates: Bu sözler de büyük bir kalabalığa, halka söylenir, değil mi?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Demek ki şiir bir tür halka söylevdir.
ἡδονὴν μᾶλλον ὥρμηται καὶ τὸ χαρίζεσθαι τοῖς θεαταῖς.
ΣΩ. οὐκοῦν τὸ τοιοῦτον, ὦ Καλλίκλεις, ἔφαμεν νυνδὴ κολακείαν εἶναι;
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. φέρε δή, εἴ τις περιέλοι τῆς ποιήσεως πάσης τό τε μέλος καὶ τὸν ῥυθμὸν καὶ τὸ μέτρον, ἄλλο τι ἢ λόγοι γίγνονται τὸ λειπόμενον;
ΚΑΛ. ἀνάγκη.
ΣΩ. οὐκοῦν πρὸς πολὺν ὄχλον καὶ δῆμον οὗτοι λέγονται οἱ λόγοι;
ΚΑΛ. φημί.
ΣΩ. δημηγορία ἄρα τίς ἐστιν ἡ ποιητική.
502dKallikles: Öyle görünüyor.
Sokrates: O hâlde hitabete dayanan bir halka söylev olur. Yoksa sence şairler tiyatrolarda hitabet yapmıyorlar mı?
Kallikles: Bence yapıyorlar.
Sokrates: Demek ki şimdi çocuklardan, kadınlardan ve erkeklerden, kölelerden ve hürlerden bir arada oluşan böyle bir halka yönelik bir hitabet bulduk; ama onu pek takdir etmiyoruz, çünkü dalkavukça olduğunu söylüyoruz.
Kallikles: Elbette.
Sokrates: Peki. Ya Atina halkına ve öbür şehirlerdeki hür insanlardan oluşan halklara yönelik hitabet — bu bizim için nedir?
ΚΑΛ. φαίνεται.
ΣΩ. οὐκοῦν ῥητορικὴ δημηγορία ἂν εἴη· ἢ οὐ ῥητορεύειν δοκοῦσί σοι οἱ ποιηταὶ ἐν τοῖς θεάτροις;
ΚΑΛ. ἔμοιγε.
ΣΩ. νῦν ἄρα ἡμεῖς ηὑρήκαμεν ῥητορικήν τινα πρὸς δῆμον τοιοῦτον οἷον παίδων τε ὁμοῦ καὶ γυναικῶν καὶ ἀνδρῶν, καὶ δούλων καὶ ἐλευθέρων, ἣν οὐ πάνυ ἀγάμεθα· κολακικὴν γὰρ αὐτήν φαμεν εἶναι.
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. εἶεν· τί δὲ ἡ πρὸς τὸν Ἀθηναίων δῆμον ῥητορικὴ
502eSence hatipler hep en iyiyi gözeterek, vatandaşlar kendi sözleri sayesinde olabildiğince iyi olsun diye bunu hedefleyerek mi konuşuyorlar? Yoksa onlar da vatandaşların hoşuna gitmeye yönelmiş, kendi şahsi çıkarları uğruna ortak olanı umursamıyorlar mı; halklarla çocuklarla konuşur gibi konuşup yalnızca onların hoşuna gitmeye çalışıyor, bundan dolayı daha iyi mi daha kötü mü olacaklarını hiç dert etmiyorlar mı?
καὶ τοὺς ἄλλους τοὺς ἐν ταῖς πόλεσιν δήμους τοὺς τῶν ἐλευθέρων ἀνδρῶν, τί ποτε ἡμῖν αὕτη ἐστίν; πότερόν σοι δοκοῦσιν πρὸς τὸ βέλτιστον ἀεὶ λέγειν οἱ ῥήτορες, τούτου στοχαζόμενοι, ὅπως οἱ πολῖται ὡς βέλτιστοι ἔσονται διὰ τοὺς αὑτῶν λόγους, ἢ καὶ οὗτοι πρὸς τὸ χαρίζεσθαι τοῖς πολίταις ὡρμημένοι, καὶ ἕνεκα τοῦ ἰδίου τοῦ αὑτῶν ὀλιγωροῦντες τοῦ κοινοῦ, ὥσπερ παισὶ προσομιλοῦσι τοῖς δήμοις, χαρίζεσθαι αὐτοῖς πειρώμενοι μόνον, εἰ δέ γε βελτίους ἔσονται ἢ χείρους
503aKallikles: Sorduğun şey artık o kadar basit değil. Çünkü vatandaşları gözeterek söylediklerini söyleyenler de var, senin dediğin gibileri de.
Sokrates: Bu kadarı yeter. Çünkü bu da iki türlüyse, biri herhalde dalkavukluk ve çirkin bir halka söylev olur; öteki ise güzeldir: vatandaşların psykhē'leri olabildiğince iyi olsun diye uğraşmak ve dinleyenlere daha hoş gelsin daha nahoş gelsin, en iyi olanı söylemek için mücadele etmek.
διὰ ταῦτα, οὐδὲν φροντίζουσιν;
ΚΑΛ. οὐχ ἁπλοῦν ἔτι τοῦτο ἐρωτᾷς· εἰσὶ μὲν γὰρ οἳ κηδόμενοι τῶν πολιτῶν λέγουσιν ἃ λέγουσιν, εἰσὶν δὲ καὶ οἵους σὺ λέγεις.
ΣΩ. ἐξαρκεῖ. εἰ γὰρ καὶ τοῦτό ἐστι διπλοῦν, τὸ μὲν ἕτερόν που τούτου κολακεία ἂν εἴη καὶ αἰσχρὰ δημηγορία, τὸ δʼ ἕτερον καλόν, τὸ παρασκευάζειν ὅπως ὡς βέλτισται ἔσονται τῶν πολιτῶν αἱ ψυχαί, καὶ διαμάχεσθαι λέγοντα τὰ βέλτιστα, εἴτε ἡδίω εἴτε ἀηδέστερα ἔσται τοῖς ἀκούουσιν.
503bAma sen bu hitabeti hiç görmedin. Yoksa hatipler arasında böyle birini sayabiliyorsan, neden bana da kim olduğunu söylemedin?
Kallikles: Zeus adına, bugünkü hatiplerden hiçbirini sana sayamam.
Sokrates: Peki eskilerden birini sayabilir misin: Halkın önünde konuşmaya başladığından beri, önceden daha kötü olan Atinalıların onun sayesinde daha iyi hâle geldiği söylenen birini? Ben böyle birinin kim olduğunu bilmiyorum.
ἀλλʼ οὐ πώποτε σὺ ταύτην εἶδες τὴν ῥητορικήν· ἢ εἴ τινα ἔχεις τῶν ῥητόρων τοιοῦτον εἰπεῖν, τί οὐχὶ καὶ ἐμοὶ αὐτὸν ἔφρασας τίς ἐστιν;
ΚΑΛ. ἀλλὰ μὰ Δία οὐκ ἔχω ἔγωγέ σοι εἰπεῖν τῶν γε νῦν ῥητόρων οὐδένα.
ΣΩ. τί δέ; τῶν παλαιῶν ἔχεις τινὰ εἰπεῖν διʼ ὅντινα αἰτίαν ἔχουσιν Ἀθηναῖοι βελτίους γεγονέναι, ἐπειδὴ ἐκεῖνος ἤρξατο δημηγορεῖν, ἐν τῷ πρόσθεν χρόνῳ χείρους ὄντες; ἐγὼ μὲν γὰρ οὐκ οἶδα τίς ἐστιν οὗτος.
503cKallikles: Ne? Themistokles'in iyi bir adam olduğunu duymadın mı? Ya Kimon'un, Miltiades'in ve senin de dinlemiş olduğun, kısa süre önce ölen şu Perikles'in?
Sokrates: Öyleydiler, Kallikles, eğer daha önce senin söylediğin aretē gerçekten aretē ise: yani hem kendi arzularını hem başkalarınınkini doyurmak. Ama bu değilse de, sonraki konuşmada bizim kabul etmek zorunda kaldığımız şeyse — arzulardan, doyurulduklarında insanı daha iyi kılanları yerine getirmek, daha kötü kılanları getirmemek ve bunun bir tekhnē olduğu — o zaman bunlardan birinin böyle bir adam olduğunu nasıl söyleyebileceğimi bilmiyorum.
ΚΑΛ. τί δέ; Θεμιστοκλέα οὐκ ἀκούεις ἄνδρα ἀγαθὸν γεγονότα καὶ Κίμωνα καὶ Μιλτιάδην καὶ Περικλέα τουτονὶ τὸν νεωστὶ τετελευτηκότα, οὗ καὶ σὺ ἀκήκοας;
ΣΩ. εἰ ἔστιν γε, ὦ Καλλίκλεις, ἣν πρότερον σὺ ἔλεγες ἀρετήν, ἀληθής, τὸ τὰς ἐπιθυμίας ἀποπιμπλάναι καὶ τὰς αὑτοῦ καὶ τὰς τῶν ἄλλων· εἰ δὲ μὴ τοῦτο, ἀλλʼ ὅπερ ἐν τῷ ὑστέρῳ λόγῳ ἠναγκάσθημεν ἡμεῖς ὁμολογεῖν—ὅτι αἳ μὲν τῶν ἐπιθυμιῶν πληρούμεναι βελτίω ποιοῦσι τὸν ἄνθρωπον,
503dKallikles: Ama iyi ararsan bulursun.
Sokrates: O hâlde şöyle, acele etmeden inceleyerek bakalım, bunlardan biri böyle biri olmuş mu. Haydi söyle: İyi adam, en iyiyi gözeterek konuşan adam, söylediği şeyleri gelişigüzel söylemez, bir şeye bakarak söyler, değil mi?
ταύτας μὲν ἀποτελεῖν, αἳ δὲ χείρω, μή, τοῦτο δὲ τέχνη τις εἴη—τοιοῦτον ἄνδρα τούτων τινὰ [γεγονέναι] οὐκ ἔχω ἔγωγε πῶς εἴπω.
ΚΑΛ. ἀλλʼ ἐὰν ζητῇς καλῶς, εὑρήσεις.
ΣΩ. ἴδωμεν δὴ οὑτωσὶ ἀτρέμα σκοπούμενοι εἴ τις τούτων τοιοῦτος γέγονεν· φέρε γάρ, ὁ ἀγαθὸς ἀνὴρ καὶ ἐπὶ τὸ βέλτιστον λέγων, ἃ ἂν λέγῃ ἄλλο τι οὐκ εἰκῇ ἐρεῖ, ἀλλʼ
503eNitekim bütün öbür zanaatkârlar da böyledir: Her biri kendi işine bakar; işine kattığı şeyleri gelişigüzel seçmez, yaptığı şey bir biçim kazansın diye seçer. Mesela istersen ressamlara, mimarlara, gemi yapanlara, öbür bütün zanaatkârlara, hangisini istersen ona bak: Her biri koyduğu her şeyi belli bir düzene göre koyar, her parçayı ötekine uygun düşmeye ve onunla uyuşmaya zorlar; ta ki bütün iş düzenli ve intizamlı bir şey olarak ortaya çıkana dek.
ἀποβλέπων πρός τι; ὥσπερ καὶ οἱ ἄλλοι πάντες δημιουργοὶ [βλέποντες] πρὸς τὸ αὑτῶν ἔργον ἕκαστος οὐκ εἰκῇ ἐκλεγόμενος προσφέρει [πρὸς τὸ ἔργον τὸ αὑτῶν,] ἀλλʼ ὅπως ἂν εἶδός τι αὐτῷ σχῇ τοῦτο ὃ ἐργάζεται.
ΣΩ. οἷον εἰ βούλει ἰδεῖν τοὺς ζωγράφους, τοὺς οἰκοδόμους, τοὺς ναυπηγούς, τοὺς ἄλλους πάντας δημιουργούς, ὅντινα βούλει αὐτῶν, ὡς εἰς τάξιν τινὰ ἕκαστος ἕκαστον τίθησιν ὃ ἂν τιθῇ, καὶ προσαναγκάζει τὸ ἕτερον τῷ ἑτέρῳ πρέπον τε εἶναι καὶ ἁρμόττειν, ἕως ἂν τὸ
504aHem öbür zanaatkârlar hem de az önce söz ettiğimiz, bedenle uğraşanlar, yani beden eğitmenleri ve hekimler, bedene herhalde bir intizam ve düzen verirler. Bunun böyle olduğunu kabul ediyor muyuz, etmiyor muyuz?
Kallikles: Öyle olsun.
Sokrates: Demek ki düzene ve intizama kavuşan bir ev iyi, düzensiz kalan bir ev kötü olur?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Bir gemi de aynı şekilde, değil mi?
ἅπαν συστήσηται τεταγμένον τε καὶ κεκοσμημένον πρᾶγμα· καὶ οἵ τε δὴ ἄλλοι δημιουργοὶ καὶ οὓς νυνδὴ ἐλέγομεν, οἱ περὶ τὸ σῶμα, παιδοτρίβαι τε καὶ ἰατροί, κοσμοῦσί που τὸ σῶμα καὶ συντάττουσιν. ὁμολογοῦμεν οὕτω τοῦτʼ ἔχειν ἢ οὔ;
ΚΑΛ. ἔστω τοῦτο οὕτω.
ΣΩ. τάξεως ἄρα καὶ κόσμου τυχοῦσα οἰκία χρηστὴ ἂν εἴη, ἀταξίας δὲ μοχθηρά;
ΚΑΛ. φημί.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ πλοῖον ὡσαύτως;
504bKallikles: Evet.
Sokrates: Bedenlerimiz için de aynısını söylüyoruz, değil mi?
Kallikles: Elbette.
Sokrates: Ya psykhē? Düzensiz kalırsa mı iyi olur, yoksa bir düzene ve intizama kavuşursa mı?
Kallikles: Öncekilerden sonra bunu da kabul etmek zorunlu.
Sokrates: Peki bedende düzenden ve intizamdan doğan şeyin adı nedir?
Kallikles: Herhalde sağlık ve güç diyorsun.
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. καὶ μὴν καὶ τὰ σώματά φαμεν τὰ ἡμέτερα;
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. τί δʼ ἡ ψυχή; ἀταξίας τυχοῦσα ἔσται χρηστή, ἢ τάξεώς τε καὶ κόσμου τινός;
ΚΑΛ. ἀνάγκη ἐκ τῶν πρόσθεν καὶ τοῦτο συνομολογεῖν.
ΣΩ. τί οὖν ὄνομά ἐστιν ἐν τῷ σώματι τῷ ἐκ τῆς τάξεώς τε καὶ τοῦ κόσμου γιγνομένῳ;
ΚΑΛ. Ὑγίειαν καὶ ἰσχὺν ἴσως λέγεις.
504cSokrates: Evet. Ya psykhē'de düzenden ve intizamdan doğan şeyin adı ne? Bul ve orada yaptığın gibi adını söylemeye çalış.
Kallikles: Neden kendin söylemiyorsun, Sokrates?
Sokrates: Senin için daha hoşsa ben söyleyeyim. Sen de, doğru söylediğimi düşünürsen kabul et; düşünmezsen çürüt, geçiştirme. Bana öyle geliyor ki bedenin düzenlerine "sağlıklı" adı verilir; bedende sağlık da, bedenin öbür aretē'si de bundan doğar. Böyle mi, değil mi?
Kallikles: Böyle.
ΣΩ. ἔγωγε. τί δὲ αὖ τῷ ἐν τῇ ψυχῇ ἐγγιγνομένῳ ἐκ τῆς τάξεως καὶ τοῦ κόσμου; πειρῶ εὑρεῖν καὶ εἰπεῖν ὥσπερ ἐκεῖ τὸ ὄνομα.
ΚΑΛ. τί δὲ οὐκ αὐτὸς λέγεις, ὦ Σώκρατες;
ΣΩ. ἀλλʼ εἴ σοι ἥδιόν ἐστιν, ἐγὼ ἐρῶ· σὺ δέ, ἂν μέν σοι δοκῶ ἐγὼ καλῶς λέγειν, φάθι, εἰ δὲ μή, ἔλεγχε καὶ μὴ ἐπίτρεπε. ἐμοὶ γὰρ δοκεῖ ταῖς μὲν τοῦ σώματος τάξεσιν ὄνομα εἶναι ὑγιεινόν, ἐξ οὗ ἐν αὐτῷ ἡ ὑγίεια γίγνεται καὶ ἡ ἄλλη ἀρετὴ τοῦ σώματος. ἔστιν ταῦτα ἢ οὐκ ἔστιν;
ΚΑΛ. ἔστιν.
504dSokrates: Psykhē'nin düzenlerine ve intizamına ise "kanuna uygun" ve "kanun" adı verilir; insanlar da kanuna uyan ve intizamlı kişiler bunlar sayesinde olurlar. Bunlar da adalet ve itidaldir. Kabul ediyor musun, etmiyor musun?
Kallikles: Öyle olsun.
Sokrates: O hâlde o hatip, tekhnē sahibi ve iyi olan hatip, psykhē'lere yönelttiği sözleri de bütün eylemlerini de bunlara bakarak yapacak; bir şey verirse bunlara bakarak verecek, bir şey alırsa bunlara bakarak alacak, aklı hep şunda olacak: Vatandaşlarının psykhē'lerinde adalet doğsun, adaletsizlik çıkıp gitsin; itidal yerleşsin, ölçüsüzlük çıkıp gitsin; aretē'nin geri kalanı yerleşsin, kötülük gitsin.
ΣΩ. ταῖς δέ γε τῆς ψυχῆς τάξεσι καὶ κοσμήσεσιν νόμιμόν τε καὶ νόμος, ὅθεν καὶ νόμιμοι γίγνονται καὶ κόσμιοι· ταῦτα δʼ ἔστιν δικαιοσύνη τε καὶ σωφροσύνη. φῂς ἢ οὔ;
ΚΑΛ. ἔστω.
ΣΩ. οὐκοῦν πρὸς ταῦτα βλέπων ὁ ῥήτωρ ἐκεῖνος, ὁ τεχνικός τε καὶ ἀγαθός, καὶ τοὺς λόγους προσοίσει ταῖς ψυχαῖς οὓς ἂν λέγῃ, καὶ τὰς πράξεις ἁπάσας, καὶ δῶρον ἐάν τι διδῷ, δώσει, καὶ ἐάν τι ἀφαιρῆται, ἀφαιρήσεται, πρὸς τοῦτο ἀεὶ τὸν νοῦν ἔχων, ὅπως ἂν αὐτοῦ τοῖς πολίταις
504eKabul ediyor musun, etmiyor musun?
Kallikles: Kabul ediyorum.
Sokrates: Çünkü hasta ve kötü durumdaki bir bedene bol yiyecek, en hoş içecekleri ya da başka herhangi bir şeyi vermenin ne faydası var, Kallikles, eğer bunlar onu hiç de daha fazla yararlandırmayacak, hatta doğru hesaplanırsa tam tersine daha az yararlandıracaksa? Öyle değil mi?
δικαιοσύνη μὲν ἐν ταῖς ψυχαῖς γίγνηται, ἀδικία δὲ ἀπαλλάττηται, καὶ σωφροσύνη μὲν ἐγγίγνηται, ἀκολασία δὲ ἀπαλλάττηται, καὶ ἡ ἄλλη ἀρετὴ ἐγγίγνηται, κακία δὲ ἀπίῃ. συγχωρεῖς ἢ οὔ;
ΚΑΛ. συγχωρῶ.
ΣΩ. τί γὰρ ὄφελος, ὦ Καλλίκλεις, σώματί γε κάμνοντι καὶ μοχθηρῶς διακειμένῳ σιτία πολλὰ διδόναι καὶ τὰ ἥδιστα ἢ ποτὰ ἢ ἄλλʼ ὁτιοῦν, ὃ μὴ ὀνήσει αὐτὸ ἔσθʼ ὅτι πλέον ἢ τοὐναντίον κατά γε τὸν δίκαιον λόγον καὶ ἔλαττον; ἔστι ταῦτα;
505aKallikles: Öyle olsun.
Sokrates: Çünkü sanırım kötü bir bedenle yaşamak insana yarar getirmez; zira o zaman kötü yaşamak da zorunlu olur. Öyle değil mi?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Arzuları doyurmaya da — mesela aç olanın istediği kadar yemesine, susamış olanın istediği kadar içmesine — hekimler sağlıklı olana çoğunlukla izin verirler; hastanın ise arzuladığı şeylerle tıka basa dolmasına hemen hemen hiçbir zaman izin vermezler, değil mi? Bunu sen de kabul ediyor musun?
Kallikles: Ediyorum.
ΚΑΛ. ἔστω.
ΣΩ. οὐ γὰρ οἶμαι λυσιτελεῖ μετὰ μοχθηρίας σώματος ζῆν ἀνθρώπῳ· ἀνάγκη γὰρ οὕτω καὶ ζῆν μοχθηρῶς. ἢ οὐχ οὕτως;
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ τὰς ἐπιθυμίας ἀποπιμπλάναι, οἷον πεινῶντα φαγεῖν ὅσον βούλεται ἢ διψῶντα πιεῖν, ὑγιαίνοντα μὲν ἐῶσιν οἱ ἰατροὶ ὡς τὰ πολλά, κάμνοντα δὲ ὡς ἔπος εἰπεῖν οὐδέποτʼ ἐῶσιν ἐμπίμπλασθαι ὧν ἐπιθυμεῖ; συγχωρεῖς τοῦτό γε καὶ σύ;
ΚΑΛ. ἔγωγε.
505bSokrates: Psykhē için de yol aynı değil mi, aziz dostum? Kötü olduğu sürece, yani akılsız, ölçüsüz, adaletsiz ve dinsiz olduğu sürece, onu arzularından alıkoymak ve kendisini daha iyi kılacak şeylerden başkasını yapmasına izin vermemek gerekir. Kabul ediyor musun, etmiyor musun?
Kallikles: Ediyorum.
Sokrates: Çünkü psykhē'nin kendisi için de böylesi daha iyidir herhalde?
Kallikles: Elbette.
Sokrates: Onu arzuladığı şeylerden alıkoymak da onu cezalandırmaktır, değil mi?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Demek ki cezalandırılmak psykhē için ölçüsüzlükten daha iyidir; az önce senin sandığın gibi değil.
ΣΩ. περὶ δὲ ψυχήν, ὦ ἄριστε, οὐχ ὁ αὐτὸς τρόπος; ἕως μὲν ἂν πονηρὰ ᾖ, ἀνόητός τε οὖσα καὶ ἀκόλαστος καὶ ἄδικος καὶ ἀνόσιος, εἴργειν αὐτὴν δεῖ τῶν ἐπιθυμιῶν καὶ μὴ ἐπιτρέπειν ἄλλʼ ἄττα ποιεῖν ἢ ἀφʼ ὧν βελτίων ἔσται· φῂς ἢ οὔ;
ΚΑΛ. φημί.
ΣΩ. οὕτω γάρ που αὐτῇ ἄμεινον τῇ ψυχῇ;
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. οὐκοῦν τὸ εἴργειν ἐστὶν ἀφʼ ὧν ἐπιθυμεῖ κολάζειν;
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. τὸ κολάζεσθαι ἄρα τῇ ψυχῇ ἄμεινόν ἐστιν ἢ ἡ ἀκολασία, ὥσπερ σὺ νυνδὴ ᾤου.
505cKallikles: Ne dediğini bilmiyorum, Sokrates; başka birine sor.
Sokrates: Bu adam, kendisine fayda sağlanmasına, yani hakkında konuştuğumuz şeyin, cezalandırılmanın kendi başına gelmesine katlanamıyor.
Kallikles: Senin söylediklerinin hiçbiri de umurumda değil; bu cevapları da sana Gorgias'ın hatırı için verdim.
Sokrates: Peki. Şimdi ne yapacağız? Konuşmayı yarıda mı keseceğiz?
Kallikles: Sen bilirsin.
Sokrates: Ama derler ki masalları bile yarıda bırakmak caiz değildir; başsız dolaşmasın diye ona bir baş takmak gerekir.
ΚΑΛ. οὐκ οἶδʼ ἅττα λέγεις, ὦ Σώκρατες, ἀλλʼ ἄλλον τινὰ ἐρώτα.
ΣΩ. οὗτος ἀνὴρ οὐχ ὑπομένει ὠφελούμενος καὶ αὐτὸς τοῦτο πάσχων περὶ οὗ ὁ λόγος ἐστί, κολαζόμενος.
ΚΑΛ. οὐδέ γέ μοι μέλει οὐδὲν ὧν σὺ λέγεις, καὶ ταῦτά σοι Γοργίου χάριν ἀπεκρινάμην.
