İçeriğe geç
Platon

Platon

Philebos

Φίληβος

11aSokrates: Bak şimdi, Protarkhos: Philebos'tan devralmak üzere olduğun logos nedir, bizim savunduğumuz logos'a karşı da, sana akla yatkın gelmezse, nasıl bir itirazda bulunacaksın?

11a

ΣΩ. ὅρα δή, Πρώταρχε, τίνα λόγον μέλλεις παρὰ Φιλήβου δέχεσθαι νυνὶ καὶ πρὸς τίνα τὸν παρʼ ἡμῖν ἀμφισβητεῖν,

11bİstersen ikisini de kısaca toparlayalım mı?

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Philebos, bütün canlılar için iyinin sevinmek, haz, keyif ve bu cinsten ne varsa o olduğunu söylüyor. Bizim itirazımız ise iyinin bunlar olmadığı; aklı başında düşünmenin, kavramanın, hatırlamanın ve bunların akrabası olan doğru kanaatin ve doğru hesapların, bunlardan pay alabilen herkes için hazdan daha iyi ve daha değerli olduğu; pay alabilenler için de bunlardan pay almanın, şimdi var olan ve gelecekte olacak herkes için her şeyden daha faydalı olduğu.

11b

ἐὰν μή σοι κατὰ νοῦν ᾖ λεγόμενος. βούλει συγκεφαλαιωσώμεθα ἑκάτερον;

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. Φίληβος μὲν τοίνυν ἀγαθὸν εἶναί φησι τὸ χαίρειν πᾶσι ζῴοις καὶ τὴν ἡδονὴν καὶ τέρψιν, καὶ ὅσα τοῦ γένους ἐστὶ τούτου σύμφωνα· τὸ δὲ παρʼ ἡμῶν ἀμφισβήτημά ἐστι μὴ ταῦτα, ἀλλὰ τὸ φρονεῖν καὶ τὸ νοεῖν καὶ μεμνῆσθαι καὶ τὰ τούτων αὖ συγγενῆ, δόξαν τε ὀρθὴν καὶ ἀληθεῖς λογισμούς, τῆς γε ἡδονῆς ἀμείνω καὶ λῴω γίγνεσθαι σύμπασιν ὅσαπερ

11cPhilebos, her birimizin söylediği aşağı yukarı bu değil mi?

Philebos: Hem de tam olarak bu, Sokrates.

Sokrates: Şimdi sana verilen bu logos'u kabul ediyor musun, Protarkhos?

Protarkhos: Kabul etmek zorundayım; çünkü güzel Philebos'umuz pes etti.

Sokrates: Bu konuda gerçeğe ne yapıp edip bir şekilde ulaşmamız gerekir, değil mi?

11c

αὐτῶν δυνατὰ μεταλαβεῖν· δυνατοῖς δὲ μετασχεῖν ὠφελιμώτατον ἁπάντων εἶναι πᾶσι τοῖς οὖσί τε καὶ ἐσομένοις. μῶν οὐχ οὕτω πως λέγομεν, ὦ Φίληβε, ἑκάτεροι;

ΦΙ. πάντων μὲν οὖν μάλιστα, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. δέχῃ δὴ τοῦτον τὸν νῦν διδόμενον, ὦ Πρώταρχε, λόγον;

ΠΡΩ. ἀνάγκη δέχεσθαι· Φίληβος γὰρ ἡμῖν ὁ καλὸς ἀπείρηκεν.

ΣΩ. δεῖ δὴ περὶ αὐτῶν τρόπῳ παντὶ τἀληθές πῃ περανθῆναι;

11dProtarkhos: Gerekir elbet.

Sokrates: Haydi, bunlara ek olarak şunda da anlaşalım.

Protarkhos: Neyde?

Sokrates: Şimdi her birimiz, psykhē'nin bütün insanlara mesut bir hayat sağlayabilecek bir melekesini ve durumunu ortaya koymaya çalışacak. Öyle değil mi?

Protarkhos: Öyle.

Sokrates: Yani siz sevinç duymanınkini, biz de aklı başında düşünmeninkini, değil mi?

Protarkhos: Öyle.

Sokrates: Peki ya bunlardan daha üstün başka bir meleke ortaya çıkarsa? O meleke hazza daha yakın akraba görünürse, ikimiz de bu melekeye sağlamca sahip olan hayata yenilmiş olmaz mıyız, ama yine de haz hayatı phronēsis hayatını yenmiş olmaz mı?

11d

ΠΡΩ. δεῖ γὰρ οὖν.

ΣΩ. ἴθι δή, πρὸς τούτοις διομολογησώμεθα καὶ τόδε.

ΠΡΩ. τὸ ποῖον;

ΣΩ. ὡς νῦν ἡμῶν ἑκάτερος ἕξιν ψυχῆς καὶ διάθεσιν ἀποφαίνειν τινὰ ἐπιχειρήσει τὴν δυναμένην ἀνθρώποις πᾶσι τὸν βίον εὐδαίμονα παρέχειν. ἆρʼ οὐχ οὕτως;

ΠΡΩ. οὕτω μὲν οὖν.

ΣΩ. οὐκοῦν ὑμεῖς μὲν τὴν τοῦ χαίρειν, ἡμεῖς δʼ αὖ τὴν τοῦ φρονεῖν;

ΠΡΩ. ἔστι ταῦτα.

ΣΩ. τί δʼ ἂν ἄλλη τις κρείττων τούτων φανῇ; μῶν οὐκ,

11e

ἂν μὲν ἡδονῇ μᾶλλον φαίνηται συγγενής, ἡττώμεθα μὲν ἀμφότεροι τοῦ ταῦτα ἔχοντος βεβαίως βίου, κρατεῖ δὲ ὁ τῆς

12aProtarkhos: Evet.

Sokrates: Phronēsis'e daha yakın görünürse de phronēsis hazzı yener, haz yenilir, değil mi? Bu konuda böyle anlaşıyor musunuz, yoksa nasıl?

Protarkhos: Bana öyle görünüyor.

Sokrates: Ya Philebos? Sen ne diyorsun?

Philebos: Bana kalırsa haz her durumda yenecek, ben de hep böyle düşüneceğim. Ama sen kendin karar ver, Protarkhos.

Protarkhos: Philebos, logos'u bize devrettikten sonra, Sokrates'le neyde anlaşıp neyde anlaşmayacağımıza artık sen karar veremezsin.

12a

ἡδονῆς τὸν τῆς φρονήσεως;

ΠΡΩ. ναί.

ΣΩ. ἂν δέ γε φρονήσει, νικᾷ μὲν φρόνησις τὴν ἡδονήν, ἡ δὲ ἡττᾶται; ταῦθʼ οὕτως ὁμολογούμενά φατε, ἢ πῶς;

ΠΡΩ. ἐμοὶ γοῦν δοκεῖ.

ΣΩ. τί δὲ Φιλήβῳ; τί φῄς;

ΦΙ. ἐμοὶ μὲν πάντως νικᾶν ἡδονὴ δοκεῖ καὶ δόξει· σὺ δέ, Πρώταρχε, αὐτὸς γνώσῃ.

ΠΡΩ. παραδούς, ὦ Φίληβε, ἡμῖν τὸν λόγον οὐκ ἂν ἔτι κύριος εἴης τῆς πρὸς Σωκράτη ὁμολογίας ἢ καὶ τοὐναντίον.

12bPhilebos: Doğru söylüyorsun. Ama ben sorumluluğu üzerimden atıyorum ve şimdi tanrıçanın kendisini tanık tutuyorum.

Protarkhos: Biz de, söylediğin şeyi söylediğine sana tanıklık ederiz. Ama şimdi, Sokrates, Philebos razı olsun ya da ne isterse yapsın, bundan sonrasını sırasıyla sonuna kadar götürmeye çalışalım.

Sokrates: Çalışmalıyız; hem de tam bu tanrıçadan başlayarak. Philebos, onun Aphrodite diye anıldığını, ama en gerçek adının haz olduğunu söylüyor.

Protarkhos: Çok doğru.

12b

ΦΙ. ἀληθῆ λέγεις· ἀλλὰ γὰρ ἀφοσιοῦμαι καὶ μαρτύρομαι νῦν αὐτὴν τὴν θεόν.

ΠΡΩ. καὶ ἡμεῖς σοι τούτων γε αὐτῶν συμμάρτυρες ἂν εἶμεν, ὡς ταῦτα ἔλεγες ἃ λέγεις. ἀλλὰ δὴ τὰ μετὰ ταῦτα ἑξῆς, ὦ Σώκρατες, ὅμως καὶ μετὰ Φιλήβου ἑκόντος ἢ ὅπως ἂν ἐθέλῃ πειρώμεθα περαίνειν.

ΣΩ. πειρατέον, ἀπʼ αὐτῆς δὴ τῆς θεοῦ, ἣν ὅδε Ἀφροδίτην μὲν λέγεσθαί φησι, τὸ δʼ ἀληθέστατον αὐτῆς ὄνομα ἡδονὴν εἶναι.

ΠΡΩ. ὀρθότατα.

12cSokrates: Tanrıların adları karşısında duyduğum korku, Protarkhos, hiçbir zaman insanca bir korku olmamıştır; en büyük korkudan da öte bir şeydir. Şimdi de Aphrodite'ye, hoşuna giden ad hangisiyse onunla hitap ediyorum. Ama hazzın renk renk, türlü türlü bir şey olduğunu biliyorum; dediğim gibi, ondan başlayarak nasıl bir tabiatı olduğunu düşünüp incelemeliyiz. Kulağa böyle düz geldiğinde tek bir şeydir; ama hiç kuşkusuz her türlü biçime girmiştir, hatta bir bakıma birbirine benzemeyen biçimlere. Bak: hazlarına gem vurmadan yaşayan insanın haz duyduğunu söyleriz, itidalli insanın da itidalinin kendisinden haz duyduğunu; akılsızca davranan, akılsız kanaatler ve umutlarla dolu insanın haz duyduğunu söyleriz, aklı başında olanın da aklı başında olmanın kendisinden haz duyduğunu.

12c

ΣΩ. τὸ δʼ ἐμὸν δέος, ὦ Πρώταρχε, ἀεὶ πρὸς τὰ τῶν θεῶν ὀνόματα οὐκ ἔστι κατʼ ἄνθρωπον, ἀλλὰ πέρα τοῦ μεγίστου φόβου. καὶ νῦν τὴν μὲν Ἀφροδίτην, ὅπῃ ἐκείνῃ φίλον, ταύτῃ προσαγορεύω· τὴν δὲ ἡδονὴν οἶδα ὡς ἔστι ποικίλον, καὶ ὅπερ εἶπον, ἀπʼ ἐκείνης ἡμᾶς ἀρχομένους ἐνθυμεῖσθαι δεῖ καὶ σκοπεῖν ἥντινα φύσιν ἔχει. ἔστι γάρ, ἀκούειν μὲν οὕτως ἁπλῶς, ἕν τι, μορφὰς δὲ δήπου παντοίας εἴληφε καί τινα τρόπον ἀνομοίους ἀλλήλαις. ἰδὲ γάρ· ἥδεσθαι μέν φαμεν

12dBu iki türlü hazzın birbirine benzer olduğunu söyleyen biri, haklı olarak akılsız görünmez mi?

Protarkhos: Bu hazlar zıt şeylerden doğuyor, Sokrates, ama kendileri birbirine zıt değil. Çünkü haz hazza, yani bir şey kendi kendine, bütün şeyler arasında nasıl en çok benzeyen olmasın?

12d

τὸν ἀκολασταίνοντα ἄνθρωπον, ἥδεσθαι δὲ καὶ τὸν σωφρονοῦντα αὐτῷ τῷ σωφρονεῖν· ἥδεσθαι δʼ αὖ καὶ τὸν ἀνοηταίνοντα καὶ ἀνοήτων δοξῶν καὶ ἐλπίδων μεστόν, ἥδεσθαι δʼ αὖ τὸν φρονοῦντα αὐτῷ τῷ φρονεῖν· καὶ τούτων τῶν ἡδονῶν ἑκατέρας πῶς ἄν τις ὁμοίας ἀλλήλαις εἶναι λέγων οὐκ ἀνόητος φαίνοιτο ἐνδίκως;

ΠΡΩ. εἰσὶ μὲν γὰρ ἀπʼ ἐναντίων, ὦ Σώκρατες, αὗται πραγμάτων, οὐ μὴν αὐταί γε ἀλλήλαις ἐναντίαι. πῶς γὰρ

12eSokrates: Renk de renge öyle benzer, sevgili dostum. Renk olmak bakımından hiçbir renk ötekinden farklı olmayacak; ama siyahın beyazdan yalnızca farklı olmakla kalmayıp ona tam zıt olduğunu hepimiz biliyoruz. Şekil de şekle aynı şekilde benzer: cins bakımından hepsi birdir, ama parçalarının kimi birbirine tam zıttır, kimi de birbirinden sayısız bakımdan farklıdır; başka pek çok şeyin de böyle olduğunu görürüz.

12e

ἡδονῇ γε ἡδονὴ [μὴ] οὐχ ὁμοιότατον ἂν εἴη, τοῦτο αὐτὸ ἑαυτῷ, πάντων χρημάτων;

ΣΩ. καὶ γὰρ χρῶμα, ὦ δαιμόνιε, χρώματι· κατά γε αὐτὸ τοῦτο οὐδὲν διοίσει τὸ χρῶμα εἶναι πᾶν, τό γε μὴν μέλαν τῷ λευκῷ πάντες γιγνώσκομεν ὡς πρὸς τῷ διάφορον εἶναι καὶ ἐναντιώτατον ὂν τυγχάνει. καὶ δὴ καὶ σχῆμα σχήματι κατὰ ταὐτόν· γένει μέν ἐστι πᾶν ἕν, τὰ δὲ μέρη τοῖς μέρεσιν

13aBu yüzden, en zıt şeylerin hepsini bir yapan bu logos'a güvenme. Korkarım bazı hazların başka hazlara zıt olduğunu göreceğiz.

Protarkhos: Belki; ama bu bizim logos'umuza ne zarar verir?

Sokrates: Şu zararı, diyeceğiz: onlar birbirine benzemedikleri hâlde sen onları başka bir adla anıyorsun; çünkü bütün hoş şeylerin iyi olduğunu söylüyorsun. Hoş şeylerin hoş olduğuna hiçbir logos itiraz etmez.

13a

αὐτοῦ τὰ μὲν ἐναντιώτατα ἀλλήλοις, τὰ δὲ διαφορότητʼ ἔχοντα μυρίαν που τυγχάνει, καὶ πολλὰ ἕτερα οὕτως ἔχονθʼ εὑρήσομεν. ὥστε τούτῳ γε τῷ λόγῳ μὴ πίστευε, τῷ πάντα τὰ ἐναντιώτατα ἓν ποιοῦντι. φοβοῦμαι δὲ μή τινας ἡδονὰς ἡδοναῖς εὑρήσομεν ἐναντίας.

ΠΡΩ. ἴσως· ἀλλὰ τί τοῦθʼ ἡμῶν βλάψει τὸν λόγον;

ΣΩ. ὅτι προσαγορεύεις αὐτὰ ἀνόμοια ὄντα ἑτέρῳ, φήσομεν, ὀνόματι· λέγεις γὰρ ἀγαθὰ πάντʼ εἶναι τὰ ἡδέα. τὸ μὲν οὖν μὴ οὐχὶ ἡδέα εἶναι τὰ ἡδέα λόγος οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ·

13bAma bizim söylediğimize göre bunların çoğu kötü, bir kısmı da iyi olduğu hâlde, sen hepsine iyi diyorsun; oysa biri seni logos'la sıkıştırsa, birbirine benzemediklerini kabul edersin. Peki kötü hazlarda da iyilerde de aynı biçimde bulunan ne var ki bütün hazlara iyi diyorsun?

Protarkhos: Ne diyorsun, Sokrates? Hazzın iyi olduğunu ortaya koyan birinin bunu kabul edeceğini, sonra da senin bazı hazların iyi, bazılarının kötü olduğunu söylemene katlanacağını mı sanıyorsun?

13b

κακὰ δʼ ὄντα αὐτῶν τὰ πολλὰ καὶ ἀγαθὰ δέ, ὡς ἡμεῖς φαμέν, ὅμως πάντα σὺ προσαγορεύεις ἀγαθὰ αὐτά, ὁμολογῶν ἀνόμοια εἶναι, τῷ λόγῳ εἴ τίς σε προσαναγκάζοι. τί οὖν δὴ ταὐτὸν ἐν ταῖς κακαῖς ὁμοίως καὶ ἐν ἀγαθαῖς ἐνὸν πάσας ἡδονὰς ἀγαθὸν εἶναι προσαγορεύεις;

ΠΡΩ. πῶς λέγεις, ὦ Σώκρατες; οἴει γάρ τινα συγχωρήσεσθαι, θέμενον ἡδονὴν εἶναι τἀγαθόν, εἶτα ἀνέξεσθαί σου

13cSokrates: Ama birbirine benzemediklerini, bazılarının da birbirine zıt olduğunu kabul edeceksin.

Protarkhos: Haz oldukları ölçüde hayır.

Sokrates: Yine aynı logos'a sürükleniyoruz, Protarkhos. Demek hiçbir hazzın başka bir hazdan farklı olmadığını, hepsinin birbirine benzer olduğunu söyleyeceğiz; az önce verilen örnekler de bize hiç işlemeyecek; dünyanın en bayağı ve aynı zamanda tartışmada acemi olan insanlarının yaşadığını yaşayacak, söylediğini söyleyeceğiz.

13c

λέγοντος τὰς μὲν εἶναί τινας ἀγαθὰς ἡδονάς, τὰς δέ τινας ἑτέρας αὐτῶν κακάς;

ΣΩ. ἀλλʼ οὖν ἀνομοίους γε φήσεις αὐτὰς ἀλλήλαις εἶναι καί τινας ἐναντίας.

ΠΡΩ. οὔτι καθʼ ὅσον γε ἡδοναί.

ΣΩ. πάλιν εἰς τὸν αὐτὸν φερόμεθα λόγον, ὦ Πρώταρχε, οὐδʼ ἄρα ἡδονὴν ἡδονῆς διάφορον, ἀλλὰ πάσας ὁμοίας εἶναι φήσομεν, καὶ τὰ παραδείγματα ἡμᾶς τὰ νυνδὴ λεχθέντα οὐδὲν τιτρώσκει, πεισόμεθα δὲ καὶ ἐροῦμεν ἅπερ οἱ πάντων

13dProtarkhos: Neyi kastediyorsun?

Sokrates: Şunu: seni taklit edip kendimi savunurken, en benzemeyen şeyin en benzemeyen şeye her şeyden çok benzediğini söylemeye cüret edersem, ben de senin söylediklerinin aynısını söyleyebilirim; o zaman ikimiz de gereğinden toy görünürüz, logos da elimizden kayıp gider. Öyleyse geri dönüp logos'u yeniden ele alalım; benzer hazlara yönelirsek belki bir şekilde birbirimizle uzlaşabiliriz.

13d

φαυλότατοί τε καὶ περὶ λόγους ἅμα νέοι.

ΠΡΩ. τὰ ποῖα δὴ λέγεις;

ΣΩ. ὅτι σε μιμούμενος ἐγὼ καὶ ἀμυνόμενος ἐὰν τολμῶ λέγειν ὡς τὸ ἀνομοιότατόν ἐστι τῷ ἀνομοιοτάτῳ πάντων ὁμοιότατον, ἕξω τὰ αὐτὰ σοὶ λέγειν, καὶ φανούμεθά γε νεώτεροι τοῦ δέοντος, καὶ ὁ λόγος ἡμῖν ἐκπεσὼν οἰχήσεται. πάλιν οὖν αὐτὸν ἀνακρουώμεθα, καὶ τάχʼ ἂν ἰόντες εἰς τὰς ὁμοίας ἴσως ἄν πως ἀλλήλοις συγχωρήσαιμεν.

13eProtarkhos: Söyle, nasıl?

Sokrates: Bu kez beni senin sorguya çektiğin kişi olarak düşün, Protarkhos.

Protarkhos: Ne bakımdan?

Sokrates: İyinin ne olduğu sorulduğunda ben en başta phronēsis'i, epistēmē'yi (episteme), nous'u (nous) ve başka birçok şeyi iyi diye ortaya koymuştum. Senin logos'unun başına gelen bunların da başına gelmeyecek mi?

Protarkhos: Nasıl?

Sokrates: Epistēmē'ler hep birlikte ele alınınca çok görünecek, bazıları da birbirine benzemeyecek. Hatta bazıları bir bakıma birbirine zıt çıkarsa, ben de tam bundan korkup hiçbir epistēmē'nin başka bir epistēmē'ye benzemediğini söylesem, şu anda tartışmaya layık biri olur muyum? O zaman logos'umuz bir masal gibi yitip giderdi, biz de saçma bir şeye tutunarak kurtulmuş olurduk.

13e

ΠΡΩ. λέγε πῶς;

ΣΩ. ἐμὲ θὲς ὑπὸ σοῦ πάλιν ἐρωτώμενον, ὦ Πρώταρχε.

ΠΡΩ. τὸ ποῖον δή;

ΣΩ. φρόνησίς τε καὶ ἐπιστήμη καὶ νοῦς καὶ πάνθʼ ὁπόσα δὴ κατʼ ἀρχὰς ἐγὼ θέμενος εἶπον ἀγαθά, διερωτώμενος ὅτι ποτʼ ἐστὶν ἀγαθόν, ἆρʼ οὐ ταὐτὸν πείσονται τοῦτο ὅπερ ὁ σὸς λόγος;

ΠΡΩ. πῶς;

ΣΩ. πολλαί τε αἱ συνάπασαι ἐπιστῆμαι δόξουσιν εἶναι καὶ ἀνόμοιοί τινες αὐτῶν ἀλλήλαις· εἰ δὲ καὶ ἐναντίαι πῃ

14aProtarkhos: Bu olmamalı; kurtulmamız hariç tabii. Ama senin logos'unla benimkinin eşit tutulması hoşuma gidiyor: hazlar çok ve birbirine benzemez olsun, epistēmē'ler de çok ve birbirinden farklı.

14a

γίγνονταί τινες, ἆρα ἄξιος ἂν εἴην τοῦ διαλέγεσθαι νῦν, εἰ φοβηθεὶς τοῦτο αὐτὸ μηδεμίαν ἀνόμοιον φαίην ἐπιστήμην ἐπιστήμῃ γίγνεσθαι, κἄπειθʼ ἡμῖν οὕτως ὁ λόγος ὥσπερ μῦθος ἀπολόμενος οἴχοιτο, αὐτοὶ δὲ σῳζοίμεθα ἐπί τινος ἀλογίας;

ΠΡΩ. ἀλλʼ οὐ μὴν δεῖ τοῦτο γενέσθαι, πλὴν τοῦ σωθῆναι. τό γε μήν μοι ἴσον τοῦ σοῦ τε καὶ ἐμοῦ λόγου ἀρέσκει· πολλαὶ μὲν ἡδοναὶ καὶ ἀνόμοιοι γιγνέσθων, πολλαὶ δὲ ἐπιστῆμαι καὶ διάφοροι.

14bSokrates: Öyleyse, Protarkhos, benim iyimle senin iyin arasındaki farkı gizlemeyelim; onu ortaya koyalım ve göze alalım; belki sınanınca iki görüş bize iyiye haz mı, phronēsis mi, yoksa başka üçüncü bir şey mi dememiz gerektiğini gösterir. Çünkü şimdi elbette benim ileri sürdüğüm mü kazanacak, yoksa seninki mi diye çekişmiyoruz; ikimiz de en doğru olanın safında savaşmalıyız.

Protarkhos: Savaşmalıyız elbette.

14b

ΣΩ. τὴν τοίνυν διαφορότητα, ὦ Πρώταρχε, [τοῦ ἀγαθοῦ] τοῦ τʼ ἐμοῦ καὶ τοῦ σοῦ μὴ ἀποκρυπτόμενοι, κατατιθέντες δὲ εἰς τὸ μέσον, τολμῶμεν, ἄν πῃ ἐλεγχόμενοι μηνύσωσι πότερον ἡδονὴν τἀγαθὸν δεῖ λέγειν ἢ φρόνησιν ἤ τι τρίτον ἄλλο εἶναι. νῦν γὰρ οὐ δήπου πρός γε αὐτὸ τοῦτο φιλονικοῦμεν, ὅπως ἁγὼ τίθεμαι, ταῦτʼ ἔσται τὰ νικῶντα, ἢ ταῦθʼ ἃ σύ, τῷ δʼ ἀληθεστάτῳ δεῖ που συμμαχεῖν ἡμᾶς ἄμφω.

ΠΡΩ. δεῖ γὰρ οὖν.

14cSokrates: Öyleyse şu logos'u da anlaşarak daha sağlam bir temele oturtalım.

Protarkhos: Hangisini?

Sokrates: İsteyen istemeyen herkesin başına —kiminin de ancak ara sıra— iş açan logos'u.

Protarkhos: Daha açık söyle.

Sokrates: Az önce önümüze çıkıveren logos'u diyorum; tabiatı gereği şaşırtıcı bir şey. Çokun bir, birin çok olduğunu söylemek şaşırtıcıdır; bunlardan hangisini ileri sürerse sürsün, insana itiraz etmek de kolaydır.

Protarkhos: Şunu mu kastediyorsun: biri, tabiatça tek olan beni, Protarkhos'u, yine bu aynı beni çok ve birbirine zıt kişiler olarak gösterdiğinde; aynı kişiyi hem büyük hem küçük, hem ağır hem hafif ve daha binbir şey diye ortaya koyduğunda?

14c

ΣΩ. τοῦτον τοίνυν τὸν λόγον ἔτι μᾶλλον διʼ ὁμολογίας βεβαιωσώμεθα.

ΠΡΩ. τὸν ποῖον δή;

ΣΩ. τὸν πᾶσι παρέχοντα ἀνθρώποις πράγματα ἑκοῦσί τε καὶ ἄκουσιν ἐνίοις καὶ ἐνίοτε.

ΠΡΩ. λέγε σαφέστερον.

ΣΩ. τὸν νυνδὴ παραπεσόντα λέγω, φύσει πως πεφυκότα θαυμαστόν. ἓν γὰρ δὴ τὰ πολλὰ εἶναι καὶ τὸ ἓν πολλὰ θαυμαστὸν λεχθέν, καὶ ῥᾴδιον ἀμφισβητῆσαι τῷ τούτων ὁποτερονοῦν τιθεμένῳ.

ΠΡΩ. ἆρʼ οὖν λέγεις ὅταν τις ἐμὲ φῇ Πρώταρχον ἕνα

14dSokrates: Sen, Protarkhos, bir ve çok hakkındaki şaşırtıcı şeylerden ayağa düşmüş olanları söyledin. Bu tür şeylere dokunmamak gerektiğinde artık hemen herkes anlaşmıştır; bunlar çocukça, kolay ve tartışmanın önünü epeyce tıkayan şeyler sayılır. Şunlara da dokunulmaz: biri bir şeyin uzuvlarını, aynı zamanda da parçalarını logos'ta birbirinden ayırır, karşısındakine bütün bunların o tek şey olduğunu kabul ettirir, sonra da onunla alay ederek onu çürütür; çünkü adam birin çok, hatta sınırsız, çokun da yalnızca bir olduğunu söylemek gibi acayip şeylere zorlanmıştır.

14d

γεγονότα φύσει πολλοὺς εἶναι πάλιν τοὺς ἐμὲ καὶ ἐναντίους ἀλλήλοις, μέγαν καὶ σμικρὸν τιθέμενος καὶ βαρὺν καὶ κοῦφον τὸν αὐτὸν καὶ ἄλλα μυρία;

ΣΩ. σὺ μέν, ὦ Πρώταρχε, εἴρηκας τὰ δεδημευμένα τῶν θαυμαστῶν περὶ τὸ ἓν καὶ πολλά, συγκεχωρημένα δὲ ὡς ἔπος εἰπεῖν ὑπὸ πάντων ἤδη μὴ δεῖν τῶν τοιούτων ἅπτεσθαι, παιδαριώδη καὶ ῥᾴδια καὶ σφόδρα τοῖς λόγοις ἐμπόδια ὑπολαμβανόντων γίγνεσθαι, ἐπεὶ μηδὲ τὰ τοιάδε, ὅταν τις

14eProtarkhos: Peki, Sokrates, bu aynı logos'la ilgili başka hangi şeylerden söz ediyorsun; henüz üzerinde anlaşılmamış, ayağa düşmemiş olanlar hangileri?

14e

ἑκάστου τὰ μέλη τε καὶ ἅμα μέρη διελὼν τῷ λόγῳ, πάντα ταῦτα τὸ ἓν ἐκεῖνο εἶναι διομολογησάμενος, ἐλέγχῃ καταγελῶν ὅτι τέρατα διηνάγκασται φάναι, τό τε ἓν ὡς πολλά ἐστι καὶ ἄπειρα, καὶ τὰ πολλὰ ὡς ἓν μόνον.

ΠΡΩ. σὺ δὲ δὴ ποῖα, ὦ Σώκρατες, ἕτερα λέγεις, ἃ μήπω συγκεχωρημένα δεδήμευται περὶ τὸν αὐτὸν τοῦτον λόγον;

15aSokrates: Evladım, biri bir olanı oluşan ve yok olan şeylerden almadığında; az önce biz öyle yapmıştık. Orada, yani az önce söz ettiğimiz türden bir'de, onu çürütmeye gerek olmadığında anlaşılmıştır. Ama biri bir insanı, bir öküzü, güzeli bir, iyiyi bir diye koymaya kalkıştığında, bu birlikler ve bunlar gibi olanlar üzerine gösterilen büyük çaba, bölme işe karışınca bir tartışmaya dönüşür.

Protarkhos: Nasıl?

15a

ΣΩ. ὁπόταν, ὦ παῖ, τὸ ἓν μὴ τῶν γιγνομένων τε καὶ ἀπολλυμένων τις τιθῆται, καθάπερ ἀρτίως ἡμεῖς εἴπομεν. ἐνταυθοῖ μὲν γὰρ καὶ τὸ τοιοῦτον ἕν, ὅπερ εἴπομεν νυνδή, συγκεχώρηται τὸ μὴ δεῖν ἐλέγχειν· ὅταν δέ τις ἕνα ἄνθρωπον ἐπιχειρῇ τίθεσθαι καὶ βοῦν ἕνα καὶ τὸ καλὸν ἓν καὶ τὸ ἀγαθὸν ἕν, περὶ τούτων τῶν ἑνάδων καὶ τῶν τοιούτων ἡ πολλὴ σπουδὴ μετὰ διαιρέσεως ἀμφισβήτησις γίγνεται.

ΠΡΩ. πῶς;

15bSokrates: Önce, böyle birliklerin gerçekten var olduğunu kabul etmek gerekir mi? Sonra, her biri daima aynı olan, ne oluşa ne yok oluşa uğrayan bu birlikler nasıl olur da yine de en sağlam biçimde bu tek birlik olarak kalır? Bundan sonra da, oluşan ve sınırsız olan şeylerde bu birliği dağılmış ve çok olmuş diye mi koymalı, yoksa bütünüyle, kendi kendinden ayrı olarak mı? Bu sonuncusu her şeyden imkânsız görünür: aynı ve bir olan bir şeyin aynı anda hem birde hem çokta bulunması. İşte, Protarkhos, asıl mesele bu tür şeyler hakkındaki bir ve çoktur, öbürleri değil: bunlar doğru kabul edilmezse her aporia'nın, doğru kabul edilirse de her çıkış yolunun sebebi olur.

15b

ΣΩ. πρῶτον μὲν εἴ τινας δεῖ τοιαύτας εἶναι μονάδας ὑπολαμβάνειν ἀληθῶς οὔσας· εἶτα πῶς αὖ ταύτας, μίαν ἑκάστην οὖσαν ἀεὶ τὴν αὐτὴν καὶ μήτε γένεσιν μήτε ὄλεθρον προσδεχομένην, ὅμως εἶναι βεβαιότατα μίαν ταύτην; μετὰ δὲ τοῦτʼ ἐν τοῖς γιγνομένοις αὖ καὶ ἀπείροις εἴτε διεσπασμένην καὶ πολλὰ γεγονυῖαν θετέον, εἴθʼ ὅλην αὐτὴν αὑτῆς χωρίς, ὃ δὴ πάντων ἀδυνατώτατον φαίνοιτʼ ἄν, ταὐτὸν καὶ ἓν ἅμα ἐν ἑνί τε καὶ πολλοῖς γίγνεσθαι. ταῦτʼ ἔστι τὰ

15cProtarkhos: Öyleyse, Sokrates, şimdi önce bunun üzerinde emek vermemiz gerekmez mi?

Sokrates: Ben öyle derim.

Protarkhos: Buradakilerin hepsinin bu konuda seninle aynı fikirde olduğunu varsay. Philebos'a gelince, rahat yattığı yerde onu şimdi sorularla dürtmemek belki en iyisi.

15c

περὶ τὰ τοιαῦτα ἓν καὶ πολλά, ἀλλʼ οὐκ ἐκεῖνα, ὦ Πρώταρχε, ἁπάσης ἀπορίας αἴτια μὴ καλῶς ὁμολογηθέντα καὶ εὐπορίας [ἂν] αὖ καλῶς.

ΠΡΩ. οὐκοῦν χρὴ τοῦθʼ ἡμᾶς, ὦ Σώκρατες, ἐν τῷ νῦν πρῶτον διαπονήσασθαι;

ΣΩ. ὡς γοῦν ἐγὼ φαίην ἄν.

ΠΡΩ. καὶ πάντας τοίνυν ἡμᾶς ὑπόλαβε συγχωρεῖν σοι τούσδε τὰ τοιαῦτα· Φίληβον δʼ ἴσως κράτιστον ἐν τῷ νῦν ἐπερωτῶντα μὴ κινεῖν εὖ κείμενον.

15dSokrates: Peki. Tartışılan şeyler üzerine böylesine büyük ve türlü türlü bu savaşa insan nereden başlasın? Buradan mı?

Protarkhos: Nereden?

Sokrates: Diyoruz ki, aynı şeyin hem bir hem çok olması logos'lar yoluyla ortaya çıkar ve söylenen her şeyin içinde her yanda dolaşıp durur; eskiden de böyleydi, şimdi de böyle. Bu ne hiç sona erecek ne de şimdi başladı; bana öyle geliyor ki logos'ların kendilerinin bizdeki ölümsüz ve yaşlanmaz bir hâli bu. Gençlerden biri onu ilk kez tattığında, bilgeliğin bir hazinesini bulmuş gibi sevinir, hazdan kendinden geçer ve seve seve her logos'u kurcalar: kâh onu bir yana yuvarlayıp hepsini bir'de yoğurur, kâh yeniden açıp parçalara ayırır. Önce ve en çok kendini, ardından da yanında kim varsa, ister genç olsun ister yaşlı ister yaşıtı, onu aporia'ya düşürür. Ne babasını esirger ne annesini ne de dinleyenlerden bir başkasını; az kalsın öteki canlıları da esirgemeyecek, yalnız insanları değil. Bir yerden bir tercüman bulsa, barbarlardan bile hiçbirini esirgemezdi.

15d

ΣΩ. εἶεν· πόθεν οὖν τις ταύτης ἄρξηται πολλῆς οὔσης καὶ παντοίας περὶ τὰ ἀμφισβητούμενα μάχης; ἆρʼ ἐνθένδε;

ΠΡΩ. πόθεν;

ΣΩ. φαμέν που ταὐτὸν ἓν καὶ πολλὰ ὑπὸ λόγων γιγνόμενα περιτρέχειν πάντῃ καθʼ ἕκαστον τῶν λεγομένων ἀεί, καὶ πάλαι καὶ νῦν. καὶ τοῦτο οὔτε μὴ παύσηταί ποτε οὔτε ἤρξατο νῦν, ἀλλʼ ἔστι τὸ τοιοῦτον, ὡς ἐμοὶ φαίνεται, τῶν λόγων αὐτῶν ἀθάνατόν τι καὶ ἀγήρων πάθος ἐν ἡμῖν· ὁ δὲ πρῶτον αὐτοῦ γευσάμενος ἑκάστοτε τῶν νέων, ἡσθεὶς ὥς

15e

τινα σοφίας ηὑρηκὼς θησαυρόν, ὑφʼ ἡδονῆς ἐνθουσιᾷ τε καὶ πάντα κινεῖ λόγον ἅσμενος, τοτὲ μὲν ἐπὶ θάτερα κυκλῶν καὶ συμφύρων εἰς ἕν, τοτὲ δὲ πάλιν ἀνειλίττων καὶ διαμερίζων, εἰς ἀπορίαν αὑτὸν μὲν πρῶτον καὶ μάλιστα καταβάλλων, δεύτερον δʼ ἀεὶ τὸν ἐχόμενον, ἄντε νεώτερος ἄντε πρεσβύτερος ἄντε ἧλιξ ὢν τυγχάνῃ, φειδόμενος οὔτε πατρὸς οὔτε μητρὸς

16aProtarkhos: Sokrates, kaç kişi olduğumuzu, hepimizin genç olduğunu görmüyor musun? Bize sövüp durursan Philebos'la birlikte üstüne çullanırız diye korkmuyor musun? Yine de ne demek istediğini anlıyoruz. Bu karmaşayı tartışmamızdan güzellikle uzaklaştırmanın, konuya bundan daha güzel bir yol bulmanın bir yolu, bir çaresi varsa, sen buna gayret et, biz de gücümüz yettiğince ardından geliriz.

16a

οὔτε ἄλλου τῶν ἀκουόντων οὐδενός, ὀλίγου δὲ καὶ τῶν ἄλλων ζῴων, οὐ μόνον τῶν ἀνθρώπων, ἐπεὶ βαρβάρων γε οὐδενὸς ἂν φείσαιτο, εἴπερ μόνον ἑρμηνέα ποθὲν ἔχοι.

ΠΡΩ. ἆρʼ, ὦ Σώκρατες, οὐχ ὁρᾷς ἡμῶν τὸ πλῆθος, ὅτι νέοι πάντες ἐσμέν, καὶ οὐ φοβῇ μή σοι μετὰ Φιλήβου συνεπιθώμεθα, ἐὰν ἡμᾶς λοιδορῇς; ὅμως δὲ μανθάνομεν γὰρ ὃ λέγεις, εἴ τις τρόπος ἔστι καὶ μηχανὴ τὴν μὲν τοιαύτην ταραχὴν ἡμῖν ἔξω τοῦ λόγου εὐμενῶς πως ἀπελθεῖν, ὁδὸν δέ

16bÇünkü önümüzdeki logos küçük bir mesele değil, Sokrates.

