Platon
Menon
Μένων
70aMenon: Bana şunu söyleyebilir misin, Sokrates: aretē öğretilebilir mi? Yoksa öğretilemez de talimle mi edinilir? Yoksa ne talimle edinilir ne öğrenilir de insanlara tabiatça mı, başka bir yolla mı gelir?
Sokrates: Menon, eskiden Thessalialılar Helenler arasında ün salmışlardı; binicilikleri ve zenginlikleriyle hayranlık uyandırırlardı. Ama şimdi, bana öyle geliyor ki, bilgelikleriyle de hayranlık uyandırıyorlar; özellikle de dostun Aristippos'un hemşerileri olan Larisalılar.
ΜΕΝ. ἔχεις μοι εἰπεῖν, ὦ Σώκρατες, ἆρα διδακτὸν ἡ ἀρετή; ἢ οὐ διδακτὸν ἀλλʼ ἀσκητόν; ἢ οὔτε ἀσκητὸν οὔτε μαθητόν, ἀλλὰ φύσει παραγίγνεται τοῖς ἀνθρώποις ἢ ἄλλῳ τινὶ τρόπῳ;
ΣΩ. ὦ Μένων, πρὸ τοῦ μὲν Θετταλοὶ εὐδόκιμοι ἦσαν ἐν τοῖς Ἕλλησιν καὶ ἐθαυμάζοντο ἐφʼ ἱππικῇ τε καὶ πλούτῳ,
70bBunu size Gorgias kazandırdı. Şehrinize gelince, hem Aleuasoğullarının ileri gelenlerini — âşığın Aristippos da onlardandır — hem de öbür Thessalialıları bilgeliğine hayran etti. Üstelik size şu alışkanlığı da kazandırdı: Biri bir şey sorduğunda, bilenlere yaraşacağı gibi korkusuzca ve gösterişle cevap vermek. Çünkü kendisi de Helenlerden dileyen herkesin dilediği her şeyi sormasına açıktır ve cevap vermediği kimse yoktur.
νῦν δέ, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, καὶ ἐπὶ σοφίᾳ, καὶ οὐχ ἥκιστα οἱ τοῦ σοῦ ἑταίρου Ἀριστίππου πολῖται Λαρισαῖοι. τούτου δὲ ὑμῖν αἴτιός ἐστι Γοργίας· ἀφικόμενος γὰρ εἰς τὴν πόλιν ἐραστὰς ἐπὶ σοφίᾳ εἴληφεν Ἀλευαδῶν τε τοὺς πρώτους, ὧν ὁ σὸς ἐραστής ἐστιν Ἀρίστιππος, καὶ τῶν ἄλλων Θετταλῶν. καὶ δὴ καὶ τοῦτο τὸ ἔθος ὑμᾶς εἴθικεν, ἀφόβως τε καὶ μεγαλοπρεπῶς ἀποκρίνεσθαι ἐάν τίς τι ἔρηται, ὥσπερ εἰκὸς τοὺς
70cBurada ise, sevgili Menon, durum tam tersine dönmüş: Sanki bilgelikte bir kuraklık baş göstermiş; bilgelik buralardan çekip sizin oraya gitmiş gibi.
εἰδότας, ἅτε καὶ αὐτὸς παρέχων αὑτὸν ἐρωτᾶν τῶν Ἑλλήνων τῷ βουλομένῳ ὅτι ἄν τις βούληται, καὶ οὐδενὶ ὅτῳ οὐκ ἀποκρινόμενος.
ΣΩ. ἐνθάδε δέ, ὦ φίλε Μένων, τὸ ἐναντίον περιέστηκεν· ὥσπερ αὐχμός τις τῆς σοφίας γέγονεν, καὶ κινδυνεύει
71aHiç değilse buradakilerden birine böyle bir soru sormak istesen, gülmeyen ve şöyle demeyen çıkmaz: "Yabancı, beni bahtiyar biri sanıyor olmalısın ki aretē'nin öğretilebilir mi olduğunu, yoksa nasıl edinildiğini bildiğimi düşünüyorsun. Ben öğretilebilir olup olmadığını bilmek şöyle dursun, aretē'nin aslında ne olduğunu bile bilmiyorum."
ἐκ τῶνδε τῶν τόπων παρʼ ὑμᾶς οἴχεσθαι ἡ σοφία. εἰ γοῦν τινα ἐθέλεις οὕτως ἐρέσθαι τῶν ἐνθάδε, οὐδεὶς ὅστις οὐ γελάσεται καὶ ἐρεῖ· ὦ ξένε, κινδυνεύω σοι δοκεῖν μακάριός τις εἶναι—ἀρετὴν γοῦν εἴτε διδακτὸν εἴθʼ ὅτῳ τρόπῳ παραγίγνεται εἰδέναι—ἐγὼ δὲ τοσοῦτον δέω εἴτε διδακτὸν εἴτε μὴ διδακτὸν εἰδέναι, ὥστʼ οὐδὲ αὐτὸ ὅτι ποτʼ ἐστὶ τὸ παράπαν ἀρετὴ τυγχάνω εἰδώς.
71bBen de, Menon, aynı durumdayım: Bu konuda hemşerilerimle aynı yoksulluğu paylaşıyorum ve aretē hakkında hiçbir şey bilmediğim için kendimi kınıyorum. Bir şeyin ne olduğunu bilmiyorsam, nasıl bir şey olduğunu nasıl bilebilirim? Yoksa sence Menon'un kim olduğunu hiç bilmeyen biri, onun güzel mi, zengin mi, soylu mu, yoksa bunların tersi mi olduğunu bilebilir mi? Bilebilir mi sence?
Menon: Bence bilemez. Ama sen, Sokrates, gerçekten aretē'nin ne olduğunu bilmiyor musun? Memleketimize de senin hakkında bunu mu bildirelim?
ἐγὼ οὖν καὶ αὐτός, ὦ Μένων, οὕτως ἔχω· συμπένομαι τοῖς πολίταις τούτου τοῦ πράγματος, καὶ ἐμαυτὸν καταμέμφομαι ὡς οὐκ εἰδὼς περὶ ἀρετῆς τὸ παράπαν· ὃ δὲ μὴ οἶδα τί ἐστιν, πῶς ἂν ὁποῖόν γέ τι εἰδείην; ἢ δοκεῖ σοι οἷόν τε εἶναι, ὅστις Μένωνα μὴ γιγνώσκει τὸ παράπαν ὅστις ἐστίν, τοῦτον εἰδέναι εἴτε καλὸς εἴτε πλούσιος εἴτε καὶ γενναῖός ἐστιν, εἴτε καὶ τἀναντία τούτων; δοκεῖ σοι οἷόν τʼ εἶναι;
ΜΕΝ. οὐκ ἔμοιγε. ἀλλὰ σύ, ὦ Σώκρατες, ἀληθῶς
71cSokrates: Yalnız bunu değil, dostum; şimdiye kadar bilen başka biriyle de karşılaşmadığımı bildirin, bana kalırsa.
Menon: Ne? Gorgias buradayken onunla karşılaşmadın mı?
Sokrates: Karşılaştım.
Menon: Peki sana bildiği gibi gelmedi mi?
Sokrates: Hafızam pek güçlü değildir, Menon; o yüzden o zaman bana nasıl geldiğini şimdi söyleyemem. Ama belki o biliyordur, sen de onun söylediklerini biliyorsundur. O hâlde onun nasıl söylediğini bana hatırlat.
οὐδʼ ὅτι ἀρετή ἐστιν οἶσθα, ἀλλὰ ταῦτα περὶ σοῦ καὶ οἴκαδε ἀπαγγέλλωμεν;
ΣΩ. μὴ μόνον γε, ὦ ἑταῖρε, ἀλλὰ καὶ ὅτι οὐδʼ ἄλλῳ πω ἐνέτυχον εἰδότι, ὡς ἐμοὶ δοκῶ.
ΜΕΝ. τί δέ; Γοργίᾳ οὐκ ἐνέτυχες ὅτε ἐνθάδε ἦν;
ΣΩ. ἔγωγε.
ΜΕΝ. εἶτα οὐκ ἐδόκει σοι εἰδέναι;
ΣΩ. οὐ πάνυ εἰμὶ μνήμων, ὦ Μένων, ὥστε οὐκ ἔχω εἰπεῖν ἐν τῷ παρόντι πῶς μοι τότε ἔδοξεν. ἀλλʼ ἴσως ἐκεῖνός τε οἶδε, καὶ σὺ ἃ ἐκεῖνος ἔλεγε· ἀνάμνησον οὖν
71dİstersen kendin söyle; çünkü herhalde sen de onunla aynı şeyleri düşünüyorsun.
Menon: Evet.
Sokrates: O hâlde onu bırakalım, zaten burada da değil. Ama sen, tanrılar aşkına, Menon, aretē'ye ne diyorsun? Söyle, esirgeme; öyle ki senin de Gorgias'ın da bildiğiniz ortaya çıkarsa, şimdiye kadar bilen biriyle hiç karşılaşmadığımı söylerken çok şanslı bir yalan söylemiş olayım.
με πῶς ἔλεγεν. εἰ δὲ βούλει, αὐτὸς εἰπέ· δοκεῖ γὰρ δήπου σοὶ ἅπερ ἐκείνῳ.
ΜΕΝ. ἔμοιγε.
ΣΩ. ἐκεῖνον μὲν τοίνυν ἐῶμεν, ἐπειδὴ καὶ ἄπεστιν· σὺ δὲ αὐτός, ὦ πρὸς θεῶν, Μένων, τί φῂς ἀρετὴν εἶναι; εἶπον καὶ μὴ φθονήσῃς, ἵνα εὐτυχέστατον ψεῦσμα ἐψευσμένος ὦ, ἂν φανῇς σὺ μὲν εἰδὼς καὶ Γοργίας, ἐγὼ δὲ εἰρηκὼς μηδενὶ πώποτε εἰδότι ἐντετυχηκέναι.
71eMenon: Söylemesi zor değil, Sokrates. Önce, bir erkeğin aretē'sini istiyorsan kolay: Bir erkeğin aretē'si şehrin işlerini yürütmeye yetenekli olmak, bunu yaparken dostlarına iyilik, düşmanlarına kötülük etmek ve kendisinin de böyle bir şeye uğramamasına dikkat etmektir. Bir kadının aretē'sini istiyorsan, onu anlatmak da zor değil: Kadın evini iyi yönetmeli, evdekileri korumalı ve kocasının sözünü dinlemelidir. Çocuğun aretē'si de başkadır, kızın da oğlanın da; yaşlı bir erkeğinki de başkadır, istersen hür birininki, istersen bir kölenin.
ΜΕΝ. ἀλλʼ οὐ χαλεπόν, ὦ Σώκρατες, εἰπεῖν. πρῶτον μέν, εἰ βούλει ἀνδρὸς ἀρετήν, ῥᾴδιον, ὅτι αὕτη ἐστὶν ἀνδρὸς ἀρετή, ἱκανὸν εἶναι τὰ τῆς πόλεως πράττειν, καὶ πράττοντα τοὺς μὲν φίλους εὖ ποιεῖν, τοὺς δʼ ἐχθροὺς κακῶς, καὶ αὐτὸν εὐλαβεῖσθαι μηδὲν τοιοῦτον παθεῖν. εἰ δὲ βούλει γυναικὸς ἀρετήν, οὐ χαλεπὸν διελθεῖν, ὅτι δεῖ αὐτὴν τὴν οἰκίαν εὖ οἰκεῖν, σῴζουσάν τε τὰ ἔνδον καὶ κατήκοον οὖσαν τοῦ ἀνδρός. καὶ ἄλλη ἐστὶν παιδὸς ἀρετή, καὶ θηλείας καὶ ἄρρενος, καὶ πρεσβυτέρου ἀνδρός, εἰ μὲν βούλει, ἐλευθέρου, εἰ δὲ βούλει,
72aDaha pek çok aretē vardır; öyle ki aretē'nin ne olduğunu söylemekte hiç zorluk çekilmez. Çünkü her birimiz için her eyleme ve her yaşa göre, her işe göre ayrı bir aretē vardır; sanırım kötülük de aynı şekilde öyledir, Sokrates.
Sokrates: Galiba çok şanslıymışım, Menon: Tek bir aretē ararken sende bütün bir aretē oğulu buldum. Ama, Menon, şu oğul benzetmesini sürdürelim: Sana arının ousia'sının, yani ne olduğunun sorulduğunu düşün; sen de arıların çok ve çeşit çeşit olduğunu söylesen, sana şunu sorduğumda ne cevap verirdin?
δούλου.
ΜΕΝ. καὶ ἄλλαι πάμπολλαι ἀρεταί εἰσιν, ὥστε οὐκ ἀπορία εἰπεῖν ἀρετῆς πέρι ὅτι ἐστίν· καθʼ ἑκάστην γὰρ τῶν πράξεων καὶ τῶν ἡλικιῶν πρὸς ἕκαστον ἔργον ἑκάστῳ ἡμῶν ἡ ἀρετή ἐστιν, ὡσαύτως δὲ οἶμαι, ὦ Σώκρατες, καὶ ἡ κακία.
ΣΩ. πολλῇ γέ τινι εὐτυχίᾳ ἔοικα κεχρῆσθαι, ὦ Μένων, εἰ μίαν ζητῶν ἀρετὴν σμῆνός τι ἀνηύρηκα ἀρετῶν παρὰ σοὶ κείμενον. ἀτάρ, ὦ Μένων, κατὰ ταύτην τὴν εἰκόνα τὴν
72b"Arıların çok, çeşit çeşit ve birbirinden farklı olduklarını, arı olmaları bakımından mı söylüyorsun? Yoksa bu bakımdan hiç farkları yok da başka bir bakımdan, mesela güzellik, büyüklük ya da buna benzer başka bir bakımdan mı farklılar?" Söyle, böyle sorulsa ne cevap verirdin?
Menon: Şunu derdim: Arı olmaları bakımından birbirlerinden hiç farkları yoktur.
περὶ τὰ σμήνη, εἴ μου ἐρομένου μελίττης περὶ οὐσίας ὅτι ποτʼ ἐστίν, πολλὰς καὶ παντοδαπὰς ἔλεγες αὐτὰς εἶναι, τί ἂν ἀπεκρίνω μοι, εἴ σε ἠρόμην· ἆρα τούτῳ φῂς πολλὰς καὶ παντοδαπὰς εἶναι καὶ διαφερούσας ἀλλήλων, τῷ μελίττας εἶναι; ἢ τούτῳ μὲν οὐδὲν διαφέρουσιν, ἄλλῳ δέ τῳ, οἷον ἢ κάλλει ἢ μεγέθει ἢ ἄλλῳ τῳ τῶν τοιούτων; εἰπέ, τί ἂν ἀπεκρίνω οὕτως ἐρωτηθείς;
ΜΕΝ. τοῦτʼ ἔγωγε, ὅτι οὐδὲν διαφέρουσιν, ᾗ μέλιτται εἰσίν, ἡ ἑτέρα τῆς ἑτέρας.
72cSokrates: Bunun üzerine şunu desem: "O hâlde bana tam da şunu söyle, Menon: Hiç farklı olmadıkları, hepsinin aynı olduğu o şeye ne diyorsun?" Herhalde bana bir şey söyleyebilirdin, değil mi?
Menon: Evet.
Sokrates: Aretē'ler için de böyledir: Çok ve çeşit çeşit olsalar bile, hepsinin sahip olduğu ve onları aretē yapan aynı tek bir eidos vardır. Soruya cevap veren kişinin, soranın karşısında aretē'nin ne olduğunu ortaya koyabilmesi için gözünü bu eidos'a dikmesi yerinde olur.
ΣΩ. εἰ οὖν εἶπον μετὰ ταῦτα· τοῦτο τοίνυν μοι αὐτὸ εἰπέ, ὦ Μένων· ᾧ οὐδὲν διαφέρουσιν ἀλλὰ ταὐτόν εἰσιν ἅπασαι, τί τοῦτο φῂς εἶναι; εἶχες δήπου ἄν τί μοι εἰπεῖν;
ΜΕΝ. ἔγωγε.
ΣΩ. οὕτω δὴ καὶ περὶ τῶν ἀρετῶν· κἂν εἰ πολλαὶ καὶ παντοδαπαί εἰσιν, ἕν γέ τι εἶδος ταὐτὸν ἅπασαι ἔχουσιν διʼ ὃ εἰσὶν ἀρεταί, εἰς ὃ καλῶς που ἔχει ἀποβλέψαντα τὸν ἀποκρινόμενον τῷ ἐρωτήσαντι ἐκεῖνο δηλῶσαι, ὃ τυγχάνει
72dYoksa ne dediğimi anlamıyor musun?
Menon: Anlıyor gibiyim; ama sorulanı henüz istediğim gibi kavrayamıyorum.
Sokrates: Erkeğin aretē'sinin başka, kadınınkinin ve öbürlerininkinin başka olduğu sana yalnız aretē için mi böyle görünüyor, Menon, yoksa sağlık, büyüklük ve güç için de mi? Erkeğin sağlığı başka, kadının sağlığı başka mı geliyor sana? Yoksa sağlık olduğu sürece, ister erkekte ister başka birinde olsun, her yerde aynı eidos mudur?
οὖσα ἀρετή· ἢ οὐ μανθάνεις ὅτι λέγω;
ΜΕΝ. δοκῶ γέ μοι μανθάνειν· οὐ μέντοι ὡς βούλομαί γέ πω κατέχω τὸ ἐρωτώμενον.
ΣΩ. πότερον δὲ περὶ ἀρετῆς μόνον σοι οὕτω δοκεῖ, ὦ Μένων, ἄλλη μὲν ἀνδρὸς εἶναι, ἄλλη δὲ γυναικὸς καὶ τῶν ἄλλων, ἢ καὶ περὶ ὑγιείας καὶ περὶ μεγέθους καὶ περὶ ἰσχύος ὡσαύτως; ἄλλη μὲν ἀνδρὸς δοκεῖ σοι εἶναι ὑγίεια, ἄλλη δὲ γυναικός; ἢ ταὐτὸν πανταχοῦ εἶδός ἐστιν, ἐάνπερ ὑγίεια
72eMenon: Sağlık bence erkekte de kadında da aynıdır.
Sokrates: Büyüklük ve güç de öyle değil mi? Bir kadın güçlüyse, aynı eidos'la, aynı güçle güçlü olmayacak mı? "Aynı güçle" derken şunu kastediyorum: Güç, ister erkekte ister kadında olsun, güç olması bakımından hiç farklı değildir. Yoksa sana bir fark var gibi mi geliyor?
Menon: Bana gelmiyor.
ᾖ, ἐάντε ἐν ἀνδρὶ ἐάντε ἐν ἄλλῳ ὁτῳοῦν ᾖ;
ΜΕΝ. ἡ αὐτή μοι δοκεῖ ὑγίειά γε εἶναι καὶ ἀνδρὸς καὶ γυναικός.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ μέγεθος καὶ ἰσχύς; ἐάνπερ ἰσχυρὰ γυνὴ ᾖ, τῷ αὐτῷ εἴδει καὶ τῇ αὐτῇ ἰσχύϊ ἰσχυρὰ ἔσται; τὸ γὰρ τῇ αὐτῇ τοῦτο λέγω· οὐδὲν διαφέρει πρὸς τὸ ἰσχὺς εἶναι ἡ ἰσχύς, ἐάντε ἐν ἀνδρὶ ᾖ ἐάντε ἐν γυναικί. ἢ δοκεῖ τί σοι διαφέρειν;
ΜΕΝ. οὐκ ἔμοιγε.
73aSokrates: Aretē ise, ister çocukta ister yaşlıda, ister kadında ister erkekte olsun, aretē olması bakımından farklı mı olacak?
Menon: Bana nedense, Sokrates, bu artık öbürlerine benzemiyormuş gibi geliyor.
Sokrates: Nasıl? Erkeğin aretē'si şehri iyi yönetmek, kadınınki de evi iyi yönetmek demiyor muydun?
Menon: Diyordum.
Sokrates: Peki şehri, evi ya da başka herhangi bir şeyi itidalle ve adaletle yönetmeden iyi yönetmek mümkün müdür?
Menon: Elbette değil.
ΣΩ. ἡ δὲ ἀρετὴ πρὸς τὸ ἀρετὴ εἶναι διοίσει τι, ἐάντε ἐν παιδὶ ᾖ ἐάντε ἐν πρεσβύτῃ, ἐάντε ἐν γυναικὶ ἐάντε ἐν ἀνδρί;
ΜΕΝ. ἔμοιγέ πως δοκεῖ, ὦ Σώκρατες, τοῦτο οὐκέτι ὅμοιον εἶναι τοῖς ἄλλοις τούτοις.
ΣΩ. τί δέ; οὐκ ἀνδρὸς μὲν ἀρετὴν ἔλεγες πόλιν εὖ διοικεῖν, γυναικὸς δὲ οἰκίαν;
ΜΕΝ. ἔγωγε.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν οἷόν τε εὖ διοικεῖν ἢ πόλιν ἢ οἰκίαν ἢ ἄλλο ὁτιοῦν, μὴ σωφρόνως καὶ δικαίως διοικοῦντα;
ΜΕΝ. οὐ δῆτα.
73bSokrates: O hâlde adaletle ve itidalle yönetiyorlarsa, adalet ve itidal sayesinde yönetirler, değil mi?
Menon: Zorunlu olarak.
Sokrates: Demek ki iyi olacaklarsa, kadın da erkek de aynı şeylere, adalete ve itidale muhtaçtır.
Menon: Öyle görünüyor.
Sokrates: Ya çocuk ve yaşlı? Ölçüsüz ve adaletsiz olurlarsa hiç iyi olabilirler mi?
Menon: Elbette olamazlar.
Sokrates: Ama itidalli ve adil olurlarsa?
ΣΩ. οὐκοῦν ἄνπερ δικαίως καὶ σωφρόνως διοικῶσιν, δικαιοσύνῃ καὶ σωφροσύνῃ διοικήσουσιν;
ΜΕΝ. ἀνάγκη.
ΣΩ. τῶν αὐτῶν ἄρα ἀμφότεροι δέονται, εἴπερ μέλλουσιν ἀγαθοὶ εἶναι, καὶ ἡ γυνὴ καὶ ὁ ἀνήρ, δικαιοσύνης καὶ σωφροσύνης.
ΜΕΝ. φαίνονται.
ΣΩ. τί δὲ παῖς καὶ πρεσβύτης; μῶν ἀκόλαστοι ὄντες καὶ ἄδικοι ἀγαθοὶ ἄν ποτε γένοιντο;
ΜΕΝ. οὐ δῆτα.
ΣΩ. ἀλλὰ σώφρονες καὶ
73cMenon: Evet.
Sokrates: Demek ki bütün insanlar aynı şekilde iyidir; çünkü aynı şeylere sahip olarak iyi olurlar.
Menon: Öyle görünüyor.
Sokrates: Aretē'leri aynı olmasaydı, herhalde aynı şekilde iyi olmazlardı.
Menon: Elbette olmazlardı.
Sokrates: Madem herkesin aretē'si aynı, Gorgias'ın ve onunla birlikte senin aretē'ye ne dediğinizi hatırlamaya ve söylemeye çalış.
Menon: İnsanları yönetebilmekten başka ne olabilir ki? Tabii hepsi için geçerli tek bir şey arıyorsan.
δίκαιοι;
ΜΕΝ. ναί.
ΣΩ. πάντες ἄρʼ ἄνθρωποι τῷ αὐτῷ τρόπῳ ἀγαθοί εἰσιν· τῶν αὐτῶν γὰρ τυχόντες ἀγαθοὶ γίγνονται.
ΜΕΝ. ἔοικε.
ΣΩ. οὐκ ἂν δήπου, εἴ γε μὴ ἡ αὐτὴ ἀρετὴ ἦν αὐτῶν, τῷ αὐτῷ ἂν τρόπῳ ἀγαθοὶ ἦσαν.
ΜΕΝ. οὐ δῆτα.
ΣΩ. ἐπειδὴ τοίνυν ἡ αὐτὴ ἀρετὴ πάντων ἐστίν, πειρῶ εἰπεῖν καὶ ἀναμνησθῆναι τί αὐτό φησι Γοργίας εἶναι καὶ σὺ μετʼ ἐκείνου.
ΜΕΝ. τί ἄλλο γʼ ἢ ἄρχειν οἷόν τʼ εἶναι τῶν ἀνθρώπων;
73dSokrates: Arıyorum, elbette. Ama çocuğun aretē'si de, kölenin aretē'si de aynı mı, Menon: efendisini yönetebilmek mi? Yöneten hâlâ köle olur mu sence?
Menon: Hiç sanmam, Sokrates.
Sokrates: Akla yatkın değil, aziz dostum. Şuna da bak: "Yönetebilmek" diyorsun. Buna "adaletle, adaletsizce değil" diye eklemeyecek miyiz?
Menon: Bence ekleyeceğiz; çünkü adalet, Sokrates, aretē'dir.
εἴπερ ἕν γέ τι ζητεῖς κατὰ πάντων.
ΣΩ. ἀλλὰ μὴν ζητῶ γε. ἀλλʼ ἆρα καὶ παιδὸς ἡ αὐτὴ ἀρετή, ὦ Μένων, καὶ δούλου, ἄρχειν οἵω τε εἶναι τοῦ δεσπότου, καὶ δοκεῖ σοι ἔτι ἂν δοῦλος εἶναι ὁ ἄρχων;
ΜΕΝ. οὐ πάνυ μοι δοκεῖ, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. οὐ γὰρ εἰκός, ὦ ἄριστε· ἔτι γὰρ καὶ τόδε σκόπει. ἄρχειν φῂς οἷόν τʼ εἶναι. οὐ προσθήσομεν αὐτόσε τὸ δικαίως, ἀδίκως δὲ μή;
ΜΕΝ. οἶμαι ἔγωγε· ἡ γὰρ δικαιοσύνη, ὦ Σώκρατες, ἀρετή ἐστιν.
73eSokrates: Aretē mi, Menon, yoksa bir aretē mi?
Menon: Bununla ne demek istiyorsun?
Sokrates: Başka herhangi bir şey için de diyeceğim şeyi. Mesela, istersen, yuvarlaklık için onun şekil olduğunu değil, bir şekil olduğunu söylerim. Bunu da başka şekiller de olduğu için böyle söylerim.
Menon: Doğru söylüyorsun; çünkü ben de yalnız adaletin değil, başka aretē'lerin de olduğunu söylüyorum.
ΣΩ. πότερον ἀρετή, ὦ Μένων, ἢ ἀρετή τις;
ΜΕΝ. πῶς τοῦτο λέγεις;
ΣΩ. ὡς περὶ ἄλλου ὁτουοῦν. οἷον, εἰ βούλει, στρογγυλότητος πέρι εἴποιμʼ ἂν ἔγωγε ὅτι σχῆμά τί ἐστιν, οὐχ οὕτως ἁπλῶς ὅτι σχῆμα. διὰ ταῦτα δὲ οὕτως ἂν εἴποιμι, ὅτι καὶ ἄλλα ἔστι σχήματα.
ΜΕΝ. ὀρθῶς γε λέγων σύ, ἐπεὶ καὶ ἐγὼ λέγω οὐ μόνον δικαιοσύνην ἀλλὰ καὶ ἄλλας εἶναι ἀρετάς.
74aSokrates: Bunlar hangileri? Söyle. Mesela ben de istersen sana başka şekiller sayarım; sen de bana başka aretē'ler say.
Menon: Bence cesaret de bir aretē'dir; itidal, bilgelik, cömertlik ve daha birçokları da.
Sokrates: Yine aynı şey başımıza geldi, Menon: Tek bir aretē ararken yine birçok aretē bulduk, gerçi az öncekinden başka bir yolla; ama bunların hepsinde bulunan o tek aretē'yi bulamıyoruz.
Menon: Çünkü senin aradığın gibi, öbür şeylerde olduğu gibi, hepsini kapsayan tek bir aretē'yi henüz kavrayamıyorum, Sokrates.
ΣΩ. τίνας ταύτας; εἰπέ. οἷον καὶ ἐγώ σοι εἴποιμι ἂν καὶ ἄλλα σχήματα, εἴ με κελεύοις· καὶ σὺ οὖν ἐμοὶ εἰπὲ ἄλλας ἀρετάς.
ΜΕΝ. ἡ ἀνδρεία τοίνυν ἔμοιγε δοκεῖ ἀρετὴ εἶναι καὶ σωφροσύνη καὶ σοφία καὶ μεγαλοπρέπεια καὶ ἄλλαι πάμπολλαι.
ΣΩ. πάλιν, ὦ Μένων, ταὐτὸν πεπόνθαμεν· πολλὰς αὖ ηὑρήκαμεν ἀρετὰς μίαν ζητοῦντες, ἄλλον τρόπον ἢ νυνδή· τὴν δὲ μίαν, ἣ διὰ πάντων τούτων ἐστίν, οὐ δυνάμεθα ἀνευρεῖν.
ΜΕΝ. οὐ γὰρ δύναμαί πω, ὦ Σώκρατες, ὡς σὺ ζητεῖς,
74bSokrates: Doğal. Ama elimden gelirse bizi ilerletmeye gayret edeceğim. Her şeyde durumun şöyle olduğunu herhalde anlıyorsun: Biri sana az önce benim söylediğim şeyi sorsa — "Şekil nedir, Menon?" — sen de ona "yuvarlaklık" desen, o da benim gibi "Yuvarlaklık şekil midir, yoksa bir şekil mi?" diye sorsa, herhalde "bir şekil" derdin.
Menon: Elbette.