ΣΩ. εἶεν· τί οὖν δὴ ποιήσομεν; μεταξὺ τὸν λόγον καταλύομεν;
ΚΑΛ. αὐτὸς γνώσῃ.
ΣΩ. ἀλλʼ οὐδὲ τοὺς μύθους φασὶ μεταξὺ θέμις εἶναι
505dO hâlde geri kalanlara da cevap ver ki konuşmamız da başına kavuşsun.
Kallikles: Ne zorbasın, Sokrates! Bana kulak verirsen bu konuşmayı bırakırsın ya da başka biriyle konuşursun.
Sokrates: Peki başka kim ister? Hiç değilse konuşmayı yarım bırakmayalım.
Kallikles: Kendi kendine konuşarak ya da kendi sorularına kendin cevap vererek konuşmayı sonuna kadar götüremez misin?
καταλείπειν, ἀλλʼ ἐπιθέντας κεφαλήν, ἵνα μὴ ἄνευ κεφαλῆς περιίῃ. ἀπόκριναι οὖν καὶ τὰ λοιπά, ἵνα ἡμῖν ὁ λόγος κεφαλὴν λάβῃ.
ΚΑΛ. ὡς βίαιος εἶ, ὦ Σώκρατες. ἐὰν δὲ ἐμοὶ πείθῃ, ἐάσεις χαίρειν τοῦτον τὸν λόγον, ἢ καὶ ἄλλῳ τῳ διαλέξῃ.
ΣΩ. τίς οὖν ἄλλος ἐθέλει; μὴ γάρ τοι ἀτελῆ γε τὸν λόγον καταλίπωμεν.
ΚΑΛ. αὐτὸς δὲ οὐκ ἂν δύναιο διελθεῖν τὸν λόγον, ἢ λέγων κατὰ σαυτὸν ἢ ἀποκρινόμενος σαυτῷ;
505eSokrates: Epikharmos'un sözü başıma gelsin diye mi: "önceden iki kişinin söylediğini" tek başıma söylemeye yeteyim diye mi? Gerçi galiba başka çare de yok. Ama bunu yapacaksak, bence hepimiz, konuştuğumuz şeyler hakkında neyin doğru, neyin yanlış olduğunu bilmek için birbirimizle yarışmalıyız; çünkü bunun açığa çıkması herkes için ortak bir iyiliktir. Konuşmayı bana nasıl görünüyorsa öyle baştan sona anlatacağım.
ΣΩ. ἵνα μοι τὸ τοῦ Ἐπιχάρμου γένηται, ἃ πρὸ τοῦ δύο ἄνδρες ἔλεγον, εἷς ὢν ἱκανὸς γένωμαι. ἀτὰρ κινδυνεύει ἀναγκαιότατον εἶναι οὕτως. εἰ μέντοι ποιήσομεν, οἶμαι ἔγωγε χρῆναι πάντας ἡμᾶς φιλονίκως ἔχειν πρὸς τὸ εἰδέναι τὸ ἀληθὲς τί ἐστιν περὶ ὧν λέγομεν καὶ τί ψεῦδος· κοινὸν γὰρ ἀγαθὸν ἅπασι φανερὸν γενέσθαι αὐτό.
ΣΩ. δίειμι
506aAma birinize, kendimle hakikate aykırı şeylerde anlaşıyormuşum gibi gelirse, beni durdurup çürütmeli. Çünkü ben de söylediklerimi bildiğim için söylemiyorum; sizinle birlikte arıyorum. O yüzden bana itiraz eden haklı bir şey söylüyor gibi görünürse, onu ilk kabul eden ben olurum. Bunları da konuşmanın sonuna kadar götürülmesi gerektiğini düşünüyorsanız söylüyorum; istemiyorsanız artık bırakalım ve gidelim.
Gorgias: Bence henüz gitmemeliyiz, Sokrates; konuşmayı sen sonuna kadar götürmelisin.
μὲν οὖν τῷ λόγῳ ἐγὼ ὡς ἄν μοι δοκῇ ἔχειν· ἐὰν δέ τῳ ὑμῶν μὴ τὰ ὄντα δοκῶ ὁμολογεῖν ἐμαυτῷ, χρὴ ἀντιλαμβάνεσθαι καὶ ἐλέγχειν. οὐδὲ γάρ τοι ἔγωγε εἰδὼς λέγω ἃ λέγω, ἀλλὰ ζητῶ κοινῇ μεθʼ ὑμῶν, ὥστε, ἂν τὶ φαίνηται λέγων ὁ ἀμφισβητῶν ἐμοί, ἐγὼ πρῶτος συγχωρήσομαι. λέγω μέντοι ταῦτα, εἰ δοκεῖ χρῆναι διαπερανθῆναι τὸν λόγον· εἰ δὲ μὴ βούλεσθε, ἐῶμεν ἤδη χαίρειν καὶ ἀπίωμεν.
ΓΟΡ. ἀλλʼ ἐμοὶ μὲν οὐ δοκεῖ, ὦ Σώκρατες, χρῆναί πω
506bÖbürlerinin de böyle düşündüğü anlaşılıyor. Ben de geri kalanını bizzat senin ağzından dinlemek istiyorum.
Sokrates: Doğrusu, Gorgias, ben de şu Kallikles'le konuşmayı sürdürmek isterdim, ta ki ona Zethos'un sözüne karşılık Amphion'un sözünü iade edene kadar. Ama sen, Kallikles, konuşmayı benimle birlikte sonuna kadar götürmek istemediğine göre, hiç değilse beni dinlerken, doğru söylemiyormuşum gibi geldiği bir yer olursa beni durdur.
ἀπιέναι, ἀλλὰ διεξελθεῖν σε τὸν λόγον· φαίνεται δέ μοι καὶ τοῖς ἄλλοις δοκεῖν. βούλομαι γὰρ ἔγωγε καὶ αὐτὸς ἀκοῦσαί σου αὐτοῦ διιόντος τὰ ἐπίλοιπα.
ΣΩ. ἀλλὰ μὲν δή, ὦ Γοργία, καὶ αὐτὸς ἡδέως μὲν ἂν Καλλικλεῖ τούτῳ ἔτι διελεγόμην, ἕως αὐτῷ τὴν τοῦ Ἀμφίονος ἀπέδωκα ῥῆσιν ἀντὶ τῆς τοῦ Ζήθου· ἐπειδὴ δὲ σύ, ὦ Καλλίκλεις, οὐκ ἐθέλεις συνδιαπερᾶναι τὸν λόγον, ἀλλʼ οὖν ἐμοῦ γε ἀκούων ἐπιλαμβάνου, ἐάν τί σοι δοκῶ μὴ
506cBeni çürütürsen, senin bana kızdığın gibi ben sana kızmayacağım; tersine, adın benim yanımda en büyük velinimet olarak yazılacak.
Kallikles: Söyle, aziz dostum, kendin söyle ve bitir.
Sokrates: Öyleyse konuşmayı baştan alıyorum, dinle. Hoş olanla iyi olan aynı şey midir? — Aynı değildir; Kallikles'le öyle anlaştık. — Hoş olan iyi uğruna mı yapılmalı, yoksa iyi hoş uğruna mı? — Hoş olan iyi uğruna. — Hoş, yanımızda bulununca haz duyduğumuz şey; iyi de yanımızda bulununca iyi olduğumuz şey değil midir?
καλῶς λέγειν. καί με ἐὰν ἐξελέγχῃς, οὐκ ἀχθεσθήσομαί σοι ὥσπερ σὺ ἐμοί, ἀλλὰ μέγιστος εὐεργέτης παρʼ ἐμοὶ ἀναγεγράψῃ.
ΚΑΛ. λέγε, ὠγαθέ, αὐτὸς καὶ πέραινε.
ΣΩ. ἄκουε δὴ ἐξ ἀρχῆς ἐμοῦ ἀναλαβόντος τὸν λόγον. ἆρα τὸ ἡδὺ καὶ τὸ ἀγαθὸν τὸ αὐτό ἐστιν;—οὐ ταὐτόν, ὡς ἐγὼ καὶ Καλλικλῆς ὡμολογήσαμεν.—πότερον δὲ τὸ ἡδὺ ἕνεκα τοῦ ἀγαθοῦ πρακτέον, ἢ τὸ ἀγαθὸν ἕνεκα τοῦ ἡδέος;—τὸ ἡδὺ ἕνεκα τοῦ ἀγαθοῦ.—ἡδὺ δέ ἐστιν τοῦτο οὗ
506d— Elbette. — Ama hem biz hem de iyi olan öbür her şey, bir aretē yanımızda bulunduğu için iyiyiz, değil mi? — Bence bu zorunlu, Kallikles. — Ama her şeyin aretē'si — aletin, bedenin, psykhē'nin, her canlının — en güzel biçimde gelişigüzel ortaya çıkmaz; her birine özgü olarak verilmiş düzen, doğruluk ve tekhnē sayesinde ortaya çıkar. Öyle mi? — Ben öyle diyorum.
παραγενομένου ἡδόμεθα, ἀγαθὸν δὲ οὗ παρόντος ἀγαθοί ἐσμεν;—πάνυ γε.—ἀλλὰ μὴν ἀγαθοί γέ ἐσμεν καὶ ἡμεῖς καὶ τἆλλα πάντα ὅσʼ ἀγαθά ἐστιν, ἀρετῆς τινος παραγενομένης;—ἔμοιγε δοκεῖ ἀναγκαῖον εἶναι, ὦ Καλλίκλεις.—ἀλλὰ μὲν δὴ ἥ γε ἀρετὴ ἑκάστου, καὶ σκεύους καὶ σώματος καὶ ψυχῆς αὖ καὶ ζῴου παντός, οὐ τῷ εἰκῇ κάλλιστα παραγίγνεται, ἀλλὰ τάξει καὶ ὀρθότητι καὶ τέχνῃ, ἥτις ἑκάστῳ ἀποδέδοται αὐτῶν· ἆρα ἔστιν ταῦτα;—ἐγὼ μὲν γάρ φημι.—
506e— Demek ki her şeyin aretē'si düzenle kurulmuş ve intizama sokulmuş bir şeydir? — Ben öyle derim. — O hâlde her varlığa ona özgü bir intizam yerleşince, onu iyi kılan bu intizamdır? — Bence öyle. — Demek ki kendine özgü intizamı olan psykhē, intizamsız olandan daha iyidir? — Zorunlu olarak. — Ama intizamı olan psykhē intizamlıdır, değil mi? — Nasıl olmasın? — İntizamlı olan da itidallidir?
τάξει ἆρα τεταγμένον καὶ κεκοσμημένον ἐστὶν ἡ ἀρετὴ ἑκάστου;—φαίην ἂν ἔγωγε.—κόσμος τις ἄρα ἐγγενόμενος ἐν ἑκάστῳ ὁ ἑκάστου οἰκεῖος ἀγαθὸν παρέχει ἕκαστον τῶν ὄντων;—ἔμοιγε δοκεῖ.—καὶ ψυχὴ ἄρα κόσμον ἔχουσα τὸν ἑαυτῆς ἀμείνων τῆς ἀκοσμήτου;—ἀνάγκη.—ἀλλὰ μὴν ἥ γε κόσμον ἔχουσα κοσμία;—πῶς γὰρ οὐ μέλλει;—
ΣΩ. ἡ δέ
507a— Bu kesinlikle zorunlu. — Demek ki itidalli psykhē iyidir. Ben buna karşı başka bir şey söyleyemem, sevgili Kallikles; sen söyleyebiliyorsan öğret.
Kallikles: Söyle, aziz dostum.
Sokrates: Şunu söylüyorum: İtidalli psykhē iyiyse, itidallinin zıddı hâlde olan psykhē kötüdür; bu da akılsız ve ölçüsüz olandı. — Elbette. — Üstelik itidalli insan hem tanrılara hem insanlara karşı uygun olanı yapar; uygun olmayanı yapan itidalli olamaz ki.
γε κοσμία σώφρων;—πολλὴ ἀνάγκη.—ἡ ἄρα σώφρων ψυχὴ ἀγαθή. ἐγὼ μὲν οὐκ ἔχω παρὰ ταῦτα ἄλλα φάναι, ὦ φίλε Καλλίκλεις· σὺ δʼ εἰ ἔχεις, δίδασκε.
ΚΑΛ. λέγʼ, ὠγαθέ.
ΣΩ. λέγω δὴ ὅτι, εἰ ἡ σώφρων ἀγαθή ἐστιν, ἡ τοὐναντίον τῇ σώφρονι πεπονθυῖα κακή ἐστιν· ἦν δὲ αὕτη ἡ ἄφρων τε καὶ ἀκόλαστος.—πάνυ γε.—καὶ μὴν ὅ γε σώφρων τὰ προσήκοντα πράττοι ἂν καὶ περὶ θεοὺς καὶ περὶ ἀνθρώπους· οὐ γὰρ ἂν σωφρονοῖ τὰ μὴ προσήκοντα πράττων;—
507b— Bunun böyle olması zorunlu. — Üstelik insanlara karşı uygun olanı yapan adil olanı, tanrılara karşı uygun olanı yapan da dine uygun olanı yapar; adil ve dine uygun olanı yapanın da adil ve dindar olması zorunludur. — Öyle. — Ayrıca cesur olması da zorunludur. Çünkü uygun olmayanın peşine düşmek de ondan kaçmak da itidalli bir adama yakışmaz; o, işler olsun, insanlar olsun, hazlar ve acılar olsun, nelerden kaçmak ve nelerin peşine düşmek gerekiyorsa onlardan kaçar ve onların peşine düşer, gereken yerde de sebat edip dayanır. Öyle ki, Kallikles, anlattığımız gibi itidalli adam adil, cesur ve dindar olduğundan kusursuz derecede iyi bir adam olmak zorundadır; iyi adam ne yaparsa iyi ve güzel yapar; iyi yapan, yani iyi yaşayan da bahtiyar ve mesuttur; kötü olan, kötü yaşayan ise bedbahttır. Bu sonuncusu da itidalliye zıt hâlde olandır: senin övdüğün ölçüsüz adam.
ἀνάγκη ταῦτʼ εἶναι οὕτω.—καὶ μὴν περὶ μὲν ἀνθρώπους τὰ προσήκοντα πράττων δίκαιʼ ἂν πράττοι, περὶ δὲ θεοὺς ὅσια· τὸν δὲ τὰ δίκαια καὶ ὅσια πράττοντα ἀνάγκη δίκαιον καὶ ὅσιον εἶναι.—ἔστι ταῦτα.—καὶ μὲν δὴ καὶ ἀνδρεῖόν γε ἀνάγκη· οὐ γὰρ δὴ σώφρονος ἀνδρός ἐστιν οὔτε διώκειν οὔτε φεύγειν ἃ μὴ προσήκει, ἀλλʼ ἃ δεῖ καὶ πράγματα καὶ ἀνθρώπους καὶ ἡδονὰς καὶ λύπας φεύγειν καὶ διώκειν, καὶ ὑπομένοντα καρτερεῖν ὅπου δεῖ· ὥστε πολλὴ
507cBen bunları böyle ortaya koyuyor ve doğru olduklarını söylüyorum. Doğruysalar, görünüşe göre mesut olmak isteyen kişi itidalin peşinden gitmeli ve onu talim etmeli, ölçüsüzlükten de her birimiz ayaklarımız bizi ne kadar hızlı götürürse o kadar hızla kaçmalı. En iyisi, hiç cezalandırılmaya ihtiyaç duymayacak şekilde hazırlanmalı; ama kendisi ya da yakınlarından biri, ister bir fert ister bir şehir olsun, buna ihtiyaç duyarsa, mesut olacaksa cezasını bulmalı ve cezalandırılmalıdır.
ἀνάγκη, ὦ Καλλίκλεις, τὸν σώφρονα, ὥσπερ διήλθομεν, δίκαιον ὄντα καὶ ἀνδρεῖον καὶ ὅσιον ἀγαθὸν ἄνδρα εἶναι τελέως, τὸν δὲ ἀγαθὸν εὖ τε καὶ καλῶς πράττειν ἃ ἂν πράττῃ, τὸν δʼ εὖ πράττοντα μακάριόν τε καὶ εὐδαίμονα εἶναι, τὸν δὲ πονηρὸν καὶ κακῶς πράττοντα ἄθλιον· οὗτος δʼ ἂν εἴη ὁ ἐναντίως ἔχων τῷ σώφρονι, ὁ ἀκόλαστος, ὃν σὺ ἐπῄνεις.
ἐγὼ μὲν οὖν ταῦτα οὕτω τίθεμαι καί φημι ταῦτα ἀληθῆ εἶναι· εἰ δὲ ἔστιν ἀληθῆ, τὸν βουλόμενον, ὡς ἔοικεν, εὐδαίμονα
507dBence yaşarken gözetilmesi gereken hedef budur: İnsan hem kendi her şeyini hem de şehrin her şeyini buna yöneltmeli ki bahtiyar olacak olanda adalet ve itidal bulunsun; böyle davranmalı. Arzularının ölçüsüz olmasına göz yumup onları doyurmaya çalışarak — ki bu bitmek bilmeyen bir kötülüktür — bir haydut hayatı yaşamamalı.
εἶναι σωφροσύνην μὲν διωκτέον καὶ ἀσκητέον, ἀκολασίαν δὲ φευκτέον ὡς ἔχει ποδῶν ἕκαστος ἡμῶν, καὶ παρασκευαστέον μάλιστα μὲν μηδὲν δεῖσθαι τοῦ κολάζεσθαι, ἐὰν δὲ δεηθῇ ἢ αὐτὸς ἢ ἄλλος τις τῶν οἰκείων, ἢ ἰδιώτης ἢ πόλις, ἐπιθετέον δίκην καὶ κολαστέον, εἰ μέλλει εὐδαίμων εἶναι. οὗτος ἔμοιγε δοκεῖ ὁ σκοπὸς εἶναι πρὸς ὃν βλέποντα δεῖ ζῆν, καὶ πάντα εἰς τοῦτο τὰ αὑτοῦ συντείνοντα καὶ τὰ τῆς πόλεως, ὅπως δικαιοσύνη παρέσται καὶ σωφροσύνη
507eÇünkü böyle biri ne başka bir insana ne de tanrıya sevimli gelir; ortaklık kuramaz, ortaklığın olmadığı yerde de dostluk olmaz. Bilgeler der ki, Kallikles, göğü ve yeri, tanrıları ve insanları ortaklık, dostluk, intizam, itidal ve adalet bir arada tutar; bu yüzden bu bütüne, dostum, düzensizlik ya da ölçüsüzlük demezler, kosmos, yani düzen derler.
τῷ μακαρίῳ μέλλοντι ἔσεσθαι, οὕτω πράττειν, οὐκ ἐπιθυμίας ἐῶντα ἀκολάστους εἶναι καὶ ταύτας ἐπιχειροῦντα πληροῦν, ἀνήνυτον κακόν, λῃστοῦ βίον ζῶντα. οὔτε γὰρ ἂν ἄλλῳ ἀνθρώπῳ προσφιλὴς ἂν εἴη ὁ τοιοῦτος οὔτε θεῷ· κοινωνεῖν γὰρ ἀδύνατος, ὅτῳ δὲ μὴ ἔνι κοινωνία, φιλία οὐκ ἂν εἴη.
ΣΩ. φασὶ δʼ οἱ σοφοί, ὦ Καλλίκλεις, καὶ οὐρανὸν καὶ
508aAma sen, bilge olduğun hâlde, bunlara dikkat etmiyor gibisin. Geometrik eşitliğin tanrılar arasında da insanlar arasında da büyük bir gücü olduğu gözünden kaçmış; sen ise başkasından fazlasını almanın peşinde olmak gerektiğini sanıyorsun, çünkü geometriyi ihmal ediyorsun. Peki. Ya mesutların adalet ve itidal edindikleri için mesut, bedbahtların da kötülükleri yüzünden bedbaht olduklarını söyleyen bu sözü çürütmeliyiz; ya da bu söz doğruysa, sonuçlarının ne olduğuna bakmalıyız.
γῆν καὶ θεοὺς καὶ ἀνθρώπους τὴν κοινωνίαν συνέχειν καὶ φιλίαν καὶ κοσμιότητα καὶ σωφροσύνην καὶ δικαιότητα, καὶ τὸ ὅλον τοῦτο διὰ ταῦτα κόσμον καλοῦσιν, ὦ ἑταῖρε, οὐκ ἀκοσμίαν οὐδὲ ἀκολασίαν. σὺ δέ μοι δοκεῖς οὐ προσέχειν τὸν νοῦν τούτοις, καὶ ταῦτα σοφὸς ὤν, ἀλλὰ λέληθέν σε ὅτι ἡ ἰσότης ἡ γεωμετρικὴ καὶ ἐν θεοῖς καὶ ἐν ἀνθρώποις μέγα δύναται, σὺ δὲ πλεονεξίαν οἴει δεῖν ἀσκεῖν· γεωμετρίας γὰρ ἀμελεῖς. εἶεν· ἢ ἐξελεγκτέος δὴ οὗτος ὁ λόγος
508bÖnceki o sonuçların hepsi çıkıyor, Kallikles; hani ciddi mi söylüyorum diye bana sorduğun sözler: Biri haksızlık ederse insan kendini de, oğlunu da, arkadaşını da itham etmeli ve hitabeti bunun için kullanmalı. Polos'un utancından kabul ettiğini sandığın şey de demek doğruymuş: Haksızlık etmek, haksızlığa uğramaktan ne kadar çirkinse o kadar da kötüdür.
ἡμῖν ἐστιν, ὡς οὐ δικαιοσύνης καὶ σωφροσύνης κτήσει εὐδαίμονες οἱ εὐδαίμονες, κακίας δὲ οἱ ἄθλιοι, ἢ εἰ οὗτος ἀληθής ἐστιν, σκεπτέον τί τὰ συμβαίνοντα. τὰ πρόσθεν ἐκεῖνα, ὦ Καλλίκλεις, συμβαίνει πάντα, ἐφʼ οἷς σύ με ἤρου εἰ σπουδάζων λέγοιμι, λέγοντα ὅτι κατηγορητέον εἴη καὶ αὑτοῦ καὶ ὑέος καὶ ἑταίρου, ἐάν τι ἀδικῇ, καὶ τῇ ῥητορικῇ ἐπὶ τοῦτο χρηστέον· καὶ ἃ Πῶλον αἰσχύνῃ ᾤου συγχωρεῖν, ἀληθῆ ἄρα ἦν, τὸ εἶναι τὸ ἀδικεῖν τοῦ ἀδικεῖσθαι ὅσῳπερ
508cDoğru dürüst hatip olacak kişinin de demek ki adil olması ve adil olanı bilmesi gerekiyor; Polos da Gorgias'ın bunu utancından kabul ettiğini söylemişti.
Bunlar böyle olduğuna göre, bana yönelttiğin kınamaların ne olduğuna, haklı olup olmadıklarına bakalım. Hani ben ne kendime ne dostlarımdan ya da yakınlarımdan birine yardım edebiliyor, ne de onları en büyük tehlikelerden kurtarabiliyormuşum; hakları elinden alınmış biri gibi isteyenin insafına kalmışmışım: suratıma tokat atmak — senin sözündeki o yiğitçe ifadeyle — isteyenin de, malımı almak isteyenin de, beni şehirden sürmek ya da en sonunda öldürmek isteyenin de. Böyle bir durumda olmak da senin sözüne göre her şeyin en çirkiniymiş.
αἴσχιον τοσούτῳ κάκιον· καὶ τὸν μέλλοντα ὀρθῶς ῥητορικὸν ἔσεσθαι δίκαιον ἄρα δεῖ εἶναι καὶ ἐπιστήμονα τῶν δικαίων, ὃ αὖ Γοργίαν ἔφη πῶλος διʼ αἰσχύνην ὁμολογῆσαι.
τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων σκεψώμεθα τί ποτʼ ἐστὶν ἃ σὺ ἐμοὶ ὀνειδίζεις, ἆρα καλῶς λέγεται ἢ οὔ, ὡς ἄρα ἐγὼ οὐχ οἷός τʼ εἰμὶ βοηθῆσαι οὔτε ἐμαυτῷ οὔτε τῶν φίλων οὐδενὶ οὐδὲ τῶν οἰκείων, οὐδʼ ἐκσῶσαι ἐκ τῶν μεγίστων κινδύνων, εἰμὶ δὲ ἐπὶ τῷ βουλομένῳ ὥσπερ οἱ ἄτιμοι τοῦ ἐθέλοντος,
508dBenim sözüm ise şu — gerçi defalarca söylendi, ama bir kez daha söylenmesine de bir engel yok: Kallikles, haksız yere suratıma tokat yemenin en çirkin şey olduğunu söylemiyorum, bedenimin yaralanmasının ya da kesemin kesilmesinin de; tersine, bana ve benim olana haksız yere vurmak ve onları kesip biçmek daha çirkin ve daha kötüdür. Hırsızlık etmek, köleleştirmek, duvar delip ev soymak, kısacası bana ve benim olana karşı herhangi bir haksızlık yapmak da haksızlık eden için, haksızlığa uğrayan benim için olduğundan daha kötü ve daha çirkindir.