Sokrates: Değil elbet, çocuklar —Philebos size böyle sesleniyor ya. Ama benim öteden beri âşığı olduğum yoldan daha güzel bir yol yok, olamaz da; gelgelelim bu yol beni çok kez ortada bırakıp kaçtı, yapayalnız ve çaresiz kaldım.

Protarkhos: Hangi yol bu? Sen söyle yeter.

16b

τινα καλλίω ταύτης ἐπὶ τὸν λόγον ἀνευρεῖν, σύ τε προθυμοῦ τοῦτο καὶ ἡμεῖς συνακολουθήσομεν εἰς δύναμιν· οὐ γὰρ σμικρὸς ὁ παρὼν λόγος, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. οὐ γὰρ οὖν, ὦ παῖδες, ὥς φησιν ὑμᾶς προσαγορεύων Φίληβος. οὐ μὴν ἔστι καλλίων ὁδὸς οὐδʼ ἂν γένοιτο ἧς ἐγὼ ἐραστὴς μέν εἰμι ἀεί, πολλάκις δέ με ἤδη διαφυγοῦσα ἔρημον καὶ ἄπορον κατέστησεν.

ΠΡΩ. τίς αὕτη; λεγέσθω μόνον.

16cSokrates: Göstermesi hiç zor değil, kullanması ise çok zor. Çünkü şimdiye dek tekhnē'ye dair ne bulunduysa hepsi bu yolla gün ışığına çıktı. Hangi yoldan söz ettiğime bir bak.

Protarkhos: Söyle yeter.

Sokrates: Bana göründüğü kadarıyla bu, tanrıların insanlara bir armağanıdır; bir Prometheus eliyle, pırıl pırıl bir ateşle birlikte tanrıların katından aşağı atılmıştır. Bizden üstün olan ve tanrılara bizden daha yakın yaşayan eskiler de şu sözü bize bıraktılar: Var olduğu söylenen her şey birden ve çoktan oluşur, içinde de sınır ile sınırsızlık doğuştan birlikte bulunur. Şeyler böyle düzenlendiğine göre, her seferinde her şey için tek bir idea koyup onu aramalıyız; onu orada bulacağız, çünkü içindedir. Onu yakaladığımızda, birden sonra, varsa iki idea'ya, yoksa üçe ya da başka bir sayıya bakmalıyız; o birlerin her birine de aynı şekilde bakmalıyız. Ta ki baştaki bir'in yalnızca bir, çok ve sınırsız olduğunu değil, kaç tane olduğunu da görünceye kadar. Sınırsızın idea'sını ise, çokluğun sınırsız ile bir arasındaki bütün sayısını görmeden ona uygulamamalıyız; ancak o zaman bütün bu şeylerin her birini sınırsıza salıp onlarla vedalaşmalıyız.

16c

ΣΩ. ἣν δηλῶσαι μὲν οὐ πάνυ χαλεπόν, χρῆσθαι δὲ παγχάλεπον· πάντα γὰρ ὅσα τέχνης ἐχόμενα ἀνηυρέθη πώποτε διὰ ταύτης φανερὰ γέγονε. σκόπει δὲ ἣν λέγω.

ΠΡΩ. λέγε μόνον.

ΣΩ. θεῶν μὲν εἰς ἀνθρώπους δόσις, ὥς γε καταφαίνεται ἐμοί, ποθὲν ἐκ θεῶν ἐρρίφη διά τινος Προμηθέως ἅμα φανοτάτῳ τινὶ πυρί· καὶ οἱ μὲν παλαιοί, κρείττονες ἡμῶν καὶ ἐγγυτέρω θεῶν οἰκοῦντες, ταύτην φήμην παρέδοσαν, ὡς ἐξ ἑνὸς μὲν καὶ πολλῶν ὄντων τῶν ἀεὶ λεγομένων εἶναι, πέρας δὲ καὶ ἀπειρίαν ἐν αὑτοῖς σύμφυτον ἐχόντων. δεῖν

16d

οὖν ἡμᾶς τούτων οὕτω διακεκοσμημένων ἀεὶ μίαν ἰδέαν περὶ παντὸς ἑκάστοτε θεμένους ζητεῖν—εὑρήσειν γὰρ ἐνοῦσαν— ἐὰν οὖν μεταλάβωμεν, μετὰ μίαν δύο, εἴ πως εἰσί, σκοπεῖν, εἰ δὲ μή, τρεῖς ἤ τινα ἄλλον ἀριθμόν, καὶ τῶν ἓν ἐκείνων ἕκαστον πάλιν ὡσαύτως, μέχριπερ ἂν τὸ κατʼ ἀρχὰς ἓν μὴ ὅτι ἓν καὶ πολλὰ καὶ ἄπειρά ἐστι μόνον ἴδῃ τις, ἀλλὰ καὶ ὁπόσα· τὴν δὲ τοῦ ἀπείρου ἰδέαν πρὸς τὸ πλῆθος μὴ προσφέρειν πρὶν ἄν τις τὸν ἀριθμὸν αὐτοῦ πάντα κατίδῃ τὸν

16eDediğim gibi, tanrılar bize incelemeyi, öğrenmeyi ve birbirimize öğretmeyi böyle bıraktılar. Ama bugünün bilge geçinen insanları bir'i rastgele, gerekenden ya çabuk ya ağır koyarlar, çoku da öyle; birden hemen sınırsıza geçerler, aradakiler ise gözlerinden kaçar. Logos'larımızı birbirimizle diyalektik yolla mı yoksa eristik yolla mı yürüttüğümüz, işte bununla birbirinden ayrılır.

16e

μεταξὺ τοῦ ἀπείρου τε καὶ τοῦ ἑνός, τότε δʼ ἤδη τὸ ἓν ἕκαστον τῶν πάντων εἰς τὸ ἄπειρον μεθέντα χαίρειν ἐᾶν.

ΣΩ. οἱ μὲν οὖν θεοί, ὅπερ εἶπον, οὕτως ἡμῖν παρέδοσαν σκοπεῖν καὶ μανθάνειν καὶ διδάσκειν ἀλλήλους· οἱ δὲ νῦν τῶν ἀνθρώπων

17aProtarkhos: Söylediklerinin bir kısmını bir ölçüde anlıyorum sanırım, Sokrates; ama bir kısmını daha açık duymam gerek.

Sokrates: Ne demek istediğim harflerde açıkça görülür, Protarkhos; onu senin de öğrenimini gördüğün harflerde yakala.

17a

σοφοὶ ἓν μέν, ὅπως ἂν τύχωσι, καὶ πολλὰ θᾶττον καὶ βραδύτερον ποιοῦσι τοῦ δέοντος, μετὰ δὲ τὸ ἓν ἄπειρα εὐθύς, τὰ δὲ μέσα αὐτοὺς ἐκφεύγει—οἷς διακεχώρισται τό τε διαλεκτικῶς πάλιν καὶ τὸ ἐριστικῶς ἡμᾶς ποιεῖσθαι πρὸς ἀλλήλους τοὺς λόγους.

ΠΡΩ. τὰ μέν πως, ὦ Σώκρατες, δοκῶ σου μανθάνειν, τὰ δὲ ἔτι σαφέστερον δέομαι ἃ λέγεις ἀκοῦσαι.

ΣΩ. σαφὲς μήν, ὦ Πρώταρχε, ἐστὶν ἐν τοῖς γράμμασιν ὃ λέγω, καὶ λάμβανʼ αὐτὸ ἐν τούτοις οἷσπερ καὶ

17bProtarkhos: Nasıl?

Sokrates: Ağzımızdan çıkan ses bir bakıma tektir; ama aynı zamanda çokluk bakımından sınırsızdır, hem herkesin sesi hem her birimizinki.

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Ama bunların hiçbiri bizi henüz bilge kılmaz; ne sesin sınırsız olduğunu bilmemiz ne de bir olduğunu. Kaç tane ve ne türden olduğunu bilmek: her birimizi harf bilen biri yapan işte budur.

Protarkhos: Çok doğru.

Sokrates: İnsanı müzikten anlayan biri yapan şey de bunun aynısıdır.

Protarkhos: Nasıl?

17b

πεπαίδευσαι.

ΠΡΩ. πῶς;

ΣΩ. φωνὴ μὲν ἡμῖν ἐστί που μία διὰ τοῦ στόματος ἰοῦσα, καὶ ἄπειρος αὖ πλήθει, πάντων τε καὶ ἑκάστου.

ΠΡΩ. τί μήν;

ΣΩ. καὶ οὐδὲν ἑτέρῳ γε τούτων ἐσμέν πω σοφοί, οὔτε ὅτι τὸ ἄπειρον αὐτῆς ἴσμεν οὔθʼ ὅτι τὸ ἕν· ἀλλʼ ὅτι πόσα τʼ ἐστὶ καὶ ὁποῖα, τοῦτό ἐστι τὸ γραμματικὸν ἕκαστον ποιοῦν ἡμῶν.

ΠΡΩ. ἀληθέστατα.

ΣΩ. καὶ μὴν καὶ τὸ μουσικὸν ὃ τυγχάνει ποιοῦν, τοῦτʼ ἔστι ταὐτόν.

ΠΡΩ. πῶς;

17cSokrates: O sanatta da ses kendi içinde bir bakıma tektir.

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: İki ses koyalım, kalın ve ince; üçüncü olarak da aynı perdeden olanı. Yoksa nasıl?

Protarkhos: Öyle.

Sokrates: Ama yalnızca bunları bilmekle müzikte henüz bilge olmazsın; bunları bilmezsen de bu işte, deyim yerindeyse, hiçbir şeye yaramazsın.

Protarkhos: Yaramam elbet.

Sokrates: Ama dostum, sesin inceliği ve kalınlığı bakımından aralıkların sayıca kaç tane ve ne türden olduğunu, aralıkların sınırlarını ve bunlardan oluşan bütün dizileri kavradığında —öncekiler bunları görüp, izlerinden giden bize bunlara harmonia demeyi bıraktılar; bedenin hareketlerinde de bunlara benzer başka hâller bulunduğunu, bunların sayılarla ölçüldüğünde ritim ve ölçü diye adlandırılması gerektiğini de söylediler—, aynı zamanda her bir ve çok hakkında böyle incelemek gerektiğini de anladığında, işte bunları böyle kavradığında bilge olmuşsundur. Tek olan başka herhangi bir şeyi de bu yoldan inceleyip yakaladığında, o konuda aklı başında biri olmuşsundur.

17c

ΣΩ. φωνὴ μέν που καὶ τὸ κατʼ ἐκείνην τὴν τέχνην ἐστὶ μία ἐν αὐτῇ.

ΠΡΩ. πῶς δʼ οὔ;

ΣΩ. δύο δὲ θῶμεν βαρὺ καὶ ὀξύ, καὶ τρίτον ὁμότονον. ἢ πῶς;

ΠΡΩ. οὕτως.

ΣΩ. ἀλλʼ οὔπω σοφὸς ἂν εἴης τὴν μουσικὴν εἰδὼς ταῦτα μόνα, μὴ δὲ εἰδὼς ὥς γʼ ἔπος εἰπεῖν εἰς ταῦτα οὐδενὸς ἄξιος ἔσῃ.

ΠΡΩ. οὐ γὰρ οὖν.

ΣΩ. ἀλλʼ, ὦ φίλε, ἐπειδὰν λάβῃς τὰ διαστήματα ὁπόσα ἐστὶ τὸν ἀριθμὸν τῆς φωνῆς ὀξύτητός τε πέρι καὶ βαρύτητος,

17d

καὶ ὁποῖα, καὶ τοὺς ὅρους τῶν διαστημάτων, καὶ τὰ ἐκ τούτων ὅσα συστήματα γέγονεν—ἃ κατιδόντες οἱ πρόσθεν παρέδοσαν ἡμῖν τοῖς ἑπομένοις ἐκείνοις καλεῖν αὐτὰ ἁρμονίας, ἔν τε ταῖς κινήσεσιν αὖ τοῦ σώματος ἕτερα τοιαῦτα ἐνόντα πάθη γιγνόμενα, ἃ δὴ διʼ ἀριθμῶν μετρηθέντα δεῖν αὖ φασι ῥυθμοὺς καὶ μέτρα ἐπονομάζειν, καὶ ἅμα ἐννοεῖν ὡς οὕτω δεῖ περὶ παντὸς ἑνὸς καὶ πολλῶν σκοπεῖν—ὅταν γὰρ αὐτά

17eAma her şeyin sınırsız oluşu ve her şeyin içindeki sınırsız çokluk, seni her seferinde düşünmede sınırsız, yani bilgisiz bırakır; hiçbir zaman hiçbir şeyde hiçbir sayıya bakmadığın için ne hesaba katılırsın ne de sayılanlar arasına girersin.

Protarkhos: Philebos, Sokrates'in şimdi söyledikleri bana pek güzel söylenmiş görünüyor.

17e

τε λάβῃς οὕτω, τότε ἐγένου σοφός, ὅταν τε ἄλλο τῶν ἓν ὁτιοῦν ταύτῃ σκοπούμενος ἕλῃς, οὕτως ἔμφρων περὶ τοῦτο γέγονας· τὸ δʼ ἄπειρόν σε ἑκάστων καὶ ἐν ἑκάστοις πλῆθος ἄπειρον ἑκάστοτε ποιεῖ τοῦ φρονεῖν καὶ οὐκ ἐλλόγιμον οὐδʼ ἐνάριθμον, ἅτʼ οὐκ εἰς ἀριθμὸν οὐδένα ἐν οὐδενὶ πώποτε ἀπιδόντα.

ΠΡΩ. κάλλιστα, ὦ Φίληβε, ἔμοιγε τὰ νῦν λεγόμενα εἰρηκέναι φαίνεται Σωκράτης.

18aPhilebos: Bana da tam öyle görünüyor. Ama bu logos şimdi bize neden söylendi, neyi amaçlıyor?

Sokrates: Philebos bize bunu yerinde sordu, Protarkhos.

Protarkhos: Elbette; sen de ona cevap ver.

Sokrates: Vereceğim; ama önce bu konuda biraz daha ilerleyeyim. Biri tek olan herhangi bir şeyi yakaladığında, dediğimiz gibi, hemen sınırsızın tabiatına değil, bir sayıya bakmalıdır. Tersine, biri önce sınırsızı yakalamak zorunda kaldığında da hemen bir'e değil, yine her biri belli bir çokluğu barındıran bir sayıya bakmalı, sonunda da hepsinden geçerek bir'e varmalıdır.

18a

ΦΙ. κἀμοὶ ταῦτά γε αὐτά· ἀλλὰ τί δή ποτε πρὸς ἡμᾶς ὁ λόγος οὗτος νῦν εἴρηται καὶ τί ποτε βουλόμενος;

ΣΩ. ὀρθῶς μέντοι τοῦθʼ ἡμᾶς, ὦ Πρώταρχε, ἠρώτηκε Φίληβος.

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν, καὶ ἀποκρίνου γε αὐτῷ.

ΣΩ. δράσω ταῦτα διελθὼν σμικρὸν ἔτι περὶ αὐτῶν τούτων. ὥσπερ γὰρ ἓν ὁτιοῦν εἴ τίς ποτε λάβοι, τοῦτον, ὥς φαμεν, οὐκ ἐπʼ ἀπείρου φύσιν δεῖ βλέπειν εὐθὺς ἀλλʼ ἐπί τινα ἀριθμόν, οὕτω καὶ τὸ ἐναντίον ὅταν τις τὸ ἄπειρον

18bŞimdi söylediğimizi yine harflerde ele alalım.

Protarkhos: Nasıl?

Sokrates: Bir tanrı ya da tanrısal bir insan sesin sınırsız olduğunu fark etti; Mısır'da anlatılan bir söze göre bu kişi Theuth adında biriydi. Sınırsızın içinde ünlülerin bir değil daha çok olduğunu ilk o fark etti; sonra ses olmayan ama yine de bir tür tınıdan pay alan başka harfler bulunduğunu, bunların da belli bir sayısı olduğunu gördü. Üçüncü bir eidos olarak da bugün bizim sessiz dediğimiz harfleri ayırdı. Bundan sonra tınısız ve sessiz harfleri tek tek her birine varıncaya dek böldü; ünlüleri ve ikisinin arasındakileri de aynı şekilde. Nihayet sayılarını kavrayınca hem her birine hem de hepsine birden unsur adını verdi. Hiçbirimizin bunlardan birini bile, ötekilerin hepsi olmadan tek başına öğrenemeyeceğini görünce, bu bağın tek olduğunu ve bütün bunları bir bakıma bir kıldığını düşündü; onların üzerine de, tek bir tekhnē olarak, harf bilgisi adını koydu.

18b

ἀναγκασθῇ πρῶτον λαμβάνειν, μὴ ἐπὶ τὸ ἓν εὐθύς, ἀλλʼ [ἐπʼ] ἀριθμὸν αὖ τινα πλῆθος ἕκαστον ἔχοντά τι κατανοεῖν, τελευτᾶν τε ἐκ πάντων εἰς ἕν. πάλιν δὲ ἐν τοῖς γράμμασι τὸ νῦν λεγόμενον λάβωμεν.

ΠΡΩ. πῶς;

ΣΩ. ἐπειδὴ φωνὴν ἄπειρον κατενόησεν εἴτε τις θεὸς εἴτε καὶ θεῖος ἄνθρωπος—ὡς λόγος ἐν Αἰγύπτῳ Θεῦθ τινα τοῦτον γενέσθαι λέγων, ὃς πρῶτος τὰ φωνήεντα ἐν τῷ ἀπείρῳ κατενόησεν οὐχ ἓν ὄντα ἀλλὰ πλείω, καὶ πάλιν

18c

ἕτερα φωνῆς μὲν οὔ, φθόγγου δὲ μετέχοντά τινος, ἀριθμὸν δέ τινα καὶ τούτων εἶναι, τρίτον δὲ εἶδος γραμμάτων διεστήσατο τὰ νῦν λεγόμενα ἄφωνα ἡμῖν· τὸ μετὰ τοῦτο διῄρει τά τε ἄφθογγα καὶ ἄφωνα μέχρι ἑνὸς ἑκάστου, καὶ τὰ φωνήεντα καὶ τὰ μέσα κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, ἕως ἀριθμὸν αὐτῶν λαβὼν ἑνί τε ἑκάστῳ καὶ σύμπασι στοιχεῖον ἐπωνόμασε· καθορῶν δὲ ὡς οὐδεὶς ἡμῶν οὐδʼ ἂν ἓν αὐτὸ καθʼ αὑτὸ ἄνευ πάντων αὐτῶν μάθοι, τοῦτον τὸν δεσμὸν αὖ λογισάμενος ὡς

18dPhilebos: Bunları, birbirleriyle ilişkileri bakımından, öncekilerden daha da açık öğrendim, Protarkhos. Ama logos'ta bana hem şimdi hem biraz önce eksik gelen şey aynı.

Sokrates: Yoksa, Philebos, bütün bunların konuyla ne ilgisi var diye mi soruyorsun?

Philebos: Evet, Protarkhos'la benim çoktandır aradığımız bu.

Sokrates: Oysa, dediğin gibi çoktandır aradığınız şeyin tam üstündesiniz.

18d

ὄντα ἕνα καὶ πάντα ταῦτα ἕν πως ποιοῦντα μίαν ἐπʼ αὐτοῖς ὡς οὖσαν γραμματικὴν τέχνην ἐπεφθέγξατο προσειπών.

ΦΙ. ταῦτʼ ἔτι σαφέστερον ἐκείνων αὐτά γε πρὸς ἄλληλα, ὦ Πρώταρχε, ἔμαθον· τὸ δʼ αὐτό μοι τοῦ λόγου νῦν τε καὶ σμικρὸν ἔμπροσθεν ἐλλείπεται.

ΣΩ. μῶν, ὦ Φίληβε, τὸ τί πρὸς ἔπος αὖ ταῦτʼ ἐστίν;

ΦΙ. ναί, τοῦτʼ ἔστιν ὃ πάλαι ζητοῦμεν ἐγώ τε καὶΠρώταρχος.

ΣΩ. ἦ μὴν ἐπʼ αὐτῷ γε ἤδη γεγονότες ζητεῖτε, ὡς φῄς,

18ePhilebos: Nasıl?

Sokrates: Baştan beri logos'umuz phronēsis ile haz hakkında değil miydi, ikisinden hangisini seçmeli diye?

Philebos: Elbette.

Sokrates: Bunların her birinin bir olduğunu söylüyoruz.

Philebos: Kesinlikle.

Sokrates: İşte önceki logos bizden tam bunu istiyor: bunların her biri nasıl hem bir hem çoktur? Nasıl olur da hemen sınırsız olmaz da, her biri tek tek sınırsız hâle gelmeden önce belli bir sayıya sahip olur?

18e

πάλαι.

ΦΙ. πῶς;

ΣΩ. ἆρʼ οὐ περὶ φρονήσεως ἦν καὶ ἡδονῆς ἡμῖν ἐξ ἀρχῆς ὁ λόγος, ὁπότερον αὐτοῖν αἱρετέον;

ΦΙ. πῶς γὰρ οὔ;

ΣΩ. καὶ μὴν ἕν γε ἑκάτερον αὐτοῖν εἶναί φαμεν.

ΦΙ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. τοῦτʼ αὐτὸ τοίνυν ἡμᾶς ὁ πρόσθεν λόγος ἀπαιτεῖ, πῶς ἔστιν ἓν καὶ πολλὰ αὐτῶν ἑκάτερον, καὶ πῶς μὴ ἄπειρα

19aProtarkhos: Bak, Philebos, Sokrates nasıl olduysa bizi döndürüp dolaştırıp hiç de hafife alınmayacak bir sorunun içine attı. Şimdi sorulana hangimizin cevap vereceğine bir bak. Logos'u tümüyle devralan benim; şimdi sorulana cevap veremiyorum diye bunu yeniden sana yüklemem belki gülünç olur. Ama bence ikimizin de cevap verememesi çok daha gülünç olur.

19a

εὐθύς, ἀλλά τινά ποτε ἀριθμὸν ἑκάτερον ἔμπροσθεν κέκτηται τοῦ ἄπειρα αὐτῶν ἕκαστα γεγονέναι;

ΠΡΩ. οὐκ εἰς φαῦλόν γε ἐρώτημα, ὦ Φίληβε, οὐκ οἶδʼ ὅντινα τρόπον κύκλῳ πως περιαγαγὼν ἡμᾶς ἐμβέβληκε Σωκράτης. καὶ σκόπει δὴ πότερος ἡμῶν ἀποκρινεῖται τὸ νῦν ἐρωτώμενον. ἴσως δὴ γελοῖον τὸ ἐμὲ τοῦ λόγου διάδοχον παντελῶς ὑποστάντα διὰ τὸ μὴ δύνασθαι τὸ νῦν ἐρωτηθὲν ἀποκρίνασθαι σοὶ πάλιν τοῦτο προστάττειν· γελοιότερον

19bNe yapacağımıza bir bak. Bana öyle geliyor ki Sokrates şimdi bize hazzın eidos'ları var mı yok mu, varsa kaç tane ve ne türden olduklarını soruyor; phronēsis hakkında da aynı şeyi.

Sokrates: Çok doğru söylüyorsun, Kallias'ın oğlu. Çünkü geçen logos'un gösterdiği gibi, bunu tek, benzer ve aynı olan her şey için ve bunların zıddı için yapamazsak, hiçbirimiz hiçbir zaman hiçbir şeyde hiçbir işe yaramayız.

19b

δʼ οἶμαι πολὺ τὸ μηδέτερον ἡμῶν δύνασθαι. σκόπει δὴ τί δράσομεν. εἴδη γάρ μοι δοκεῖ νῦν ἐρωτᾶν ἡδονῆς ἡμᾶς Σωκράτης εἴτε ἔστιν εἴτε μή, καὶ ὁπόσα ἐστὶ καὶ ὁποῖα· τῆς τʼ αὖ φρονήσεως πέρι κατὰ ταὐτὰ ὡσαύτως.

ΣΩ. ἀληθέστατα λέγεις, ὦ παῖ Καλλίου· μὴ γὰρ δυνάμενοι τοῦτο κατὰ παντὸς ἑνὸς καὶ ὁμοίου καὶ ταὐτοῦ δρᾶν καὶ τοῦ ἐναντίου, ὡς ὁ παρελθὼν λόγος ἐμήνυσεν, οὐδεὶς εἰς οὐδὲν οὐδενὸς ἂν ἡμῶν οὐδέποτε γένοιτο ἄξιος.

19cProtarkhos: Durum aşağı yukarı öyle görünüyor, Sokrates. Her şeyi bilmek itidalli insan için güzel bir şeydir, ama kendi kendinden habersiz kalmamak da ikinci en iyi yol sayılır. Bunu şimdi neden söyledim? Anlatayım. Bu buluşmayı bize sen sağladın, Sokrates; insanın sahip olabileceği şeylerin en iyisinin hangisi olduğunu ayırt etmek için de kendini hepimizin emrine verdin. Philebos haz, keyif, sevinç ve bu cinsten ne varsa onları söyleyince, sen ona karşı çıkıp iyinin bunlar değil, o öbür şeyler olduğunu söyledin. İkisi yan yana hatırda dursun da sınansın diye bunları kendimize sık sık ve isteyerek hatırlatıyoruz; doğru da yapıyoruz.

19c

ΠΡΩ. σχεδὸν ἔοικεν οὕτως, ὦ Σώκρατες, ἔχειν. ἀλλὰ καλὸν μὲν τὸ σύμπαντα γιγνώσκειν τῷ σώφρονι, δεύτερος δʼ εἶναι πλοῦς δοκεῖ μὴ λανθάνειν αὐτὸν αὑτόν. τί δή μοι τοῦτο εἴρηται τὰ νῦν; ἐγώ σοι φράσω. σὺ τήνδε ἡμῖν τὴν συνουσίαν, ὦ Σώκρατες, ἐπέδωκας πᾶσι καὶ σεαυτὸν πρὸς τὸ διελέσθαι τί τῶν ἀνθρωπίνων κτημάτων ἄριστον. Φιλήβου γὰρ εἰπόντος ἡδονὴν καὶ τέρψιν καὶ χαρὰν καὶ πάνθʼ ὁπόσα τοιαῦτʼ ἐστί, σὺ πρὸς αὐτὰ ἀντεῖπες ὡς οὐ ταῦτα

19dSenin söylediğin, anlaşılan, hazdan daha iyi bir iyi diye haklı olarak anılacak olanın nous, epistēmē, kavrayış, tekhnē ve bunların akrabası olan her şey olduğu; edinilmesi gerekenin öbürleri değil, bunlar olduğu. Her iki görüş de böyle karşı karşıya konunca, biz de seni şakayla tehdit ettik: bu logos'lar yeterince ayırt edilip bir sonuca bağlanmadan seni evine bırakmayacağız dedik. Sen de razı oldun ve kendini bu iş için bize teslim ettin. Biz de şimdi, çocukların dediği gibi, doğru dürüst verilen geri alınmaz diyoruz.

19d

ἀλλʼ ἐκεῖνά ἐστιν ἃ πολλάκις ἡμᾶς αὐτοὺς ἀναμιμνῄσκομεν ἑκόντες, ὀρθῶς δρῶντες, ἵνʼ ἐν μνήμῃ παρακείμενα ἑκάτερα βασανίζηται. φῂς δʼ, ὡς ἔοικε, σὺ τὸ προσρηθησόμενον ὀρθῶς ἄμεινον ἡδονῆς γε ἀγαθὸν εἶναι νοῦν, ἐπιστήμην, σύνεσιν, τέχνην καὶ πάντα αὖ τὰ τούτων συγγενῆ, ⟨ἃ⟩ κτᾶσθαι δεῖν ἀλλʼ οὐχὶ ἐκεῖνα. τούτων δὴ μετʼ ἀμφισβητήσεως ἑκατέρων λεχθέντων ἡμεῖς σοι μετὰ παιδιᾶς ἠπειλήσαμεν

19eŞimdi söylenenler karşısında bize bu tavırla karşılık vermeyi bırak artık.

Sokrates: Hangi tavırdan söz ediyorsun?

19e

ὡς οὐκ ἀφήσομεν οἴκαδέ σε πρὶν ἂν τούτων τῶν λόγων πέρας ἱκανὸν γένηταί τι διορισθέντων, σὺ δὲ συνεχώρησας καὶ ἔδωκας εἰς ταῦθʼ ἡμῖν σαυτόν, ἡμεῖς δὲ δὴ λέγομεν, καθάπερ οἱ παῖδες, ὅτι τῶν ὀρθῶς δοθέντων ἀφαίρεσις οὐκ ἔστι· παῦσαι δὴ τὸν τρόπον ἡμῖν ἀπαντῶν τοῦτον ἐπὶ τὰ νῦν λεγόμενα.

ΣΩ. τίνα λέγεις;

20aProtarkhos: Bizi aporia'ya düşürmenden, o an sana yeterli bir cevap veremeyeceğimiz şeyleri sorup durmandan. Şimdiki konuşmanın gayesinin hepimizin aporia'ya düşmesi olduğunu sanmayalım; biz bunu yapamıyorsak sen yapmalısın, çünkü söz verdin. Buna göre kendin karar ver: hazzın ve epistēmē'nin eidos'larını ayırman mı gerekiyor, yoksa bunu bırakabilir misin? Belki şimdi aramızda tartışılan şeyleri başka bir yoldan açıklayabilir, bunu da istersin.

20a

ΠΡΩ. εἰς ἀπορίαν ἐμβάλλων καὶ ἀνερωτῶν ὧν μὴ δυναίμεθʼ ἂν ἱκανὴν ἀπόκρισιν ἐν τῷ παρόντι διδόναι σοι. μὴ γὰρ οἰώμεθα τέλος ἡμῖν εἶναι τῶν νῦν τὴν πάντων ἡμῶν ἀπορίαν, ἀλλʼ εἰ δρᾶν τοῦθʼ ἡμεῖς ἀδυνατοῦμεν, σοὶ δραστέον· ὑπέσχου γάρ. βουλεύου δὴ πρὸς ταῦτα αὐτὸς πότερον ἡδονῆς εἴδη σοι καὶ ἐπιστήμης διαιρετέον ἢ καὶ ἐατέον, εἴ πῃ καθʼ ἕτερόν τινα τρόπον οἷός τʼ εἶ καὶ βούλει δηλῶσαί πως ἄλλως τὰ νῦν ἀμφισβητούμενα παρʼ ἡμῖν.

20bSokrates: Madem böyle dedin, artık benim kötü bir şey beklememe gerek yok; çünkü "istersen" sözü her konudaki bütün korkuyu ortadan kaldırır. Üstelik tanrılardan biri bana bir şey hatırlatmış gibi geliyor.

Protarkhos: Nasıl, neyi?

Sokrates: Bir zamanlar, rüyada mı yoksa uyanıkken mi bilmem, haz ve phronēsis hakkında bazı logos'lar duymuştum; şimdi aklıma geliyor: ikisinden hiçbiri iyinin kendisi değilmiş, iyi başka, üçüncü bir şeymiş; bunlardan farklı, ama ikisinden de daha iyi. Gerçekten de bu şimdi bize açıkça görünürse, hazzın kazanma şansı kalmaz; çünkü iyi artık onunla aynı şey olamaz. Değil mi?

20b

ΣΩ. δεινὸν μὲν τοίνυν ἔτι προσδοκᾶν οὐδὲν δεῖ τὸν ἐμέ, ἐπειδὴ τοῦθʼ οὕτως εἶπες· τὸ γὰρ εἰ βούλει ῥηθὲν λύει πάντα φόβον ἑκάστων πέρι. πρὸς δὲ αὖ τοῖς μνήμην τινὰ δοκεῖ τίς μοι δεδωκέναι θεῶν ἡμῖν.

ΠΡΩ. πῶς δὴ καὶ τίνων;

ΣΩ. λόγων ποτέ τινων πάλαι ἀκούσας ὄναρ ἢ καὶ ἐγρηγορὼς νῦν ἐννοῶ περί τε ἡδονῆς καὶ φρονήσεως, ὡς οὐδέτερον αὐτοῖν ἐστι τἀγαθόν, ἀλλὰ ἄλλο τι τρίτον, ἕτερον μὲν τούτων, ἄμεινον δὲ ἀμφοῖν. καίτοι τοῦτό γε ἂν ἐναργῶς

20cProtarkhos: Öyle.

Sokrates: Bana kalırsa hazzın eidos'larını ayırmaya da artık hiç ihtiyacımız olmayacak. İlerledikçe bu daha da açık görünecek.

Protarkhos: Çok güzel söyledin; böyle devam et ve sonuna kadar götür.

Sokrates: Önce birkaç küçük şeyde daha anlaşalım.

Protarkhos: Hangilerinde?

20c

ἡμῖν φανῇ νῦν, ἀπήλλακται μὲν ἡδονὴ τοῦ νικᾶν· τὸ γὰρ ἀγαθὸν οὐκ ἂν ἔτι ταὐτὸν αὐτῇ γίγνοιτο. ἢ πῶς;

ΠΡΩ. οὕτως.

ΣΩ. τῶν δέ γε εἰς τὴν διαίρεσιν εἰδῶν ἡδονῆς οὐδὲν ἔτι προσδεησόμεθα κατʼ ἐμὴν δόξαν. προϊὸν δʼ ἔτι σαφέστερον δείξει.

ΠΡΩ. κάλλιστʼ εἰπὼν οὕτω καὶ διαπέραινε.

ΣΩ. μίκρʼ ἄττα τοίνυν ἔμπροσθεν ἔτι διομολογησώμεθα.

ΠΡΩ. τὰ ποῖα;

20dSokrates: İyinin payına düşen şey zorunlu olarak eksiksiz midir, yoksa eksik mi?

Protarkhos: Her şeyin en eksiksizidir elbette, Sokrates.

Sokrates: Peki? İyi kendine yeter mi?

Protarkhos: Nasıl yetmesin? Bu bakımdan da var olan her şeyden üstündür.

Sokrates: Bence onun hakkında söylenmesi en zorunlu olan şu: onu tanıyan her şey onun peşine düşer, onu yakalayıp kendine mal etmek ister, ona yönelir; iyilerle birlikte gerçekleşenler dışında hiçbir şeyi umursamaz.

Protarkhos: Buna itiraz edilemez.

20d

ΣΩ. τὴν τἀγαθοῦ μοῖραν πότερον ἀνάγκη τέλεον ἢ μὴ τέλεον εἶναι;

ΠΡΩ. πάντων δήπου τελεώτατον, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. τί δέ; ἱκανὸν τἀγαθόν;

ΠΡΩ. πῶς γὰρ οὔ; καὶ πάντων γε εἰς τοῦτο διαφέρειν τῶν ὄντων.

ΣΩ. τόδε γε μήν, ὡς οἶμαι, περὶ αὐτοῦ ἀναγκαιότατον εἶναι λέγειν, ὡς πᾶν τὸ γιγνῶσκον αὐτὸ θηρεύει καὶ ἐφίεται βουλόμενον ἑλεῖν καὶ περὶ αὑτὸ κτήσασθαι, καὶ τῶν ἄλλων οὐδὲν φροντίζει πλὴν τῶν ἀποτελουμένων ἅμα ἀγαθοῖς.

ΠΡΩ. οὐκ ἔστι τούτοις ἀντειπεῖν.

20eSokrates: O hâlde haz hayatını ve phronēsis hayatını birbirinden ayrı olarak ele alıp inceleyelim ve hükme bağlayalım.

Protarkhos: Nasıl dedin?

Sokrates: Haz hayatında hiç phronēsis, phronēsis hayatında da hiç haz bulunmasın. Çünkü bunlardan biri iyiyse, artık hiçbir şeye ihtiyaç duymamalıdır; birinin bir şeye ihtiyaç duyduğu ortaya çıkarsa, bizim için gerçekten iyi olan artık o değildir.

20e

ΣΩ. σκοπῶμεν δὴ καὶ κρίνωμεν τόν τε ἡδονῆς καὶ τὸν φρονήσεως βίον ἰδόντες χωρίς.

ΠΡΩ. πῶς εἶπες;

ΣΩ. μήτε ἐν τῷ τῆς ἡδονῆς ἐνέστω φρόνησις μήτʼ ἐν τῷ τῆς φρονήσεως ἡδονή. δεῖ γάρ, εἴπερ πότερον αὐτῶν ἔστʼ ἀγαθόν, μηδὲν μηδενὸς ἔτι προσδεῖσθαι· δεόμενον δʼ

21aProtarkhos: Olamaz elbet.

Sokrates: Bunları senin üzerinde deneyerek sınayalım mı?

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Öyleyse cevap ver.

Protarkhos: Sor.

Sokrates: Protarkhos, bütün hayatını en büyük hazları tadarak yaşamayı kabul eder miydin?

Protarkhos: Neden etmeyeyim?

Sokrates: Bu sende eksiksiz olsa, başka bir şeye daha ihtiyacın olduğunu düşünür müsün?

Protarkhos: Hiç düşünmem.

Sokrates: Bir bak bakalım: aklı başında düşünmeye, kavramaya, gerekeni hesap etmeye ve bunların kardeşi olan şeylere hiç ihtiyacın olmaz mı?

21a

ἂν φανῇ πότερον, οὐκ ἔστι που τοῦτʼ ἔτι τὸ ὄντως ἡμῖν ἀγαθόν.

ΠΡΩ. πῶς γὰρ ἄν;

ΣΩ. οὐκοῦν ἐν σοὶ πειρώμεθα βασανίζοντες ταῦτα;

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. ἀποκρίνου δή.

ΠΡΩ. λέγε.

ΣΩ. δέξαιʼ ἄν, Πρώταρχε, σὺ ζῆν τὸν βίον ἅπαντα ἡδόμενος ἡδονὰς τὰς μεγίστας;

ΠΡΩ. τί δʼ οὔ;

ΣΩ. ἆρʼ οὖν ἔτι τινὸς ἄν σοι προσδεῖν ἡγοῖο, εἰ τοῦτʼ ἔχεις παντελῶς;

ΠΡΩ. οὐδαμῶς.

ΣΩ. ὅρα δή, τοῦ φρονεῖν καὶ τοῦ νοεῖν καὶ λογίζεσθαι

21bProtarkhos: Ne diye olsun? Sevinç bende olunca her şey bende demektir.

Sokrates: Öyleyse böyle yaşarsan ömrün boyunca hep en büyük hazlarla sevinirsin, değil mi?

Protarkhos: Neden olmasın?

Sokrates: Ama nous'un, hafızan, epistēmē'n ve doğru kanaatin olmadığına göre, her şeyden önce sevinip sevinmediğini bile bilmemen gerekir; çünkü her türlü phronēsis'ten yoksunsun.

Protarkhos: Gerekir.