μίαν ἀρετὴν λαβεῖν κατὰ πάντων, ὥσπερ ἐν τοῖς ἄλλοις.
ΣΩ. εἰκότως γε· ἀλλʼ ἐγὼ προθυμήσομαι, ἐὰν οἷός τʼ ὦ, ἡμᾶς προβιβάσαι. μανθάνεις γάρ που ὅτι οὑτωσὶ ἔχει περὶ παντός· εἴ τίς σε ἀνέροιτο τοῦτο ὃ νυνδὴ ἐγὼ ἔλεγον, τί ἐστιν σχῆμα, ὦ Μένων; εἰ αὐτῷ εἶπες ὅτι στρογγυλότης, εἴ σοι εἶπεν ἅπερ ἐγώ, πότερον σχῆμα ἡ στρογγυλότης ἐστὶν ἢ σχῆμά τι; εἶπες δήπου ἂν ὅτι σχῆμά τι.
ΜΕΝ. πάνυ γε.
74cSokrates: Başka şekiller de olduğu için, değil mi?
Menon: Evet.
Sokrates: Hangileri olduğunu da sorsa, sayardın, değil mi?
Menon: Evet.
Sokrates: Renk hakkında da aynı şekilde ne olduğunu sorsa, sen "beyaz" deyince soran şöyle karşılık verse: "Beyaz renk midir, yoksa bir renk mi?", başka renkler de olduğu için "bir renk" derdin, değil mi?
Menon: Evet.
Sokrates: Başka renkleri de saymanı istese, beyazdan hiç de daha az renk olmayan başka renkleri sayardın, değil mi?
ΣΩ. οὐκοῦν διὰ ταῦτα, ὅτι καὶ ἄλλα ἔστιν σχήματα;
ΜΕΝ. ναί.
ΣΩ. καὶ εἴ γε προσανηρώτα σε ὁποῖα, ἔλεγες ἄν;
ΜΕΝ. ἔγωγε.
ΣΩ. καὶ αὖ εἰ περὶ χρώματος ὡσαύτως ἀνήρετο ὅτι ἐστίν, καὶ εἰπόντος σου ὅτι τὸ λευκόν, μετὰ ταῦτα ὑπέλαβεν ὁ ἐρωτῶν· πότερον τὸ λευκὸν χρῶμά ἐστιν ἢ χρῶμά τι; εἶπες ἂν ὅτι χρῶμά τι, διότι καὶ ἄλλα τυγχάνει ὄντα;
ΜΕΝ. ἔγωγε.
ΣΩ. καὶ εἴ γέ σε ἐκέλευε λέγειν ἄλλα χρώματα, ἔλεγες
74dMenon: Evet.
Sokrates: Peki benim gibi sözün peşine düşüp şöyle dese: "Hep birçok şeye varıyoruz; bana böyle olmaz. Bu birçok şeye tek bir adla hitap ettiğine, birbirinin zıddı oldukları hâlde hiçbirinin şekil olmadığını söylemediğine göre, yuvarlağı da düzü de aynı ölçüde kapsayan, şekil dediğin bu şey nedir? Çünkü yuvarlağın düzden daha fazla şekil olmadığını söylüyorsun."
ἂν ἄλλα, ἃ οὐδὲν ἧττον τυγχάνει ὄντα χρώματα τοῦ λευκοῦ;
ΜΕΝ. ναί.
ΣΩ. εἰ οὖν ὥσπερ ἐγὼ μετῄει τὸν λόγον, καὶ ἔλεγεν ὅτι ἀεὶ εἰς πολλὰ ἀφικνούμεθα, ἀλλὰ μή μοι οὕτως, ἀλλʼ ἐπειδὴ τὰ πολλὰ ταῦτα ἑνί τινι προσαγορεύεις ὀνόματι, καὶ φῂς οὐδὲν αὐτῶν ὅτι οὐ σχῆμα εἶναι, καὶ ταῦτα καὶ ἐναντία ὄντα ἀλλήλοις, ὅτι ἐστὶν τοῦτο ὃ οὐδὲν ἧττον κατέχει τὸ στρογγύλον ἢ τὸ εὐθύ, ὃ δὴ ὀνομάζεις σχῆμα
74eBöyle söylemiyor musun?
Menon: Söylüyorum.
Sokrates: Peki böyle söylediğinde, yuvarlağın düzden daha fazla yuvarlak olmadığını, düzün de yuvarlaktan daha fazla düz olmadığını mı söylüyorsun?
Menon: Elbette hayır, Sokrates.
Sokrates: Ama yuvarlağın düzden, ya da birinin ötekinden daha fazla şekil olmadığını söylüyorsun.
Menon: Doğru söylüyorsun.
Sokrates: O hâlde "şekil" adı verilen bu şey nedir?
καὶ οὐδὲν μᾶλλον φῂς τὸ στρογγύλον σχῆμα εἶναι ἢ τὸ εὐθύ; ἢ οὐχ οὕτω λέγεις;
ΜΕΝ. ἔγωγε.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν, ὅταν οὕτω λέγῃς, τότε οὐδὲν μᾶλλον φῂς τὸ στρογγύλον εἶναι στρογγύλον ἢ εὐθύ, οὐδὲ τὸ εὐθὺ εὐθὺ ἢ στρογγύλον;
ΜΕΝ. οὐ δήπου, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. ἀλλὰ μὴν σχῆμά γε οὐδὲν μᾶλλον φῂς εἶναι τὸ στρογγύλον τοῦ εὐθέος, οὐδὲ τὸ ἕτερον τοῦ ἑτέρου.
ΜΕΝ. ἀληθῆ λέγεις.
ΣΩ. τί ποτε οὖν τοῦτο οὗ τοῦτο ὄνομά ἐστιν, τὸ σχῆμα;
75aSöylemeye çalış. Şekil ya da renk hakkında böyle soru soran birine "Ama ne istediğini anlamıyorum, be adam, ne dediğini de bilmiyorum" desen, belki şaşırır ve şöyle derdi: "Bütün bunlarda aynı olanı aradığımı anlamıyor musun?" Yoksa bunlar hakkında da söyleyemez misin, Menon, biri sana "Yuvarlakta, düzde ve şekil dediğin öbür şeylerde, hepsinde aynı olan nedir?" diye sorsa? Söylemeye çalış ki aretē hakkındaki cevabın için de bir alıştırma olsun.
πειρῶ λέγειν. εἰ οὖν τῷ ἐρωτῶντι οὕτως ἢ περὶ σχήματος ἢ χρώματος εἶπες ὅτι ἀλλʼ οὐδὲ μανθάνω ἔγωγε ὅτι βούλει, ὦ ἄνθρωπε, οὐδὲ οἶδα ὅτι λέγεις, ἴσως ἂν ἐθαύμασε καὶ εἶπεν· οὐ μανθάνεις ὅτι ζητῶ τὸ ἐπὶ πᾶσιν τούτοις ταὐτόν; ἢ οὐδὲ ἐπὶ τούτοις, ὦ Μένων, ἔχοις ἂν εἰπεῖν, εἴ τίς σε ἐρωτῴη· τί ἐστιν ἐπὶ τῷ στρογγύλῳ καὶ εὐθεῖ καὶ ἐπὶ τοῖς ἄλλοις, ἃ δὴ σχήματα καλεῖς, ταὐτὸν ἐπὶ πᾶσιν; πειρῶ εἰπεῖν, ἵνα καὶ γένηταί σοι μελέτη πρὸς τὴν περὶ τῆς ἀρετῆς ἀπόκρισιν.
75bMenon: Hayır, sen söyle, Sokrates.
Sokrates: Hatırın için söyleyeyim mi?
Menon: Elbette.
Sokrates: Sen de bana aretē hakkında söylemek ister misin?
Menon: İsterim.
Sokrates: O hâlde gayret etmeli; değer.
Menon: Kesinlikle.
Sokrates: Haydi bakalım, sana şeklin ne olduğunu söylemeye çalışalım. Bak bakalım şunu kabul ediyor musun: Diyelim ki şekil, var olan şeyler arasında her zaman renge eşlik eden tek şeydir. Bu sana yeter mi, yoksa başka türlü mü arıyorsun? Ben, sen bana aretē'yi böyle tarif etsen memnun olurdum.
ΜΕΝ. μή, ἀλλὰ σύ, ὦ Σώκρατες, εἰπέ.
ΣΩ. βούλει σοι χαρίσωμαι;
ΜΕΝ. πάνυ γε.
ΣΩ. ἐθελήσεις οὖν καὶ σὺ ἐμοὶ εἰπεῖν περὶ τῆς ἀρετῆς;
ΜΕΝ. ἔγωγε.
ΣΩ. προθυμητέον τοίνυν· ἄξιον γάρ.
ΜΕΝ. πάνυ μὲν οὖν.
ΣΩ. φέρε δή, πειρώμεθά σοι εἰπεῖν τί ἐστιν σχῆμα. σκόπει οὖν εἰ τόδε ἀποδέχῃ αὐτὸ εἶναι· ἔστω γὰρ δὴ ἡμῖν τοῦτο σχῆμα, ὃ μόνον τῶν ὄντων τυγχάνει χρώματι ἀεὶ ἑπόμενον. ἱκανῶς σοι, ἢ ἄλλως πως ζητεῖς; ἐγὼ γὰρ κἂν
75cMenon: Ama bu safça bir cevap, Sokrates.
Sokrates: Nasıl yani?
Menon: Senin sözüne göre şekil, her zaman renge eşlik eden şey. Peki. Ama biri rengi bilmediğini söylese, şekil konusunda olduğu gibi onda da çaresiz kalsa, sence ona ne cevap vermiş olursun?
Sokrates: Doğruyu vermiş olurum. Soran, bilgelerden, münakaşacılardan ve rekabetçilerden biriyse ona şöyle derim: "Ben söyleyeceğimi söyledim; doğru söylemiyorsam, söz alıp beni çürütmek senin işin."
οὕτως ἀγαπῴην εἴ μοι ἀρετὴν εἴποις.
ΜΕΝ. ἀλλὰ τοῦτό γε εὔηθες, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. πῶς λέγεις;
ΜΕΝ. ὅτι σχῆμά πού ἐστιν κατὰ τὸν σὸν λόγον ὃ ἀεὶ χρόᾳ ἕπεται. εἶεν· εἰ δὲ δὴ τὴν χρόαν τις μὴ φαίη εἰδέναι, ἀλλὰ ὡσαύτως ἀποροῖ ὥσπερ περὶ τοῦ σχήματος, τί ἂν οἴει σοι ἀποκεκρίσθαι;
ΣΩ. τἀληθῆ ἔγωγε· καὶ εἰ μέν γε τῶν σοφῶν τις εἴη καὶ ἐριστικῶν τε καὶ ἀγωνιστικῶν ὁ ἐρόμενος, εἴποιμʼ ἂν
75dAma şimdi senle benim gibi dost olarak birbirleriyle konuşmak isterlerse, daha yumuşak ve karşılıklı konuşmaya daha yakışır bir şekilde cevap vermek gerekir. Karşılıklı konuşmaya daha yakışan da belki yalnız doğruyu söylemek değil, sorulan kişinin bildiğini kabul ettiği şeyler aracılığıyla cevap vermektir. Ben de sana böyle söylemeye çalışacağım.
αὐτῷ ὅτι ἐμοὶ μὲν εἴρηται· εἰ δὲ μὴ ὀρθῶς λέγω, σὸν ἔργον λαμβάνειν λόγον καὶ ἐλέγχειν. εἰ δὲ ὥσπερ ἐγώ τε καὶ σὺ νυνὶ φίλοι ὄντες βούλοιντο ἀλλήλοις διαλέγεσθαι, δεῖ δὴ πρᾳότερόν πως καὶ διαλεκτικώτερον ἀποκρίνεσθαι. ἔστι δὲ ἴσως τὸ διαλεκτικώτερον μὴ μόνον τἀληθῆ ἀποκρίνεσθαι, ἀλλὰ καὶ διʼ ἐκείνων ὧν ἂν προσομολογῇ εἰδέναι ὁ ἐρωτώμενος. πειράσομαι δὴ καὶ ἐγώ σοι οὕτως εἰπεῖν.
75eSöyle bana: "Son" dediğin bir şey var mı? Şöyle bir şey kastediyorum: sınır, uç — bunların hepsiyle aynı şeyi kastediyorum; belki Prodikos bizimle aynı fikirde olmaz, ama sen de bir şeyin sınırlandığını, son bulduğunu söylersin. İşte böyle bir şey demek istiyorum, karmaşık bir şey değil.
Menon: Söylerim ve ne demek istediğini anladığımı sanıyorum.
λέγε γάρ μοι· τελευτὴν καλεῖς τι; τοιόνδε λέγω οἷον πέρας καὶ ἔσχατον—πάντα ταῦτα ταὐτόν τι λέγω· ἴσως δʼ ἂν ἡμῖν Πρόδικος διαφέροιτο, ἀλλὰ σύ γέ που καλεῖς πεπεράνθαι τι καὶ τετελευτηκέναι—τὸ τοιοῦτον βούλομαι λέγειν, οὐδὲν ποικίλον.
ΜΕΝ. ἀλλὰ καλῶ, καὶ οἶμαι μανθάνειν ὃ λέγεις.
76aSokrates: Peki? Düzlem dediğin bir şey, bir de cisim dediğin başka bir şey var mı, geometride olanlar gibi?
Menon: Var.
Sokrates: Şimdi bunlardan şekilden ne kastettiğimi anlayabilirsin. Her şekil için şunu söylüyorum: Cismin sona erdiği yer, işte o şekildir. Bunu toparlayarak şöyle söylerim: Şekil, cismin sınırıdır.
Menon: Ya renge ne diyorsun, Sokrates?
Sokrates: Küstahsın, Menon: Yaşlı bir adamı cevap vermekle uğraştırıyorsun, ama kendin Gorgias'ın aretē'ye ne dediğini hatırlayıp söylemek istemiyorsun.
ΣΩ. τί δʼ; ἐπίπεδον καλεῖς τι, καὶ ἕτερον αὖ στερεόν, οἷον ταῦτα τὰ ἐν ταῖς γεωμετρίαις;
ΜΕΝ. ἔγωγε καλῶ.
ΣΩ. ἤδη τοίνυν ἂν μάθοις μου ἐκ τούτων σχῆμα ὃ λέγω. κατὰ γὰρ παντὸς σχήματος τοῦτο λέγω, εἰς ὃ τὸ στερεὸν περαίνει, τοῦτʼ εἶναι σχῆμα· ὅπερ ἂν συλλαβὼν εἴποιμι στερεοῦ πέρας σχῆμα εἶναι.
ΜΕΝ. τὸ δὲ χρῶμα τί λέγεις, ὦ Σώκρατες;
ΣΩ. ὑβριστής γʼ εἶ, ὦ Μένων· ἀνδρὶ πρεσβύτῃ πράγματα προστάττεις ἀποκρίνεσθαι, αὐτὸς δὲ οὐκ ἐθέλεις
76bMenon: Sen bana bunu söyledikten sonra ben de sana söyleyeceğim, Sokrates.
Sokrates: Gözleri bağlı biri bile, Menon, seninle konuşurken güzel olduğunu ve hâlâ âşıkların bulunduğunu anlardı.
Menon: Neden?
Sokrates: Çünkü konuşmada emir vermekten başka bir şey yapmıyorsun; şımarık güzellerin yaptığı gibi, ki onlar gençliklerinin baharında olduğu sürece tiranlık ederler. Herhalde benim de güzellere karşı zaafım olduğunu fark ettin; o hâlde hatırın için cevap vereyim.
ἀναμνησθεὶς εἰπεῖν ὅτι ποτε λέγει Γοργίας ἀρετὴν εἶναι.
ΜΕΝ. ἀλλʼ ἐπειδάν μοι σὺ τοῦτʼ εἴπῃς, ὦ Σώκρατες, ἐρῶ σοι.
ΣΩ. κἂν κατακεκαλυμμένος τις γνοίη, ὦ Μένων, διαλεγομένου σου, ὅτι καλὸς εἶ καὶ ἐρασταί σοι ἔτι εἰσίν.
ΜΕΝ. τί δή;
ΣΩ. ὅτι οὐδὲν ἀλλʼ ἢ ἐπιτάττεις ἐν τοῖς λόγοις, ὅπερ ποιοῦσιν οἱ τρυφῶντες, ἅτε τυραννεύοντες ἕως ἂν ἐν ὥρᾳ
76cMenon: Elbette, hatırım için ver.
Sokrates: Gorgias'ın tarzında cevap vermemi ister misin, en kolay öyle takip edersin?
Menon: İsterim; nasıl istemem?
Sokrates: Empedokles'e göre var olan şeylerden bazı akıntılar çıktığını söylemiyor musunuz?
Menon: Kesinlikle.
Sokrates: Bu akıntıların içine girdiği ve içinden geçtiği gözenekler olduğunu da?
Menon: Elbette.
Sokrates: Akıntıların bazılarının bazı gözeneklere uyduğunu, bazılarının ise onlardan küçük ya da büyük olduğunu da?
ὦσιν, καὶ ἅμα ἐμοῦ ἴσως κατέγνωκας ὅτι εἰμὶ ἥττων τῶν καλῶν· χαριοῦμαι οὖν σοι καὶ ἀποκρινοῦμαι.
ΜΕΝ. πάνυ μὲν οὖν χάρισαι.
ΣΩ. βούλει οὖν σοι κατὰ Γοργίαν ἀποκρίνωμαι, ᾗ ἂν σὺ μάλιστα ἀκολουθήσαις;
ΜΕΝ. βούλομαι· πῶς γὰρ οὔ;
ΣΩ. οὐκοῦν λέγετε ἀπορροάς τινας τῶν ὄντων κατὰ Ἐμπεδοκλέα;
ΜΕΝ. σφόδρα γε.
ΣΩ. καὶ πόρους εἰς οὓς καὶ διʼ ὧν αἱ ἀπορροαὶ πορεύονται;
ΜΕΝ. πάνυ γε.
ΣΩ. καὶ τῶν ἀπορροῶν τὰς μὲν ἁρμόττειν ἐνίοις τῶν
76dMenon: Öyle.
Sokrates: Görme dediğin bir şey de var mı?
Menon: Var.
Sokrates: "Bundan anla sana söylediğimi," der Pindaros. Renk, şekillerden çıkan, görmeye uygun düşen ve hissedilebilen bir akıntıdır.
Menon: Bu cevabı bence çok güzel söyledin, Sokrates.
Sokrates: Belki alıştığın şekilde söylendiği için. Hem sanırım bundan yola çıkarak sesin, kokunun ve buna benzer başka birçok şeyin ne olduğunu da söyleyebileceğini fark ediyorsun.
πόρων, τὰς δὲ ἐλάττους ἢ μείζους εἶναι;
ΜΕΝ. ἔστι ταῦτα.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ὄψιν καλεῖς τι;
ΜΕΝ. ἔγωγε.
ΣΩ. ἐκ τούτων δὴ σύνες ὅ τοι λέγω, ἔφη Πίνδαρος. ἔστιν γὰρ χρόα ἀπορροὴ σχημάτων ὄψει σύμμετρος καὶ αἰσθητός.
ΜΕΝ. ἄριστά μοι δοκεῖς, ὦ Σώκρατες, ταύτην τὴν ἀπόκρισιν εἰρηκέναι.
ΣΩ. ἴσως γάρ σοι κατὰ συνήθειαν εἴρηται· καὶ ἅμα οἶμαι ἐννοεῖς ὅτι ἔχοις ἂν ἐξ αὐτῆς εἰπεῖν καὶ φωνὴν ὃ ἔστι,
76eMenon: Kesinlikle.
Sokrates: Çünkü bu cevap tragedya üslubunda, Menon; bu yüzden şekil hakkındakinden daha çok hoşuna gidiyor.
Menon: Evet.
Sokrates: Ama, Aleksidemos'un oğlu, kendimi ikna ettiğim kadarıyla daha iyi olan bu değil, öteki. Sanırım sana da öyle görünürdü, eğer dün dediğin gibi sırlara erdirilme törenlerinden önce gitmek zorunda kalmasaydın da kalıp sırlara erdirilseydin.
καὶ ὀσμὴν καὶ ἄλλα πολλὰ τῶν τοιούτων.
ΜΕΝ. πάνυ μὲν οὖν.
ΣΩ. τραγικὴ γάρ ἐστιν, ὦ Μένων, ἡ ἀπόκρισις, ὥστε ἀρέσκει σοι μᾶλλον ἢ ἡ περὶ τοῦ σχήματος.
ΜΕΝ. ἔμοιγε.
ΣΩ. ἀλλʼ οὐκ ἔστιν, ὦ παῖ Ἀλεξιδήμου, ὡς ἐγὼ ἐμαυτὸν πείθω, ἀλλʼ ἐκείνη βελτίων· οἶμαι δὲ οὐδʼ ἂν σοὶ δόξαι, εἰ μή, ὥσπερ χθὲς ἔλεγες, ἀναγκαῖόν σοι ἀπιέναι πρὸ τῶν μυστηρίων, ἀλλʼ εἰ περιμείναις τε καὶ μυηθείης.
77aMenon: Bana böyle çok şey söylersen kalırım, Sokrates.
Sokrates: Hem senin hem kendi hatırım için böyle şeyler söylemekte hiçbir gayreti esirgemeyeceğim; ama korkarım böyle çok şey söyleyemem. Haydi, şimdi sen de bana sözünü tutmaya çalış: Aretē'nin bütün olarak ne olduğunu söyle. Şakacıların, her seferinde bir şey kıranlar için dediği gibi, birden çok şey yapmayı bırak; aretē'yi bütün ve sağlam bırakıp ne olduğunu söyle. Örnekleri de benden aldın.
ΜΕΝ. ἀλλὰ περιμένοιμʼ ἄν, ὦ Σώκρατες, εἴ μοι πολλὰ τοιαῦτα λέγοις.
ΣΩ. ἀλλὰ μὴν προθυμίας γε οὐδὲν ἀπολείψω, καὶ σοῦ ἕνεκα καὶ ἐμαυτοῦ, λέγων τοιαῦτα· ἀλλʼ ὅπως μὴ οὐχ οἷός τʼ ἔσομαι πολλὰ τοιαῦτα λέγειν. ἀλλʼ ἴθι δὴ πειρῶ καὶ σὺ ἐμοὶ τὴν ὑπόσχεσιν ἀποδοῦναι, κατὰ ὅλου εἰπὼν ἀρετῆς πέρι ὅτι ἐστίν, καὶ παῦσαι πολλὰ ποιῶν ἐκ τοῦ ἑνός, ὅπερ φασὶ τοὺς συντρίβοντάς τι ἑκάστοτε οἱ σκώπτοντες, ἀλλὰ ἐάσας ὅλην καὶ ὑγιῆ εἰπὲ τί ἐστιν ἀρετή. τὰ δέ γε παραδείγματα
77bMenon: Öyleyse, Sokrates, bana aretē, şairin dediği gibi, "güzel şeylere sevinmek ve güç yetirmek" gibi geliyor. Ben de aretē'ye bunu diyorum: güzel şeyleri arzulayıp onları elde etmeye güç yetirmek.
Sokrates: Güzel şeyleri arzulayanın iyi şeyleri arzuladığını mı söylüyorsun?
Menon: Kesinlikle.
Sokrates: Sanki kötü şeyleri arzulayanlar, başka birileri de iyi şeyleri arzulayanlar varmış gibi mi? Bütün insanlar sana iyi şeyleri arzuluyormuş gibi gelmiyor mu, aziz dostum?
παρʼ ἐμοῦ εἴληφας.
ΜΕΝ. δοκεῖ τοίνυν μοι, ὦ Σώκρατες, ἀρετὴ εἶναι, καθάπερ ὁ ποιητὴς λέγει, χαίρειν τε καλοῖσι καὶ δύνασθαι· καὶ ἐγὼ τοῦτο λέγω ἀρετήν, ἐπιθυμοῦντα τῶν καλῶν δυνατὸν εἶναι πορίζεσθαι.
ΣΩ. ἆρα λέγεις τὸν τῶν καλῶν ἐπιθυμοῦντα ἀγαθῶν ἐπιθυμητὴν εἶναι;
ΜΕΝ. μάλιστά γε.
ΣΩ. ἆρα ὡς ὄντων τινῶν οἳ τῶν κακῶν ἐπιθυμοῦσιν, ἑτέρων δὲ οἳ τῶν
77cMenon: Gelmiyor.
Sokrates: Bazıları kötü şeyleri mi arzuluyor?
Menon: Evet.
Sokrates: Kötü şeyleri iyi sanarak mı diyorsun, yoksa kötü olduklarını bildikleri hâlde yine de onları arzuladıklarını mı?
Menon: Bence ikisi de.
Sokrates: Yani sence, Menon, biri kötü şeylerin kötü olduğunu bildiği hâlde yine de onları arzular mı?
Menon: Kesinlikle.
Sokrates: Arzulamak derken neyi kastediyorsun? Onların kendisinin olmasını mı?
Menon: Kendisinin olmasını; başka ne olacak?
ἀγαθῶν; οὐ πάντες, ὤριστε, δοκοῦσί σοι τῶν ἀγαθῶν ἐπιθυμεῖν;
ΜΕΝ. οὐκ ἔμοιγε.
ΣΩ. ἀλλά τινες τῶν κακῶν;
ΜΕΝ. ναί.
ΣΩ. οἰόμενοι τὰ κακὰ ἀγαθὰ εἶναι, λέγεις, ἢ καὶ γιγνώσκοντες ὅτι κακά ἐστιν ὅμως ἐπιθυμοῦσιν αὐτῶν;
ΜΕΝ. ἀμφότερα ἔμοιγε δοκοῦσιν.
ΣΩ. ἦ γὰρ δοκεῖ τίς σοι, ὦ Μένων, γιγνώσκων τὰ κακὰ ὅτι κακά ἐστιν ὅμως ἐπιθυμεῖν αὐτῶν;
ΜΕΝ. μάλιστα.
ΣΩ. τί ἐπιθυμεῖν λέγεις; ἦ γενέσθαι αὐτῷ;
ΜΕΝ. γενέσθαι· τί γὰρ
77dSokrates: Kötü şeylerin sahibine fayda vereceğini düşünerek mi, yoksa kötü şeylerin kimde olurlarsa ona zarar verdiğini bilerek mi?
Menon: Kötü şeylerin fayda vereceğini düşünenler de var, zarar verdiğini bilenler de.
Sokrates: Kötü şeylerin fayda vereceğini düşünenler, sence kötü şeylerin kötü olduğunu biliyorlar mı?
Menon: Bu bana hiç de öyle gelmiyor.
Sokrates: O hâlde açık ki kötü şeyleri tanımayan bu kişiler kötü şeyleri arzulamıyorlar; iyi sandıkları ama aslında kötü olan şeyleri arzuluyorlar.
ἄλλο;
ΣΩ. πότερον ἡγούμενος τὰ κακὰ ὠφελεῖν ἐκεῖνον ᾧ ἂν γένηται, ἢ γιγνώσκων τὰ κακὰ ὅτι βλάπτει ᾧ ἂν παρῇ;
ΜΕΝ. εἰσὶ μὲν οἳ ἡγούμενοι τὰ κακὰ ὠφελεῖν, εἰσὶν δὲ καὶ οἳ γιγνώσκοντες ὅτι βλάπτει.
ΣΩ. ἦ καὶ δοκοῦσί σοι γιγνώσκειν τὰ κακὰ ὅτι κακά ἐστιν οἱ ἡγούμενοι τὰ κακὰ ὠφελεῖν;
ΜΕΝ. οὐ πάνυ μοι δοκεῖ τοῦτό γε.
ΣΩ. οὐκοῦν δῆλον ὅτι οὗτοι μὲν οὐ τῶν κακῶν ἐπιθυμοῦσιν,
77eÖyle ki bunları tanımayıp iyi sananlar açıkça iyi şeyleri arzuluyorlar. Öyle değil mi?
Menon: Bunlar için galiba öyle.
Sokrates: Peki? Senin dediğin gibi kötü şeyleri arzulayıp kötü şeylerin sahibine zarar verdiğini düşünenler, herhalde bunlardan zarar göreceklerini biliyorlar?
οἱ ἀγνοοῦντες αὐτά, ἀλλὰ ἐκείνων ἃ ᾤοντο ἀγαθὰ εἶναι, ἔστιν δὲ ταῦτά γε κακά· ὥστε οἱ ἀγνοοῦντες αὐτὰ καὶ οἰόμενοι ἀγαθὰ εἶναι δῆλον ὅτι τῶν ἀγαθῶν ἐπιθυμοῦσιν. ἢ οὔ;
ΜΕΝ. κινδυνεύουσιν οὗτοί γε.
ΣΩ. τί δέ; οἱ τῶν κακῶν μὲν ἐπιθυμοῦντες, ὡς φῂς σύ, ἡγούμενοι δὲ τὰ κακὰ βλάπτειν ἐκεῖνον ᾧ ἂν γίγνηται, γιγνώσκουσιν δήπου ὅτι βλαβήσονται ὑπʼ αὐτῶν;
ΜΕΝ.
78aMenon: Zorunlu olarak.
Sokrates: Peki bunlar, zarar görenlerin, zarar gördükleri ölçüde bedbaht olduklarını düşünmezler mi?
Menon: Bu da zorunlu.
Sokrates: Bedbaht olanlar da talihsiz değil midir?
Menon: Bence öyle.
Sokrates: Bedbaht ve talihsiz olmayı dileyen biri var mı?
Menon: Bence yok, Sokrates.