ἄντε τύπτειν βούληται, τὸ νεανικὸν δὴ τοῦτο τὸ τοῦ σοῦ λόγου, ἐπὶ κόρρης, ἐάντε χρήματα ἀφαιρεῖσθαι, ἐάντε ἐκβάλλειν ἐκ τῆς πόλεως, ἐάντε, τὸ ἔσχατον, ἀποκτεῖναι· καὶ οὕτω διακεῖσθαι πάντων δὴ αἴσχιστόν ἐστιν, ὡς ὁ σὸς λόγος. ὁ δὲ δὴ ἐμὸς ὅστις, πολλάκις μὲν ἤδη εἴρηται, οὐδὲν δὲ κωλύει καὶ ἔτι λέγεσθαι· οὔ φημι, ὦ Καλλίκλεις, τὸ τύπτεσθαι ἐπὶ κόρρης ἀδίκως αἴσχιστον εἶναι, οὐδέ γε τὸ τέμνεσθαι
508eÖnceki konuşmalarımızda, orada, yukarıda bunlar benim söylediğim gibi göründükleri için, şimdi — biraz kaba bir ifade kullanmak caizse — demirden ve elmastan sözlerle sımsıkı bağlanmış, tutturulmuş durumdadırlar; en azından şimdilik öyle görünüyor. Sen ya da senden daha yiğit biri bu bağları çözmedikçe, şimdi benim söylediğimden başka türlü söyleyen doğru söylemiş olamaz.
οὔτε τὸ σῶμα τὸ ἐμὸν οὔτε τὸ βαλλάντιον, ἀλλὰ τὸ τύπτειν καὶ ἐμὲ καὶ τὰ ἐμὰ ἀδίκως καὶ τέμνειν καὶ αἴσχιον καὶ κάκιον, καὶ κλέπτειν γε ἅμα καὶ ἀνδραποδίζεσθαι καὶ τοιχωρυχεῖν καὶ συλλήβδην ὁτιοῦν ἀδικεῖν καὶ ἐμὲ καὶ τὰ ἐμὰ τῷ ἀδικοῦντι καὶ κάκιον καὶ αἴσχιον εἶναι ἢ ἐμοὶ τῷ ἀδικουμένῳ.
ΣΩ. ταῦτα ἡμῖν ἄνω ἐκεῖ ἐν τοῖς πρόσθεν λόγοις οὕτω φανέντα, ὡς ἐγὼ λέγω, κατέχεται καὶ δέδεται, καὶ
509aÇünkü benim sözüm hep aynıdır: Bunların nasıl olduğunu bilmiyorum; ama şimdiye kadar karşılaştığım kişilerden hiçbiri, şimdi olduğu gibi, başka türlü söyleyip de gülünç duruma düşmekten kurtulamadı. Ben de bu yüzden bunların böyle olduğunu yine kabul ediyorum.
εἰ ἀγροικότερόν τι εἰπεῖν ἔστιν, σιδηροῖς καὶ ἀδαμαντίνοις λόγοις, ὡς γοῦν ἂν δόξειεν οὑτωσί, οὓς σὺ εἰ μὴ λύσεις ἢ σοῦ τις νεανικώτερος, οὐχ οἷόν τε ἄλλως λέγοντα ἢ ὡς ἐγὼ νῦν λέγω καλῶς λέγειν· ἐπεὶ ἔμοιγε ὁ αὐτὸς λόγος ἐστιν ἀεί, ὅτι ἐγὼ ταῦτα οὐκ οἶδα ὅπως ἔχει, ὅτι μέντοι ὧν ἐγὼ ἐντετύχηκα, ὥσπερ νῦν, οὐδεὶς οἷός τʼ ἐστὶν ἄλλως λέγων μὴ οὐ καταγέλαστος εἶναι. ἐγὼ μὲν οὖν αὖ τίθημι
509bEğer böyleyse, haksızlık haksızlık eden için kötülüklerin en büyüğüyse ve mümkünse bu en büyük kötülükten daha da büyüğü haksızlık edip cezasını ödememekse, insan hangi yardımı kendine yapamadığında gerçekten gülünç olur? En büyük zararımızı bizden uzaklaştıracak yardımı yapamadığında değil mi? Kesinlikle öyle: İnsanın yapamadığında en çok utanacağı yardım budur, yani ne kendine ne dostlarına ve yakınlarına bu yardımı yapamamak. İkinci derecede utanılacak olan, ikinci kötülüğe karşı yardım edememek; üçüncü derecede utanılacak olan, üçüncüye karşı yardım edememek; öbürleri de böyle.
ταῦτα οὕτως ἔχειν· εἰ δὲ οὕτως ἔχει καὶ μέγιστον τῶν κακῶν ἐστιν ἡ ἀδικία τῷ ἀδικοῦντι καὶ ἔτι τούτου μεῖζον μεγίστου ὄντος, εἰ οἷόν τε, τὸ ἀδικοῦντα μὴ διδόναι δίκην, τίνα ἂν βοήθειαν μὴ δυνάμενος ἄνθρωπος βοηθεῖν ἑαυτῷ καταγέλαστος ἂν τῇ ἀληθείᾳ εἴη; ἆρα οὐ ταύτην, ἥτις ἀποτρέψει τὴν μεγίστην ἡμῶν βλάβην; ἀλλὰ πολλὴ ἀνάγκη ταύτην εἶναι τὴν αἰσχίστην βοήθειαν μὴ δύνασθαι βοηθεῖν μήτε αὑτῷ μήτε τοῖς αὑτοῦ φίλοις τε καὶ οἰκείοις, δευτέραν δὲ
509cHer kötülüğün büyüklüğü ne kadarsa, ona karşı yardım edebilmenin güzelliği de, edememenin utancı da o kadar büyüktür. Böyle mi, yoksa başka türlü mü, Kallikles?
Kallikles: Başka türlü değil.
Sokrates: Haksızlık etmek ve haksızlığa uğramak diye iki şey olduğuna göre, haksızlık etmenin daha büyük, haksızlığa uğramanın daha küçük bir kötülük olduğunu söylüyoruz. O hâlde insan ne edinirse kendine öyle yardım etmiş olur ki bu iki faydanın, yani haksızlık etmemekten ve haksızlığa uğramamaktan gelen faydanın ikisine birden sahip olsun?
τὴν τοῦ δευτέρου κακοῦ καὶ τρίτην τὴν τοῦ τρίτου καὶ τἆλλα οὕτως· ὡς ἑκάστου κακοῦ μέγεθος πέφυκεν, οὕτω καὶ κάλλος τοῦ δυνατὸν εἶναι ἐφʼ ἕκαστα βοηθεῖν καὶ αἰσχύνη τοῦ μή. ἆρα ἄλλως ἢ οὕτως ἔχει, ὦ Καλλίκλεις;
ΚΑΛ. οὐκ ἄλλως.
ΣΩ. δυοῖν οὖν ὄντοιν, τοῦ ἀδικεῖν τε καὶ ἀδικεῖσθαι, μεῖζον μέν φαμεν κακὸν τὸ ἀδικεῖν, ἔλαττον δὲ τὸ ἀδικεῖσθαι. τί οὖν ἂν παρασκευασάμενος ἄνθρωπος βοηθήσειεν αὑτῷ,
509dBir güç mü edinmeli, yoksa dilemesi mi yeter? Şunu demek istiyorum: Haksızlığa uğramayı dilemezse mi haksızlığa uğramaz, yoksa haksızlığa uğramamak için bir güç edinirse mi?
Kallikles: Bu açık: Bir güç edinirse.
Sokrates: Ya haksızlık etmek? Haksızlık etmeyi dilememek yeter mi — çünkü o zaman haksızlık etmeyecektir — yoksa buna karşı da bir güç ve tekhnē edinmek gerekir mi, öyle ki bunları öğrenip talim etmezse haksızlık edecektir?
ὥστε ἀμφοτέρας τὰς ὠφελίας ταύτας ἔχειν, τήν τε ἀπὸ τοῦ μὴ ἀδικεῖν καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ μὴ ἀδικεῖσθαι; πότερα δύναμιν ἢ βούλησιν; ὧδε δὲ λέγω· πότερον ἐὰν μὴ βούληται ἀδικεῖσθαι, οὐκ ἀδικήσεται, ἢ ἐὰν δύναμιν παρασκευάσηται τοῦ μὴ ἀδικεῖσθαι, οὐκ ἀδικήσεται;
ΚΑΛ. δῆλον δὴ τοῦτό γε, ὅτι ἐὰν δύναμιν.
ΣΩ. τί δὲ δὴ τοῦ ἀδικεῖν; πότερον ἐὰν μὴ βούληται ἀδικεῖν, ἱκανὸν τοῦτʼ ἐστίν—οὐ γὰρ ἀδικήσει—ἢ καὶ ἐπὶ
509eNeden bana tam da şunu cevaplamadın, Kallikles: Önceki konuşmalarda Polos'la ben, kimsenin dileyerek haksızlık etmediğini, haksızlık edenlerin hepsinin istemeyerek haksızlık ettiğini kabul ettiğimizde, sence bunu kabul etmeye haklı olarak mı zorlandık, yoksa değil mi?
τοῦτο δεῖ δύναμίν τινα καὶ τέχνην παρασκευάσασθαι, ὡς, ἐὰν μὴ μάθῃ αὐτὰ καὶ ἀσκήσῃ, ἀδικήσει; τί οὐκ αὐτό γέ μοι τοῦτο ἀπεκρίνω, ὦ Καλλίκλεις, πότερόν σοι δοκοῦμεν ὀρθῶς ἀναγκασθῆναι ὁμολογεῖν ἐν τοῖς ἔμπροσθεν λόγοις ἐγώ τε καὶ πῶλος ἢ οὔ, ἡνίκα ὡμολογήσαμεν μηδένα βουλόμενον ἀδικεῖν, ἀλλʼ ἄκοντας τοὺς ἀδικοῦντας πάντας ἀδικεῖν;
510aKallikles: Senin için öyle olsun, Sokrates, ki sözünü sonuna kadar götüresin.
Sokrates: Demek ki görünüşe göre haksızlık etmemek için de bir güç ve tekhnē edinmek gerekiyor.
Kallikles: Elbette.
Sokrates: Peki hiç haksızlığa uğramamak ya da olabildiğince az uğramak için gereken hazırlığın tekhnē'si nedir? Bak bakalım, sana da bana göründüğü gibi mi görünüyor. Bana şu gibi geliyor: Ya insan şehirde bizzat yönetici, hatta tiran olmalı ya da mevcut yönetimin dostu olmalı.
Kallikles: Görüyor musun, Sokrates, doğru bir şey söylediğinde seni övmeye ne kadar hazırım? Bence bunu pek güzel söyledin.
ΚΑΛ. ἔστω σοι τοῦτο, ὦ Σώκρατες, οὕτως, ἵνα διαπεράνῃς τὸν λόγον.
ΣΩ. καὶ ἐπὶ τοῦτο ἄρα, ὡς ἔοικεν, παρασκευαστέον ἐστὶ δύναμίν τινα καὶ τέχνην, ὅπως μὴ ἀδικήσωμεν.
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. τίς οὖν ποτʼ ἐστὶν τέχνη τῆς παρασκευῆς τοῦ μηδὲν ἀδικεῖσθαι ἢ ὡς ὀλίγιστα; σκέψαι εἰ σοὶ δοκεῖ ἥπερ ἐμοί. ἐμοὶ μὲν γὰρ δοκεῖ ἥδε· ἢ αὐτὸν ἄρχειν δεῖν ἐν τῇ πόλει ἢ καὶ τυραννεῖν, ἢ τῆς ὑπαρχούσης πολιτείας ἑταῖρον εἶναι.
ΚΑΛ. ὁρᾷς, ὦ Σώκρατες, ὡς ἐγὼ ἕτοιμός εἰμι ἐπαινεῖν,
510bSokrates: Şuna da bak, bakalım bunu da doğru söylüyor muyum. Bana öyle geliyor ki herkes, olabildiğince, eskilerin ve bilgelerin dediği kişinin dostudur: Benzer benzerin dostudur. Sana da öyle gelmiyor mu?
Kallikles: Geliyor.
Sokrates: O hâlde başta vahşi ve terbiyesiz bir tiranın bulunduğu yerde, şehirde ondan çok daha iyi biri olsa, tiran herhalde ondan korkar ve onunla hiçbir zaman candan dost olamaz, değil mi?
ἄν τι καλῶς λέγῃς; τοῦτό μοι δοκεῖς πάνυ καλῶς εἰρηκέναι.
ΣΩ. σκόπει δὴ καὶ τόδε ἐάν σοι δοκῶ εὖ λέγειν. φίλος μοι δοκεῖ ἕκαστος ἑκάστῳ εἶναι ὡς οἷόν τε μάλιστα, ὅνπερ οἱ παλαιοί τε καὶ σοφοὶ λέγουσιν, ὁ ὅμοιος τῷ ὁμοίῳ. οὐ καὶ σοί;
ΚΑΛ. ἔμοιγε.
ΣΩ. οὐκοῦν ὅπου τύραννός ἐστιν ἄρχων ἄγριος καὶ ἀπαίδευτος, εἴ τις τούτου ἐν τῇ πόλει πολὺ βελτίων εἴη, φοβοῖτο δήπου ἂν αὐτὸν ὁ τύραννος καὶ τούτῳ ἐξ ἅπαντος
510cKallikles: Öyle.
Sokrates: Ondan çok daha aşağı biri olsa, o da dost olamaz; çünkü tiran onu küçümser ve hiçbir zaman ona bir dosta gösterilecek ilgiyi göstermez.
Kallikles: Bu da doğru.
Sokrates: Geriye böyle birinin söz edilmeye değer tek dostu olarak şu kalıyor: huyu onunkine benzeyen, aynı şeyleri kınayıp aynı şeyleri öven, yönetilmeye ve yönetene boyun eğmeye razı olan kişi. O şehirde büyük güç sahibi olacak olan budur; kimse ona haksızlık edip de bunu yanına kâr bırakamaz.
τοῦ νοῦ οὐκ ἄν ποτε δύναιτο φίλος γενέσθαι;
ΚΑΛ. ἔστι ταῦτα.
ΣΩ. οὐδέ γε εἴ τις πολὺ φαυλότερος εἴη, οὐδʼ ἂν οὗτος· καταφρονοῖ γὰρ ἂν αὐτοῦ ὁ τύραννος καὶ οὐκ ἄν ποτε ὡς πρὸς φίλον σπουδάσειεν.
ΚΑΛ. καὶ ταῦτʼ ἀληθῆ.
ΣΩ. λείπεται δὴ ἐκεῖνος μόνος ἄξιος λόγου φίλος τῷ τοιούτῳ, ὃς ἂν ὁμοήθης ὤν, ταὐτὰ ψέγων καὶ ἐπαινῶν, ἐθέλῃ ἄρχεσθαι καὶ ὑποκεῖσθαι τῷ ἄρχοντι. οὗτος μέγα
510dÖyle değil mi?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Demek ki o şehirde gençlerden biri "Nasıl büyük güç sahibi olabilirim de kimse bana haksızlık etmez?" diye düşünse, görünüşe göre onun yolu şudur: Daha gençken kendini efendisiyle aynı şeylere sevinip aynı şeylere üzülmeye alıştırmak ve ona olabildiğince benzemeye çalışmak. Öyle değil mi?
Kallikles: Evet.
Sokrates: O zaman bu kişi, sizin sözünüze göre, şehirde haksızlığa uğramamayı ve büyük güç sahibi olmayı başarmış olur.
ἐν ταύτῃ τῇ πόλει δυνήσεται, τοῦτον οὐδεὶς χαίρων ἀδικήσει. οὐχ οὕτως ἔχει;
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. εἰ ἄρα τις ἐννοήσειεν ἐν ταύτῃ τῇ πόλει τῶν νέων, τίνα ἂν τρόπον ἐγὼ μέγα δυναίμην καὶ μηδείς με ἀδικοῖ; αὕτη, ὡς ἔοικεν, αὐτῷ ὁδός ἐστιν, εὐθὺς ἐκ νέου ἐθίζειν αὑτὸν τοῖς αὐτοῖς χαίρειν καὶ ἄχθεσθαι τῷ δεσπότῃ, καὶ παρασκευάζειν ὅπως ὅτι μάλιστα ὅμοιος ἔσται ἐκείνῳ. οὐχ οὕτως;
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν τούτῳ τὸ μὲν μὴ ἀδικεῖσθαι καὶ μέγα
510eKallikles: Elbette.
Sokrates: Peki haksızlık etmemeyi de başarır mı? Yoksa haksız olan yöneticiye benzeyecek ve onun yanında büyük güç sahibi olacaksa, bundan çok uzak mı kalır? Bence büsbütün tersine, böylece bütün hazırlığı olabildiğince çok haksızlık edebilmeye ve haksızlık edip cezasını ödememeye yönelik olacaktır. Öyle değil mi?
Kallikles: Öyle görünüyor.
δύνασθαι, ὡς ὁ ὑμέτερος λόγος, ἐν τῇ πόλει διαπεπράξεται.
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν καὶ τὸ μὴ ἀδικεῖν; ἢ πολλοῦ δεῖ, εἴπερ ὅμοιος ἔσται τῷ ἄρχοντι ὄντι ἀδίκῳ καὶ παρὰ τούτῳ μέγα δυνήσεται; ἀλλʼ οἶμαι ἔγωγε, πᾶν τοὐναντίον οὑτωσὶ ἡ παρασκευὴ ἔσται αὐτῷ ἐπὶ τὸ οἵῳ τε εἶναι ὡς πλεῖστα ἀδικεῖν καὶ ἀδικοῦντα μὴ διδόναι δίκην. ἦ γάρ;
ΚΑΛ. φαίνεται.
511aSokrates: O hâlde en büyük kötülük onun olacak: Efendisini taklit etmesi ve elde ettiği güç yüzünden psykhē'si kötüleşmiş, sakatlanmış olacak.
Kallikles: Her seferinde sözleri nasıl alt üst ettiğini anlamıyorum, Sokrates. Bilmiyor musun ki bu taklit eden adam, taklit etmeyen o adamı isterse öldürür ve malını elinden alır?
ΣΩ. οὐκοῦν τὸ μέγιστον αὐτῷ κακὸν ὑπάρξει μοχθηρῷ ὄντι τὴν ψυχὴν καὶ λελωβημένῳ διὰ τὴν μίμησιν τοῦ δεσπότου καὶ δύναμιν.
ΚΑΛ. οὐκ οἶδʼ ὅπῃ στρέφεις ἑκάστοτε τοὺς λόγους ἄνω καὶ κάτω, ὦ Σώκρατες· ἢ οὐκ οἶσθα ὅτι οὗτος ὁ μιμούμενος τὸν μὴ μιμούμενον ἐκεῖνον ἀποκτενεῖ, ἐὰν βούληται, καὶ ἀφαιρήσεται τὰ ὄντα.
511bSokrates: Biliyorum, aziz Kallikles, sağır değilsem; hem senden hem az önce Polos'tan defalarca, hem de şehirde hemen hemen herkesten duyuyorum. Ama sen de benden şunu dinle: İsterse öldürür, ama kötü bir adam olarak iyi ve soylu bir insanı.
Kallikles: İşte asıl öfkelendirici olan da bu değil mi?
Sokrates: Aklı olan için değil; sözümüz de bunu gösteriyor. Yoksa insanın olabildiğince uzun yaşamaya hazırlanması ve bizi hep tehlikelerden kurtaran şu tekhnē'lerle uğraşması gerektiğini mi düşünüyorsun — senin bana uğraşmamı salık verdiğin, mahkemelerde insanı kurtaran hitabet gibi?
ΣΩ. οἶδα, ὠγαθὲ Καλλίκλεις, εἰ μὴ κωφός γʼ εἰμί, καὶ σοῦ ἀκούων καὶ Πώλου ἄρτι πολλάκις καὶ τῶν ἄλλων ὀλίγου πάντων τῶν ἐν τῇ πόλει· ἀλλὰ καὶ σὺ ἐμοῦ ἄκουε, ὅτι ἀποκτενεῖ μέν, ἂν βούληται, ἀλλὰ πονηρὸς ὢν καλὸν κἀγαθὸν ὄντα.
ΚΑΛ. οὐκοῦν τοῦτο δὴ καὶ τὸ ἀγανακτητόν;
ΣΩ. οὐ νοῦν γε ἔχοντι, ὡς ὁ λόγος σημαίνει. ἢ οἴει δεῖν τοῦτο παρασκευάζεσθαι ἄνθρωπον, ὡς πλεῖστον χρόνον ζῆν, καὶ μελετᾶν τὰς τέχνας ταύτας αἳ ἡμᾶς ἀεὶ ἐκ τῶν
511cKallikles: Evet, Zeus adına; sana doğru bir öğüt veriyorum.
Sokrates: Peki, aziz dostum, yüzme bilgisi de sana muhterem bir şey gibi mi geliyor?
Kallikles: Zeus adına, hayır.
Sokrates: Oysa bu da insanları, bu bilgiye ihtiyaç duyulan bir duruma düştüklerinde ölümden kurtarır. Bu sana küçük görünüyorsa, sana bundan daha büyüğünü söyleyeyim: dümencilik. O yalnız canları değil, bedenleri ve malları da en büyük tehlikelerden kurtarır, tıpkı hitabet gibi.
κινδύνων σῴζουσιν, ὥσπερ καὶ ἣν σὺ κελεύεις ἐμὲ μελετᾶν τὴν ῥητορικὴν τὴν ἐν τοῖς δικαστηρίοις διασῴζουσαν;
ΚΑΛ. ναὶ μὰ Δία ὀρθῶς γέ σοι συμβουλεύων.
ΣΩ. τί δέ, ὦ βέλτιστε; ἦ καὶ ἡ τοῦ νεῖν ἐπιστήμη σεμνή τίς σοι δοκεῖ εἶναι;
ΚΑΛ. μὰ Δίʼ οὐκ ἔμοιγε.
ΣΩ. καὶ μὴν σῴζει γε καὶ αὕτη ἐκ θανάτου τοὺς ἀνθρώπους, ὅταν εἴς τι τοιοῦτον ἐμπέσωσιν οὗ δεῖ ταύτης τῆς ἐπιστήμης. εἰ δʼ αὕτη σοι δοκεῖ σμικρὰ εἶναι, ἐγώ σοι
511dAma bu tekhnē mütevazı ve ölçülüdür; olağanüstü bir iş başarıyormuş gibi kasılıp böbürlenmez. Mahkeme hitabetiyle aynı şeyi başardığı hâlde, birini Aigina'dan buraya sağ salim getirirse, sanırım iki obol alır; Mısır'dan ya da Karadeniz'den getirirse, bu büyük iyilik karşılığında — az önce söylediğim gibi yolcunun kendisini, çocuklarını, mallarını ve kadınlarını kurtarıp limana çıkardığında — en fazla iki drahmi alır.
μείζω ταύτης ἐρῶ, τὴν κυβερνητικήν, ἣ οὐ μόνον τὰς ψυχὰς σῴζει ἀλλὰ καὶ τὰ σώματα καὶ τὰ χρήματα ἐκ τῶν ἐσχάτων κινδύνων, ὥσπερ ἡ ῥητορική. καὶ αὕτη μὲν προσεσταλμένη ἐστὶν καὶ κοσμία, καὶ οὐ σεμνύνεται ἐσχηματισμένη ὡς ὑπερήφανόν τι διαπραττομένη, ἀλλὰ ταὐτὰ διαπραξαμένη τῇ δικανικῇ, ἐὰν μὲν ἐξ Αἰγίνης δεῦρο σώσῃ, οἶμαι δύʼ ὀβολοὺς ἐπράξατο, ἐὰν δὲ ἐξ Αἰγύπτου ἢ ἐκ τοῦ Πόντου,
511eBu tekhnē'ye sahip olan ve bunca işi başaran adam da karaya çıkınca deniz kıyısında, gemisinin yanında gösterişsiz bir hâlde dolaşır. Çünkü sanırım şunu hesaplamayı bilir: Yol arkadaşlarından hangilerini boğulmaya bırakmayarak onlara yarar, hangilerine zarar verdiği belli değildir; zira onları gemiye bindikleri hâlden ne beden ne psykhē bakımından hiç de daha iyi olarak indirmediğini bilir.