21b

τὰ δέοντα καὶ ὅσα τούτων ἀδελφά, μῶν μὴ δέοιʼ ἄν τι;

ΠΡΩ. καὶ τί; πάντα γὰρ ἔχοιμʼ ἄν που τὸ χαίρειν ἔχων.

ΣΩ. οὐκοῦν οὕτω ζῶν ἀεὶ μὲν διὰ βίου ταῖς μεγίσταις ἡδοναῖς χαίροις ἄν;

ΠΡΩ. τί δʼ οὔ;

ΣΩ. νοῦν δέ γε καὶ μνήμην καὶ ἐπιστήμην καὶ δόξαν μὴ κεκτημένος ἀληθῆ, πρῶτον μὲν τοῦτο αὐτό, εἰ χαίρεις ἢ μὴ χαίρεις, ἀνάγκη δήπου σε ἀγνοεῖν, κενόν γε ὄντα πάσης φρονήσεως;

ΠΡΩ. ἀνάγκη.

21cSokrates: Aynı şekilde hafızan da olmadığına göre bir zamanlar sevindiğini hatırlayamazsın; o anda gelip geçen hazdan sende en ufak bir hatıra bile kalmaz. Doğru kanaatin olmadığına göre sevinirken sevindiğini düşünemezsin; hesap yetisinden yoksun olduğuna göre ileride sevineceğini de hesaplayamazsın. Bir insanın hayatını değil, bir denizanasının ya da denizde kabuklu bedenlerle yaşayan canlıların hayatını yaşarsın. Durum bu mu, yoksa bunun dışında başka bir şey düşünebilir miyiz?

21c

ΣΩ. καὶ μὴν ὡσαύτως μνήμην μὴ κεκτημένον ἀνάγκη δήπου μηδʼ ὅτι ποτὲ ἔχαιρες μεμνῆσθαι, τῆς τʼ ἐν τῷ παραχρῆμα ἡδονῆς προσπιπτούσης μηδʼ ἡντινοῦν μνήμην ὑπομένειν· δόξαν δʼ αὖ μὴ κεκτημένον ἀληθῆ μὴ δοξάζειν χαίρειν χαίροντα, λογισμοῦ δὲ στερόμενον μηδʼ εἰς τὸν ἔπειτα χρόνον ὡς χαιρήσεις δυνατὸν εἶναι λογίζεσθαι, ζῆν δὲ οὐκ ἀνθρώπου βίον, ἀλλά τινος πλεύμονος ἢ τῶν ὅσα θαλάττια μετʼ ὀστρεΐνων ἔμψυχά ἐστι σωμάτων. ἔστι ταῦτα, ἢ παρὰ

21dProtarkhos: Nasıl düşünebiliriz?

Sokrates: Peki böyle bir hayat bizim için seçilmeye değer mi?

Protarkhos: Bu logos beni şimdi büsbütün dilsiz bıraktı, Sokrates.

Sokrates: Henüz gevşemeyelim; şimdi de nous'a sahip hayatı ele alıp ona bakalım.

Protarkhos: Hangisini diyorsun?

Sokrates: Aramızdan biri phronēsis'e, nous'a, epistēmē'ye ve her şeye dair eksiksiz bir hafızaya sahip olarak, ama ne büyük ne küçük hiçbir hazdan, aynı şekilde hiçbir acıdan da pay almadan, bu tür şeylerin hiçbirini hissetmeden yaşamayı kabul eder mi?

21d

ταῦτα ἔχομεν ἄλλα διανοηθῆναι;

ΠΡΩ. καὶ πῶς;

ΣΩ. ἆρʼ οὖν αἱρετὸς ἡμῖν βίος ὁ τοιοῦτος;

ΠΡΩ. εἰς ἀφασίαν παντάπασί με, ὦ Σώκρατες, οὗτος ὁ λόγος ἐμβέβληκε τὰ νῦν.

ΣΩ. μήπω τοίνυν μαλθακιζώμεθα, τὸν δὲ τοῦ νοῦ μεταλαβόντες αὖ βίον ἴδωμεν.

ΠΡΩ. τὸν ποῖον δὴ λέγεις;

ΣΩ. εἴ τις δέξαιτʼ ἂν αὖ ζῆν ἡμῶν φρόνησιν μὲν καὶ νοῦν καὶ ἐπιστήμην καὶ μνήμην πᾶσαν πάντων κεκτημένος,

21eProtarkhos: Bu iki hayattan hiçbiri bana seçilmeye değer görünmüyor, Sokrates; sanırım başka kimseye de görünmez.

21e

ἡδονῆς δὲ μετέχων μήτε μέγα μήτε σμικρόν, μηδʼ αὖ λύπης, ἀλλὰ τὸ παράπαν ἀπαθὴς πάντων τῶν τοιούτων.

ΠΡΩ. οὐδέτερος ὁ βίος, ὦ Σώκρατες, ἔμοιγε τούτων αἱρετός, οὐδʼ ἄλλῳ μή ποτε, ὡς ἐγᾦμαι, φανῇ.

22aSokrates: Peki ya ikisinin karışımından doğan ortak hayat, Protarkhos?

Protarkhos: Haz ile nous ve phronēsis'ten oluşanı mı diyorsun?

Sokrates: Evet, bu tür şeylerden oluşanı diyorum.

Protarkhos: Herkes bunu ötekilerden herhangi birine tercih eder elbet; hem de biri tercih eder, öbürü etmez diye değil, istisnasız herkes.

Sokrates: Peki şimdiki logos'larımızda neye vardığımızı anlıyor muyuz?

Protarkhos: Elbette: önümüze üç hayat konuldu; bunlardan ikisi de insanlardan ya da hayvanlardan hiçbiri için ne yeterli ne de seçilmeye değer.

22a

ΣΩ. τί δʼ ὁ συναμφότερος, ὦ Πρώταρχε, ἐξ ἀμφοῖν συμμειχθεὶς κοινὸς γενόμενος;

ΠΡΩ. ἡδονῆς λέγεις καὶ νοῦ καὶ φρονήσεως;

ΣΩ. οὕτω καὶ τῶν τοιούτων [λέγω] ἔγωγε.

ΠΡΩ. πᾶς δήπου τοῦτόν γε αἱρήσεται πρότερον ἢ ʼκείνων ὁποτερονοῦν, καὶ πρὸς τούτοις [γε] οὐχ ὁ μέν, ὁ δʼ οὔ.

ΣΩ. μανθάνομεν οὖν ὅτι νῦν ἡμῖν ἐστι τὸ συμβαῖνον ἐν τοῖς παροῦσι λόγοις;

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν, ὅτι γε τρεῖς μὲν βίοι προυτέθησαν,

22bSokrates: Öyleyse bu ikisinden hiçbirinin iyiyi içermediği artık açık değil mi? İçerseydi, hep böyle, bütün ömrü boyunca yaşayabilecek bütün bitkiler ve hayvanlar için yeterli, eksiksiz ve seçilmeye değer olurdu. Aramızdan biri başka bir hayatı seçseydi, gerçekten seçilmeye değer olanın tabiatına aykırı olarak, bilgisizlikten ya da hiç de mesut olmayan bir zorunluluktan ötürü, istemeyerek seçmiş olurdu.

Protarkhos: Durum gerçekten böyle görünüyor.

22b

τοῖν δυοῖν δʼ οὐδέτερος ἱκανὸς οὐδὲ αἱρετὸς οὔτε ἀνθρώπων οὔτε ζῴων οὐδενί.

ΣΩ. μῶν οὖν οὐκ ἤδη τούτων γε πέρι δῆλον ὡς οὐδέτερος αὐτοῖν εἶχε τἀγαθόν; ἦν γὰρ ἂν ἱκανὸς καὶ τέλεος καὶ πᾶσι φυτοῖς καὶ ζῴοις αἱρετός, οἷσπερ δυνατὸν ἦν οὕτως ἀεὶ διὰ βίου ζῆν· εἰ δέ τις ἄλλα ᾑρεῖθʼ ἡμῶν, παρὰ φύσιν ἂν τὴν τοῦ ἀληθῶς αἱρετοῦ ἐλάμβανεν ἄκων ἐξ ἀγνοίας ἤ τινος ἀνάγκης οὐκ εὐδαίμονος.

ΠΡΩ. ἔοικε γοῦν ταῦθʼ οὕτως ἔχειν.

22cSokrates: Philebos'un tanrıçasının iyiyle aynı şey sayılmaması gerektiğini sanırım yeterince söyledik.

Philebos: Senin nous'un da iyi değil, Sokrates; o da aynı suçlamalarla karşılaşacak.

Sokrates: Benimki belki karşılaşır, Philebos; ama gerçek ve aynı zamanda ilahî olan nous'un böyle olmadığını, başka türlü olduğunu sanıyorum. Karışık hayata karşı birincilik ödülü için henüz nous adına bir hak iddia etmiyorum; ama ikincilik ödülü konusunda ne yapacağımızı görüp düşünmemiz gerekiyor.

22c

ΣΩ. ὡς μὲν τοίνυν τήν γε Φιλήβου θεὸν οὐ δεῖ διανοεῖσθαι ταὐτὸν καὶ τἀγαθόν, ἱκανῶς εἰρῆσθαί μοι δοκεῖ.

ΦΙ. οὐδὲ γὰρ ὁ σὸς νοῦς, ὦ Σώκρατες, ἔστι τἀγαθόν, ἀλλʼ ἕξει που ταὐτὰ ἐγκλήματα.

ΣΩ. τάχʼ ἄν, ὦ Φίληβε, ὅ γʼ ἐμός· οὐ μέντοι τόν γε ἀληθινὸν ἅμα καὶ θεῖον οἶμαι νοῦν, ἀλλʼ ἄλλως πως ἔχειν. τῶν μὲν οὖν νικητηρίων πρὸς τὸν κοινὸν βίον οὐκ ἀμφισβητῶ πω ὑπὲρ νοῦ, τῶν δὲ δὴ δευτερείων ὁρᾶν καὶ σκοπεῖν χρὴ πέρι

22dBelki her birimiz bu karışık hayatın sebebini başka bir şeyde göreceğiz: biri sebebin nous, öteki haz olduğunu söyleyecek; böylece bu ikisinden hiçbiri iyi olmayacak, ama ikisinden birinin sebep olduğu düşünülebilecek. İşte bu noktada Philebos'a karşı daha da kararlı bir biçimde savaşırım: bu karışık hayatı hem seçilmeye değer hem de iyi kılan şey her neyse, ona daha yakın ve daha benzer olan haz değil nous'tur; bu söze göre de hazzın ne birincilikte ne de ikincilikte gerçekten bir payı olduğu söylenebilir.

22d

τί δράσομεν· τάχα γὰρ ἂν τοῦ κοινοῦ τούτου βίου αἰτιῴμεθʼ ἂν ἑκάτερος ὁ μὲν τὸν νοῦν αἴτιον, ὁ δʼ ἡδονὴν εἶναι, καὶ οὕτω τὸ μὲν ἀγαθὸν τούτων ἀμφοτέρων οὐδέτερον ἂν εἴη, τάχα δʼ ἂν αἴτιόν τις ὑπολάβοι πότερον αὐτῶν εἶναι. τούτου δὴ πέρι καὶ μᾶλλον ἔτι πρὸς Φίληβον διαμαχοίμην ἂν ὡς ἐν τῷ μεικτῷ τούτῳ βίῳ, ὅτι ποτʼ ἔστι τοῦτο ὃ λαβὼν ὁ βίος οὗτος γέγονεν αἱρετὸς ἅμα καὶ ἀγαθός, οὐχ ἡδονὴ ἀλλὰ νοῦς τούτῳ συγγενέστερον καὶ ὁμοιότερόν ἐστι, καὶ κατὰ τοῦτον

22eŞu anda benim nous'uma güvenmemiz gerekiyorsa, haz üçüncülükten bile uzaktır.

Protarkhos: Doğrusu Sokrates, bana öyle geliyor ki haz, az önceki sözlerin darbesini yemiş gibi yere serildi: birincilik için dövüşürken yıkılıp kaldı. Nous için ise, anlaşılan, birincilik ödülüne talip olmamakla akıllıca davrandığını söylemek gerekir; yoksa o da aynı şeye uğrardı.

22e

τὸν λόγον οὔτʼ ἂν τῶν πρωτείων οὐδʼ αὖ τῶν δευτερείων ἡδονῇ μετὸν ἀληθῶς ἄν ποτε λέγοιτο· πορρωτέρω δʼ ἐστὶ τῶν τριτείων, εἴ τι τῷ ἐμῷ νῷ δεῖ πιστεύειν ἡμᾶς τὰ νῦν.

ΠΡΩ. ἀλλὰ μήν, ὦ Σώκρατες, ἔμοιγε δοκεῖ νῦν μὲν ἡδονή σοι πεπτωκέναι καθαπερεὶ πληγεῖσα ὑπὸ τῶν νυνδὴ λόγων· τῶν γὰρ νικητηρίων πέρι μαχομένη κεῖται. τὸν δὲ

23aHaz ikincilik ödülünden de yoksun kalırsa, kendi âşıklarının gözünde bile itibarını büsbütün yitirir; onlara da artık eskisi kadar güzel görünmez.

Sokrates: Peki ne yapalım? Onu artık rahat bırakmak, en titiz sınavdan geçirip çürüterek üzmemek daha iyi olmaz mı?

Protarkhos: Boş konuşuyorsun, Sokrates.

23a

νοῦν, ὡς ἔοικε, λεκτέον ὡς ἐμφρόνως οὐκ ἀντεποιεῖτο τῶν νικητηρίων· τὰ γὰρ αὔτʼ ἔπαθεν ἄν. τῶν δὲ δὴ δευτερείων στερηθεῖσα ἡδονὴ παντάπασιν ἄν τινα καὶ ἀτιμίαν σχοίη πρὸς τῶν αὑτῆς ἐραστῶν· οὐδὲ γὰρ ἐκείνοις ἔτʼ ἂν ὁμοίως φαίνοιτο καλή.

ΣΩ. τί οὖν; οὐκ ἄμεινον αὐτὴν ἐᾶν ἤδη καὶ μὴ τὴν ἀκριβεστάτην αὐτῇ προσφέροντα βάσανον καὶ ἐξελέγχοντα λυπεῖν;

ΠΡΩ. οὐδὲν λέγεις, ὦ Σώκρατες.

23bSokrates: İmkânsız bir şeyden, hazzı üzmekten söz ettiğim için mi?

Protarkhos: Yalnız bunun için değil; bu meseleleri sözle sonuna kadar götürmedikçe hiçbirimizin seni bırakmayacağını bilmediğin için de.

Sokrates: Vay vay, Protarkhos! Önümüzde uzun bir söz var demek, hem de şu anda pek kolay sayılmayacak bir söz. Çünkü nous adına ikincilik ödülüne yürüyen kişinin başka bir düzeneğe, önceki sözlerdekinden farklı oklara ihtiyacı varmış gibi görünüyor; gerçi bazıları belki aynıdır. Öyle gerekmez mi?

Protarkhos: Nasıl gerekmesin?

23b

ΣΩ. ἆρʼ ὅτι τὸ ἀδύνατον εἶπον, λυπεῖν ἡδονήν;

ΠΡΩ. οὐ μόνον γε ἀλλʼ ὅτι καὶ ἀγνοεῖς ὡς οὐδείς πώ σε ἡμῶν μεθήσει πρὶν ἂν εἰς τέλος ἐπεξέλθῃς τούτων τῷ λόγῳ.

ΣΩ. βαβαῖ ἄρα, ὦ Πρώταρχε, συχνοῦ μὲν λόγου τοῦ λοιποῦ, σχεδὸν δὲ οὐδὲ ῥᾳδίου πάνυ τι νῦν. καὶ γὰρ δὴ φαίνεται δεῖν ἄλλης μηχανῆς, ἐπὶ τὰ δευτερεῖα ὑπὲρ νοῦ πορευόμενον οἷον βέλη ἔχειν ἕτερα τῶν ἔμπροσθεν λόγων· ἔστι δὲ ἴσως ἔνια καὶ ταὐτά. οὐκοῦν χρή;

ΠΡΩ. πῶς γὰρ οὔ;

23cSokrates: O hâlde işin başlangıcını koyarken çok dikkatli olmaya çalışalım.

Protarkhos: Hangi başlangıçtan söz ediyorsun?

Sokrates: Şimdi evrende var olan her şeyi ikiye ayıralım; ya da istersen üçe.

Protarkhos: Neye göre, söyler misin?

Sokrates: Az önceki sözlerimizden bazılarını ele alalım.

Protarkhos: Hangilerini?

Sokrates: Tanrının, var olanların bir kısmını sınırsız, bir kısmını sınır olarak gösterdiğini söylemiştik, değil mi?

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Bu ikisini eidos'lardan ikisi olarak koyalım; üçüncüsü de bu ikisinin karışmasından meydana gelen tek bir şey olsun.

23c

ΣΩ. τὴν δέ γε ἀρχὴν αὐτοῦ διευλαβεῖσθαι πειρώμεθα τιθέμενοι.

ΠΡΩ. ποίαν δὴ λέγεις;

ΣΩ. πάντα τὰ νῦν ὄντα ἐν τῷ παντὶ διχῇ διαλάβωμεν, μᾶλλον δʼ, εἰ βούλει, τριχῇ.

ΠΡΩ. καθʼ ὅτι, φράζοις ἄν;

ΣΩ. λάβωμεν ἄττα τῶν νυνδὴ λόγων.

ΠΡΩ. ποῖα;

ΣΩ. τὸν θεὸν ἐλέγομέν που τὸ μὲν ἄπειρον δεῖξαι τῶν ὄντων, τὸ δὲ πέρας;

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. τούτω δὴ τῶν εἰδῶν τὰ δύο τιθώμεθα, τὸ δὲ τρίτον

23dAma galiba ben, şeyleri eidos'lara ayırıp sayıp duran gülünç bir adamım.

Protarkhos: Ne diyorsun, iyi dostum?

Sokrates: Bana öyle geliyor ki bir dördüncü cinse daha ihtiyaç var.

Protarkhos: Söyle, hangisine?

Sokrates: Bunların birbirine karışmasının sebebine bak ve o üçünün yanına bunu dördüncü olarak koy.

Protarkhos: Yoksa onları ayırabilecek bir beşinciye de mi ihtiyacın olacak?

Sokrates: Belki; ama şimdilik sanmıyorum. Gerekirse de beşincinin peşine düştüğümde beni bağışlarsın herhalde.

23d

ἐξ ἀμφοῖν τούτοιν ἕν τι συμμισγόμενον. εἰμὶ δʼ, ὡς ἔοικεν, ἐγὼ γελοῖός τις ἄνθρωπος κατʼ εἴδη διιστὰς καὶ συναριθμούμενος.

ΠΡΩ. τί φῄς, ὠγαθέ;

ΣΩ. τετάρτου μοι γένους αὖ προσδεῖν φαίνεται.

ΠΡΩ. λέγε τίνος.

ΣΩ. τῆς συμμείξεως τούτων πρὸς ἄλληλα τὴν αἰτίαν ὅρα, καὶ τίθει μοι πρὸς τρισὶν ἐκείνοις τέταρτον τοῦτο.

ΠΡΩ. μῶν οὖν σοι καὶ πέμπτου προσδεήσει διάκρισίν τινος δυναμένου;

ΣΩ. τάχʼ ἄν· οὐ μὴν οἶμαί γε ἐν τῷ νῦν· ἂν δέ τι δέῃ,

23eProtarkhos: Elbette.

Sokrates: Önce dört cinsten üçünü ayıralım; sonra bunlardan ikisinin her birinin pek çok parçaya bölünüp dağılmış olduğunu görerek her birini yeniden bire toplayalım ve her birinin nasıl hem bir hem çok olduğunu anlamaya çalışalım.

Protarkhos: Bunlar hakkında daha açık konuşursan belki ardından gelebilirim.

23e

συγγνώσῃ πού μοι σὺ μεταδιώκοντι πέμπτον [βίον].

ΠΡΩ. τί μήν;

ΣΩ. πρῶτον μὲν δὴ τῶν τεττάρων τὰ τρία διελόμενοι, τὰ δύο τούτων πειρώμεθα, πολλὰ ἑκάτερον ἐσχισμένον καὶ διεσπασμένον ἰδόντες, εἰς ἓν πάλιν ἑκάτερον συναγαγόντες, νοῆσαι πῇ ποτε ἦν αὐτῶν ἓν καὶ πολλὰ ἑκάτερον.

ΠΡΩ. εἴ μοι σαφέστερον ἔτι περὶ αὐτῶν εἴποις, τάχʼ ἂν ἑποίμην.

24aSokrates: Diyorum ki ortaya koyduğum iki şey, az önceki ikisidir: biri sınırsız, öteki sınırı olan. Sınırsızın bir bakıma nasıl çok olduğunu anlatmaya çalışacağım; sınırı olan da bizi beklesin.

Protarkhos: Bekliyor.

Sokrates: Öyleyse bak. Sana incelemeni söylediğim şey zor ve tartışmalı, yine de incele. Önce daha sıcak ve daha soğuk olana bak: bunlarda bir sınır düşünebilir misin? Yoksa bu cinslerin içine yerleşmiş olan daha çok ve daha az, orada oturduğu sürece bir sona varılmasına izin vermez mi? Çünkü bir son gelince ikisi de sona ermiş olur.

24a

ΣΩ. λέγω τοίνυν τὰ δύο ἃ προτίθεμαι ταὔτʼ εἶναι ἅπερ νυνδή, τὸ μὲν ἄπειρον, τὸ δὲ πέρας ἔχον· ὅτι δὲ τρόπον τινὰ τὸ ἄπειρον πόλλʼ ἐστί, πειράσομαι φράζειν. τὸ δὲ πέρας ἔχον ἡμᾶς περιμενέτω.

ΠΡΩ. μένει.

ΣΩ. σκέψαι δή. χαλεπὸν μὲν γὰρ καὶ ἀμφισβητήσιμον ὃ κελεύω σε σκοπεῖν, ὅμως δὲ σκόπει. θερμοτέρου καὶ ψυχροτέρου πέρι πρῶτον ὅρα πέρας εἴ ποτέ τι νοήσαις ἄν, ἢ τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ἐν αὐτοῖς οἰκοῦν⟨τε⟩ τοῖς γένεσιν,

24bProtarkhos: Çok doğru söylüyorsun.

Sokrates: Daha sıcakta ve daha soğukta daha çok ve daha azın her zaman bulunduğunu söylüyoruz.

Protarkhos: Hem de nasıl.

Sokrates: Öyleyse söz bize her zaman bu ikisinin bir sonu olmadığını gösteriyor; sona ermedikleri için de elbette büsbütün sınırsız oluyorlar.

Protarkhos: Hem de son derece, Sokrates.

Sokrates: Güzel yakaladın, sevgili Protarkhos, ve bana şunu hatırlattın: şimdi ağzından çıkan bu "son derece" de, "hafifçe" de daha çok ve daha az ile aynı etkiye sahiptir. Nerede bulunurlarsa, hiçbir şeyin belirli bir kemiyette kalmasına izin vermezler; her eylemde daha şiddetliyi daha sakinin, ya da tersine daha sakini daha şiddetlinin karşısına koyarak daha fazlayı ve daha azı ortaya çıkarır, belirli kemiyeti de yok ederler.

24b

ἕωσπερ ἂν ἐνοικῆτον, τέλος οὐκ ἂν ἐπιτρεψαίτην γίγνεσθαι· γενομένης γὰρ τελευτῆς καὶ αὐτὼ τετελευτήκατον.

ΠΡΩ. ἀληθέστατα λέγεις.

ΣΩ. ἀεὶ δέ γε, φαμέν, ἔν τε τῷ θερμοτέρῳ καὶ ψυχροτέρῳ τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ἔνι.

ΠΡΩ. καὶ μάλα.

ΣΩ. ἀεὶ τοίνυν ὁ λόγος ἡμῖν σημαίνει τούτω μὴ τέλος ἔχειν· ἀτελῆ δʼ ὄντε δήπου παντάπασιν ἀπείρω γίγνεσθον.

ΠΡΩ. καὶ σφόδρα γε, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. ἀλλʼ εὖ γε, ὦ φίλε Πρώταρχε, ὑπέλαβες καὶ

24cAz önce söylendiği gibi, belirli kemiyeti yok etmeyip onun ve ölçülü olanın, daha çok ile daha azın, son derece ile hafifçenin yerine yerleşmesine izin verselerdi, bunlar içinde bulundukları kendi yerlerinden kaçıp giderdi.

24c

ἀνέμνησας ὅτι καὶ τὸ σφόδρα τοῦτο, ὃ σὺ νῦν ἐφθέγξω, καὶ τό γε ἠρέμα τὴν αὐτὴν δύναμιν ἔχετον τῷ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον· ὅπου γὰρ ἂν ἐνῆτον, οὐκ ἐᾶτον εἶναι ποσὸν ἕκαστον, ἀλλʼ ἀεὶ σφοδρότερον ἡσυχαιτέρου καὶ τοὐναντίον ἑκάσταις πράξεσιν ἐμποιοῦντε τὸ πλέον καὶ τὸ ἔλαττον ἀπεργάζεσθον, τὸ δὲ ποσὸν ἀφανίζετον. ὃ γὰρ ἐλέχθη νυνδή, μὴ ἀφανίσαντε τὸ ποσόν, ἀλλʼ ἐάσαντε αὐτό τε καὶ τὸ μέτριον ἐν τῇ

24dÇünkü belirli kemiyeti alınca daha sıcak da daha soğuk da olmaktan çıkarlardı: daha sıcak da daha soğuk da hep ilerler, durmaz; belirli kemiyet ise durmuştur, ilerlemeyi bırakmıştır. Bu söze göre daha sıcak da, onun zıttı da sınırsız olsa gerek.

Protarkhos: Öyle görünüyor, Sokrates; ama dediğin gibi, bunları takip etmek kolay değil. Belki tekrar tekrar söylenirse soranı da cevap vereni de yeterince uzlaştırır.

24d

τοῦ μᾶλλον καὶ ἧττον καὶ σφόδρα καὶ ἠρέμα ἕδρᾳ ἐγγενέσθαι, αὐτὰ ἔρρει ταῦτα ἐκ τῆς αὑτῶν χώρας ἐν ᾗ ἐνῆν. οὐ γὰρ ἔτι θερμότερον οὐδὲ ψυχρότερον εἴτην ἂν λαβόντε τὸ ποσόν· προχωρεῖ γὰρ καὶ οὐ μένει τό τε θερμότερον ἀεὶ καὶ τὸ ψυχρότερον ὡσαύτως, τὸ δὲ ποσὸν ἔστη καὶ προϊὸν ἐπαύσατο. κατὰ δὴ τοῦτον τὸν λόγον ἄπειρον γίγνοιτʼ ἂν τὸ θερμότερον καὶ τοὐναντίον ἅμα.

ΠΡΩ. φαίνεται γοῦν, ὦ Σώκρατες· ἔστι δʼ, ὅπερ εἶπες, οὐ ῥᾴδια ταῦτα συνέπεσθαι. τὸ δὲ εἰς αὖθίς τε καὶ αὖθις

24eSokrates: İyi söylüyorsun, böyle yapmaya çalışmalıyız. Ama şimdi, her şeyi tek tek ele alıp sözü uzatmayalım diye, sınırsızın tabiatına işaret olarak şunu kabul edip etmeyeceğimize bak.

Protarkhos: Hangi işaretten söz ediyorsun?

Sokrates: Daha çok ve daha az olan, "son derece"yi, "hafifçe"yi, "aşırı"yı ve bu türden her şeyi kabul eden ne görürsek, hepsini tek bir şeye koyar gibi sınırsızın cinsine koymalıyız. Hatırlarsan önceki sözümüzde, dağılmış ve bölünmüş olan her şeyi bir araya toplayıp elimizden geldiğince tek bir tabiatla işaretlememiz gerektiğini söylemiştik.

24e

ἴσως λεχθέντα τόν τε ἐρωτῶντα καὶ τὸν ἐρωτώμενον ἱκανῶς ἂν συμφωνοῦντας ἀποφήναιεν.

ΣΩ. ἀλλʼ εὖ μὲν λέγεις καὶ πειρατέον οὕτω ποιεῖν. νῦν μέντοι ἄθρει τῆς τοῦ ἀπείρου φύσεως εἰ τοῦτο δεξόμεθα σημεῖον, ἵνα μὴ πάντʼ ἐπεξιόντες μηκύνωμεν.

ΠΡΩ. τὸ ποῖον δὴ λέγεις;

ΣΩ. ὁπόσʼ ἂν ἡμῖν φαίνηται μᾶλλόν τε καὶ ἧττον γιγνόμενα καὶ τὸ σφόδρα καὶ ἠρέμα δεχόμενα καὶ τὸ λίαν καὶ ὅσα

25aProtarkhos: Hatırlıyorum.

Sokrates: Peki bunları kabul etmeyip bunların zıtlarını kabul eden her şeyi — önce eşiti ve eşitliği, eşitten sonra iki katı ve bir sayının bir sayıya ya da bir ölçünün bir ölçüye oranı olan her şeyi — sınırın hanesine yazarsak, bunu güzel yapmış olmaz mıyız?

25a

τοιαῦτα πάντα, εἰς τὸ τοῦ ἀπείρου γένος ὡς εἰς ἓν δεῖ πάντα ταῦτα τιθέναι, κατὰ τὸν ἔμπροσθεν λόγον ὃν ἔφαμεν ὅσα διέσπασται καὶ διέσχισται συναγαγόντας χρῆναι κατὰ δύναμιν μίαν ἐπισημαίνεσθαί τινα φύσιν, εἰ μέμνησαι.

ΠΡΩ. μέμνημαι.

ΣΩ. οὐκοῦν τὰ μὴ δεχόμενα ταῦτα, τούτων δὲ τὰ ἐναντία πάντα δεχόμενα, πρῶτον μὲν τὸ ἴσον καὶ ἰσότητα, μετὰ δὲ τὸ ἴσον τὸ διπλάσιον καὶ πᾶν ὅτιπερ ἂν πρὸς ἀριθμὸν ἀριθμὸς

25bYoksa sen ne dersin?

Protarkhos: Çok güzel yapmış oluruz, Sokrates.

Sokrates: Peki; bu ikisinden karışmış olan üçüncünün nasıl bir idea'sı olduğunu söyleyeceğiz?

Protarkhos: Sanırım bunu da bana sen söyleyeceksin.

Sokrates: Ben değil, bir tanrı söyleyecek; tabii tanrılardan biri dualarımı duyarsa.

Protarkhos: Dua et o hâlde, ve bak.

Sokrates: Bakıyorum; bana öyle geliyor ki, Protarkhos, onlardan biri az önce bize lütufkâr davrandı.

25b

ἢ μέτρον ᾖ πρὸς μέτρον, ταῦτα σύμπαντα εἰς τὸ πέρας ἀπολογιζόμενοι καλῶς ἂν δοκοῖμεν δρᾶν τοῦτο. ἢ πῶς σὺ φῄς;

ΠΡΩ. κάλλιστά γε, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. εἶεν· τὸ δὲ τρίτον τὸ μεικτὸν ἐκ τούτοιν ἀμφοῖν τίνα ἰδέαν φήσομεν ἔχειν;

ΠΡΩ. σὺ καὶ ἐμοὶ φράσεις, ὡς οἶμαι.

ΣΩ. θεὸς μὲν οὖν, ἄνπερ γε ἐμαῖς εὐχαῖς ἐπήκοος γίγνηταί τις θεῶν.

ΠΡΩ. εὔχου δὴ καὶ σκόπει.

ΣΩ. σκοπῶ· καί μοι δοκεῖ τις, ὦ Πρώταρχε, αὐτῶν φίλος ἡμῖν νυνδὴ γεγονέναι.

25cProtarkhos: Ne demek istiyorsun, hangi kanıta dayanıyorsun?

Sokrates: Söyleyeceğim elbette; sen de sözümü takip et.

Protarkhos: Söyle yeter.

Sokrates: Az önce bir şeyin daha sıcak ve daha soğuk olduğundan söz ediyorduk, değil mi?

Protarkhos: Evet.

Sokrates: Bunlara daha kuruyu ve daha ıslağı, daha çoğu ve daha azı, daha hızlıyı ve daha yavaşı, daha büyüğü ve daha küçüğü ve daha önce, daha çok ve daha azı kabul eden tabiat altında bir araya koyduğumuz her şeyi ekle.

25c

ΠΡΩ. πῶς λέγεις τοῦτο καὶ τίνι τεκμηρίῳ χρῇ;

ΣΩ. φράσω δῆλον ὅτι· σὺ δέ μοι συνακολούθησον τῷ λόγῳ.

ΠΡΩ. λέγε μόνον.

ΣΩ. θερμότερον ἐφθεγγόμεθα νυνδή πού τι καὶ ψυχρότερον. ἦ γάρ;

ΠΡΩ. ναί.

ΣΩ. πρόσθες δὴ ξηρότερον καὶ ὑγρότερον αὐτοῖς καὶ πλέον καὶ ἔλαττον καὶ θᾶττον καὶ βραδύτερον καὶ μεῖζον καὶ σμικρότερον καὶ ὁπόσα ἐν τῷ πρόσθεν τῆς τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον δεχομένης ἐτίθεμεν εἰς ἓν φύσεως.

25dProtarkhos: Sınırsızın tabiatını mı söylüyorsun?

Sokrates: Evet. Şimdi de ona sınırın soyunu karıştır.

Protarkhos: Hangi soyu?

Sokrates: Sınırsızınkini bire topladığımız gibi sınır niteliğindeki şeylerinkini de toplamamız gerekirken az önce toplamadığımız soyu. Ama belki şimdi de aynı sonuç çıkar: bu ikisi bir araya toplanınca o soy da açıkça görünür.

Protarkhos: Hangi soyu söylüyorsun, nasıl?

Sokrates: Eşitin ve iki katın soyunu; zıtların birbiriyle uyuşmazlığına son veren, onlara sayı yerleştirerek onları orantılı ve uyumlu kılan her şeyin soyunu.

25d

ΠΡΩ. τῆς τοῦ ἀπείρου λέγεις;

ΣΩ. ναί. συμμείγνυ δέ γε εἰς αὐτὴν τὸ μετὰ ταῦτα τὴν αὖ τοῦ πέρατος γένναν.

ΠΡΩ. ποίαν;

ΣΩ. ἣν καὶ νυνδή, δέον ἡμᾶς καθάπερ τὴν τοῦ ἀπείρου συνηγάγομεν εἰς ἕν, οὕτω καὶ τὴν τοῦ περατοειδοῦς συναγαγεῖν, οὐ συνηγάγομεν. ἀλλʼ ἴσως καὶ νῦν ταὐτὸν δράσει, ⟨εἰ⟩ τούτων ἀμφοτέρων συναγομένων καταφανὴς κἀκείνη γενήσεται.

ΠΡΩ. ποίαν καὶ πῶς λέγεις;

ΣΩ. τὴν τοῦ ἴσου καὶ διπλασίου, καὶ ὁπόση παύει πρὸς

25eProtarkhos: Anlıyorum; anlaşılan, bunları karıştırınca her birinde bazı oluşların meydana geldiğini söylüyorsun.

Sokrates: Doğru anlamışsın.

Protarkhos: Öyleyse anlat.

Sokrates: Hastalıklarda bunların doğru birleşmesi sağlığın tabiatını doğurmadı mı?

25e

ἄλληλα τἀναντία διαφόρως ἔχοντα, σύμμετρα δὲ καὶ σύμφωνα ἐνθεῖσα ἀριθμὸν ἀπεργάζεται.

ΠΡΩ. μανθάνω· φαίνῃ γάρ μοι λέγειν μειγνὺς ταῦτα γενέσεις τινὰς ἐφʼ ἑκάστων αὐτῶν συμβαίνειν.

ΣΩ. ὀρθῶς γὰρ φαίνομαι.

ΠΡΩ. λέγε τοίνυν.

ΣΩ. ἆρα οὐκ ἐν μὲν νόσοις ἡ τούτων ὀρθὴ κοινωνία τὴν ὑγιείας φύσιν ἐγέννησεν;

26aProtarkhos: Kesinlikle.

Sokrates: Peki tizde ve pestte, hızlıda ve yavaşta — ki bunlar sınırsızdır — aynı şeyler yer alınca hem bir sınır ortaya çıkarmadı mı, hem de bütün müziği en mükemmel biçimde kurmadı mı?

Protarkhos: Pek güzel kurdu.

Sokrates: Kışın dondurucu soğuklarında ve boğucu sıcaklarda da bu birleşme meydana gelince aşırı fazlalığı ve sınırsızlığı giderdi, ölçülü ve aynı zamanda orantılı olanı ortaya çıkardı.

Protarkhos: Elbette.

26a

ΠΡΩ. παντάπασι μὲν οὖν.

ΣΩ. ἐν δὲ ὀξεῖ καὶ βαρεῖ καὶ ταχεῖ καὶ βραδεῖ, ἀπείροις οὖσιν, ἆρʼ οὐ ταὐτὰ [ἐγγιγνόμενα] ταῦτα· ἅμα πέρας τε ἀπηργάσατο καὶ μουσικὴν σύμπασαν τελεώτατα συνεστήσατο;

ΠΡΩ. κάλλιστά γε.

ΣΩ. καὶ μὴν ἔν γε χειμῶσιν καὶ πνίγεσιν ἐγγενομένη τὸ μὲν πολὺ λίαν καὶ ἄπειρον ἀφείλετο, τὸ δὲ ἔμμετρον καὶ ἅμα σύμμετρον ἀπηργάσατο.

ΠΡΩ. τί μήν;

26bSokrates: Mevsimler ve sahip olduğumuz bütün güzel şeyler, sınırsız olanlarla sınırı olanların birbirine karışmasından doğmadı mı?

Protarkhos: Nasıl doğmasın?

Sokrates: Sayısız başka şeyi de anmadan geçiyorum: sağlıkla birlikte güzelliği ve gücü, psykhē'lerde de pek çok başka ve pek güzel şeyi. Güzel Philebos, bu tanrıça, herkesin küstahlığını ve her türlü kötülüğünü görüp onlarda ne hazların ne de doyumların hiçbir sınırı olmadığını fark edince sınırı olan kanunu ve düzeni koydu. Sen onun hazzı mahvettiğini söylüyorsun; bense tersine onu kurtardığını söylüyorum.