Sokrates: O hâlde, Menon, böyle olmayı dilemiyorsa kimse kötü şeyleri dilemez. Çünkü bedbaht olmak, kötü şeyleri arzulamak ve onları elde etmekten başka nedir?
Menon: Galiba doğru söylüyorsun, Sokrates; kimse kötü şeyleri dilemez.
ἀνάγκη.
ΣΩ. ἀλλὰ τοὺς βλαπτομένους οὗτοι οὐκ οἴονται ἀθλίους εἶναι καθʼ ὅσον βλάπτονται;
ΜΕΝ. καὶ τοῦτο ἀνάγκη.
ΣΩ. τοὺς δὲ ἀθλίους οὐ κακοδαίμονας;
ΜΕΝ. οἶμαι ἔγωγε.
ΣΩ. ἔστιν οὖν ὅστις βούλεται ἄθλιος καὶ κακοδαίμων εἶναι;
ΜΕΝ. οὔ μοι δοκεῖ, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. οὐκ ἄρα βούλεται, ὦ Μένων, τὰ κακὰ οὐδείς, εἴπερ μὴ βούλεται τοιοῦτος εἶναι. τί γὰρ ἄλλο ἐστὶν ἄθλιον εἶναι ἢ ἐπιθυμεῖν τε τῶν κακῶν καὶ κτᾶσθαι;
ΜΕΝ. κινδυνεύεις
78bSokrates: Az önce aretē'nin iyi şeyleri dilemek ve onlara güç yetirmek olduğunu söylemiyor muydun?
Menon: Söyledim.
Sokrates: Söylenenlerden dilemek herkeste vardır; bu bakımdan kimse kimseden daha iyi değildir, değil mi?
Menon: Öyle görünüyor.
Sokrates: Ama açık ki biri ötekinden daha iyiyse, güç yetirme bakımından daha iyidir.
Menon: Elbette.
Sokrates: Demek ki görünüşe göre, senin sözüne göre aretē şudur: iyi şeyleri elde etme gücü.
ἀληθῆ λέγειν, ὦ Σώκρατες· καὶ οὐδεὶς βούλεσθαι τὰ κακά.
ΣΩ. οὐκοῦν νυνδὴ ἔλεγες ὅτι ἔστιν ἡ ἀρετὴ βούλεσθαί τε τἀγαθὰ καὶ δύνασθαι;
ΜΕΝ. εἶπον γάρ.
ΣΩ. οὐκοῦν τοῦ λεχθέντος τὸ μὲν βούλεσθαι πᾶσιν ὑπάρχει, καὶ ταύτῃ γε οὐδὲν ὁ ἕτερος τοῦ ἑτέρου βελτίων;
ΜΕΝ. φαίνεται.
ΣΩ. ἀλλὰ δῆλον ὅτι εἴπερ ἐστὶ βελτίων ἄλλος ἄλλου, κατὰ τὸ δύνασθαι ἂν εἴη ἀμείνων.
ΜΕΝ. πάνυ γε.
ΣΩ. τοῦτʼ ἔστιν ἄρα, ὡς ἔοικε, κατὰ τὸν σὸν λόγον ἀρετή,
78cMenon: Bence, Sokrates, durum tamamen şimdi senin anladığın gibi.
Sokrates: Bakalım bunu doğru mu söylüyorsun; belki iyi söylüyorsundur. İyi şeyleri elde edebilmenin aretē olduğunu söylüyorsun?
Menon: Evet.
Sokrates: İyi şeyler derken sağlık ve zenginlik gibi şeyleri kastetmiyor musun?
Menon: Altın ve gümüş edinmeyi, şehirde itibar ve makam sahibi olmayı da kastediyorum.
Sokrates: İyi şeyler derken bunlar gibi şeylerden başkasını kastetmiyorsun, değil mi?
Menon: Hayır, bunun gibi her şeyi kastediyorum.
δύναμις τοῦ πορίζεσθαι τἀγαθά.
ΜΕΝ. παντάπασί μοι δοκεῖ, ὦ Σώκρατες, οὕτως ἔχειν ὡς σὺ νῦν ὑπολαμβάνεις.
ΣΩ. ἴδωμεν δὴ καὶ τοῦτο εἰ ἀληθὲς λέγεις· ἴσως γὰρ ἂν εὖ λέγοις. τἀγαθὰ φῂς οἷόν τʼ εἶναι πορίζεσθαι ἀρετὴν εἶναι;
ΜΕΝ. ἔγωγε.
ΣΩ. ἀγαθὰ δὲ καλεῖς οὐχὶ οἷον ὑγίειάν τε καὶ πλοῦτον;
ΜΕΝ. καὶ χρυσίον λέγω καὶ ἀργύριον κτᾶσθαι καὶ τιμὰς ἐν πόλει καὶ ἀρχάς.
ΣΩ. μὴ ἄλλʼ ἄττα λέγεις τἀγαθὰ ἢ τὰ τοιαῦτα;
ΜΕΝ. οὔκ, ἀλλὰ
78dSokrates: Peki. Büyük Kral'ın babadan kalma misafir dostu Menon'un dediğine göre, altın ve gümüş edinmek aretē'dir. Bu edinmeye, Menon, "adaletle ve dindarca" diye ekliyor musun, yoksa senin için hiç fark etmez mi; biri onları adaletsizce edinse de onlara yine aretē mi dersin?
Menon: Elbette hayır, Sokrates.
Sokrates: Kötülük dersin.
Menon: Kesinlikle.
Sokrates: Demek ki görünüşe göre bu edinmeye adalet, itidal, dindarlık ya da aretē'nin başka bir parçası eşlik etmeli; yoksa iyi şeyleri sağlasa bile aretē olmaz.
πάντα λέγω τὰ τοιαῦτα.
ΣΩ. εἶεν· χρυσίον δὲ δὴ καὶ ἀργύριον πορίζεσθαι ἀρετή ἐστιν, ὥς φησι Μένων ὁ τοῦ μεγάλου βασιλέως πατρικὸς ξένος. πότερον προστιθεῖς τούτῳ τῷ πόρῳ, ὦ Μένων, τὸ δικαίως καὶ ὁσίως, ἢ οὐδέν σοι διαφέρει, ἀλλὰ κἂν ἀδίκως τις αὐτὰ πορίζηται, ὁμοίως σὺ αὐτὰ ἀρετὴν καλεῖς;
ΜΕΝ. οὐ δήπου, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. ἀλλὰ κακίαν.
ΜΕΝ. πάντως δήπου.
ΣΩ. δεῖ ἄρα, ὡς ἔοικε, τούτῳ τῷ πόρῳ δικαιοσύνην ἢ σωφροσύνην ἢ
78eMenon: Bunlar olmadan aretē nasıl olabilir ki?
Sokrates: Adil olmadığı durumda ne kendine ne başkasına altın ve gümüş sağlamamak, yani bu edinememek de bir aretē değil mi?
Menon: Öyle görünüyor.
Sokrates: Demek ki bu tür iyi şeyleri edinmek, edinememekten daha fazla aretē değildir; görünüşe göre adaletle birlikte olan aretē olur, bütün bu türden şeylerden yoksun olan ise kötülük.
ὁσιότητα προσεῖναι, ἢ ἄλλο τι μόριον ἀρετῆς· εἰ δὲ μή, οὐκ ἔσται ἀρετή, καίπερ ἐκπορίζουσα τἀγαθά.
ΜΕΝ. πῶς γὰρ ἄνευ τούτων ἀρετὴ γένοιτʼ ἄν;
ΣΩ. τὸ δὲ μὴ ἐκπορίζειν χρυσίον καὶ ἀργύριον, ὅταν μὴ δίκαιον ᾖ, μήτε αὑτῷ μήτε ἄλλῳ, οὐκ ἀρετὴ καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ ἀπορία;
ΜΕΝ. φαίνεται.
ΣΩ. οὐδὲν ἄρα μᾶλλον ὁ πόρος τῶν τοιούτων ἀγαθῶν ἢ ἡ ἀπορία ἀρετὴ ἂν εἴη, ἀλλά, ὡς ἔοικεν, ὃ μὲν ἂν μετὰ δικαιοσύνης γίγνηται, ἀρετὴ ἔσται, ὃ δʼ
79aMenon: Bence dediğin gibi olması zorunlu.
Sokrates: Az önce bunların her birinin — adaletin, itidalin ve bu türden her şeyin — aretē'nin bir parçası olduğunu söylememiş miydik?
Menon: Evet.
Sokrates: Peki, Menon, benimle alay mı ediyorsun?
Menon: Neden, Sokrates?
Sokrates: Çünkü az önce senden aretē'yi kırıp ufalamamanı rica ettim ve nasıl cevap vermen gerektiğine dair örnekler verdim; sen bunu hiç umursamadın da bana aretē'nin, iyi şeyleri adaletle birlikte elde edebilmek olduğunu söylüyorsun. Adaletin de aretē'nin bir parçası olduğunu söylüyorsun, değil mi?
ἂν ἄνευ πάντων τῶν τοιούτων, κακία.
ΜΕΝ. δοκεῖ μοι ἀναγκαῖον εἶναι ὡς λέγεις.
ΣΩ. οὐκοῦν τούτων ἕκαστον ὀλίγον πρότερον μόριον ἀρετῆς ἔφαμεν εἶναι, τὴν δικαιοσύνην καὶ σωφροσύνην καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα;
ΜΕΝ. ναί.
ΣΩ. εἶτα, ὦ Μένων, παίζεις πρός με;
ΜΕΝ. τί δή, ὦ Σώκρατες;
ΣΩ. ὅτι ἄρτι ἐμοῦ δεηθέντος σου μὴ καταγνύναι μηδὲ κερματίζειν τὴν ἀρετήν, καὶ δόντος παραδείγματα καθʼ ἃ δέοι ἀποκρίνεσθαι, τούτου μὲν ἠμέλησας, λέγεις δέ μοι ὅτι ἀρετή
79bMenon: Evet.
Sokrates: O hâlde kabul ettiklerinden şu çıkıyor: İnsan ne yaparsa yapsın, onu aretē'nin bir parçasıyla birlikte yapmak, işte aretē budur. Çünkü adaletin de bunların her birinin de aretē'nin bir parçası olduğunu söylüyorsun. Peki bununla ne demek istiyorum? Senden aretē'yi bütün olarak söylemeni rica ettiğim hâlde, onun ne olduğunu söylemekten çok uzaksın da, aretē'nin bir parçasıyla yapılan her eylemin aretē olduğunu söylüyorsun; sanki aretē'nin bütün olarak ne olduğunu söylemişsin ve sen onu parçalara bölsen de ben artık onu tanıyacakmışım gibi.
ἐστιν οἷόν τʼ εἶναι τἀγαθὰ πορίζεσθαι μετὰ δικαιοσύνης· τοῦτο δὲ φῂς μόριον ἀρετῆς εἶναι;
ΜΕΝ. ἔγωγε.
ΣΩ. οὐκοῦν συμβαίνει ἐξ ὧν σὺ ὁμολογεῖς, τὸ μετὰ μορίου ἀρετῆς πράττειν ὅτι ἂν πράττῃ, τοῦτο ἀρετὴν εἶναι· τὴν γὰρ δικαιοσύνην μόριον φῂς ἀρετῆς εἶναι, καὶ ἕκαστα τούτων. τί οὖν δὴ τοῦτο λέγω; ὅτι ἐμοῦ δεηθέντος ὅλον εἰπεῖν τὴν ἀρετήν, αὐτὴν μὲν πολλοῦ δεῖς εἰπεῖν ὅτι ἐστίν, πᾶσαν δὲ φῂς πρᾶξιν ἀρετὴν εἶναι, ἐάνπερ μετὰ μορίου
79cBana öyle geliyor ki, sevgili Menon, en baştan yine aynı soruyla karşı karşıyasın: Aretē'nin bir parçasıyla yapılan her eylem aretē olacaksa, aretē nedir? Çünkü biri adaletle yapılan her eylemin aretē olduğunu söylediğinde, bunu söylemiş olur. Yoksa sana aynı soruya yeniden gerek yokmuş gibi mi geliyor; biri aretē'nin kendisini bilmeden onun bir parçasının ne olduğunu bilebilir mi sanıyorsun?
Menon: Bence bilemez.
ἀρετῆς πράττηται, ὥσπερ εἰρηκὼς ὅτι ἀρετή ἐστιν τὸ ὅλον καὶ ἤδη γνωσομένου ἐμοῦ, καὶ ἐὰν σὺ κατακερματίζῃς αὐτὴν κατὰ μόρια. δεῖται οὖν σοι πάλιν ἐξ ἀρχῆς, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, τῆς αὐτῆς ἐρωτήσεως, ὦ φίλε Μένων, τί ἐστιν ἀρετή, εἰ μετὰ μορίου ἀρετῆς πᾶσα πρᾶξις ἀρετὴ ἂν εἴη; τοῦτο γάρ ἐστιν λέγειν, ὅταν λέγῃ τις, ὅτι πᾶσα ἡ μετὰ δικαιοσύνης πρᾶξις ἀρετή ἐστιν. ἢ οὐ δοκεῖ σοι πάλιν δεῖσθαι τῆς αὐτῆς ἐρωτήσεως, ἀλλʼ οἴει τινὰ εἰδέναι μόριον ἀρετῆς ὅτι ἐστίν, αὐτὴν μὴ εἰδότα;
ΜΕΝ. οὐκ ἔμοιγε δοκεῖ.
79dSokrates: Hatırlarsan, az önce sana şekil hakkında cevap verdiğimde, henüz araştırılmakta olan ve üzerinde henüz anlaşılmamış şeyler aracılığıyla cevap vermeye kalkışan böyle bir cevabı reddetmiştik.
Menon: Haklı olarak da reddetmiştik, Sokrates.
Sokrates: O hâlde, aziz dostum, sen de aretē'nin bütün olarak ne olduğu henüz araştırılırken, onun parçaları aracılığıyla cevap vererek onu herhangi birine açıklayabileceğini, ya da başka herhangi bir şeyi bu şekilde söyleyerek açıklayabileceğini sanma. Tersine, yine aynı soruya ihtiyaç olacak: Söylediğin şeyleri söylerken aretē'yi ne olarak alıyorsun? Yoksa sana boş konuşuyormuşum gibi mi geliyor?
ΣΩ. εἰ γὰρ καὶ μέμνησαι, ὅτʼ ἐγώ σοι ἄρτι ἀπεκρινάμην περὶ τοῦ σχήματος, ἀπεβάλλομέν που τὴν τοιαύτην ἀπόκρισιν τὴν διὰ τῶν ἔτι ζητουμένων καὶ μήπω ὡμολογημένων ἐπιχειροῦσαν ἀποκρίνεσθαι.
ΜΕΝ. καὶ ὀρθῶς γε ἀπεβάλλομεν, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. μὴ τοίνυν, ὦ ἄριστε, μηδὲ σὺ ἔτι ζητουμένης ἀρετῆς ὅλης ὅτι ἐστὶν οἴου διὰ τῶν ταύτης μορίων ἀποκρινόμενος δηλώσειν αὐτὴν ὁτῳοῦν, ἢ ἄλλο ὁτιοῦν τούτῳ τῷ αὐτῷ
79eMenon: Bence doğru söylüyorsun.
Sokrates: O hâlde baştan yeniden cevap ver: Sen ve dostun aretē'ye ne diyorsunuz?
Menon: Sokrates, seninle tanışmadan önce bile, kendin aporia içinde olduğunu ve başkalarını da aporia'ya düşürmekten başka bir şey yapmadığını duyuyordum. Şimdi de bana öyle geliyor ki beni büyülüyor, ilaçlıyor, düpedüz efsunluyorsun; öyle ki aporia'yla doldum.
τρόπῳ λέγων, ἀλλὰ πάλιν τῆς αὐτῆς δεήσεσθαι ἐρωτήσεως, τίνος ὄντος ἀρετῆς λέγεις ἃ λέγεις· ἢ οὐδέν σοι δοκῶ λέγειν;
ΜΕΝ. ἔμοιγε δοκεῖς ὀρθῶς λέγειν.
ΣΩ. ἀπόκριναι τοίνυν πάλιν ἐξ ἀρχῆς· τί φῂς ἀρετὴν εἶναι καὶ σὺ καὶ ὁ ἑταῖρός σου;
ΜΕΝ. ὦ Σώκρατες, ἤκουον μὲν ἔγωγε πρὶν καὶ συγγενέσθαι
80aBiraz da şaka yapmak gerekirse, bence hem görünüşün hem başka bakımlardan şu yassı deniz balığına, torpil balığına tıpatıp benziyorsun. O da kendisine her yaklaşanı ve dokunanı uyuşturur; bana öyle geliyor ki sen de şimdi bana buna benzer bir şey yaptın: Gerçekten hem psykhē'm hem ağzım uyuştu, sana ne cevap vereceğimi bilmiyorum.
σοι ὅτι σὺ οὐδὲν ἄλλο ἢ αὐτός τε ἀπορεῖς καὶ τοὺς ἄλλους ποιεῖς ἀπορεῖν· καὶ νῦν, ὥς γέ μοι δοκεῖς, γοητεύεις με καὶ φαρμάττεις καὶ ἀτεχνῶς κατεπᾴδεις, ὥστε μεστὸν ἀπορίας γεγονέναι. καὶ δοκεῖς μοι παντελῶς, εἰ δεῖ τι καὶ σκῶψαι, ὁμοιότατος εἶναι τό τε εἶδος καὶ τἆλλα ταύτῃ τῇ πλατείᾳ νάρκῃ τῇ θαλαττίᾳ· καὶ γὰρ αὕτη τὸν ἀεὶ πλησιάζοντα καὶ ἁπτόμενον ναρκᾶν ποιεῖ, καὶ σὺ δοκεῖς μοι νῦν ἐμὲ τοιοῦτόν τι πεποιηκέναι, [ναρκᾶν]· ἀληθῶς γὰρ ἔγωγε καὶ
80bOysa aretē hakkında binlerce kez, pek çok kişiye pek çok söz söyledim, hem de kendime göre çok iyi söyledim; ama şimdi onun ne olduğunu bile söyleyemiyorum. Bence buradan denize açılıp yurt dışına çıkmamakla iyi ediyorsun; çünkü başka bir şehirde yabancı olarak bunları yapsan, belki büyücü diye tutuklanırdın.
Sokrates: Kurnazsın, Menon; az kalsın beni aldatıyordun.
Menon: Neden, Sokrates?
τὴν ψυχὴν καὶ τὸ στόμα ναρκῶ, καὶ οὐκ ἔχω ὅτι ἀποκρίνωμαί σοι. καίτοι μυριάκις γε περὶ ἀρετῆς παμπόλλους λόγους εἴρηκα καὶ πρὸς πολλούς, καὶ πάνυ εὖ, ὥς γε ἐμαυτῷ ἐδόκουν· νῦν δὲ οὐδʼ ὅτι ἐστὶν τὸ παράπαν ἔχω εἰπεῖν. καί μοι δοκεῖς εὖ βουλεύεσθαι οὐκ ἐκπλέων ἐνθένδε οὐδʼ ἀποδημῶν· εἰ γὰρ ξένος ἐν ἄλλῃ πόλει τοιαῦτα ποιοῖς, τάχʼ ἂν ὡς γόης ἀπαχθείης.
ΣΩ. πανοῦργος εἶ, ὦ Μένων, καὶ ὀλίγου ἐξηπάτησάς με.
ΜΕΝ. τί μάλιστα, ὦ Σώκρατες;
80cSokrates: Beni neden bir şeye benzettiğini anlıyorum.
Menon: Neden sanıyorsun?
Sokrates: Ben de seni bir şeye benzeteyim diye. Bütün güzeller hakkında şunu bilirim: Bir şeye benzetilmekten hoşlanırlar — çünkü işlerine gelir; sanırım güzellerin benzetmeleri de güzel olur — ama ben seni bir şeye benzetmeyeceğim. Bana gelince: Torpil balığı kendisi uyuşmuş olarak başkalarını da uyuşturuyorsa, ona benziyorum; yoksa benzemiyorum. Çünkü başkalarını, kendim yolumu bulmuşken aporia'ya düşürmüyorum; her şeyden çok kendim aporia içinde olduğum için başkalarını da aporia'ya düşürüyorum.
ΣΩ. γιγνώσκω οὗ ἕνεκά με ᾔκασας.
ΜΕΝ. τίνος δὴ οἴει;
ΣΩ. ἵνα σε ἀντεικάσω. ἐγὼ δὲ τοῦτο οἶδα περὶ πάντων τῶν καλῶν, ὅτι χαίρουσιν εἰκαζόμενοι—λυσιτελεῖ γὰρ αὐτοῖς· καλαὶ γὰρ οἶμαι τῶν καλῶν καὶ αἱ εἰκόνες—ἀλλʼ οὐκ ἀντεικάσομαί σε. ἐγὼ δέ, εἰ μὲν ἡ νάρκη αὐτὴ ναρκῶσα οὕτω καὶ τοὺς ἄλλους ποιεῖ ναρκᾶν, ἔοικα αὐτῇ· εἰ δὲ μή, οὔ. οὐ γὰρ εὐπορῶν αὐτὸς τοὺς ἄλλους ποιῶ ἀπορεῖν, ἀλλὰ παντὸς μᾶλλον αὐτὸς ἀπορῶν οὕτως καὶ τοὺς ἄλλους ποιῶ
80dŞimdi de aretē'nin ne olduğunu ben bilmiyorum; sen ise belki bana dokunmadan önce biliyordun, ama şimdi bilmeyen birine benziyorsun. Yine de seninle birlikte incelemek ve onun ne olduğunu birlikte araştırmak istiyorum.
Menon: Peki ne olduğunu hiç bilmediğin bir şeyi nasıl araştıracaksın, Sokrates? Bilmediğin şeyler arasından hangisini kendine hedef koyup araştıracaksın? Ya da ona tam rastlasan bile, bilmediğin şeyin bu olduğunu nasıl bileceksin?
ἀπορεῖν. καὶ νῦν περὶ ἀρετῆς ὃ ἔστιν ἐγὼ μὲν οὐκ οἶδα, σὺ μέντοι ἴσως πρότερον μὲν ᾔδησθα πρὶν ἐμοῦ ἅψασθαι, νῦν μέντοι ὅμοιος εἶ οὐκ εἰδότι. ὅμως δὲ ἐθέλω μετὰ σοῦ σκέψασθαι καὶ συζητῆσαι ὅτι ποτέ ἐστιν.
ΜΕΝ. καὶ τίνα τρόπον ζητήσεις, ὦ Σώκρατες, τοῦτο ὃ μὴ οἶσθα τὸ παράπαν ὅτι ἐστίν; ποῖον γὰρ ὧν οὐκ οἶσθα προθέμενος ζητήσεις; ἢ εἰ καὶ ὅτι μάλιστα ἐντύχοις αὐτῷ, πῶς εἴσῃ ὅτι τοῦτό ἐστιν ὃ σὺ οὐκ ᾔδησθα;
80eSokrates: Ne demek istediğini anlıyorum, Menon. Görüyor musun ne münakaşacı bir söz ortaya atıyorsun: İnsan ne bildiğini ne de bilmediğini araştırabilirmiş! Bildiğini araştırmaz, çünkü biliyordur ve böyle birinin araştırmaya ihtiyacı yoktur; bilmediğini de araştırmaz, çünkü neyi araştıracağını bile bilmez.
ΣΩ. μανθάνω οἷον βούλει λέγειν, ὦ Μένων. ὁρᾷς τοῦτον ὡς ἐριστικὸν λόγον κατάγεις, ὡς οὐκ ἄρα ἔστιν ζητεῖν ἀνθρώπῳ οὔτε ὃ οἶδε οὔτε ὃ μὴ οἶδε; οὔτε γὰρ ἂν ὅ γε οἶδεν ζητοῖ—οἶδεν γάρ, καὶ οὐδὲν δεῖ τῷ γε τοιούτῳ ζητήσεως—οὔτε ὃ μὴ οἶδεν—οὐδὲ γὰρ οἶδεν ὅτι ζητήσει.
81aMenon: Bu söz sana güzel söylenmiş gibi gelmiyor mu, Sokrates?
Sokrates: Gelmiyor.
Menon: Nedenini söyleyebilir misin?
Sokrates: Söyleyebilirim. Çünkü ilahî şeyler konusunda bilge olan erkeklerden ve kadınlardan duydum —
Menon: Ne diyorlardı?
Sokrates: Bence doğru ve güzel bir şey.
Menon: Neydi bu, kimlerdi söyleyenler?
Sokrates: Söyleyenler, uğraştıkları şeylerin hesabını verebilmeye önem vermiş rahipler ve rahibelerdir.
ΜΕΝ. οὐκοῦν καλῶς σοι δοκεῖ λέγεσθαι ὁ λόγος οὗτος, ὦ Σώκρατες;
ΣΩ. οὐκ ἔμοιγε.
ΜΕΝ. ἔχεις λέγειν ὅπῃ;
ΣΩ. ἔγωγε· ἀκήκοα γὰρ ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν σοφῶν περὶ τὰ θεῖα πράγματα—
ΜΕΝ. τίνα λόγον λεγόντων;
ΣΩ. ἀληθῆ, ἔμοιγε δοκεῖν, καὶ καλόν.
ΜΕΝ. τίνα τοῦτον, καὶ τίνες οἱ λέγοντες;
ΣΩ. οἱ μὲν λέγοντές εἰσι τῶν ἱερέων τε καὶ τῶν ἱερειῶν ὅσοις μεμέληκε περὶ ὧν μεταχειρίζονται λόγον οἵοις τʼ εἶναι
81bPindaros ve ilahî olan daha birçok şair de bunu söyler. Söyledikleri de şudur; bak bakalım sana doğru söylüyor gibi geliyorlar mı: İnsanın psykhē'si ölümsüzmüş; bazen sona erermiş — buna ölmek derler —, bazen yeniden doğarmış, ama hiçbir zaman yok olmazmış. Bu yüzden hayatı olabildiğince dindarca geçirmek gerekirmiş. Çünkü: kimlerden Persephone eski yasın kefaretini kabul ederse, onların psykhē'lerini dokuzuncu yılda yeniden yukarıdaki güneşe gönderir; onlardan şanlı krallar, gücü çevik, bilgelikte en büyük adamlar yetişir; *sonraki zamanlarda da insanlar onlara kutsal kahramanlar der.*
διδόναι· λέγει δὲ καὶ Πίνδαρος καὶ ἄλλοι πολλοὶ τῶν ποιητῶν ὅσοι θεῖοί εἰσιν. ἃ δὲ λέγουσιν, ταυτί ἐστιν· ἀλλὰ σκόπει εἴ σοι δοκοῦσιν ἀληθῆ λέγειν. φασὶ γὰρ τὴν ψυχὴν τοῦ ἀνθρώπου εἶναι ἀθάνατον, καὶ τοτὲ μὲν τελευτᾶν—ὃ δὴ ἀποθνῄσκειν καλοῦσι—τοτὲ δὲ πάλιν γίγνεσθαι, ἀπόλλυσθαι δʼ οὐδέποτε· δεῖν δὴ διὰ ταῦτα ὡς ὁσιώτατα διαβιῶναι τὸν βίον· οἷσιν γὰρ ἂν— Φερσεφόνα ποινὰν παλαιοῦ πένθεος δέξεται, εἰς τὸν ὕπερθεν ἅλιον κείνων ἐνάτῳ ἔτεϊ ἀνδιδοῖ ψυχὰς πάλιν,
81cPsykhē ölümsüz olduğu, birçok kez doğduğu, hem buradakileri hem Hades'tekileri, kısacası her şeyi gördüğü için, öğrenmediği hiçbir şey yoktur. Öyle ki aretē hakkında da başka şeyler hakkında da daha önce bildiği şeyleri hatırlayabilmesinde şaşılacak bir şey yoktur. Çünkü bütün tabiat birbirine akraba olduğundan ve psykhē her şeyi öğrenmiş olduğundan, insanın tek bir şeyi hatırlaması — insanlar buna öğrenme der — öbür her şeyi kendisinin bulmasına hiçbir engel değildir; yeter ki cesur olsun ve aramaktan yılmasın. Çünkü aramak da öğrenmek de baştan sona hatırlamadır.
ἐκ τᾶν βασιλῆες ἀγαυοὶ καὶ σθένει κραιπνοὶ σοφίᾳ τε μέγιστοι ἄνδρες αὔξοντʼ· ἐς δὲ τὸν λοιπὸν χρόνον ἥρωες ἁγνοὶ πρὸς ἀνθρώπων καλεῦνται. Pind. fr. 133 Bergk ἅτε οὖν ἡ ψυχὴ ἀθάνατός τε οὖσα καὶ πολλάκις γεγονυῖα, καὶ ἑωρακυῖα καὶ τὰ ἐνθάδε καὶ τὰ ἐν Ἅιδου καὶ πάντα χρήματα, οὐκ ἔστιν ὅτι οὐ μεμάθηκεν· ὥστε οὐδὲν θαυμαστὸν καὶ περὶ ἀρετῆς καὶ περὶ ἄλλων οἷόν τʼ εἶναι αὐτὴν ἀναμνησθῆναι, ἅ γε καὶ πρότερον ἠπίστατο. ἅτε γὰρ τῆς φύσεως
81dO hâlde bu münakaşacı söze inanmamalıyız. Çünkü o bizi tembelleştirir ve insanların gevşek olanlarına hoş gelir; bu söz ise insanı çalışkan ve araştırıcı kılar.