ἐὰν πάμπολυ, ταύτης τῆς μεγάλης εὐεργεσίας, σώσασα ἃ νυνδὴ ἔλεγον, καὶ αὐτὸν καὶ παῖδας καὶ χρήματα καὶ γυναῖκας, ἀποβιβάσασʼ εἰς τὸν λιμένα δύο δραχμὰς ἐπράξατο, καὶ αὐτὸς ὁ ἔχων τὴν τέχνην καὶ ταῦτα διαπραξάμενος ἐκβὰς παρὰ τὴν θάλατταν καὶ τὴν ναῦν περιπατεῖ ἐν μετρίῳ σχήματι· λογίζεσθαι γὰρ οἶμαι ἐπίσταται ὅτι ἄδηλόν ἐστιν οὕστινάς τε ὠφέληκεν τῶν συμπλεόντων οὐκ ἐάσας καταποντωθῆναι καὶ οὕστινας ἔβλαψεν, εἰδὼς ὅτι οὐδὲν
512aŞöyle hesap eder: Bedeninde büyük ve tedavisi olmayan hastalıklarla boğuşan biri boğulmadıysa, ölmediği için bedbahttır ve kendisinden hiçbir fayda görmemiştir; öyleyse bedenden daha değerli olan şeyde, psykhē'de, tedavisi olmayan birçok hastalık taşıyan birinin yaşaması gerektiği ve onu denizden, mahkemeden ya da başka herhangi bir yerden kurtarırsa ona fayda sağlayacağı söylenemez.
αὐτοὺς βελτίους ἐξεβίβασεν ἢ οἷοι ἐνέβησαν, οὔτε τὰ σώματα οὔτε τὰς ψυχάς.
ΣΩ. λογίζεται οὖν ὅτι οὐκ, εἰ μέν τις μεγάλοις καὶ ἀνιάτοις νοσήμασιν κατὰ τὸ σῶμα συνεχόμενος μὴ ἀπεπνίγη, οὗτος μὲν ἄθλιός ἐστιν ὅτι οὐκ ἀπέθανεν, καὶ οὐδὲν ὑπʼ αὐτοῦ ὠφέληται· εἰ δέ τις ἄρα ἐν τῷ τοῦ σώματος τιμιωτέρῳ, τῇ ψυχῇ, πολλὰ νοσήματα ἔχει καὶ ἀνίατα, τούτῳ δὲ βιωτέον ἐστὶν καὶ τοῦτον ὀνήσει, ἄντε ἐκ θαλάττης ἄντε ἐκ δικαστηρίου ἐάντε ἄλλοθεν ὁποθενοῦν
512bTersine, kötü bir insan için yaşamanın daha iyi olmadığını bilir; çünkü böylesi ister istemez kötü yaşar.
Bu yüzden dümencinin, bizi kurtardığı hâlde böbürlenmesi âdet değildir; aziz dostum, makine yapımcısının da öyle. Oysa o kimi zaman bir komutandan — dümenciyi hiç saymıyorum — ya da başka herhangi birinden daha az şey kurtarmaz; çünkü bazen koca şehirleri kurtarır. Yoksa sence o mahkeme hatibiyle bir mi? Oysa dilese, Kallikles, sizin söylediklerinizi söyleyip işini yüceltse, sizi sözlere boğar; makine yapımcısı olmak gerektiğini söyleyip sizi buna çağırır, başka hiçbir şeyin değeri olmadığını anlatır; çünkü buna yetecek kadar sözü vardır.
σώσῃ, ἀλλʼ οἶδεν ὅτι οὐκ ἄμεινόν ἐστιν ζῆν τῷ μοχθηρῷ ἀνθρώπῳ· κακῶς γὰρ ἀνάγκη ἐστὶν ζῆν.
διὰ ταῦτα οὐ νόμος ἐστὶ σεμνύνεσθαι τὸν κυβερνήτην, καίπερ σῴζοντα ἡμᾶς, οὐδέ γε, ὦ θαυμάσιε, τὸν μηχανοποιόν, ὃς οὔτε στρατηγοῦ, μὴ ὅτι κυβερνήτου, οὔτε ἄλλου οὐδενὸς ἐλάττω ἐνίοτε δύναται σῴζειν· πόλεις γὰρ ἔστιν ὅτε ὅλας σῴζει. μή σοι δοκεῖ κατὰ τὸν δικανικὸν εἶναι; καίτοι εἰ βούλοιτο λέγειν, ὦ Καλλίκλεις, ἅπερ ὑμεῖς, σεμνύνων
512cAma sen yine de onu da tekhnē'sini de küçümsersin; hakaret eder gibi ona "makineci" dersin; ne oğluna kızını vermek istersin ne de onun kızını kendin almak. Oysa kendi işini övdüğün gerekçelere bakılırsa, makine yapımcısını ve az önce söz ettiğim öbürlerini hangi haklı gerekçeyle küçümsüyorsun?
τὸ πρᾶγμα, καταχώσειεν ἂν ὑμᾶς τοῖς λόγοις, λέγων καὶ παρακαλῶν ἐπὶ τὸ δεῖν γίγνεσθαι μηχανοποιούς, ὡς οὐδὲν τἆλλά ἐστιν· ἱκανὸς γὰρ αὐτῷ ὁ λόγος. ἀλλὰ σὺ οὐδὲν ἧττον αὐτοῦ καταφρονεῖς καὶ τῆς τέχνης τῆς ἐκείνου, καὶ ὡς ἐν ὀνείδει ἀποκαλέσαις ἂν μηχανοποιόν, καὶ τῷ ὑεῖ αὐτοῦ οὔτʼ ἂν δοῦναι θυγατέρα ἐθέλοις, οὔτʼ ἂν αὐτὸς λαβεῖν τὴν ἐκείνου. καίτοι ἐξ ὧν τὰ σαυτοῦ ἐπαινεῖς, τίνι δικαίῳ λόγῳ τοῦ μηχανοποιοῦ καταφρονεῖς καὶ
512dBiliyorum, daha iyi olduğunu ve daha iyilerden geldiğini söyleyeceksin. Ama daha iyi olan benim dediğim şey değilse ve aretē tam da şuysa — insanın, nasıl biri olursa olsun, kendini ve malını kurtarması — makine yapımcısını, hekimi ve kurtarmak için var olan öbür tekhnē'leri kınaman gülünç olur. Ama, bahtiyar dostum, soyluluğun ve iyiliğin kurtarmaktan ve kurtarılmaktan başka bir şey olabileceğini bir düşün. Çünkü gerçek bir erkek, ne kadar süre olursa olsun yaşamayı bir yana bırakmalı, canına düşkün olmamalıdır; bu konuda işi tanrıya bırakıp kimsenin alın yazısından kaçamayacağına dair kadınların sözüne inanmalı, sonra da şuna bakmalıdır: Yaşayacağı süreyi en iyi nasıl yaşayabilir?
τῶν ἄλλων ὧν νυνδὴ ἔλεγον; οἶδʼ ὅτι φαίης ἂν βελτίων εἶναι καὶ ἐκ βελτιόνων. τὸ δὲ βέλτιον εἰ μὴ ἔστιν ὃ ἐγὼ λέγω, ἀλλʼ αὐτὸ τοῦτʼ ἐστὶν ἀρετή, τὸ σῴζειν αὑτὸν καὶ τὰ ἑαυτοῦ ὄντα ὁποῖός τις ἔτυχεν, καταγέλαστός σοι ὁ ψόγος γίγνεται καὶ μηχανοποιοῦ καὶ ἰατροῦ καὶ τῶν ἄλλων τεχνῶν ὅσαι τοῦ σῴζειν ἕνεκα πεποίηνται. ἀλλʼ, ὦ μακάριε, ὅρα μὴ ἄλλο τι τὸ γενναῖον καὶ τὸ ἀγαθὸν ᾖ ἢ τὸ σῴζειν τε καὶ σῴζεσθαι. μὴ γὰρ τοῦτο μέν, τὸ ζῆν ὁποσονδὴ
512eYaşadığı yerin yönetimine kendini benzeterek mi?
χρόνον, τόν γε ὡς ἀληθῶς ἄνδρα ἐατέον ἐστὶν καὶ οὐ φιλοψυχητέον, ἀλλὰ ἐπιτρέψαντα περὶ τούτων τῷ θεῷ καὶ πιστεύσαντα ταῖς γυναιξὶν ὅτι τὴν εἱμαρμένην οὐδʼ ἂν εἷς ἐκφύγοι, τὸ ἐπὶ τούτῳ σκεπτέον τίνʼ ἂν τρόπον τοῦτον ὃν μέλλοι χρόνον βιῶναι ὡς ἄριστα βιοίη,
ΣΩ. ἆρα ἐξομοιῶν
513aÖyleyse şimdi sen de, Atina halkına sevimli gelmek ve şehirde büyük güç sahibi olmak istiyorsan, ona olabildiğince benzemelisin. Bak bakalım bu sana da bana da yarar mı. Dikkat edelim, sevgili dostum, ayı gökten indiren Thessalialı kadınların başına geldiği söylenen şey bizim de başımıza gelmesin: Şehirdeki bu gücü seçmenin bedelini en sevdiğimiz şeylerle ödemeyelim. Ama herhangi bir insanın sana, bu yönetime — daha iyiye doğru olsun daha kötüye doğru olsun — benzemediğin hâlde bu şehirde büyük güç sahibi olmanı sağlayacak böyle bir tekhnē öğreteceğini sanıyorsan, bence yanlış düşünüyorsun, Kallikles.
αὑτὸν τῇ πολιτείᾳ ταύτῃ ἐν ᾗ ἂν οἰκῇ, καὶ νῦν δὲ ἄρα δεῖ σὲ ὡς ὁμοιότατον γίγνεσθαι τῷ δήμῳ τῷ Ἀθηναίων, εἰ μέλλεις τούτῳ προσφιλὴς εἶναι καὶ μέγα δύνασθαι ἐν τῇ πόλει· τοῦθʼ ὅρα εἰ σοὶ λυσιτελεῖ καὶ ἐμοί, ὅπως μή, ὦ δαιμόνιε, πεισόμεθα ὅπερ φασὶ τὰς τὴν σελήνην καθαιρούσας, τὰς Θετταλίδας· σὺν τοῖς φιλτάτοις ἡ αἵρεσις ἡμῖν ἔσται ταύτης τῆς δυνάμεως τῆς ἐν τῇ πόλει. εἰ δέ σοι οἴει ὁντινοῦν ἀνθρώπων παραδώσειν τέχνην τινὰ τοιαύτην, ἥτις
513bÇünkü Atina halkıyla ve, Zeus adına, Pyrilampes'in oğlu Demos'la da gerçek bir dostluk kurmak istiyorsan, onların taklitçisi olmamalı, doğuştan onlara benzer olmalısın. Seni onlara en çok benzetecek kişi kim olursa, dilediğin gibi siyaset adamı ve hatip yapacak olan da odur. Çünkü herkes kendi huyuna göre söylenen sözlerden hoşlanır, yabancı huya göre söylenenlerden rahatsız olur; yoksa, sevgili dostum, sen başka bir şey mi diyorsun?
σε ποιήσει μέγα δύνασθαι ἐν τῇ πόλει τῇδε ἀνόμοιον ὄντα τῇ πολιτείᾳ εἴτʼ ἐπὶ τὸ βέλτιον εἴτʼ ἐπὶ τὸ χεῖρον, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, οὐκ ὀρθῶς βουλεύῃ, ὦ Καλλίκλεις· οὐ γὰρ μιμητὴν δεῖ εἶναι ἀλλʼ αὐτοφυῶς ὅμοιον τούτοις, εἰ μέλλεις τι γνήσιον ἀπεργάζεσθαι εἰς φιλίαν τῷ Ἀθηναίων δήμῳ καὶ ναὶ μὰ Δία τῷ Πυριλάμπους γε πρός. ὅστις οὖν σε τούτοις ὁμοιότατον ἀπεργάσεται, οὗτός σε ποιήσει, ὡς ἐπιθυμεῖς πολιτικὸς εἶναι, πολιτικὸν καὶ ῥητορικόν· τῷ αὑτῶν γὰρ
513cBuna karşı bir şey diyecek miyiz, Kallikles?
Kallikles: Nedendir bilmiyorum, Sokrates, doğru söylüyormuşsun gibi geliyor; ama çoğu insanın başına geleni ben de yaşıyorum: Sana pek inanmıyorum.
Sokrates: Çünkü psykhē'nde yer etmiş olan halk aşkı, Kallikles, bana karşı direniyor. Ama bu aynı şeyleri sık sık ve daha iyi incelersek ikna olacaksın.
ἤθει λεγομένων τῶν λόγων ἕκαστοι χαίρουσι, τῷ δὲ ἀλλοτρίῳ ἄχθονται, εἰ μή τι σὺ ἄλλο λέγεις, ὦ φίλη κεφαλή. λέγομέν τι πρὸς ταῦτα, ὦ Καλλίκλεις;
ΚΑΛ. οὐκ οἶδʼ ὅντινά μοι τρόπον δοκεῖς εὖ λέγειν, ὦ Σώκρατες, πέπονθα δὲ τὸ τῶν πολλῶν πάθος· οὐ πάνυ σοι πείθομαι.
ΣΩ. ὁ δήμου γὰρ ἔρως, ὦ Καλλίκλεις, ἐνὼν ἐν τῇ ψυχῇ τῇ σῇ ἀντιστατεῖ μοι· ἀλλʼ ἐὰν πολλάκις [ἴσως καὶ] βέλτιον
513dHer neyse, hatırla: Her birine, bedene de psykhē'ye de bakmak için iki türlü uğraş olduğunu söylemiştik. Biri onlarla hazza göre ilgilenir, öteki en iyiye göre; gönüllerini okşamaz, onlarla mücadele eder. O zaman belirlediğimiz şeyler bunlar değil miydi?
Kallikles: Elbette.
Sokrates: Bunlardan biri, hazza yönelik olan, aşağılıktır ve dalkavukluktan başka bir şey değildir. Öyle değil mi?
ταὐτὰ ταῦτα διασκοπώμεθα, πεισθήσῃ. ἀναμνήσθητι δʼ οὖν ὅτι δύʼ ἔφαμεν εἶναι τὰς παρασκευὰς ἐπὶ τὸ ἕκαστον θεραπεύειν, καὶ σῶμα καὶ ψυχήν, μίαν μὲν πρὸς ἡδονὴν ὁμιλεῖν, τὴν ἑτέραν δὲ πρὸς τὸ βέλτιστον, μὴ καταχαριζόμενον ἀλλὰ διαμαχόμενον. οὐ ταῦτα ἦν ἃ τότε ὡριζόμεθα;
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. οὐκοῦν ἡ μὲν ἑτέρα, ἡ πρὸς ἡδονήν, ἀγεννὴς καὶ οὐδὲν ἄλλο ἢ κολακεία τυγχάνει οὖσα· ἦ γάρ;
513eKallikles: İstersen senin için öyle olsun.
Sokrates: Öteki ise, baktığımız şey ister beden ister psykhē olsun, onun olabildiğince iyi olmasını gözetir?
Kallikles: Elbette.
Sokrates: O hâlde şehre ve vatandaşlara bakmaya da böyle girişmeliyiz, değil mi: vatandaşları olabildiğince iyi kılarak? Çünkü önceki konuşmalarda bulduğumuz gibi, bu olmadan başka hiçbir iyilik sunmanın faydası yoktur; tabii çok para, birileri üzerinde yönetim ya da başka herhangi bir güç elde edecek olanların düşüncesi iyi ve güzel değilse.
ΚΑΛ. ἔστω, εἰ βούλει, σοὶ οὕτως.
ΣΩ. ἡ δέ γε ἑτέρα, ὅπως ὡς βέλτιστον ἔσται τοῦτο, εἴτε σῶμα τυγχάνει ὂν εἴτε ψυχή, ὃ θεραπεύομεν;
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν οὕτως ἐπιχειρητέον ἡμῖν ἐστιν τῇ πόλει καὶ τοῖς πολίταις θεραπεύειν, ὡς βελτίστους αὐτοὺς τοὺς πολίτας ποιοῦντας; ἄνευ γὰρ δὴ τούτου, ὡς ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ηὑρίσκομεν, οὐδὲν ὄφελος ἄλλην εὐεργεσίαν οὐδεμίαν
514aBunun böyle olduğunu söyleyelim mi?
Kallikles: Elbette, senin için daha hoşsa.
Sokrates: Peki, Kallikles, kamu işlerini üstlenecek olsaydık ve birbirimizi inşaat işlerine, surlar, tersaneler ya da tapınaklar gibi en büyük yapılara çağırsaydık, önce kendimizi sınayıp bu tekhnē'yi, yani yapı ustalığını bilip bilmediğimizi ve kimden öğrendiğimizi incelememiz gerekmez miydi?
προσφέρειν, ἐὰν μὴ καλὴ κἀγαθὴ ἡ διάνοια ᾖ τῶν μελλόντων ἢ χρήματα πολλὰ λαμβάνειν ἢ ἀρχήν τινων ἢ ἄλλην δύναμιν ἡντινοῦν. φῶμεν οὕτως ἔχειν;
ΚΑΛ. πάνυ γε, εἴ σοι ἥδιον.
ΣΩ. εἰ οὖν παρεκαλοῦμεν ἀλλήλους, ὦ Καλλίκλεις, δημοσίᾳ πράξοντες τῶν πολιτικῶν πραγμάτων ἐπὶ τὰ οἰκοδομικά, ἢ τειχῶν ἢ νεωρίων ἢ ἱερῶν ἐπὶ τὰ μέγιστα οἰκοδομήματα, πότερον ἔδει ἂν ἡμᾶς σκέψασθαι ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ
514bGerekir miydi, gerekmez miydi?
Kallikles: Elbette gerekirdi.
Sokrates: İkinci olarak da şunu: Hiç kendi başımıza, bir dostumuz için ya da kendimiz için bir yapı yaptık mı ve bu yapı güzel mi, çirkin mi? İnceleyince hocalarımızın iyi ve tanınmış kişiler olduğunu, hocalarımızla birlikte birçok güzel yapı yaptığımızı, hocalarımızdan ayrıldıktan sonra da kendi başımıza birçok yapı yaptığımızı bulsaydık, durumumuz böyleyken kamu işlerine girişmek akıllıca olurdu.
ἐξετάσαι πρῶτον μὲν εἰ ἐπιστάμεθα τὴν τέχνην ἢ οὐκ ἐπιστάμεθα, τὴν οἰκοδομικήν, καὶ παρὰ τοῦ ἐμάθομεν; ἔδει ἂν ἢ οὔ;
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. οὐκοῦν δεύτερον αὖ τόδε, εἴ τι πώποτε οἰκοδόμημα ᾠκοδομήκαμεν ἰδίᾳ ἢ τῶν φίλων τινὶ ἢ ἡμέτερον αὐτῶν, καὶ τοῦτο τὸ οἰκοδόμημα καλὸν ἢ αἰσχρόν ἐστιν· καὶ εἰ μὲν ηὑρίσκομεν σκοπούμενοι διδασκάλους τε ἡμῶν ἀγαθοὺς καὶ
514cAma ne gösterebileceğimiz bir hocamız ne de yapılarımız olsaydı, ya da çok yapımız olsa da hiçbiri bir şeye değmeseydi, kamu işlerine girişmek ve birbirimizi bunlara çağırmak herhalde akılsızlık olurdu. Bunların doğru söylendiğini kabul edelim mi, etmeyelim mi?
ἐλλογίμους γεγονότας καὶ οἰκοδομήματα πολλὰ μὲν καὶ καλὰ μετὰ τῶν διδασκάλων ᾠκοδομημένα ἡμῖν, πολλὰ δὲ καὶ ἴδια ἡμῶν ἐπειδὴ τῶν διδασκάλων ἀπηλλάγημεν, οὕτω μὲν διακειμένων, νοῦν ἐχόντων ἦν ἂν ἰέναι ἐπὶ τὰ δημόσια ἔργα· εἰ δὲ μήτε διδάσκαλον εἴχομεν ἡμῶν αὐτῶν ἐπιδεῖξαι οἰκοδομήματά τε ἢ μηδὲν ἢ πολλὰ καὶ μηδενὸς ἄξια, οὕτω δὴ ἀνόητον ἦν δήπου ἐπιχειρεῖν τοῖς δημοσίοις ἔργοις καὶ παρακαλεῖν ἀλλήλους ἐπʼ αὐτά. φῶμεν ταῦτα ὀρθῶς λέγεσθαι
514dKallikles: Elbette edelim.
Sokrates: O hâlde her konuda böyledir. Mesela kamu hizmetine girişip yeterli hekimler olduğumuz için birbirimizi buna çağırsaydık, herhalde ben seni, sen de beni sınardık: "Haydi, tanrılar aşkına, Sokrates'in kendi bedeni sağlık bakımından nasıl? Ya da şimdiye kadar başka biri, köle ya da hür, Sokrates sayesinde bir hastalıktan kurtuldu mu?" Ben de sanırım senin hakkında buna benzer şeyleri araştırırdım. Ve bizim sayemizde ne yabancılardan ne şehirlilerden, ne erkek ne kadın, hiç kimsenin bedence daha iyi hâle gelmediğini bulsaydık, Zeus adına, Kallikles, insanların öyle bir akılsızlığa varması gerçekten gülünç olmaz mıydı: Önce kendi hâllerinde gelişigüzel çok iş yapmadan, birçoğunu da başarıyla yapıp tekhnē'yi yeterince talim etmeden, deyim yerindeyse çömlekçiliği küple öğrenmeye kalkışmaları, hem kendileri kamu hizmetine girişmeleri hem de kendileri gibi başkalarını buna çağırmaları?
ἢ οὔ;
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. οὐκοῦν οὕτω πάντα, τά τε ἄλλα κἂν εἰ ἐπιχειρήσαντες δημοσιεύειν παρεκαλοῦμεν ἀλλήλους ὡς ἱκανοὶ ἰατροὶ ὄντες, ἐπεσκεψάμεθα δήπου ἂν ἐγώ τε σὲ καὶ σὺ ἐμέ, φέρε πρὸς θεῶν, αὐτὸς δὲ ὁ Σωκράτης πῶς ἔχει τὸ σῶμα πρὸς ὑγίειαν; ἢ ἤδη τις ἄλλος διὰ Σωκράτην ἀπηλλάγη νόσου, ἢ δοῦλος ἢ ἐλεύθερος; κἂν ἐγὼ οἶμαι περὶ σοῦ ἕτερα τοιαῦτα ἐσκόπουν· καὶ εἰ μὴ ηὑρίσκομεν διʼ ἡμᾶς μηδένα
514eBöyle davranmak sana akılsızca görünmez mi?
Kallikles: Görünür.
βελτίω γεγονότα τὸ σῶμα, μήτε τῶν ξένων μήτε τῶν ἀστῶν, μήτε ἄνδρα μήτε γυναῖκα, πρὸς Διός, ὦ Καλλίκλεις, οὐ καταγέλαστον ἂν ἦν τῇ ἀληθείᾳ, εἰς τοσοῦτον ἀνοίας ἐλθεῖν ἀνθρώπους, ὥστε, πρὶν ἰδιωτεύοντας πολλὰ μὲν ὅπως ἐτύχομεν ποιῆσαι, πολλὰ δὲ κατορθῶσαι καὶ γυμνάσασθαι ἱκανῶς τὴν τέχνην, τὸ λεγόμενον δὴ τοῦτο ἐν τῷ πίθῳ τὴν κεραμείαν ἐπιχειρεῖν μανθάνειν, καὶ αὐτούς τε δημοσιεύειν ἐπιχειρεῖν καὶ ἄλλους τοιούτους παρακαλεῖν; οὐκ ἀνόητόν σοι δοκεῖ ἂν εἶναι οὕτω πράττειν;
ΚΑΛ. ἔμοιγε.
515aSokrates: Şimdi, insanların en iyisi, sen şehrin işleriyle uğraşmaya daha yeni başladığına, beni de buna çağırıp uğraşmadığım için kınadığına göre, birbirimizi sınamayacak mıyız? Haydi bakalım: Kallikles vatandaşlardan şimdiye kadar birini daha iyi yaptı mı? Önceden kötü — adaletsiz, ölçüsüz ve akılsız — olup Kallikles sayesinde iyi ve soylu bir insan olmuş biri var mı, yabancı ya da şehirli, köle ya da hür? Söyle bana, Kallikles, biri seni bu konuda sınarsa ne diyeceksin?