26b

ΣΩ. οὐκοῦν ἐκ τούτων ὧραί τε καὶ ὅσα καλὰ πάντα ἡμῖν γέγονε, τῶν τε ἀπείρων καὶ τῶν πέρας ἐχόντων συμμειχθέντων;

ΠΡΩ. πῶς δʼ οὔ;

ΣΩ. καὶ ἄλλα γε δὴ μυρία ἐπιλείπω λέγων, οἷον μεθʼ ὑγιείας κάλλος καὶ ἰσχύν, καὶ ἐν ψυχαῖς αὖ πάμπολλα ἕτερα καὶ πάγκαλα. ὕβριν γάρ που καὶ σύμπασαν πάντων πονηρίαν αὕτη κατιδοῦσα ἡ θεός, ὦ καλὲ Φίληβε, πέρας οὔτε ἡδονῶν οὐδὲν οὔτε πλησμονῶν ἐνὸν ἐν αὐτοῖς, νόμον καὶ τάξιν πέρας ἔχοντʼ ἔθετο· καὶ σὺ μὲν ἀποκναῖσαι φῂς

26cSana nasıl görünüyor, Protarkhos?

Protarkhos: Tam da aklıma yatıyor, Sokrates.

Sokrates: İşte bu üçünü söylemiş oldum, eğer kavrıyorsan.

Protarkhos: Sanırım kavrıyorum: bana öyle geliyor ki birincisinin sınırsız, ikincisinin de var olanlardaki sınır olduğunu söylüyorsun; ama üçüncüsüyle ne anlatmak istediğini pek kavrayamadım.

Sokrates: Çünkü, şaşılası dostum, üçüncünün oluşunun çokluğu seni sersemletti. Oysa sınırsız da bize pek çok cins sunmuştu; ama hepsi daha çoğun ve zıddının cinsiyle damgalanınca tek bir şey olarak görünmüştü.

26c

αὐτήν, ἐγὼ δὲ τοὐναντίον ἀποσῶσαι λέγω. σοὶ δέ, ὦ Πρώταρχε, πῶς φαίνεται;

ΠΡΩ. καὶ μάλα, ὦ Σώκρατες, ἔμοιγε κατὰ νοῦν.

ΣΩ. οὐκοῦν τὰ μὲν δὴ τρία ταῦτα εἴρηκα, εἰ συννοεῖς.

ΠΡΩ. ἀλλʼ οἶμαι κατανοεῖν· ἓν μὲν γάρ μοι δοκεῖς τὸ ἄπειρον λέγειν, ἓν δὲ καὶ δεύτερον τὸ πέρας ἐν τοῖς οὖσι· τρίτον δὲ οὐ σφόδρα κατέχω τί βούλει φράζειν.

ΣΩ. τὸ γὰρ πλῆθός σε, ὦ θαυμάσιε, ἐξέπληξε τῆς τοῦ τρίτου γενέσεως· καίτοι πολλά γε καὶ τὸ ἄπειρον παρέσχετο

26dProtarkhos: Doğru.

Sokrates: Sınır ise ne çok şey barındırıyordu, ne de tabiatça bir olmadığı için sıkıntı çekiyorduk.

Protarkhos: Nasıl çekelim?

Sokrates: Hiç çekmedik. Üçüncü olarak da şunu söylediğimi kabul et: bunların bütün soyunu bir sayıyorum — sınırla birlikte ortaya çıkan ölçülerden doğan, ousia'ya doğru bir oluş.

Protarkhos: Anladım.

26d

γένη, ὅμως δʼ ἐπισφραγισθέντα τῷ τοῦ μᾶλλον καὶ ἐναντίου γένει ἓν ἐφάνη.

ΠΡΩ. ἀληθῆ.

ΣΩ. καὶ μὴν τό γε πέρας οὔτε πολλὰ εἶχεν, οὔτʼ ἐδυσκολαίνομεν ὡς οὐκ ἦν ἓν φύσει.

ΠΡΩ. πῶς γὰρ ἄν;

ΣΩ. οὐδαμῶς. ἀλλὰ τρίτον φάθι με λέγειν, ἓν τοῦτο τιθέντα τὸ τούτων ἔκγονον ἅπαν, γένεσιν εἰς οὐσίαν ἐκ τῶν μετὰ τοῦ πέρατος ἀπειργασμένων μέτρων.

ΠΡΩ. ἔμαθον.

26eSokrates: Ama o zaman bu üçün yanında bir de dördüncü cinsin bulunduğunu söylemiştik; onu incelemeliyiz. İnceleme ikimizin ortak işi. Bak bakalım: oluşan her şeyin bir sebep yüzünden oluşması sana zorunlu görünüyor mu?

Protarkhos: Bana görünüyor; o olmadan nasıl oluşsun?

Sokrates: Peki yapanın tabiatı, sebepten adından başka bir bakımdan farklı değildir; yapan ile sebebe bir demek doğru olur, değil mi?

Protarkhos: Doğru.

26e

ΣΩ. ἀλλὰ δὴ πρὸς τρισὶ τέταρτόν τι τότε ἔφαμεν εἶναι γένος σκεπτέον· κοινὴ δʼ ἡ σκέψις. ὅρα γὰρ εἴ σοι δοκεῖ ἀναγκαῖον εἶναι πάντα τὰ γιγνόμενα διά τινα αἰτίαν γίγνεσθαι.

ΠΡΩ. ἔμοιγε· πῶς γὰρ ἂν χωρὶς τούτου γίγνοιτο;

ΣΩ. οὐκοῦν ἡ τοῦ ποιοῦντος φύσις οὐδὲν πλὴν ὀνόματι τῆς αἰτίας διαφέρει, τὸ δὲ ποιοῦν καὶ τὸ αἴτιον ὀρθῶς ἂν εἴη λεγόμενον ἕν;

ΠΡΩ. ὀρθῶς.

27aSokrates: Az önceki gibi, yapılan ile oluşanın da adından başka bir bakımdan farklı olmadığını göreceğiz. Öyle değil mi?

Protarkhos: Öyle.

Sokrates: Tabiatça yapan her zaman önde gider, yapılan ise oluşarak onun ardından gelir, değil mi?

Protarkhos: Kesinlikle.

Sokrates: Demek ki sebep ile oluşa doğru sebebe hizmet eden şey ayrı şeylerdir, aynı değildir.

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Oluşan şeyler ve onların kendisinden oluştuğu şeyler bize üç cinsin tamamını vermedi mi?

Protarkhos: Hem de nasıl.

27a

ΣΩ. καὶ μὴν τό γε ποιούμενον αὖ καὶ τὸ γιγνόμενον οὐδὲν πλὴν ὀνόματι, καθάπερ τὸ νυνδή, διαφέρον εὑρήσομεν. ἢ πῶς;

ΠΡΩ. οὕτως.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν ἡγεῖται μὲν τὸ ποιοῦν ἀεὶ κατὰ φύσιν, τὸ δὲ ποιούμενον ἐπακολουθεῖ γιγνόμενον ἐκείνῳ;

ΠΡΩ. πάνυ γε.

ΣΩ. ἄλλο ἄρα καὶ οὐ ταὐτὸν αἰτία τʼ ἐστὶ καὶ τὸ δουλεῦον εἰς γένεσιν αἰτίᾳ.

ΠΡΩ. τί μήν;

ΣΩ. οὐκοῦν τὰ μὲν γιγνόμενα καὶ ἐξ ὧν γίγνεται πάντα τὰ τρία παρέσχετο ἡμῖν γένη;

ΠΡΩ. καὶ μάλα.

27bSokrates: Bütün bunları yapıp ortaya koyan şeye de, onlardan başka olduğu yeterince gösterildiğine göre, dördüncü cins, yani sebep diyoruz, değil mi?

Protarkhos: Başka olduğu kesin.

Sokrates: Dördünü ayırdığımıza göre, her birini akılda tutmak için onları sırayla saymak yerinde olur.

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Birinciye sınırsız, ikinciye sınır, sonra bunlardan doğan üçüncüye karışık ve oluşmuş ousia diyorum; karışmanın ve oluşun sebebini de dördüncü olarak söylersem falso vermiş olur muyum?

27b

ΣΩ. τὸ δὲ δὴ πάντα ταῦτα δημιουργοῦν λέγομεν τέταρτον, τὴν αἰτίαν, ὡς ἱκανῶς ἕτερον ἐκείνων δεδηλωμένον;

ΠΡΩ. ἕτερον γὰρ οὖν.

ΣΩ. ὀρθῶς μὴν ἔχει, διωρισμένων τῶν τεττάρων, ἑνὸς ἑκάστου μνήμης ἕνεκα ἐφεξῆς αὐτὰ καταριθμήσασθαι.

ΠΡΩ. τί μήν;

ΣΩ. πρῶτον μὲν τοίνυν ἄπειρον λέγω, δεύτερον δὲ πέρας, ἔπειτʼ ἐκ τούτων τρίτον μεικτὴν καὶ γεγενημένην οὐσίαν· τὴν δὲ τῆς μείξεως αἰτίαν καὶ γενέσεως τετάρτην

27cProtarkhos: Nasıl olsun?

Sokrates: Peki bundan sonra sözümüz ne olacak, buraya ne istediğimiz için geldik? Şu değil miydi: ikinciliğin hazza mı yoksa phronēsis'e mi düşeceğini araştırıyorduk. Öyle değil miydi?

Protarkhos: Evet, öyleydi.

Sokrates: Bunları böyle ayırdığımıza göre, en başta üzerinde tartıştığımız birincilik ve ikincilik hakkındaki hükmü de şimdi belki daha güzel verebiliriz?

Protarkhos: Belki.

27c

λέγων ἆρα μὴ πλημμελοίην ἄν τι;

ΠΡΩ. καὶ πῶς;

ΣΩ. φέρε δή, τὸ μετὰ τοῦθʼ ἡμῖν τίς ὁ λόγος, καὶ τί ποτε βουληθέντες εἰς ταῦτα ἀφικόμεθα; ἆρʼ οὐ τόδε ἦν; δευτερεῖα ἐζητοῦμεν πότερον ἡδονῆς γίγνοιτʼ ἂν ἢ φρονήσεως. οὐχ οὕτως ἦν;

ΠΡΩ. οὕτω μὲν οὖν.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν ἴσως νῦν, ἐπειδὴ ταῦτα οὕτω διειλόμεθα, κάλλιον ἂν καὶ τὴν κρίσιν ἐπιτελεσαίμεθα πρώτου πέρι καὶ δευτέρου, περὶ ὧν δὴ τὸ πρῶτον ἠμφεσβητήσαμεν;

ΠΡΩ. ἴσως.

27dSokrates: Haydi o hâlde: hazzın ve phronēsis'in karışımı olan hayatı galip ilan etmiştik. Öyle miydi?

Protarkhos: Öyleydi.

Sokrates: Bu hayatın ne olduğunu ve hangi cinsten olduğunu görüyoruz, değil mi?

Protarkhos: Nasıl görmeyelim?

Sokrates: Sanırım onun üçüncü cinsin bir parçası olduğunu söyleyeceğiz; çünkü o, yalnız iki şeyin değil, sınırla bağlanmış bütün sınırsızların karışımıdır. Dolayısıyla bu galip hayat haklı olarak o cinsin bir parçası olur.

Protarkhos: Pek haklı olarak.

27d

ΣΩ. ἴθι δή· νικῶντα μὲν ἔθεμέν που τὸν μεικτὸν βίον ἡδονῆς τε καὶ φρονήσεως. ἦν οὕτως;

ΠΡΩ. ἦν.

ΣΩ. οὐκοῦν τοῦτον μὲν τὸν βίον ὁρῶμέν που τίς τέ ἐστι καὶ ὁποίου γένους;

ΠΡΩ. πῶς γὰρ οὔ;

ΣΩ. καὶ μέρος γʼ αὐτὸν φήσομεν εἶναι τοῦ τρίτου οἶμαι γένους· οὐ γὰρ [ὁ] δυοῖν τινοῖν ἐστι [μικτὸς ἐκεῖνος] ἀλλὰ συμπάντων τῶν ἀπείρων ὑπὸ τοῦ πέρατος δεδεμένων, ὥστε ὀρθῶς ὁ νικηφόρος οὗτος βίος μέρος ἐκείνου γίγνοιτʼ ἄν.

ΠΡΩ. ὀρθότατα μὲν οὖν.

27eSokrates: Peki; ya seninki, Philebos, hazdan ibaret ve karışmamış olan hayat? Söylenen cinslerden hangisine konursa doğru konmuş olur? Ama görüşünü açıklamadan önce şu soruma cevap ver.

Philebos: Söyle yeter.

Sokrates: Hazzın ve acının bir sınırı var mı, yoksa onlar daha çok ve daha azı kabul edenlerden mi?

Philebos: Evet, daha çoğu kabul edenlerden, Sokrates. Çünkü haz hem çokluk hem de "daha çok" bakımından tabiatı gereği sınırsız olmasaydı, tamamen iyi olmazdı.

27e

ΣΩ. εἶεν· τί δὲ ὁ σός, ὦ Φίληβε, ἡδὺς καὶ ἄμεικτος ὤν; ἐν τίνι γένει τῶν εἰρημένων λεγόμενος ὀρθῶς ἄν ποτε λέγοιτο; ὧδε δʼ ἀπόκριναί μοι πρὶν ἀποφήνασθαι.

ΦΙ. λέγε μόνον.

ΣΩ. ἡδονὴ καὶ λύπη πέρας ἔχετον, ἢ τῶν τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον δεχομένων ἐστόν;

ΦΙ. ναί, τῶν τὸ μᾶλλον, ὦ Σώκρατες· οὐ γὰρ ἂν ἡδονὴ πᾶν ἀγαθὸν ἦν, εἰ μὴ ἄπειρον ἐτύγχανε πεφυκὸς καὶ πλήθει καὶ τῷ μᾶλλον.

28aSokrates: Acı da öyle olmasaydı tamamen kötü olmazdı, Philebos. Öyleyse hazlara iyiden bir pay veren şeyin sınırsızın tabiatından başka bir şey olduğunu araştırmamız gerekiyor. Haz ile acı, senin dediğine göre, sınırsızların cinsinden olsun. Peki Protarkhos ve Philebos, phronēsis'i, epistēmē'yi ve nous'u şimdi saydıklarımızdan hangisine koyarsak dinsizlik etmiş olmayız? Çünkü şu an sorulan şeyde isabet edip etmememize bağlı tehlike bence hiç de küçük değil.

28a

ΣΩ. οὐδέ γʼ ἄν, ὦ Φίληβε, λύπη πᾶν κακόν· ὥστʼ ἄλλο τι νῷν σκεπτέον ἢ τὴν τοῦ ἀπείρου φύσιν ὡς παρέχεταί τι μέρος ταῖς ἡδοναῖς ἀγαθοῦ. τούτω δή σοι τῶν ἀπεράντων γε γένους ἔστων· φρόνησιν δὲ καὶ ἐπιστήμην καὶ νοῦν εἰς τί ποτε τῶν προειρημένων, ὦ Πρώταρχέ τε καὶ Φίληβε, νῦν θέντες οὐκ ἂν ἀσεβοῖμεν; οὐ γάρ μοι δοκεῖ σμικρὸς ἡμῖν εἶναι ὁ κίνδυνος κατορθώσασι καὶ μὴ περὶ τὸ νῦν ἐρωτώμενον.

28bPhilebos: Kendi tanrını yüceltiyorsun, Sokrates.

Sokrates: Sen de kendi tanrıçanı, dostum; ama sorulan şeye yine de cevap vermeliyiz.

Protarkhos: Sokrates doğru söylüyor, Philebos; ona uymalıyız.

Philebos: Benim yerime konuşmayı sen üstlenmedin mi, Protarkhos?

Protarkhos: Elbette; ama şimdi neredeyse çaresiz kaldım. Senden rica ediyorum, Sokrates, bize sözcülüğü kendin yap da yarışmacı hakkında bir hataya düşüp akortsuz bir söz etmeyelim.

28b

ΦΙ. σεμνύνεις γάρ, ὦ Σώκρατες, τὸν σεαυτοῦ θεόν.

ΣΩ. καὶ γὰρ σύ, ὦ ἑταῖρε, τὴν σαυτοῦ· τὸ δʼ ἐρωτώμενον ὅμως ἡμῖν λεκτέον.

ΠΡΩ. ὀρθῶς τοι λέγει Σωκράτης, ὦ Φίληβε, καὶ αὐτῷ πειστέον.

ΦΙ. οὐκοῦν ὑπὲρ ἐμοῦ σύ, Πρώταρχε, προῄρησαι λέγειν;

ΠΡΩ. πάνυ γε· νῦν μέντοι σχεδὸν ἀπορῶ, καὶ δέομαί γε, ὦ Σώκρατες, αὐτόν σε ἡμῖν γενέσθαι προφήτην, ἵνα μηδὲν ἡμεῖς σοι περὶ τὸν ἀγωνιστὴν ἐξαμαρτάνοντες παρὰ μέλος φθεγξώμεθά τι.

28cSokrates: Uymalıyım, Protarkhos; zaten zor bir şey de istemiyorsun. Ama Philebos'un dediği gibi, nous'un ve epistēmē'nin hangi cinsten olduğunu sorarken şaka yollu yücelterek seni gerçekten şaşkına mı çevirdim?

Protarkhos: Hem de büsbütün, Sokrates.

Sokrates: Oysa kolay; çünkü bütün bilgeler — kendilerini gerçekten yücelterek — nous'un bizim için göğün ve yerin kralı olduğunda birleşirler. Belki de doğru söylüyorlar. Ama istersen bu cinsi daha uzun uzun inceleyelim.

28c

ΣΩ. πειστέον, ὦ Πρώταρχε· οὐδὲ γὰρ χαλεπὸν οὐδὲν ἐπιτάττεις. ἀλλʼ ὄντως σε ἐγώ, καθάπερ εἶπε Φίληβος, σεμνύνων ἐν τῷ παίζειν ἐθορύβησα, νοῦν καὶ ἐπιστήμην ἐρόμενος ὁποίου γένους εἶεν;

ΠΡΩ. παντάπασί γε, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. ἀλλὰ μὴν ῥᾴδιον· πάντες γὰρ συμφωνοῦσιν οἱ σοφοί, ἑαυτοὺς ὄντως σεμνύνοντες, ὡς νοῦς ἐστι βασιλεὺς ἡμῖν οὐρανοῦ τε καὶ γῆς. καὶ ἴσως εὖ λέγουσι. διὰ μακροτέρων δʼ, εἰ βούλει, τὴν σκέψιν αὐτοῦ τοῦ γένους ποιησώμεθα.

28dProtarkhos: İstediğin gibi anlat, Sokrates; uzunluğu hiç hesaba katma, bizi bıktıracak değilsin.

Sokrates: İyi dedin. Şöyle bir soruyla başlayalım.

Protarkhos: Nasıl bir soruyla?

Sokrates: Protarkhos, bütün şeyleri ve bütün denen bu evreni akılsızın ve gelişigüzelin gücü, yani rastlantı mı yönetiyor diyelim; yoksa tersine, bizden öncekilerin dediği gibi, bir nous ve şaşılası bir phronēsis mi onları düzenleyip yönetiyor?

28d

ΠΡΩ. λέγʼ ὅπως βούλει, μηδὲν μῆκος ἡμῖν ὑπολογιζόμενος, ὦ Σώκρατες, ὡς οὐκ ἀπεχθησόμενος.

ΣΩ. καλῶς εἶπες. ἀρξώμεθα δέ πως ὧδε ἐπανερωτῶντες.

ΠΡΩ. πῶς;

ΣΩ. πότερον, ὦ Πρώταρχε, τὰ σύμπαντα καὶ τόδε τὸ καλούμενον ὅλον ἐπιτροπεύειν φῶμεν τὴν τοῦ ἀλόγου καὶ εἰκῇ δύναμιν καὶ τὸ ὅπῃ ἔτυχεν, ἢ τἀναντία, καθάπερ οἱ πρόσθεν ἡμῶν ἔλεγον, νοῦν καὶ φρόνησίν τινα θαυμαστὴν συντάττουσαν διακυβερνᾶν;

28eProtarkhos: Bunlar birbirine hiç benzemiyor, şaşılası Sokrates! Şimdi söylediğin ilk şey bana dine bile aykırı görünüyor. Her şeyi nous'un düzenlediğini söylemek ise kozmosun, güneşin, ayın, yıldızların ve bütün o dönüşün görünüşüne yaraşır; ben de bunlar hakkında asla başka türlü ne konuşur ne de düşünürüm.

Sokrates: Öyleyse biz de öncekilerle uyuşarak bunların böyle olduğunu kabul edelim mi? Yalnız başkalarının sözlerini tehlikeye girmeden tekrarlamakla yetinmeyelim; usta bir adam bunların böyle olmadığını, düzensiz olduğunu söylediğinde tehlikeyi de kınamayı da onlarla paylaşalım mı?

28e

ΠΡΩ. οὐδὲν τῶν αὐτῶν, ὦ θαυμάσιε Σώκρατες· ὃ μὲν γὰρ σὺ νῦν λέγεις, οὐδὲ ὅσιον εἶναί μοι φαίνεται. τὸ δὲ νοῦν πάντα διακοσμεῖν αὐτὰ φάναι καὶ τῆς ὄψεως τοῦ κόσμου καὶ ἡλίου καὶ σελήνης καὶ ἀστέρων καὶ πάσης τῆς περιφορᾶς ἄξιον, καὶ οὐκ ἄλλως ἔγωγʼ ἄν ποτε περὶ αὐτῶν εἴποιμι οὐδʼ ἂν δοξάσαιμι.

ΣΩ. βούλει δῆτά τι καὶ ἡμεῖς τοῖς ἔμπροσθεν ὁμολογούμενον

29aProtarkhos: Nasıl istemem?

Sokrates: Haydi o hâlde, şimdi bu konuda sıramıza gelen söze bak.

Protarkhos: Söyle yeter.

Sokrates: Bütün canlıların bedenlerinin tabiatına ait olan ateşi, suyu, havayı ve — fırtınaya tutulmuş denizcilerin dediği gibi — "kara"yı, yani toprağı da bedenin yapısında görüyoruz, değil mi?

29a

συμφήσωμεν ὡς ταῦθʼ οὕτως ἔχει, καὶ μὴ μόνον οἰώμεθα δεῖν τἀλλότρια ἄνευ κινδύνου λέγειν, ἀλλὰ καὶ συγκινδυνεύωμεν καὶ μετέχωμεν τοῦ ψόγου, ὅταν ἀνὴρ δεινὸς φῇ ταῦτα μὴ οὕτως ἀλλʼ ἀτάκτως ἔχειν;

ΠΡΩ. πῶς γὰρ οὐκ ἂν βουλοίμην;

ΣΩ. ἴθι δή, τὸν ἐπιόντα περὶ τούτων νῦν ἡμῖν λόγον ἄθρει.

ΠΡΩ. λέγε μόνον.

ΣΩ. τὰ περὶ τὴν τῶν σωμάτων φύσιν ἁπάντων τῶν ζῴων, πῦρ καὶ ὕδωρ καὶ πνεῦμα καθορῶμέν που καὶ γῆν καθάπερ οἱ χειμαζόμενοι, φασίν, ἐνόντα ἐν τῇ συστάσει.

29bProtarkhos: Hem de nasıl; çünkü şu anki sözlerde aporia yüzünden gerçekten fırtınaya tutulmuş durumdayız.

Sokrates: Haydi, bizde bulunan bu şeylerin her biri hakkında şunu kabul et.

Protarkhos: Neyi?

Sokrates: Bunların her birinin bizde az ve değersiz olduğunu, hiçbir bakımdan saf olmadığını ve tabiatına layık olmayan bir güce sahip olduğunu. Birini ele al, hepsi için aynısını düşün. Örneğin ateş bizde de var, evrende de var.

Protarkhos: Elbette.

29b

ΠΡΩ. καὶ μάλα· χειμαζόμεθα γὰρ ὄντως ὑπʼ ἀπορίας ἐν τοῖς νῦν λόγοις.

ΣΩ. φέρε δή, περὶ ἑκάστου τῶν παρʼ ἡμῖν λαβὲ τὸ τοιόνδε.

ΠΡΩ. ποῖον;

ΣΩ. ὅτι μικρόν τε τούτων ἕκαστον παρʼ ἡμῖν ἔνεστι καὶ φαῦλον καὶ οὐδαμῇ οὐδαμῶς εἰλικρινὲς ὂν καὶ τὴν δύναμιν οὐκ ἀξίαν τῆς φύσεως ἔχον. ἐν ἑνὶ δὲ λαβὼν περὶ πάντων νόει ταὐτόν. οἷον πῦρ ἔστι μέν που παρʼ ἡμῖν, ἔστι δʼ ἐν τῷ παντί.

ΠΡΩ. τί μήν;

29cSokrates: Bizdeki küçük, zayıf ve değersizdir; evrendeki ise hem çokluğu hem güzelliği hem de ateşe ait bütün gücü bakımından şaşılacak ölçüdedir.

Protarkhos: Söylediğin pek doğru.

Sokrates: Peki? Evrenin ateşi bizdeki ateşten mi besleniyor, ondan mı doğup büyüyor; yoksa tersine, benim, senin ve öteki canlıların ateşi bütün bunları ondan mı alıyor?

Protarkhos: Bu, cevaba bile değmeyen bir soru.

29c

ΣΩ. οὐκοῦν σμικρὸν μέν τι τὸ παρʼ ἡμῖν καὶ ἀσθενὲς καὶ φαῦλον, τὸ δʼ ἐν τῷ παντὶ πλήθει τε θαυμαστὸν καὶ κάλλει καὶ πάσῃ δυνάμει τῇ περὶ τὸ πῦρ οὔσῃ.

ΠΡΩ. καὶ μάλʼ ἀληθὲς ὃ λέγεις.

ΣΩ. τί δέ; τρέφεται καὶ γίγνεται ἐκ τούτου καὶ αὔξεται τὸ τοῦ παντὸς πῦρ ὑπὸ τοῦ παρʼ ἡμῖν πυρός, ἢ τοὐναντίον ὑπʼ ἐκείνου τό τʼ ἐμὸν καὶ τὸ σὸν καὶ τὸ τῶν ἄλλων ζῴων ἅπαντʼ ἴσχει ταῦτα;

ΠΡΩ. τοῦτο μὲν οὐδʼ ἀποκρίσεως ἄξιον ἐρωτᾷς.

29dSokrates: Doğru; sanırım canlılardaki şu buradaki toprakla evrendeki toprak hakkında da, biraz önce sorduğum öteki şeylerin hepsi hakkında da aynısını söyleyeceksin. Böyle mi cevap vereceksin?

Protarkhos: Başka türlü cevap veren kim aklı başında görünebilir ki?

Sokrates: Hemen hemen hiç kimse. Ama bundan sonrakini de sırasıyla takip et. Az önce saydığımız bütün bu şeyleri bir arada birleşmiş gördüğümüzde ona beden adını vermedik mi?

Protarkhos: Elbette.

29d

ΣΩ. ὀρθῶς· ταὐτὰ γὰρ ἐρεῖς οἶμαι περί τε τῆς ἐν τοῖς ζῴοις γῆς τῆς ἐνθάδε καὶ τῆς ἐν τῷ παντί, καὶ τῶν ἄλλων δὴ πάντων ὅσων ἠρώτησα ὀλίγον ἔμπροσθεν. οὕτως ἀποκρινῇ;

ΠΡΩ. τίς γὰρ ἀποκρινόμενος ἄλλως ὑγιαίνων ἄν ποτε φανείη;

ΣΩ. σχεδὸν οὐδʼ ὁστισοῦν· ἀλλὰ τὸ μετὰ τοῦτο ἑξῆς ἕπου. πάντα γὰρ ἡμεῖς ταῦτα τὰ νυνδὴ λεχθέντα ἆρʼ οὐκ εἰς ἓν συγκείμενα ἰδόντες ἐπωνομάσαμεν σῶμα;

ΠΡΩ. τί μήν;

29eSokrates: Kozmos dediğimiz şu şey için de aynısını kabul et: o da aynı şeylerden birleşmiş olduğuna göre aynı şekilde bir beden olsa gerek.

Protarkhos: Pek doğru söylüyorsun.

Sokrates: Peki bizdeki beden bu bedenden mi besleniyor, az önce saydığımız her şeyi ondan mı alıp taşıyor; yoksa o bizimkinden mi?

Protarkhos: Bu da, Sokrates, sorulmaya değmeyen bir soru.

29e

ΣΩ. ταὐτὸν δὴ λαβὲ καὶ περὶ τοῦδε ὃν κόσμον λέγομεν· [διὰ] τὸν αὐτὸν γὰρ τρόπον ἂν εἴη που σῶμα, σύνθετον ὂν ἐκ τῶν αὐτῶν.

ΠΡΩ. ὀρθότατα λέγεις.

ΣΩ. πότερον οὖν ἐκ τούτου τοῦ σώματος ὅλως τὸ παρʼ ἡμῖν σῶμα ἢ ἐκ τοῦ παρʼ ἡμῖν τοῦτο τρέφεταί τε καὶ ὅσα νυνδὴ περὶ αὐτῶν εἴπομεν εἴληφέν τε καὶ ἔχει;

ΠΡΩ. καὶ τοῦθʼ ἕτερον, ὦ Σώκρατες, οὐκ ἄξιον ἐρωτήσεως.

30aSokrates: Peki ya şu? Bu sorulmaya değer mi? Ne diyeceksin?

Protarkhos: Söyle, hangisi?

Sokrates: Bizdeki bedenin bir psykhē'si olduğunu söylemeyecek miyiz?

Protarkhos: Söyleyeceğimiz açık.

Sokrates: Sevgili Protarkhos, evrenin bedeni de canlı olmasaydı, bizimkiyle aynı şeylere, hem de her bakımdan daha güzellerine sahip olmasaydı, bizim bedenimiz psykhē'yi nereden alırdı?

Protarkhos: Başka hiçbir yerden almadığı açık, Sokrates.

Sokrates: Çünkü şunu düşünmüyoruz herhalde, Protarkhos: o dört cinsin — sınırın, sınırsızın, ortak olanın ve hepsinde dördüncü olarak bulunan sebep cinsinin — sonuncusu bizde psykhē'yi sağlasın, bedeni çalıştırıp güçlendirsin, beden sendelediğinde hekimliği getirsin, başka şeylerde başka şeyler kurup onarsın ve bu yüzden her türlü bilgelik diye anılsın da, aynı şeyler bütün gökte ve onun büyük parçalarında, üstelik güzel ve saf hâlde bulunduğu hâlde, orada en güzel ve en değerli şeylerin tabiatını meydana getirmemiş olsun.

30a

ΣΩ. τί δέ; τόδε ἆρα ἄξιον; ἢ πῶς ἐρεῖς;

ΠΡΩ. λέγε τὸ ποῖον.

ΣΩ. τὸ παρʼ ἡμῖν σῶμα ἆρʼ οὐ ψυχὴν φήσομεν ἔχειν;

ΠΡΩ. δῆλον ὅτι φήσομεν.

ΣΩ. πόθεν, ὦ φίλε Πρώταρχε, λαβόν, εἴπερ μὴ τό γε τοῦ παντὸς σῶμα ἔμψυχον ὂν ἐτύγχανε, ταὐτά γε ἔχον τούτῳ καὶ ἔτι πάντῃ καλλίονα;

ΠΡΩ. δῆλον ὡς οὐδαμόθεν ἄλλοθεν, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. οὐ γάρ που δοκοῦμέν γε, ὦ Πρώταρχε, τὰ τέτταρα ἐκεῖνα, πέρας καὶ ἄπειρον καὶ κοινὸν καὶ τὸ τῆς αἰτίας γένος

30b

ἐν ἅπασι τέταρτον ἐνόν, τοῦτο ἐν μὲν τοῖς παρʼ ἡμῖν ψυχήν τε παρέχον καὶ σωμασκίαν ἐμποιοῦν καὶ πταίσαντος σώματος ἰατρικὴν καὶ ἐν ἄλλοις ἄλλα συντιθὲν καὶ ἀκούμενον πᾶσαν καὶ παντοίαν σοφίαν ἐπικαλεῖσθαι, τῶν δʼ αὐτῶν τούτων ὄντων ἐν ὅλῳ τε οὐρανῷ καὶ κατὰ μεγάλα μέρη, καὶ προσέτι καλῶν καὶ εἰλικρινῶν, ἐν τούτοις δʼ οὐκ ἄρα μεμηχανῆσθαι τὴν τῶν καλλίστων καὶ τιμιωτάτων φύσιν.

30cProtarkhos: Hayır, bunun hiçbir mantığı olmaz.

Sokrates: Öyleyse bu değilse, o öteki söze uyarak şunu söylememiz daha iyi olur: sık sık söylediğimiz gibi evrende bol miktarda sınırsız ve yeterince sınır vardır; bunların üstünde de yılları, mevsimleri ve ayları düzenleyip sıraya koyan, hiç de küçümsenmeyecek bir sebep vardır; buna bilgelik ve nous demek pek yerinde olur.

Protarkhos: Pek yerinde elbette.

Sokrates: Ama bilgelik ve nous psykhē olmadan asla meydana gelemez.

Protarkhos: Gelemez elbette.

30c

ΠΡΩ. ἀλλʼ οὐδαμῶς τοῦτό γʼ ἂν λόγον ἔχοι.

ΣΩ. οὐκοῦν εἰ μὴ τοῦτο, μετʼ ἐκείνου τοῦ λόγου ἂν ἑπόμενοι βέλτιον λέγοιμεν ὡς ἔστιν, ἃ πολλάκις εἰρήκαμεν, ἄπειρόν τε ἐν τῷ παντὶ πολύ, καὶ πέρας ἱκανόν, καί τις ἐπʼ αὐτοῖς αἰτία οὐ φαύλη, κοσμοῦσά τε καὶ συντάττουσα ἐνιαυτούς τε καὶ ὥρας καὶ μῆνας, σοφία καὶ νοῦς λεγομένη δικαιότατʼ ἄν.

ΠΡΩ. δικαιότατα δῆτα.

ΣΩ. σοφία μὴν καὶ νοῦς ἄνευ ψυχῆς οὐκ ἄν ποτε γενοίσθην.

ΠΡΩ. οὐ γὰρ οὖν.

30dSokrates: Öyleyse Zeus'un tabiatında sebebin gücü sayesinde kralca bir psykhē'nin ve kralca bir nous'un bulunduğunu, başka tanrılarda da, her biri hangi adla anılmaktan hoşlanıyorsa ona uygun başka güzel şeylerin bulunduğunu söyleyeceksin.

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Bu sözü boş yere söylediğimizi sanma, Protarkhos; bu söz, eskiden nous'un her zaman evrene hükmettiğini ilan edenlerin müttefikidir.

Protarkhos: Öyle elbette.

Sokrates: Benim araştırmama da bir cevap sağladı: nous, her şeyin sebebi dediğimiz şeyin soyundandır; o da bizim dört cinsimizden biriydi.

30d

ΣΩ. οὐκοῦν ἐν μὲν τῇ τοῦ Διὸς ἐρεῖς φύσει βασιλικὴν μὲν ψυχήν, βασιλικὸν δὲ νοῦν ἐγγίγνεσθαι διὰ τὴν τῆς αἰτίας δύναμιν, ἐν δʼ ἄλλοις ἄλλα καλά, καθʼ ὅτι φίλον ἑκάστοις λέγεσθαι.

ΠΡΩ. μάλα γε.

ΣΩ. τοῦτον δὴ τὸν λόγον ἡμᾶς μή τι μάτην δόξῃς, ὦ Πρώταρχε, εἰρηκέναι, ἀλλʼ ἔστι τοῖς μὲν πάλαι ἀποφηναμένοις ὡς ἀεὶ τοῦ παντὸς νοῦς ἄρχει σύμμαχος ἐκείνοις.

ΠΡΩ. ἔστι γὰρ οὖν.

ΣΩ. τῇ δέ γε ἐμῇ ζητήσει πεπορικὼς ἀπόκρισιν, ὅτι νοῦς

30eArtık cevabımızı aldın herhalde.

Protarkhos: Aldım, hem de yeterince; gerçi cevap verdiğini fark etmedim bile.

Sokrates: Çünkü şaka, Protarkhos, bazen ciddiyetten bir dinlenmedir.

Protarkhos: Güzel söyledin.

30e

ἐστὶ γένους τῆς τοῦ πάντων αἰτίου λεχθέντος [τῶν τεττάρων, ὧν] ἦν ἡμῖν ἓν τοῦτο. ἔχεις γὰρ δήπου νῦν ἡμῶν ἤδη τὴν ἀπόκρισιν.

ΠΡΩ. ἔχω καὶ μάλα ἱκανῶς· καίτοι με ἀποκρινάμενος ἔλαθες.

ΣΩ. ἀνάπαυλα γάρ, ὦ Πρώταρχε, τῆς σπουδῆς γίγνεται ἐνίοτε ἡ παιδιά.

ΠΡΩ. καλῶς εἶπες.

31aSokrates: Dostum, nous'un hangi cinsten olduğu ve nasıl bir güce sahip olduğu şimdi aşağı yukarı yeterince ortaya kondu sanırım.

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Hazzın cinsi de aynı şekilde demin ortaya çıkmıştı.

Protarkhos: Hem de nasıl.

Sokrates: İkisi hakkında şunu da aklımızda tutalım: nous sebebin akrabasıydı, aşağı yukarı onun cinsindendi; haz ise hem kendisi sınırsızdı hem de kendi içinde, kendiliğinden ne başlangıcı ne ortası ne de sonu olan, hiçbir zaman da olmayacak olan cinse aitti.

31a

ΣΩ. νῦν δήπου, ὦ ἑταῖρε, οὗ μὲν γένους ἐστὶ καὶ τίνα ποτὲ δύναμιν κέκτηται, σχεδὸν ἐπιεικῶς ἡμῖν τὰ νῦν δεδήλωται.

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. καὶ μὴν ἡδονῆς γε ὡσαύτως πάλαι τὸ γένος ἐφάνη.

ΠΡΩ. καὶ μάλα.

ΣΩ. μεμνώμεθα δὴ καὶ ταῦτα περὶ ἀμφοῖν, ὅτι νοῦς μὲν αἰτίας ἦν συγγενὴς καὶ τούτου σχεδὸν τοῦ γένους, ἡδονὴ δὲ ἄπειρός τε αὐτὴ καὶ τοῦ μήτε ἀρχὴν μήτε μέσα μήτε τέλος ἐν αὑτῷ ἀφʼ ἑαυτοῦ ἔχοντος μηδὲ ἕξοντός ποτε γένους.

31bProtarkhos: Aklımızda tutacağız; nasıl tutmayalım?

Sokrates: Bundan sonra şuna bakmamız gerekiyor: bu ikisinin her biri neyin içinde bulunur, meydana geldiklerinde hangi hâlden ötürü meydana gelirler? Önce hazza bakalım: cinsini incelerken nasıl ondan başladıysak, bunları da önce onda inceleyelim. Ama hazzı acıdan ayrı tutarak hiçbir zaman yeterince sınayamayız.

Protarkhos: Bu yoldan gitmek gerekiyorsa, bu yoldan gidelim.