ἁπάσης συγγενοῦς οὔσης, καὶ μεμαθηκυίας τῆς ψυχῆς ἅπαντα, οὐδὲν κωλύει ἓν μόνον ἀναμνησθέντα—ὃ δὴ μάθησιν καλοῦσιν ἄνθρωποι—τἆλλα πάντα αὐτὸν ἀνευρεῖν, ἐάν τις ἀνδρεῖος ᾖ καὶ μὴ ἀποκάμνῃ ζητῶν· τὸ γὰρ ζητεῖν ἄρα καὶ τὸ μανθάνειν ἀνάμνησις ὅλον ἐστίν. οὔκουν δεῖ πείθεσθαι τούτῳ τῷ ἐριστικῷ λόγῳ· οὗτος μὲν γὰρ ἂν ἡμᾶς ἀργοὺς ποιήσειεν καὶ ἔστιν τοῖς μαλακοῖς τῶν ἀνθρώπων ἡδὺς ἀκοῦσαι, ὅδε
81eBen de bu sözün doğru olduğuna inandığım için seninle birlikte aretē'nin ne olduğunu araştırmak istiyorum.
Menon: Evet, Sokrates; ama öğrenmediğimizi, öğrenme dediğimiz şeyin hatırlama olduğunu söylerken ne demek istiyorsun? Bunun böyle olduğunu bana öğretebilir misin?
Sokrates: Az önce de kurnaz olduğunu söyledim, Menon. Şimdi de öğretim değil hatırlama olduğunu söyleyen bana, sana öğretebilir miyim diye soruyorsun; hemen kendimle çelişiyormuşum gibi görüneyim diye.
δὲ ἐργατικούς τε καὶ ζητητικοὺς ποιεῖ· ᾧ ἐγὼ πιστεύων ἀληθεῖ εἶναι ἐθέλω μετὰ σοῦ ζητεῖν ἀρετὴ ὅτι ἐστίν.
ΜΕΝ. ναί, ὦ Σώκρατες· ἀλλὰ πῶς λέγεις τοῦτο, ὅτι οὐ μανθάνομεν, ἀλλὰ ἣν καλοῦμεν μάθησιν ἀνάμνησίς ἐστιν; ἔχεις με τοῦτο διδάξαι ὡς οὕτως ἔχει;
ΣΩ. καὶ ἄρτι εἶπον, ὦ Μένων, ὅτι πανοῦργος εἶ, καὶ
82aMenon: Hayır, Zeus adına, Sokrates, bunu düşünerek söylemedim, alışkanlıktan söyledim. Ama dediğin gibi olduğunu bana bir şekilde gösterebilirsen göster.
Sokrates: Kolay değil, ama yine de senin hatırın için gayret etmek istiyorum. Şu yanındaki birçok hizmetkârından birini, hangisini istersen, çağır da sana onun üzerinde göstereyim.
νῦν ἐρωτᾷς εἰ ἔχω σε διδάξαι, ὃς οὔ φημι διδαχὴν εἶναι ἀλλʼ ἀνάμνησιν, ἵνα δὴ εὐθὺς φαίνωμαι αὐτὸς ἐμαυτῷ τἀναντία λέγων.
ΜΕΝ. οὐ μὰ τὸν Δία, ὦ Σώκρατες, οὐ πρὸς τοῦτο βλέψας εἶπον, ἀλλʼ ὑπὸ τοῦ ἔθους· ἀλλʼ εἴ πώς μοι ἔχεις ἐνδείξασθαι ὅτι ἔχει ὥσπερ λέγεις, ἔνδειξαι.
ΣΩ. ἀλλʼ ἔστι μὲν οὐ ῥᾴδιον, ὅμως δὲ ἐθέλω προθυμηθῆναι σοῦ ἕνεκα. ἀλλά μοι προσκάλεσον τῶν πολλῶν
82bMenon: Elbette. Gel buraya.
Sokrates: Helen mi, Yunanca konuşuyor mu?
Menon: Hem de çok iyi; evde doğdu.
Sokrates: Dikkat et bakalım, sana hangisi gibi görünecek: hatırlıyor gibi mi, yoksa benden öğreniyor gibi mi.
Menon: Dikkat edeceğim.
Sokrates: Söyle bana, çocuk, karenin böyle bir şey olduğunu biliyor musun?
Köle: Biliyorum.
Sokrates: Kare, şu bütün kenarları, yani dört kenarı da eşit olan bir şekildir, değil mi?
ἀκολούθων τουτωνὶ τῶν σαυτοῦ ἕνα, ὅντινα βούλει, ἵνα ἐν τούτῳ σοι ἐπιδείξωμαι.
ΜΕΝ. πάνυ γε. δεῦρο πρόσελθε.
ΣΩ. Ἕλλην μέν ἐστι καὶ ἑλληνίζει;
ΜΕΝ. πάνυ γε σφόδρα, οἰκογενής γε.
ΣΩ. πρόσεχε δὴ τὸν νοῦν ὁπότερʼ ἄν σοι φαίνηται, ἢ ἀναμιμνῃσκόμενος ἢ μανθάνων παρʼ ἐμοῦ.
ΜΕΝ. ἀλλὰ προσέξω.
ΣΩ. εἰπὲ δή μοι, ὦ παῖ, γιγνώσκεις τετράγωνον χωρίον ὅτι τοιοῦτόν ἐστιν;
ΠΑΙ. ἔγωγε.
ΣΩ. ἔστιν οὖν
82cKöle: Elbette.
Sokrates: Ortasından geçen şu çizgiler de eşit değil mi?
Köle: Evet.
Sokrates: Böyle bir şekil daha büyük de daha küçük de olabilir, değil mi?
Köle: Elbette.
Sokrates: Peki bu kenar iki ayak, şu kenar da iki ayak olsa, bütün alan kaç ayak olur? Şöyle bak: Bu yanda iki ayak, şu yanda yalnız bir ayak olsaydı, alan bir kere iki ayak olmaz mıydı?
τετράγωνον χωρίον ἴσας ἔχον τὰς γραμμὰς ταύτας πάσας, τέτταρας οὔσας;
ΠΑΙ. πάνυ γε.
ΣΩ. οὐ καὶ ταυτασὶ τὰς διὰ μέσου ἐστὶν ἴσας ἔχον;
ΠΑΙ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν εἴη ἂν τοιοῦτον χωρίον καὶ μεῖζον καὶ ἔλαττον;
ΠΑΙ. πάνυ γε.
ΣΩ. εἰ οὖν εἴη αὕτη ἡ πλευρὰ δυοῖν ποδοῖν καὶ αὕτη δυοῖν, πόσων ἂν εἴη ποδῶν τὸ ὅλον; ὧδε δὲ σκόπει· εἰ ἦν ταύτῃ δυοῖν ποδοῖν, ταύτῃ δὲ ἑνὸς ποδὸς μόνον, ἄλλο τι ἅπαξ ἂν ἦν δυοῖν ποδοῖν τὸ χωρίον;
ΠΑΙ.
82dKöle: Evet.
Sokrates: Şu yanda da iki ayak olunca, iki kere iki olmaz mı?
Köle: Olur.
Sokrates: Demek ki iki kere iki ayak olur?
Köle: Evet.
Sokrates: İki kere iki kaç ayak eder? Hesapla da söyle.
Köle: Dört, Sokrates.
Sokrates: Bu alanın iki katı büyüklüğünde, ama yine böyle, bütün kenarları bunun gibi eşit olan başka bir alan olabilir mi?
Köle: Evet.
Sokrates: Kaç ayak olacak?
Köle: Sekiz.
Sokrates: Haydi bakalım, onun her bir kenarının ne uzunlukta olacağını söylemeye çalış.
ναί.
ΣΩ. ἐπειδὴ δὲ δυοῖν ποδοῖν καὶ ταύτῃ, ἄλλο τι ἢ δὶς δυοῖν γίγνεται;
ΠΑΙ. γίγνεται.
ΣΩ. δυοῖν ἄρα δὶς γίγνεται ποδῶν;
ΠΑΙ. ναί.
ΣΩ. πόσοι οὖν εἰσιν οἱ δύο δὶς πόδες; λογισάμενος εἰπέ.
ΠΑΙ. τέτταρες, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. οὐκοῦν γένοιτʼ ἂν τούτου τοῦ χωρίου ἕτερον διπλάσιον, τοιοῦτον δέ, ἴσας ἔχον πάσας τὰς γραμμὰς ὥσπερ τοῦτο;
ΠΑΙ. ναί.
ΣΩ. πόσων οὖν ἔσται ποδῶν;
ΠΑΙ. ὀκτώ.
ΣΩ. φέρε δή, πειρῶ μοι εἰπεῖν πηλίκη τις ἔσται
82eBunun kenarı iki ayak; peki o iki katınınki ne kadar?
Köle: Açık, Sokrates: iki katı.
Sokrates: Görüyor musun, Menon, ona hiçbir şey öğretmiyorum, her şeyi soruyorum. Şimdi de sekiz ayaklık alanın hangi kenardan oluşacağını bildiğini sanıyor. Sana da öyle gelmiyor mu?
Menon: Geliyor.
Sokrates: Peki biliyor mu?
Menon: Elbette bilmiyor.
Sokrates: Ama iki kat uzunluktaki kenardan oluşacağını sanıyor, değil mi?
Menon: Evet.
Sokrates: Şimdi onun, hatırlanması gerektiği gibi sırayla hatırlayışını seyret.
Sen bana söyle: İki kat uzunluktaki kenardan iki kat büyüklükteki alanın oluştuğunu mu söylüyorsun?
ἐκείνου ἡ γραμμὴ ἑκάστη. ἡ μὲν γὰρ τοῦδε δυοῖν ποδοῖν· τί δὲ ἡ ἐκείνου τοῦ διπλασίου;
ΠΑΙ. δῆλον δή, ὦ Σώκρατες, ὅτι διπλασία.
ΣΩ. ὁρᾷς, ὦ Μένων, ὡς ἐγὼ τοῦτον οὐδὲν διδάσκω, ἀλλʼ ἐρωτῶ πάντα; καὶ νῦν οὗτος οἴεται εἰδέναι ὁποία ἐστὶν ἀφʼ ἧς τὸ ὀκτώπουν χωρίον γενήσεται· ἢ οὐ δοκεῖ σοι;
ΜΕΝ. ἔμοιγε.
ΣΩ. οἶδεν οὖν;
ΜΕΝ. οὐ δῆτα.
ΣΩ. οἴεται δέ γε ἀπὸ τῆς διπλασίας;
ΜΕΝ. ναί.
ΣΩ. θεῶ δὴ αὐτὸν ἀναμιμνῃσκόμενον ἐφεξῆς, ὡς δεῖ ἀναμιμνῄσκεσθαι.
σὺ δέ μοι λέγε· ἀπὸ τῆς διπλασίας γραμμῆς φῂς τὸ
83aŞöyle bir alanı kastediyorum: Bir yanı uzun, öbür yanı kısa olmasın, bunun gibi her yanı eşit olsun, ama bunun iki katı, yani sekiz ayak olsun. Bak bakalım hâlâ iki kat uzunluktaki kenardan oluşacağını düşünüyor musun?
Köle: Düşünüyorum.
Sokrates: Buradan bir o kadar daha eklersek, bu kenar şunun iki katı olur, değil mi?
Köle: Elbette.
Sokrates: Bu kenardan, böyle dört kenar olursa, sekiz ayaklık alanın oluşacağını söylüyorsun?
διπλάσιον χωρίον γίγνεσθαι; τοιόνδε λέγω, μὴ ταύτῃ μὲν μακρόν, τῇ δὲ βραχύ, ἀλλὰ ἴσον πανταχῇ ἔστω ὥσπερ τουτί, διπλάσιον δὲ τούτου, ὀκτώπουν· ἀλλʼ ὅρα εἰ ἔτι σοι ἀπὸ τῆς διπλασίας δοκεῖ ἔσεσθαι.
ΠΑΙ. ἔμοιγε.
ΣΩ. οὐκοῦν διπλασία αὕτη ταύτης γίγνεται, ἂν ἑτέραν τοσαύτην προσθῶμεν ἐνθένδε;
ΠΑΙ. πάνυ γε.
ΣΩ. ἀπὸ ταύτης δή, φῄς, ἔσται τὸ ὀκτώπουν χωρίον, ἂν τέτταρες τοσαῦται
83bKöle: Evet.
Sokrates: O hâlde bu kenardan başlayarak dört eşit kenar çizelim. Sekiz ayaklık dediğin şey bu olmaz mı?
Köle: Elbette.
Sokrates: İçinde, her biri şu dört ayaklık alana eşit olan şu dört alan var, değil mi?
Köle: Evet.
Sokrates: Peki ne kadar oluyor? Bunun dört katı değil mi?
Köle: Nasıl olmasın?
Sokrates: Dört katı olan, iki katı mıdır?
Köle: Hayır, Zeus adına.
Sokrates: Kaç katıdır?
Köle: Dört katı.
Sokrates: Demek ki, çocuk, iki kat uzunluktaki kenardan iki katı değil, dört katı büyüklükte bir alan oluşuyor.
γένωνται;
ΠΑΙ. ναί.
ΣΩ. ἀναγραψώμεθα δὴ ἀπʼ αὐτῆς ἴσας τέτταρας. ἄλλο τι ἢ τουτὶ ἂν εἴη ὃ φῂς τὸ ὀκτώπουν εἶναι;
ΠΑΙ. πάνυ γε.
ΣΩ. οὐκοῦν ἐν αὐτῷ ἐστιν ταυτὶ τέτταρα, ὧν ἕκαστον ἴσον τούτῳ ἐστὶν τῷ τετράποδι;
ΠΑΙ. ναί.
ΣΩ. πόσον οὖν γίγνεται; οὐ τετράκις τοσοῦτον;
ΠΑΙ. πῶς δʼ οὔ;
ΣΩ. διπλάσιον οὖν ἐστιν τὸ τετράκις τοσοῦτον;
ΠΑΙ. οὐ μὰ Δία.
ΣΩ. ἀλλὰ ποσαπλάσιον;
ΠΑΙ. τετραπλάσιον.
ΣΩ. ἀπὸ τῆς διπλασίας
83cKöle: Doğru söylüyorsun.
Sokrates: Çünkü dört kere dört on altıdır. Değil mi?
Köle: Evet.
Sokrates: Peki sekiz ayaklık alan hangi kenardan olur? Bu kenardan dört katı büyüklükte bir alan oluşmuyor mu?
Köle: Evet.
Sokrates: Bunun yarısı olan şu kenardan da şu dört ayaklık alan?
Köle: Evet.
Sokrates: Peki. Sekiz ayaklık alan bunun iki katı, şunun da yarısı değil mi?
Köle: Evet.
Sokrates: O hâlde bu kadarlık bir kenardan daha uzun, şu kadarlık bir kenardan daha kısa bir kenardan oluşacak, değil mi?
ἄρα, ὦ παῖ, οὐ διπλάσιον ἀλλὰ τετραπλάσιον γίγνεται χωρίον.
ΠΑΙ. ἀληθῆ λέγεις.
ΣΩ. τεττάρων γὰρ τετράκις ἐστὶν ἑκκαίδεκα. οὐχί;
ΠΑΙ. ναί.
ΣΩ. ὀκτώπουν δʼ ἀπὸ ποίας γραμμῆς; οὐχὶ ἀπὸ μὲν ταύτης τετραπλάσιον;
ΠΑΙ. φημί.
ΣΩ. τετράπουν δὲ ἀπὸ τῆς ἡμισέας ταυτησὶ τουτί;
ΠΑΙ. ναί.
ΣΩ. εἶεν· τὸ δὲ ὀκτώπουν οὐ τοῦδε μὲν διπλάσιόν ἐστιν, τούτου δὲ ἥμισυ;
ΠΑΙ. ⟨ναί.⟩
ΣΩ. οὐκ ἀπὸ μὲν μείζονος ἔσται ἢ τοσαύτης γραμμῆς, ἀπὸ ἐλάττονος δὲ ἢ
83dKöle: Bence öyle.
Sokrates: Güzel; sana nasıl görünüyorsa öyle cevap ver. Söyle bana: Bu kenar iki ayak, şu da dört ayak değil miydi?
Köle: Evet.
Sokrates: Demek ki sekiz ayaklık alanın kenarı, iki ayaklık bu kenardan daha uzun, dört ayaklık şu kenardan daha kısa olmalı.
Köle: Olmalı.
τοσησδί; ἢ οὔ;
ΠΑΙ. ἔμοιγε δοκεῖ οὕτω.
ΣΩ. καλῶς· τὸ γάρ σοι δοκοῦν τοῦτο ἀποκρίνου. καί μοι λέγε· οὐχ ἥδε μὲν δυοῖν ποδοῖν ἦν, ἡ δὲ τεττάρων;
ΠΑΙ. ναί.
ΣΩ. δεῖ ἄρα τὴν τοῦ ὀκτώποδος χωρίου γραμμὴν μείζω μὲν εἶναι τῆσδε τῆς δίποδος, ἐλάττω δὲ τῆς τετράποδος.
ΠΑΙ. δεῖ.
83eSokrates: Şimdi ne uzunlukta olduğunu düşündüğünü söylemeye çalış.
Köle: Üç ayak.
Sokrates: Üç ayak olacaksa, bu kenarın yarısını ekleyeceğiz ve üç ayak olacak, değil mi? Burada iki, burada bir; buradan da aynı şekilde iki ve bir. İşte dediğin alan oluyor.
Köle: Evet.
Sokrates: Bu yanda üç, şu yanda üç olursa, bütün alan üç kere üç ayak olmaz mı?
Köle: Öyle görünüyor.
Sokrates: Üç kere üç kaç ayak eder?
Köle: Dokuz.
Sokrates: İki katı olan alanın kaç ayak olması gerekiyordu?
Köle: Sekiz.
Sokrates: Demek ki sekiz ayaklık alan üç ayaklık kenardan da oluşmuyor.
Köle: Elbette oluşmuyor.
Sokrates: Peki hangisinden? Bize tam olarak söylemeye çalış; hesaplamak istemiyorsan, hangi kenar olduğunu göster.
ΣΩ. πειρῶ δὴ λέγειν πηλίκην τινὰ φῂς αὐτὴν εἶναι.
ΠΑΙ. τρίποδα.
ΣΩ. οὐκοῦν ἄνπερ τρίπους ᾖ, τὸ ἥμισυ ταύτης προσληψόμεθα καὶ ἔσται τρίπους; δύο μὲν γὰρ οἵδε, ὁ δὲ εἷς· καὶ ἐνθένδε ὡσαύτως δύο μὲν οἵδε, ὁ δὲ εἷς· καὶ γίγνεται τοῦτο τὸ χωρίον ὃ φῄς.
ΠΑΙ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν ἂν ᾖ τῇδε τριῶν καὶ τῇδε τριῶν, τὸ ὅλον χωρίον τριῶν τρὶς ποδῶν γίγνεται;
ΠΑΙ. φαίνεται.
ΣΩ. τρεῖς δὲ τρὶς πόσοι εἰσὶ πόδες;
ΠΑΙ. ἐννέα.
ΣΩ. ἔδει δὲ τὸ διπλάσιον πόσων εἶναι ποδῶν;
ΠΑΙ. ὀκτώ.
ΣΩ. οὐδʼ ἄρʼ ἀπὸ τῆς τρίποδός πω τὸ ὀκτώπουν χωρίον γίγνεται.
ΠΑΙ. οὐ δῆτα.
ΣΩ. ἀλλʼ ἀπὸ ποίας; πειρῶ ἡμῖν εἰπεῖν ἀκριβῶς· καὶ
84aKöle: Ama, Zeus adına, Sokrates, bilmiyorum.
Sokrates: Fark ediyor musun yine, Menon, bu çocuk hatırlama yolunda nereye kadar geldi? Başta, şimdi de hâlâ bilmediği gibi, sekiz ayaklık alanın kenarının hangisi olduğunu bilmiyordu; ama o zaman bildiğini sanıyor, bilen biri gibi cesurca cevap veriyordu ve aporia içinde olduğunu düşünmüyordu. Şimdi ise artık aporia içinde olduğunu düşünüyor; bilmediği gibi bildiğini de sanmıyor.
εἰ μὴ βούλει ἀριθμεῖν, ἀλλὰ δεῖξον ἀπὸ ποίας.
ΠΑΙ. ἀλλὰ μὰ τὸν Δία, ὦ Σώκρατες, ἔγωγε οὐκ οἶδα.
ΣΩ. ἐννοεῖς αὖ, ὦ Μένων, οὗ ἐστιν ἤδη βαδίζων ὅδε τοῦ ἀναμιμνῄσκεσθαι; ὅτι τὸ μὲν πρῶτον ᾔδει μὲν οὔ, ἥτις ἐστὶν ἡ τοῦ ὀκτώποδος χωρίου γραμμή, ὥσπερ οὐδὲ νῦν πω οἶδεν, ἀλλʼ οὖν ᾤετό γʼ αὐτὴν τότε εἰδέναι, καὶ θαρραλέως ἀπεκρίνετο ὡς εἰδώς, καὶ οὐχ ἡγεῖτο ἀπορεῖν· νῦν δὲ ἡγεῖται
84bMenon: Doğru söylüyorsun.
Sokrates: Bilmediği şey konusunda şimdi daha iyi durumda değil mi?
Menon: Bu da bana öyle geliyor.
Sokrates: Onu aporia'ya düşürüp torpil balığı gibi uyuşturmakla ona bir zarar verdik mi?
Menon: Bence vermedik.
Sokrates: Hiç değilse, görünüşe göre, işin aslını bulması için yararlı bir şey yaptık. Çünkü şimdi bilmediği için seve seve araştıracak; o zamansa birçok kişinin önünde, birçok kez, iki katı büyüklükteki alan hakkında, kenarın iki kat uzunlukta olması gerektiğini söyleyerek kolayca iyi konuştuğunu sanırdı.
ἀπορεῖν ἤδη, καὶ ὥσπερ οὐκ οἶδεν, οὐδʼ οἴεται εἰδέναι.
ΜΕΝ. ἀληθῆ λέγεις.
ΣΩ. οὐκοῦν νῦν βέλτιον ἔχει περὶ τὸ πρᾶγμα ὃ οὐκ ᾔδει;
ΜΕΝ. καὶ τοῦτό μοι δοκεῖ.
ΣΩ. ἀπορεῖν οὖν αὐτὸν ποιήσαντες καὶ ναρκᾶν ὥσπερ ἡ νάρκη, μῶν τι ἐβλάψαμεν;
ΜΕΝ. οὐκ ἔμοιγε δοκεῖ.
ΣΩ. προὔργου γοῦν τι πεποιήκαμεν, ὡς ἔοικε, πρὸς τὸ ἐξευρεῖν ὅπῃ ἔχει· νῦν μὲν γὰρ καὶ ζητήσειεν ἂν ἡδέως οὐκ εἰδώς, τότε δὲ ῥᾳδίως ἂν καὶ πρὸς πολλοὺς καὶ πολλάκις
84cMenon: Öyle görünüyor.
Sokrates: Peki sence, bilmediği hâlde bildiğini sandığı bu şeyi, bilmediğini düşünüp aporia'ya düşmeden ve bilmeyi özlemeden önce araştırmaya ya da öğrenmeye girişir miydi?
Menon: Bence girişmezdi, Sokrates.
Sokrates: Demek ki uyuşmak ona yaradı?
Menon: Bence öyle.
Sokrates: Şimdi bak, bu aporia'dan çıkıp benimle birlikte arayarak ne bulacak; ben ona hiçbir şey öğretmeyeceğim, yalnız soracağım.
ᾤετʼ ἂν εὖ λέγειν περὶ τοῦ διπλασίου χωρίου, ὡς δεῖ διπλασίαν τὴν γραμμὴν ἔχειν μήκει.
ΜΕΝ. ἔοικεν.
ΣΩ. οἴει οὖν ἂν αὐτὸν πρότερον ἐπιχειρῆσαι ζητεῖν ἢ μανθάνειν τοῦτο ὃ ᾤετο εἰδέναι οὐκ εἰδώς, πρὶν εἰς ἀπορίαν κατέπεσεν ἡγησάμενος μὴ εἰδέναι, καὶ ἐπόθησεν τὸ εἰδέναι;
ΜΕΝ. οὔ μοι δοκεῖ, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. ὤνητο ἄρα ναρκήσας;
ΜΕΝ. δοκεῖ μοι.
ΣΩ. σκέψαι δὴ ἐκ ταύτης τῆς ἀπορίας ὅτι καὶ ἀνευρήσει ζητῶν μετʼ ἐμοῦ, οὐδὲν ἀλλʼ ἢ ἐρωτῶντος ἐμοῦ καὶ οὐ διδάσκοντος·
84dBana göz kulak ol: Onun kanaatlerini sormak yerine ona bir şey öğrettiğimi ve bir şeyler anlattığımı bir yerde yakalayabilecek misin?
Sen söyle bana: Bizim dört ayaklık alanımız bu, değil mi? Anlıyor musun?
Köle: Anlıyorum.
Sokrates: Buna eşit olan şu başka alanı da ekleyebiliriz, değil mi?
Köle: Evet.
Sokrates: Bu ikisinin her birine eşit olan şu üçüncüyü de?
Köle: Evet.
Sokrates: Şu köşedeki boşluğu da doldurabiliriz, değil mi?
Köle: Elbette.
Sokrates: O zaman bunlar eşit dört alan olmaz mı?
φύλαττε δὲ ἄν που εὕρῃς με διδάσκοντα καὶ διεξιόντα αὐτῷ, ἀλλὰ μὴ τὰς τούτου δόξας ἀνερωτῶντα.
λέγε γάρ μοι σύ· οὐ τὸ μὲν τετράπουν τοῦτο ἡμῖν ἐστι χωρίον; μανθάνεις;
ΠΑΙ. ἔγωγε.
ΣΩ. ἕτερον δὲ αὐτῷ προσθεῖμεν ἂν τουτὶ ἴσον;
ΠΑΙ. ναί.
ΣΩ. καὶ τρίτον τόδε ἴσον ἑκατέρῳ τούτων;
ΠΑΙ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν προσαναπληρωσαίμεθʼ ἂν τὸ ἐν τῇ γωνίᾳ τόδε;
ΠΑΙ. πάνυ γε.
ΣΩ. ἄλλο τι οὖν γένοιτʼ ἂν τέτταρα ἴσα χωρία
84eKöle: Evet.
Sokrates: Peki? Bu bütün alan şunun kaç katı oluyor?
Köle: Dört katı.
Sokrates: Ama bizim iki katını bulmamız gerekiyordu; hatırlamıyor musun?
Köle: Elbette hatırlıyorum.
Sokrates: Köşeden köşeye giden şu çizgi, bu alanların her birini ikiye bölmüyor mu?
τάδε;
ΠΑΙ. ναί.
ΣΩ. τί οὖν; τὸ ὅλον τόδε ποσαπλάσιον τοῦδε γίγνεται;
ΠΑΙ. τετραπλάσιον.
ΣΩ. ἔδει δέ γε διπλάσιον ἡμῖν γενέσθαι· ἢ οὐ μέμνησαι;
ΠΑΙ. πάνυ γε.
ΣΩ. οὐκοῦν ἐστιν αὕτη γραμμὴ ἐκ γωνίας εἰς γωνίαν
85aKöle: Evet.
Sokrates: Böylece şu alanı çevreleyen eşit dört çizgi oluşuyor, değil mi?
Köle: Oluşuyor.
Sokrates: Şimdi bak: Bu alan ne büyüklükte?
Köle: Anlamıyorum.
Sokrates: Bu dört alanın her birinin yarısını, her çizgi içeriye doğru kesip ayırmadı mı? Ayırmadı mı?
Köle: Ayırdı.
Sokrates: Bunun içinde bu büyüklükte kaç tane var?
Köle: Dört.
Sokrates: Şunun içinde kaç tane?
Köle: İki.
Sokrates: Dört, ikinin nesidir?
Köle: İki katı.
Sokrates: O hâlde bu alan kaç ayak oluyor?
[τινὰ] τέμνουσα δίχα ἕκαστον τούτων τῶν χωρίων;
ΠΑΙ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν τέτταρες αὗται γίγνονται γραμμαὶ ἴσαι, περιέχουσαι τουτὶ τὸ χωρίον;
ΠΑΙ. γίγνονται γάρ.
ΣΩ. σκόπει δή· πηλίκον τί ἐστιν τοῦτο τὸ χωρίον;
ΠΑΙ. οὐ μανθάνω.
ΣΩ. οὐχὶ τεττάρων ὄντων τούτων ἥμισυ ἑκάστου ἑκάστη ἡ γραμμὴ ἀποτέτμηκεν ἐντός; ἢ οὔ;
ΠΑΙ. ναί.
ΣΩ. πόσα οὖν τηλικαῦτα ἐν τούτῳ ἔνεστιν;
ΠΑΙ. τέτταρα.
ΣΩ. πόσα δὲ ἐν τῷδε;
ΠΑΙ. δύο.
ΣΩ. τὰ δὲ τέτταρα τοῖν δυοῖν τί ἐστιν;
ΠΑΙ. διπλάσια.
ΣΩ. τόδε οὖν
85bKöle: Sekiz ayak.
Sokrates: Hangi çizgiden?
Köle: Bundan.
Sokrates: Dört ayaklık alanın köşesinden köşesine uzanan çizgiden mi?
Köle: Evet.
Sokrates: Sofistler buna köşegen derler. Öyle ki bunun adı köşegense, senin dediğin gibi, ey Menon'un uşağı, iki katı büyüklükteki alan köşegenden oluşur.
Köle: Elbette, Sokrates.
Sokrates: Ne dersin, Menon? Bu çocuk kendisine ait olmayan bir kanaatle cevap verdi mi?