ΣΩ. νῦν δέ, ὦ βέλτιστε ἀνδρῶν, ἐπειδὴ σὺ μὲν αὐτὸς ἄρτι ἄρχῃ πράττειν τὰ τῆς πόλεως πράγματα, ἐμὲ δὲ παρακαλεῖς καὶ ὀνειδίζεις ὅτι οὐ πράττω, οὐκ ἐπισκεψόμεθα ἀλλήλους, φέρε, Καλλικλῆς ἤδη τινὰ βελτίω πεποίηκεν τῶν πολιτῶν; ἔστιν ὅστις πρότερον πονηρὸς ὤν, ἄδικός τε καὶ ἀκόλαστος καὶ ἄφρων, διὰ Καλλικλέα καλός τε κἀγαθὸς γέγονεν, ἢ ξένος ἢ ἀστός, ἢ δοῦλος ἢ ἐλεύθερος; λέγε μοι,
515bSeninle birlikte olarak hangi insanın daha iyi hâle geldiğini söyleyeceksin? Kamu işine girişmeden önce, henüz kendi hâlinde biriyken ortaya koyduğun bir eser varsa, cevap vermekten neden çekiniyorsun?
Kallikles: Ne inatçısın, Sokrates.
Sokrates: İnatla sormuyorum; aramızda siyaseti nasıl yürütmek gerektiğini düşündüğünü gerçekten bilmek istediğim için soruyorum. Yoksa şehrin işlerine girince, biz vatandaşlar olabildiğince iyi olalım diye uğraşmaktan başka bir şeyle mi ilgileneceksin?
ἐάν τίς σε ταῦτα ἐξετάζῃ, ὦ Καλλίκλεις, τί ἐρεῖς; τίνα φήσεις βελτίω πεποιηκέναι ἄνθρωπον τῇ συνουσίᾳ τῇ σῇ; ὀκνεῖς ἀποκρίνασθαι, εἴπερ ἔστιν τι ἔργον σὸν ἔτι ἰδιωτεύοντος, πρὶν δημοσιεύειν ἐπιχειρεῖν;
ΚΑΛ. φιλόνικος εἶ, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. ἀλλʼ οὐ φιλονικίᾳ γε ἐρωτῶ, ἀλλʼ ὡς ἀληθῶς βουλόμενος εἰδέναι ὅντινά ποτε τρόπον οἴει δεῖν πολιτεύεσθαι ἐν ἡμῖν. ἢ ἄλλου του ἄρα ἐπιμελήσῃ ἡμῖν ἐλθὼν ἐπὶ τὰ
515cSiyaset adamının bunu yapması gerektiğinde defalarca anlaşmadık mı? Anlaştık mı, anlaşmadık mı? Cevap ver. Anlaştık; senin yerine ben cevap veriyorum. O hâlde iyi adamın kendi şehri için sağlaması gereken buysa, şimdi hatırla ve az önce söz ettiğin o adamlar hakkında söyle bana: Perikles, Kimon, Miltiades ve Themistokles hâlâ sana iyi vatandaşlar olmuş gibi geliyor mu?
τῆς πόλεως πράγματα ἢ ὅπως ὅτι βέλτιστοι οἱ πολῖται ὦμεν; ἢ οὐ πολλάκις ἤδη ὡμολογήκαμεν τοῦτο δεῖν πράττειν τὸν πολιτικὸν ἄνδρα; ὡμολογήκαμεν ἢ οὔ; ἀποκρίνου. ὡμολογήκαμεν· ἐγὼ ὑπὲρ σοῦ ἀποκρινοῦμαι. εἰ τοίνυν τοῦτο δεῖ τὸν ἀγαθὸν ἄνδρα παρασκευάζειν τῇ ἑαυτοῦ πόλει, νῦν μοι ἀναμνησθεὶς εἰπὲ περὶ ἐκείνων τῶν ἀνδρῶν ὧν ὀλίγῳ πρότερον ἔλεγες, εἰ ἔτι σοι δοκοῦσιν ἀγαθοὶ πολῖται γεγονέναι,
515dKallikles: Bana geliyor.
Sokrates: O hâlde iyiyseler, her birinin vatandaşları daha kötüyken daha iyi yaptığı açık. Yapıyor muydu, yapmıyor muydu?
Kallikles: Yapıyordu.
Sokrates: O hâlde Perikles halkın önünde konuşmaya başladığında Atinalılar, son konuşmalarını yaptığı zamandan daha kötüydüler?
Kallikles: Belki.
Sokrates: Belki değil, aziz dostum; kabul ettiklerimizden zorunlu olarak bu çıkıyor, tabii o iyi bir vatandaş idiyse.
Περικλῆς καὶ Κίμων καὶ Μιλτιάδης καὶ Θεμιστοκλῆς.
ΚΑΛ. ἔμοιγε.
ΣΩ. οὐκοῦν εἴπερ ἀγαθοί, δῆλον ὅτι ἕκαστος αὐτῶν βελτίους ἐποίει τοὺς πολίτας ἀντὶ χειρόνων. ἐποίει ἢ οὔ;
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν ὅτε Περικλῆς ἤρχετο λέγειν ἐν τῷ δήμῳ, χείρους ἦσαν οἱ Ἀθηναῖοι ἢ ὅτε τὰ τελευταῖα ἔλεγεν;
ΚΑΛ. ἴσως.
ΣΩ. οὐκ ἴσως δή, ὦ βέλτιστε, ἀλλʼ ἀνάγκη ἐκ τῶν ὡμολογημένων, εἴπερ ἀγαθός γʼ ἦν ἐκεῖνος πολίτης.
515eKallikles: Ee, ne olmuş?
Sokrates: Hiç. Ama bunun üzerine şunu söyle bana: Atinalıların Perikles sayesinde daha iyi hâle geldikleri mi söylenir, yoksa büsbütün tersine onun yüzünden bozuldukları mı? Çünkü ben şunu duyuyorum: Perikles, ilk kez kamu hizmetine ücret bağlayarak Atinalıları tembel, korkak, geveze ve paragöz yapmış.
Kallikles: Bunu kulakları yumruktan ezilmiş Sparta hayranlarından duyuyorsun, Sokrates.
Sokrates: Ama şunu artık duymuyorum, hem ben hem sen açıkça biliyoruz: Perikles başta itibar görüyordu ve Atinalılar, daha kötüyken, onu hiçbir utanç verici davada mahkûm etmediler; ama onun sayesinde iyi ve soylu insanlar olduklarında, Perikles'in hayatının sonuna doğru onu zimmete para geçirmekten mahkûm ettiler, az kalsın ölüm cezası da vereceklerdi; belli ki onu kötü biri saydıkları için.
ΚΑΛ. τί οὖν δή;
ΣΩ. οὐδέν· ἀλλὰ τόδε μοι εἰπὲ ἐπὶ τούτῳ, εἰ λέγονται Ἀθηναῖοι διὰ Περικλέα βελτίους γεγονέναι, ἢ πᾶν τοὐναντίον διαφθαρῆναι ὑπʼ ἐκείνου. ταυτὶ γὰρ ἔγωγε ἀκούω, Περικλέα πεποιηκέναι Ἀθηναίους ἀργοὺς καὶ δειλοὺς καὶ λάλους καὶ φιλαργύρους, εἰς μισθοφορίαν πρῶτον καταστήσαντα.
ΚΑΛ. τῶν τὰ ὦτα κατεαγότων ἀκούεις ταῦτα, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. ἀλλὰ τάδε οὐκέτι ἀκούω, ἀλλʼ οἶδα σαφῶς καὶ ἐγὼ καὶ σύ, ὅτι τὸ μὲν πρῶτον ηὐδοκίμει Περικλῆς καὶ οὐδεμίαν αἰσχρὰν δίκην κατεψηφίσαντο αὐτοῦ Ἀθηναῖοι, ἡνίκα χείρους ἦσαν· ἐπειδὴ δὲ καλοὶ κἀγαθοὶ ἐγεγόνεσαν
516aKallikles: Ne yani? Bu yüzden mi Perikles kötüydü?
Sokrates: Hiç değilse eşeklere, atlara, sığırlara bakan biri böyle olsaydı kötü sayılırdı: Kendisini tekmelemeyen, toslamayan, ısırmayan hayvanları devralıp vahşilikleri yüzünden bütün bunları yapar hâle getirseydi. Yoksa sana öyle gelmiyor mu: Hangi hayvana bakarsa baksın, hayvanları daha uysal devralıp devraldığından daha vahşi hâle getiren kişi kötü bir bakıcıdır?
ὑπʼ αὐτοῦ, ἐπὶ τελευτῇ τοῦ βίου τοῦ Περικλέους, κλοπὴν αὐτοῦ κατεψηφίσαντο, ὀλίγου δὲ καὶ θανάτου ἐτίμησαν, δῆλον ὅτι ὡς πονηροῦ ὄντος.
ΚΑΛ. τί οὖν; τούτου ἕνεκα κακὸς ἦν Περικλῆς;
ΣΩ. ὄνων γοῦν ἂν ἐπιμελητὴς καὶ ἵππων καὶ βοῶν τοιοῦτος ὢν κακὸς ἂν ἐδόκει εἶναι, εἰ παραλαβὼν μὴ λακτίζοντας ἑαυτὸν μηδὲ κυρίττοντας μηδὲ δάκνοντας ἀπέδειξε ταῦτα ἅπαντα ποιοῦντας διʼ ἀγριότητα. ἢ οὐ δοκεῖ σοι
516bÖyle geliyor mu, gelmiyor mu?
Kallikles: Elbette, senin hatırın için.
Sokrates: Şimdi de şuna cevap vererek hatırımı say: İnsan da canlılardan biri midir, değil midir?
Kallikles: Nasıl olmasın?
Sokrates: Perikles de insanlara bakıyordu, değil mi?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Peki? Az önce kabul ettiğimiz gibi, o siyasette iyi biri olarak onlara baktıysa, onun elinde daha adaletsizken daha adil hâle gelmeleri gerekmez miydi?
κακὸς εἶναι ἐπιμελητὴς ὁστισοῦν ὁτουοῦν ζῴου, ὃς ἂν παραλαβὼν ἡμερώτερα ἀποδείξῃ ἀγριώτερα ἢ παρέλαβε; δοκεῖ ἢ οὔ;
ΚΑΛ. πάνυ γε, ἵνα σοι χαρίσωμαι.
ΣΩ. καὶ τόδε τοίνυν μοι χάρισαι ἀποκρινάμενος· πότερον καὶ ὁ ἄνθρωπος ἓν τῶν ζῴων ἐστὶν ἢ οὔ;
ΚΑΛ. πῶς γὰρ οὔ;
ΣΩ. οὐκοῦν ἀνθρώπων Περικλῆς ἐπεμέλετο;
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. τί οὖν; οὐκ ἔδει αὐτούς, ὡς ἄρτι ὡμολογοῦμεν, δικαιοτέρους γεγονέναι ἀντὶ ἀδικωτέρων ὑπʼ ἐκείνου, εἴπερ
516cKallikles: Elbette.
Sokrates: Adil olanlar da uysaldır, Homeros'un dediği gibi. Sen ne diyorsun? Öyle değil mi?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Ama onları devraldığından daha vahşi hâle getirdi, hem de en az isteyeceği şekilde, kendisine karşı.
Kallikles: Kabul etmemi mi istiyorsun?
Sokrates: Doğru söylediğimi düşünüyorsan.
Kallikles: Öyle olsun.
Sokrates: O hâlde daha vahşilerse, daha adaletsiz ve daha kötüdürler, değil mi?
ἐκεῖνος ἐπεμελεῖτο αὐτῶν ἀγαθὸς ὢν τὰ πολιτικά;
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. οὐκοῦν οἵ γε δίκαιοι ἥμεροι, ὡς ἔφη Ὅμηρος· σὺ δὲ τί φῄς; οὐχ οὕτως;
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. ἀλλὰ μὴν ἀγριωτέρους γε αὐτοὺς ἀπέφηνεν ἢ οἵους παρέλαβεν, καὶ ταῦτʼ εἰς αὑτόν, ὃν ἥκιστʼ ἂν ἐβούλετο.
ΚΑΛ. βούλει σοι ὁμολογήσω;
ΣΩ. εἰ δοκῶ γε σοι ἀληθῆ λέγειν.
ΚΑΛ. ἔστω δὴ ταῦτα.
ΣΩ. οὐκοῦν εἴπερ ἀγριωτέρους, ἀδικωτέρους τε καὶ χείρους;
516dKallikles: Öyle olsun.
Sokrates: Demek ki bu söze göre Perikles siyasette iyi değildi.
Kallikles: Sen öyle diyorsun.
Sokrates: Zeus adına, kabul ettiklerine göre sen de öyle diyorsun. Şimdi de bana Kimon hakkında söyle: Hizmet ettiği bu insanlar on yıl sesini duymamak için onu ostrakismosla sürmediler mi? Themistokles'e de aynısını yapıp üstüne bir de sürgün cezası vermediler mi? Marathon'daki Miltiades'i de uçuruma atmaya oy vermediler mi; prytanis olmasa atılmayacak mıydı?
ΚΑΛ. ἔστω.
ΣΩ. οὐκ ἄρʼ ἀγαθὸς τὰ πολιτικὰ Περικλῆς ἦν ἐκ τούτου τοῦ λόγου.
ΚΑΛ. οὐ σύ γε φῄς.
ΣΩ. μὰ Δίʼ οὐδέ γε σὺ ἐξ ὧν ὡμολόγεις. πάλιν δὲ λέγε μοι περὶ Κίμωνος· οὐκ ἐξωστράκισαν αὐτὸν οὗτοι οὓς ἐθεράπευεν, ἵνα αὐτοῦ δέκα ἐτῶν μὴ ἀκούσειαν τῆς φωνῆς; καὶ Θεμιστοκλέα ταὐτὰ ταῦτα ἐποίησαν καὶ φυγῇ προσεζημίωσαν; Μιλτιάδην δὲ τὸν Μαραθῶνι εἰς τὸ βάραθρον
516eOysa bunlar, senin dediğin gibi iyi adamlar olsalardı, hiçbir zaman bu muameleye uğramazlardı. İyi arabacılar başta arabadan düşmezler de atlara bakıp kendileri daha iyi arabacılar olunca mı düşerler? Bu ne arabacılıkta olur ne de başka herhangi bir işte. Yoksa sana öyle mi geliyor?
Kallikles: Bana öyle gelmiyor.
Sokrates: Demek ki görünüşe göre önceki sözlerimiz doğruymuş: Bu şehirde siyasette iyi olmuş tek bir adam bilmiyoruz.
ἐμβαλεῖν ἐψηφίσαντο, καὶ εἰ μὴ διὰ τὸν πρύτανιν, ἐνέπεσεν ἄν; καίτοι οὗτοι, εἰ ἦσαν ἄνδρες ἀγαθοί, ὡς σὺ φῄς, οὐκ ἄν ποτε ταῦτα ἔπασχον. οὔκουν οἵ γε ἀγαθοὶ ἡνίοχοι κατʼ ἀρχὰς μὲν οὐκ ἐκπίπτουσιν ἐκ τῶν ζευγῶν, ἐπειδὰν δὲ θεραπεύσωσιν τοὺς ἵππους καὶ αὐτοὶ ἀμείνους γένωνται ἡνίοχοι, τότʼ ἐκπίπτουσιν· οὐκ ἔστι ταῦτʼ οὔτʼ ἐν ἡνιοχείᾳ οὔτʼ ἐν ἄλλῳ ἔργῳ οὐδενί· ἢ δοκεῖ σοι;
ΚΑΛ. οὐκ ἔμοιγε.
ΣΩ. ἀληθεῖς ἄρα, ὡς ἔοικεν, οἱ ἔμπροσθεν λόγοι ἦσαν,
517aSen de bugünkülerden hiçbirinin iyi olmadığını kabul ediyor, ama öncekilerden bazılarının iyi olduğunu söylüyor ve bu adamları seçiyordun. Ama bunların da bugünkülerden farkı olmadığı ortaya çıktı; öyle ki hatip idiyseler, ne gerçek hitabeti kullandılar — yoksa düşmezlerdi — ne de dalkavukça olanı.
Kallikles: Ama bugünkülerden birinin, bunlardan dilediğin herhangi birinin yaptığı işler gibi işler yapması çok uzak bir ihtimal, Sokrates.
ὅτι οὐδένα ἡμεῖς ἴσμεν ἄνδρα ἀγαθὸν γεγονότα τὰ πολιτικὰ ἐν τῇδε τῇ πόλει. σὺ δὲ ὡμολόγεις τῶν γε νῦν οὐδένα, τῶν μέντοι ἔμπροσθεν, καὶ προείλου τούτους τοὺς ἄνδρας· οὗτοι δὲ ἀνεφάνησαν ἐξ ἴσου τοῖς νῦν ὄντες, ὥστε, εἰ οὗτοι ῥήτορες ἦσαν, οὔτε τῇ ἀληθινῇ ῥητορικῇ ἐχρῶντο—οὐ γὰρ ἂν ἐξέπεσον—οὔτε τῇ κολακικῇ.
ΚΑΛ. ἀλλὰ μέντοι πολλοῦ γε δεῖ, ὦ Σώκρατες, μή ποτέ τις τῶν νῦν ἔργα τοιαῦτα ἐργάσηται οἷα τούτων ὅστις
517bSokrates: Tuhaf adam, ben de onları şehrin hizmetkârları olarak kınamıyorum; hatta bana kalırsa bugünkülerden daha iyi hizmetkâr olmuşlar, şehrin arzuladığı şeyleri sağlamakta da daha becerikliymişler. Ama arzuları değiştirip onlara boyun eğmemekte, vatandaşları ikna ederek ve zorlayarak daha iyi olacakları yöne götürmekte, deyim yerindeyse, bugünkülerden hiç farkları yoktu; oysa iyi bir vatandaşın tek işi budur.
βούλει εἴργασται.
ΣΩ. ὦ δαιμόνιε, οὐδʼ ἐγὼ ψέγω τούτους ὥς γε διακόνους εἶναι πόλεως, ἀλλά μοι δοκοῦσι τῶν γε νῦν διακονικώτεροι γεγονέναι καὶ μᾶλλον οἷοί τε ἐκπορίζειν τῇ πόλει ὧν ἐπεθύμει. ἀλλὰ γὰρ μεταβιβάζειν τὰς ἐπιθυμίας καὶ μὴ ἐπιτρέπειν, πείθοντες καὶ βιαζόμενοι ἐπὶ τοῦτο ὅθεν ἔμελλον ἀμείνους ἔσεσθαι οἱ πολῖται, ὡς ἔπος εἰπεῖν οὐδὲν
517cGemileri, surları, tersaneleri ve buna benzer başka birçok şeyi sağlamakta onların bugünkülerden daha usta olduğunu ben de kabul ediyorum. Sen ve ben konuşmamızda gülünç bir şey yapıyoruz: Konuştuğumuz bütün zaman boyunca hep aynı noktanın etrafında dönüp duruyor, birbirimizin ne dediğini anlamıyoruz. Ben hiç değilse senin birçok kez kabul ettiğini ve anladığını sanıyorum: Bu uğraş, beden için de psykhē için de iki türlüdür. Biri hizmetkârcadır: Bedenlerimiz acıkınca yiyecek, susayınca içecek, üşüyünce giysi, yatak örtüsü, ayakkabı ve bedenlerin arzuladığı başka şeyleri sağlayabilir.
τούτων διέφερον ἐκεῖνοι· ὅπερ μόνον ἔργον ἐστὶν ἀγαθοῦ πολίτου. ναῦς δὲ καὶ τείχη καὶ νεώρια καὶ ἄλλα πολλὰ τοιαῦτα καὶ ἐγώ σοι ὁμολογῶ δεινοτέρους εἶναι ἐκείνους τούτων ἐκπορίζειν. πρᾶγμα οὖν γελοῖον ποιοῦμεν ἐγώ τε καὶ σὺ ἐν τοῖς λόγοις· ἐν παντὶ γὰρ τῷ χρόνῳ ὃν διαλεγόμεθα οὐδὲν παυόμεθα εἰς τὸ αὐτὸ ἀεὶ περιφερόμενοι καὶ ἀγνοοῦντες ἀλλήλων ὅτι λέγομεν. ἐγὼ γοῦν σε πολλάκις οἶμαι ὡμολογηκέναι καὶ ἐγνωκέναι ὡς ἄρα διττὴ αὕτη τις
517dSana bilerek aynı benzetmelerle konuşuyorum ki daha kolay anlayasın. Bunları sağlayan kişinin — perakendeci, tüccar ya da bunların bizzat yapımcısı olan bir zanaatkâr, yani fırıncı, aşçı, dokumacı, kunduracı ya da sepici olsun — böyle biri olarak hem kendine hem başkalarına bedenin bakıcısı gibi görünmesinde şaşılacak bir şey yoktur; yani bütün bu tekhnē'lerin yanında beden eğitimi ve hekimlik diye bir tekhnē olduğunu bilmeyen herkese.
ἡ πραγματεία ἔστιν καὶ περὶ τὸ σῶμα καὶ περὶ τὴν ψυχήν, καὶ ἡ μὲν ἑτέρα διακονική ἐστιν, ᾗ δυνατὸν εἶναι ἐκπορίζειν, ἐὰν μὲν πεινῇ τὰ σώματα ἡμῶν, σιτία, ἐὰν δὲ διψῇ, ποτά, ἐὰν δὲ ῥιγῷ, ἱμάτια, στρώματα, ὑποδήματα, ἄλλʼ ὧν ἔρχεται σώματα εἰς ἐπιθυμίαν· καὶ ἐξεπίτηδές σοι διὰ τῶν αὐτῶν εἰκόνων λέγω, ἵνα ῥᾷον καταμάθῃς. τούτων γὰρ ποριστικὸν εἶναι ἢ κάπηλον ὄντα ἢ ἔμπορον ἢ δημιουργόν του αὐτῶν
517eGerçekte beden bakımı olan, bütün bu tekhnē'leri yönetmesi ve onların ürünlerini kullanması yaraşan tekhnē odur; çünkü yiyeceklerden ve içeceklerden hangisinin bedenin aretē'si için yararlı, hangisinin zararlı olduğunu o bilir, öbürlerinin hiçbiri bilmez.
τούτων, σιτοποιὸν ἢ ὀψοποιὸν ἢ ὑφάντην ἢ σκυτοτόμον ἢ σκυτοδεψόν, οὐδὲν θαυμαστόν ἐστιν ὄντα τοιοῦτον δόξαι καὶ αὑτῷ καὶ τοῖς ἄλλοις θεραπευτὴν εἶναι σώματος, παντὶ τῷ μὴ εἰδότι ὅτι ἔστιν τις παρὰ ταύτας ἁπάσας τέχνη γυμναστική τε καὶ ἰατρική, ἣ δὴ τῷ ὄντι γε ἐστὶν σώματος θεραπεία, ἥνπερ καὶ προσήκει τούτων ἄρχειν πασῶν τῶν τεχνῶν καὶ χρῆσθαι τοῖς τούτων ἔργοις διὰ τὸ εἰδέναι ὅτι χρηστὸν καὶ πονηρὸν τῶν σιτίων ἢ ποτῶν ἐστιν εἰς ἀρετὴν
518aBu yüzden beden konusundaki bu uğraşlar, yani öbür tekhnē'ler kölelere yaraşır, hizmetkârcadır ve hür insana yakışmaz; beden eğitimi ve hekimlik ise haklı olarak onların efendisidir. Aynı şeyin psykhē için de geçerli olduğunu söylediğimde, kimi zaman ne dediğimi anlıyor gibisin ve ne dediğimi biliyormuşsun gibi kabul ediyorsun; ama az sonra gelip şehrimizde iyi ve soylu vatandaşlar yetiştiğini söylüyorsun.
σώματος, τὰς δʼ ἄλλας πάσας ταύτας ἀγνοεῖν·
ΣΩ. διὸ δὴ καὶ ταύτας μὲν δουλοπρεπεῖς τε καὶ διακονικὰς καὶ ἀνελευθέρους εἶναι περὶ σώματος πραγματείαν, τὰς ἄλλας τέχνας, τὴν δὲ γυμναστικὴν καὶ ἰατρικὴν κατὰ τὸ δίκαιον δεσποίνας εἶναι τούτων. ταὐτὰ οὖν ταῦτα ὅτι ἔστιν καὶ περὶ ψυχήν, τοτὲ μέν μοι δοκεῖς μανθάνειν ὅτι λέγω, καὶ ὁμολογεῖς ὡς εἰδὼς ὅτι ἐγὼ λέγω· ἥκεις δὲ ὀλίγον ὕστερον λέγων ὅτι ἄνθρωποι
518bBen de kimler diye sorunca, bana siyaset konusunda tıpkı şöyle bir cevaba benzeyen insanlar gösteriyorsun: Sanki sana beden eğitimi konusunda geçmişte ya da bugün kimlerin iyi beden bakıcısı olduğunu sorsam, sen de büyük bir ciddiyetle fırıncı Thearion'u, Sicilya aşçılığı üzerine kitap yazmış Mithaikos'u ve şarap satıcısı Sarambos'u sayıp bunların harika beden bakıcıları olduğunu söylesen: biri harika ekmekler, öbürü yemekler, öteki şarap hazırlıyor diye.