Sokrates: Peki bunların doğuşu konusunda sana da bana göründüğü gibi mi görünüyor?

31b

ΠΡΩ. μεμνησόμεθα· πῶς γὰρ οὔ;

ΣΩ. δεῖ δὴ τὸ μετὰ τοῦτο, ἐν ᾧ τέ ἐστιν ἑκάτερον αὐτοῖν καὶ διὰ τί πάθος γίγνεσθον ὁπόταν γίγνησθον ἰδεῖν ἡμᾶς. πρῶτον τὴν ἡδονήν· ὥσπερ τὸ γένος αὐτῆς πρότερον ἐβασανίσαμεν, οὕτω καὶ ταῦτα πρότερα. λύπης δὲ αὖ χωρὶς τὴν ἡδονὴν οὐκ ἄν ποτε δυναίμεθα ἱκανῶς βασανίσαι.

ΠΡΩ. ἀλλʼ εἰ ταύτῃ χρὴ πορεύεσθαι, ταύτῃ πορευώμεθα.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν σοὶ καθάπερ ἐμοὶ φαίνεται τῆς γενέσεως αὐτῶν πέρι;

31cProtarkhos: Nasıl görünüyor?

Sokrates: Bana öyle geliyor ki acı da haz da tabiatça ortak cinste, ikisi birlikte meydana gelir.

Protarkhos: Sevgili Sokrates, ortak cins derken önceden söylenenlerden hangisini kastettiğini bize bir hatırlat.

Sokrates: Elimden geldiğince hatırlatırım, aziz dostum.

Protarkhos: Güzel.

Sokrates: Ortak derken, dört cinsten üçüncü dediğimizi anlayalım.

Protarkhos: Sınırsız ile sınırdan sonra söylediğin, içine sağlığı, sanırım ahengi de koyduğun cinsi mi?

31c

ΠΡΩ. τὸ ποῖον;

ΣΩ. ἐν τῷ κοινῷ μοι γένει ἅμα φαίνεσθον λύπη τε καὶ ἡδονὴ γίγνεσθαι κατὰ φύσιν.

ΠΡΩ. κοινὸν δέ γε, ὦ φίλε Σώκρατες, ὑπομίμνῃσκε ἡμᾶς τί ποτε τῶν προειρημένων βούλει δηλοῦν.

ΣΩ. ἔσται ταῦτʼ εἰς δύναμιν, ὦ θαυμάσιε.

ΠΡΩ. καλῶς εἶπες.

ΣΩ. κοινὸν τοίνυν ὑπακούωμεν ὃ δὴ τῶν τεττάρων τρίτον ἐλέγομεν.

ΠΡΩ. ὃ μετὰ τὸ ἄπειρον καὶ πέρας ἔλεγες, ἐν ᾧ καὶ ὑγίειαν, οἶμαι δὲ καὶ ἁρμονίαν, ἐτίθεσο;

31dSokrates: Çok güzel söyledin. Şimdi bütün dikkatini ver.

Protarkhos: Sen söyle yeter.

Sokrates: Diyorum ki, biz canlılarda ahenk bozulduğunda, o anda tabiat da çözülür ve acılar doğar.

Protarkhos: Çok akla yatkın bir şey söylüyorsun.

Sokrates: En büyük şeyler hakkında az sözle ve olabildiğince çabuk konuşmak gerekiyorsa, şunu da söylemeliyiz: ahenk yeniden kurulup kendi tabiatına döndüğünde haz doğar.

31d

ΣΩ. κάλλιστʼ εἶπες. τὸν νοῦν δὲ ὅτι μάλιστʼ ἤδη πρόσεχε.

ΠΡΩ. λέγε μόνον.

ΣΩ. λέγω τοίνυν τῆς ἁρμονίας μὲν λυομένης ἡμῖν ἐν τοῖς ζῴοις ἅμα λύσιν τῆς φύσεως καὶ γένεσιν ἀλγηδόνων ἐν τῷ τότε γίγνεσθαι χρόνῳ.

ΠΡΩ. πάνυ λέγεις εἰκός.

ΣΩ. πάλιν δὲ ἁρμοττομένης τε καὶ εἰς τὴν αὑτῆς φύσιν ἀπιούσης ἡδονὴν γίγνεσθαι λεκτέον, εἰ δεῖ διʼ ὀλίγων περὶ μεγίστων ὅτι τάχιστα ῥηθῆναι.

31eProtarkhos: Doğru söylediğini sanıyorum, Sokrates; ama aynı şeyleri daha da açık söylemeye çalışalım.

Sokrates: Herkesin bildiği, göz önündeki şeyleri kavramak en kolayı değil mi?

Protarkhos: Hangileri?

Sokrates: Açlık bir çözülme ve bir acıdır, değil mi?

Protarkhos: Evet.

Sokrates: Yemek ise, yeniden bir dolma olduğu için, hazdır?

Protarkhos: Evet.

Sokrates: Susuzluk da bir yıkım ve acıdır; kurumuş olanı yeniden dolduran nemin gücü ise hazdır. Aynı şekilde tabiata aykırı ayrışma ve çözülme, yani boğucu sıcağın hâli, acıdır; tabiata uygun olarak eski hâline dönüş ve serinleme ise hazdır.

31e

ΠΡΩ. οἶμαι μέν σε ὀρθῶς λέγειν, ὦ Σώκρατες, ἐμφανέστερον δὲ ἔτι ταὐτὰ ταῦτα πειρώμεθα λέγειν.

ΣΩ. οὐκοῦν τὰ δημόσιά που καὶ περιφανῆ ῥᾷστον συννοεῖν;

ΠΡΩ. ποῖα;

ΣΩ. πείνη μέν που λύσις καὶ λύπη;

ΠΡΩ. ναί.

ΣΩ. ἐδωδὴ δέ, πλήρωσις γιγνομένη πάλιν, ἡδονή;

ΠΡΩ. ναί.

ΣΩ. δίψος δʼ αὖ φθορὰ καὶ λύπη [καὶ λύσις], ἡ δὲ τοῦ

32aProtarkhos: Elbette.

Sokrates: Soğukta da canlının nemlerinin tabiata aykırı biçimde donması acıdır; nemler yeniden eski hâline dönüp çözülürken izlenen, tabiata uygun yol ise hazdır. Tek sözle söyleyeyim, bak bakalım şu logos sana ölçülü geliyor mu: önceden söylediğim gibi, sınırsızdan ve sınırdan tabiata uygun olarak meydana gelmiş canlı eidos bozulduğunda bu bozulma acıdır; şeylerin kendi ousia'larına giden yol, yani her şeyin bu geri dönüşü ise hazdır.

32a

ὑγροῦ πάλιν τὸ ξηρανθὲν πληροῦσα δύναμις ἡδονή· διάκρισις δέ γʼ αὖ καὶ διάλυσις ἡ παρὰ φύσιν, τοῦ πνίγους πάθη, λύπη, κατὰ φύσιν δὲ πάλιν ἀπόδοσίς τε καὶ ψῦξις ἡδονή.

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. καὶ ῥίγους ἡ μὲν παρὰ φύσιν τοῦ ζῴου τῆς ὑγρότητος πῆξις λύπη· πάλιν δʼ εἰς ταὐτὸν ἀπιόντων καὶ διακρινομένων ἡ κατὰ φύσιν ὁδὸς ἡδονή. καὶ ἑνὶ λόγῳ σκόπει εἴ σοι μέτριος ὁ λόγος ὃς ἂν φῇ τὸ ἐκ τῆς ἀπείρου καὶ

32bProtarkhos: Öyle olsun; çünkü bana kabataslak da olsa bir çerçeve çiziyor gibi geliyor.

Sokrates: Öyleyse bunu, bu iki hâlin her birinde acının ve hazzın bir eidos'u olarak koyalım mı?

Protarkhos: Konmuş olsun.

Sokrates: Şimdi de psykhē'nin kendisinde, bu hâlleri beklemekten doğanı koy: hoş şeylerden önce umulan beklenti hoştur ve insana cesaret verir; acı verecek şeylerden önceki beklenti ise korkutucu ve acı vericidir.

32b

πέρατος κατὰ φύσιν ἔμψυχον γεγονὸς εἶδος, ὅπερ ἔλεγον ἐν τῷ πρόσθεν, ὅταν μὲν τοῦτο φθείρηται, τὴν μὲν φθορὰν λύπην εἶναι, τὴν δʼ εἰς τὴν αὑτῶν οὐσίαν ὁδόν, ταύτην δὲ αὖ πάλιν τὴν ἀναχώρησιν πάντων ἡδονήν.

ΠΡΩ. ἔστω· δοκεῖ γάρ μοι τύπον γέ τινα ἔχειν.

ΣΩ. τοῦτο μὲν τοίνυν ἓν εἶδος τιθώμεθα λύπης τε καὶ ἡδονῆς ἐν τούτοις τοῖς πάθεσιν ἑκατέροις;

ΠΡΩ. κείσθω.

ΣΩ. τίθει τοίνυν αὐτῆς τῆς ψυχῆς κατὰ τὸ τούτων τῶν

32cProtarkhos: Gerçekten de bu, hazzın ve acının başka bir eidos'u: bedenden ayrı olarak psykhē'nin kendisinde, beklenti yoluyla meydana gelen.

Sokrates: Doğru kavradın. Bana kalırsa bu hâllerde, ikisi de göründüğü kadarıyla saf ve acıyla haz birbirine karışmadan meydana geldiği için, haz meselesi açığa çıkacaktır: Hazzın cinsi bütünüyle mi benimsenmeye değer? Yoksa bu niteliği daha önce söylediğimiz cinslerden bir başkasına mı vermeliyiz; hazzı ve acıyı ise, tıpkı sıcak, soğuk ve bu türden her şey gibi, kimi zaman benimseyip kimi zaman benimsememeli miyiz? Çünkü bunlar iyi değildir, ama bazen bazıları iyilerin tabiatını kabul eder.

32c

παθημάτων προσδόκημα τὸ μὲν πρὸ τῶν ἡδέων ἐλπιζόμενον ἡδὺ καὶ θαρραλέον, τὸ δὲ πρὸ τῶν λυπηρῶν φοβερὸν καὶ ἀλγεινόν.

ΠΡΩ. ἔστι γὰρ οὖν τοῦθʼ ἡδονῆς καὶ λύπης ἕτερον εἶδος, τὸ χωρὶς τοῦ σώματος αὐτῆς τῆς ψυχῆς διὰ προσδοκίας γιγνόμενον.

ΣΩ. ὀρθῶς ὑπέλαβες. ἐν γὰρ τούτοις οἶμαι, κατά γε τὴν ἐμὴν δόξαν, εἰλικρινέσιν τε ἑκατέροις γιγνομένοις, ὡς δοκεῖ, καὶ ἀμείκτοις λύπης τε καὶ ἡδονῆς, ἐμφανὲς ἔσεσθαι

32dProtarkhos: Çok doğru söylüyorsun; şimdi peşine düştüğümüz şey bir bakıma bu yoldan iyice sorgulanmalı.

Sokrates: Öyleyse önce şuna birlikte bakalım: söylenen gerçekten doğruysa, yani canlılar bozulurken acı, yeniden kurtulurken haz meydana geliyorsa, ne bozulan ne de kurtulan canlıları düşünelim: böyle bir durumdayken her canlıda nasıl bir hâl bulunmalıdır? Bütün dikkatinle söyle: o sırada her canlının ne az ne çok, hiçbir acı da hiçbir haz da duymaması zorunlu değil mi?

32d

τὸ περὶ τὴν ἡδονήν, πότερον ὅλον ἐστὶ τὸ γένος ἀσπαστόν, ἢ τοῦτο μὲν ἑτέρῳ τινὶ τῶν προειρημένων δοτέον ἡμῖν γενῶν, ἡδονῇ δὲ καὶ λύπῃ, καθάπερ θερμῷ καὶ ψυχρῷ καὶ πᾶσι τοῖς τοιούτοις, τοτὲ μὲν ἀσπαστέον αὐτά, τοτὲ δὲ οὐκ ἀσπαστέον, ὡς ἀγαθὰ μὲν οὐκ ὄντα, ἐνίοτε δὲ καὶ ἔνια δεχόμενα τὴν τῶν ἀγαθῶν ἔστιν ὅτε φύσιν.

ΠΡΩ. ὀρθότατα λέγεις, ὅτι ταύτῃ πῃ δεῖ διαπορηθῆναι τὸ νῦν μεταδιωκόμενον.

ΣΩ. πρῶτον μὲν τοίνυν τόδε συνίδωμεν· [ὡς] εἴπερ

32eProtarkhos: Zorunlu elbette.

Sokrates: Demek ki bizde, sevinenin ve acı duyanın hâlinden ayrı, böyle üçüncü bir hâl var, değil mi?

32e

ὄντως ἔστι τὸ λεγόμενον, διαφθειρομένων μὲν αὐτῶν ἀλγηδών, ἀνασῳζομένων δὲ ἡδονή, τῶν μήτε διαφθειρομένων μήτε ἀνασῳζομένων ἐννοήσωμεν πέρι, τίνα ποτὲ ἕξιν δεῖ τότε ἐν ἑκάστοις εἶναι τοῖς ζῴοις, ὅταν οὕτως ἴσχῃ. σφόδρα δὲ προσέχων τὸν νοῦν εἰπέ· ἆρα οὐ πᾶσα ἀνάγκη πᾶν ἐν τῷ τότε χρόνῳ ζῷον μήτε τι λυπεῖσθαι μήτε ἥδεσθαι μήτε μέγα μήτε σμικρόν;

ΠΡΩ. ἀνάγκη μὲν οὖν.

ΣΩ. οὐκοῦν ἔστι τις τρίτη ἡμῶν ἡ τοιαύτη διάθεσις

33aProtarkhos: Elbette.

Sokrates: Haydi öyleyse, bunu aklında tutmaya gayret et. Hazzı değerlendirirken bunu hatırlayıp hatırlamamamız az şey değil. İstersen onun hakkında kısa bir şeyi bitirelim.

Protarkhos: Söyle, nedir?

Sokrates: Bilirsin, phronēsis hayatını bu şekilde yaşamaya hiçbir şey engel değildir.

33a

παρά τε τὴν τοῦ χαίροντος καὶ παρὰ τὴν τοῦ λυπουμένου;

ΠΡΩ. τί μήν;

ΣΩ. ἄγε δὴ τοίνυν, ταύτης προθυμοῦ μεμνῆσθαι. πρὸς γὰρ τὴν τῆς ἡδονῆς κρίσιν οὐ σμικρὸν μεμνῆσθαι ταύτην ἔσθʼ ἡμῖν ἢ μή. βραχὺ δέ τι περὶ αὐτῆς, εἰ βούλει, διαπεράνωμεν.

ΠΡΩ. λέγε ποῖον.

ΣΩ. [τῷ] τὸν τοῦ φρονεῖν [ἑλομένῳ] βίον οἶσθʼ ὡς τοῦτον τὸν τρόπον οὐδὲν ἀποκωλύει ζῆν.

33bProtarkhos: Ne haz ne de acı duymanın hayatından mı söz ediyorsun?

Sokrates: Hayatları karşılaştırırken o zaman söylenmişti ya: nous'un ve phronēsis'in hayatını seçen kişinin ne büyük ne küçük, hiç haz duymaması gerekir.

Protarkhos: Evet, tam böyle söylenmişti.

Sokrates: Öyleyse onun hâli böyle olur; bu hayat bütün hayatların en tanrısalıysa, belki bunda hiç tuhaflık yoktur.

Protarkhos: Zaten tanrıların ne haz ne de bunun zıddını duyması akla yatkın değil.

Sokrates: Hiç akla yatkın değil; ikisinden biri başlarına gelse, onlara yakışmazdı. Ama buna, konuyla bir ilgisi olursa, ileride yine bakarız; nous'a birincilik için ekleyemezsek, ikincilik için hanesine ekleriz.

33b

ΠΡΩ. τὸν τοῦ μὴ χαίρειν μηδὲ λυπεῖσθαι λέγεις;

ΣΩ. ἐρρήθη γάρ που τότε ἐν τῇ παραβολῇ τῶν βίων μηδὲν δεῖν μήτε μέγα μήτε σμικρὸν χαίρειν τῷ τὸν τοῦ νοεῖν καὶ φρονεῖν βίον ἑλομένῳ.

ΠΡΩ. καὶ μάλα οὕτως ἐρρήθη.

ΣΩ. οὐκοῦν οὕτως ἂν ἐκείνῳ γε ὑπάρχοι· καὶ ἴσως οὐδὲν ἄτοπον εἰ πάντων τῶν βίων ἐστὶ θειότατος.

ΠΡΩ. οὔκουν εἰκός γε οὔτε χαίρειν θεοὺς οὔτε τὸ ἐναντίον.

ΣΩ. πάνυ μὲν οὖν οὐκ εἰκός· ἄσχημον γοῦν αὐτῶν ἑκάτερον γιγνόμενόν ἐστιν. ἀλλὰ δὴ τοῦτο μὲν ἔτι καὶ εἰς

33cProtarkhos: Çok doğru söylüyorsun.

Sokrates: Hazların öteki eidos'u, psykhē'nin kendisine ait dediğimiz, baştan sona hafıza yoluyla meydana gelir.

Protarkhos: Nasıl?

Sokrates: Görünüşe göre önce hafızanın ne olduğunu ele almalıyız; hatta korkarım hafızadan da önce hissi (aisthēsis) ele almamız gerekecek, eğer bu konular bize gerektiği gibi açık olacaksa.

33c

αὖθις ἐπισκεψόμεθα, ἐὰν πρὸς λόγον τι ᾖ, καὶ τῷ νῷ πρὸς τὰ δευτερεῖα, ἐὰν μὴ πρὸς τὰ πρωτεῖα δυνώμεθα προσθεῖναι, προσθήσομεν.

ΠΡΩ. ὀρθότατα λέγεις.

ΣΩ. καὶ μὴν τό γε ἕτερον εἶδος τῶν ἡδονῶν, ὃ τῆς ψυχῆς αὐτῆς ἔφαμεν εἶναι, διὰ μνήμης πᾶν ἐστι γεγονός.

ΠΡΩ. πῶς;

ΣΩ. μνήμην, ὡς ἔοικεν, ὅτι ποτʼ ἔστιν πρότερον ἀναληπτέον, καὶ κινδυνεύει πάλιν ἔτι πρότερον αἴσθησιν μνήμης, εἰ μέλλει τὰ περὶ ταῦθʼ ἡμῖν κατὰ τρόπον φανερά πῃ γενήσεσθαι.

33dProtarkhos: Ne demek istiyorsun?

Sokrates: Şunu koy: bedenimizi her seferinde etkileyen hâllerden bazıları psykhē'ye ulaşmadan bedende söner ve psykhē'yi etkilenmemiş bırakır; bazıları ise ikisinin içinden geçer ve her birinde hem ona özgü hem ikisine ortak bir tür sarsıntı yaratır.

Protarkhos: Konmuş olsun.

Sokrates: İkisinin içinden geçmeyenlerin psykhē'mizin dikkatinden kaçtığını, ikisinin içinden geçenlerin ise kaçmadığını söylersek, çok doğru konuşmuş olmaz mıyız?

33d

ΠΡΩ. πῶς φῄς;

ΣΩ. θὲς τῶν περὶ τὸ σῶμα ἡμῶν ἑκάστοτε παθημάτων τὰ μὲν ἐν τῷ σώματι κατασβεννύμενα πρὶν ἐπὶ τὴν ψυχὴν διεξελθεῖν ἀπαθῆ ἐκείνην ἐάσαντα, τὰ δὲ διʼ ἀμφοῖν ἰόντα καί τινα ὥσπερ σεισμὸν ἐντιθέντα ἴδιόν τε καὶ κοινὸν ἑκατέρῳ.

ΠΡΩ. κείσθω.

ΣΩ. τὰ μὲν δὴ μὴ διʼ ἀμφοῖν ἰόντα ἐὰν τὴν ψυχὴν ἡμῶν φῶμεν λανθάνειν, τὰ δὲ διʼ ἀμφοῖν μὴ λανθάνειν, ἆρʼ ὀρθότατα ἐροῦμεν;

33eProtarkhos: Nasıl olmayalım?

Sokrates: Dikkatten kaçmak derken burada bir unutmanın meydana geldiğini kastettiğimi hiç sanma. Unutma, hafızanın çıkıp gitmesidir; şimdi söz ettiğimiz durumda ise hafıza henüz meydana gelmemiştir. Ne var olan ne de henüz meydana gelmiş olan bir şeyin yitirildiğini söylemek saçma olur. Öyle değil mi?

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Öyleyse yalnızca adları değiştir.

Protarkhos: Nasıl?

Sokrates: Psykhē bedenin sarsıntılarından etkilenmediğinde, buna "psykhē'nin dikkatinden kaçtı" demek yerine, şimdi unutma dediğin bu duruma hissizlik adını ver.

33e

ΠΡΩ. πῶς γὰρ οὔ;

ΣΩ. τὸ τοίνυν λεληθέναι μηδαμῶς ὑπολάβῃς ὡς λέγω λήθης ἐνταῦθά που γένεσιν· ἔστι γὰρ λήθη μνήμης ἔξοδος, ἡ δʼ ἐν τῷ λεγομένῳ νῦν οὔπω γέγονε. τοῦ δὴ μήτε ὄντος μήτε γεγονότος πω γίγνεσθαι φάναι τινὰ ἀποβολὴν ἄτοπον. ἦ γάρ;

ΠΡΩ. τί μήν;

ΣΩ. τὰ τοίνυν ὀνόματα μετάβαλε μόνον.

ΠΡΩ. πῶς;

ΣΩ. ἀντὶ μὲν τοῦ λεληθέναι τὴν ψυχήν, ὅταν ἀπαθὴς αὕτη γίγνηται τῶν σεισμῶν τῶν τοῦ σώματος, ἣν νῦν λήθην

34aProtarkhos: Anladım.

Sokrates: Psykhē ile beden tek bir hâlde birlikte etkilenip birlikte hareket ettiğinde, bu harekete his adını verirsen yersiz konuşmuş olmazsın.

Protarkhos: Çok doğru söylüyorsun.

Sokrates: Demek ki his derken neyi kastetmek istediğimizi artık anlıyoruz?

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Bana kalırsa hafızaya hissin korunması diyen doğru söylemiş olur.

34a

καλεῖς ἀναισθησίαν ἐπονόμασον.

ΠΡΩ. ἔμαθον.

ΣΩ. τὸ δʼ ἐν ἑνὶ πάθει τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα κοινῇ γιγνόμενον κοινῇ καὶ κινεῖσθαι, ταύτην δʼ αὖ τὴν κίνησιν ὀνομάζων αἴσθησιν οὐκ ἀπὸ τρόπου φθέγγοιʼ ἄν.

ΠΡΩ. ἀληθέστατα λέγεις.

ΣΩ. οὐκοῦν ἤδη μανθάνομεν ὃ βουλόμεθα καλεῖν τὴν αἴσθησιν;

ΠΡΩ. τί μήν;

ΣΩ. σωτηρίαν τοίνυν αἰσθήσεως τὴν μνήμην λέγων ὀρθῶς ἄν τις λέγοι κατά γε τὴν ἐμὴν δόξαν.

34bProtarkhos: Doğru elbette.

Sokrates: Peki hatırlamanın (anamnēsis) hafızadan farklı olduğunu söylemez miyiz?

Protarkhos: Belki.

Sokrates: Farkı şu değil mi?

Protarkhos: Ne?

Sokrates: Psykhē bir zamanlar bedenle birlikte yaşadığı şeyleri, beden olmadan, kendi içinde olabildiğince yeniden ele aldığında, buna hatırlamak deriz, değil mi?

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Ayrıca psykhē bir hissin ya da öğrendiği bir şeyin hafızasını yitirip sonra onu yine kendi içinde yeniden canlandırdığında, bütün bunlara da hatırlama deriz.

34b

ΠΡΩ. ὀρθῶς γὰρ οὖν.

ΣΩ. μνήμης δὲ ἀνάμνησιν ἆρʼ οὐ διαφέρουσαν λέγομεν;

ΠΡΩ. ἴσως.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν οὐ τόδε;

ΠΡΩ. τὸ ποῖον;

ΣΩ. ὅταν ἃ μετὰ τοῦ σώματος ἔπασχέν ποθʼ ἡ ψυχή, ταῦτʼ ἄνευ τοῦ σώματος αὐτὴ ἐν ἑαυτῇ ὅτι μάλιστα ἀναλαμβάνῃ, τότε ἀναμιμνῄσκεσθαί που λέγομεν. ἦ γάρ;

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. καὶ μὴν καὶ ὅταν ἀπολέσασα μνήμην εἴτʼ αἰσθήσεως εἴτʼ αὖ μαθήματος αὖθις ταύτην ἀναπολήσῃ πάλιν

34cProtarkhos: Doğru söylüyorsun.

Sokrates: Bütün bunları söylememin sebebi şu.

Protarkhos: Ne?

Sokrates: Psykhē'nin bedenden ayrı hazzını, onunla birlikte de arzuyu olabildiğince tam ve açık seçik kavrayalım diye; çünkü ikisi de bir bakıma bunlar sayesinde açığa çıkacak gibi görünüyor.

Protarkhos: Öyleyse, Sokrates, artık bundan sonrasını söyleyelim.

Sokrates: Görünüşe göre hazzın doğuşu ve aldığı her biçim hakkında konuşurken pek çok şeyi incelememiz gerekecek.

34c

αὐτὴ ἐν ἑαυτῇ, καὶ ταῦτα σύμπαντα ἀναμνήσεις [καὶ μνήμας] που λέγομεν.

ΠΡΩ. ὀρθῶς λέγεις.

ΣΩ. οὗ δὴ χάριν ἅπαντʼ εἴρηται ταῦτʼ, ἔστι τόδε.

ΠΡΩ. τὸ ποῖον;

ΣΩ. ἵνα πῃ τὴν ψυχῆς ἡδονὴν χωρὶς σώματος ὅτι μάλιστα καὶ ἐναργέστατα λάβοιμεν, καὶ ἅμα ἐπιθυμίαν· διὰ γὰρ τούτων πως ταῦτα ἀμφότερα ἔοικεν δηλοῦσθαι.

ΠΡΩ. λέγωμεν τοίνυν, ὦ Σώκρατες, ἤδη τὸ μετὰ ταῦτα.

ΣΩ. πολλά γε περὶ γένεσιν ἡδονῆς καὶ πᾶσαν [τὴν]

34dÇünkü şimdi de, ondan önce arzunun ne olduğunu ve nerede doğduğunu ele almamız gerektiği anlaşılıyor.

Protarkhos: Öyleyse inceleyelim; hiçbir şey kaybetmeyiz.

Sokrates: Kaybederiz elbette, Protarkhos, hem de şunu: şimdi aradığımızı bulursak, tam bu konudaki aporia'mızı kaybederiz.

Protarkhos: İyi karşılık verdin. Bundan sonra geleni söylemeye çalışalım.

Sokrates: Demin açlığın, susuzluğun ve bunlar gibi başka pek çok şeyin birer arzu olduğunu söylemiştik, değil mi?

34d

μορφὴν αὐτῆς ἀναγκαῖον, ὡς ἔοικε, λέγοντας σκοπεῖν. καὶ γὰρ νῦν πρότερον ἔτι φαίνεται ληπτέον ἐπιθυμίαν εἶναι τί ποτʼ ἔστι καὶ ποῦ γίγνεται.

ΠΡΩ. σκοπῶμεν τοίνυν· οὐδὲν γὰρ ἀπολοῦμεν.

ΣΩ. ἀπολοῦμεν μὲν οὖν [καὶ] ταῦτά γε, ὦ Πρώταρχε· εὑρόντες ὃ νῦν ζητοῦμεν, ἀπολοῦμεν τὴν περὶ αὐτὰ ταῦτα ἀπορίαν.

ΠΡΩ. ὀρθῶς ἠμύνω· τὸ δʼ ἐφεξῆς τούτοις πειρώμεθα λέγειν.

ΣΩ. οὐκοῦν νυνδὴ πείνην τε καὶ δίψος καὶ πολλὰ ἕτερα

34eProtarkhos: Hem de nasıl.

Sokrates: Birbirinden bu kadar farklı olan bu şeylere hangi ortak şeye bakarak tek bir adla sesleniyoruz?

Protarkhos: Zeus hakkı için, bunu söylemek belki kolay değil, Sokrates; ama yine de söylemek gerek.

Sokrates: Öyleyse yine aynı yerden başlayalım.

Protarkhos: Hangi yerden?

Sokrates: Her seferinde birisi için "susuyor" deriz, değil mi?

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Bu da "boşalıyor" demektir, değil mi?

Protarkhos: Evet.

Sokrates: Peki susuzluk bir arzu mudur?

Protarkhos: Evet, içecek arzusu.

34e

τοιαῦτα ἔφαμεν εἶναί τινας ἐπιθυμίας;

ΠΡΩ. σφόδρα γε.

ΣΩ. πρὸς τί ποτε ἄρα ταὐτὸν βλέψαντες οὕτω πολὺ διαφέροντα ταῦθʼ ἑνὶ προσαγορεύομεν ὀνόματι;

ΠΡΩ. μὰ Δίʼ οὐ ῥᾴδιον ἴσως εἰπεῖν, ὦ Σώκρατες, ἀλλʼ ὅμως λεκτέον.

ΣΩ. ἐκεῖθεν δὴ ἐκ τῶν αὐτῶν πάλιν ἀναλάβωμεν.

ΠΡΩ. πόθεν δή;

ΣΩ. διψῇ γέ που λέγομεν ἑκάστοτέ τι;

ΠΡΩ. πῶς δʼ οὔ;

ΣΩ. τοῦτο δέ γʼ ἐστὶ κενοῦται;

ΠΡΩ. τί μήν;

ΣΩ. ἆρʼ οὖν τὸ δίψος ἐστὶν ἐπιθυμία;

ΠΡΩ. ναί, πώματός γε.

35aSokrates: İçeceğin mi, yoksa içecekle dolmanın mı?

Protarkhos: Dolmanın, sanırım.

Sokrates: Demek ki görünüşe göre aramızda boşalan kişi, yaşadığı hâlin zıddını arzuluyor; boşaldığı için dolmaya can atıyor.

Protarkhos: Apaçık.

Sokrates: Peki? İlk kez boşalan biri, ne şu anda yaşadığı ne de daha önce hiç yaşamış olduğu dolmaya, gerek his gerek hafıza yoluyla, herhangi bir yerden dokunabilir mi?

Protarkhos: Nasıl dokunsun?

35a

ΣΩ. πώματος, ἢ πληρώσεως πώματος;

ΠΡΩ. οἶμαι μὲν πληρώσεως.

ΣΩ. ὁ κενούμενος ἡμῶν ἄρα, ὡς ἔοικεν, ἐπιθυμεῖ τῶν ἐναντίων ἢ πάσχει· κενούμενος γὰρ ἐρᾷ πληροῦσθαι.

ΠΡΩ. σαφέστατά γε.

ΣΩ. τί οὖν; ὁ τὸ πρῶτον κενούμενος ἔστιν ὁπόθεν εἴτʼ αἰσθήσει πληρώσεως ἐφάπτοιτʼ ἂν εἴτε μνήμῃ, τούτου ὃ μήτʼ ἐν τῷ νῦν χρόνῳ πάσχει μήτʼ ἐν τῷ πρόσθεν πώποτε ἔπαθεν;

ΠΡΩ. καὶ πῶς;

35bSokrates: Ama arzulayan bir şeyi arzular, diyoruz.

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Demek ki yaşadığı şeyi arzulamıyor. Çünkü susuyor, bu da bir boşalmadır; arzuladığı ise dolmadır.

Protarkhos: Evet.

Sokrates: Öyleyse susayan kişinin bir parçası bir şekilde dolmaya dokunuyor olmalı.

Protarkhos: Zorunlu olarak.

Sokrates: Bu parça beden olamaz; çünkü beden boşalıyor.

Protarkhos: Evet.

Sokrates: Geriye dolmaya psykhē'nin dokunması kalıyor; bunu da hafızayla yaptığı açık. Başka neyle dokunabilir ki?

35b

ΣΩ. ἀλλὰ μὴν ὅ γε ἐπιθυμῶν τινὸς ἐπιθυμεῖ, φαμέν.

ΠΡΩ. πῶς γὰρ οὔ;

ΣΩ. οὐκ ἄρα ὅ γε πάσχει, τούτου ἐπιθυμεῖ. διψῇ γάρ, τοῦτο δὲ κένωσις· ὁ δʼ ἐπιθυμεῖ πληρώσεως.

ΠΡΩ. ναί.

ΣΩ. πληρώσεώς γʼ ἄρα πῄ τι τῶν τοῦ διψῶντος ἂν ἐφάπτοιτο.

ΠΡΩ. ἀναγκαῖον.

ΣΩ. τὸ μὲν δὴ σῶμα ἀδύνατον· κενοῦται γάρ που.

ΠΡΩ. ναί.

ΣΩ. τὴν ψυχὴν ἄρα τῆς πληρώσεως ἐφάπτεσθαι λοιπόν,

35cProtarkhos: Hemen hemen hiçbir şeyle.

Sokrates: Bu söylediklerimizden ne çıktığını anlıyor muyuz?

Protarkhos: Ne çıktı?

Sokrates: Bu logos bize arzunun bedene ait olmadığını söylüyor.

Protarkhos: Nasıl?

Sokrates: Çünkü her canlının yöneliminin her zaman bedenin hâllerine zıt olduğunu gösteriyor.

Protarkhos: Hem de nasıl.

Sokrates: Hâllerin zıddına götüren dürtü de, hâllere zıt olan şeylerin bir hafızasının bulunduğunu gösterir.

Protarkhos: Elbette.

35c

τῇ μνήμῃ δῆλον ὅτι· τῷ γὰρ ἂν ἔτʼ ἄλλῳ ἐφάψαιτο;

ΠΡΩ. σχεδὸν οὐδενί.

ΣΩ. μανθάνομεν οὖν ὃ συμβέβηχʼ ἡμῖν ἐκ τούτων τῶν λόγων;

ΠΡΩ. τὸ ποῖον;

ΣΩ. σώματος ἐπιθυμίαν οὔ φησιν ἡμῖν οὗτος ὁ λόγος γίγνεσθαι.

ΠΡΩ. πῶς;

ΣΩ. ὅτι τοῖς ἐκείνου παθήμασιν ἐναντίαν ἀεὶ παντὸς ζῴου μηνύει τὴν ἐπιχείρησιν.

ΠΡΩ. καὶ μάλα.

ΣΩ. ἡ δʼ ὁρμή γε ἐπὶ τοὐναντίον ἄγουσα ἢ τὰ παθήματα δηλοῖ που μνήμην οὖσαν τῶν τοῖς παθήμασιν ἐναντίων.

ΠΡΩ. πάνυ γε.

35dSokrates: Demek ki logos, arzulanan şeylere yönelten şeyin hafıza olduğunu ispat ederek, bütün dürtünün ve arzunun ve her canlıyı yöneten ilkenin psykhē'ye ait olduğunu ortaya koydu.

Protarkhos: Çok doğru.

Sokrates: Demek ki logos, bedenimizin susadığını, acıktığını ya da bu türden bir hâl yaşadığını hiçbir şekilde kabul etmiyor.

Protarkhos: Çok doğru.

Sokrates: Aynı konularda şunu da kavrayalım. Bana öyle geliyor ki logos tam bu şeylerde bize bir hayat eidos'u göstermek istiyor.

35d

ΣΩ. τὴν ἄρα ἐπάγουσαν ἐπὶ τὰ ἐπιθυμούμενα ἀποδείξας μνήμην ὁ λόγος ψυχῆς σύμπασαν τήν τε ὁρμὴν καὶ ἐπιθυμίαν καὶ τὴν ἀρχὴν τοῦ ζῴου παντὸς ἀπέφηνεν.

ΠΡΩ. ὀρθότατα.

ΣΩ. διψῆν ἄρα ἡμῶν τὸ σῶμα ἢ πεινῆν ἤ τι τῶν τοιούτων πάσχειν οὐδαμῇ ὁ λόγος αἱρεῖ.

ΠΡΩ. ἀληθέστατα.

ΣΩ. ἔτι δὴ καὶ τόδε περὶ ταὐτὰ ταῦτα κατανοήσωμεν. βίου γὰρ εἶδός τί μοι φαίνεται βούλεσθαι δηλοῦν ὁ λόγος ἡμῖν ἐν τούτοις αὐτοῖς.

35eProtarkhos: Hangi şeylerde? Hangi hayattan söz ediyorsun?

Sokrates: Dolmada, boşalmada ve canlıların korunmasıyla ve bozulmasıyla ilgili her şeyde; bizden biri bunların ikisinden birinde bulunduğunda, değişimlere göre kâh acı çekiyor kâh seviniyorsa.

Protarkhos: Öyle.

Sokrates: Peki ya bunların ortasında bulunduğunda?

Protarkhos: Ortasında ne demek?

Sokrates: Yaşadığı hâl yüzünden acı çekiyor, gerçekleşince acısını dindirecek hoş şeyleri hatırlıyor, ama henüz dolmuyorsa, o zaman ne?

35e

ΠΡΩ. ἐν τίσι καὶ ποίου πέρι βίου φράζεις;

ΣΩ. ἐν τῷ πληροῦσθαι καὶ κενοῦσθαι καὶ πᾶσιν ὅσα περὶ σωτηρίαν τέ ἐστι τῶν ζῴων καὶ τὴν φθοράν, καὶ εἴ τις τούτων ἐν ἑκατέρῳ γιγνόμενος ἡμῶν ἀλγεῖ, τοτὲ δὲ χαίρει κατὰ τὰς μεταβολάς.

ΠΡΩ. ἔστι ταῦτα.

ΣΩ. τί δʼ ὅταν ἐν μέσῳ τούτων γίγνηται;

ΠΡΩ. πῶς ἐν μέσῳ;

ΣΩ. διὰ μὲν τὸ πάθος ἀλγῇ, μεμνῆται δὲ τῶν ἡδέων ⟨ὧν⟩ γενομένων παύοιτʼ ἂν τῆς ἀλγηδόνος, πληρῶται δὲ μήπω· τί

36aOnun hâllerin ortasında olduğunu söyleyelim mi, söylemeyelim mi?

Protarkhos: Söyleyelim elbette.

Sokrates: Bütünüyle acı mı çekiyor, yoksa seviniyor mu?

Protarkhos: Zeus hakkı için, hayır; ikili bir acı çekiyor: bedeninde yaşadığı hâlden ötürü, psykhē'sinde de beklentinin verdiği bir hasretten ötürü.