ποσάπουν γίγνεται;
ΠΑΙ. ὀκτώπουν.
ΣΩ. ἀπὸ ποίας γραμμῆς;
ΠΑΙ. ἀπὸ ταύτης.
ΣΩ. ἀπὸ τῆς ἐκ γωνίας εἰς γωνίαν τεινούσης τοῦ τετράποδος;
ΠΑΙ. ναί.
ΣΩ. καλοῦσιν δέ γε ταύτην διάμετρον οἱ σοφισταί· ὥστʼ εἰ ταύτῃ διάμετρος ὄνομα, ἀπὸ τῆς διαμέτρου ἄν, ὡς σὺ φῄς, ὦ παῖ Μένωνος, γίγνοιτʼ ἂν τὸ διπλάσιον χωρίον.
ΠΑΙ. πάνυ μὲν οὖν, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. τί σοι δοκεῖ, ὦ Μένων; ἔστιν ἥντινα δόξαν οὐχ αὑτοῦ οὗτος ἀπεκρίνατο;
85cMenon: Hayır, kendi kanaatiyle.
Sokrates: Oysa az önce dediğimiz gibi bilmiyordu.
Menon: Doğru söylüyorsun.
Sokrates: Ama bu kanaatler onun içindeydi, değil mi?
Menon: Evet.
Sokrates: Demek ki bilmeyen kişinin içinde, bilmediği şeyler hakkında doğru kanaatler vardır?
Menon: Öyle görünüyor.
Sokrates: Şimdi bu kanaatler onda bir rüya gibi henüz uyandı; ama biri ona bu aynı şeyleri birçok kez ve birçok şekilde sorarsa, bil ki sonunda bunları herkes kadar kesin olarak bilecektir.
ΜΕΝ. οὔκ, ἀλλʼ ἑαυτοῦ.
ΣΩ. καὶ μὴν οὐκ ᾔδει γε, ὡς ἔφαμεν ὀλίγον πρότερον.
ΜΕΝ. ἀληθῆ λέγεις.
ΣΩ. ἐνῆσαν δέ γε αὐτῷ αὗται αἱ δόξαι· ἢ οὔ;
ΜΕΝ. ναί.
ΣΩ. τῷ οὐκ εἰδότι ἄρα περὶ ὧν ἂν μὴ εἰδῇ ἔνεισιν ἀληθεῖς δόξαι περὶ τούτων ὧν οὐκ οἶδε;
ΜΕΝ. φαίνεται.
ΣΩ. καὶ νῦν μέν γε αὐτῷ ὥσπερ ὄναρ ἄρτι ἀνακεκίνηνται αἱ δόξαι αὗται· εἰ δὲ αὐτόν τις ἀνερήσεται πολλάκις τὰ αὐτὰ ταῦτα καὶ πολλαχῇ, οἶσθʼ ὅτι τελευτῶν οὐδενὸς ἧττον ἀκριβῶς
85dMenon: Öyle görünüyor.
Sokrates: O hâlde kimse ona öğretmeden, yalnızca sorularla, epistēmē'yi kendisi kendi içinden yeniden ele alarak bilecek, değil mi?
Menon: Evet.
Sokrates: Epistēmē'yi kendi içinde yeniden ele almak da hatırlamak değil mi?
Menon: Elbette.
Sokrates: Bu çocuğun şimdi sahip olduğu epistēmē'yi ya bir zaman edinmiştir ya da ona her zaman sahipti, değil mi?
Menon: Evet.
Sokrates: Her zaman sahip idiyse, her zaman da biliyordu; bir zaman edindiyse, bu şimdiki hayatında edinmiş olamaz. Yoksa biri ona geometri mi öğretti?
ἐπιστήσεται περὶ τούτων.
ΜΕΝ. ἔοικεν.
ΣΩ. οὐκοῦν οὐδενὸς διδάξαντος ἀλλʼ ἐρωτήσαντος ἐπιστήσεται, ἀναλαβὼν αὐτὸς ἐξ αὑτοῦ τὴν ἐπιστήμην;
ΜΕΝ. ναί.
ΣΩ. τὸ δὲ ἀναλαμβάνειν αὐτὸν ἐν αὑτῷ ἐπιστήμην οὐκ ἀναμιμνῄσκεσθαί ἐστιν;
ΜΕΝ. πάνυ γε.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν οὐ τὴν ἐπιστήμην, ἣν νῦν οὗτος ἔχει, ἤτοι ἔλαβέν ποτε ἢ ἀεὶ εἶχεν;
ΜΕΝ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν εἰ μὲν ἀεὶ εἶχεν, ἀεὶ καὶ ἦν ἐπιστήμων· εἰ δὲ ἔλαβέν ποτε, οὐκ ἂν ἔν γε τῷ νῦν βίῳ εἰληφὼς εἴη. ἢ
85eÇünkü o bütün geometri hakkında, öbür bütün bilimler hakkında da aynı şeyi yapacaktır. Ona bütün bunları öğreten biri var mı? Bunu herhalde bilmen gerekir, hele senin evinde doğup büyüdüğüne göre.
Menon: Ama hiç kimsenin ona öğretmediğini biliyorum.
Sokrates: Bu kanaatlere sahip mi, değil mi?
Menon: Zorunlu olarak sahip görünüyor, Sokrates.
Sokrates: Bunları şimdiki hayatında edinmediyse, onlara başka bir zamanda sahip olduğu ve onları öğrenmiş olduğu artık açık değil mi?
δεδίδαχέν τις τοῦτον γεωμετρεῖν; οὗτος γὰρ ποιήσει περὶ πάσης γεωμετρίας ταὐτὰ ταῦτα, καὶ τῶν ἄλλων μαθημάτων ἁπάντων. ἔστιν οὖν ὅστις τοῦτον πάντα δεδίδαχεν; δίκαιος γάρ που εἶ εἰδέναι, ἄλλως τε ἐπειδὴ ἐν τῇ σῇ οἰκίᾳ γέγονεν καὶ τέθραπται.
ΜΕΝ. ἀλλʼ οἶδα ἔγωγε ὅτι οὐδεὶς πώποτε ἐδίδαξεν.
ΣΩ. ἔχει δὲ ταύτας τὰς δόξας, ἢ οὐχί;
ΜΕΝ. ἀνάγκη, ὦ Σώκρατες, φαίνεται.
ΣΩ. εἰ δὲ μὴ ἐν τῷ νῦν βίῳ λαβών, οὐκ ἤδη τοῦτο
86aMenon: Öyle görünüyor.
Sokrates: Bu zaman da onun insan olmadığı zaman, değil mi?
Menon: Evet.
Sokrates: O hâlde hem insan olduğu zaman hem olmadığı zaman içinde, sorularla uyandırılınca epistēmē hâline gelen doğru kanaatler bulunacaksa, onun psykhē'si bütün zaman boyunca öğrenmiş olmayacak mı? Çünkü açık ki bütün zaman boyunca ya insandır ya değildir.
Menon: Öyle görünüyor.
δῆλον, ὅτι ἐν ἄλλῳ τινὶ χρόνῳ εἶχε καὶ ἐμεμαθήκει;
ΜΕΝ. φαίνεται.
ΣΩ. οὐκοῦν οὗτός γέ ἐστιν ὁ χρόνος ὅτʼ οὐκ ἦν ἄνθρωπος;
ΜΕΝ. ναί.
ΣΩ. εἰ οὖν ὅν τʼ ἂν ᾖ χρόνον καὶ ὃν ἂν μὴ ᾖ ἄνθρωπος, ἐνέσονται αὐτῷ ἀληθεῖς δόξαι, αἳ ἐρωτήσει ἐπεγερθεῖσαι ἐπιστῆμαι γίγνονται, ἆρʼ οὖν τὸν ἀεὶ χρόνον μεμαθηκυῖα ἔσται ἡ ψυχὴ αὐτοῦ; δῆλον γὰρ ὅτι τὸν πάντα χρόνον ἔστιν ἢ οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος.
ΜΕΝ. φαίνεται.
86bSokrates: O hâlde var olanların hakikati psykhē'mizde hep bulunuyorsa, psykhē ölümsüz olmalıdır. Öyle ki şimdi bilmediğin şeyi — yani hatırlamadığın şeyi — cesaretle aramaya ve hatırlamaya girişmelisin, değil mi?
Menon: Nedendir bilmiyorum, Sokrates, ama bana iyi söylüyormuşsun gibi geliyor.
Sokrates: Bana da öyle geliyor, Menon. Bu sözün öbür yanlarında pek ısrar edemem; ama şu konuda, elimden gelirse, hem sözle hem eylemle sonuna kadar mücadele ederim: Bilmediğimiz şeyi aramak gerektiğini düşünürsek, bilmediğimiz şeyleri bulmanın mümkün olmadığını ve aramanın da gerekmediğini düşündüğümüzden daha iyi, daha yiğit ve daha az tembel oluruz.
ΣΩ. οὐκοῦν εἰ ἀεὶ ἡ ἀλήθεια ἡμῖν τῶν ὄντων ἐστὶν ἐν τῇ ψυχῇ, ἀθάνατος ἂν ἡ ψυχὴ εἴη, ὥστε θαρροῦντα χρὴ ὃ μὴ τυγχάνεις ἐπιστάμενος νῦν—τοῦτο δʼ ἐστὶν ὃ μὴ μεμνημένος—ἐπιχειρεῖν ζητεῖν καὶ ἀναμιμνῄσκεσθαι;
ΜΕΝ. εὖ μοι δοκεῖς λέγειν, ὦ Σώκρατες, οὐκ οἶδʼ ὅπως.
ΣΩ. καὶ γὰρ ἐγὼ ἐμοί, ὦ Μένων. καὶ τὰ μέν γε ἄλλα οὐκ ἂν πάνυ ὑπὲρ τοῦ λόγου διισχυρισαίμην· ὅτι δʼ οἰόμενοι δεῖν ζητεῖν ἃ μή τις οἶδεν βελτίους ἂν εἶμεν καὶ ἀνδρικώτεροι καὶ ἧττον ἀργοὶ ἢ εἰ οἰοίμεθα ἃ μὴ ἐπιστάμεθα μηδὲ
86cMenon: Bu konuda da bence iyi söylüyorsun, Sokrates.
Sokrates: Madem insanın bilmediği şeyi araması gerektiğinde fikir birliğine vardık, aretē'nin ne olduğunu birlikte aramaya girişelim mi?
Menon: Elbette. Ama yok, Sokrates; ben en çok, ilk sorduğum şeyi incelemek ve senden dinlemek isterdim: Aretē'ye öğretilebilir bir şey olarak mı yaklaşmalıyız, yoksa aretē insanlara tabiatça mı ya da başka bir şekilde mi gelir?
δυνατὸν εἶναι εὑρεῖν μηδὲ δεῖν ζητεῖν, περὶ τούτου πάνυ ἂν διαμαχοίμην, εἰ οἷός τε εἴην, καὶ λόγῳ καὶ ἔργῳ.
ΜΕΝ. καὶ τοῦτο μέν γε δοκεῖς μοι εὖ λέγειν, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. βούλει οὖν, ἐπειδὴ ὁμονοοῦμεν ὅτι ζητητέον περὶ οὗ μή τις οἶδεν, ἐπιχειρήσωμεν κοινῇ ζητεῖν τί ποτʼ ἐστὶν ἀρετή;
ΜΕΝ. πάνυ μὲν οὖν. οὐ μέντοι, ὦ Σώκρατες, ἀλλʼ ἔγωγε ἐκεῖνο ἂν ἥδιστα, ὅπερ ἠρόμην τὸ πρῶτον, καὶ σκεψαίμην καὶ ἀκούσαιμι, πότερον ὡς διδακτῷ ὄντι αὐτῷ δεῖ ἐπιχειρεῖν,
86dSokrates: Menon, yalnız kendime değil sana da hükmetseydim, aretē'nin ne olduğunu önce araştırmadan, öğretilebilir olup olmadığını incelemezdik. Ama sen, hür olasın diye kendine hükmetmeye kalkışmıyor bile, bana hükmetmeye kalkışıyor ve hükmediyorsun; o yüzden sana boyun eğeceğim — ne yapmalı? Görünüşe göre henüz ne olduğunu bilmediğimiz bir şeyin nasıl bir şey olduğunu incelemek zorundayız.
ἢ ὡς φύσει ἢ ὡς τίνι ποτὲ τρόπῳ παραγιγνομένης τοῖς ἀνθρώποις τῆς ἀρετῆς.
ΣΩ. ἀλλʼ εἰ μὲν ἐγὼ ἦρχον, ὦ Μένων, μὴ μόνον ἐμαυτοῦ ἀλλὰ καὶ σοῦ, οὐκ ἂν ἐσκεψάμεθα πρότερον εἴτε διδακτὸν εἴτε οὐ διδακτὸν ἡ ἀρετή, πρὶν ὅτι ἐστὶν πρῶτον ἐζητήσαμεν αὐτό· ἐπειδὴ δὲ σὺ σαυτοῦ μὲν οὐδʼ ἐπιχειρεῖς ἄρχειν, ἵνα δὴ ἐλεύθερος ᾖς, ἐμοῦ δὲ ἐπιχειρεῖς τε ἄρχειν καὶ ἄρχεις, συγχωρήσομαί σοι—τί γὰρ χρὴ ποιεῖν; —ἔοικεν οὖν σκεπτέον
86eHiç değilse yönetimini bana biraz gevşet de, öğretilebilir mi yoksa başka bir şekilde mi olduğunu bir varsayımdan hareketle incelememe izin ver. "Varsayımdan hareketle" derken, geometricilerin sık sık yaptığı incelemeyi kastediyorum. Biri onlara, mesela bir alan hakkında, bu alanın şu daireye bir üçgen olarak yerleştirilip yerleştirilemeyeceğini sorar.
εἶναι ποῖόν τί ἐστιν ὃ μήπω ἴσμεν ὅτι ἐστίν. εἰ μή τι οὖν ἀλλὰ σμικρόν γέ μοι τῆς ἀρχῆς χάλασον, καὶ συγχώρησον ἐξ ὑποθέσεως αὐτὸ σκοπεῖσθαι, εἴτε διδακτόν ἐστιν εἴτε ὁπωσοῦν.
ΣΩ. λέγω δὲ τὸ ἐξ ὑποθέσεως ὧδε, ὥσπερ οἱ γεωμέτραι πολλάκις σκοποῦνται, ἐπειδάν τις ἔρηται αὐτούς, οἷον περὶ χωρίου, εἰ οἷόν τε ἐς τόνδε τὸν κύκλον τόδε τὸ χωρίον
87aGeometrici de şöyle diyebilir: "Bunun böyle olup olmadığını henüz bilmiyorum; ama sanırım işe yarayacak şöyle bir varsayımım var: Bu alan öyleyse ki verilen kenarı boyunca uygulandığında, uygulanan alana benzer bir alan kadar eksik kalıyorsa, bana öyle geliyor ki bir sonuç çıkar; bunun olması imkânsızsa başka bir sonuç. O hâlde bir varsayımda bulunarak sana bu alanın daireye yerleştirilmesiyle ilgili sonucu, yani bunun imkânsız olup olmadığını söylemek istiyorum."
τρίγωνον ἐνταθῆναι, εἴποι ἄν τις ὅτι οὔπω οἶδα εἰ ἔστιν τοῦτο τοιοῦτον, ἀλλʼ ὥσπερ μέν τινα ὑπόθεσιν προὔργου οἶμαι ἔχειν πρὸς τὸ πρᾶγμα τοιάνδε· εἰ μέν ἐστιν τοῦτο τὸ χωρίον τοιοῦτον οἷον παρὰ τὴν δοθεῖσαν αὐτοῦ γραμμὴν παρατείναντα ἐλλείπειν τοιούτῳ χωρίῳ οἷον ἂν αὐτὸ τὸ παρατεταμένον ᾖ, ἄλλο τι συμβαίνειν μοι δοκεῖ, καὶ ἄλλο αὖ, εἰ ἀδύνατόν ἐστιν ταῦτα παθεῖν. ὑποθέμενος οὖν ἐθέλω
87bAretē konusunda da biz, onun ne olduğunu da nasıl bir şey olduğunu da bilmediğimiz için, bir varsayımda bulunarak öğretilebilir olup olmadığını inceleyelim ve şöyle diyelim: Aretē, psykhē'ye ilişkin şeyler arasında nasıl bir şeyse öğretilebilir olur, ya da öğretilemez? Önce, epistēmē'den başka türlü bir şeyse, öğretilebilir mi değil mi, ya da az önce dediğimiz gibi hatırlanabilir mi — hangi adı kullandığımızın bizim için hiçbir önemi olmasın —, kısacası öğretilebilir mi?
εἰπεῖν σοι τὸ συμβαῖνον περὶ τῆς ἐντάσεως αὐτοῦ εἰς τὸν κύκλον, εἴτε ἀδύνατον εἴτε μή. οὕτω δὴ καὶ περὶ ἀρετῆς ἡμεῖς, ἐπειδὴ οὐκ ἴσμεν οὔθʼ ὅτι ἐστὶν οὔθʼ ὁποῖόν τι, ὑποθέμενοι αὐτὸ σκοπῶμεν εἴτε διδακτὸν εἴτε οὐ διδακτόν ἐστιν, ὧδε λέγοντες· εἰ ποῖόν τί ἐστιν τῶν περὶ τὴν ψυχὴν ὄντων ἀρετή, διδακτὸν ἂν εἴη ἢ οὐ διδακτόν; πρῶτον μὲν δὴ εἰ ἔστιν ἀλλοῖον ἢ οἷον ἐπιστήμη, ἆρα διδακτὸν ἢ οὔ, ἢ ὃ νυνδὴ ἐλέγομεν, ἀναμνηστόν—διαφερέτω δὲ μηδὲν ἡμῖν
87cYoksa şu herkes için açık değil mi: İnsana epistēmē'den başka hiçbir şey öğretilmez?
Menon: Bence öyle.
Sokrates: Ama aretē bir epistēmē ise, öğretilebilir olacağı açıktır.
Menon: Nasıl olmasın?
Sokrates: Demek ki bu meseleyi çabucak hallettik: Aretē şöyle bir şeyse öğretilebilir, böyle bir şeyse değil.
Menon: Elbette.
Sokrates: Bundan sonra da, görünüşe göre, aretē'nin epistēmē mi, yoksa epistēmē'den başka türlü bir şey mi olduğunu incelemek gerekiyor.
ὁποτέρῳ ἂν τῷ ὀνόματι χρώμεθα—ἀλλʼ ἆρα διδακτόν; ἢ τοῦτό γε παντὶ δῆλον, ὅτι οὐδὲν ἄλλο διδάσκεται ἄνθρωπος ἢ ἐπιστήμην;
ΜΕΝ. ἔμοιγε δοκεῖ.
ΣΩ. εἰ δέ γʼ ἐστὶν ἐπιστήμη τις ἡ ἀρετή, δῆλον ὅτι διδακτὸν ἂν εἴη.
ΜΕΝ. πῶς γὰρ οὔ;
ΣΩ. τούτου μὲν ἄρα ταχὺ ἀπηλλάγμεθα, ὅτι τοιοῦδε μὲν ὄντος διδακτόν, τοιοῦδε δʼ οὔ.
ΜΕΝ. πάνυ γε.
ΣΩ. τὸ δὴ μετὰ τοῦτο, ὡς ἔοικε, δεῖ σκέψασθαι πότερόν ἐστιν ἐπιστήμη ἡ ἀρετὴ ἢ ἀλλοῖον ἐπιστήμης.
87dMenon: Bana da bundan sonra incelenmesi gereken bu gibi görünüyor.
Sokrates: Peki öyleyse? Aretē'nin iyi bir şey olduğunu söylemiyor muyuz; onun iyi olduğu varsayımı bizim için yerinde durmuyor mu?
Menon: Elbette duruyor.
Sokrates: O hâlde epistēmē'den ayrı başka bir iyi de varsa, aretē belki bir tür epistēmē değildir; ama epistēmē'nin kapsamadığı hiçbir iyi yoksa, onun bir tür epistēmē olduğundan şüphelendiğimizde doğru şüphelenmiş oluruz.
Menon: Öyle.
Sokrates: Hem iyi olmamız da aretē sayesinde değil mi?
ΜΕΝ. ἔμοιγε δοκεῖ τοῦτο μετὰ τοῦτο σκεπτέον εἶναι.
ΣΩ. τί δὲ δή; ἄλλο τι ἢ ἀγαθὸν αὐτό φαμεν εἶναι τὴν ἀρετήν, καὶ αὕτη ἡ ὑπόθεσις μένει ἡμῖν, ἀγαθὸν αὐτὸ εἶναι;
ΜΕΝ. πάνυ μὲν οὖν.
ΣΩ. οὐκοῦν εἰ μέν τί ἐστιν ἀγαθὸν καὶ ἄλλο χωριζόμενον ἐπιστήμης, τάχʼ ἂν εἴη ἡ ἀρετὴ οὐκ ἐπιστήμη τις· εἰ δὲ μηδέν ἐστιν ἀγαθὸν ὃ οὐκ ἐπιστήμη περιέχει, ἐπιστήμην ἄν τινʼ αὐτὸ ὑποπτεύοντες εἶναι ὀρθῶς ὑποπτεύοιΜΕΝ.
ΜΕΝ. ἔστι ταῦτα.
ΣΩ. καὶ μὴν
87eMenon: Evet.
Sokrates: İyiysek faydalıyız da; çünkü bütün iyi şeyler faydalıdır. Öyle değil mi?
Menon: Evet.
Sokrates: Demek aretē de faydalı bir şeydir?
Menon: Kabul ettiklerimizden bu zorunlu olarak çıkıyor.
Sokrates: Öyleyse bize fayda veren şeylerin neler olduğunu tek tek ele alıp inceleyelim. Sağlık, diyoruz, güç, güzellik, bir de zenginlik; bunlara ve bunlar gibi şeylere faydalı diyoruz. Öyle değil mi?
Menon: Evet.
ἀρετῇ γʼ ἐσμὲν ἀγαθοί;
ΜΕΝ. ναί.
ΣΩ. εἰ δὲ ἀγαθοί, ὠφέλιμοι· πάντα γὰρ τἀγαθὰ ὠφέλιμα. οὐχί;
ΜΕΝ. ναί.
ΣΩ. καὶ ἡ ἀρετὴ δὴ ὠφέλιμόν ἐστιν;
ΜΕΝ. ἀνάγκη ἐκ τῶν ὡμολογημένων.
ΣΩ. σκεψώμεθα δὴ καθʼ ἕκαστον ἀναλαμβάνοντες ποῖά ἐστιν ἃ ἡμᾶς ὠφελεῖ. ὑγίεια, φαμέν, καὶ ἰσχὺς καὶ κάλλος καὶ πλοῦτος δή· ταῦτα λέγομεν καὶ τὰ τοιαῦτα ὠφέλιμα. οὐχί;
ΜΕΝ. ναί.
88aSokrates: Ama aynı şeylerin bazen zarar da verdiğini söylüyoruz. Yoksa sen başka türlü mü söylüyorsun?
Menon: Hayır, böyle söylüyorum.
Sokrates: Şimdi bak: Bunların her birine ne yol gösterdiğinde bize fayda veriyorlar, ne yol gösterdiğinde zarar veriyorlar? Doğru kullanıldıklarında fayda, doğru kullanılmadıklarında zarar vermiyorlar mı?
Menon: Elbette.
Sokrates: Şimdi bir de psykhē'ye ait olanlara bakalım. İtidal, adalet, cesaret, kolay öğrenme, hafıza, yüce gönüllülük ve bu türden şeyler var diyor musun?
ΣΩ. ταὐτὰ δὲ ταῦτά φαμεν ἐνίοτε καὶ βλάπτειν· ἢ σὺ ἄλλως φῂς ἢ οὕτως;
ΜΕΝ. οὐκ, ἀλλʼ οὕτως.
ΣΩ. σκόπει δή, ὅταν τί ἑκάστου τούτων ἡγῆται, ὠφελεῖ ἡμᾶς, καὶ ὅταν τί, βλάπτει; ἆρʼ οὐχ ὅταν μὲν ὀρθὴ χρῆσις, ὠφελεῖ, ὅταν δὲ μή, βλάπτει;
ΜΕΝ. πάνυ γε.
ΣΩ. ἔτι τοίνυν καὶ τὰ κατὰ τὴν ψυχὴν σκεψώμεθα. σωφροσύνην τι καλεῖς καὶ δικαιοσύνην καὶ ἀνδρείαν καὶ εὐμαθίαν καὶ μνήμην καὶ μεγαλοπρέπειαν καὶ πάντα τὰ
88bMenon: Diyorum.
Sokrates: Şimdi bak: Bunlardan epistēmē olmayıp epistēmē'den başka bir şey olduğunu düşündüklerin bazen zarar, bazen fayda vermiyor mu? Sözgelimi cesaret: Cesaret phronēsis değil de bir tür gözü peklikse, insan nous olmadan gözü pek davrandığında zarar görmez mi, nous ile davrandığında fayda görmez mi?
Menon: Evet.
Sokrates: İtidal ve kolay öğrenme de böyle değil mi? Nous ile öğrenilen ve işlenen şeyler faydalı, nous olmadan ise zararlıdır?
Menon: Hem de nasıl.
τοιαῦτα;
ΜΕΝ. ἔγωγε.
ΣΩ. σκόπει δή, τούτων ἅττα σοι δοκεῖ μὴ ἐπιστήμη εἶναι ἀλλʼ ἄλλο ἐπιστήμης, εἰ οὐχὶ τοτὲ μὲν βλάπτει, τοτὲ δὲ ὠφελεῖ; οἷον ἀνδρεία, εἰ μὴ ἔστι φρόνησις ἡ ἀνδρεία ἀλλʼ οἷον θάρρος τι· οὐχ ὅταν μὲν ἄνευ νοῦ θαρρῇ ἄνθρωπος, βλάπτεται, ὅταν δὲ σὺν νῷ, ὠφελεῖται;
ΜΕΝ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ σωφροσύνη ὡσαύτως καὶ εὐμαθία· μετὰ μὲν νοῦ καὶ μανθανόμενα καὶ καταρτυόμενα ὠφέλιμα, ἄνευ δὲ νοῦ βλαβερά;
ΜΕΝ. πάνυ
88cSokrates: Kısacası psykhē'nin bütün girişimleri ve katlandıkları, phronēsis yol gösterdiğinde saadete, akılsızlık yol gösterdiğinde ise tam tersine varmaz mı?
Menon: Öyle görünüyor.
Sokrates: Demek aretē psykhē'deki şeylerden biriyse ve faydalı olması zorunluysa, phronēsis olması gerekir. Çünkü psykhē'ye ait bütün şeyler kendi başlarına ne faydalıdır ne zararlı; yanlarına phronēsis ya da akılsızlık katıldığında zararlı ya da faydalı olurlar.
σφόδρα.
ΣΩ. οὐκοῦν συλλήβδην πάντα τὰ τῆς ψυχῆς ἐπιχειρήματα καὶ καρτερήματα ἡγουμένης μὲν φρονήσεως εἰς εὐδαιμονίαν τελευτᾷ, ἀφροσύνης δʼ εἰς τοὐναντίον;
ΜΕΝ. ἔοικεν.
ΣΩ. εἰ ἄρα ἀρετὴ τῶν ἐν τῇ ψυχῇ τί ἐστιν καὶ ἀναγκαῖον αὐτῷ ὠφελίμῳ εἶναι, φρόνησιν αὐτὸ δεῖ εἶναι, ἐπειδήπερ πάντα τὰ κατὰ τὴν ψυχὴν αὐτὰ μὲν καθʼ αὑτὰ οὔτε ὠφέλιμα οὔτε βλαβερά ἐστιν, προσγενομένης δὲ φρονήσεως
88dBu akıl yürütmeye göre, aretē faydalı olduğuna göre bir tür phronēsis olmalıdır.
Menon: Bana da öyle görünüyor.
Sokrates: Peki az önce bazen iyi, bazen zararlı dediğimiz öteki şeyler, zenginlik ve benzerleri? Nasıl phronēsis psykhē'nin geri kalanına yol gösterdiğinde psykhē'ye ait şeyleri faydalı, akılsızlık ise zararlı kılıyorsa, psykhē de bunları doğru kullanıp onlara doğru yol gösterdiğinde faydalı, doğru kullanmadığında zararlı kılmaz mı?
ἢ ἀφροσύνης βλαβερά τε καὶ ὠφέλιμα γίγνεται. κατὰ δὴ τοῦτον τὸν λόγον ὠφέλιμόν γε οὖσαν τὴν ἀρετὴν φρόνησιν δεῖ τινʼ εἶναι.
ΜΕΝ. ἔμοιγε δοκεῖ.
ΣΩ. καὶ μὲν δὴ καὶ τἆλλα ἃ νυνδὴ ἐλέγομεν, πλοῦτόν τε καὶ τὰ τοιαῦτα, τοτὲ μὲν ἀγαθὰ τοτὲ δὲ βλαβερὰ εἶναι, ἆρα οὐχ ὥσπερ τῇ ἄλλῃ ψυχῇ ἡ φρόνησις ἡγουμένη ὠφέλιμα τὰ τῆς ψυχῆς ἐποίει, ἡ δὲ ἀφροσύνη βλαβερά, οὕτως αὖ
88eMenon: Elbette.
Sokrates: Doğru yol gösteren akıllı psykhē, yanlış yol gösteren de akılsız psykhē değil mi?
Menon: Öyle.