καλοὶ κἀγαθοὶ γεγόνασιν πολῖται ἐν τῇ πόλει, καὶ ἐπειδὰν ἐγὼ ἐρωτῶ οἵτινες, δοκεῖς μοι ὁμοιοτάτους προτείνεσθαι ἀνθρώπους περὶ τὰ πολιτικά, ὥσπερ ἂν εἰ περὶ τὰ γυμναστικὰ ἐμοῦ ἐρωτῶντος οἵτινες ἀγαθοὶ γεγόνασιν ἢ εἰσὶν σωμάτων θεραπευταί, ἔλεγές μοι πάνυ σπουδάζων, Θεαρίων ὁ ἀρτοκόπος καὶ Μίθαικος ὁ τὴν ὀψοποιίαν συγγεγραφὼς τὴν Σικελικὴν καὶ Σάραμβος ὁ κάπηλος, ὅτι οὗτοι θαυμάσιοι γεγόνασιν σωμάτων θεραπευταί, ὁ μὲν ἄρτους θαυμαστοὺς
518cSana şöyle desem belki öfkelenirdin: "Be adam, beden eğitimi hakkında hiçbir şey anlamıyorsun. Bana hizmetkârları, arzuların tedarikçilerini sayıyorsun; bunlar bu konularda iyi ve doğru hiçbir şey bilmezler. Fırsat bulurlarsa insanların bedenlerini tıka basa doldurup şişmanlatırlar, onlardan övgü toplarlar, sonunda da eski etlerini de yitirtirler." Onlar ise tecrübesizlikleri yüzünden, hastalıklarından ve eski etlerini yitirmelerinden kendilerine ziyafet çekenleri sorumlu tutmayacaklar; o aşırı doyma çok sonra — sağlığa uygun olmadan yapıldığı için — onlara hastalık getirince, o sırada yanlarında bulunup bir öğüt verenleri suçlayacak, kınayacak, ellerinden gelirse onlara bir kötülük de edecekler; kötülüklerin asıl sorumlusu olan o öncekileri ise övecekler.
παρασκευάζων, ὁ δὲ ὄψον, ὁ δὲ οἶνον. ἴσως ἂν οὖν ἠγανάκτεις, εἴ σοι ἔλεγον ἐγὼ ὅτι Ἄνθρωπε, ἐπαΐεις οὐδὲν περὶ γυμναστικῆς· διακόνους μοι λέγεις καὶ ἐπιθυμιῶν παρασκευαστὰς ἀνθρώπους, οὐκ ἐπαΐοντας καλὸν κἀγαθὸν οὐδὲν περὶ αὐτῶν, οἵ, ἂν οὕτω τύχωσιν, ἐμπλήσαντες καὶ παχύναντες τὰ σώματα τῶν ἀνθρώπων, ἐπαινούμενοι ὑπʼ αὐτῶν, προσαπολοῦσιν αὐτῶν καὶ τὰς ἀρχαίας σάρκας· οἱ
δʼ αὖ διʼ ἀπειρίαν οὐ τοὺς ἑστιῶντας αἰτιάσονται τῶν νόσων αἰτίους εἶναι καὶ τῆς ἀποβολῆς τῶν ἀρχαίων σαρκῶν, ἀλλʼ οἳ ἂν αὐτοῖς τύχωσι τότε παρόντες καὶ συμβουλεύοντές τι, ὅταν δὴ αὐτοῖς ἥκῃ ἡ τότε πλησμονὴ νόσον φέρουσα συχνῷ ὕστερον χρόνῳ, ἅτε ἄνευ τοῦ ὑγιεινοῦ γεγονυῖα, τούτους αἰτιάσονται καὶ ψέξουσιν καὶ κακόν τι ποιήσουσιν, ἂν οἷοί τʼ ὦσι, τοὺς δὲ προτέρους ἐκείνους καὶ αἰτίους τῶν κακῶν
518eSen de şimdi, Kallikles, tam buna benzer bir şey yapıyorsun: İnsanlara arzuladıkları şeylerle ziyafet çekip onları doyuran adamları övüyorsun. Şehri büyük yapanın onlar olduğunu söylüyorlar; ama şehrin o eski adamlar yüzünden şişmiş ve içten içe irinlenmiş olduğunu fark etmiyorlar.
ἐγκωμιάσουσιν. καὶ σὺ νῦν, ὦ Καλλίκλεις, ὁμοιότατον τούτῳ ἐργάζῃ· ἐγκωμιάζεις ἀνθρώπους, οἳ τούτους εἱστιάκασιν εὐωχοῦντες ὧν ἐπεθύμουν.
ΣΩ. καί φασι μεγάλην τὴν πόλιν πεποιηκέναι αὐτούς· ὅτι δὲ οἰδεῖ καὶ ὕπουλός ἐστιν
519aÇünkü itidal ve adalet olmadan şehri limanlarla, tersanelerle, surlarla, haraçlarla ve bunun gibi saçmalıklarla doldurdular. Hastalığın bu krizi geldiğinde, o sırada orada bulunan danışmanları suçlayacaklar; kötülüklerin sorumlusu olan Themistokles'i, Kimon'u ve Perikles'i ise övecekler. Dikkat etmezsen belki seni de, dostum Alkibiades'i de yakalayacaklar, edindiklerinin yanında eskiden sahip olduklarını da yitirdiklerinde; oysa siz kötülüklerin sorumlusu değil, belki ortak sorumlularısınız.
διʼ ἐκείνους τοὺς παλαιούς, οὐκ αἰσθάνονται. ἄνευ γὰρ σωφροσύνης καὶ δικαιοσύνης λιμένων καὶ νεωρίων καὶ τειχῶν καὶ φόρων καὶ τοιούτων φλυαριῶν ἐμπεπλήκασι τὴν πόλιν· ὅταν οὖν ἔλθῃ ἡ καταβολὴ αὕτη τῆς ἀσθενείας, τοὺς τότε παρόντας αἰτιάσονται συμβούλους, Θεμιστοκλέα δὲ καὶ Κίμωνα καὶ Περικλέα ἐγκωμιάσουσιν, τοὺς αἰτίους τῶν κακῶν· σοῦ δὲ ἴσως ἐπιλήψονται, ἐὰν μὴ εὐλαβῇ, καὶ τοῦ ἐμοῦ ἑταίρου Ἀλκιβιάδου, ὅταν καὶ τὰ ἀρχαῖα προσαπολλύωσι
519bGerçi bugün olup bittiğini gördüğüm ve eski adamlar hakkında da duyduğum akılsızca bir şey var. Şehir siyaset adamlarından birine haksızlık ediyormuş gibi muamele ettiğinde, onların korkunç bir muameleye uğramışlar gibi öfkelenip yakındıklarını görüyorum: Şehre bunca iyilik etmişler de şimdi onun elinde haksız yere mahvoluyorlarmış! Onların sözü böyle. Oysa bu baştan sona yalandır. Çünkü bir şehrin başında olan hiç kimse, başında bulunduğu şehrin elinde hiçbir zaman haksız yere mahvolmaz.
πρὸς οἷς ἐκτήσαντο, οὐκ αἰτίων ὄντων τῶν κακῶν ἀλλʼ ἴσως συναιτίων. καίτοι ἔγωγε ἀνόητον πρᾶγμα καὶ νῦν ὁρῶ γιγνόμενον καὶ ἀκούω τῶν παλαιῶν ἀνδρῶν πέρι. αἰσθάνομαι γάρ, ὅταν ἡ πόλις τινὰ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν μεταχειρίζηται ὡς ἀδικοῦντα, ἀγανακτούντων καὶ σχετλιαζόντων ὡς δεινὰ πάσχουσι· πολλὰ καὶ ἀγαθὰ τὴν πόλιν πεποιηκότες ἄρα ἀδίκως ὑπʼ αὐτῆς ἀπόλλυνται, ὡς ὁ τούτων λόγος. τὸ δὲ ὅλον ψεῦδός ἐστιν· προστάτης γὰρ πόλεως
519cGörünüşe göre siyaset adamı geçinenlerle sofistler aynı durumdadır. Çünkü sofistler de başka konularda bilge oldukları hâlde şu tuhaf şeyi yaparlar: aretē öğretmeni olduklarını iddia ederler, ama çoğu zaman öğrencilerini, ücretlerini vermeyerek ve onlardan iyilik gördükleri hâlde başka bir şükran borcunu ödemeyerek kendilerine haksızlık etmekle suçlarlar.
οὐδʼ ἂν εἷς ποτε ἀδίκως ἀπόλοιτο ὑπʼ αὐτῆς τῆς πόλεως ἧς προστατεῖ. κινδυνεύει γὰρ ταὐτὸν εἶναι, ὅσοι τε πολιτικοὶ προσποιοῦνται εἶναι καὶ ὅσοι σοφισταί. καὶ γὰρ οἱ σοφισταί, τἆλλα σοφοὶ ὄντες, τοῦτο ἄτοπον ἐργάζονται πρᾶγμα· φάσκοντες γὰρ ἀρετῆς διδάσκαλοι εἶναι πολλάκις κατηγοροῦσιν τῶν μαθητῶν ὡς ἀδικοῦσι σφᾶς [αὑτούς], τούς τε μισθοὺς ἀποστεροῦντες καὶ ἄλλην χάριν οὐκ ἀποδιδόντες,
519dOysa şu iddiadan daha akla aykırı ne olabilir: İyi ve adil hâle gelmiş, öğretmenleri tarafından adaletsizlikten arındırılıp adalete kavuşturulmuş insanlar, sahip olmadıkları şeyle haksızlık ediyorlarmış! Bu sana tuhaf gelmiyor mu, dostum? Cevap vermek istemeyerek, Kallikles, beni gerçekten bir halk hatibi gibi nutuk atmaya zorladın.
Kallikles: Biri sana cevap vermezse konuşamaz mısın?
εὖ παθόντες ὑπʼ αὐτῶν. καὶ τούτου τοῦ λόγου τί ἂν ἀλογώτερον εἴη πρᾶγμα, ἀνθρώπους ἀγαθοὺς καὶ δικαίους γενομένους, ἐξαιρεθέντας μὲν ἀδικίαν ὑπὸ τοῦ διδασκάλου, σχόντας δὲ δικαιοσύνην, ἀδικεῖν τούτῳ ᾧ οὐκ ἔχουσιν; οὐ δοκεῖ σοι τοῦτο ἄτοπον εἶναι, ὦ ἑταῖρε; ὡς ἀληθῶς δημηγορεῖν με ἠνάγκασας, ὦ Καλλίκλεις, οὐκ ἐθέλων ἀποκρίνεσθαι.
ΚΑΛ. σὺ δʼ οὐκ ἂν οἷός τʼ εἴης λέγειν, εἰ μή τίς σοι ἀποκρίνοιτο;
519eSokrates: Galiba konuşabilirim; nitekim şimdi, sen bana cevap vermek istemediğin için uzun uzun konuşuyorum. Ama, aziz dostum, Dostluğun koruyucusu Zeus aşkına söyle: Birini iyi yaptığını iddia edip sonra da onu, kendisi sayesinde iyi olmuş ve iyi olduğu hâlde, kötü olmakla suçlamak sana akla aykırı gelmiyor mu?
Kallikles: Geliyor.
Sokrates: İnsanları aretē'ye göre terbiye ettiklerini iddia edenlerin böyle konuştuklarını duymuyor musun?
ΣΩ. ἔοικά γε· νῦν γοῦν συχνοὺς τείνω τῶν λόγων, ἐπειδή μοι οὐκ ἐθέλεις ἀποκρίνεσθαι. ἀλλʼ, ὠγαθέ, εἰπὲ πρὸς Φιλίου, οὐ δοκεῖ σοι ἄλογον εἶναι ἀγαθὸν φάσκοντα πεποιηκέναι τινὰ μέμφεσθαι τούτῳ ὅτι ὑφʼ ἑαυτοῦ ἀγαθὸς γεγονώς τε καὶ ὢν ἔπειτα πονηρός ἐστιν;
ΚΑΛ. ἔμοιγε δοκεῖ.
ΣΩ. οὐκοῦν ἀκούεις τοιαῦτα λεγόντων τῶν φασκόντων παιδεύειν ἀνθρώπους εἰς ἀρετήν;
520aKallikles: Duyuyorum; ama hiçbir şeye değmeyen insanlar hakkında ne diyebilirsin ki?
Sokrates: Ya şehrin başında olduklarını, şehir olabildiğince iyi olsun diye uğraştıklarını iddia eden, sonra da fırsat bulunca şehri en kötü şehir diye suçlayanlar hakkında ne diyebilirsin? Bunların ötekilerden bir farkı olduğunu mu sanıyorsun? Bahtiyar dostum, sofistle hatip aynı şeydir ya da birbirine çok yakın ve benzerdir; Polos'a da bunu söylüyordum. Ama sen bilmediğin için birini, hitabeti, çok güzel bir şey sanıyor, ötekini küçümsüyorsun.
ΚΑΛ. ἔγωγε· ἀλλὰ τί ἂν λέγοις ἀνθρώπων πέρι οὐδενὸς ἀξίων;
ΣΩ. τί δʼ ἂν περὶ ἐκείνων λέγοις, οἳ φάσκοντες προεστάναι τῆς πόλεως καὶ ἐπιμελεῖσθαι ὅπως ὡς βελτίστη ἔσται, πάλιν αὐτῆς κατηγοροῦσιν, ὅταν τύχωσιν, ὡς πονηροτάτης; οἴει τι διαφέρειν τούτους ἐκείνων; ταὐτόν, ὦ μακάριʼ, ἐστὶν σοφιστὴς καὶ ῥήτωρ, ἢ ἐγγύς τι καὶ παραπλήσιον, ὥσπερ ἐγὼ ἔλεγον πρὸς Πῶλον· σὺ δὲ διʼ ἄγνοιαν
520bGerçekte ise sofistlik hitabetten, kanun koymak yargılamaktan, beden eğitimi de hekimlikten ne kadar güzelse o kadar güzeldir. Ben de halk hatiplerinin ve sofistlerin, yalnız onların, kendi yetiştirdikleri şeyi kendilerine karşı kötü davranmakla suçlayamayacaklarını sanıyordum; yoksa aynı sözle kendilerini de, fayda sağladıklarını iddia ettikleri kişilere hiçbir fayda sağlamamış olmakla suçlamış olurlar. Öyle değil mi?
τὸ μὲν πάγκαλόν τι οἴει εἶναι, τὴν ῥητορικήν, τοῦ δὲ καταφρονεῖς. τῇ δὲ ἀληθείᾳ κάλλιόν ἐστιν σοφιστικὴ ῥητορικῆς ὅσῳπερ νομοθετικὴ δικαστικῆς καὶ γυμναστικὴ ἰατρικῆς· μόνοις δʼ ἔγωγε καὶ ᾤμην τοῖς δημηγόροις τε καὶ σοφισταῖς οὐκ ἐγχωρεῖν μέμφεσθαι τούτῳ τῷ πράγματι ὃ αὐτοὶ παιδεύουσιν, ὡς πονηρόν ἐστιν εἰς σφᾶς, ἢ τῷ αὐτῷ λόγῳ τούτῳ ἅμα καὶ ἑαυτῶν κατηγορεῖν ὅτι οὐδὲν ὠφελήκασιν οὕς φασιν ὠφελεῖν. οὐχ οὕτως ἔχει;
520cKallikles: Elbette.
Sokrates: İyiliklerini ücretsiz sunmak da, doğruyu söylüyorlarsa, doğal olarak yalnız onlara yaraşırdı. Çünkü başka bir iyilik gören kişi, mesela bir beden eğitmeni sayesinde hızlı koşan biri, eğitmen iyiliğini ona peşin sunsa, onunla ücret konusunda anlaşmasa ve hızı ona kazandırdığı anda parasını almasa, belki şükran borcunu ödemezdi.
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. καὶ προέσθαι γε δήπου τὴν εὐεργεσίαν ἄνευ μισθοῦ, ὡς τὸ εἰκός, μόνοις τούτοις ἐνεχώρει, εἴπερ ἀληθῆ ἔλεγον. ἄλλην μὲν γὰρ εὐεργεσίαν τις εὐεργετηθείς, οἷον ταχὺς γενόμενος διὰ παιδοτρίβην, ἴσως ἂν ἀποστερήσειε τὴν χάριν, εἰ προοῖτο αὐτῷ ὁ παιδοτρίβης καὶ μὴ συνθέμενος αὐτῷ μισθὸν ὅτι μάλιστα ἅμα μεταδιδοὺς τοῦ τάχους λαμβάνοι
520dÇünkü insanlar sanırım yavaşlık yüzünden değil, adaletsizlik yüzünden haksızlık ederler; değil mi?
Kallikles: Evet.
Sokrates: O hâlde biri tam da bunu, yani adaletsizliği ortadan kaldırıyorsa, hiçbir zaman haksızlığa uğrama korkusu yoktur; bu iyiliği peşin sunmak yalnız onun için güvenlidir, tabii gerçekten insanları iyi yapabiliyorsa. Öyle değil mi?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Görünüşe göre bu yüzden başka konularda, mesela yapı ustalığı ya da öbür tekhnē'ler hakkında para alarak öğüt vermek hiç de utanç verici değildir.
τὸ ἀργύριον· οὐ γὰρ δὴ τῇ βραδυτῆτι οἶμαι ἀδικοῦσιν οἱ ἄνθρωποι, ἀλλʼ ἀδικίᾳ· ἦ γάρ;
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν εἴ τις αὐτὸ τοῦτο ἀφαιρεῖ, τὴν ἀδικίαν, οὐδὲν δεινὸν αὐτῷ μήποτε ἀδικηθῇ, ἀλλὰ μόνῳ ἀσφαλὲς ταύτην τὴν εὐεργεσίαν προέσθαι, εἴπερ τῷ ὄντι δύναιτό τις ἀγαθοὺς ποιεῖν. οὐχ οὕτω;
ΚΑΛ. φημί.
ΣΩ. διὰ ταῦτʼ ἄρα, ὡς ἔοικε, τὰς μὲν ἄλλας συμβουλὰς συμβουλεύειν λαμβάνοντα ἀργύριον, οἷον οἰκοδομίας πέρι ἢ τῶν ἄλλων τεχνῶν, οὐδὲν αἰσχρόν.
520eKallikles: Öyle görünüyor.
Sokrates: Ama şu iş konusunda, yani insanın nasıl olabildiğince iyi olacağı, kendi evini ya da şehrini en iyi şekilde nasıl yöneteceği konusunda, biri para vermedikçe öğüt vermeyi reddetmek utanç verici sayılır. Değil mi?
Kallikles: Evet.
Sokrates: Açıktır ki sebebi şudur: İyiliklerden yalnız bu, iyilik göreni karşılığında iyilik etmeye istekli kılar. Öyle ki bu iyiliği yapan kişinin karşılığında iyilik görmesi güzel bir işaret sayılır, görmemesi ise kötü bir işaret. Bunlar böyle mi?
ΚΑΛ. ἔοικέ γε.
ΣΩ. περὶ δέ γε ταύτης τῆς πράξεως, ὅντινʼ ἄν τις τρόπον ὡς βέλτιστος εἴη καὶ ἄριστα τὴν αὑτοῦ οἰκίαν διοικοῖ ἢ πόλιν, αἰσχρὸν νενόμισται μὴ φάναι συμβουλεύειν, ἐὰν μή τις αὐτῷ ἀργύριον διδῷ. ἦ γάρ;
ΚΑΛ. ναί.
ΣΩ. δῆλον γὰρ ὅτι τοῦτο αἴτιόν ἐστιν, ὅτι μόνη αὕτη τῶν εὐεργεσιῶν τὸν εὖ παθόντα ἐπιθυμεῖν ποιεῖ ἀντʼ εὖ ποιεῖν, ὥστε καλὸν δοκεῖ τὸ σημεῖον εἶναι, εἰ εὖ ποιήσας ταύτην τὴν εὐεργεσίαν ἀντʼ εὖ πείσεται· εἰ δὲ μή, οὔ. ἔστι ταῦτα οὕτως ἔχοντα;
521aKallikles: Böyle.
Sokrates: O hâlde beni şehre hangi türden bir bakıma çağırıyorsun, açıkça belirt: Atinalılar olabildiğince iyi olsun diye bir hekim gibi onlarla mücadele etmeye mi, yoksa onlara hizmet edip hoşlarına gidecek şekilde davranmaya mı? Bana doğruyu söyle, Kallikles. Bana açık sözlü konuşmaya nasıl başladıysan, düşündüğünü söylemeyi öyle sürdürmen doğru olur. Şimdi de iyi ve yiğitçe söyle.
Kallikles: Öyleyse diyorum ki hizmet etmeye.
ΚΑΛ. ἔστιν.
ΣΩ. ἐπὶ ποτέραν οὖν με παρακαλεῖς τὴν θεραπείαν τῆς πόλεως, διόρισόν μοι· τὴν τοῦ διαμάχεσθαι Ἀθηναίοις ὅπως ὡς βέλτιστοι ἔσονται, ὡς ἰατρόν, ἢ ὡς διακονήσοντα καὶ πρὸς χάριν ὁμιλήσοντα; τἀληθῆ μοι εἰπέ, ὦ Καλλίκλεις· δίκαιος γὰρ εἶ, ὥσπερ ἤρξω παρρησιάζεσθαι πρὸς ἐμέ, διατελεῖν ἃ νοεῖς λέγων. καὶ νῦν εὖ καὶ γενναίως εἰπέ.
ΚΑΛ. λέγω τοίνυν ὅτι ὡς διακονήσοντα.
521bSokrates: Demek ki beni dalkavukluk etmeye çağırıyorsun, ey yiğitlerin yiğidi.
Kallikles: Adına Mysialı demek hoşuna gidiyorsa öyle de, Sokrates; çünkü bunu yapmazsan —
Sokrates: Defalarca söylediğini söyleme, isteyenin beni öldüreceğini; yoksa ben de yine "Ama kötü biri olarak iyi birini" derim. Varımı yoğumu elimden alacağını da söyleme; yoksa ben de yine şunu derim: "Ama aldıktan sonra onları ne yapacağını bilemez; benden haksız yere aldığı gibi haksız yere de kullanır; haksız yere kullanırsa çirkin bir şekilde, çirkin bir şekilde kullanırsa da kötü bir şekilde kullanır."
ΣΩ. κολακεύσοντα ἄρα με, ὦ γενναιότατε, παρακαλεῖς.
ΚΑΛ. εἴ σοι Μυσόν γε ἥδιον καλεῖν, ὦ Σώκρατες· ὡς εἰ μὴ ταῦτά γε ποιήσεις—
ΣΩ. μὴ εἴπῃς ὃ πολλάκις εἴρηκας, ὅτι ἀποκτενεῖ με ὁ βουλόμενος, ἵνα μὴ αὖ καὶ ἐγὼ εἴπω, ὅτι Πονηρός γε ὢν ἀγαθὸν ὄντα· μηδʼ ὅτι ἀφαιρήσεται ἐάν τι ἔχω, ἵνα μὴ αὖ ἐγὼ εἴπω ὅτι ἀλλʼ ἀφελόμενος οὐχ ἕξει ὅτι χρήσεται αὐτοῖς, ἀλλʼ ὥσπερ με ἀδίκως ἀφείλετο, οὕτως καὶ
521cKallikles: Sokrates, bunların hiçbirinin başına gelmeyeceğinden öyle eminsin ki, sanki bir kenarda yaşıyormuşsun da belki çok sefil ve aşağılık bir adam tarafından mahkemeye çekilmezmişsin gibi!
Sokrates: O zaman gerçekten akılsızım, Kallikles, eğer bu şehirde herkesin başına her şeyin gelebileceğini düşünmüyorsam. Ama şunu iyi biliyorum: Senin dediğin gibi, bu tehlikelerden biriyle mahkemeye çıkarsam, beni oraya çıkaran kötü biri olacaktır — çünkü iyi bir insan haksızlık etmeyen birini mahkemeye çekmez — ve ölürsem buna hiç şaşılmamalı.