Sokrates: Acının ikiliğinden ne diye söz ettin, Protarkhos? Birimiz boşalırken bazen dolacağına dair açık bir umut içindedir, bazen de tersine umudu yoktur, değil mi?

36a

τότε; φῶμεν ἢ μὴ φῶμεν αὐτὸν ἐν μέσῳ τῶν παθημάτων εἶναι;

ΠΡΩ. φῶμεν μὲν οὖν.

ΣΩ. πότερον ἀλγοῦνθʼ ὅλως ἢ χαίροντα;

ΠΡΩ. μὰ Δίʼ, ἀλλὰ διπλῇ τινὶ λύπῃ λυπούμενον, κατὰ μὲν τὸ σῶμα ἐν τῷ παθήματι, κατὰ δὲ τὴν ψυχὴν προσδοκίας τινὶ πόθῳ.

ΣΩ. πῶς, ὦ Πρώταρχε, τὸ διπλοῦν τῆς λύπης εἶπες; ἆρʼ οὐκ ἔστι μὲν ὅτε τις ἡμῶν κενούμενος ἐν ἐλπίδι φανερᾷ τοῦ

36bProtarkhos: Hem de nasıl.

Sokrates: Dolacağını umduğunda, hatırladığı için sevindiğini, ama aynı zamanda o sırada boşaldığı için acı çektiğini düşünmüyor musun?

Protarkhos: Zorunlu olarak.

Sokrates: Demek ki o zaman insan da öteki canlılar da aynı anda hem acı çeker hem sevinir.

Protarkhos: Öyle görünüyor.

Sokrates: Peki boşalırken dolmaya kavuşacağına dair hiç umudu yoksa? Az önce fark edip düpedüz ikili olduğunu sandığın acı hâli asıl o zaman ortaya çıkmaz mı?

36b

πληρωθήσεσθαι καθέστηκε, τοτὲ δὲ τοὐναντίον ἀνελπίστως ἔχει;

ΠΡΩ. καὶ μάλα γε.

ΣΩ. μῶν οὖν οὐχὶ ἐλπίζων μὲν πληρωθήσεσθαι τῷ μεμνῆσθαι δοκεῖ σοι χαίρειν, ἅμα δὲ κενούμενος ἐν τούτοις [τοῖς χρόνοις] ἀλγεῖν;

ΠΡΩ. ἀνάγκη.

ΣΩ. τότε ἄρʼ ἄνθρωπος καὶ τἆλλα ζῷα λυπεῖταί τε ἅμα καὶ χαίρει.

ΠΡΩ. κινδυνεύει.

ΣΩ. τί δʼ ὅταν ἀνελπίστως ἔχῃ κενούμενος τεύξεσθαι πληρώσεως; ἆρʼ οὐ τότε τὸ διπλοῦν γίγνοιτʼ ἂν περὶ τὰς λύπας πάθος, ὃ σὺ νυνδὴ κατιδὼν ᾠήθης ἁπλῶς εἶναι

36cProtarkhos: Çok doğru, Sokrates.

Sokrates: Bu hâlleri incelemişken bundan şu konuda yararlanalım.

Protarkhos: Hangi konuda?

Sokrates: Bu acıların ve hazların doğru mu yoksa yanlış mı olduğunu söyleyeceğiz? Yoksa bazıları doğru, bazıları değil mi?

Protarkhos: Hazlar ya da acılar nasıl yanlış olabilir ki, Sokrates?

Sokrates: Ya korkular nasıl doğru ya da yanlış olabilir, Protarkhos? Beklentiler nasıl doğru olur ya da olmaz, kanaatler nasıl doğru ya da yanlış olur?

36c

διπλοῦν;

ΠΡΩ. ἀληθέστατα, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. ταύτῃ δὴ τῇ σκέψει τούτων τῶν παθημάτων τόδε χρησώμεθα.

ΠΡΩ. τὸ ποῖον;

ΣΩ. πότερον ἀληθεῖς ταύτας τὰς λύπας τε καὶ ἡδονὰς ἢ ψευδεῖς εἶναι λέξομεν; ἢ τὰς μέν τινας ἀληθεῖς, τὰς δʼ οὔ;

ΠΡΩ. πῶς δʼ, ὦ Σώκρατες, ἂν εἶεν ψευδεῖς ἡδοναὶ ἢ λῦπαι;

ΣΩ. πῶς δέ, ὦ Πρώταρχε, φόβοι ἂν ἀληθεῖς ἢ ψευδεῖς, ἢ προσδοκίαι ἀληθεῖς ἢ μή, ἢ δόξαι ἀληθεῖς ἢ ψευδεῖς;

36dProtarkhos: Kanaatler için bunu kabul ederim, ama ötekiler için etmem.

Sokrates: Ne diyorsun? Galiba hiç de küçük olmayan bir logos uyandırmak üzereyiz.

Protarkhos: Doğru söylüyorsun.

Sokrates: Ama, ey o adamın oğlu, bunların daha önce söylenenlerle ilgisi olup olmadığına bakmak gerek.

Protarkhos: Belki de buna bakmak gerek.

Sokrates: Öteki uzun laflara da, konuya uygun düşmeyen herhangi bir söze de veda etmeliyiz.

Protarkhos: Doğru.

36d

ΠΡΩ. δόξας μὲν ἔγωγʼ ἄν που συγχωροίην, τὰ δʼ ἕτερα ταῦτʼ οὐκ ἄν.

ΣΩ. πῶς φῄς; λόγον μέντοι τινὰ κινδυνεύομεν οὐ πάνυ σμικρὸν ἐπεγείρειν.

ΠΡΩ. ἀληθῆ λέγεις.

ΣΩ. ἀλλʼ εἰ πρὸς τὰ παρεληλυθότα, ὦ παῖ ʼκείνου τἀνδρός, προσήκοντα, τοῦτο σκεπτέον.

ΠΡΩ. ἴσως τοῦτό γε.

ΣΩ. χαίρειν τοίνυν δεῖ λέγειν τοῖς ἄλλοις μήκεσιν ἢ καὶ ὁτῳοῦν τῶν παρὰ τὸ προσῆκον λεγομένων.

ΠΡΩ. ὀρθῶς.

36eSokrates: Söyle bana; çünkü az önce ortaya koyduğumuz bu aporia'lar beni hep, baştan sona şaşırtıp duruyor. Ne diyorsun? Hazların kimi yanlış, kimi doğru değil mi?

Protarkhos: Nasıl olsun?

Sokrates: Demek ki, senin dediğine göre, ne rüyada ne uyanıkken, ne çılgınlıkta ne de akıl bozukluğunda öyle biri yoktur ki sevindiğini sansın ama hiç sevinmesin, ya da acı çektiğini sansın ama acı çekmesin.

Protarkhos: Bunların hep böyle olduğunu hepimiz kabul etmişizdir, Sokrates.

Sokrates: Peki doğru mu bu? Yoksa bu söylenenlerin doğru olup olmadığına bakmak mı gerek?

Protarkhos: Bakmak gerek, derim.

36e

ΣΩ. λέγε δή μοι· θαῦμα γάρ μέ γε ἔχει διὰ τέλους ἀεὶ περὶ τὰ αὐτὰ ἃ νυνδὴ προυθέμεθα ἀπορήματα. πῶς δὴ φῄς; ψευδεῖς, αἱ δʼ ἀληθεῖς οὐκ εἰσὶν ἡδοναί;

ΠΡΩ. πῶς γὰρ ἄν;

ΣΩ. οὔτε δὴ ὄναρ οὔθʼ ὕπαρ, ὡς φῄς, [ἐστιν] οὔτʼ ἐν μανίαις οὔτʼ ἐν παραφροσύναις οὐδεὶς ἔσθʼ ὅστις ποτὲ δοκεῖ μὲν χαίρειν, χαίρει δὲ οὐδαμῶς, οὐδʼ αὖ δοκεῖ μὲν λυπεῖσθαι, λυπεῖται δʼ οὔ.

ΠΡΩ. πάνθʼ οὕτω ταῦτα, ὦ Σώκρατες, ἔχειν πάντες ὑπειλήφαμεν.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν ὀρθῶς; ἢ σκεπτέον εἴτʼ ὀρθῶς εἴτε μὴ ταῦτα λέγεται;

ΠΡΩ. σκεπτέον, ὥς γʼ ἐγὼ φαίην ἄν.

37aSokrates: Öyleyse az önce haz ve kanaat hakkında söylediğimizi daha açık bir biçimde belirleyelim. Bir kanaat beslediğimiz olur, değil mi?

Protarkhos: Evet.

Sokrates: Haz duyduğumuz da?

Protarkhos: Evet.

Sokrates: Kanaat beslenen şey de bir şeydir?

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Haz duyanın haz duyduğu şey de?

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Peki kanaat besleyen, ister doğru ister yanlış kanaat beslesin, gerçekten kanaat beslemeyi hiçbir zaman yitirmez.

37a

ΣΩ. διορισώμεθα δὴ σαφέστερον ἔτι τὸ νυνδὴ λεγόμενον ἡδονῆς τε πέρι καὶ δόξης. ἔστιν γάρ πού τι δοξάζειν ἡμῖν;

ΠΡΩ. ναί.

ΣΩ. καὶ ἥδεσθαι;

ΠΡΩ. ναί.

ΣΩ. καὶ μὴν καὶ τὸ δοξαζόμενόν ἐστί τι;

ΠΡΩ. πῶς δʼ οὔ;

ΣΩ. καὶ τό γε ᾧ τὸ ἡδόμενον ἥδεται;

ΠΡΩ. καὶ πάνυ γε.

ΣΩ. οὐκοῦν τὸ δοξάζον, ἄντε ὀρθῶς ἄντε μὴ ὀρθῶς δοξάζῃ, τό γε δοξάζειν ὄντως οὐδέποτε ἀπόλλυσιν.

37bProtarkhos: Nasıl yitirsin?

Sokrates: Haz duyan da, ister doğru ister yanlış haz duysun, gerçekten haz duymayı hiçbir zaman yitirmeyecektir; bu açık.

Protarkhos: Evet, bu da böyle.

Sokrates: Öyleyse incelememiz gereken şu: Gerçekten kanaat beslemek de sevinmek de ikisinin eşit payına düştüğü hâlde, nasıl oluyor da kanaat bizde hem yanlış hem doğru olabiliyor, hazza ise yalnızca doğru olmak kalıyor?

Protarkhos: İncelememiz gerek.

Sokrates: İncelememiz gereken şeyin şu olduğunu mu söylüyorsun: kanaate yanlış ve doğru eklenir ve bu yüzden kanaat yalnızca kanaat olmakla kalmaz, ikisinden her biri belli bir keyfiyete de sahip olur?

37b

ΠΡΩ. πῶς γὰρ ἄν;

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ τὸ ἡδόμενον, ἄντε ὀρθῶς ἄντε μὴ ὀρθῶς ἥδηται, τό γε ὄντως ἥδεσθαι δῆλον ὡς οὐδέποτʼ ἀπολεῖ.

ΠΡΩ. ναί, καὶ τοῦθʼ οὕτως ἔχει.

ΣΩ. ὅτῳ ποτὲ οὖν δὴ τρόπῳ δόξα ψευδής τε καὶ ἀληθὴς ἡμῖν φιλεῖ γίγνεσθαι, τὸ δὲ τῆς ἡδονῆς μόνον ἀληθές, δοξάζειν δʼ ὄντως καὶ χαίρειν ἀμφότερα ὁμοίως εἴληχεν ⟨σκεπτέον⟩.

ΠΡΩ. σκεπτέον.

ΣΩ. ἆρʼ ὅτι δόξῃ μὲν ἐπιγίγνεσθον ψεῦδός τε καὶ

37cProtarkhos: Evet.

Sokrates: Bunlara ek olarak şunda da anlaşmamız gerek: bizde genel olarak bazı şeyler belli bir keyfiyete sahipken, haz ve acı yalnızca ne iseler o mudurlar, hiçbir keyfiyet kazanmazlar mı?

Protarkhos: Açık.

Sokrates: Ama onların da belli bir keyfiyete sahip olduğunu görmek hiç zor değil. Çünkü acıların da hazların da büyük, küçük ve şiddetli olduklarını çoktan söylemiştik.

37c

ἀληθές, καὶ ἐγένετο οὐ μόνον δόξα διὰ ταῦτα ἀλλὰ καὶ ποιά τις ἑκατέρα, σκεπτέον φῂς τοῦτʼ εἶναι;

ΠΡΩ. ναί.

ΣΩ. πρὸς δέ γε τούτοις, εἰ καὶ τὸ παράπαν ἡμῖν τὰ μέν ἐστι ποίʼ ἄττα, ἡδονὴ δὲ καὶ λύπη μόνον ἅπερ ἐστί, ποιώ τινε δὲ οὐ γίγνεσθον, καὶ ταῦθʼ ἡμῖν διομολογητέον.

ΠΡΩ. δῆλον.

ΣΩ. ἀλλʼ οὐδὲν τοῦτό γε χαλεπὸν ἰδεῖν, ὅτι καὶ ποιώ τινε· πάλαι γὰρ εἴπομεν ὅτι μεγάλαι τε καὶ σμικραὶ καὶ σφόδρα ἑκάτεραι γίγνονται, λῦπαί τε καὶ ἡδοναί.

37dProtarkhos: Kesinlikle.

Sokrates: Peki bunlardan birine kötülük eklenirse, Protarkhos, kanaatin de böylece kötü olduğunu, hazzın da kötü olduğunu söylemeyecek miyiz?

Protarkhos: Söyleyeceğiz elbette, Sokrates.

Sokrates: Ya bunlardan birine doğruluk ya da doğruluğun zıddı eklenirse? Kanaat doğruluk taşıyorsa ona doğru diyeceğimiz gibi, hazza da aynı şeyi demeyecek miyiz?

Protarkhos: Zorunlu olarak.

37d

ΠΡΩ. παντάπασι μὲν οὖν.

ΣΩ. ἂν δέ γε πονηρία τούτων, ὦ Πρώταρχε, προσγίγνηταί τινι, πονηρὰν μὲν φήσομεν οὕτω γίγνεσθαι δόξαν, πονηρὰν δὲ καὶ ἡδονήν;

ΠΡΩ. ἀλλὰ τί μήν, ὦ Σώκρατες;

ΣΩ. τί δʼ, ἂν ὀρθότης ἢ τοὐναντίον ὀρθότητι τινὶ τούτων προσγίγνηται; μῶν οὐκ ὀρθὴν μὲν δόξαν ἐροῦμεν, ἂν ὀρθότητα ἴσχῃ, ταὐτὸν δὲ ἡδονήν;

ΠΡΩ. ἀναγκαῖον.

37eSokrates: Peki kanaat beslenen şeyde yanılınıyorsa, o zaman yanılan kanaatin doğru olmadığını, doğru kanaat beslemediğini kabul etmemiz gerekmez mi?

Protarkhos: Nasıl gerekmesin?

Sokrates: Ya bir acının ya da bir hazzın, acı duyulan ya da haz duyulan şey hakkında yanıldığını görürsek? Ona doğru, yararlı ya da güzel adlardan herhangi birini verecek miyiz?

Protarkhos: Veremeyiz, eğer haz gerçekten yanılıyorsa.

Sokrates: Üstelik haz çoğu zaman bizde doğru bir kanaatle değil, yanlışla birlikte meydana geliyor gibi görünüyor.

Protarkhos: Elbette. Ama böyle bir durumda, Sokrates, o zaman kanaate yanlış deriz; hazzın kendisine ise kimse hiçbir zaman yanlış demez.

37e

ΣΩ. ἂν δέ γε ἁμαρτανόμενον τὸ δοξαζόμενον ᾖ, τὴν δόξαν τότε ἁμαρτάνουσάν γε οὐκ ὀρθὴν ὁμολογητέον οὐδʼ ὀρθῶς δοξάζουσαν;

ΠΡΩ. πῶς γὰρ ἄν;

ΣΩ. τί δʼ, ἂν αὖ λύπην ἤ τινα ἡδονὴν περὶ τὸ ἐφʼ ᾧ λυπεῖται ἢ τοὐναντίον ἁμαρτάνουσαν ἐφορῶμεν, ὀρθὴν ἢ χρηστὴν ἤ τι τῶν καλῶν ὀνομάτων αὐτῇ προσθήσομεν;

ΠΡΩ. ἀλλʼ οὐχ οἷόν τε, εἴπερ ἁμαρτήσεταί γε ἡδονή.

ΣΩ. καὶ μὴν ἔοικέν γε ἡδονὴ πολλάκις οὐ μετὰ δόξης ὀρθῆς ἀλλὰ μετὰ ψεύδους ἡμῖν γίγνεσθαι.

ΠΡΩ. πῶς γὰρ οὔ; καὶ τὴν μὲν δόξαν γε, ὦ Σώκρατες,

38aSokrates: Şu an hazzın logos'unu canla başla savunuyorsun, Protarkhos.

Protarkhos: Hiç de değil; yalnızca duyduğumu söylüyorum.

Sokrates: Doğru kanaatle ve epistēmē ile birlikte olan hazla, her birimizde çoğu zaman yanlışla ve bilgisizlikle birlikte ortaya çıkan haz arasında bizim için hiçbir fark yok mu, dostum?

38a

ἐν τῷ τοιούτῳ καὶ τότε λέγομεν ψευδῆ, τὴν δʼ ἡδονὴν αὐτὴν οὐδεὶς ἄν ποτε προσείποι ψευδῆ.

ΣΩ. ἀλλὰ προθύμως ἀμύνεις τῷ τῆς ἡδονῆς, ὦ Πρώταρχε, λόγῳ τὰ νῦν.

ΠΡΩ. οὐδέν γε, ἀλλʼ ἅπερ ἀκούω λέγω.

ΣΩ. διαφέρει δʼ ἡμῖν οὐδέν, ὦ ἑταῖρε, ἡ μετὰ δόξης τε ὀρθῆς καὶ μετʼ ἐπιστήμης ἡδονὴ τῆς μετὰ τοῦ ψεύδους καὶ ἀγνοίας πολλάκις ἑκάστοις ἡμῶν ἐγγιγνομένης;

38bProtarkhos: Küçük bir fark olmasa gerek.

Sokrates: Öyleyse aralarındaki farkı incelemeye geçelim.

Protarkhos: Sana nasıl görünüyorsa oradan götür.

Sokrates: Şuradan götürüyorum.

Protarkhos: Nereden?

Sokrates: Bizde kanaat bazen yanlış, bazen de doğrudur, diyoruz, değil mi?

Protarkhos: Öyle.

Sokrates: Demin söylediğimiz gibi, bunların ardından, yani doğru ve yanlış kanaatin ardından çoğu zaman haz ve acı gelir.

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Kanaat de, bir kanaate varmaya girişmek de bizde her seferinde hafızadan ve histen doğmaz mı?

38b

ΠΡΩ. εἰκὸς γοῦν μὴ σμικρὸν διαφέρειν.

ΣΩ. τῆς δὴ διαφορᾶς αὐτοῖν ἐπὶ θεωρίαν ἔλθωμεν.

ΠΡΩ. ἄγʼ ὅπῃ σοι φαίνεται.

ΣΩ. τῇδε δὴ ἄγω.

ΠΡΩ. πῇ;

ΣΩ. δόξα, φαμέν, ἡμῖν ἔστι μὲν ψευδής, ἔστι δὲ καὶ ἀληθής;

ΠΡΩ. ἔστιν.

ΣΩ. ἕπεται μὴν ταύταις, ὃ νυνδὴ ἐλέγομεν, ἡδονὴ καὶ λύπη πολλάκις, ἀληθεῖ καὶ ψευδεῖ δόξῃ λέγω.

ΠΡΩ. πάνυ γε.

ΣΩ. οὐκοῦν ἐκ μνήμης τε καὶ αἰσθήσεως δόξα ἡμῖν καὶ τὸ διαδοξάζειν ἐγχειρεῖν γίγνεθʼ ἑκάστοτε;

38cProtarkhos: Hem de nasıl.

Sokrates: Bu konularda durumumuzun zorunlu olarak şöyle olduğunu düşünmüyor muyuz?

Protarkhos: Nasıl?

Sokrates: Uzaktan bakan ve gördüklerini pek açık seçik göremeyen birinin, gördüğü şeyi ayırt etmek istemesi sık sık olur, değil mi?

Protarkhos: Olur.

Sokrates: Bundan sonra bu kişi kendine şöyle sormaz mı?

Protarkhos: Nasıl?

Sokrates: "Şu kayanın yanında, bir ağacın altında duruyormuş gibi görünen şey ne acaba?"

38c

ΠΡΩ. καὶ μάλα.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν ἡμᾶς ὧδε περὶ ταῦτα ἀναγκαῖον ἡγούμεθʼ ἴσχειν;

ΠΡΩ. πῶς;

ΣΩ. πολλάκις ἰδόντι τινὶ πόρρωθεν μὴ πάνυ σαφῶς τὰ καθορώμενα συμβαίνειν βούλεσθαι κρίνειν φαίης ἂν ταῦθʼ ἅπερ ὁρᾷ;

ΠΡΩ. φαίην ἄν.

ΣΩ. οὐκοῦν τὸ μετὰ τοῦτο αὐτὸς αὑτὸν οὗτος ἀνέροιτʼ ἂν ὧδε;

ΠΡΩ. πῶς;

ΣΩ. τί ποτʼ ἄρʼ ἔστι τὸ παρὰ τὴν πέτραν τοῦθʼ ἑστάναι

38dSence insan, kendisine böyle bir şey göründüğünü fark ettiğinde, kendi kendine bunu söyler mi?

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Bundan sonra böyle biri, kendine cevap verircesine "Bu bir insan" diyebilir ve isabet ettirmiş olur, değil mi?

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Ya da yanılıp gördüğü şeyin çobanların yaptığı bir heykel olduğunu söyleyebilir.

Protarkhos: Pek tabii.

38d

φανταζόμενον ὑπό τινι δένδρῳ; ταῦτʼ εἰπεῖν ἄν τις πρὸς ἑαυτὸν δοκεῖ σοι, τοιαῦτʼ ἄττα κατιδὼν φαντασθέντα αὑτῷ ποτε;

ΠΡΩ. τί μήν;

ΣΩ. ἆρʼ οὖν μετὰ ταῦτα ὁ τοιοῦτος ὡς ἀποκρινόμενος ἂν πρὸς αὑτὸν εἴποι τοῦτο, ὡς ἔστιν ἄνθρωπος, ἐπιτυχῶς εἰπών;

ΠΡΩ. καὶ πάνυ γε.

ΣΩ. καὶ παρενεχθείς γʼ αὖ τάχʼ ἂν ὡς ἔστι τινῶν ποιμένων ἔργον τὸ καθορώμενον ἄγαλμα προσείποι.

ΠΡΩ. μάλα γε.

38eSokrates: Yanında biri varsa, kendi kendine söylediklerini sese döküp aynı şeyleri yanındakine bir kez daha söyler; böylece o zaman kanaat dediğimiz şey bir logos olmuş olur, değil mi?

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Ama yalnızsa, aynı şeyi kendi kendine düşünür ve bazen onu uzun süre içinde taşıyarak yoluna devam eder.

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Peki? Bu konuda sana da bana göründüğü gibi mi görünüyor?

Protarkhos: Nasıl?

Sokrates: Bana öyle geliyor ki o sırada psykhē'miz bir kitaba benziyor.

Protarkhos: Nasıl?

38e

ΣΩ. κἂν μέν τίς γʼ αὐτῷ παρῇ, τά τε πρὸς αὑτὸν ῥηθέντα ἐντείνας εἰς φωνὴν πρὸς τὸν παρόντα αὐτὰ ταῦτʼ ἂν πάλιν φθέγξαιτο, καὶ λόγος δὴ γέγονεν οὕτως ὃ τότε δόξαν ἐκαλοῦμεν;

ΠΡΩ. τί μήν;

ΣΩ. ἂν δʼ ἄρα μόνος ᾖ τοῦτο ταὐτὸν πρὸς αὑτὸν διανοούμενος, ἐνίοτε καὶ πλείω χρόνον ἔχων ἐν αὑτῷ πορεύεται.

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. τί οὖν; ἆρα σοὶ φαίνεται τὸ περὶ τούτων ὅπερ ἐμοί;

ΠΡΩ. τὸ ποῖον;

ΣΩ. δοκεῖ μοι τότε ἡμῶν ἡ ψυχὴ βιβλίῳ τινὶ προσεοικέναι.

ΠΡΩ. πῶς;

39aSokrates: Hafıza hislerle aynı noktada buluştuğunda, o hislerle ilgili hâller de bana öyle görünüyor ki o sırada sanki psykhē'lerimize sözler yazar. Bu hâl doğruyu yazdığında içimizde doğru bir kanaat oluşur, ondan da doğru sözler çıkar. İçimizdeki bu yazıcı yanlış yazdığında ise sonuç doğrunun tam tersi olur.

39a

ΣΩ. ἡ μνήμη ταῖς αἰσθήσεσι συμπίπτουσα εἰς ταὐτὸν κἀκεῖνα ἃ περὶ ταῦτʼ ἐστὶ τὰ παθήματα φαίνονταί μοι σχεδὸν οἷον γράφειν ἡμῶν ἐν ταῖς ψυχαῖς τότε λόγους· καὶ ὅταν μὲν ἀληθῆ γράφῃ [τοῦτο τὸ πάθημα], δόξα τε ἀληθὴς καὶ λόγοι ἀπʼ αὐτοῦ συμβαίνουσιν ἀληθεῖς ἐν ἡμῖν γιγνόμενοι· ψευδῆ δʼ ὅταν ὁ τοιοῦτος παρʼ ἡμῖν γραμματεὺς γράψῃ, τἀναντία τοῖς ἀληθέσιν ἀπέβη.

39bProtarkhos: Bana da kesinlikle öyle görünüyor; söylediklerini böylece kabul ediyorum.

Sokrates: O hâlde o sırada psykhē'mizde iş gören bir zanaatkârı daha kabul et.

Protarkhos: Kimi?

Sokrates: Yazıcının ardından gelip söylenen şeylerin suretlerini psykhē'ye çizen bir ressamı.

Protarkhos: Peki bu ressamın ne yaptığını ve bunu ne zaman yaptığını söylüyoruz?

Sokrates: Biri o sırada hakkında kanaat edindiği ve söylediği şeyleri görmeden ya da başka bir histen ayırıp, bu kanaatlerin ve sözlerin suretlerini bir bakıma kendi içinde gördüğünde.

39b

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν δοκεῖ μοι, καὶ ἀποδέχομαι τὰ ῥηθέντα οὕτως.

ΣΩ. ἀποδέχου δὴ καὶ ἕτερον δημιουργὸν ἡμῶν ἐν ταῖς ψυχαῖς ἐν τῷ τότε χρόνῳ γιγνόμενον.

ΠΡΩ. τίνα;

ΣΩ. ζωγράφον, ὃς μετὰ τὸν γραμματιστὴν τῶν λεγομένων εἰκόνας ἐν τῇ ψυχῇ τούτων γράφει.

ΠΡΩ. πῶς δὴ τοῦτον αὖ καὶ πότε λέγομεν;

ΣΩ. ὅταν ἀπʼ ὄψεως ἤ τινος ἄλλης αἰσθήσεως τὰ τότε δοξαζόμενα καὶ λεγόμενα ἀπαγαγών τις τὰς τῶν δοξασθέντων

39cYoksa içimizde böyle bir şey olmaz mı?

Protarkhos: Hem de nasıl olur.

Sokrates: Peki doğru kanaatlerin ve sözlerin suretleri doğru, yanlış olanlarınki de yanlış değil midir?

Protarkhos: Kesinlikle.

Sokrates: Bunları doğru söylediysek, bunlara ek olarak şunu da inceleyelim.

Protarkhos: Neyi?

Sokrates: Bunlara uğramamız yalnız şimdi var olan ve geçmişte olmuş şeyler hakkında mı zorunludur, gelecek şeyler hakkında değil midir?

Protarkhos: Bütün zamanlar hakkında aynı şekilde zorunludur.

39c

καὶ λεχθέντων εἰκόνας ἐν αὑτῷ ὁρᾷ πως. ἢ τοῦτο οὐκ ἔστι γιγνόμενον παρʼ ἡμῖν;

ΠΡΩ. σφόδρα μὲν οὖν.

ΣΩ. οὐκοῦν αἱ μὲν τῶν ἀληθῶν δοξῶν καὶ λόγων εἰκόνες ἀληθεῖς, αἱ δὲ τῶν ψευδῶν ψευδεῖς;

ΠΡΩ. παντάπασιν.

ΣΩ. εἰ δὴ ταῦτʼ ὀρθῶς εἰρήκαμεν, ἔτι καὶ τόδε ἐπὶ τούτοις σκεψώμεθα.

ΠΡΩ. τὸ ποῖον;

ΣΩ. εἰ περὶ μὲν τῶν ὄντων καὶ τῶν γεγονότων ταῦτα ἡμῖν οὕτω πάσχειν ἀναγκαῖον, περὶ δὲ τῶν μελλόντων οὔ;

ΠΡΩ. περὶ ἁπάντων μὲν οὖν τῶν χρόνων ὡσαύτως.

39dSokrates: Psykhē'nin kendisi yoluyla gelen hazların ve acıların, bedenden gelen hazlardan ve acılardan önce gelebileceğini daha önce söylemiştik, değil mi? Böylece gelecek zamana dair önceden sevinmemiz ve önceden acı duymamız mümkün oluyordu.

Protarkhos: Pek doğru.

Sokrates: Peki az önce içimizde oluştuğunu kabul ettiğimiz yazılar ve resimler yalnız geçmiş ve şimdiki zamanla mı ilgilidir de gelecekle ilgili değil midir?

39d

ΣΩ. οὐκοῦν αἵ γε διὰ τῆς ψυχῆς αὐτῆς ἡδοναὶ καὶ λῦπαι ἐλέχθησαν ἐν τοῖς πρόσθεν ὡς πρὸ τῶν διὰ τοῦ σώματος ἡδονῶν καὶ λυπῶν προγίγνοιντʼ ἄν, ὥσθʼ ἡμῖν συμβαίνει τὸ προχαίρειν τε καὶ προλυπεῖσθαι περὶ τὸν μέλλοντα χρόνον εἶναι γιγνόμενον;

ΠΡΩ. ἀληθέστατα.

ΣΩ. πότερον οὖν τὰ γράμματά τε καὶ ζωγραφήματα, ἃ σμικρῷ πρότερον ἐτίθεμεν ἐν ἡμῖν γίγνεσθαι, περὶ μὲν τὸν

39eProtarkhos: Gelecekle de hem de nasıl ilgilidir.

Sokrates: "Hem de nasıl" derken, bunların hepsinin sonraki zamana yönelik umutlar olduğunu, bizim de bütün hayatımız boyunca hep umutlarla dolu olduğumuzu mu kastediyorsun?

Protarkhos: Kesinlikle.

Sokrates: Haydi, şimdi söylenenlere ek olarak şuna da cevap ver.

Protarkhos: Neye?

Sokrates: Adil, dindar ve her bakımdan iyi bir insan tanrıların sevdiği biri değil midir?

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Peki ya adaletsiz ve her bakımdan kötü olan? O da bunun tam tersi değil midir?

39e

γεγονότα καὶ τὸν παρόντα χρόνον ἐστίν, περὶ δὲ τὸν μέλλοντα οὐκ ἔστιν;

ΠΡΩ. σφόδρα γε.

ΣΩ. ἆρα σφόδρα λέγεις, ὅτι πάντʼ ἐστὶ ταῦτα ἐλπίδες εἰς τὸν ἔπειτα χρόνον οὖσαι, ἡμεῖς δʼ αὖ διὰ παντὸς τοῦ βίου ἀεὶ γέμομεν ἐλπίδων;

ΠΡΩ. παντάπασι μὲν οὖν.

ΣΩ. ἄγε δή, πρὸς τοῖς νῦν εἰρημένοις καὶ τόδε ἀπόκριναι.

ΠΡΩ. τὸ ποῖον;

ΣΩ. δίκαιος ἀνὴρ καὶ εὐσεβὴς καὶ ἀγαθὸς πάντως ἆρʼ οὐ θεοφιλής ἐστιν;

ΠΡΩ. τί μήν;

ΣΩ. τί δέ; ἄδικός τε καὶ παντάπασι κακὸς ἆρʼ οὐ

40aProtarkhos: Nasıl olmasın?

Sokrates: Az önce dediğimiz gibi, her insan birçok umutla doludur, değil mi?

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Her birimizin içinde umut adını verdiğimiz sözler vardır, değil mi?

Protarkhos: Evet.

Sokrates: Bir de çizilmiş hayaller vardır. İnsan çoğu zaman kendisine bol bol altın geldiğini, onunla birlikte de birçok haz geldiğini görür; hatta kendini de bu resmin içinde, buna pek sevinirken görür.

40a

τοὐναντίον ἐκείνῳ;

ΠΡΩ. πῶς δʼ οὔ;

ΣΩ. πολλῶν μὴν ἐλπίδων, ὡς ἐλέγομεν ἄρτι, πᾶς ἄνθρωπος γέμει;

ΠΡΩ. τί δʼ οὔ;

ΣΩ. λόγοι μήν εἰσιν ἐν ἑκάστοις ἡμῶν, ἃς ἐλπίδας ὀνομάζομεν;

ΠΡΩ. ναί.

ΣΩ. καὶ δὴ καὶ τὰ φαντάσματα ἐζωγραφημένα· καί τις ὁρᾷ πολλάκις ἑαυτῷ χρυσὸν γιγνόμενον ἄφθονον καὶ ἐπʼ αὐτῷ πολλὰς ἡδονάς· καὶ δὴ καὶ ἐνεζωγραφημένον αὐτὸν ἐφʼ αὑτῷ χαίροντα σφόδρα καθορᾷ.

40bProtarkhos: Elbette görür.

Sokrates: Peki bunlar hakkında şunu söyleyelim mi, söylemeyelim mi: iyilere, tanrıların sevdiği kimseler oldukları için, çoğunlukla doğru yazılar sunulur, kötülere ise yine çoğunlukla bunun tersi?

Protarkhos: Kesinlikle söylemeliyiz.

Sokrates: Kötülerin içinde de çizilmiş hazlar hiç de daha az bulunmaz; ama bunlar herhalde yanlıştır.

Protarkhos: Elbette.

40b

ΠΡΩ. τί δʼ οὔ;

ΣΩ. τούτων οὖν πότερα φῶμεν τοῖς μὲν ἀγαθοῖς ὡς τὸ πολὺ τὰ γεγραμμένα παρατίθεσθαι ἀληθῆ διὰ τὸ θεοφιλεῖς εἶναι, τοῖς δὲ κακοῖς ὡς αὖ ⟨τὸ⟩ πολὺ τοὐναντίον, ἢ μὴ φῶμεν;

ΠΡΩ. καὶ μάλα φατέον.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ τοῖς κακοῖς ἡδοναί γε οὐδὲν ἧττον πάρεισιν ἐζωγραφημέναι, ψευδεῖς δὲ αὗταί που.

ΠΡΩ. τί μήν;

40cSokrates: Demek kötüler çoğunlukla yanlış hazlarla, iyi insanlar ise doğru hazlarla sevinir.

Protarkhos: Söylediğin pek zorunlu.

Sokrates: O hâlde şimdiki sözlerimize göre insanların psykhē'lerinde yanlış hazlar vardır; bunlar doğru hazları taklit eder, ama gülünç bir taklitle. Acılar için de aynı şey geçerlidir.

Protarkhos: Vardır.

Sokrates: Şunu da görmüştük: kanaat edinen biri, ne olursa olsun, gerçekten kanaat edinir; ama bu kanaat bazen ne şimdi var olan, ne geçmişte olmuş, ne de gelecekte olacak şeyler üzerinedir.

Protarkhos: Tabii.

40c

ΣΩ. ψευδέσιν ἄρα ἡδοναῖς τὰ πολλὰ οἱ πονηροὶ χαίρουσιν, οἱ δʼ ἀγαθοὶ τῶν ἀνθρώπων ἀληθέσιν.

ΠΡΩ. ἀναγκαιότατα λέγεις.

ΣΩ. εἰσὶν δὴ κατὰ τοὺς νῦν λόγους ψευδεῖς ἐν ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυχαῖς ἡδοναί, μεμιμημέναι μέντοι τὰς ἀληθεῖς ἐπὶ τὰ γελοιότερα, καὶ λῦπαι δὲ ὡσαύτως.

ΠΡΩ. εἰσίν.

ΣΩ. οὐκοῦν ἦν δοξάζειν μὲν ὄντως ἀεὶ τῷ τὸ παράπαν δοξάζοντι, μὴ ἐπʼ οὖσι δὲ μηδʼ ἐπὶ γεγονόσι μηδὲ ἐπʼ ἐσομένοις ἐνίοτε.

ΠΡΩ. πάνυ γε.

40dSokrates: Sanırım o sırada yanlış kanaati ve yanlış kanaat edinmeyi meydana getiren de buydu, değil mi?

Protarkhos: Evet.

Sokrates: Peki? Acılara ve hazlara da kanaatlerdeki bu duruma karşılık gelen durumu yüklememiz gerekmez mi?

Protarkhos: Nasıl?

Sokrates: Şöyle: herhangi bir şekilde, hatta rastgele sevinen biri de gerçekten sevinir; ama bu sevinç bazen ne şimdi var olan ne de geçmişte olmuş şeyler üzerinedir, çoğu zaman, belki de en sık, hiçbir zaman olmayacak şeyler üzerinedir.

40d

ΣΩ. καὶ ταῦτά γε ἦν οἶμαι τὰ ἀπεργαζόμενα δόξαν ψευδῆ τότε καὶ τὸ ψευδῶς δοξάζειν. ἦ γάρ;

ΠΡΩ. ναί.

ΣΩ. τί οὖν; οὐκ ἀνταποδοτέον ταῖς λύπαις τε καὶ ἡδοναῖς τὴν τούτων ἀντίστροφον ἕξιν ἐν ἐκείνοις;

ΠΡΩ. πῶς;

ΣΩ. ὡς ἦν μὲν χαίρειν ὄντως ἀεὶ τῷ τὸ παράπαν ὁπωσοῦν καὶ εἰκῇ χαίροντι, μὴ μέντοι ἐπὶ τοῖς οὖσι μηδʼ ἐπὶ τοῖς γεγονόσιν ἐνίοτε, πολλάκις δὲ καὶ ἴσως πλειστάκις ἐπὶ τοῖς μηδὲ μέλλουσί ποτε γενήσεσθαι.

40eProtarkhos: Bunun da böyle olması zorunlu, Sokrates.

Sokrates: Korkular, öfkeler (thymoi) ve bu türden her şey için de aynı söz geçerli olmaz mı: bu türden şeylerin hepsi de bazen yanlış olur?