Sokrates: Böylece her şey için şunu söyleyebiliriz: İnsan için öteki her şey psykhē'ye, psykhē'ye ait şeyler de, iyi olacaklarsa, phronēsis'e bağlıdır.
καὶ τούτοις ἡ ψυχὴ ὀρθῶς μὲν χρωμένη καὶ ἡγουμένη ὠφέλιμα αὐτὰ ποιεῖ, μὴ ὀρθῶς δὲ βλαβερά;
ΜΕΝ. πάνυ γε.
ΣΩ. ὀρθῶς δέ γε ἡ ἔμφρων ἡγεῖται, ἡμαρτημένως δʼ ἡ ἄφρων;
ΜΕΝ. ἔστι ταῦτα.
ΣΩ. οὐκοῦν οὕτω δὴ κατὰ πάντων εἰπεῖν ἔστιν, τῷ ἀνθρώπῳ τὰ μὲν ἄλλα πάντα εἰς τὴν ψυχὴν ἀνηρτῆσθαι, τὰ δὲ τῆς ψυχῆς αὐτῆς εἰς φρόνησιν, εἰ
89aBu söze göre faydalı olan şey phronēsis olur. Aretē'nin de faydalı olduğunu söylüyoruz, değil mi?
Menon: Elbette.
Sokrates: Demek aretē'nin, ya bütünüyle ya da bir parçası olarak, phronēsis olduğunu söylüyoruz?
Menon: Söylenenler bana iyi söylenmiş görünüyor, Sokrates.
Sokrates: Bu böyleyse, iyiler tabiatça iyi olmaz.
Menon: Bence olmaz.
μέλλει ἀγαθὰ εἶναι· καὶ τούτῳ τῷ λόγῳ φρόνησις ἂν εἴη τὸ ὠφέλιμον· φαμὲν δὲ τὴν ἀρετὴν ὠφέλιμον εἶναι;
ΜΕΝ. πάνυ γε.
ΣΩ. φρόνησιν ἄρα φαμὲν ἀρετὴν εἶναι, ἤτοι σύμπασαν ἢ μέρος τι;
ΜΕΝ. δοκεῖ μοι καλῶς λέγεσθαι, ὦ Σώκρατες, τὰ λεγόμενα.
ΣΩ. οὐκοῦν εἰ ταῦτα οὕτως ἔχει, οὐκ ἂν εἶεν φύσει οἱ ἀγαθοί.
ΜΕΝ. οὔ μοι δοκεῖ.
89bSokrates: Çünkü o zaman şöyle bir şey de olurdu: İyiler tabiatça iyi olsaydı, aramızda gençlerden tabiatı iyi olanları tanıyan kimseler bulunurdu; onlar bize bunları gösterir, biz de onları alıp Akropolis'te altından da sıkı biçimde mühürleyerek saklardık; kimse onları bozmasın, yaşları gelince de şehirlere yararlı olsunlar diye.
Menon: Öyle olması akla yakın, Sokrates.
Sokrates: Peki iyiler tabiatça iyi olmadığına göre, öğrenmeyle mi iyi olurlar?
ΣΩ. καὶ γὰρ ἄν που καὶ τόδʼ ἦν· εἰ φύσει οἱ ἀγαθοὶ ἐγίγνοντο, ἦσάν που ἂν ἡμῖν οἳ ἐγίγνωσκον τῶν νέων τοὺς ἀγαθοὺς τὰς φύσεις, οὓς ἡμεῖς ἂν παραλαβόντες ἐκείνων ἀποφηνάντων ἐφυλάττομεν ἂν ἐν ἀκροπόλει, κατασημηνάμενοι πολὺ μᾶλλον ἢ τὸ χρυσίον, ἵνα μηδεὶς αὐτοὺς διέφθειρεν, ἀλλʼ ἐπειδὴ ἀφίκοιντο εἰς τὴν ἡλικίαν, χρήσιμοι γίγνοιντο ταῖς πόλεσι.
ΜΕΝ. εἰκός γέ τοι, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν ἐπειδὴ οὐ φύσει οἱ ἀγαθοὶ ἀγαθοὶ γίγνονται,
89cMenon: Bu bana artık zorunlu görünüyor. Hem varsayıma göre de açık, Sokrates: Aretē epistēmē ise öğretilebilir.
Sokrates: Zeus hakkı için, belki. Ama ya bunu doğru kabul etmediysek?
Menon: Oysa az önce iyi söylenmiş görünüyordu.
Sokrates: Ama içinde sağlam bir şey olacaksa, yalnız az önce değil, şimdi de, bundan sonra da iyi söylenmiş görünmesi gerekir, korkarım.
ἆρα μαθήσει;
ΜΕΝ. δοκεῖ μοι ἤδη ἀναγκαῖον εἶναι· καὶ δῆλον, ὦ Σώκρατες, κατὰ τὴν ὑπόθεσιν, εἴπερ ἐπιστήμη ἐστὶν ἀρετή, ὅτι διδακτόν ἐστιν.
ΣΩ. ἴσως νὴ Δία· ἀλλὰ μὴ τοῦτο οὐ καλῶς ὡμολογήσαμεν;
ΜΕΝ. καὶ μὴν ἐδόκει γε ἄρτι καλῶς λέγεσθαι.
ΣΩ. ἀλλὰ μὴ οὐκ ἐν τῷ ἄρτι μόνον δέῃ αὐτὸ δοκεῖν καλῶς λέγεσθαι, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ νῦν καὶ ἐν τῷ ἔπειτα, εἰ μέλλει τι αὐτοῦ ὑγιὲς εἶναι.
89dMenon: Ne oldu peki? Neye bakarak bundan hoşnutsuzsun, aretē'nin epistēmē olmadığından şüpheleniyorsun?
Sokrates: Söyleyeyim, Menon. Epistēmē ise öğretilebilir olduğunu söylemiştik; bunun iyi söylenmediğini söyleyip sözümü geri almıyorum. Ama onun epistēmē olmadığından şüphelenmekte haklı olup olmadığıma bir bak. Bana şunu söyle: Öğretilebilen herhangi bir şeyin, yalnız aretē'nin değil, hem öğretmenleri hem öğrencileri olması zorunlu değil mi?
Menon: Bence öyle.
ΜΕΝ. τί οὖν δή; πρὸς τί βλέπων δυσχεραίνεις αὐτὸ καὶ ἀπιστεῖς μὴ οὐκ ἐπιστήμη ᾖ ἡ ἀρετή;
ΣΩ. ἐγώ σοι ἐρῶ, ὦ Μένων. τὸ μὲν γὰρ διδακτὸν αὐτὸ εἶναι, εἴπερ ἐπιστήμη ἐστίν, οὐκ ἀνατίθεμαι μὴ οὐ καλῶς λέγεσθαι· ὅτι δὲ οὐκ ἔστιν ἐπιστήμη, σκέψαι ἐάν σοι δοκῶ εἰκότως ἀπιστεῖν. τόδε γάρ μοι εἰπέ· εἰ ἔστιν διδακτὸν ὁτιοῦν πρᾶγμα, μὴ μόνον ἀρετή, οὐκ ἀναγκαῖον αὐτοῦ καὶ διδασκάλους καὶ μαθητὰς εἶναι;
ΜΕΝ. ἔμοιγε δοκεῖ.
89eSokrates: Peki tersine, ne öğretmeni ne öğrencisi olan bir şeyin öğretilemez olduğunu tahmin etsek, doğru tahmin etmiş olmaz mıyız?
Menon: Öyle. Ama sence aretē'nin öğretmenleri yok mu?
Sokrates: Doğrusu, aretē'nin öğretmenleri var mı diye çok aradım, ama ne yaptıysam bulamadım. Oysa birçok kişiyle, hele bu işi en iyi bildiğini düşündüğüm kimselerle birlikte arıyorum. İşte şimdi de, Menon, tam yerinde, Anytos gelip yanımıza oturdu; araştırmamıza onu da katalım.
ΣΩ. οὐκοῦν τοὐναντίον αὖ, οὗ μήτε διδάσκαλοι μήτε μαθηταὶ εἶεν, καλῶς ἂν αὐτὸ εἰκάζοντες εἰκάζοιμεν μὴ διδακτὸν εἶναι;
ΜΕΝ. ἔστι ταῦτα· ἀλλʼ ἀρετῆς διδάσκαλοι οὐ δοκοῦσί σοι εἶναι;
ΣΩ. πολλάκις γοῦν ζητῶν εἴ τινες εἶεν αὐτῆς διδάσκαλοι, πάντα ποιῶν οὐ δύναμαι εὑρεῖν. καίτοι μετὰ πολλῶν γε ζητῶ, καὶ τούτων μάλιστα οὓς ἂν οἴωμαι ἐμπειροτάτους εἶναι τοῦ πράγματος. καὶ δὴ καὶ νῦν, ὦ Μένων, εἰς καλὸν ἡμῖν Ἄνυτος ὅδε παρεκαθέζετο, ᾧ μεταδῶμεν τῆς ζητήσεως.
90aOnu katmamız da yerinde olur. Çünkü Anytos her şeyden önce zengin ve bilge bir babanın, Anthemion'un oğludur. Anthemion zenginliğini kendiliğinden ya da birinin bağışıyla elde etmedi — Thebaili İsmenias'ın Polykrates'in servetini daha yeni ele geçirmesi gibi —, kendi bilgeliği ve emeğiyle kazandı. Üstelik başka bakımlardan da kibirli, kendini beğenmiş, çekilmez bir vatandaş değil, ölçülü ve kendi hâlinde bir adam olarak bilinirdi.
εἰκότως δʼ ἂν μεταδοῖμεν· Ἄνυτος γὰρ ὅδε πρῶτον μέν ἐστι πατρὸς πλουσίου τε καὶ σοφοῦ Ἀνθεμίωνος, ὃς ἐγένετο πλούσιος οὐκ ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου οὐδὲ δόντος τινός, ὥσπερ ὁ νῦν νεωστὶ εἰληφὼς τὰ Πολυκράτους χρήματα Ἰσμηνίας ὁ Θηβαῖος, ἀλλὰ τῇ αὑτοῦ σοφίᾳ κτησάμενος καὶ ἐπιμελείᾳ, ἔπειτα καὶ τὰ ἄλλα οὐχ ὑπερήφανος δοκῶν εἶναι πολίτης οὐδὲ ὀγκώδης τε καὶ ἐπαχθής, ἀλλὰ κόσμιος καὶ εὐσταλὴς
90bSonra bu oğlunu da iyi yetiştirip iyi terbiye etti; Atinalıların çoğu da böyle düşünüyor ki onu en yüksek makamlara seçiyorlar. Aretē öğretmenleri var mı yok mu, varsa kimler, bunu böyle insanlarla birlikte araştırmak yerinde olur. Şu hâlde, Anytos, sen de bizimle, benimle ve misafir dostun Menon'la birlikte bu konuda kimlerin öğretmen olabileceğini araştır. Şöyle düşün: Şu Menon'un iyi bir hekim olmasını isteseydik, onu hangi öğretmenlere gönderirdik?
ἀνήρ· ἔπειτα τοῦτον εὖ ἔθρεψεν καὶ ἐπαίδευσεν, ὡς δοκεῖ Ἀθηναίων τῷ πλήθει· αἱροῦνται γοῦν αὐτὸν ἐπὶ τὰς μεγίστας ἀρχάς. δίκαιον δὴ μετὰ τοιούτων ζητεῖν ἀρετῆς πέρι διδασκάλους, εἴτʼ εἰσὶν εἴτε μή, καὶ οἵτινες. σὺ οὖν ἡμῖν, ὦ Ἄνυτε, συζήτησον, ἐμοί τε καὶ τῷ σαυτοῦ ξένῳ Μένωνι τῷδε, περὶ τούτου τοῦ πράγματος τίνες ἂν εἶεν διδάσκαλοι. ὧδε δὲ σκέψαι· εἰ βουλοίμεθα Μένωνα τόνδε ἀγαθὸν ἰατρὸν
90cHekimlere değil mi?
Anytos: Elbette.
Sokrates: Ya iyi bir kunduracı olmasını isteseydik? Kunduracılara değil mi?
Anytos: Evet.
Sokrates: Öteki işler de böyle mi?
Anytos: Elbette.
Sokrates: Şimdi aynı konuda bana bir kez daha söyle: Hekim olmasını istediğimiz için onu hekimlere göndermekle doğru yapmış oluruz, diyoruz. Bunu söylerken şunu mu söylüyoruz: Onu, o tekhnē'yi üstlenmeyenlere değil de üstlenenlere, bunun için ücret alan ve gelip öğrenmek isteyen herkese öğretmen olduklarını ilan etmiş kimselere göndermekle aklı başında davranmış oluruz?
γενέσθαι, παρὰ τίνας ἂν αὐτὸν πέμποιμεν διδασκάλους; ἆρʼ οὐ παρὰ τοὺς ἰατρούς;
ΑΝ. πάνυ γε.
ΣΩ. τί δʼ εἰ σκυτοτόμον ἀγαθὸν βουλοίμεθα γενέσθαι, ἆρʼ οὐ παρὰ τοὺς σκυτοτόμους;
ΑΝ. ναί.
ΣΩ. καὶ τἆλλα οὕτως;
ΑΝ. πάνυ γε.
ΣΩ. ὧδε δή μοι πάλιν περὶ τῶν αὐτῶν εἰπέ. παρὰ τοὺς ἰατρούς, φαμέν, πέμποντες τόνδε καλῶς ἂν ἐπέμπομεν, βουλόμενοι ἰατρὸν γενέσθαι· ἆρʼ ὅταν τοῦτο λέγωμεν, τόδε
90dBuna bakarak göndermekle doğru yapmış olmaz mıyız?
Anytos: Evet.
Sokrates: Aulos çalmak ve öteki işler için de aynı şeyler geçerli değil mi?
λέγομεν, ὅτι παρὰ τούτους πέμποντες αὐτὸν σωφρονοῖμεν ἄν, τοὺς ἀντιποιουμένους τε τῆς τέχνης μᾶλλον ἢ τοὺς μή, καὶ τοὺς μισθὸν πραττομένους ἐπʼ αὐτῷ τούτῳ, ἀποφήναντας αὑτοὺς διδασκάλους τοῦ βουλομένου ἰέναι τε καὶ μανθάνειν; ἆρʼ οὐ πρὸς ταῦτα βλέψαντες καλῶς ἂν πέμποιμεν;
ΑΝ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ περὶ αὐλήσεως καὶ τῶν ἄλλων τὰ αὐτὰ
90eBirini aulos çalgıcısı yapmak isteyip de onu bu tekhnē'yi öğretmeyi vaat eden ve bunun için ücret alan kimselere göndermemek, onun yerine öğretmen olduklarını iddia etmeyen, bizim göndereceğimiz kişinin onlardan öğrenmesini istediğimiz bu derste tek bir öğrencisi bile olmayan başka kimselerden öğrenmeye kalkışıp onların başına dert açmak büyük bir akılsızlık olurdu. Sence de büyük bir saçmalık değil mi?
Anytos: Zeus hakkı için, bence de öyle; üstelik cahillik de.
Sokrates: Doğru söylüyorsun. Öyleyse şimdi şu misafirimiz Menon hakkında benimle birlikte danışabilirsin.
ταῦτα; πολλὴ ἄνοιά ἐστι βουλομένους αὐλητήν τινα ποιῆσαι παρὰ μὲν τοὺς ὑπισχνουμένους διδάξειν τὴν τέχνην καὶ μισθὸν πραττομένους μὴ ἐθέλειν πέμπειν, ἄλλοις δέ τισιν πράγματα παρέχειν, ζητοῦντα μανθάνειν παρὰ τούτων, οἳ μήτε προσποιοῦνται διδάσκαλοι εἶναι μήτʼ ἔστιν αὐτῶν μαθητὴς μηδεὶς τούτου τοῦ μαθήματος ὃ ἡμεῖς ἀξιοῦμεν μανθάνειν παρʼ αὐτῶν ὃν ἂν πέμπωΜΕΝ. οὐ πολλή σοι δοκεῖ ἀλογία εἶναι;
ΑΝ. ναὶ μὰ Δία ἔμοιγε, καὶ ἀμαθία γε πρός.
ΣΩ. καλῶς λέγεις. νῦν τοίνυν ἔξεστί σε μετʼ ἐμοῦ
91aÇünkü, Anytos, bu adam çoktandır bana, insanların evlerini ve şehirlerini iyi yönetmelerini, kendi anne babalarına bakmalarını, vatandaşları da yabancıları da iyi bir adama yakışır şekilde ağırlayıp uğurlamayı bilmelerini sağlayan o bilgeliği ve aretē'yi arzuladığını söylüyor. İşte bu aretē için onu kimlere göndersek doğru göndermiş oluruz, bir bak.
κοινῇ βουλεύεσθαι περὶ τοῦ ξένου τουτουῒ Μένωνος. οὗτος γάρ, ὦ Ἄνυτε, πάλαι λέγει πρός με ὅτι ἐπιθυμεῖ ταύτης τῆς σοφίας καὶ ἀρετῆς ᾗ οἱ ἄνθρωποι τάς τε οἰκίας καὶ τὰς πόλεις καλῶς διοικοῦσι, καὶ τοὺς γονέας τοὺς αὑτῶν θεραπεύουσι, καὶ πολίτας καὶ ξένους ὑποδέξασθαί τε καὶ ἀποπέμψαι ἐπίστανται ἀξίως ἀνδρὸς ἀγαθοῦ. ταύτην οὖν τὴν
91bYoksa az önceki söze göre açık değil mi: Aretē öğretmeni olduklarını vaat eden, kendilerini öğrenmek isteyen bütün Yunanlılara açık ilan eden ve bunun karşılığında ücret belirleyip alan kimselere?
Anytos: Kimi kastediyorsun, Sokrates?
Sokrates: Sen de biliyorsun elbet: İnsanların sofist dediği kimseler bunlar.
ἀρετὴν σκόπει παρὰ τίνας ἂν πέμποντες αὐτὸν ὀρθῶς πέμποιΜΕΝ. ἢ δῆλον δὴ κατὰ τὸν ἄρτι λόγον ὅτι παρὰ τούτους τοὺς ὑπισχνουμένους ἀρετῆς διδασκάλους εἶναι καὶ ἀποφήναντας αὑτοὺς κοινοὺς τῶν Ἑλλήνων τῷ βουλομένῳ μανθάνειν, μισθὸν τούτου ταξαμένους τε καὶ πραττομένους;
ΑΝ. καὶ τίνας λέγεις τούτους, ὦ Σώκρατες;
ΣΩ. οἶσθα δήπου καὶ σὺ ὅτι οὗτοί εἰσιν οὓς οἱ ἄνθρωποι καλοῦσι σοφιστάς.
91cAnytos: Herakles aşkına, sus Sokrates! Ne yakınlarımdan ne dostlarımdan, ne hemşehrilerimden ne yabancılardan hiç kimseyi böyle bir delilik tutmasın da bunlara gidip kendini mahvetmesin. Çünkü bunlar, yanlarına gidenler için apaçık bir yıkım ve bozulmadır.
Sokrates: Ne diyorsun, Anytos? Bir konuda iyilik etmeyi bildiğini iddia edenler arasında yalnız bunlar mı ötekilerden o kadar ayrılıyor ki, kendilerine emanet edilen şeye ötekiler gibi fayda vermemekle kalmıyor, üstüne onu bozuyorlar da?
ΑΝ. Ἡράκλεις, εὐφήμει, ὦ Σώκρατες. μηδένα τῶν γʼ ἐμῶν μήτε οἰκείων μήτε φίλων, μήτε ἀστὸν μήτε ξένον, τοιαύτη μανία λάβοι, ὥστε παρὰ τούτους ἐλθόντα λωβηθῆναι, ἐπεὶ οὗτοί γε φανερά ἐστι λώβη τε καὶ διαφθορὰ τῶν συγγιγνομένων.
ΣΩ. πῶς λέγεις, ὦ Ἄνυτε; οὗτοι ἄρα μόνοι τῶν ἀντιποιουμένων τι ἐπίστασθαι εὐεργετεῖν τοσοῦτον τῶν ἄλλων διαφέρουσιν, ὅσον οὐ μόνον οὐκ ὠφελοῦσιν, ὥσπερ οἱ ἄλλοι, ὅτι ἄν τις αὐτοῖς παραδῷ, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐναντίον διαφθείρουσιν;
91dBir de bunun için açıkça para istemeyi uygun buluyorlar, öyle mi? Ben sana nasıl inanacağımı bilemiyorum. Çünkü bir adam tanıyorum, Protagoras; bu bilgelikten, öylesine göz kamaştırıcı güzel eserler yapan Pheidias'tan ve on başka heykeltıraştan daha çok para kazandı. Söylediğin şaşılacak bir şey: Eski ayakkabıları onaranlar, giysileri yamayanlar, ayakkabıları ve giysileri aldıklarından daha kötü hâlde geri verseler otuz gün bile fark edilmeden kalamazlar; böyle yapsalar çabucak açlıktan ölürler. Oysa Protagoras, yanındakileri bozarak ve onları aldığından daha kötü hâlde geri göndererek kırk yıldan fazla bütün Yunanistan'ın gözünden kaçmış, öyle mi? — Sanırım yetmişine yaklaşmışken öldü, kırk yıl da bu tekhnē'yle uğraştı —
καὶ τούτων φανερῶς χρήματα ἀξιοῦσι πράττεσθαι; ἐγὼ μὲν οὖν οὐκ ἔχω ὅπως σοι πιστεύσω· οἶδα γὰρ ἄνδρα ἕνα Πρωταγόραν πλείω χρήματα κτησάμενον ἀπὸ ταύτης τῆς σοφίας ἢ Φειδίαν τε, ὃς οὕτω περιφανῶς καλὰ ἔργα ἠργάζετο, καὶ ἄλλους δέκα τῶν ἀνδριαντοποιῶν. καίτοι τέρας λέγεις εἰ οἱ μὲν τὰ ὑποδήματα ἐργαζόμενοι τὰ παλαιὰ καὶ τὰ ἱμάτια ἐξακούμενοι οὐκ ἂν δύναιντο λαθεῖν τριάκονθʼ
91e— ve bütün bu süre boyunca, bugüne kadar, itibarından hiçbir şey yitirmedi. Yalnız Protagoras da değil; ondan önce yaşamış, bir kısmı da hâlâ yaşayan pek çok başkası da öyle.
ἡμέρας μοχθηρότερα ἀποδιδόντες ἢ παρέλαβον τὰ ἱμάτιά τε καὶ ὑποδήματα, ἀλλʼ εἰ τοιαῦτα ποιοῖεν, ταχὺ ἂν τῷ λιμῷ ἀποθάνοιεν, Πρωταγόρας δὲ ἄρα ὅλην τὴν Ἑλλάδα ἐλάνθανεν διαφθείρων τοὺς συγγιγνομένους καὶ μοχθηροτέρους ἀποπέμπων ἢ παρελάμβανεν πλέον ἢ τετταράκοντα ἔτη— οἶμαι γὰρ αὐτὸν ἀποθανεῖν ἐγγὺς καὶ ἑβδομήκοντα ἔτη γεγονότα, τετταράκοντα δὲ ἐν τῇ τέχνῃ ὄντα—
ΣΩ. καὶ ἐν ἅπαντι τῷ χρόνῳ τούτῳ ἔτι εἰς τὴν ἡμέραν ταυτηνὶ εὐδοκιμῶν οὐδὲν πέπαυται, καὶ οὐ μόνον Πρωταγόρας, ἀλλὰ καὶ
92aŞimdi senin sözüne göre ne diyelim: Bunlar gençleri bile bile mi aldatıp mahvediyorlar, yoksa kendileri de farkında değiller mi? Bazılarının insanların en bilgesi dediği bu kimselerin bu kadar deli olduğuna mı hükmedeceğiz?
Anytos: Deli olmaktan çok uzaklar, Sokrates. Asıl deli olan, onlara para veren gençlerdir; bunlardan da deli olanlar, gençleri onlara emanet eden yakınlarıdır; hepsinden deli olanlar da, ister yabancı ister hemşehri olsun, böyle bir şeye kalkışan herkesin şehre girmesine göz yuman, onu kovmayan şehirlerdir.
ἄλλοι πάμπολλοι, οἱ μὲν πρότερον γεγονότες ἐκείνου, οἱ δὲ καὶ νῦν ἔτι ὄντες. πότερον δὴ οὖν φῶμεν κατὰ τὸν σὸν λόγον εἰδότας αὐτοὺς ἐξαπατᾶν καὶ λωβᾶσθαι τοὺς νέους, ἢ λεληθέναι καὶ ἑαυτούς; καὶ οὕτω μαίνεσθαι ἀξιώσομεν τούτους, οὓς ἔνιοί φασι σοφωτάτους ἀνθρώπων εἶναι;
ΑΝ. πολλοῦ γε δέουσι μαίνεσθαι, ὦ Σώκρατες, ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον οἱ τούτοις διδόντες ἀργύριον τῶν νέων, τούτων
92bSokrates: Söyle bakalım, Anytos, sofistlerden biri sana bir haksızlık mı etti, yoksa neden onlara bu kadar öfkelisin?
Anytos: Zeus hakkı için, ben onlardan hiçbiriyle hiç görüşmedim; yakınlarımdan birinin görüşmesine de izin vermem.
Sokrates: Demek bu adamları hiç tanımıyorsun?
Anytos: Tanımayayım da.
δʼ ἔτι μᾶλλον οἱ τούτοις ἐπιτρέποντες, οἱ προσήκοντες, πολὺ δὲ μάλιστα πάντων αἱ πόλεις, ἐῶσαι αὐτοὺς εἰσαφικνεῖσθαι καὶ οὐκ ἐξελαύνουσαι, εἴτε τις ξένος ἐπιχειρεῖ τοιοῦτόν τι ποιεῖν εἴτε ἀστός.
ΣΩ. πότερον δέ, ὦ Ἄνυτε, ἠδίκηκέ τίς σε τῶν σοφιστῶν, ἢ τί οὕτως αὐτοῖς χαλεπὸς εἶ;
ΑΝ. οὐδὲ μὰ Δία ἔγωγε συγγέγονα πώποτε αὐτῶν οὐδενί, οὐδʼ ἂν ἄλλον ἐάσαιμι τῶν ἐμῶν οὐδένα.
ΣΩ. ἄπειρος ἄρʼ εἶ παντάπασι τῶν ἀνδρῶν;
ΑΝ. καὶ εἴην γε.
92cSokrates: Peki azizim, hiç tanımadığın bir şeyin içinde iyi bir şey mi, kötü bir şey mi bulunduğunu nasıl bilebilirsin?
Anytos: Kolayca: Tanısam da tanımasam da bunların ne mal olduğunu biliyorum ya.
Sokrates: Belki kâhinsin, Anytos. Çünkü kendi söylediklerine bakılırsa, bunları başka nasıl bildiğine şaşarım. Ama biz Menon'un yanlarına gidince kötü olacağı kimselerin kim olduğunu aramıyoruz — istersen bunlar sofistler olsun —; asıl ötekileri söyle bize. Babandan kalma bu dostuna bir iyilik et; bu kadar büyük bir şehirde kime giderse az önce anlattığım aretē bakımından anılmaya değer biri olacağını ona söyle.
ΣΩ. πῶς οὖν ἄν, ὦ δαιμόνιε, εἰδείης περὶ τούτου τοῦ πράγματος, εἴτε τι ἀγαθὸν ἔχει ἐν αὑτῷ εἴτε φλαῦρον, οὗ παντάπασιν ἄπειρος εἴης;
ΑΝ. ῥᾳδίως· τούτους γοῦν οἶδα οἵ εἰσιν, εἴτʼ οὖν ἄπειρος αὐτῶν εἰμι εἴτε μή.
ΣΩ. μάντις εἶ ἴσως, ὦ Ἄνυτε· ἐπεὶ ὅπως γε ἄλλως οἶσθα τούτων πέρι, ἐξ ὧν αὐτὸς λέγεις θαυμάζοιμʼ ἄν. ἀλλὰ γὰρ οὐ τούτους ἐπιζητοῦμεν τίνες εἰσίν, παρʼ οὓς ἂν
92dAnytos: Sen niye söylemedin ona?
Sokrates: Bu işin öğretmeni olduğunu düşündüklerimi söyledim; ama senin dediğine bakılırsa boş konuşuyormuşum. Belki de haklısın.
Μένων ἀφικόμενος μοχθηρὸς γένοιτο—οὗτοι μὲν γάρ, εἰ σὺ βούλει, ἔστων οἱ σοφισταί—ἀλλὰ δὴ ἐκείνους εἰπὲ ἡμῖν, καὶ τὸν πατρικὸν τόνδε ἑταῖρον εὐεργέτησον φράσας αὐτῷ παρὰ τίνας ἀφικόμενος ἐν τοσαύτῃ πόλει τὴν ἀρετὴν ἣν νυνδὴ ἐγὼ διῆλθον γένοιτʼ ἂν ἄξιος λόγου.
ΑΝ. τί δὲ αὐτῷ οὐ σὺ ἔφρασας;
ΣΩ. ἀλλʼ οὓς μὲν ἐγὼ ᾤμην διδασκάλους τούτων εἶναι, εἶπον, ἀλλὰ τυγχάνω οὐδὲν λέγων, ὡς σὺ φῄς· καὶ ἴσως τὶ
92eAma şimdi sıra sende: Atinalılardan kime gitmesi gerektiğini sen söyle ona. Kimin adını istersen söyle.
Anytos: Neden tek bir adamın adını duysun? Atinalıların iyi ve soylu insanlarından kime rastlarsa, yeter ki söz dinlesin, onu sofistlerden daha iyi yapmayacak tek kişi yoktur.