λαβὼν ἀδίκως χρήσεται, εἰ δὲ ἀδίκως, αἰσχρῶς, εἰ δὲ αἰσχρῶς, κακῶς.
ΚΑΛ. ὥς μοι δοκεῖς, ὦ Σώκρατες, πιστεύειν μηδʼ ἂν ἓν τούτων παθεῖν, ὡς οἰκῶν ἐκποδὼν καὶ οὐκ ἂν εἰσαχθεὶς εἰς δικαστήριον ὑπὸ πάνυ ἴσως μοχθηροῦ ἀνθρώπου καὶ φαύλου.
ΣΩ. ἀνόητος ἄρα εἰμί, ὦ Καλλίκλεις, ὡς ἀληθῶς, εἰ μὴ οἴομαι ἐν τῇδε τῇ πόλει ὁντινοῦν ἂν ὅτι τύχοι, τοῦτο παθεῖν. τόδε μέντοι εὖ οἶδʼ ὅτι, ἐάνπερ εἰσίω εἰς δικαστήριον περὶ
521dBunu neden beklediğimi söylememi ister misin?
Kallikles: Elbette.
Sokrates: Bence Atinalılardan pek azıyla birlikte — yalnızım demeyeyim — gerçek siyaset tekhnē'sine el atan ve bugünkülerden siyaseti gerçekten yapan tek kişi benim. Söylediğim sözleri hiçbir zaman hoşa gitmek için değil, en iyi olanı gözeterek söylediğim için, en hoş olanı gözetmediğim ve senin salık verdiğin o incelikleri yapmak istemediğim için mahkemede ne diyeceğimi bilemeyeceğim.
τούτων τινὸς κινδυνεύων, ὃ σὺ λέγεις, πονηρός τίς μʼ ἔσται ὁ εἰσάγων—οὐδεὶς γὰρ ἂν χρηστὸς μὴ ἀδικοῦντʼ ἄνθρωπον εἰσαγάγοι—καὶ οὐδέν γε ἄτοπον εἰ ἀποθάνοιμι. βούλει σοι εἴπω διʼ ὅτι ταῦτα προσδοκῶ;
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. οἶμαι μετʼ ὀλίγων Ἀθηναίων, ἵνα μὴ εἴπω μόνος, ἐπιχειρεῖν τῇ ὡς ἀληθῶς πολιτικῇ τέχνῃ καὶ πράττειν τὰ πολιτικὰ μόνος τῶν νῦν· ἅτε οὖν οὐ πρὸς χάριν λέγων τοὺς λόγους οὓς λέγω ἑκάστοτε, ἀλλὰ πρὸς τὸ βέλτιστον, οὐ πρὸς
521ePolos'a söylediğim söz yine aklıma geliyor: Çocuklardan oluşan bir mahkemede, bir aşçının suçladığı bir hekim nasıl yargılanırsa ben de öyle yargılanacağım. Düşün bir: Böyle biri bu durumda yakalansa ve biri onu şöyle suçlasa nasıl savunma yapar: "Çocuklar, bu adam size, hem de bizzat size birçok kötülük etti; içinizden en küçüklerini kesip dağlayarak mahvediyor, zayıflatıp boğarak çaresiz bırakıyor, en acı ilaçları veriyor, sizi aç ve susuz kalmaya zorluyor; ben ise size bol, hoş ve her türlü yemekle ziyafet çekerdim"?
τὸ ἥδιστον, καὶ οὐκ ἐθέλων ποιεῖν ἃ σὺ παραινεῖς, τὰ κομψὰ ταῦτα, οὐχ ἕξω ὅτι λέγω ἐν τῷ δικαστηρίῳ. ὁ αὐτὸς δέ μοι ἥκει λόγος ὅνπερ πρὸς Πῶλον ἔλεγον· κρινοῦμαι γὰρ ὡς ἐν παιδίοις ἰατρὸς ἂν κρίνοιτο κατηγοροῦντος ὀψοποιοῦ.
ΣΩ. σκόπει γάρ, τί ἂν ἀπολογοῖτο ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος ἐν τούτοις ληφθείς, εἰ αὐτοῦ κατηγοροῖ τις λέγων ὅτι ὦ παῖδες, πολλὰ ὑμᾶς καὶ κακὰ ὅδε εἴργασται ἀνὴρ καὶ αὐτούς, καὶ τοὺς νεωτάτους ὑμῶν διαφθείρει τέμνων τε καὶ κάων, καὶ
522aBu kötü duruma düşen bir hekim ne diyebilir sence? Ya da doğruyu söylese, "Çocuklar, bütün bunları sağlığınız için yapıyordum" dese, böyle yargıçlar sence nasıl bir yaygara koparır? Büyük bir yaygara, değil mi?
Kallikles: Belki; öyle düşünmek gerek.
Sokrates: O zaman ne diyeceği konusunda büsbütün çaresiz kalacağını sanmaz mısın?
ἰσχναίνων καὶ πνίγων ἀπορεῖν ποιεῖ, πικρότατα πώματα διδοὺς καὶ πεινῆν καὶ διψῆν ἀναγκάζων, οὐχ ὥσπερ ἐγὼ πολλὰ καὶ ἡδέα καὶ παντοδαπὰ ηὐώχουν ὑμᾶς· τί ἂν οἴει ἐν τούτῳ τῷ κακῷ ἀποληφθέντα ἰατρὸν ἔχειν εἰπεῖν; ἢ εἰ εἴποι τὴν ἀλήθειαν, ὅτι ταῦτα πάντα ἐγὼ ἐποίουν, ὦ παῖδες, ὑγιεινῶς, πόσον τι οἴει ἂν ἀναβοῆσαι τοὺς τοιούτους δικαστάς; οὐ μέγα;
ΚΑΛ. ἴσως· οἴεσθαί γε χρή.
ΣΩ. οὐκοῦν οἴει ἐν πάσῃ ἀπορίᾳ ἂν αὐτὸν ἔχεσθαι ὅτι
522bKallikles: Elbette.
Sokrates: Ben de mahkemeye çıkarsam başıma böyle bir şey geleceğini biliyorum. Çünkü onlara sağladığım hazları sayamayacağım — onlar bunları iyilik ve fayda sayarlar, bense ne sağlayanlara ne de kendilerine sağlananlara imreniyorum. Biri bana gençleri aporia'ya düşürerek bozduğumu ya da yaşlılara özelde ya da kamu önünde acı sözler söyleyerek kara çaldığımı söylerse, ne doğruyu söyleyebileceğim — yani "Bütün bunları adil olduğu için söylüyorum ve sizin yararınıza olanı yapıyorum, sayın yargıçlar" diyemeyeceğim — ne de başka bir şey; öyle ki belki başıma ne gelirse ona katlanacağım.
χρὴ εἰπεῖν;
ΚΑΛ. πάνυ γε.
ΣΩ. τοιοῦτον μέντοι καὶ ἐγὼ οἶδα ὅτι πάθος πάθοιμι ἂν εἰσελθὼν εἰς δικαστήριον. οὔτε γὰρ ἡδονὰς ἃς ἐκπεπόρικα ἕξω αὐτοῖς λέγειν, ἃς οὗτοι εὐεργεσίας καὶ ὠφελίας νομίζουσιν, ἐγὼ δὲ οὔτε τοὺς πορίζοντας ζηλῶ οὔτε οἷς πορίζεται· ἐάν τέ τίς με ἢ νεωτέρους φῇ διαφθείρειν ἀπορεῖν ποιοῦντα, ἢ τοὺς πρεσβυτέρους κακηγορεῖν λέγοντα πικροὺς λόγους ἢ ἰδίᾳ ἢ δημοσίᾳ, οὔτε τὸ ἀληθὲς ἕξω εἰπεῖν, ὅτι δικαίως
522cKallikles: Peki sence, Sokrates, şehirde böyle bir durumda olan, kendine yardım edemeyen bir insanın hâli iyi midir?
Sokrates: Evet, Kallikles, eğer senin de defalarca kabul ettiğin o tek şey onda varsa: yani ne insanlara ne tanrılara karşı adaletsiz hiçbir şey söylemeyerek ve yapmayarak kendine yardım etmişse.
πάντα ταῦτα ἐγὼ λέγω, καὶ πράττω τὸ ὑμέτερον δὴ τοῦτο, ὦ ἄνδρες δικασταί, οὔτε ἄλλο οὐδέν· ὥστε ἴσως, ὅτι ἂν τύχω, τοῦτο πείσομαι.
ΚΑΛ. δοκεῖ οὖν σοι, ὦ Σώκρατες, καλῶς ἔχειν ἄνθρωπος ἐν πόλει οὕτως διακείμενος καὶ ἀδύνατος ὢν ἑαυτῷ βοηθεῖν;
ΣΩ. εἰ ἐκεῖνό γε ἓν αὐτῷ ὑπάρχοι, ὦ Καλλίκλεις, ὃ σὺ πολλάκις ὡμολόγησας· εἰ βεβοηθηκὼς εἴη αὑτῷ, μήτε περὶ
522dÇünkü insanın kendine yapabileceği yardımların en güçlüsünün bu olduğunda defalarca anlaştık. Biri beni, bu yardımı ne kendime ne başkasına yapamamakla çürütse, ister kalabalık içinde ister birkaç kişinin önünde ister baş başa çürütülsem, utanırdım; bu güçsüzlük yüzünden ölseydim, öfkelenirdim. Ama dalkavukça hitabet eksikliğinden ölecek olsam, ölümü sükûnetle karşıladığımı göreceğinden eminim.
ἀνθρώπους μήτε περὶ θεοὺς ἄδικον μηδὲν μήτε εἰρηκὼς μήτε εἰργασμένος. αὕτη γὰρ τῆς βοηθείας ἑαυτῷ πολλάκις ἡμῖν ὡμολόγηται κρατίστη εἶναι. εἰ μὲν οὖν ἐμέ τις ἐξελέγχοι ταύτην τὴν βοήθειαν ἀδύνατον ὄντα ἐμαυτῷ καὶ ἄλλῳ βοηθεῖν, αἰσχυνοίμην ἂν καὶ ἐν πολλοῖς καὶ ἐν ὀλίγοις ἐξελεγχόμενος καὶ μόνος ὑπὸ μόνου, καὶ εἰ διὰ ταύτην τὴν ἀδυναμίαν ἀποθνῄσκοιμι, ἀγανακτοίην ἄν· εἰ δὲ κολακικῆς ῥητορικῆς ἐνδείᾳ τελευτῴην ἔγωγε, εὖ οἶδα ὅτι ῥᾳδίως ἴδοις ἄν με φέροντα
522eÇünkü büsbütün akılsız ve korkak olmayan hiç kimse ölmenin kendisinden korkmaz, haksızlık etmekten korkar. Çünkü birçok haksızlıkla dolu bir psykhē ile Hades'e varmak bütün kötülüklerin en sonuncusudur. İstersen bunun böyle olduğunu sana bir anlatıyla göstermek isterim.
Kallikles: Mademki öbürlerini bitirdin, bunu da bitir.
τὸν θάνατον. αὐτὸ μὲν γὰρ τὸ ἀποθνῄσκειν οὐδεὶς φοβεῖται, ὅστις μὴ παντάπασιν ἀλόγιστός τε καὶ ἄνανδρός ἐστιν, τὸ δὲ ἀδικεῖν φοβεῖται· πολλῶν γὰρ ἀδικημάτων γέμοντα τὴν ψυχὴν εἰς Ἅιδου ἀφικέσθαι πάντων ἔσχατον κακῶν ἐστιν. εἰ δὲ βούλει, σοὶ ἐγώ, ὡς τοῦτο οὕτως ἔχει, ἐθέλω λόγον λέξαι.
ΚΑΛ. ἀλλʼ ἐπείπερ γε καὶ τἆλλα ἐπέρανας, καὶ τοῦτο πέρανον.
523aSokrates: Dinle öyleyse, derler ya, çok güzel bir anlatıyı. Sen onu sanırım bir masal sayacaksın, ben ise bir logos sayıyorum; çünkü anlatacaklarımı sana doğru olarak anlatacağım. Homeros'un dediği gibi, Zeus, Poseidon ve Pluton babalarından devraldıkları hükümranlığı aralarında paylaştılar. Kronos zamanında insanlar hakkında şöyle bir kanun vardı — tanrılar arasında hep vardı, hâlâ da vardır: İnsanlardan hayatını adalet ve dindarlık içinde geçiren, öldüğünde Mutlular Adaları'na gidip her türlü saadet içinde, kötülüklerden uzak yaşar; adaletsiz ve tanrısız yaşayan ise Tartaros dedikleri ceza ve hesap zindanına gider.
ΣΩ. ἄκουε δή, φασί, μάλα καλοῦ λόγου, ὃν σὺ μὲν ἡγήσῃ μῦθον, ὡς ἐγὼ οἶμαι, ἐγὼ δὲ λόγον· ὡς ἀληθῆ γὰρ ὄντα σοι λέξω ἃ μέλλω λέγειν. ὥσπερ γὰρ Ὅμηρος λέγει, διενείμαντο τὴν ἀρχὴν ὁ Ζεὺς καὶ ὁ Ποσειδῶν καὶ ὁ Πλούτων, ἐπειδὴ παρὰ τοῦ πατρὸς παρέλαβον. ἦν οὖν νόμος ὅδε περὶ ἀνθρώπων ἐπὶ Κρόνου, καὶ ἀεὶ καὶ νῦν ἔτι ἔστιν ἐν θεοῖς, τῶν ἀνθρώπων τὸν μὲν δικαίως τὸν βίον διελθόντα καὶ
523bBunların yargıçları Kronos zamanında ve Zeus'un hükümranlığının ilk zamanlarında hâlâ diriydiler ve dirileri, öleceklerinin günü yargılıyorlardı. Bu yüzden davalar kötü karara bağlanıyordu. Bunun üzerine hem Pluton hem de Mutlular Adaları'ndan gelen bekçiler Zeus'a gidip her iki yere de hak etmeyen insanların geldiğini söylediler.
ὁσίως, ἐπειδὰν τελευτήσῃ, εἰς μακάρων νήσους ἀπιόντα οἰκεῖν ἐν πάσῃ εὐδαιμονίᾳ ἐκτὸς κακῶν, τὸν δὲ ἀδίκως καὶ ἀθέως εἰς τὸ τῆς τίσεώς τε καὶ δίκης δεσμωτήριον, ὃ δὴ Τάρταρον καλοῦσιν, ἰέναι. τούτων δὲ δικασταὶ ἐπὶ Κρόνου καὶ ἔτι νεωστὶ τοῦ Διὸς τὴν ἀρχὴν ἔχοντος ζῶντες ἦσαν ζώντων, ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ δικάζοντες ᾗ μέλλοιεν τελευτᾶν· κακῶς οὖν αἱ δίκαι ἐκρίνοντο. ὅ τε οὖν Πλούτων καὶ οἱ ἐπιμεληταὶ οἱ ἐκ μακάρων νήσων ἰόντες ἔλεγον πρὸς τὸν Δία ὅτι φοιτῷέν
523cZeus da şöyle dedi: "Bunun olmasına ben son vereceğim. Şimdi davalar kötü görülüyor. Çünkü yargılananlar giyinik yargılanıyorlar," dedi, "zira diri diri yargılanıyorlar. Kötü psykhē'leri olan birçok kişi," diye sürdürdü, "güzel bedenlere, soylara, servetlere bürünmüş durumda; yargılama olunca da adil yaşadıklarına tanıklık edecek bir sürü tanık geliyor.
σφιν ἄνθρωποι ἑκατέρωσε ἀνάξιοι. εἶπεν οὖν ὁ Ζεύς· ἀλλʼ ἐγώ, ἔφη, παύσω τοῦτο γιγνόμενον. νῦν μὲν γὰρ κακῶς αἱ δίκαι δικάζονται. ἀμπεχόμενοι γάρ, ἔφη, οἱ κρινόμενοι κρίνονται· ζῶντες γὰρ κρίνονται. πολλοὶ οὖν, ἦ δʼ ὅς, ψυχὰς πονηρὰς ἔχοντες ἠμφιεσμένοι εἰσὶ σώματά τε καλὰ καὶ γένη καὶ πλούτους, καί, ἐπειδὰν ἡ κρίσις ᾖ, ἔρχονται αὐτοῖς πολλοὶ μάρτυρες, μαρτυρήσοντες ὡς δικαίως βεβιώκασιν·
523d"Yargıçlar bunlardan etkilenip şaşırıyorlar; üstelik kendileri de giyinik yargılıyorlar, kendi psykhē'lerinin önünü gözler, kulaklar ve bütün beden perdeliyor. Bütün bunlar, hem kendi örtüleri hem yargılananlarınki, önlerinde bir perde oluyor. Önce," dedi, "insanların ölümlerini önceden bilmelerine son vermek gerek; çünkü şimdi önceden biliyorlar. Buna son vermesi için Prometheus'a zaten söylendi.
οἱ οὖν δικασταὶ ὑπό τε τούτων ἐκπλήττονται, καὶ ἅμα καὶ αὐτοὶ ἀμπεχόμενοι δικάζουσι, πρὸ τῆς ψυχῆς τῆς αὑτῶν ὀφθαλμοὺς καὶ ὦτα καὶ ὅλον τὸ σῶμα προκεκαλυμμένοι. ταῦτα δὴ αὐτοῖς πάντα ἐπίπροσθεν γίγνεται, καὶ τὰ αὑτῶν ἀμφιέσματα καὶ τὰ τῶν κρινομένων. πρῶτον μὲν οὖν, ἔφη, παυστέον ἐστὶν προειδότας αὐτοὺς τὸν θάνατον· νῦν γὰρ προΐσασι. τοῦτο μὲν οὖν καὶ δὴ εἴρηται τῷ Προμηθεῖ
523e"Sonra bütün bunlardan soyunmuş olarak yargılanmalılar; çünkü ölü olarak yargılanmaları gerekir. Yargıç da çıplak, yani ölü olmalı; herkes ölür ölmez onun psykhē'sini bizzat kendi psykhē'siyle seyretmeli; ölen de bütün akrabalarından ayrı düşmüş, o bütün süsünü yeryüzünde bırakmış olmalı ki yargılama adil olsun. Ben bunu sizden önce anladığım için kendi oğullarımı yargıç yaptım: ikisini Asya'dan, Minos'la Rhadamanthys'i; birini de Avrupa'dan, Aiakos'u.
ὅπως ἂν παύσῃ αὐτῶν. ἔπειτα γυμνοὺς κριτέον ἁπάντων τούτων· τεθνεῶτας γὰρ δεῖ κρίνεσθαι. καὶ τὸν κριτὴν δεῖ γυμνὸν εἶναι, τεθνεῶτα, αὐτῇ τῇ ψυχῇ αὐτὴν τὴν ψυχὴν θεωροῦντα ἐξαίφνης ἀποθανόντος ἑκάστου, ἔρημον πάντων τῶν συγγενῶν καὶ καταλιπόντα ἐπὶ τῆς γῆς πάντα ἐκεῖνον τὸν κόσμον, ἵνα δικαία ἡ κρίσις ᾖ.
ΣΩ. ἐγὼ μὲν οὖν ταῦτα ἐγνωκὼς πρότερος ἢ ὑμεῖς ἐποιησάμην δικαστὰς ὑεῖς ἐμαυτοῦ, δύο μὲν ἐκ τῆς Ἀσίας, Μίνω τε καὶ Ῥαδάμανθυν,
524a"Bunlar, ölenleri çayırda, iki yolun ayrıldığı yerde yargılayacaklar: Yollardan biri Mutlular Adaları'na, öbürü Tartaros'a gider. Asya'dan gelenleri Rhadamanthys, Avrupa'dan gelenleri Aiakos yargılayacak; öbür ikisi bir konuda çaresiz kalırsa son kararı verme ayrıcalığını da Minos'a vereceğim ki insanların hangi yoldan gideceğine dair yargı olabildiğince adil olsun."
İşte, Kallikles, duyduğum ve doğru olduğuna inandığım şey budur.
ἕνα δὲ ἐκ τῆς Εὐρώπης, Αἰακόν· οὗτοι οὖν ἐπειδὰν τελευτήσωσι, δικάσουσιν ἐν τῷ λειμῶνι, ἐν τῇ τριόδῳ ἐξ ἧς φέρετον τὼ ὁδώ, ἡ μὲν εἰς μακάρων νήσους, ἡ δʼ εἰς Τάρταρον. καὶ τοὺς μὲν ἐκ τῆς Ἀσίας Ῥαδάμανθυς κρινεῖ, τοὺς δὲ ἐκ τῆς Εὐρώπης Αἰακός· Μίνῳ δὲ πρεσβεῖα δώσω ἐπιδιακρίνειν, ἐὰν ἀπορῆτόν τι τὼ ἑτέρω, ἵνα ὡς δικαιοτάτη ἡ κρίσις ᾖ περὶ τῆς πορείας τοῖς ἀνθρώποις.
ταῦτʼ ἔστιν, ὦ Καλλίκλεις, ἃ ἐγὼ ἀκηκοὼς πιστεύω
524bBu sözlerden de şöyle bir sonuç çıktığını hesaplıyorum: Bana öyle geliyor ki ölüm, iki şeyin, psykhē'nin ve bedenin birbirinden ayrılmasından başka bir şey değildir. Birbirlerinden ayrıldıklarında da her biri, insan yaşarken sahip olduğu melekesini hemen hemen olduğu gibi korur: Beden kendi tabiatını, gördüğü bakımları ve uğradığı şeyleri apaçık taşır.
ἀληθῆ εἶναι· καὶ ἐκ τούτων τῶν λόγων τοιόνδε τι λογίζομαι συμβαίνειν. ὁ θάνατος τυγχάνει ὤν, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, οὐδὲν ἄλλο ἢ δυοῖν πραγμάτοιν διάλυσις, τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος, ἀπʼ ἀλλήλοιν· ἐπειδὰν δὲ διαλυθῆτον ἄρα ἀπʼ ἀλλήλοιν, οὐ πολὺ ἧττον ἑκάτερον αὐτοῖν ἔχει τὴν ἕξιν τὴν αὑτοῦ ἥνπερ καὶ ὅτε ἔζη ὁ ἄνθρωπος, τό τε σῶμα τὴν φύσιν τὴν αὑτοῦ καὶ τὰ θεραπεύματα καὶ τὰ παθήματα ἔνδηλα
524cMesela biri yaşarken tabiatça ya da beslenmeyle ya da ikisiyle birden iri bir bedene sahipse, öldüğünde cesedi de iridir; şişmansa öldükten sonra da şişmandır; öbür özellikler de böyle. Saçlarını uzatmayı âdet edinmişse, cesedi de uzun saçlıdır. Biri dayak yemiş bir köleyse ve yaşarken bedeninde kırbaçlardan ya da başka yaralardan kalma izler varsa, öldükten sonra da bedeninin bunları taşıdığı görülür. Biri yaşarken uzuvları kırılmış ya da çarpılmışsa, öldükten sonra da bunlar apaçık görülür.
πάντα. οἷον εἴ τινος μέγα ἦν τὸ σῶμα φύσει ἢ τροφῇ ἢ ἀμφότερα ζῶντος, τούτου καὶ ἐπειδὰν ἀποθάνῃ ὁ νεκρὸς μέγας, καὶ εἰ παχύς, παχὺς καὶ ἀποθανόντος, καὶ τἆλλα οὕτως· καὶ εἰ αὖ ἐπετήδευε κομᾶν, κομήτης τούτου καὶ ὁ νεκρός. μαστιγίας αὖ εἴ τις ἦν καὶ ἴχνη εἶχε τῶν πληγῶν οὐλὰς ἐν τῷ σώματι ἢ ὑπὸ μαστίγων ἢ ἄλλων τραυμάτων ζῶν, καὶ τεθνεῶτος τὸ σῶμα ἔστιν ἰδεῖν ταῦτα ἔχον· ἢ κατεαγότα εἴ του ἦν μέλη ἢ διεστραμμένα ζῶντος, καὶ
524dTek kelimeyle, beden yaşarken nasıl bir hâle getirildiyse, öldükten sonra da bütün bunlar, ya hepsi ya çoğu, bir süre apaçık kalır. Bana öyle geliyor ki, Kallikles, psykhē için de aynı şey geçerlidir: Psykhē bedenden soyulunca, içindeki her şey apaçık ortaya çıkar; hem tabiatından gelenler hem de insanın her işle uğraşırken psykhē'sinde edindiği izler. Ölüler yargıcın huzuruna varınca — Asya'dan gelenler Rhadamanthys'in huzuruna — Rhadamanthys onları durdurup her birinin psykhē'sini, kimin olduğunu bilmeden seyreder.