Protarkhos: Kesinlikle.

Sokrates: Peki? Kanaatlerin kötü ya da iyi olmasını, yanlış ya da doğru olmalarından başka bir şeye bağlayabilir miyiz?

Protarkhos: Başka bir şeye bağlayamayız.

Sokrates: Hazların da, sanırım, yanlış olmaktan başka bir şekilde kötü olduklarını düşünmüyoruz.

40e

ΠΡΩ. καὶ ταῦθʼ οὕτως ἀναγκαῖον, ὦ Σώκρατες, ἔχειν.

ΣΩ. οὐκοῦν ὁ αὐτὸς λόγος ἂν εἴη περὶ φόβων τε καὶ θυμῶν καὶ πάντων τῶν τοιούτων, ὡς ἔστι καὶ ψευδῆ πάντα τὰ τοιαῦτα ἐνίοτε;

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. τί δέ; πονηρὰς δόξας καὶ χρηστὰς ἄλλως ἢ ψευδεῖς γιγνομένας ἔχομεν εἰπεῖν;

ΠΡΩ. οὐκ ἄλλως.

ΣΩ. οὐδʼ ἡδονάς γʼ οἶμαι κατανοοῦμεν ὡς ἄλλον τινὰ τρόπον εἰσὶν πονηραὶ πλὴν τῷ ψευδεῖς εἶναι.

41aProtarkhos: Tam tersini söyledin, Sokrates. Acıları ve hazları kötü saymamızın sebebi pek de yanlış olmaları değildir; kötüdürler, çünkü başka, büyük ve çok yönlü bir kötülükle birleşirler.

Sokrates: Kötü olan ve kötülük yüzünden böyle olan hazlardan biraz sonra, hâlâ ikimize de uygun görünürse, söz ederiz. Şimdi ise içimizde başka bir şekilde yanlış olan, sayıca çok olan ve sık sık oluşan hazlardan söz etmeliyiz; belki bu, vereceğimiz hükümlerde işimize yarar.

41a

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν τοὐναντίον, ὦ Σώκρατες, εἴρηκας. σχεδὸν γὰρ τῷ ψεύδει μὲν οὐ πάνυ πονηρὰς ἄν τις λύπας τε καὶ ἡδονὰς θείη, μεγάλῃ δὲ ἄλλῃ καὶ πολλῇ συμπιπτούσας πονηρίᾳ.

ΣΩ. τὰς μὲν τοίνυν πονηρὰς ἡδονὰς καὶ διὰ πονηρίαν οὔσας τοιαύτας ὀλίγον ὕστερον ἐροῦμεν, ἂν ἔτι δοκῇ νῷν· τὰς δὲ ψευδεῖς κατʼ ἄλλον τρόπον ἐν ἡμῖν πολλὰς καὶ πολλάκις

41bProtarkhos: Nasıl yaramasın? Tabii böyle hazlar varsa.

Sokrates: Var, Protarkhos, en azından bana göre. Ama bu görüş aramızda ortada durdukça, onu sınamadan bırakmak elbette olmaz.

Protarkhos: Güzel.

Sokrates: O hâlde güreşçiler gibi bu yeni logos'un karşısında yerimizi alalım.

Protarkhos: Haydi.

Sokrates: Hatırlıyorsak, biraz önce şunu söylemiştik: içimizde arzu denen şeyler olduğunda beden o sırada psykhē'den ayrılır ve hâllerinde ondan bölünmüş olur.

41b

ἐνούσας τε καὶ ἐγγιγνομένας λεκτέον. τούτῳ γὰρ ἴσως χρησόμεθα πρὸς τὰς κρίσεις.

ΠΡΩ. πῶς γὰρ οὔκ; εἴπερ γε εἰσίν.

ΣΩ. ἀλλʼ, ὦ Πρώταρχε, εἰσὶν κατά γε τὴν ἐμήν. τοῦτο δὲ τὸ δόγμα ἕως ἂν κέηται παρʼ ἡμῖν, ἀδύνατον ἀνέλεγκτον δήπου γίγνεσθαι.

ΠΡΩ. καλῶς.

ΣΩ. περιιστώμεθα δὴ καθάπερ ἀθληταὶ πρὸς τοῦτον αὖ τὸν λόγον.

ΠΡΩ. ἴωμεν.

ΣΩ. ἀλλὰ μὴν εἴπομεν, εἴπερ μεμνήμεθα, ὀλίγον ἐν

41cProtarkhos: Hatırlıyoruz; bu daha önce söylendi.

Sokrates: Bedenin içinde bulunduğu durumun tersini arzulayan psykhē idi; bir hâl yüzünden ağrıyı ya da bir hazzı veren de bedendi, değil mi?

Protarkhos: Öyleydi.

Sokrates: Şimdi bu durumda olup biteni bir hesapla.

Protarkhos: Söyle.

41c

τοῖς πρόσθεν, ὡς ὅταν αἱ λεγόμεναι ἐπιθυμίαι ἐν ἡμῖν ὦσι, δίχα ἄρα τότε τὸ σῶμα καὶ χωρὶς τῆς ψυχῆς τοῖς παθήμασι διείληπται.

ΠΡΩ. μεμνήμεθα καὶ προερρήθη ταῦτα.

ΣΩ. οὐκοῦν τὸ μὲν ἐπιθυμοῦν ἦν ἡ ψυχὴ τῶν τοῦ σώματος ἐναντίων ἕξεων, τὸ δὲ τὴν ἀλγηδόνα ἤ τινα διὰ πάθος ἡδονὴν τὸ σῶμα ἦν τὸ παρεχόμενον;

ΠΡΩ. ἦν γὰρ οὖν.

ΣΩ. συλλογίζου δὴ τὸ γιγνόμενον ἐν τούτοις.

ΠΡΩ. λέγε.

41dSokrates: Bunlar olduğunda acılar ve hazlar aynı anda yan yana bulunur; zıt oldukları hâlde bunların hisleri de aynı anda birbirinin yanında oluşur. Bu da az önce açıkça görüldü.

Protarkhos: Öyle görünüyor.

Sokrates: Şunu da söylemedik mi, önceden üzerinde anlaşıp kabul etmedik mi?

Protarkhos: Neyi?

Sokrates: Bu ikisinin, yani acının da hazzın da daha çoğu ve daha azı kabul ettiğini ve sınırsızlardan olduklarını.

Protarkhos: Söyledik. Ne olmuş?

Sokrates: Peki bunları doğru biçimde değerlendirmenin bir yolu var mı?

41d

ΣΩ. γίγνεται τοίνυν, ὁπόταν ᾖ ταῦτα, ἅμα παρακεῖσθαι λύπας τε καὶ ἡδονάς, καὶ τούτων αἰσθήσεις ἅμα παρʼ ἀλλήλας ἐναντίων οὐσῶν γίγνεσθαι, ὃ καὶ νυνδὴ ἐφάνη.

ΠΡΩ. φαίνεται γοῦν.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ τόδε εἴρηται καὶ συνωμολογημένον ἡμῖν ἔμπροσθε κεῖται;

ΠΡΩ. τὸ ποῖον;

ΣΩ. ὡς τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ἄμφω τούτω δέχεσθον, λύπη τε καὶ ἡδονή, καὶ ὅτι τῶν ἀπείρων εἴτην.

ΠΡΩ. εἴρηται. τί μήν;

ΣΩ. τίς οὖν μηχανὴ ταῦτʼ ὀρθῶς κρίνεσθαι;

41eProtarkhos: Nerede ve nasıl?

Sokrates: Diyelim ki bu durumlarda yaptığımız değerlendirme her seferinde şunu ayırt etmek istiyor: bunlardan hangisi ötekine göre daha büyük, hangisi daha küçük, hangisi daha çok, hangisi daha şiddetli; acıyı hazla, acıyı acıyla, hazzı hazla karşılaştırarak.

Protarkhos: Durum böyle; değerlendirmenin istediği de bu.

Sokrates: Peki? Görmede büyüklükleri uzaktan ve yakından görmek gerçeği örter ve yanlış kanaat edinmemize yol açar da acılarda ve hazlarda aynı şey olmaz mı?

41e

ΠΡΩ. πῇ δὴ καὶ πῶς;

ΣΩ. εἰ τὸ βούλημα ἡμῖν τῆς κρίσεως τούτων ἐν τοιούτοις τισὶ διαγνῶναι βούλεται ἑκάστοτε τίς τούτων πρὸς ἀλλήλας μείζων καὶ τίς ἐλάττων καὶ τίς μᾶλλον καὶ τίς σφοδροτέρα, λύπη τε πρὸς ἡδονὴν καὶ λύπη πρὸς λύπην καὶ ἡδονὴ πρὸς ἡδονήν.

ΠΡΩ. ἀλλʼ ἔστι ταῦτά τε τοιαῦτα καὶ ἡ βούλησις τῆς κρίσεως αὕτη.

ΣΩ. τί οὖν; ἐν μὲν ὄψει τὸ πόρρωθεν καὶ ἐγγύθεν ὁρᾶν

42aProtarkhos: Hem de çok daha fazla olur, Sokrates.

Sokrates: Şimdiki durum az önceki durumun tersi oldu.

Protarkhos: Neyi kastediyorsun?

Sokrates: Orada doğru ya da yanlış olan kanaatler, kendilerindeki hâli acılara ve hazlara da bulaştırıyordu.

42a

τὰ μεγέθη τὴν ἀλήθειαν ἀφανίζει καὶ ψευδῆ ποιεῖ δοξάζειν, ἐν λύπαις δʼ ἄρα καὶ ἡδοναῖς οὐκ ἔστι ταὐτὸν τοῦτο γιγνόμενον;

ΠΡΩ. πολὺ μὲν οὖν μᾶλλον, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. ἐναντίον δὴ τὸ νῦν τῷ σμικρὸν ἔμπροσθε γέγονεν.

ΠΡΩ. τὸ ποῖον λέγεις;

ΣΩ. τότε μὲν αἱ δόξαι ψευδεῖς τε καὶ ἀληθεῖς αὗται γιγνόμεναι τὰς λύπας τε καὶ ἡδονὰς ἅμα τοῦ παρʼ αὑταῖς παθήματος ἀνεπίμπλασαν.

42bProtarkhos: Pek doğru.

Sokrates: Şimdi ise her seferinde uzaktan ve yakından bakıldıkları için değişen ve aynı anda yan yana konan bizzat hazlar ve acılardır: hazlar acının yanında daha büyük ve daha şiddetli görünür, acılar da hazların yanında tam tersine.

Protarkhos: Bu sebeplerle böyle şeylerin olması zorunlu.

Sokrates: Peki her ikisi de olduklarından ne kadar büyük ya da küçük görünüyorsa, her birinden bu görünen ama gerçekte olmayan kısmı kesip atarsan, ne bu kısmın doğru göründüğünü söyleyebilirsin, ne de hazzın ve acının buna dayanan kısmının doğru ve gerçek olduğunu söylemeye cesaret edebilirsin.

42b

ΠΡΩ. ἀληθέστατα.

ΣΩ. νῦν δέ γε αὐταὶ διὰ τὸ πόρρωθέν τε καὶ ἐγγύθεν ἑκάστοτε μεταβαλλόμεναι θεωρεῖσθαι, καὶ ἅμα τιθέμεναι παρʼ ἀλλήλας, αἱ μὲν ἡδοναὶ παρὰ τὸ λυπηρὸν μείζους φαίνονται καὶ σφοδρότεραι, λῦπαι δʼ αὖ διὰ τὸ παρʼ ἡδονὰς τοὐναντίον ἐκείναις.

ΠΡΩ. ἀνάγκη γίγνεσθαι τὰ τοιαῦτα διὰ ταῦτα.

ΣΩ. οὐκοῦν ὅσῳ μείζους τῶν οὐσῶν ἑκάτεραι καὶ ἐλάττους φαίνονται, τοῦτο ἀποτεμόμενος ἑκατέρων τὸ φαινόμενον

42cProtarkhos: Elbette edemem.

Sokrates: Bundan sonra, şu yoldan gidersek, canlılarda bunlardan da yanlış görünen ve yanlış olan hazlar ve acılar göreceğiz.

Protarkhos: Hangilerini ve nasıl?

Sokrates: Sık sık söylendi ki her varlığın tabiatı birleşmelerle ve ayrışmalarla, dolmalarla ve boşalmalarla, birtakım büyümeler ve erimelerle bozulduğunda acılar, ağrılar, sızılar ve bu türden adı olan her şey ortaya çıkar.

42c

ἀλλʼ οὐκ ὄν, οὔτε αὐτὸ ὀρθῶς φαινόμενον ἐρεῖς, οὐδʼ αὖ ποτε τὸ ἐπὶ τούτῳ μέρος τῆς ἡδονῆς καὶ λύπης γιγνόμενον ὀρθόν τε καὶ ἀληθὲς τολμήσεις λέγειν.

ΠΡΩ. οὐ γὰρ οὖν.

ΣΩ. τούτων τοίνυν ἑξῆς ὀψόμεθα ἐὰν τῇδε ἀπαντῶμεν ἡδονὰς καὶ λύπας ψευδεῖς ἔτι μᾶλλον ἢ ταύτας φαινομένας τε καὶ οὔσας ἐν τοῖς ζῴοις.

ΠΡΩ. ποίας δὴ καὶ πῶς λέγεις;

ΣΩ. εἴρηταί που πολλάκις ὅτι τῆς φύσεως ἑκάστων διαφθειρομένης μὲν συγκρίσεσι καὶ διακρίσεσι καὶ πληρώσεσι

42dProtarkhos: Evet, bu sık sık söylendi.

Sokrates: Kendi tabiatlarına geri döndüklerinde ise bu yeniden kuruluşu da aramızda haz olarak kabul ettik.

Protarkhos: Doğru.

Sokrates: Peki bedenimizde bunların hiçbiri olmadığında ne olur?

Protarkhos: Bu ne zaman olabilir ki, Sokrates?

42d

καὶ κενώσεσι καί τισιν αὔξαις καὶ φθίσεσι λῦπαί τε καὶ ἀλγηδόνες καὶ ὀδύναι καὶ πάνθʼ ὁπόσα τοιαῦτʼ ὀνόματα ἔχει συμβαίνει γιγνόμενα.

ΠΡΩ. ναί, ταῦτα εἴρηται πολλάκις.

ΣΩ. εἰς δέ γε τὴν αὑτῶν φύσιν ὅταν καθιστῆται, ταύτην αὖ τὴν κατάστασιν ἡδονὴν ἀπεδεξάμεθα παρʼ ἡμῶν αὐτῶν.

ΠΡΩ. ὀρθῶς.

ΣΩ. τί δʼ ὅταν περὶ τὸ σῶμα μηδὲν τούτων γιγνόμενον ἡμῶν ᾖ;

ΠΡΩ. πότε δὲ τοῦτʼ ἂν γένοιτο, ὦ Σώκρατες;

42eSokrates: Şimdi sorduğun soru hiç konuyla ilgili değil, Protarkhos.

Protarkhos: Neden?

Sokrates: Çünkü benim kendi sorumu sana yeniden sormama engel olmuyor.

Protarkhos: Hangi soruyu?

Sokrates: "Diyelim ki böyle bir şey olmuyor, Protarkhos; bundan bize zorunlu olarak ne çıkar?" diye soracağım.

Protarkhos: Beden ne o yöne ne bu yöne hareket etmezse mi diyorsun?

Sokrates: Evet.

Protarkhos: O zaman açık ki, Sokrates, böyle bir durumda ne haz olur ne de acı.

42e

ΣΩ. οὐδὲν πρὸς λόγον ἐστίν, ὦ Πρώταρχε, ὃ σὺ νῦν ἤρου τὸ ἐρώτημα.

ΠΡΩ. τί δή;

ΣΩ. διότι τὴν ἐμὴν ἐρώτησιν οὐ κωλύεις με διερέσθαι σε πάλιν.

ΠΡΩ. ποίαν;

ΣΩ. εἰ δʼ οὖν μὴ γίγνοιτο, ὦ Πρώταρχε, φήσω, τὸ τοιοῦτον, τί ποτε ἀναγκαῖον ἐξ αὐτοῦ συμβαίνειν ἡμῖν;

ΠΡΩ. μὴ κινουμένου τοῦ σώματος ἐφʼ ἑκάτερα φῄς;

ΣΩ. οὕτως.

ΠΡΩ. δῆλον δὴ τοῦτό γε, ὦ Σώκρατες, ὡς οὔτε ἡδονὴ γίγνοιτʼ ἂν ἐν τῷ τοιούτῳ ποτὲ οὔτʼ ἄν τις λύπη.

43aSokrates: Çok güzel söyledin. Ama sanırım şunu demek istiyorsun: bilgelerin dediği gibi, bunlardan biri bize her zaman olmak zorundadır; çünkü her şey hep yukarı aşağı akar.

Protarkhos: Öyle diyorlar; boş konuşuyor gibi de görünmüyorlar.

Sokrates: Kendileri boş insanlar olmadığına göre nasıl boş konuşsunlar? Ama üzerimize gelen bu logos'tan kenara çekilmek istiyorum. Şu yoldan kaçmayı düşünüyorum; sen de benimle birlikte kaç.

Protarkhos: Hangi yoldan, söyle.

Sokrates: Onlara, "Bu sizin dediğiniz gibi olsun," diyelim.

43a

ΣΩ. κάλλιστʼ εἶπες. ἀλλὰ γὰρ οἶμαι τόδε λέγεις, ὡς ἀεί τι τούτων ἀναγκαῖον ἡμῖν συμβαίνειν, ὡς οἱ σοφοί φασιν· ἀεὶ γὰρ ἅπαντα ἄνω τε καὶ κάτω ῥεῖ.

ΠΡΩ. λέγουσι γὰρ οὖν, καὶ δοκοῦσί γε οὐ φαύλως λέγειν.

ΣΩ. πῶς γὰρ ἄν, μὴ φαῦλοί γε ὄντες; ἀλλὰ γὰρ ὑπεκστῆναι τὸν λόγον ἐπιφερόμενον τοῦτον βούλομαι. τῇδʼ οὖν διανοοῦμαι φεύγειν, καὶ σύ μοι σύμφευγε.

ΠΡΩ. λέγε ὅπῃ.

ΣΩ. ταῦτα μὲν τοίνυν οὕτως ἔστω, φῶμεν πρὸς τούτους·

43bSen de şuna cevap ver: Canlı bir varlık bir şeye uğradığında, uğradığı her şeyi her zaman hisseder mi; büyürken ya da bu türden başka bir şeye uğrarken bunu fark etmeden kaldığımız hiç olmaz mı? Yoksa durum tamamen tersi mi?

Protarkhos: Tamamen tersi elbette; bu türden şeylerin neredeyse hepsi biz fark etmeden olup biter.

Sokrates: O hâlde az önce söylediğimiz söz, yani yukarı ve aşağı doğru olan değişmelerin acıları ve hazları meydana getirdiği, iyi söylenmiş değil.

Protarkhos: Öyle değil elbette.

43b

σὺ δʼ ἀπόκριναι πότερον ἀεὶ πάντα, ὁπόσα πάσχει τι τῶν ἐμψύχων, ταῦτʼ αἰσθάνεται τὸ πάσχον, καὶ οὔτʼ αὐξανόμενοι λανθάνομεν ἡμᾶς αὐτοὺς οὔτε τι τῶν τοιούτων οὐδὲν πάσχοντες, ἢ πᾶν τοὐναντίον.

ΠΡΩ. ἅπαν δήπου τοὐναντίον· ὀλίγου γὰρ τά γε τοιαῦτα λέληθε πάνθʼ ἡμᾶς.

ΣΩ. οὐ τοίνυν καλῶς ἡμῖν εἴρηται τὸ νυνδὴ ῥηθέν, ὡς αἱ μεταβολαὶ κάτω τε καὶ ἄνω γιγνόμεναι λύπας τε καὶ ἡδονὰς ἀπεργάζονται.

ΠΡΩ. τί μήν;

43cSokrates: Şöyle söylenirse daha güzel ve itiraza daha kapalı olur.

Protarkhos: Nasıl?

Sokrates: Büyük değişmeler bizde acılar ve hazlar meydana getirir, ölçülü ve küçük olanlar ise ikisini de getirmez.

Protarkhos: Bu, öbüründen daha doğru, Sokrates.

Sokrates: Bu böyleyse, az önce sözünü ettiğimiz hayat yeniden karşımıza çıkar.

Protarkhos: Hangisi?

Sokrates: Acısız ve sevinçsiz dediğimiz hayat.

Protarkhos: Pek doğru söylüyorsun.

Sokrates: O hâlde bunlardan yola çıkarak üç hayat koyalım: biri hoş, biri acılı, biri de ne hoş ne acılı.

43c

ΣΩ. ὧδʼ ἔσται κάλλιον καὶ ἀνεπιληπτότερον τὸ λεγόμενον.

ΠΡΩ. πῶς;

ΣΩ. ὡς αἱ μὲν μεγάλαι μεταβολαὶ λύπας τε καὶ ἡδονὰς ποιοῦσιν ἡμῖν, αἱ δʼ αὖ μέτριαί τε καὶ σμικραὶ τὸ παράπαν οὐδέτερα τούτων.

ΠΡΩ. ὀρθότερον οὕτως ἢ ʼκείνως, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. οὐκοῦν εἰ ταῦτα οὕτω, πάλιν ὁ νυνδὴ ῥηθεὶς βίος ἂν ἥκοι.

ΠΡΩ. ποῖος;

ΣΩ. ὃν ἄλυπόν τε καὶ ἄνευ χαρμονῶν ἔφαμεν εἶναι.

ΠΡΩ. ἀληθέστατα λέγεις.

ΣΩ. ἐκ δὴ τούτων τιθῶμεν τριττοὺς ἡμῖν βίους, ἕνα

43dYoksa sen bunlar hakkında başka bir şey mi dersin?

Protarkhos: Ben de böyle derim: üç hayat vardır.

Sokrates: O hâlde hiç acı duymamak sevinmekle aynı şey olmaz, değil mi?

Protarkhos: Nasıl olsun?

Sokrates: Peki biri bütün hayatını acısız geçirmenin her şeyden daha hoş olduğunu söylediğinde, onun ne demek istediğini düşünürsün?

Protarkhos: Bana kalırsa bu adam acı duymamanın hoş olduğunu söylüyor.

43d

μὲν ἡδύν, τὸν δʼ αὖ λυπηρόν, τὸν δʼ ἕνα μηδέτερα. ἢ πῶς ἂν φαίης σὺ περὶ τούτων;

ΠΡΩ. οὐκ ἄλλως ἔγωγε ἢ ταύτῃ, τρεῖς εἶναι τοὺς βίους.

ΣΩ. οὐκοῦν οὐκ ἂν εἴη τὸ μὴ λυπεῖσθαί ποτε ταὐτὸν τῷ χαίρειν;

ΠΡΩ. πῶς γὰρ ἄν;

ΣΩ. ὁπόταν οὖν ἀκούσῃς ὡς ἥδιστον πάντων ἐστὶν ἀλύπως διατελεῖν τὸν βίον ἅπαντα, τί τόθʼ ὑπολαμβάνεις λέγειν τὸν τοιοῦτον;

ΠΡΩ. ἡδὺ λέγειν φαίνεται ἔμοιγε οὗτος τὸ μὴ λυπεῖσθαι.

43eSokrates: Diyelim ki elimizde üç şey var, hangileri olursa olsun; daha güzel adlar kullanalım diye birine altın, birine gümüş, üçüncüsüne de ne altın ne gümüş de.

Protarkhos: Tamam.

Sokrates: Ne altın ne gümüş olan şey, ötekilerden biri, yani altın ya da gümüş olabilir mi?

Protarkhos: Nasıl olabilir?

Sokrates: Demek ki ortadaki hayatı hoş ya da acılı diye adlandırmak doğru olmaz: doğru logos'a göre, biri böyle bir kanaat edinse doğru bir kanaat olmaz, böyle söylese doğru söylemiş olmaz.

Protarkhos: Nasıl olsun?

43e

ΣΩ. τριῶν ὄντων οὖν ἡμῖν, ὧντινων βούλει, τίθει, καλλίοσιν ἵνα ὀνόμασι χρώμεθα, τὸ μὲν χρυσόν, τὸ δʼ ἄργυρον, τρίτον δὲ τὸ μηδέτερα τούτων.

ΠΡΩ. κεῖται.

ΣΩ. τὸ δὴ μηδέτερα τούτων ἔσθʼ ἡμῖν ὅπως θάτερα γένοιτο ἄν, χρυσὸς ἢ ἄργυρος;

ΠΡΩ. καὶ πῶς ἄν;

ΣΩ. οὐδʼ ἄρα ὁ μέσος βίος ἡδὺς ἢ λυπηρὸς λεγόμενος ὀρθῶς ἄν ποτε οὔτʼ εἰ δοξάζοι τις, δοξάζοιτο, οὔτʼ εἰ λέγοι, λεχθείη, κατά γε τὸν ὀρθὸν λόγον.

ΠΡΩ. πῶς γὰρ ἄν;

44aSokrates: Ama dostum, bunu söyleyen ve buna kanaat getiren insanlar görüyoruz.

Protarkhos: Hem de çok.

Sokrates: Peki acı duymadıkları zaman sevindiklerini mi sanıyorlar?

Protarkhos: Öyle diyorlar.

Sokrates: Demek o zaman sevindiklerini sanıyorlar; yoksa herhalde böyle söylemezlerdi.

Protarkhos: Galiba.

Sokrates: Ama acı duymamakla sevinmenin her birinin tabiatı ayrıysa, sevinme konusunda yanlış kanaat ediniyorlar.

Protarkhos: Ayrı oldukları da kabul edilmişti.

Sokrates: Peki şimdi hangisini seçelim: az önceki gibi bunların bizde üç tane olduğunu mu, yoksa yalnız iki tane olduğunu mu? Yani acı insanlar için bir kötülüktür, acılardan kurtulmanın kendisi ise iyi bir şeydir ve hoş diye adlandırılan da budur, mı diyelim?

44a

ΣΩ. ἀλλὰ μήν, ὦ ἑταῖρε, λεγόντων γε ταῦτα καὶ δοξαζόντων αἰσθανόμεθα.

ΠΡΩ. καὶ μάλα.

ΣΩ. πότερον οὖν καὶ χαίρειν οἴονται τότε ὅταν μὴ λυπῶνται;

ΠΡΩ. φασὶ γοῦν.

ΣΩ. οὐκοῦν οἴονται τότε χαίρειν· οὐ γὰρ ἂν ἔλεγόν που.

ΠΡΩ. κινδυνεύει.

ΣΩ. ψευδῆ γε μὴν δοξάζουσι περὶ τοῦ χαίρειν, εἴπερ χωρὶς τοῦ μὴ λυπεῖσθαι καὶ τοῦ χαίρειν ἡ φύσις ἑκατέρου.

ΠΡΩ. καὶ μὴν χωρίς γε ἦν.

ΣΩ. πότερον οὖν αἱρώμεθα παρʼ ἡμῖν ταῦτʼ εἶναι, καθάπερ

44bProtarkhos: Sokrates, şimdi kendi kendimize bunu niçin soruyoruz? Anlamıyorum.

Sokrates: Çünkü, Protarkhos, şu Philebos'un düşmanlarını gerçekten anlamıyorsun.

Protarkhos: Kimden söz ediyorsun?

Sokrates: Tabiat konularında pek usta oldukları söylenen ve hazların hiç olmadığını söyleyen kişilerden.

Protarkhos: Nasıl yani?

44b

ἄρτι, τρία, ἢ δύο μόνα, λύπην μὲν κακὸν τοῖς ἀνθρώποις, τὴν δʼ ἀπαλλαγὴν τῶν λυπῶν, αὐτὸ τοῦτο ἀγαθὸν ὄν, ἡδὺ προσαγορεύεσθαι;

ΠΡΩ. πῶς δὴ νῦν τοῦτο, ὦ Σώκρατες, ἐρωτώμεθα ὑφʼ ἡμῶν αὐτῶν; οὐ γὰρ μανθάνω.

ΣΩ. ὄντως γὰρ τοὺς πολεμίους Φιλήβου τοῦδε, ὦ Πρώταρχε, οὐ μανθάνεις;

ΠΡΩ. λέγεις δὲ αὐτοὺς τίνας;

ΣΩ. καὶ μάλα δεινοὺς λεγομένους τὰ περὶ φύσιν, οἳ τὸ παράπαν ἡδονὰς οὔ φασιν εἶναι.

ΠΡΩ. τί μήν;

44cSokrates: Philebos'la arkadaşlarının şimdi haz dediği şeylerin hepsinin acılardan kaçıştan ibaret olduğunu söylüyorlar.

Protarkhos: Peki onlara inanmamızı mı tavsiye ediyorsun, yoksa ne, Sokrates?

Sokrates: Hayır; ama onlardan bir tür kâhin gibi yararlanmamızı. Bunlar kehanetlerini tekhnē'yle değil, pek de soysuz olmayan tabiatlarının bir huysuzluğuyla yaparlar. Hazzın gücünden fazlasıyla nefret etmiş ve onda sağlam hiçbir şey olmadığına hükmetmişlerdir; öyle ki hazzın o çekici yanının bile haz değil, bir büyü olduğunu düşünürler.

44c

ΣΩ. λυπῶν ταύτας εἶναι πάσας ἀποφυγάς, ἃς νῦν οἱ περὶ Φίληβον ἡδονὰς ἐπονομάζουσιν.

ΠΡΩ. τούτοις οὖν ἡμᾶς πότερα πείθεσθαι συμβουλεύεις, ἢ πῶς, ὦ Σώκρατες;

ΣΩ. οὔκ, ἀλλʼ ὥσπερ μάντεσι προσχρῆσθαί τισι, μαντευομένοις οὐ τέχνῃ ἀλλά τινι δυσχερείᾳ φύσεως οὐκ ἀγεννοῦς λίαν μεμισηκότων τὴν τῆς ἡδονῆς δύναμιν καὶ νενομικότων οὐδὲν ὑγιές, ὥστε καὶ αὐτὸ τοῦτο αὐτῆς τὸ ἐπαγωγὸν γοήτευμα,

44dBu konuda onlardan böylece yararlanabilirsin; ama onların öteki huysuzluklarını da ayrıca gözden geçirmelisin. Bundan sonra da bana doğru gibi görünen hazların hangileri olduğunu öğreneceksin; böylece hazzın gücünü iki logos'tan da inceleyip ikisini hükmümüz için yan yana koyalım.

Protarkhos: Doğru söylüyorsun.

Sokrates: O hâlde onların peşine, sanki müttefiklerimizmiş gibi, huysuzluklarının izini sürerek düşelim. Sanırım işe yukarılardan bir yerden başlayarak şöyle bir şey söylüyorlar: herhangi bir eidos'un tabiatını, mesela sertliğin tabiatını görmek istesek, en sert şeylere bakarak mı daha iyi kavrarız, yoksa sertlikte en alt sırada olanlara bakarak mı?

44d

οὐχ ἡδονήν, εἶναι. τούτοις μὲν οὖν ταῦτα ἂν προσχρήσαιο, σκεψάμενος ἔτι καὶ τὰ ἄλλα αὐτῶν δυσχεράσματα· μετὰ δὲ ταῦτα αἵ γέ μοι δοκοῦσιν ἡδοναὶ ἀληθεῖς εἶναι πεύσῃ, ἵνα ἐξ ἀμφοῖν τοῖν λόγοιν σκεψάμενοι τὴν δύναμιν αὐτῆς παραθώμεθα πρὸς τὴν κρίσιν.

ΠΡΩ. ὀρθῶς λέγεις.

ΣΩ. μεταδιώκωμεν δὴ τούτους, ὥσπερ συμμάχους, κατὰ τὸ τῆς δυσχερείας αὐτῶν ἴχνος. οἶμαι γὰρ τοιόνδε τι λέγειν αὐτούς, ἀρχομένους ποθὲν ἄνωθεν, ὡς εἰ βουληθεῖμεν ὁτουοῦν

44eProtarkhos, bana cevap verdiğin gibi bu huysuz adamlara da cevap vermelisin.

Protarkhos: Elbette; onlara da büyüklükte en başta gelenlere bakarak kavrarız derim.

Sokrates: O hâlde hazzın cinsinin de nasıl bir tabiatı olduğunu görmek istersek, en alt sıradaki hazlara değil, en uç ve en şiddetli denen hazlara bakmamız gerekir.

44e

εἴδους τὴν φύσιν ἰδεῖν, οἷον τὴν τοῦ σκληροῦ, πότερον εἰς τὰ σκληρότατα ἀποβλέποντες οὕτως ἂν μᾶλλον συννοήσαιμεν ἢ πρὸς τὰ πολλοστὰ σκληρότητι; δεῖ δή σε, ὦ Πρώταρχε, καθάπερ ἐμοί, καὶ τούτοις τοῖς δυσχερέσιν ἀποκρίνεσθαι.

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν, καὶ λέγω γε αὐτοῖς ὅτι πρὸς τὰ πρῶτα μεγέθει.

ΣΩ. οὐκοῦν εἰ καὶ τὸ τῆς ἡδονῆς γένος ἰδεῖν ἥντινά ποτʼ ἔχει φύσιν βουληθεῖμεν, οὐκ εἰς τὰς πολλοστὰς ἡδονὰς

45aProtarkhos: Bu konuda şimdi herkes sana hak verir.

Sokrates: Peki, sık sık söylediğimiz gibi, el altında olan ve en büyük de olan hazlar beden ile ilgili hazlar değil midir?

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Peki bunlar hastalıklara tutulmuş kişilerde mi daha büyüktür ve daha büyük oluşur, yoksa sağlıklılarda mı? Ama aceleyle cevap verip bir yerde tökezlemekten sakınalım; çünkü belki de sağlıklılarda deriz.

45a

ἀποβλεπτέον, ἀλλʼ εἰς τὰς ἀκροτάτας καὶ σφοδροτάτας λεγομένας.

ΠΡΩ. πᾶς ἄν σοι ταύτῃ συγχωροίη τὰ νῦν.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν, αἱ πρόχειροί γε αἵπερ καὶ μέγισται τῶν ἡδονῶν, ὃ λέγομεν πολλάκις, αἱ περὶ τὸ σῶμά εἰσιν αὗται;

ΠΡΩ. πῶς γὰρ οὔ;

ΣΩ. πότερον οὖν καὶ μείζους εἰσὶ καὶ γίγνονται περὶ τοὺς κάμνοντας ἐν ταῖς νόσοις ἢ περὶ ὑγιαίνοντας; εὐλαβηθῶμεν δὲ μὴ προπετῶς ἀποκρινόμενοι πταίσωμέν πῃ. τάχα γὰρ

45bProtarkhos: Akla yatkın.

Sokrates: Peki? Önlerinden en büyük arzuların geldiği hazlar, hazların en üstünü değil midir?

Protarkhos: Bu doğru.

Sokrates: Peki ateşi olanlar ve bu türden hastalıklara tutulanlar daha çok susamaz, daha çok üşümez, bedenin yoluyla uğramaya alışık oldukları her şeye daha çok uğramazlar mı? Yoksunlukla daha çok karşılaşmaz ve ihtiyaçları giderildiğinde daha büyük hazlar duymazlar mı? Yoksa bunun doğru olmadığını mı söyleyeceğiz?

Protarkhos: Şimdi söyleyince elbette doğru görünüyor.

45b

ἴσως φαῖμεν ἂν περὶ ὑγιαίνοντας.

ΠΡΩ. εἰκός γε.

ΣΩ. τί δʼ; οὐχ αὗται τῶν ἡδονῶν ὑπερβάλλουσιν, ὧν ἂν καὶ ἐπιθυμίαι μέγισται προγίγνωνται;

ΠΡΩ. τοῦτο μὲν ἀληθές.

ΣΩ. ἀλλʼ οὐχ οἱ πυρέττοντες καὶ ἐν τοιούτοις νοσήμασιν ἐχόμενοι μᾶλλον διψῶσι καὶ ῥιγοῦσι καὶ πάντα ὁπόσα διὰ τοῦ σώματος εἰώθασι πάσχειν, μᾶλλόν τʼ ἐνδείᾳ συγγίγνονται καὶ ἀποπληρουμένων μείζους ἡδονὰς ἴσχουσιν; ἢ τοῦτο οὐ φήσομεν ἀληθὲς εἶναι;

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν νῦν ῥηθὲν φαίνεται.

45cSokrates: Peki? En büyük hazları görmek isteyen biri sağlığa değil hastalığa gidip bakmalıdır desek, doğru söylemiş gibi görünür müyüz? Ama sakın sana ağır hastaların sağlıklılardan daha çok sevinip sevinmediğini sormak niyetinde olduğumu sanma. Hazzın büyüklüğünü aradığımı, böyle bir şeyde şiddetin her seferinde nerede ortaya çıktığını araştırdığımı düşün. Çünkü dediğimiz gibi, hazzın nasıl bir tabiatı olduğunu ve onun hiç var olmadığını söyleyenlerin ona ne tabiat yakıştırdığını anlamamız gerekiyor.

45c

ΣΩ. τί οὖν; ὀρθῶς ἂν φαινοίμεθα λέγοντες ὡς εἴ τις τὰς μεγίστας ἡδονὰς ἰδεῖν βούλοιτο, οὐκ εἰς ὑγίειαν ἀλλʼ εἰς νόσον ἰόντας δεῖ σκοπεῖν; ὅρα δὲ μή με ἡγῇ διανοούμενον ἐρωτᾶν σε εἰ πλείω χαίρουσιν οἱ σφόδρα νοσοῦντες τῶν ὑγιαινόντων, ἀλλʼ οἴου μέγεθός με ζητεῖν ἡδονῆς, καὶ τὸ σφόδρα περὶ τοῦ τοιούτου ποῦ ποτε γίγνεται ἑκάστοτε. νοῆσαι γὰρ δεῖ φαμεν ἥντινα φύσιν ἔχει καὶ τίνα λέγουσιν οἱ φάσκοντες μηδʼ εἶναι τὸ παράπαν αὐτήν.

45dProtarkhos: Logos'unu aşağı yukarı takip ediyorum.

Sokrates: Az sonra, Protarkhos, bunu en az benim kadar sen de göstereceksin. Cevap ver bakalım: Daha büyük hazları taşkınlık içinde mi görürsün — sayıca daha çok olanları demiyorum, şiddet ve yoğunluk bakımından üstün olanları kastediyorum —, yoksa itidalli bir hayatta mı? Dikkat ederek söyle.

Protarkhos: Ne demek istediğini anladım ve aradaki farkı da büyük görüyorum. İtidalli insanları her seferinde o dillerdeki söz, "Hiçbir şeyde aşırıya gitme" öğüdü dizginler, onlar da bu söze uyarlar. Akılsızları ve taşkınları ise şiddetli haz deliliğe varıncaya kadar ele geçirir ve dillere düşürür.