Sokrates: Peki bu iyi ve soylu insanlar kendiliğinden mi böyle oldular? Kimseden öğrenmedikleri hâlde kendi öğrenmedikleri şeyleri yine de başkalarına öğretebiliyorlar mı?
λέγεις. ἀλλὰ σὺ δὴ ἐν τῷ μέρει αὐτῷ εἰπὲ παρὰ τίνας ἔλθῃ Ἀθηναίων· εἰπὲ ὄνομα ὅτου βούλει.
ΑΝ. τί δὲ ἑνὸς ἀνθρώπου ὄνομα δεῖ ἀκοῦσαι; ὅτῳ γὰρ ἂν ἐντύχῃ Ἀθηναίων τῶν καλῶν κἀγαθῶν, οὐδεὶς ἔστιν ὃς οὐ βελτίω αὐτὸν ποιήσει ἢ οἱ σοφισταί, ἐάνπερ ἐθέλῃ πείθεσθαι.
ΣΩ. πότερον δὲ οὗτοι οἱ καλοὶ κἀγαθοὶ ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου ἐγένοντο τοιοῦτοι, παρʼ οὐδενὸς μαθόντες ὅμως μέντοι ἄλλους διδάσκειν οἷοί τε ὄντες ταῦτα ἃ αὐτοὶ οὐκ
93aAnytos: Bence bunlar da kendilerinden öncekilerden, iyi ve soylu insanlardan öğrenmişlerdir. Yoksa sence bu şehirde pek çok iyi adam yetişmedi mi?
Sokrates: Bence, Anytos, burada siyasette iyi olan adamlar hem var, hem de en az bugünkü kadar geçmişte de vardı. Ama acaba kendi aretē'lerinin iyi öğretmenleri de oldular mı? Çünkü konuşmamızın konusu bu: Burada iyi adamlar var mı yok mu, ya da geçmişte oldu mu diye değil, aretē öğretilebilir mi diye çoktandır inceliyoruz.
ἔμαθον;
ΑΝ. καὶ τούτους ἔγωγε ἀξιῶ παρὰ τῶν προτέρων μαθεῖν, ὄντων καλῶν κἀγαθῶν· ἢ οὐ δοκοῦσί σοι πολλοὶ καὶ ἀγαθοὶ γεγονέναι ἐν τῇδε τῇ πόλει ἄνδρες;
ΣΩ. ἔμοιγε, ὦ Ἄνυτε, καὶ εἶναι δοκοῦσιν ἐνθάδε ἀγαθοὶ τὰ πολιτικά, καὶ γεγονέναι ἔτι οὐχ ἧττον ἢ εἶναι· ἀλλὰ μῶν καὶ διδάσκαλοι ἀγαθοὶ γεγόνασιν τῆς αὑτῶν ἀρετῆς; τοῦτο γάρ ἐστιν περὶ οὗ ὁ λόγος ἡμῖν τυγχάνει ὤν· οὐκ εἰ εἰσὶν ἀγαθοὶ ἢ μὴ ἄνδρες ἐνθάδε, οὐδʼ εἰ γεγόνασιν ἐν τῷ
93bBunu incelerken de şunu inceliyoruz: Hem bugünün hem eskinin iyi adamları, kendilerini iyi kılan bu aretē'yi başkasına da aktarmayı biliyorlar mıydı, yoksa bu, insanın aktarabileceği, birinin başkasından devralabileceği bir şey değil mi? Menon'la benim çoktandır aradığımız işte bu. Şimdi kendi sözünden yola çıkarak şöyle bak: Themistokles'in iyi bir adam olduğunu söylemez misin?
πρόσθεν, ἀλλʼ εἰ διδακτόν ἐστιν ἀρετὴ πάλαι σκοποῦΜΕΝ. τοῦτο δὲ σκοποῦντες τόδε σκοποῦμεν, ἆρα οἱ ἀγαθοὶ ἄνδρες καὶ τῶν νῦν καὶ τῶν προτέρων ταύτην τὴν ἀρετὴν ἣν αὐτοὶ ἀγαθοὶ ἦσαν ἠπίσταντο καὶ ἄλλῳ παραδοῦναι, ἢ οὐ παραδοτὸν τοῦτο ἀνθρώπῳ οὐδὲ παραληπτὸν ἄλλῳ παρʼ ἄλλου· τοῦτʼ ἔστιν ὃ πάλαι ζητοῦμεν ἐγώ τε καὶ Μένων. ὧδε οὖν σκόπει ἐκ τοῦ σαυτοῦ λόγου· Θεμιστοκλέα οὐκ ἀγαθὸν ἂν
93cAnytos: Söylerim, hem de herkesten çok.
Sokrates: Öyleyse, kendi aretē'sinin öğretmeni olan biri varsa, o da iyi bir öğretmendi?
Anytos: Sanırım, tabii isteseydi.
Sokrates: Peki sence başkalarının, hele de kendi oğlunun iyi ve soylu biri olmasını istemez miydi? Yoksa oğlunu kıskanıp kendisini iyi kılan aretē'yi ona bile bile aktarmadığını mı düşünüyorsun?
φαίης ἄνδρα γεγονέναι;
ΑΝ. ἔγωγε, πάντων γε μάλιστα.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ διδάσκαλον ἀγαθόν, εἴπερ τις ἄλλος τῆς αὑτοῦ ἀρετῆς διδάσκαλος ἦν, κἀκεῖνον εἶναι;
ΑΝ. οἶμαι ἔγωγε, εἴπερ ἐβούλετό γε.
ΣΩ. ἀλλʼ, οἴει, οὐκ ἂν ἐβουλήθη ἄλλους τέ τινας καλοὺς κἀγαθοὺς γενέσθαι, μάλιστα δέ που τὸν ὑὸν τὸν αὑτοῦ; ἢ οἴει αὐτὸν φθονεῖν αὐτῷ καὶ ἐξεπίτηδες οὐ παραδιδόναι
93dThemistokles'in oğlu Kleophantos'u iyi bir binici olarak yetiştirdiğini duymadın mı? Atların üstünde dimdik ayakta durabiliyor, at üstünde dimdik dururken mızrak atabiliyor, başka birçok şaşırtıcı şey de yapabiliyordu; babası ona bunları öğretmiş, iyi öğretmenlere bağlı olan her şeyde onu usta kılmıştı. Yoksa bunları yaşlılardan duymadın mı?
Anytos: Duydum.
Sokrates: Demek kimse oğlunun tabiatını kötü diye suçlayamazdı.
τὴν ἀρετὴν ἣν αὐτὸς ἀγαθὸς ἦν; ἢ οὐκ ἀκήκοας ὅτι Θεμιστοκλῆς Κλεόφαντον τὸν ὑὸν ἱππέα μὲν ἐδιδάξατο ἀγαθόν; ἐπέμενεν γοῦν ἐπὶ τῶν ἵππων ὀρθὸς ἑστηκώς, καὶ ἠκόντιζεν ἀπὸ τῶν ἵππων ὀρθός, καὶ ἄλλα πολλὰ καὶ θαυμαστὰ ἠργάζετο ἃ ἐκεῖνος αὐτὸν ἐπαιδεύσατο καὶ ἐποίησε σοφόν, ὅσα διδασκάλων ἀγαθῶν εἴχετο· ἢ ταῦτα οὐκ ἀκήκοας τῶν πρεσβυτέρων;
ΑΝ. ἀκήκοα.
ΣΩ. οὐκ ἂν ἄρα τήν γε φύσιν τοῦ ὑέος αὐτοῦ ᾐτιάσατʼ ἄν τις εἶναι κακήν.
93eAnytos: Herhâlde suçlayamazdı.
Sokrates: Peki şuna ne dersin: Themistokles'in oğlu Kleophantos'un, babasının bildiği şeylerde iyi ve bilge bir adam olduğunu, gençten ya da yaşlıdan, birinden hiç duydun mu?
Anytos: Hayır, duymadım.
Sokrates: Peki onun kendi oğluna bunları öğretmek isteyip de kendisini bilge yapan bilgelikte onu komşularından hiç daha iyi yapmak istemediğini mi sanalım, eğer aretē öğretilebilir olsaydı?
Anytos: Zeus hakkı için, herhâlde hayır.
Sokrates: İşte, senin de eskilerin en iyileri arasında saydığın aretē öğretmeni böyle biri. Şimdi başka birine bakalım: Lysimakhos'un oğlu Aristeides'e. Yoksa onun iyi bir adam olduğunu kabul etmiyor musun?
ΑΝ. ἴσως οὐκ ἄν.
ΣΩ. τί δὲ τόδε; ὡς Κλεόφαντος ὁ Θεμιστοκλέους ἀνὴρ ἀγαθὸς καὶ σοφὸς ἐγένετο ἅπερ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, ἤδη του ἀκήκοας ἢ νεωτέρου ἢ πρεσβυτέρου;
ΑΝ. οὐ δῆτα.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν ταῦτα μὲν οἰόμεθα βούλεσθαι αὐτὸν τὸν αὑτοῦ ὑὸν παιδεῦσαι, ἣν δὲ αὐτὸς σοφίαν ἦν σοφός, οὐδὲν τῶν γειτόνων βελτίω ποιῆσαι, εἴπερ ἦν γε διδακτὸν ἡ ἀρετή;
ΑΝ. ἴσως μὰ Δίʼ οὔ.
ΣΩ. οὗτος μὲν δή σοι τοιοῦτος διδάσκαλος ἀρετῆς, ὃν καὶ σὺ ὁμολογεῖς ἐν τοῖς ἄριστον τῶν προτέρων εἶναι· ἄλλον
94aAnytos: Kabul ediyorum, hem de kesinlikle.
Sokrates: O da kendi oğlu Lysimakhos'u öğretmenlere bağlı olan her konuda Atinalıların en iyisi olarak yetiştirdi; ama sence onu herhangi birinden daha iyi bir adam yapabildi mi? Onunla görüştün, nasıl biri olduğunu görüyorsun. İstersen öylesine yüce gönüllü ve bilge bir adam olan Perikles'e bak: Paralos ve Ksanthippos adında iki oğul yetiştirdiğini biliyorsun, değil mi?
δὲ δὴ σκεψώμεθα, Ἀριστείδην τὸν Λυσιμάχου· ἢ τοῦτον οὐχ ὁμολογεῖς ἀγαθὸν γεγονέναι;
ΑΝ. ἔγωγε, πάντως δήπου.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ οὗτος τὸν ὑὸν τὸν αὑτοῦ Λυσίμαχον, ὅσα μὲν διδασκάλων εἴχετο, κάλλιστα Ἀθηναίων ἐπαίδευσε, ἄνδρα δὲ βελτίω δοκεῖ σοι ὁτουοῦν πεποιηκέναι; τούτῳ γάρ που καὶ συγγέγονας καὶ ὁρᾷς οἷός ἐστιν. εἰ δὲ βούλει,
94bAnytos: Biliyorum.
Sokrates: Senin de bildiğin gibi, onları binicilikte hiçbir Atinalıdan geri kalmayacak şekilde yetiştirdi; mousikē'de, yarışmalarda ve tekhnē'ye bağlı ne varsa onlarda da kimseden geri kalmayacak kadar iyi terbiye etti. Peki onları iyi adamlar yapmak istemedi mi? Bence istedi, ama korkarım bu öğretilebilir bir şey değil. Hem bunu yapamayanların yalnız birkaç Atinalı, hem de en sıradanları olduğunu düşünmeyesin diye şunu hatırla: Thukydides de iki oğul yetiştirdi, Melesias ile Stephanos'u. Onları her bakımdan iyi terbiye etti, güreşte de Atinalıların en iyileri oldular — birini Ksanthias'a, ötekini Eudoros'a vermişti; bunlar o zamanın en iyi güreşçileri sayılıyordu —. Yoksa hatırlamıyor musun?
Περικλέα, οὕτως μεγαλοπρεπῶς σοφὸν ἄνδρα, οἶσθʼ ὅτι δύο ὑεῖς ἔθρεψε, Πάραλον καὶ Ξάνθιππον;
ΑΝ. ἔγωγε.
ΣΩ. τούτους μέντοι, ὡς οἶσθα καὶ σύ, ἱππέας μὲν ἐδίδαξεν οὐδενὸς χείρους Ἀθηναίων, καὶ μουσικὴν καὶ ἀγωνίαν καὶ τἆλλα ἐπαίδευσεν ὅσα τέχνης ἔχεται οὐδενὸς χείρους· ἀγαθοὺς δὲ ἄρα ἄνδρας οὐκ ἐβούλετο ποιῆσαι; δοκῶ μέν, ἐβούλετο, ἀλλὰ μὴ οὐκ ᾖ διδακτόν. ἵνα δὲ μὴ ὀλίγους οἴῃ καὶ τοὺς φαυλοτάτους Ἀθηναίων ἀδυνάτους γεγονέναι τοῦτο
94cAnytos: Hatırlıyorum, duyduğum kadarıyla.
Sokrates: Açık değil mi ki bu adam, para harcayarak öğretilmesi gereken şeyleri çocuklarına öğretip de hiç masraf etmeden onları iyi adamlar yapacak olanı, eğer öğretilebilir olsaydı, öğretmeden bırakmazdı?
τὸ πρᾶγμα, ἐνθυμήθητι ὅτι Θουκυδίδης αὖ δύο ὑεῖς ἔθρεψεν, Μελησίαν καὶ Στέφανον, καὶ τούτους ἐπαίδευσεν τά τε ἄλλα εὖ καὶ ἐπάλαισαν κάλλιστα Ἀθηναίων—τὸν μὲν γὰρ Ξανθίᾳ ἔδωκε, τὸν δὲ Εὐδώρῳ· οὗτοι δέ που ἐδόκουν τῶν τότε κάλλιστα παλαίειν—ἢ οὐ μέμνησαι;
ΑΝ. ἔγωγε, ἀκοῇ.
ΣΩ. οὐκοῦν δῆλον ὅτι οὗτος οὐκ ἄν ποτε, οὗ μὲν ἔδει
94dAma belki Thukydides sıradan biriydi, Atinalılar ve müttefikler arasında pek çok dostu yoktu? Oysa büyük bir aileden geliyordu, hem şehirde hem öteki Yunanlılar arasında büyük nüfuz sahibiydi. Öyle ki bu öğretilebilir olsaydı, kendisi şehrin işleriyle uğraşmaktan vakit bulamasa bile, oğullarını iyi yapacak birini, ister yerli ister yabancı olsun, bulurdu.
δαπανώμενον διδάσκειν, ταῦτα μὲν ἐδίδαξε τοὺς παῖδας τοὺς αὑτοῦ, οὗ δὲ οὐδὲν ἔδει ἀναλώσαντα ἀγαθοὺς ἄνδρας ποιῆσαι, ταῦτα δὲ οὐκ ἐδίδαξεν, εἰ διδακτὸν ἦν; ἀλλὰ γὰρ ἴσως ὁ Θουκυδίδης φαῦλος ἦν, καὶ οὐκ ἦσαν αὐτῷ πλεῖστοι φίλοι Ἀθηναίων καὶ τῶν συμμάχων; καὶ οἰκίας μεγάλης ἦν καὶ ἐδύνατο μέγα ἐν τῇ πόλει καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις Ἕλλησιν, ὥστε εἴπερ ἦν τοῦτο διδακτόν, ἐξευρεῖν ἂν ὅστις ἔμελλεν αὐτοῦ τοὺς ὑεῖς ἀγαθοὺς ποιήσειν, ἢ τῶν ἐπιχωρίων τις ἢ τῶν
94eAma, dostum Anytos, korkarım aretē öğretilebilir bir şey değil.
Anytos: Sokrates, bence insanları pek kolay kötülüyorsun. Beni dinlemek istersen sana dikkatli olmanı öğütlerim. Çünkü belki başka şehirlerde de insanlara kötülük etmek iyilik etmekten kolaydır, ama burada hem de nasıl.
ξένων, εἰ αὐτὸς μὴ ἐσχόλαζεν διὰ τὴν τῆς πόλεως ἐπιμέλειαν. ἀλλὰ γάρ, ὦ ἑταῖρε Ἄνυτε, μὴ οὐκ ᾖ διδακτὸν ἀρετή.
ΑΝ. ὦ Σώκρατες, ῥᾳδίως μοι δοκεῖς κακῶς λέγειν ἀνθρώπους. ἐγὼ μὲν οὖν ἄν σοι συμβουλεύσαιμι, εἰ ἐθέλεις ἐμοὶ πείθεσθαι, εὐλαβεῖσθαι· ὡς ἴσως μὲν καὶ ἐν ἄλλῃ πόλει ῥᾷόν ἐστιν κακῶς ποιεῖν ἀνθρώπους ἢ εὖ, ἐν τῇδε δὲ καὶ
95aSanırım bunu sen de biliyorsun.
Sokrates: Menon, Anytos bana kızmış gibi görünüyor; buna hiç şaşmıyorum. Çünkü bir kere bu adamları kötülediğimi sanıyor, sonra da kendisinin onlardan biri olduğunu düşünüyor. Ama bir gün kötü söylemenin ne olduğunu anlarsa kızmayı bırakır; şimdilik bilmiyor. Sen bana şunu söyle: Sizin oralarda da iyi ve soylu adamlar yok mu?
Menon: Elbette var.
πάνυ· οἶμαι δὲ σὲ καὶ αὐτὸν εἰδέναι.
ΣΩ. ὦ Μένων, Ἄνυτος μέν μοι δοκεῖ χαλεπαίνειν, καὶ οὐδὲν θαυμάζω· οἴεται γάρ με πρῶτον μὲν κακηγορεῖν τούτους τοὺς ἄνδρας, ἔπειτα ἡγεῖται καὶ αὐτὸς εἶναι εἷς τούτων. ἀλλʼ οὗτος μὲν ἐάν ποτε γνῷ οἷόν ἐστιν τὸ κακῶς λέγειν, παύσεται χαλεπαίνων, νῦν δὲ ἀγνοεῖ· σὺ δέ μοι εἰπέ, οὐ καὶ παρʼ ὑμῖν εἰσιν καλοὶ κἀγαθοὶ ἄνδρες;
ΜΕΝ. πάνυ γε.
95bSokrates: Peki? Bunlar kendilerini gençlere öğretmen olarak sunmaya, öğretmen olduklarını ve aretē'nin öğretilebilir olduğunu kabul etmeye razı mı?
Menon: Hayır, Zeus hakkı için, Sokrates. Onlardan bazen öğretilebilir olduğunu, bazen de olmadığını duyarsın.
Sokrates: Peki daha bu noktada bile anlaşamamış olanlara bu işin öğretmenleri diyelim mi?
Menon: Bence hayır, Sokrates.
Sokrates: Peki ya şu sofistler? Bunu vaat eden yalnız onlar; sence aretē öğretmeni mi?
ΣΩ. τί οὖν; ἐθέλουσιν οὗτοι παρέχειν αὑτοὺς διδασκάλους τοῖς νέοις, καὶ ὁμολογεῖν διδάσκαλοί τε εἶναι καὶ διδακτὸν ἀρετήν;
ΜΕΝ. οὐ μὰ τὸν Δία, ὦ Σώκρατες, ἀλλὰ τοτὲ μὲν ἂν αὐτῶν ἀκούσαις ὡς διδακτόν, τοτὲ δὲ ὡς οὔ.
ΣΩ. φῶμεν οὖν τούτους διδασκάλους εἶναι τούτου τοῦ πράγματος, οἷς μηδὲ αὐτὸ τοῦτο ὁμολογεῖται;
ΜΕΝ. οὔ μοι δοκεῖ, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. τί δὲ δή; οἱ σοφισταί σοι οὗτοι, οἵπερ μόνοι ἐπαγγέλλονται, δοκοῦσι διδάσκαλοι εἶναι ἀρετῆς;
95cMenon: Gorgias'ın en çok hayran olduğum yanı da bu, Sokrates: Ondan hiçbir zaman böyle bir vaat duyamazsın; hatta ötekilerin vaat ettiğini duyunca onlarla alay eder. Ona göre yapılması gereken, insanları konuşmada usta kılmaktır.
Sokrates: Demek sana göre de sofistler öğretmen değil?
Menon: Söyleyemem, Sokrates. Ben de çoğunluğun düştüğü duruma düşüyorum: Bazen öyleymişler gibi geliyor, bazen değil.
Sokrates: Bunun bazen öğretilebilir, bazen öğretilemez gibi görünmesi yalnız sana ve öteki siyaset adamlarına özgü değil; şair Theognis'in de tam bunu söylediğini biliyor musun?
ΜΕΝ. καὶ Γοργίου μάλιστα, ὦ Σώκρατες, ταῦτα ἄγαμαι, ὅτι οὐκ ἄν ποτε αὐτοῦ τοῦτο ἀκούσαις ὑπισχνουμένου, ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων καταγελᾷ, ὅταν ἀκούσῃ ὑπισχνουμένων· ἀλλὰ λέγειν οἴεται δεῖν ποιεῖν δεινούς.
ΣΩ. οὐδʼ ἄρα σοὶ δοκοῦσιν οἱ σοφισταὶ διδάσκαλοι εἶναι;
ΜΕΝ. οὐκ ἔχω λέγειν, ὦ Σώκρατες. καὶ γὰρ αὐτὸς ὅπερ οἱ πολλοὶ πέπονθα· τοτὲ μέν μοι δοκοῦσιν, τοτὲ δὲ οὔ.
ΣΩ. οἶσθα δὲ ὅτι οὐ μόνον σοί τε καὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς πολιτικοῖς τοῦτο δοκεῖ τοτὲ μὲν εἶναι διδακτόν, τοτὲ δʼ οὔ,
95dMenon: Hangi dizelerinde?
Sokrates: Elegeia'larında, şöyle dediği yerde: Onlarla iç, onlarla ye, onların yanında otur; gücü büyük olanların gönlünü hoş et. İyilerden iyilik öğrenirsin; kötülere *karışırsan, olan aklını da yitirirsin.*
ἀλλὰ καὶ Θέογνιν τὸν ποιητὴν οἶσθʼ ὅτι ταὐτὰ ταῦτα λέγει;
ΜΕΝ. ἐν ποίοις ἔπεσιν;
ΣΩ. ἐν τοῖς ἐλεγείοις, οὗ λέγει— καὶ παρὰ τοῖσιν πῖνε καὶ ἔσθιε, καὶ μετὰ τοῖσιν ἵζε, καὶ ἅνδανε τοῖς, ὧν μεγάλη δύναμις. ἐσθλῶν μὲν γὰρ ἄπʼ ἐσθλὰ διδάξεαι· ἢν δὲ κακοῖσιν
95eBu dizelerde aretē'den öğretilebilir bir şeymiş gibi söz ettiğini görüyor musun?
Menon: Görüyorum.
Sokrates: Ama başka bir yerde biraz söz değiştirerek şöyle der: Yapılabilseydi, insana akıl konabilseydi, ve bunu yapabilenlerin çok ve büyük ücretler alacağını söyler; bir de İyi babadan asla kötü oğul olmazdı, akıllıca öğütleri dinlerdi. Ama öğreterek *kötü adamı asla iyi yapamazsın.*
συμμίσγῃς, ἀπολεῖς καὶ τὸν ἐόντα νόον. Theognis 33-36 Bergk οἶσθ᾽ ὅτι ἐν τούτοις μὲν ὡς διδακτοῦ οὔσης τῆς ἀρετῆς λέγει;
ΜΕΝ. φαίνεταί γε.
ΣΩ. ἐν ἄλλοις δέ γε ὀλίγον μεταβάς,— εἰ δʼ ἦν ποιητόν, φησί, καὶ ἔνθετον ἀνδρὶ νόημα, λέγει πως ὅτι— πολλοὺς ἂν μισθοὺς καὶ μεγάλους ἔφερον οἱ δυνάμενοι τοῦτο ποιεῖν, καὶ— οὔ ποτʼ ἂν ἐξ ἀγαθοῦ πατρὸς ἔγεντο κακός,
96aAynı konuda kendi kendisiyle çeliştiğini fark ediyor musun?
Menon: Ediyorum.
Sokrates: Peki bana başka herhangi bir konu söyleyebilir misin ki, onun öğretmeni olduklarını öne sürenlerin başkalarına öğretmen oldukları şöyle dursun, bu konuyu kendilerinin bildiği bile kabul edilmesin, hatta öğretmeni olduklarını söyledikleri bu konuda kötü sayılsınlar; bu konuda iyi ve soylu oldukları kabul edilenler ise onun bir öğretilebilir olduğunu söylesinler, bir öğretilemez?
πειθόμενος μύθοισι σαόφροσιν. ἀλλὰ διδάσκων οὔ ποτε ποιήσεις τὸν κακὸν ἄνδρʼ ἀγαθόν. Theognis 434-438 Bergk ἐννοεῖς ὅτι αὐτὸς αὑτῳ πάλιν περὶ τῶν αὐτῶν τἀναντία λέγει;
ΜΕΝ. φαίνεται.
ΣΩ. ἔχεις οὖν εἰπεῖν ἄλλου ὁτουοῦν πράγματος, οὗ οἱ μὲν φάσκοντες διδάσκαλοι εἶναι οὐχ ὅπως ἄλλων διδάσκαλοι ὁμολογοῦνται, ἀλλʼ οὐδὲ αὐτοὶ ἐπίστασθαι, ἀλλὰ πονηροὶ
96bBir konuda kafası böylesine karışık olanlara sen gerçek anlamda öğretmen der misin?
Menon: Zeus hakkı için, demem.
Sokrates: Öyleyse ne sofistler ne de kendileri iyi ve soylu olanlar bu işin öğretmeni değilse, başkalarının hiç olamayacağı açık değil mi?
Menon: Bence de olamaz.
εἶναι περὶ αὐτὸ τοῦτο τὸ πρᾶγμα οὗ φασι διδάσκαλοι εἶναι, οἱ δὲ ὁμολογούμενοι αὐτοὶ καλοὶ κἀγαθοὶ τοτὲ μέν φασιν αὐτὸ διδακτὸν εἶναι, τοτὲ δὲ οὔ; τοὺς οὖν οὕτω τεταραγμένους περὶ ὁτουοῦν φαίης ἂν σὺ κυρίως διδασκάλους εἶναι;
ΜΕΝ. μὰ Δίʼ οὐκ ἔγωγε.
ΣΩ. οὐκοῦν εἰ μήτε οἱ σοφισταὶ μήτε οἱ αὐτοὶ καλοὶ κἀγαθοὶ ὄντες διδάσκαλοί εἰσι τοῦ πράγματος, δῆλον ὅτι οὐκ ἂν ἄλλοι γε;
ΜΕΝ. οὔ μοι δοκεῖ.
96cSokrates: Öğretmen yoksa öğrenci de yok, değil mi?
Menon: Bence dediğin gibi.
Sokrates: Hem ne öğretmeni ne öğrencisi olan bir şeyin öğretilebilir de olmadığını kabul etmiştik?
Menon: Kabul etmiştik.
Sokrates: Aretē'nin ise hiçbir yerde öğretmeni görünmüyor, değil mi?
Menon: Öyle.
Sokrates: Öğretmen yoksa öğrenci de yok?
Menon: Öyle görünüyor.
Sokrates: Demek aretē öğretilebilir değil?
ΣΩ. εἰ δέ γε μὴ διδάσκαλοι, οὐδὲ μαθηταί;
ΜΕΝ. δοκεῖ μοι ἔχειν ὡς λέγεις.
ΣΩ. ὡμολογήκαμεν δέ γε, πράγματος οὗ μήτε διδάσκαλοι μήτε μαθηταὶ εἶεν, τοῦτο μηδὲ διδακτὸν εἶναι;
ΜΕΝ. ὡμολογήκαΜΕΝ.
ΣΩ. οὐκοῦν ἀρετῆς οὐδαμοῦ φαίνονται διδάσκαλοι;
ΜΕΝ. ἔστι ταῦτα.
ΣΩ. εἰ δέ γε μὴ διδάσκαλοι, οὐδὲ μαθηταί;
ΜΕΝ. φαίνεται οὕτως.
ΣΩ. ἀρετὴ ἄρα οὐκ ἂν εἴη διδακτόν;
96dMenon: Öyle görünmüyor, tabii doğru incelediysek. Bu yüzden gerçekten merak ediyorum, Sokrates: Acaba iyi adamlar hiç yok mu, yoksa iyi olanlar hangi yolla iyi oluyor?
Sokrates: Korkarım, Menon, sen de ben de pek sıradan adamlarız; seni Gorgias, beni de Prodikos yeterince terbiye etmemiş. Öyleyse her şeyden önce dikkatimizi kendimize çevirmeli ve bizi şu ya da bu şekilde daha iyi yapacak birini aramalıyız.
ΜΕΝ. οὐκ ἔοικεν, εἴπερ ὀρθῶς ἡμεῖς ἐσκέμμεθα. ὥστε καὶ θαυμάζω δή, ὦ Σώκρατες, πότερόν ποτε οὐδʼ εἰσὶν ἀγαθοὶ ἄνδρες, ἢ τίς ἂν εἴη τρόπος τῆς γενέσεως τῶν ἀγαθῶν γιγνομένων.