τεθνεῶτος ταὐτὰ ταῦτα ἔνδηλα. ἑνὶ δὲ λόγῳ, οἷος εἶναι παρεσκεύαστο τὸ σῶμα ζῶν, ἔνδηλα ταῦτα καὶ τελευτήσαντος ἢ πάντα ἢ τὰ πολλὰ ἐπί τινα χρόνον. ταὐτὸν δή μοι δοκεῖ τοῦτʼ ἄρα καὶ περὶ τὴν ψυχὴν εἶναι, ὦ Καλλίκλεις· ἔνδηλα πάντα ἐστὶν ἐν τῇ ψυχῇ, ἐπειδὰν γυμνωθῇ τοῦ σώματος, τά τε τῆς φύσεως καὶ τὰ παθήματα ἃ διὰ τὴν ἐπιτήδευσιν ἑκάστου πράγματος ἔσχεν ἐν τῇ ψυχῇ ὁ ἄνθρωπος. ἐπειδὰν οὖν ἀφίκωνται παρὰ τὸν δικαστήν, οἱ μὲν ἐκ τῆς Ἀσίας
524eÇoğu zaman Büyük Kral'ı ya da başka herhangi bir kralı ya da hükümdarı eline alıp psykhē'sinde sağlam hiçbir yer olmadığını görür: Yalan yeminler ve adaletsizlik yüzünden, her eyleminin psykhē'sine bastığı izlerle, kırbaçlanmış ve yara izleriyle dolmuştur; yalan ve kibir yüzünden her yanı eğrilmiş, hakikatten uzak yetiştiği için hiçbir yeri dümdüz kalmamıştır.
παρὰ τὸν Ῥαδάμανθυν, ὁ Ῥαδάμανθυς ἐκείνους ἐπιστήσας θεᾶται ἑκάστου τὴν ψυχήν, οὐκ εἰδὼς ὅτου ἐστίν, ἀλλὰ πολλάκις τοῦ μεγάλου βασιλέως ἐπιλαβόμενος ἢ ἄλλου ὁτουοῦν βασιλέως ἢ δυνάστου κατεῖδεν οὐδὲν ὑγιὲς ὂν τῆς ψυχῆς, ἀλλὰ διαμεμαστιγωμένην καὶ οὐλῶν μεστὴν ὑπὸ
525aSınırsız güç, sefahat, küstahlık ve eylemlerinde nefsine hâkim olamaması yüzünden psykhē'nin orantısızlık ve çirkinlikle dolu olduğunu görür. Bunu görünce de onu onursuzca doğruca zindana yollar; psykhē oraya varınca hak ettiği acılara katlanacaktır.
ἐπιορκιῶν καὶ ἀδικίας,
ΣΩ. ἃ ἑκάστη ἡ πρᾶξις αὐτοῦ ἐξωμόρξατο εἰς τὴν ψυχήν, καὶ πάντα σκολιὰ ὑπὸ ψεύδους καὶ ἀλαζονείας καὶ οὐδὲν εὐθὺ διὰ τὸ ἄνευ ἀληθείας τεθράφθαι· καὶ ὑπὸ ἐξουσίας καὶ τρυφῆς καὶ ὕβρεως καὶ ἀκρατίας τῶν πράξεων ἀσυμμετρίας τε καὶ αἰσχρότητος γέμουσαν τὴν ψυχὴν εἶδεν· ἰδὼν δὲ ἀτίμως ταύτην ἀπέπεμψεν εὐθὺ τῆς φρουρᾶς, οἷ μέλλει ἐλθοῦσα ἀνατλῆναι τὰ προσήκοντα πάθη.
525bBaşkası tarafından haklı olarak cezalandırılan herkese yaraşan da şudur: Ya daha iyi hâle gelip fayda görmek ya da başkalarına ibret olmak; öyle ki başkaları onun çektiklerini görüp korksunlar ve daha iyi olsunlar. Tanrılar ve insanlar tarafından cezalandırılıp fayda görenler, tedavi edilebilir suçlar işlemiş olanlardır; ama bu fayda onlara hem burada hem Hades'te acılar ve ızdıraplar yoluyla gelir; çünkü insan adaletsizlikten başka türlü kurtulamaz.
προσήκει δὲ παντὶ τῷ ἐν τιμωρίᾳ ὄντι, ὑπʼ ἄλλου ὀρθῶς τιμωρουμένῳ, ἢ βελτίονι γίγνεσθαι καὶ ὀνίνασθαι ἢ παραδείγματι τοῖς ἄλλοις γίγνεσθαι, ἵνα ἄλλοι ὁρῶντες πάσχοντα ἃ ἂν πάσχῃ φοβούμενοι βελτίους γίγνωνται. εἰσὶν δὲ οἱ μὲν ὠφελούμενοί τε καὶ δίκην διδόντες ὑπὸ θεῶν τε καὶ ἀνθρώπων οὗτοι οἳ ἂν ἰάσιμα ἁμαρτήματα ἁμάρτωσιν· ὅμως δὲ διʼ ἀλγηδόνων καὶ ὀδυνῶν γίγνεται αὐτοῖς ἡ ὠφελία καὶ ἐνθάδε καὶ ἐν Ἅιδου· οὐ γὰρ οἷόν τε ἄλλως ἀδικίας ἀπαλλάττεσθαι.
525cEn ağır haksızlıkları yapıp bu tür haksızlıklar yüzünden tedavi edilemez hâle gelenlerden ise ibretlik örnekler çıkar. Bunlar artık kendileri hiçbir fayda görmezler, çünkü tedavi edilemezler; ama suçları yüzünden sonsuza dek en büyük, en acılı ve en korkunç acıları çektiklerini görenler fayda görür. Bunlar orada, Hades'teki zindanda, düpedüz ibret olarak asılı dururlar; oraya durmadan gelen adaletsizler için bir seyirlik ve bir uyarıdırlar.
οἳ δʼ ἂν τὰ ἔσχατα ἀδικήσωσι καὶ διὰ τὰ τοιαῦτα ἀδικήματα ἀνίατοι γένωνται, ἐκ τούτων τὰ παραδείγματα γίγνεται, καὶ οὗτοι αὐτοὶ μὲν οὐκέτι ὀνίνανται οὐδέν, ἅτε ἀνίατοι ὄντες, ἄλλοι δὲ ὀνίνανται οἱ τούτους ὁρῶντες διὰ τὰς ἁμαρτίας τὰ μέγιστα καὶ ὀδυνηρότατα καὶ φοβερώτατα πάθη πάσχοντας τὸν ἀεὶ χρόνον, ἀτεχνῶς παραδείγματα ἀνηρτημένους ἐκεῖ ἐν Ἅιδου ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ, τοῖς ἀεὶ τῶν ἀδίκων ἀφικνουμένοις θεάματα καὶ νουθετήματα.
525dPolos doğru söylüyorsa, Arkhelaos'un da bunlardan biri olacağını söylüyorum; böyle bir tiran olan herkes de öyle. Sanırım bu ibretlik örneklerin çoğu da tiranlardan, krallardan, hükümdarlardan ve şehirlerin işlerini yürütenlerden çıkmıştır; çünkü bunlar ellerindeki sınırsız güç yüzünden en büyük ve en dinsizce suçları işlerler. Homeros da buna tanıklık eder: Hades'te sonsuza dek cezalandırılanlar olarak o, kralları ve hükümdarları, yani Tantalos'u, Sisyphos'u ve Tityos'u anlatmıştır.
ὧν ἐγώ φημι ἕνα καὶ Ἀρχέλαον ἔσεσθαι, εἰ ἀληθῆ λέγει πῶλος, καὶ ἄλλον ὅστις ἂν τοιοῦτος τύραννος ᾖ· οἶμαι δὲ καὶ τοὺς πολλοὺς εἶναι τούτων τῶν παραδειγμάτων ἐκ τυράννων καὶ βασιλέων καὶ δυναστῶν καὶ τὰ τῶν πόλεων πραξάντων γεγονότας· οὗτοι γὰρ διὰ τὴν ἐξουσίαν μέγιστα καὶ ἀνοσιώτατα ἁμαρτήματα ἁμαρτάνουσι. μαρτυρεῖ δὲ τούτοις καὶ Ὅμηρος· βασιλέας γὰρ καὶ δυνάστας ἐκεῖνος πεποίηκεν
525eThersites'i ise, ya da kötü olan başka bir sıradan insanı, tedavi edilemez biri olarak ağır cezalara çarptırılmış hâlde anlatan olmamıştır; çünkü sanırım onun buna imkânı yoktu; bu yüzden de imkânı olanlardan daha mesuttu. Hayır, Kallikles, çok kötü olan insanlar da güç sahibi olanlardan çıkar.
τοὺς ἐν Ἅιδου τὸν ἀεὶ χρόνον τιμωρουμένους, Τάνταλον καὶ Σίσυφον καὶ Τιτυόν· Θερσίτην δέ, καὶ εἴ τις ἄλλος πονηρὸς ἦν ἰδιώτης, οὐδεὶς πεποίηκεν μεγάλαις τιμωρίαις συνεχόμενον ὡς ἀνίατον—οὐ γὰρ οἶμαι ἐξῆν αὐτῷ· διὸ καὶ εὐδαιμονέστερος ἦν ἢ οἷς ἐξῆν—
ΣΩ. ἀλλὰ γάρ, ὦ Καλλίκλεις, ἐκ τῶν
526aAma bunların arasında da iyi adamların çıkmasına hiçbir engel yoktur; çıkanlar da çok takdir edilmeye değer. Çünkü, Kallikles, haksızlık etmek için büyük imkânı varken hayatını adaletle geçirmek zordur ve büyük övgüye değer. Böyleleri de az olur. Gerçi hem burada hem başka yerlerde, kendisine emanet edilen işleri adaletle yönetme aretē'sinde iyi ve soylu insanlar çıkmıştır; sanırım yine de çıkacaktır.
δυναμένων εἰσὶ καὶ οἱ σφόδρα πονηροὶ γιγνόμενοι ἄνθρωποι· οὐδὲν μὴν κωλύει καὶ ἐν τούτοις ἀγαθοὺς ἄνδρας ἐγγίγνεσθαι, καὶ σφόδρα γε ἄξιον ἄγασθαι τῶν γιγνομένων· χαλεπὸν γάρ, ὦ Καλλίκλεις, καὶ πολλοῦ ἐπαίνου ἄξιον ἐν μεγάλῃ ἐξουσίᾳ τοῦ ἀδικεῖν γενόμενον δικαίως διαβιῶναι. ὀλίγοι δὲ γίγνονται οἱ τοιοῦτοι· ἐπεὶ καὶ ἐνθάδε καὶ ἄλλοθι γεγόνασιν, οἶμαι δὲ καὶ ἔσονται καλοὶ κἀγαθοὶ ταύτην τὴν ἀρετὴν τὴν τοῦ δικαίως
526bİçlerinden biri, Lysimakhos oğlu Aristeides, öbür Helenler arasında da çok ün kazandı. Ama hükümdarların çoğu, aziz dostum, kötü olur. Dediğim gibi, o Rhadamanthys böyle birini eline alınca, onun hakkında ne kim olduğunu ne kimlerden geldiğini, başka hiçbir şey bilmez; yalnız kötü biri olduğunu bilir. Bunu görünce de, tedavi edilebilir mi yoksa tedavi edilemez mi göründüğünü üzerine işaretleyerek onu Tartaros'a gönderir; o da oraya varınca hak ettiği acıları çeker.
διαχειρίζειν ἃ ἄν τις ἐπιτρέπῃ· εἷς δὲ καὶ πάνυ ἐλλόγιμος γέγονεν καὶ εἰς τοὺς ἄλλους Ἕλληνας, Ἀριστείδης ὁ Λυσιμάχου· οἱ δὲ πολλοί, ὦ ἄριστε, κακοὶ γίγνονται τῶν δυναστῶν. ὅπερ οὖν ἔλεγον, ἐπειδὰν ὁ Ῥαδάμανθυς ἐκεῖνος τοιοῦτόν τινα λάβῃ, ἄλλο μὲν περὶ αὐτοῦ οὐκ οἶδεν οὐδέν, οὔθʼ ὅστις οὔθʼ ὧντινων, ὅτι δὲ πονηρός τις· καὶ τοῦτο κατιδὼν ἀπέπεμψεν εἰς Τάρταρον, ἐπισημηνάμενος, ἐάντε ἰάσιμος ἐάντε ἀνίατος δοκῇ εἶναι· ὁ δὲ ἐκεῖσε ἀφικόμενος
526cBazen de dindarca ve hakikat içinde yaşamış başka bir psykhē'yi görür — sıradan bir insanın ya da başka birinin; ama en çok, diyorum, Kallikles, hayatı boyunca kendi işine bakıp başkasının işine karışmamış bir filozofun psykhē'sini — ona hayran kalır ve Mutlular Adaları'na gönderir. Aiakos da aynısını yapar — ikisi de elinde bir değnekle yargılar —; Minos ise bunları gözeterek oturur; altın asası olan yalnız odur, Homeros'un Odysseus'u onu gördüğünü böyle anlatır: *altın asası elinde, ölülere hüküm verirken.*
τὰ προσήκοντα πάσχει. ἐνίοτε δʼ ἄλλην εἰσιδὼν ὁσίως βεβιωκυῖαν καὶ μετʼ ἀληθείας, ἀνδρὸς ἰδιώτου ἢ ἄλλου τινός, μάλιστα μέν, ἔγωγέ φημι, ὦ Καλλίκλεις, φιλοσόφου τὰ αὑτοῦ πράξαντος καὶ οὐ πολυπραγμονήσαντος ἐν τῷ βίῳ, ἠγάσθη τε καὶ ἐς μακάρων νήσους ἀπέπεμψε. ταὐτὰ δὲ ταῦτα καὶ ὁ Αἰακός—ἑκάτερος τούτων ῥάβδον ἔχων δικάζει—ὁ δὲ Μίνως ἐπισκοπῶν κάθηται, μόνος ἔχων χρυσοῦν
526dBen bu sözlere inanmış durumdayım, Kallikles, ve yargıcın karşısına psykhē'mi olabildiğince sağlıklı olarak nasıl çıkarabileceğimi düşünüyorum. Bu yüzden insanların çoğunun değer verdiği itibarları bir yana bırakıp hakikati talim ederek, elimden geldiğince gerçekten olabildiğince iyi biri olarak hem yaşamaya hem de ölüm vakti gelince ölmeye çalışacağım.
σκῆπτρον, ὥς φησιν Ὀδυσσεὺς ὁ Ὁμήρου ἰδεῖν αὐτὸν—χρύσεον σκῆπτρον ἔχοντα, θεμιστεύοντα νέκυσσιν. Hom. Od. 11.569ἐγὼ μὲν οὖν, ὦ Καλλίκλεις, ὑπό τε τούτων τῶν λόγων πέπεισμαι, καὶ σκοπῶ ὅπως ἀποφανοῦμαι τῷ κριτῇ ὡς ὑγιεστάτην τὴν ψυχήν· χαίρειν οὖν ἐάσας τὰς τιμὰς τὰς τῶν πολλῶν ἀνθρώπων, τὴν ἀλήθειαν ἀσκῶν πειράσομαι τῷ ὄντι ὡς ἂν δύνωμαι βέλτιστος ὢν καὶ ζῆν καὶ ἐπειδὰν ἀποθνῄσκω
526eBütün öbür insanları da elimden geldiğince bu hayata ve bu mücadeleye çağırıyorum; seni de, senin beni çağırmana karşılık, ona çağırıyorum; bu mücadelenin buradaki bütün mücadelelere bedel olduğunu söylüyorum. Ve seni şununla kınıyorum: Az önce söz ettiğim dava ve yargılama başına geldiğinde kendine yardım edemeyeceksin. Aigina'nın oğlu olan yargıcın huzuruna varınca, o seni yakalayıp götürdüğünde, burada benim olacağım gibi sen de orada ağzın açık kalakalacak, başın dönecek; belki biri seni onursuzca suratından tokatlayacak ve sana her türlü hakareti edecek.
ἀποθνῄσκειν. παρακαλῶ δὲ καὶ τοὺς ἄλλους πάντας ἀνθρώπους, καθʼ ὅσον δύναμαι, καὶ δὴ καὶ σὲ ἀντιπαρακαλῶ ἐπὶ τοῦτον τὸν βίον καὶ τὸν ἀγῶνα τοῦτον, ὃν ἐγώ φημι ἀντὶ πάντων τῶν ἐνθάδε ἀγώνων εἶναι, καὶ ὀνειδίζω σοι ὅτι οὐχ οἷός τʼ ἔσῃ σαυτῷ βοηθῆσαι, ὅταν ἡ δίκη σοι ᾖ καὶ ἡ κρίσις ἣν νυνδὴ ἐγὼ ἔλεγον,
ΣΩ. ἀλλὰ ἐλθὼν παρὰ τὸν δικαστήν,
527aBelki de bunlar sana bir kocakarı masalı gibi geliyor ve onları küçümsüyorsun. Bir yerde arayıp onlardan daha iyisini ve daha doğrusunu bulabilseydik, onları küçümsemek hiç de şaşılacak bir şey olmazdı. Ama şimdi görüyorsun: Bugünkü Helenlerin en bilgeleri olan siz üçünüz, sen, Polos ve Gorgias, bu hayattan başka bir hayat yaşamak gerektiğini ispat edemiyorsunuz; oysa bu hayatın orada da yararlı olduğu görülüyor.
τὸν τῆς Αἰγίνης ὑόν, ἐπειδάν σου ἐπιλαβόμενος ἄγῃ, χασμήσῃ καὶ ἰλιγγιάσεις οὐδὲν ἧττον ἢ ἐγὼ ἐνθάδε σὺ ἐκεῖ, καί σε ἴσως τυπτήσει τις καὶ ἐπὶ κόρρης ἀτίμως καὶ πάντως προπηλακιεῖ.
τάχα δʼ οὖν ταῦτα μῦθός σοι δοκεῖ λέγεσθαι ὥσπερ γραὸς καὶ καταφρονεῖς αὐτῶν, καὶ οὐδέν γʼ ἂν ἦν θαυμαστὸν καταφρονεῖν τούτων, εἴ πῃ ζητοῦντες εἴχομεν αὐτῶν βελτίω καὶ ἀληθέστερα εὑρεῖν· νῦν δὲ ὁρᾷς ὅτι τρεῖς ὄντες ὑμεῖς, οἵπερ σοφώτατοί ἐστε τῶν νῦν Ἑλλήνων, σύ τε καὶ πῶλος καὶ
527bBunca söz arasında, öbürleri çürütülürken yerinde sağlam duran tek söz şu oldu: Haksızlığa uğramaktan çok haksızlık etmekten sakınmak gerekir; insan her şeyden önce iyi görünmeye değil, iyi olmaya özen göstermelidir, hem özel hayatında hem kamu hayatında. Biri bir bakımdan kötü olursa cezalandırılmalıdır; adil olmaktan sonra ikinci iyi de budur: cezalandırılarak adil hâle gelmek ve cezasını ödemek.
Γοργίας, οὐκ ἔχετε ἀποδεῖξαι ὡς δεῖ ἄλλον τινὰ βίον ζῆν ἢ τοῦτον, ὅσπερ καὶ ἐκεῖσε φαίνεται συμφέρων. ἀλλʼ ἐν τοσούτοις λόγοις τῶν ἄλλων ἐλεγχομένων μόνος οὗτος ἠρεμεῖ ὁ λόγος, ὡς εὐλαβητέον ἐστὶν τὸ ἀδικεῖν μᾶλλον ἢ τὸ ἀδικεῖσθαι, καὶ παντὸς μᾶλλον ἀνδρὶ μελετητέον οὐ τὸ δοκεῖν εἶναι ἀγαθὸν ἀλλὰ τὸ εἶναι, καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ· ἐὰν δέ τις κατά τι κακὸς γίγνηται, κολαστέος ἐστί, καὶ τοῦτο δεύτερον ἀγαθὸν μετὰ τὸ εἶναι δίκαιον, τὸ γίγνεσθαι καὶ
527cHer türlü dalkavukluktan, ister kendine ister başkalarına, ister birkaç kişiye ister çok kişiye yönelik olsun, kaçınmak gerekir; hitabeti de, öbür bütün eylemler gibi, hep adil olan için kullanmak gerekir. O hâlde beni dinle ve benimle oraya gel; oraya varınca, sözümüzün gösterdiği gibi, hem yaşarken hem öldükten sonra mesut olacaksın. Biri seni akılsız diye küçümsemek, istiyorsa sana hakaret etmek isterse bırak etsin; hatta, Zeus adına, o onur kırıcı tokadı da gönlün rahat yiyiver.
κολαζόμενον διδόναι δίκην· καὶ πᾶσαν κολακείαν καὶ τὴν περὶ ἑαυτὸν καὶ τὴν περὶ τοὺς ἄλλους, καὶ περὶ ὀλίγους καὶ περὶ πολλούς, φευκτέον· καὶ τῇ ῥητορικῇ οὕτω χρηστέον ἐπὶ τὸ δίκαιον ἀεί, καὶ τῇ ἄλλῃ πάσῃ πράξει. ἐμοὶ οὖν πειθόμενος ἀκολούθησον ἐνταῦθα, οἷ ἀφικόμενος εὐδαιμονήσεις καὶ ζῶν καὶ τελευτήσας, ὡς ὁ λόγος σημαίνει. καὶ ἔασόν τινά σου καταφρονῆσαι ὡς ἀνοήτου καὶ προπηλακίσαι, ἐὰν βούληται, καὶ ναὶ μὰ Δία σύ γε θαρρῶν πατάξαι τὴν
527dÇünkü gerçekten iyi ve soylu biriysen, aretē'yi talim ediyorsan, başına korkunç hiçbir şey gelmez. Sonra böylece birlikte talim ettikten sonra, gerekli görürsek siyasete gireriz, ya da neyi uygun görürsek o zaman karar veririz; çünkü o zaman karar vermekte şimdikinden daha iyi oluruz. Çünkü şimdi göründüğümüz hâldeyken, sanki bir şeymişiz gibi delikanlı kabadayılığı yapmak ayıptır: Aynı konular hakkında, hem de en önemli konular hakkında hiçbir zaman aynı şeyleri düşünmüyoruz; terbiyeden o kadar yoksun hâle geldik.
ἄτιμον ταύτην πληγήν· οὐδὲν γὰρ δεινὸν πείσῃ, ἐὰν τῷ ὄντι ᾖς καλὸς κἀγαθός, ἀσκῶν ἀρετήν. κἄπειτα οὕτω κοινῇ ἀσκήσαντες, τότε ἤδη, ἐὰν δοκῇ χρῆναι, ἐπιθησόμεθα τοῖς πολιτικοῖς, ἢ ὁποῖον ἄν τι ἡμῖν δοκῇ, τότε βουλευσόμεθα, βελτίους ὄντες βουλεύεσθαι ἢ νῦν. αἰσχρὸν γὰρ ἔχοντάς γε ὡς νῦν φαινόμεθα ἔχειν, ἔπειτα νεανιεύεσθαι ὡς τὶ ὄντας, οἷς οὐδέποτε ταὐτὰ δοκεῖ περὶ τῶν αὐτῶν, καὶ ταῦτα περὶ
527eÖyleyse şimdi açığa çıkan bu sözü kendimize kılavuz edinelim; o bize, hayatın en iyi tarzının, adaleti ve aretē'nin geri kalanını talim ederek hem yaşamak hem ölmek olduğunu gösteriyor. Ona uyalım, başkalarını da ona çağıralım; senin inanıp beni çağırdığın o söze değil. Çünkü o hiçbir şeye değmez, Kallikles.
τῶν μεγίστων—εἰς τοσοῦτον ἥκομεν ἀπαιδευσίας—ὥσπερ οὖν ἡγεμόνι τῷ λόγῳ χρησώμεθα τῷ νῦν παραφανέντι, ὃς ἡμῖν σημαίνει ὅτι οὗτος ὁ τρόπος ἄριστος τοῦ βίου, καὶ τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ἄλλην ἀρετὴν ἀσκοῦντας καὶ ζῆν καὶ τεθνάναι. τούτῳ οὖν ἑπώμεθα, καὶ τοὺς ἄλλους παρακαλῶμεν, μὴ ἐκείνῳ, ᾧ σὺ πιστεύων ἐμὲ παρακαλεῖς· ἔστι γὰρ οὐδενὸς ἄξιος ὦ Καλλίκλεις.