ΣΩ. κινδυνεύομεν, ὦ Μένων, ἐγώ τε καὶ σὺ φαῦλοί τινες εἶναι ἄνδρες, καὶ σέ τε Γοργίας οὐχ ἱκανῶς πεπαιδευκέναι καὶ ἐμὲ Πρόδικος. παντὸς μᾶλλον οὖν προσεκτέον τὸν νοῦν ἡμῖν αὐτοῖς, καὶ ζητητέον ὅστις ἡμᾶς ἑνί γέ τῳ τρόπῳ βελτίους
96eBunu az önceki araştırmamıza bakarak söylüyorum. İnsanların işlerinin doğru ve iyi gitmesinin yalnız epistēmē'nin yol göstermesiyle olmadığını gülünç bir şekilde gözden kaçırdık; iyi adamların ne şekilde iyi olduğunu bilmek de belki bu yüzden elimizden kaçıyor.
Menon: Bununla ne demek istiyorsun, Sokrates?
Sokrates: Şunu: İyi adamların faydalı olması gerektiğini, bunun başka türlü olamayacağını doğru olarak kabul ettik.
ποιήσει· λέγω δὲ ταῦτα ἀποβλέψας πρὸς τὴν ἄρτι ζήτησιν, ὡς ἡμᾶς ἔλαθεν καταγελάστως ὅτι οὐ μόνον ἐπιστήμης ἡγουμένης ὀρθῶς τε καὶ εὖ τοῖς ἀνθρώποις πράττεται τὰ πράγματα, ᾗ ἴσως καὶ διαφεύγει ἡμᾶς τὸ γνῶναι τίνα ποτὲ τρόπον γίγνονται οἱ ἀγαθοὶ ἄνδρες.
ΜΕΝ. πῶς τοῦτο λέγεις, ὦ Σώκρατες;
ΣΩ. ὧδε· ὅτι μὲν τοὺς ἀγαθοὺς ἄνδρας δεῖ ὠφελίμους εἶναι,
97aÖyle değil mi?
Menon: Evet.
Sokrates: İşlerimizde bize doğru yol gösterirlerse faydalı olacaklarını kabul etmemiz de herhâlde doğruydu?
Menon: Evet.
Sokrates: Ama insan phronēsis sahibi olmadıkça doğru yol gösteremez diye kabul etmemiz, doğru bir kabul değilmiş gibi görünüyor.
Menon: Ne demek istiyorsun?
Sokrates: Söyleyeyim. Larisa'ya ya da istediğin başka bir yere giden yolu bilen biri oraya yürüse ve başkalarına yol gösterse, doğru ve iyi yol göstermiş olmaz mı?
Menon: Elbette.
ὀρθῶς ὡμολογήκαμεν τοῦτό γε ὅτι οὐκ ἂν ἄλλως ἔχοι· ἦ γάρ;
ΜΕΝ. ναί.
ΣΩ. καὶ ὅτι γε ὠφέλιμοι ἔσονται, ἂν ὀρθῶς ἡμῖν ἡγῶνται τῶν πραγμάτων, καὶ τοῦτό που καλῶς ὡμολογοῦμεν;
ΜΕΝ. ναί.
ΣΩ. ὅτι δʼ οὐκ ἔστιν ὀρθῶς ἡγεῖσθαι, ἐὰν μὴ φρόνιμος ᾖ, τοῦτο ὅμοιοί ἐσμεν οὐκ ὀρθῶς ὡμολογηκόσιν.
ΜΕΝ. πῶς δὴ [ὀρθῶς] λέγεις;
ΣΩ. ἐγὼ ἐρῶ. ⟨εἰ⟩ εἰδὼς τὴν ὁδὸν τὴν εἰς Λάρισαν ἢ ὅποι βούλει ἄλλοσε βαδίζοι καὶ ἄλλοις ἡγοῖτο, ἄλλο τι ὀρθῶς ἂν καὶ εὖ ἡγοῖτο;
ΜΕΝ. πάνυ γε.
97bSokrates: Ya biri yolun hangisi olduğu hakkında doğru bir kanaate sahip olsa, ama oradan hiç geçmemiş, yolu bilmiyor olsa? Bu da doğru yol göstermez mi?
Menon: Elbette.
Sokrates: Ve ötekinin epistēmē'sine sahip olduğu şeyler hakkında doğru kanaate sahip olduğu sürece, doğruyu sanan ama bilmeyen bu kişi, bilen kişiden hiç de kötü bir kılavuz olmaz.
Menon: Hiç de olmaz.
Sokrates: Demek ki eylemin doğruluğu bakımından hakiki kanaat phronēsis'ten hiç de kötü bir kılavuz değil. Az önce aretē'nin nasıl bir şey olduğunu incelerken atladığımız şey de buydu: Doğru eyleme yalnız phronēsis yol gösterir demiştik.
ΣΩ. τί δʼ εἴ τις ὀρθῶς μὲν δοξάζων ἥτις ἐστὶν ἡ ὁδός, ἐληλυθὼς δὲ μὴ μηδʼ ἐπιστάμενος, οὐ καὶ οὗτος ἂν ὀρθῶς ἡγοῖτο;
ΜΕΝ. πάνυ γε.
ΣΩ. καὶ ἕως γʼ ἄν που ὀρθὴν δόξαν ἔχῃ περὶ ὧν ὁ ἕτερος ἐπιστήμην, οὐδὲν χείρων ἡγεμὼν ἔσται, οἰόμενος μὲν ἀληθῆ, φρονῶν δὲ μή, τοῦ τοῦτο φρονοῦντος.
ΜΕΝ. οὐδὲν γάρ.
ΣΩ. δόξα ἄρα ἀληθὴς πρὸς ὀρθότητα πράξεως οὐδὲν χείρων ἡγεμὼν φρονήσεως· καὶ τοῦτό ἐστιν ὃ νυνδὴ παρελείπομεν ἐν τῇ περὶ τῆς ἀρετῆς σκέψει ὁποῖόν τι εἴη, λέγοντες
97cOysa meğer hakiki kanaat de yol gösteriyormuş.
Menon: Öyle görünüyor.
Sokrates: Demek doğru kanaat epistēmē'den hiç de az faydalı değil.
Menon: Şu kadar farkla, Sokrates: Epistēmē'si olan her zaman isabet eder, doğru kanaati olan ise bazen isabet eder, bazen etmez.
Sokrates: Nasıl? Her zaman doğru kanaati olan, doğru kanaat taşıdığı sürece her zaman isabet etmez mi?
Menon: Bana zorunlu görünüyor. Bu yüzden şaşırıyorum, Sokrates: Durum böyleyse epistēmē neden doğru kanaatten çok daha değerli, ve neden biri bir şey, öteki başka bir şey?
ὅτι φρόνησις μόνον ἡγεῖται τοῦ ὀρθῶς πράττειν· τὸ δὲ ἄρα καὶ δόξα ἦν ἀληθής.
ΜΕΝ. ἔοικέ γε.
ΣΩ. οὐδὲν ἄρα ἧττον ὠφέλιμόν ἐστιν ὀρθὴ δόξα ἐπιστήμης.
ΜΕΝ. τοσούτῳ γε, ὦ Σώκρατες, ὅτι ὁ μὲν τὴν ἐπιστήμην ἔχων ἀεὶ ἂν ἐπιτυγχάνοι, ὁ δὲ τὴν ὀρθὴν δόξαν τοτὲ μὲν ἂν τυγχάνοι, τοτὲ δʼ οὔ.
ΣΩ. πῶς λέγεις; ὁ ἀεὶ ἔχων ὀρθὴν δόξαν οὐκ ἀεὶ ἂν τυγχάνοι, ἕωσπερ ὀρθὰ δοξάζοι;
ΜΕΝ. ἀνάγκη μοι φαίνεται· ὥστε θαυμάζω, ὦ Σώκρατες,
97dSokrates: Neden şaşırdığını biliyor musun, yoksa ben mi söyleyeyim?
Menon: Söyle elbette.
Sokrates: Daidalos'un heykellerine dikkat etmediğin için. Belki sizin orada hiç yoktur.
Menon: Bunu neden söylüyorsun?
Sokrates: Çünkü onlar da bağlı değillerse kaçıp giderler; bağlıysalar yerlerinde kalırlar.
τούτου οὕτως ἔχοντος, ὅτι δή ποτε πολὺ τιμιωτέρα ἡ ἐπιστήμη τῆς ὀρθῆς δόξης, καὶ διʼ ὅτι τὸ μὲν ἕτερον, τὸ δὲ ἕτερόν ἐστιν αὐτῶν.
ΣΩ. οἶσθα οὖν διʼ ὅτι θαυμάζεις, ἢ ἐγώ σοι εἴπω;
ΜΕΝ. πάνυ γʼ εἰπέ.
ΣΩ. ὅτι τοῖς Δαιδάλου ἀγάλμασιν οὐ προσέσχηκας τὸν νοῦν· ἴσως δὲ οὐδʼ ἔστιν παρʼ ὑμῖν.
ΜΕΝ. πρὸς τί δὲ δὴ τοῦτο λέγεις;
ΣΩ. ὅτι καὶ ταῦτα, ἐὰν μὲν μὴ δεδεμένα ᾖ, ἀποδιδράσκει καὶ δραπετεύει, ἐὰν δὲ δεδεμένα, παραμένει.
97eMenon: Ne olmuş yani?
Sokrates: Onun eserlerinden birine bağsız olarak sahip olmak pek değerli değildir, tıpkı kaçak bir köle gibi — çünkü yerinde durmaz —; ama bağlıysa çok değerlidir, çünkü bunlar pek güzel eserlerdir. Peki bunu neye bakarak söylüyorum? Hakiki kanaatlere bakarak. Hakiki kanaatler de yerlerinde kaldıkları sürece güzel bir şeydir ve her türlü iyiliği yaparlar.
ΜΕΝ. τί οὖν δή;
ΣΩ. τῶν ἐκείνου ποιημάτων λελυμένον μὲν ἐκτῆσθαι οὐ πολλῆς τινος ἄξιόν ἐστι τιμῆς, ὥσπερ δραπέτην ἄνθρωπον —οὐ γὰρ παραμένει—δεδεμένον δὲ πολλοῦ ἄξιον· πάνυ γὰρ καλὰ τὰ ἔργα ἐστίν. πρὸς τί οὖν δὴ λέγω ταῦτα; πρὸς τὰς δόξας τὰς ἀληθεῖς. καὶ γὰρ αἱ δόξαι αἱ ἀληθεῖς, ὅσον μὲν ἂν χρόνον παραμένωσιν, καλὸν τὸ χρῆμα καὶ πάντʼ
98aAma uzun süre kalmaya razı olmazlar, insanın psykhē'sinden kaçıp giderler. Bu yüzden biri onları sebep üzerine akıl yürüterek bağlayıncaya kadar pek değerli değildirler. Bu da, dostum Menon, daha önce kabul ettiğimiz gibi, hatırlamadır. Bağlandıklarında önce epistēmē olurlar, sonra kalıcı olurlar. İşte bu yüzden epistēmē doğru kanaatten daha değerlidir: Epistēmē doğru kanaatten bağla ayrılır.
Menon: Zeus hakkı için, Sokrates, buna benzer bir şey olsa gerek.
ἀγαθὰ ἐργάζονται· πολὺν δὲ χρόνον οὐκ ἐθέλουσι παραμένειν, ἀλλὰ δραπετεύουσιν ἐκ τῆς ψυχῆς τοῦ ἀνθρώπου, ὥστε οὐ πολλοῦ ἄξιαί εἰσιν, ἕως ἄν τις αὐτὰς δήσῃ αἰτίας λογισμῷ. τοῦτο δʼ ἐστίν, ὦ Μένων ἑταῖρε, ἀνάμνησις, ὡς ἐν τοῖς πρόσθεν ἡμῖν ὡμολόγηται. ἐπειδὰν δὲ δεθῶσιν, πρῶτον μὲν ἐπιστῆμαι γίγνονται, ἔπειτα μόνιμοι· καὶ διὰ ταῦτα δὴ τιμιώτερον ἐπιστήμη ὀρθῆς δόξης ἐστίν, καὶ διαφέρει δεσμῷ ἐπιστήμη ὀρθῆς δόξης.
ΜΕΝ. νὴ τὸν Δία, ὦ Σώκρατες, ἔοικεν τοιούτῳ τινί.
98bSokrates: Ben de bilen biri olarak değil, tahmin ederek söylüyorum. Ama doğru kanaatle epistēmē'nin farklı şeyler olduğunu hiç de tahminle söylemiyorum; bildiğimi söyleyeceğim bir şey varsa — ki az şey için söylerim —, bunu da bildiklerim arasına koyarım.
Menon: Doğru söylüyorsun, Sokrates.
Sokrates: Peki şu da doğru değil mi: Hakiki kanaat yol gösterdiğinde her eylemin işini epistēmē'den hiç de kötü yerine getirmez?
Menon: Bunda da bence doğru söylüyorsun.
ΣΩ. καὶ μὴν καὶ ἐγὼ ὡς οὐκ εἰδὼς λέγω, ἀλλὰ εἰκάζων· ὅτι δέ ἐστίν τι ἀλλοῖον ὀρθὴ δόξα καὶ ἐπιστήμη, οὐ πάνυ μοι δοκῶ τοῦτο εἰκάζειν, ἀλλʼ εἴπερ τι ἄλλο φαίην ἂν εἰδέναι—ὀλίγα δʼ ἂν φαίην—ἓν δʼ οὖν καὶ τοῦτο ἐκείνων θείην ἂν ὧν οἶδα.
ΜΕΝ. καὶ ὀρθῶς γε, ὦ Σώκρατες, λέγεις.
ΣΩ. τί δέ; τόδε οὐκ ὀρθῶς, ὅτι ἀληθὴς δόξα ἡγουμένη τὸ ἔργον ἑκάστης τῆς πράξεως οὐδὲν χεῖρον ἀπεργάζεται ἢ ἐπιστήμη;
ΜΕΝ. καὶ τοῦτο δοκεῖς μοι ἀληθῆ λέγειν.
98cSokrates: Demek doğru kanaat eylemler için epistēmē'den hiç de kötü ya da daha az faydalı olmayacak; doğru kanaati olan adam da epistēmē'si olandan.
Menon: Öyle.
Sokrates: İyi adamın bizim için faydalı olduğunu da kabul ettik.
Menon: Evet.
Sokrates: O hâlde, insanlar iyi ve şehirlerine faydalı oluyorlarsa, bu yalnız epistēmē sayesinde değil, doğru kanaat sayesinde de olduğuna göre, bu ikisinden hiçbiri, ne epistēmē ne hakiki kanaat, insanlarda tabiatça bulunmadığına, sonradan edinilmiş de olmadığına göre — yoksa sence bu ikisinden biri tabiatça mı var?
ΣΩ. οὐδὲν ἄρα ὀρθὴ δόξα ἐπιστήμης χεῖρον οὐδὲ ἧττον ὠφελίμη ἔσται εἰς τὰς πράξεις, οὐδὲ ἁνὴρ ὁ ἔχων ὀρθὴν δόξαν ἢ ὁ ἐπιστήμην.
ΜΕΝ. ἔστι ταῦτα.
ΣΩ. καὶ μὴν ὅ γε ἀγαθὸς ἀνὴρ ὠφέλιμος ἡμῖν ὡμολόγηται εἶναι.
ΜΕΝ. ναί.
ΣΩ. ἐπειδὴ τοίνυν οὐ μόνον διʼ ἐπιστήμην ἀγαθοὶ ἄνδρες ἂν εἶεν καὶ ὠφέλιμοι ταῖς πόλεσιν, εἴπερ εἶεν, ἀλλὰ καὶ διʼ ὀρθὴν δόξαν, τούτοιν δὲ οὐδέτερον φύσει ἐστὶν τοῖς ἀνθρώποις,
98dMenon: Bence değil.
Sokrates: Tabiatça olmadıklarına göre, iyiler de tabiatça iyi olamaz.
Menon: Kesinlikle olamaz.
Sokrates: Tabiatça olmadığına göre, bundan sonra öğretilebilir olup olmadığını inceliyorduk.
Menon: Evet.
Sokrates: Aretē phronēsis ise öğretilebilir göründü, değil mi?
Menon: Evet.
Sokrates: Öğretilebilirse de phronēsis olacaktı?
Menon: Elbette.
οὔτε ἐπιστήμη οὔτε δόξα ἀληθής, οὔτʼ ἐπίκτητα—ἢ δοκεῖ σοι φύσει ὁποτερονοῦν αὐτοῖν εἶναι;
ΜΕΝ. οὐκ ἔμοιγε.
ΣΩ. οὐκοῦν ἐπειδὴ οὐ φύσει, οὐδὲ οἱ ἀγαθοὶ φύσει εἶεν ἄν.
ΜΕΝ. οὐ δῆτα.
ΣΩ. ἐπειδὴ δέ γε οὐ φύσει, ἐσκοποῦμεν τὸ μετὰ τοῦτο εἰ διδακτόν ἐστιν.
ΜΕΝ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν διδακτὸν ἔδοξεν εἶναι, εἰ φρόνησις ἡ ἀρετή;
ΜΕΝ. ναί.
ΣΩ. κἂν εἴ γε διδακτὸν εἴη, φρόνησις ἂν εἶναι;
ΜΕΝ. πάνυ γε.
98eSokrates: Öğretmenleri varsa öğretilebilir, yoksa öğretilemez olacaktı?
Menon: Öyle.
Sokrates: Ama onun öğretmenleri olmadığını kabul ettik?
Menon: Öyle.
Sokrates: Demek onun ne öğretilebilir ne de phronēsis olduğunu kabul ettik?
Menon: Elbette.
Sokrates: Ama onun iyi bir şey olduğunu kabul ediyoruz?
Menon: Evet.
Sokrates: Doğru yol gösterenin de faydalı ve iyi olduğunu?
Menon: Elbette.
ΣΩ. καὶ εἰ μέν γε διδάσκαλοι εἶεν, διδακτὸν ἂν εἶναι, μὴ ὄντων δὲ οὐ διδακτόν;
ΜΕΝ. οὕτω.
ΣΩ. ἀλλὰ μὴν ὡμολογήκαμεν μὴ εἶναι αὐτοῦ διδασκάλους;
ΜΕΝ. ἔστι ταῦτα.
ΣΩ. ὡμολογήκαμεν ἄρα μήτε διδακτὸν αὐτὸ μήτε φρόνησιν εἶναι;
ΜΕΝ. πάνυ γε.
ΣΩ. ἀλλὰ μὴν ἀγαθόν γε αὐτὸ ὁμολογοῦμεν εἶναι;
ΜΕΝ. ναί.
ΣΩ. ὠφέλιμον δὲ καὶ ἀγαθὸν εἶναι τὸ ὀρθῶς ἡγούμενον;
ΜΕΝ. πάνυ γε.
99aSokrates: Doğru yol gösteren de yalnız şu iki şeydir: hakiki kanaat ve epistēmē; insan bunlara sahip olduğunda doğru yol gösterir. Çünkü bir talih eseri doğru giden şeyler insanın yol göstermesiyle olmaz; insanı doğruya götüren kılavuzlar ise şu ikisidir: hakiki kanaat ve epistēmē.
Menon: Bana öyle görünüyor.
Sokrates: Peki öğretilebilir olmadığına göre, aretē artık epistēmē de olamaz, değil mi?
Menon: Olamaz gibi görünüyor.
ΣΩ. ὀρθῶς δέ γε ἡγεῖσθαι δύο ὄντα ταῦτα μόνα, δόξαν τε ἀληθῆ καὶ ἐπιστήμην, ἃ ἔχων ἄνθρωπος ὀρθῶς ἡγεῖται— τὰ γὰρ ἀπὸ τύχης τινὸς ὀρθῶς γιγνόμενα οὐκ ἀνθρωπίνῃ ἡγεμονίᾳ γίγνεται—ὧν δὲ ἄνθρωπος ἡγεμών ἐστιν ἐπὶ τὸ ὀρθόν, δύο ταῦτα, δόξα ἀληθὴς καὶ ἐπιστήμη.
ΜΕΝ. δοκεῖ μοι οὕτω.
ΣΩ. οὐκοῦν ἐπειδὴ οὐ διδακτόν ἐστιν, οὐδʼ ἐπιστήμη δὴ ἔτι γίγνεται ἡ ἀρετή;
ΜΕΝ. οὐ φαίνεται.
99bSokrates: Demek iki iyi ve faydalı şeyden biri elimizden çıktı; siyasi eylemde yol gösteren epistēmē olamaz.
Menon: Bence olamaz.
Sokrates: O hâlde Themistokles ve onun gibiler, az önce Anytos'un saydığı adamlar, şehirlere bir bilgelikle, bilge oldukları için yol göstermediler. Bu yüzden başkalarını kendileri gibi yapamıyorlardı; çünkü böyle olmaları epistēmē sayesinde değildi.
Menon: Dediğin gibi olsa gerek, Sokrates.
Sokrates: Öyleyse epistēmē ile değilse, geriye iyi kanaat kalıyor. Siyaset adamları şehirleri onunla doğru yönetirler; phronēsis bakımından kehanet söyleyenlerden ve tanrı esinli bilicilerden hiç farkları yoktur.
ΣΩ. δυοῖν ἄρα ὄντοιν ἀγαθοῖν καὶ ὠφελίμοιν τὸ μὲν ἕτερον ἀπολέλυται, καὶ οὐκ ἂν εἴη ἐν πολιτικῇ πράξει ἐπιστήμη ἡγεμών.
ΜΕΝ. οὔ μοι δοκεῖ.
ΣΩ. οὐκ ἄρα σοφίᾳ τινὶ οὐδὲ σοφοὶ ὄντες οἱ τοιοῦτοι ἄνδρες ἡγοῦντο ταῖς πόλεσιν, οἱ ἀμφὶ Θεμιστοκλέα τε καὶ οὓς ἄρτι Ἄνυτος ὅδε ἔλεγεν· διὸ δὴ καὶ οὐχ οἷοί τε ἄλλους ποιεῖν τοιούτους οἷοι αὐτοί εἰσι, ἅτε οὐ διʼ ἐπιστήμην ὄντες τοιοῦτοι.
ΜΕΝ. ἔοικεν οὕτως ἔχειν, ὦ Σώκρατες, ὡς λέγεις.
ΣΩ. οὐκοῦν εἰ μὴ ἐπιστήμῃ, εὐδοξίᾳ δὴ τὸ λοιπὸν
99cÇünkü bunlar da tanrının etkisiyle kendilerinden geçerek birçok doğru şey söylerler, ama söylediklerinin hiçbirini bilmezler.
Menon: Öyle olsa gerek.
Sokrates: Öyleyse, Menon, nous sahibi olmadan yaptıkları ve söyledikleri birçok büyük şeyde başarıya ulaşan bu adamlara ilahî demek yerinde olmaz mı?
Menon: Elbette.
Sokrates: Demek az önce saydığımız kehanet söyleyenlere, bilicilere ve bütün şairlere ilahî dememiz doğru olur. Siyaset adamlarına da, bunlardan hiç geri kalmayarak, ilahî ve tanrının coşturduğu kimseler diyebiliriz; çünkü söylediklerinden hiçbirini bilmedikleri hâlde konuşarak pek çok büyük işi başardıklarında, tanrıdan esinlenmiş, onun tarafından tutulmuş durumdadırlar.
γίγνεται· ᾗ οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες χρώμενοι τὰς πόλεις ὀρθοῦσιν, οὐδὲν διαφερόντως ἔχοντες πρὸς τὸ φρονεῖν ἢ οἱ χρησμῳδοί τε καὶ οἱ θεομάντεις· καὶ γὰρ οὗτοι ἐνθουσιῶντες λέγουσιν μὲν ἀληθῆ καὶ πολλά, ἴσασι δὲ οὐδὲν ὧν λέγουσιν.
ΜΕΝ. κινδυνεύει οὕτως ἔχειν.
ΣΩ. οὐκοῦν, ὦ Μένων, ἄξιον τούτους θείους καλεῖν τοὺς ἄνδρας, οἵτινες νοῦν μὴ ἔχοντες πολλὰ καὶ μεγάλα κατορθοῦσιν ὧν πράττουσι καὶ λέγουσι;
ΜΕΝ. πάνυ γε.
ΣΩ. ὀρθῶς ἄρʼ ἂν καλοῖμεν θείους τε οὓς νυνδὴ ἐλέγομεν
99dMenon: Elbette.
Sokrates: Kadınlar da, Menon, iyi adamlara ilahî derler; Lakonlar da iyi bir adamı övdüklerinde "İlahî bir adam bu," derler.
χρησμῳδοὺς καὶ μάντεις καὶ τοὺς ποιητικοὺς ἅπαντας· καὶ τοὺς πολιτικοὺς οὐχ ἥκιστα τούτων φαῖμεν ἂν θείους τε εἶναι καὶ ἐνθουσιάζειν, ἐπίπνους ὄντας καὶ κατεχομένους ἐκ τοῦ θεοῦ, ὅταν κατορθῶσι λέγοντες πολλὰ καὶ μεγάλα πράγματα, μηδὲν εἰδότες ὧν λέγουσιν.
ΜΕΝ. πάνυ γε.
ΣΩ. καὶ αἵ γε γυναῖκες δήπου, ὦ Μένων, τοὺς ἀγαθοὺς ἄνδρας θείους καλοῦσι· καὶ οἱ Λάκωνες ὅταν τινὰ ἐγκωμιάζωσιν ἀγαθὸν ἄνδρα, θεῖος ἀνήρ, φασίν, οὗτος.
99eMenon: Doğru söylüyor gibiler, Sokrates. Ama Anytos belki bu sözlerine kızıyordur.
Sokrates: Hiç umurumda değil. Onunla, Menon, bir başka zaman konuşuruz. Şimdi, bu konuşmanın tamamında doğru araştırıp doğru konuştuysak, aretē ne tabiatça vardır ne de öğretilebilir; kime gelirse ona nous olmadan, ilahî bir takdirle gelir — meğer siyaset adamları arasında başkasını da siyaset adamı yapabilecek biri olsun.
ΜΕΝ. καὶ φαίνονταί γε, ὦ Σώκρατες, ὀρθῶς λέγειν. καίτοι ἴσως Ἄνυτος ὅδε σοι ἄχθεται λέγοντι.
ΣΩ. οὐδὲν μέλει ἔμοιγε. τούτῳ μέν, ὦ Μένων, καὶ αὖθις διαλεξόμεθα· εἰ δὲ νῦν ἡμεῖς ἐν παντὶ τῷ λόγῳ τούτῳ καλῶς ἐζητήσαμέν τε καὶ ἐλέγομεν, ἀρετὴ ἂν εἴη οὔτε φύσει οὔτε διδακτόν, ἀλλὰ θείᾳ μοίρᾳ παραγιγνομένη ἄνευ νοῦ οἷς ἂν
100aBöyle biri olsaydı, yaşayanlar arasında, Homeros'un ölüler arasında Teiresias için söylediğine benzer bir şey denebilirdi onun hakkında. Homeros onun için Hades'tekilerden "yalnız onun aklı yerinde, ötekiler gölge gibi uçuşur" der. Böyle biri burada da, aretē bakımından, gölgeler arasında hakiki bir varlık gibi olurdu.
παραγίγνηται, εἰ μή τις εἴη τοιοῦτος τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν οἷος καὶ ἄλλον ποιῆσαι πολιτικόν. εἰ δὲ εἴη, σχεδὸν ἄν τι οὗτος λέγοιτο τοιοῦτος ἐν τοῖς ζῶσιν οἷον ἔφη Ὅμηρος ἐν τοῖς τεθνεῶσιν τὸν Τειρεσίαν εἶναι, λέγων περὶ αὐτοῦ, ὅτι οἶος πέπνυται τῶν ἐν Ἅιδου, τοὶ δὲ σκιαὶ ἀίσσουσι. ταὐτὸν ἂν καὶ ἐνθάδε ὁ τοιοῦτος ὥσπερ παρὰ σκιὰς ἀληθὲς ἂν πρᾶγμα εἴη πρὸς ἀρετήν.
100bMenon: Bence çok güzel söylüyorsun, Sokrates.
Sokrates: Bu akıl yürütmeden çıkan sonuç şu, Menon: Aretē kime geliyorsa ona ilahî bir takdirle geliyor gibi görünüyor. Ama bunu açık seçik ancak, aretē'nin insanlara ne şekilde geldiğini araştırmadan önce, aretē'nin kendi başına ne olduğunu araştırmaya giriştiğimizde bileceğiz. Şimdi benim bir yere gitme vaktim geldi. Sen de kendin neye ikna olduysan, misafir dostun Anytos'u da ona ikna et ki biraz yumuşasın.
ΜΕΝ. κάλλιστα δοκεῖς μοι λέγειν, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. ἐκ μὲν τοίνυν τούτου τοῦ λογισμοῦ, ὦ Μένων, θείᾳ μοίρᾳ ἡμῖν φαίνεται παραγιγνομένη ἡ ἀρετὴ οἷς ἂν παραγίγνηται· τὸ δὲ σαφὲς περὶ αὐτοῦ εἰσόμεθα τότε, ὅταν πρὶν ᾧτινι τρόπῳ τοῖς ἀνθρώποις παραγίγνεται ἀρετή, πρότερον ἐπιχειρήσωμεν αὐτὸ καθʼ αὑτὸ ζητεῖν τί ποτʼ ἔστιν ἀρετή. νῦν δʼ ἐμοὶ μὲν ὥρα ποι ἰέναι, σὺ δὲ ταὐτὰ ταῦτα ἅπερ αὐτὸς πέπεισαι πεῖθε καὶ τὸν ξένον τόνδε Ἄνυτον, ἵνα
100cOnu ikna edersen Atinalılara da bir fayda sağlamış olursun.
πρᾳότερος ᾖ· ὡς ἐὰν πείσῃς τοῦτον, ἔστιν ὅτι καὶ Ἀθηναίους ὀνήσεις.