45d

ΠΡΩ. ἀλλὰ σχεδὸν ἕπομαι τῷ λόγῳ σου.

ΣΩ. τάχα, ὦ Πρώταρχε, οὐχ ἧττον δείξεις. ἀπόκριναι γάρ· ἐν ὕβρει μείζους ἡδονάς—οὐ πλείους λέγω, τῷ σφόδρα δὲ καὶ τῷ μᾶλλον ὑπερεχούσας—ὁρᾷς ἢ ἐν τῷ σώφρονι βίῳ; λέγε δὲ προσέχων τὸν νοῦν.

ΠΡΩ. ἀλλʼ ἔμαθον ὃ λέγεις, καὶ πολὺ τὸ διαφέρον ὁρῶ. τοὺς μὲν γὰρ σώφρονάς που καὶ ὁ παροιμιαζόμενος

45eSokrates: Güzel. Bu böyleyse, en büyük hazların da en büyük acıların da aretē'de (arete) değil, psykhē'nin ve bedenin belli bir kötülüğünde ortaya çıktığı açıktır.

Protarkhos: Kesinlikle.

Sokrates: O hâlde bunlardan bazılarını seçip, nasıl bir yapıları olduğu için onlara en büyük hazlar dediğimizi incelemeliyiz.

45e

ἐπίσχει λόγος ἑκάστοτε, ὁ τὸ μηδὲν ἄγαν παρακελευόμενος, ᾧ πείθονται· τὸ δὲ τῶν ἀφρόνων τε καὶ ὑβριστῶν μέχρι μανίας ἡ σφοδρὰ ἡδονὴ κατέχουσα περιβοήτους ἀπεργάζεται.

ΣΩ. καλῶς· καὶ εἴ γε τοῦθʼ οὕτως ἔχει, δῆλον ὡς ἔν τινι πονηρίᾳ ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος, ἀλλʼ οὐκ ἐν ἀρετῇ μέγισται μὲν ἡδοναί, μέγισται δὲ καὶ λῦπαι γίγνονται.

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. οὐκοῦν τούτων τινὰς προελόμενον δεῖ σκοπεῖσθαι τίνα ποτὲ τρόπον ἐχούσας ἐλέγομεν αὐτὰς εἶναι μεγίστας.

46aProtarkhos: Mecburuz.

Sokrates: Şu türden hastalıkların hazlarını incele bakalım, nasıl bir yapıları var.

Protarkhos: Hangi hastalıkların?

Sokrates: Şu yakışıksız hastalıkların; az önce sözünü ettiğimiz huysuz adamların düpedüz nefret ettiği hazlar bunlar.

Protarkhos: Hangileri?

Sokrates: Mesela uyuzu kaşıyarak gidermek ve başka ilaç gerektirmeyen bu türden şeyler. Tanrı aşkına, bu sırada içimizde oluşan bu hâle ne diyelim: haz mı, acı mı?

Protarkhos: Bu, Sokrates, karışık bir kötülük gibi görünüyor.

46a

ΠΡΩ. ἀνάγκη.

ΣΩ. σκόπει δὴ τὰς τῶν τοιῶνδε νοσημάτων ἡδονάς, τίνα ποτὲ ἔχουσι τρόπον.

ΠΡΩ. ποίων;

ΣΩ. τὰς τῶν ἀσχημόνων, ἃς οὓς εἴπομεν δυσχερεῖς μισοῦσι παντελῶς.

ΠΡΩ. ποίας;

ΣΩ. οἷον τὰς τῆς ψώρας ἰάσεις τῷ τρίβειν καὶ ὅσα τοιαῦτα, οὐκ ἄλλης δεόμενα φαρμάξεως· τοῦτο γὰρ δὴ τὸ πάθος ἡμῖν, ὦ πρὸς θεῶν, τί ποτε φῶμεν ἐγγίγνεσθαι; πότερον ἡδονὴν ἢ λύπην;

ΠΡΩ. σύμμεικτον τοῦτό γʼ ἄρʼ, ὦ Σώκρατες, ἔοικε γίγνεσθαί τι κακόν.

46bSokrates: Bu logos'u Philebos'a laf dokundurmak için ortaya koymadım. Ama Protarkhos, bu hazlar ve onlara eşlik edenler görülmedikçe, şimdi aradığımız şeyi neredeyse hiçbir zaman ayırt edemeyiz.

Protarkhos: O hâlde bunların akrabası olan hazlara geçmeliyiz.

Sokrates: Karışımda ortak olanları mı kastediyorsun?

Protarkhos: Evet.

Sokrates: Karışımların bazıları bedene ait olup bedenlerin kendisinde, bazıları da psykhē'nin kendisine ait olup psykhē'de oluşur.

46b

ΣΩ. οὐ μὲν δὴ Φιλήβου γε ἕνεκα παρεθέμην τὸν λόγον· ἀλλʼ ἄνευ τούτων, ὦ Πρώταρχε, τῶν ἡδονῶν καὶ τῶν ταύταις ἑπομένων, ἂν μὴ κατοφθῶσι, σχεδὸν οὐκ ἄν ποτε δυναίμεθα διακρίνασθαι τὸ νῦν ζητούμενον.

ΠΡΩ. οὐκοῦν ἰτέον ἐπὶ τὰς τούτων συγγενεῖς.

ΣΩ. τὰς ἐν τῇ μείξει κοινωνούσας λέγεις;

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. εἰσὶ τοίνυν μείξεις αἱ μὲν κατὰ τὸ σῶμα ἐν αὐτοῖς

46cPsykhē ile bedenin ortak karışımlarında ise hazlarla karışmış acılar bulacağız; bu ikisinin birleşimine bazen haz, bazen acı denir.

Protarkhos: Nasıl?

Sokrates: Biri yeniden kurulurken ya da bozulurken aynı anda zıt hâllere uğradığında, mesela üşürken ısındığında ya da ısınırken bazen serinlediğinde — sanırım birini elde tutmak, ötekinden kurtulmak ister —, o meşhur deyişteki "acıya karışmış tatlı" içinde bulunur ve ondan kolay kolay kurtulamaz; bu da önce bir huzursuzluk, ardından da şiddetli bir gerginlik yaratır.

46c

τοῖς σώμασιν, αἱ δʼ αὐτῆς τῆς ψυχῆς ἐν τῇ ψυχῇ· τὰς δʼ αὖ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος ἀνευρήσομεν λύπας ἡδοναῖς μειχθείσας τοτὲ μὲν ἡδονὰς τὰ συναμφότερα, τοτὲ δὲ λύπας ἐπικαλουμένας.

ΠΡΩ. πῶς;

ΣΩ. ὁπόταν ἐν τῇ καταστάσει τις ἢ τῇ διαφθορᾷ τἀναντία ἅμα πάθη πάσχῃ, ποτὲ ῥιγῶν θέρηται καὶ θερμαινόμενος ἐνίοτε ψύχηται, ζητῶν οἶμαι τὸ μὲν ἔχειν, τοῦ δὲ ἀπαλλάττεσθαι, τὸ δὴ λεγόμενον πικρῷ γλυκὺ μεμειγμένον, μετὰ

46dProtarkhos: Şimdi söylediğin pek doğru.

Sokrates: Peki bu türden karışımların bazıları eşit miktarda acı ve hazdan, bazıları da birinden daha fazlasıyla oluşmaz mı?

Protarkhos: Nasıl oluşmasın?

Sokrates: Acıların hazlardan fazla olduğu karışımları şöyle anlat: Az önce sözünü ettiğimiz uyuz hazları ve gıdıklanma hazları bunlardır. Kaynama ve iltihap içeride olup da sürtmek ve kaşımak oraya ulaşamadığında, yalnız yüzeydekini dağıttığında, insanlar bu yerleri kâh ateşe tutar, kâh çaresizlikten tam tersine başvururlar. Bazen tarifsiz hazlar duyarlar, bazen de tam tersine, içerdekilerle dışarıdakilerin durumu hangi yana ağır basarsa, hazlara karışmış acılar; çünkü bir araya toplanmış olanı zorla dağıtır ya da dağılmış olanı bir araya toplarlar ve böylece acıları hazların yanına koymuş olurlar.

46d

δυσαπαλλακτίας παρόν, ἀγανάκτησιν καὶ ὕστερον σύντασιν ἀγρίαν ποιεῖ.

ΠΡΩ. καὶ μάλα ἀληθὲς τὸ νῦν λεγόμενον.

ΣΩ. οὐκοῦν αἱ τοιαῦται μείξεις αἱ μὲν ἐξ ἴσων εἰσὶ λυπῶν τε καὶ ἡδονῶν, αἱ δʼ ἐκ τῶν ἑτέρων πλειόνων;

ΠΡΩ. πῶς γὰρ οὔ;

ΣΩ. λέγε δὴ τὰς μέν, ὅταν πλείους λῦπαι τῶν ἡδονῶν γίγνωνται—τὰς τῆς ψώρας λεγομένας νυνδὴ ταύτας εἶναι καὶ τὰς τῶν γαργαλισμῶν—ὁπόταν ⟨ἐν τοῖς⟩ ἐντὸς τὸ ζέον ᾖ καὶ τὸ φλεγμαῖνον, τῇ τρίψει δὲ καὶ τῇ κνήσει μὴ ἐφικνῆταί

46e

τις, τὸ δʼ ἐπιπολῆς μόνον διαχέῃ, τοτὲ φέροντες εἰς πῦρ αὐτὰ καὶ εἰς τοὐναντίον πυρίαις μεταβάλλοντες ἐνίοτε ἀμηχάνους ἡδονάς, τοτὲ δὲ τοὐναντίον τοῖς ἐντὸς πρὸς τὰ τῶν ἔξω, λύπας ἡδοναῖς συγκερασθείσας, εἰς ὁπότερʼ ἂν ῥέψῃ, παρέσχοντο τῷ τὰ συγκεκριμένα βίᾳ διαχεῖν ἢ τὰ διακεκριμένα συγχεῖν

47aProtarkhos: Pek doğru.

Sokrates: Peki bütün bu durumlarda karışıma daha çok haz girdiğinde ne olur? İçine karışan az miktardaki acı gıdıklar ve hafifçe huzursuz eder; çok daha bol dökülmüş olan haz ise insanı gerer, bazen yerinden sıçratır, türlü türlü renklere, türlü türlü hâllere, türlü türlü soluklara sokar; sonunda kişiyi tamamen kendinden geçirir ve akılsızca bağırtır, değil mi?

47a

—[καὶ] ὁμοῦ λύπας ἡδοναῖς παρατιθέναι.

ΠΡΩ. ἀληθέστατα.

ΣΩ. οὐκοῦν ὁπόταν αὖ πλείων ἡδονὴ κατὰ ⟨τὰ⟩ τοιαῦτα πάντα συμμειχθῇ, τὸ μὲν ὑπομεμειγμένον τῆς λύπης γαργαλίζει τε καὶ ἠρέμα ἀγανακτεῖν ποιεῖ, τὸ δʼ αὖ τῆς ἡδονῆς πολὺ πλέον ἐγκεχυμένον συντείνει τε καὶ ἐνίοτε πηδᾶν ποιεῖ, καὶ παντοῖα μὲν χρώματα, παντοῖα δὲ σχήματα, παντοῖα δὲ πνεύματα ἀπεργαζόμενον πᾶσαν ἔκπληξιν καὶ βοὰς μετὰ ἀφροσύνης ἐνεργάζεται;

47bProtarkhos: Hem de nasıl.

Sokrates: Dostum, bu durum insana hem kendisi için hem de başkaları için, bu hazların keyfinden âdeta ölmekte olduğunu söyletir. Ölçüsüz ve akılsız olduğu ölçüde bu hazların peşinden hep o kadar çok koşar; onlara en büyük hazlar der ve hayatını olabildiğince onların içinde geçireni en mesut insan sayar.

Protarkhos: Sokrates, insanların çoğunun kanaatince olup biten her şeyi eksiksiz anlattın.

47b

ΠΡΩ. μάλα γε.

ΣΩ. καὶ λέγειν τε, ὦ ἑταῖρε, αὐτόν τε περὶ ἑαυτοῦ ποιεῖ καὶ ἄλλον ὡς ταύταις ταῖς ἡδοναῖς τερπόμενος οἷον ἀποθνῄσκει· καὶ ταύτας γε δὴ παντάπασιν ἀεὶ μεταδιώκει τοσούτῳ μᾶλλον ὅσῳ ἂν ἀκολαστότερός τε καὶ ἀφρονέστερος ὢν τυγχάνῃ, καὶ καλεῖ δὴ μεγίστας ταύτας, καὶ τὸν ἐν αὐταῖς ὅτι μάλιστʼ ἀεὶ ζῶντα εὐδαιμονέστατον καταριθμεῖται.

ΠΡΩ. πάντα, ὦ Σώκρατες, τὰ συμβαίνοντα πρὸς τῶν πολλῶν ἀνθρώπων εἰς δόξαν διεπέρανας.

47cSokrates: Ama yalnız bedenin kendi ortak hâllerinde, yüzeydekiyle içtekinin karışmasından doğan hazlar hakkında, Protarkhos. Psykhē'nin bedene zıt şeyler kattığı, acıya karşı hazzı, hazza karşı acıyı getirdiği ve ikisinin tek bir karışıma girdiği durumları ise daha önce ele almıştık: insan boşaldığında dolmayı arzular, umarken sevinir, boşalırken de acı çeker. O zaman bunu açıkça ortaya koymamıştık; şimdi ise diyoruz ki sayısız denecek kadar çok olan bütün bu durumlarda, psykhē bedenle ayrı düştüğünde, tek bir acı ve haz karışımı oluşur.

47c

ΣΩ. περί γε τῶν ἡδονῶν, ὦ Πρώταρχε, τῶν ἐν τοῖς κοινοῖς παθήμασιν αὐτοῦ τοῦ σώματος τῶν ἐπιπολῆς τε καὶ ἐντὸς κερασθέντων· περὶ δέ γʼ ὧν ψυχὴ σώματι τἀναντία συμβάλλεται, λύπην τε ἅμα πρὸς ἡδονὴν καὶ ἡδονὴν πρὸς λύπην, ὥστʼ εἰς μίαν ἀμφότερα κρᾶσιν ἰέναι, ταῦτα ἔμπροσθε μὲν διήλθομεν, ὡς, ὁπόταν [αὖ] κενῶται, πληρώσεως ἐπιθυμεῖ, καὶ ἐλπίζων μὲν χαίρει, κενούμενος δὲ ἀλγεῖ, ταῦτα δὲ τότε

47dProtarkhos: Galiba pek doğru söylüyorsun.

Sokrates: Acı ve haz karışımlarından geriye bir tane daha kaldı.

Protarkhos: Hangisi diyorsun?

Sokrates: Psykhē'nin kendi içinde sık sık edindiğini söylediğimiz karışım.

Protarkhos: Peki bunu tam olarak nasıl söylüyoruz?

47d

μὲν οὐκ ἐμαρτυράμεθα, νῦν δὲ λέγομεν ὡς ψυχῆς πρὸς σῶμα διαφερομένης ἐν πᾶσι τούτοις πλήθει ἀμηχάνοις οὖσι μεῖξις μία λύπης τε καὶ ἡδονῆς συμπίπτει γενομένη.

ΠΡΩ. κινδυνεύεις ὀρθότατα λέγειν.

ΣΩ. ἔτι τοίνυν ἡμῖν τῶν μείξεων λύπης τε καὶ ἡδονῆς λοιπὴ μία.

ΠΡΩ. ποία, φῄς;

ΣΩ. ἣν αὐτὴν τὴν ψυχὴν αὑτῇ πολλάκις λαμβάνειν σύγκρασιν ἔφαμεν.

ΠΡΩ. πῶς οὖν δὴ τοῦτʼ αὐτὸ λέγομεν;

47eSokrates: Öfkeyi, korkuyu, özlemi, yası, aşkı, kıskançlığı, hasedi ve bu türden şeyleri psykhē'nin kendine ait birer acı saymaz mısın?

Protarkhos: Sayarım.

Sokrates: Peki bunların tarifsiz hazlarla dolu olduğunu görmeyecek miyiz? Yoksa öfke için söylenen şu dizeleri mi hatırlatmamız gerekir: bilgeyi bile hiddetlendiren, damla damla akan baldan çok daha tatlı olan, ya da yaslardaki ve özlemlerdeki, acılara karışmış hazları?

47e

ΣΩ. ὀργὴν καὶ φόβον καὶ πόθον καὶ θρῆνον καὶ ἔρωτα καὶ ζῆλον καὶ φθόνον καὶ ὅσα τοιαῦτα, ἆρʼ οὐκ αὐτῆς τῆς ψυχῆς τίθεσαι ταύτας λύπας τινάς;

ΠΡΩ. ἔγωγε.

ΣΩ. οὐκοῦν αὐτὰς ἡδονῶν μεστὰς εὑρήσομεν ἀμηχάνων; ἢ δεόμεθα ὑπομιμνῄσκεσθαι [τὸ ⟨ἐν⟩ τοῖς θυμοῖς καὶ ταῖς ὀργαῖς,] τὸ ὅς τʼ ἐφέηκε πολύφρονά περ χαλεπῆναι ὅς τε πολὺ γλυκίων μέλιτος καταλειβομένοιο, Hom. Il. 18.108-109

48aProtarkhos: Hayır, hatırlatmana gerek yok; bunlar böyle olur, başka türlü değil.

Sokrates: Bir de tragedya seyrederken insanların sevinirken aynı anda ağladıklarını hatırlıyor musun?

Protarkhos: Nasıl hatırlamam?

Sokrates: Peki komedilerde psykhē'mizin içinde bulunduğu hâlde de acı ile hazzın bir karışımı olduğunu biliyor musun?

Protarkhos: Pek anlamıyorum.

48a

καὶ τὰς ἐν τοῖς θρήνοις καὶ πόθοις ἡδονὰς ἐν λύπαις οὔσας ἀναμεμειγμένας;

ΠΡΩ. οὔκ, ἀλλʼ οὕτω ταῦτά γε καὶ οὐκ ἄλλως ἂν συμβαίνοι γιγνόμενα.

ΣΩ. καὶ μὴν καὶ τάς γε τραγικὰς θεωρήσεις, ὅταν ἅμα χαίροντες κλάωσι, μέμνησαι;

ΠΡΩ. τί δʼ οὔ;

ΣΩ. τὴν δʼ ἐν ταῖς κωμῳδίαις διάθεσιν ἡμῶν τῆς ψυχῆς, ἆρʼ οἶσθʼ ὡς ἔστι κἀν τούτοις μεῖξις λύπης τε καὶ ἡδονῆς;

ΠΡΩ. οὐ πάνυ κατανοῶ.

48bSokrates: Çünkü bu durumda böyle bir hâli her seferinde fark etmek hiç kolay değil, Protarkhos.

Protarkhos: Bana da hiç kolay görünmüyor.

Sokrates: Ama ne kadar karanlıksa onu o kadar dikkatle ele alalım ki, başka durumlarda da acı ile hazzın karışımını insan daha kolay kavrayabilsin.

Protarkhos: Söyle bakalım.

Sokrates: Az önce adı geçen hasedi psykhē'nin bir acısı mı sayarsın, yoksa ne?

Protarkhos: Öyle sayarım.

Sokrates: Ama haset eden kişinin komşularının başına gelen kötülüklere sevindiği görülecektir.

48b

ΣΩ. παντάπασι γὰρ οὐ ῥᾴδιον, ὦ Πρώταρχε, ἐν τούτῳ συννοεῖν τὸ τοιοῦτον ἑκάστοτε πάθος.

ΠΡΩ. οὔκουν ὥς γʼ ἔοικεν ἐμοί.

ΣΩ. λάβωμέν γε μὴν αὐτὸ τοσούτῳ μᾶλλον ὅσῳ σκοτεινότερόν ἐστιν, ἵνα καὶ ἐν ἄλλοις ῥᾷον καταμαθεῖν τις οἷός τʼ ᾖ μεῖξιν λύπης τε καὶ ἡδονῆς.

ΠΡΩ. λέγοις ἄν.

ΣΩ. τό τοι νυνδὴ ῥηθὲν ὄνομα φθόνου πότερα λύπην τινὰ ψυχῆς θήσεις, ἢ πῶς;

ΠΡΩ. οὕτως.

ΣΩ. ἀλλὰ μὴν ὁ φθονῶν γε ἐπὶ κακοῖς τοῖς τῶν πέλας ἡδόμενος ἀναφανήσεται.

48cProtarkhos: Hem de nasıl.

Sokrates: Cehalet ve ahmaklık dediğimiz durum da bir kötülüktür.

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Şimdi bunlardan yola çıkarak gülünç olanın nasıl bir tabiatı olduğunu gör.

Protarkhos: Söyle yeter.

Sokrates: Gülünç olan, kısaca, adını belli bir durumdan alan bir tür kötülüktür; bütün kötülük içinde de Delfi'deki yazıtın buyurduğunun tersi bir hâle sahip olan kısımdır.

Protarkhos: "Kendini bil"i mi kastediyorsun, Sokrates?

48c

ΠΡΩ. σφόδρα γε.

ΣΩ. κακὸν μὴν ἄγνοια καὶ ἣν δὴ λέγομεν ἀβελτέραν ἕξιν.

ΠΡΩ. τί μήν;

ΣΩ. ἐκ δὴ τούτων ἰδὲ τὸ γελοῖον ἥντινα φύσιν ἔχει.

ΠΡΩ. λέγε μόνον.

ΣΩ. ἔστιν δὴ πονηρία μέν τις τὸ κεφάλαιον, ἕξεώς τινος ἐπίκλην λεγομένη· τῆς δʼ αὖ πάσης πονηρίας ἐστὶ τοὐναντίον πάθος ἔχον ἢ τὸ λεγόμενον ὑπὸ τῶν ἐν Δελφοῖς γραμμάτων.

ΠΡΩ. τὸ γνῶθι σαυτὸν λέγεις, ὦ Σώκρατες;

48dSokrates: Evet. Onun tersi de, açık ki, yazıtın diliyle söylersek, kendini hiç bilmemek olur.

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Protarkhos, şimdi sen de bunu üçe bölmeye çalış.

Protarkhos: Nasıl diyorsun? Bunu yapabileceğimi hiç sanmıyorum.

Sokrates: Yani bu ayrımı şimdi benim yapmam gerektiğini mi söylüyorsun?

Protarkhos: Söylüyorum; hem söylemekle kalmıyor, rica da ediyorum.

Sokrates: Kendini bilmeyenlerin her biri bu hâle zorunlu olarak üç bakımdan uğramaz mı?

Protarkhos: Nasıl?

48d

ΣΩ. ἔγωγε. τοὐναντίον μὴν ἐκείνῳ δῆλον ὅτι τὸ μηδαμῇ γιγνώσκειν αὑτὸν λεγόμενον ὑπὸ τοῦ γράμματος ἂν εἴη.

ΠΡΩ. τί μήν;

ΣΩ. ὦ Πρώταρχε, πειρῶ δὲ αὐτὸ τοῦτο τριχῇ τέμνειν.

ΠΡΩ. πῇ φῄς; οὐ γὰρ μὴ δυνατὸς ὦ.

ΣΩ. λέγεις δὴ δεῖν ἐμὲ τοῦτο διελέσθαι τὰ νῦν;

ΠΡΩ. λέγω, καὶ δέομαί γε πρὸς τῷ λέγειν.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν οὐ τῶν ἀγνοούντων αὑτοὺς κατὰ τρία ἀνάγκη τοῦτο τὸ πάθος πάσχειν ἕκαστον;

ΠΡΩ. πῶς;

48eSokrates: Önce para bakımından: kendini mal varlığının gösterdiğinden daha zengin sanmak.

Protarkhos: Bu hâle düşen pek çok kişi var.

Sokrates: Kendini olduğundan daha uzun boylu, daha güzel, bedence de her bakımdan gerçekte olduğundan üstün sananlar ise daha da çok.

Protarkhos: Kesinlikle.

Sokrates: Ama sanırım en çoğu üçüncü türde, yani psykhē'deki şeylerde yanılır: olmadıkları hâlde kendilerini aretē bakımından daha iyi sanırlar.

Protarkhos: Hem de nasıl.

48e

ΣΩ. πρῶτον μὲν κατὰ χρήματα, δοξάζειν εἶναι πλουσιώτερον ἢ κατὰ τὴν αὑτῶν οὐσίαν.

ΠΡΩ. πολλοὶ γοῦν εἰσὶν τὸ τοιοῦτον πάθος ἔχοντες.

ΣΩ. πλείους δέ γε οἳ μείζους καὶ καλλίους αὑτοὺς δοξάζουσι, καὶ πάντα ὅσα κατὰ τὸ σῶμα εἶναι διαφερόντως τῆς οὔσης αὐτοῖς ἀληθείας.

ΠΡΩ. πάνυ γε.

ΣΩ. πολὺ δὲ πλεῖστοί γε οἶμαι περὶ τὸ τρίτον εἶδος τὸ τῶν ἐν ταῖς ψυχαῖς διημαρτήκασιν, ἀρετῇ δοξάζοντες βελτίους ἑαυτούς, οὐκ ὄντες.

ΠΡΩ. σφόδρα μὲν οὖν.

49aSokrates: Aretē'ler arasında da insanların çoğunun var gücüyle sarıldığı bilgelik değil midir? Bu konuda kavgayla ve sahte bir bilgelik sanısıyla dolu değiller mi?

Protarkhos: Nasıl olmasın?

Sokrates: Böyle bir hâlin tamamına kötülük diyen biri doğru söylemiş olur.

Protarkhos: Hem de nasıl.

Sokrates: Protarkhos, çocuksu hasette hazzın ve acının tuhaf bir karışımını görmek istiyorsak, bunu da ikiye bölmeliyiz. "Peki nasıl ikiye böleceğiz?" diyorsun.

49a

ΣΩ. τῶν ἀρετῶν δʼ ἆρʼ οὐ σοφίας πέρι τὸ πλῆθος πάντως ἀντεχόμενον μεστὸν ἐρίδων καὶ δοξοσοφίας ἐστὶ ψευδοῦς;

ΠΡΩ. πῶς δʼ οὔ;

ΣΩ. κακὸν μὲν δὴ πᾶν ἄν τις τὸ τοιοῦτον εἰπὼν ὀρθῶς ἂν εἴποι πάθος.

ΠΡΩ. σφόδρα γε.

ΣΩ. τοῦτο τοίνυν ἔτι διαιρετέον, ὦ Πρώταρχε, δίχα, εἰ μέλλομεν τὸν παιδικὸν ἰδόντες φθόνον ἄτοπον ἡδονῆς καὶ λύπης ὄψεσθαι μεῖξιν. πῶς οὖν τέμνομεν δίχα, λέγεις;

49bKendileri hakkında bu yanlış kanaati akılsızca taşıyanların hepsinde, bütün insanlarda olduğu gibi, zorunlu olarak kimilerinin yanında güç ve kuvvet bulunur, kimilerinin yanında ise sanırım tam tersi.

Protarkhos: Zorunlu.

Sokrates: O hâlde şöyle ayır: bunlardan zayıflıkla birlikte böyle olanlara, alay edildiklerinde öç alamayanlara gülünç dersen doğruyu söylemiş olursun; öç alabilecek güçte ve kuvvette olanlara ise korkunç ve düşman dersen, onlar hakkında kendine en doğru açıklamayı vermiş olursun.

49b

πάντες ὁπόσοι ταύτην τὴν ψευδῆ δόξαν περὶ ἑαυτῶν ἀνοήτως δοξάζουσι, καθάπερ ἁπάντων ἀνθρώπων, καὶ τούτων ἀναγκαιότατον ἕπεσθαι τοῖς μὲν ῥώμην αὐτῶν καὶ δύναμιν, τοῖς δὲ οἶμαι τοὐναντίον.

ΠΡΩ. ἀνάγκη.

ΣΩ. ταύτῃ τοίνυν δίελε, καὶ ὅσοι μὲν αὐτῶν εἰσι μετʼ ἀσθενείας τοιοῦτοι καὶ ἀδύνατοι καταγελώμενοι τιμωρεῖσθαι, γελοίους τούτους φάσκων εἶναι τἀληθῆ φθέγξῃ· τοὺς δὲ δυνατοὺς τιμωρεῖσθαι καὶ ἰσχυροὺς φοβεροὺς καὶ ἐχθροὺς

49cÇünkü güçlülerin cehaleti düşmanca ve çirkindir — hem kendisi hem de kendisinin bütün suretleri çevresindekilere de zarar verir —; zayıfların cehaleti ise bizim gözümüzde gülünç olanın yerine ve tabiatına düşmüştür.

Protarkhos: Pek doğru söylüyorsun. Ama bunlarda hazların ve acıların karışımı benim için henüz açık değil.

Sokrates: Öyleyse önce hasedin gücünü ele al.

Protarkhos: Söyle yeter.

49c

προσαγορεύων ὀρθότατον τούτων σαυτῷ λόγον ἀποδώσεις. ἄγνοια γὰρ ἡ μὲν τῶν ἰσχυρῶν ἐχθρά τε καὶ αἰσχρά— βλαβερὰ γὰρ καὶ τοῖς πέλας αὐτή τε καὶ ὅσαι εἰκόνες αὐτῆς εἰσιν—ἡ δʼ ἀσθενὴς ἡμῖν τὴν τῶν γελοίων εἴληχε τάξιν τε καὶ φύσιν.

ΠΡΩ. ὀρθότατα λέγεις. ἀλλὰ γὰρ ἡ τῶν ἡδονῶν καὶ λυπῶν μεῖξις ἐν τούτοις οὔπω μοι καταφανής.

ΣΩ. τὴν τοίνυν τοῦ φθόνου λαβὲ δύναμιν πρῶτον.

ΠΡΩ. λέγε μόνον.

49dSokrates: Adaletsiz bir acı ve bir haz vardır herhalde, değil mi?

Protarkhos: Bu zorunlu.

Sokrates: Düşmanlarımızın başına gelen kötülüklere sevinmek ne adaletsizdir ne de haset işi, değil mi?

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Ama dostlarımızın başına gelen kötülükleri görüp bazen acı duymamak, tersine sevinmek adaletsiz değil midir?

Protarkhos: Nasıl olmasın?

Sokrates: Cehaletin herkes için bir kötülük olduğunu söylemedik mi?

Protarkhos: Doğru.

Sokrates: Peki dostlarımızın kendini bilge ve güzel sanması ve az önce saydığımız, üç türde ortaya çıktığını söylediğimiz şeyler — zayıf olanları gülünç, güçlü olanları nefret edilesi — hakkında az önce dediğimi söyleyelim mi, söylemeyelim mi: dostlarımızdan biri bu durumdayken, durumu başkalarına zarar vermiyorsa, gülünçtür?

49d

ΣΩ. λύπη τις ἄδικός ἐστί που καὶ ἡδονή;

ΠΡΩ. τοῦτο μὲν ἀνάγκη.

ΣΩ. οὐκοῦν ἐπὶ μὲν τοῖς τῶν ἐχθρῶν κακοῖς οὔτʼ ἄδικον οὔτε φθονερόν ἐστι τὸ χαίρειν;

ΠΡΩ. τί μήν;

ΣΩ. τὰ δέ γε τῶν φίλων ὁρῶντας ἔστιν ὅτε κακὰ μὴ λυπεῖσθαι, χαίρειν δέ, ἆρα οὐκ ἄδικόν ἐστιν;

ΠΡΩ. πῶς δʼ οὔ;

ΣΩ. οὐκοῦν τὴν ἄγνοιαν εἴπομεν ὅτι κακὸν πᾶσιν;

ΠΡΩ. ὀρθῶς.

ΣΩ. τὴν οὖν τῶν φίλων δοξοσοφίαν καὶ δοξοκαλίαν καὶ

49eProtarkhos: Kesinlikle söyleyelim.

Sokrates: Cehalet olduğu için bunun bir kötülük olduğunu da kabul etmiyor muyuz?

Protarkhos: Hem de nasıl.

Sokrates: Peki buna güldüğümüzde sevinir miyiz, acı mı duyarız?

49e

ὅσα νυνδὴ διήλθομεν, ἐν τρισὶν λέγοντες εἴδεσιν γίγνεσθαι, γελοῖα μὲν ὁπόσα ἀσθενῆ, μισητὰ δʼ ὁπόσα ἐρρωμένα, ⟨φῶμεν⟩ ἢ μὴ φῶμεν ὅπερ εἶπον ἄρτι, τὴν τῶν φίλων ἕξιν ταύτην ὅταν ἔχῃ τις τὴν ἀβλαβῆ τοῖς ἄλλοις, γελοίαν εἶναι;

ΠΡΩ. πάνυ γε.

ΣΩ. κακὸν δʼ οὐχ ὁμολογοῦμεν αὐτὴν ἄγνοιάν γε οὖσαν εἶναι;

ΠΡΩ. σφόδρα γε.

ΣΩ. χαίρομεν δὲ ἢ λυπούμεθα, ὅταν ἐπʼ αὐτῇ γελῶμεν;

50aProtarkhos: Sevindiğimiz açık.

Sokrates: Dostlarımızın başına gelen kötülüklere duyulan hazzı meydana getirenin haset olduğunu söylemedik mi?

Protarkhos: Zorunlu olarak.

Sokrates: Demek logos şunu söylüyor: dostlarımızın gülünç hâllerine gülerken hazzı hasede, yani hazzı acıya karıştırıyoruz. Çünkü hasedin psykhē'nin bir acısı, gülmenin de bir haz olduğunu çoktan kabul etmiştik; bu ikisi de böyle anlarda birlikte oluşuyor.

Protarkhos: Doğru.

50a

ΠΡΩ. δῆλον ὅτι χαίρομεν.

ΣΩ. ἡδονὴν δὲ ἐπὶ τοῖς τῶν φίλων κακοῖς, οὐ φθόνον ἔφαμεν εἶναι τὸν τοῦτʼ ἀπεργαζόμενον;

ΠΡΩ. ἀνάγκη.

ΣΩ. γελῶντας ἄρα ἡμᾶς ἐπὶ τοῖς τῶν φίλων γελοίοις φησὶν ὁ λόγος, κεραννύντας ἡδονὴν αὖ φθόνῳ, λύπῃ τὴν ἡδονὴν συγκεραννύναι· τὸν γὰρ φθόνον ὡμολογῆσθαι λύπην ψυχῆς ἡμῖν πάλαι, τὸ δὲ γελᾶν ἡδονήν, ἅμα γίγνεσθαι δὲ τούτω ἐν τούτοις τοῖς χρόνοις.

ΠΡΩ. ἀληθῆ.

50bSokrates: Şimdi logos bize gösteriyor ki yaslarda, tragedyalarda ve komedilerde, yalnız sahnedekilerde değil, hayatın bütün tragedyasında ve komedisinde, daha sayısız başka durumda da acılar hazlarla aynı anda karışır.

Protarkhos: İnsan ne kadar inatla karşı çıkmak istese de bunları kabul etmemek imkânsız, Sokrates.

Sokrates: Öfkeyi, özlemi, yası, korkuyu, aşkı, kıskançlığı, hasedi ve bu türden şeyleri ortaya koymuş ve şimdi sık sık andığımız şeylerin bunlarda karışık olarak bulunacağını söylemiştik.

50b

ΣΩ. μηνύει δὴ νῦν ὁ λόγος ἡμῖν ἐν θρήνοις τε καὶ ἐν τραγῳδίαις ⟨καὶ κωμῳδίαις⟩, μὴ τοῖς δράμασι μόνον ἀλλὰ καὶ τῇ τοῦ βίου συμπάσῃ τραγῳδίᾳ καὶ κωμῳδίᾳ, λύπας ἡδοναῖς ἅμα κεράννυσθαι, καὶ ἐν ἄλλοις δὴ μυρίοις.

ΠΡΩ. ἀδύνατον μὴ ὁμολογεῖν ταῦτα, ὦ Σώκρατες, εἰ καί τις φιλονικοῖ πάνυ πρὸς τἀναντία.

ΣΩ. ὀργὴν μὴν καὶ πόθον καὶ θρῆνον καὶ φόβον καὶ

50cÖyle değil mi?

Protarkhos: Evet.

Sokrates: Şimdi anlatıp bitirdiğimiz her şeyin yas, haset ve öfke ile ilgili olduğunu anlıyor muyuz?

Protarkhos: Nasıl anlamayalım?

Sokrates: Demek geriye daha çok şey kaldı?

Protarkhos: Hem de pek çok.

Sokrates: Peki sence sana komedideki karışımı en çok neden gösterdim? İnandırmak için değil mi? Korkulardaki, aşklardaki ve öbürlerindeki karışımı göstermek kolaydır; sen de bunu kendi içinde kavrayıp beni bırak ki artık onlara geçip sözü uzatmak zorunda kalmayayım. Şunu yalınca kabul et: beden psykhē'siz, psykhē bedensiz, ikisi birlikte de hâllerinde acılarla karışmış hazla doludur.

50c

ἔρωτα καὶ ζῆλον καὶ φθόνον προυθέμεθα καὶ ὁπόσα τοιαῦτα, ἐν οἷς ἔφαμεν εὑρήσειν μειγνύμενα τὰ νῦν πολλάκις λεγόμενα. ἦ γάρ;

ΠΡΩ. ναί.

ΣΩ. μανθάνομεν οὖν ὅτι θρήνου πέρι καὶ φθόνου καὶ ὀργῆς πάντα ἐστὶ τὰ νυνδὴ διαπερανθέντα;

ΠΡΩ. πῶς γὰρ οὐ μανθάνομεν;

ΣΩ. οὐκοῦν πολλὰ ἔτι τὰ λοιπά;

ΠΡΩ. καὶ πάνυ γε.

ΣΩ. διὰ δὴ τί μάλισθʼ ὑπολαμβάνεις με δεῖξαί σοι τὴν ἐν τῇ κωμῳδίᾳ μεῖξιν; ἆρʼ οὐ πίστεως χάριν, ὅτι τήν γε ἐν

50dŞimdi söyle: beni bırakıyor musun, yoksa gece yarısına kadar mı tutacaksın? Sanırım birkaç söz daha söyleyince beni bırakmanı sağlarım: bütün bunların hesabını yarın sana vermeye hazırım; şimdi ise Philebos'un istediği hükme varmak için geriye kalanlara yönelmek istiyorum.

50d

τοῖς φόβοις καὶ ἔρωσι καὶ τοῖς ἄλλοις ῥᾴδιον κρᾶσιν ἐπιδεῖξαι· λαβόντα δὲ τοῦτο παρὰ σαυτῷ ἀφεῖναί με μηκέτι ἐπʼ ἐκεῖνα ἰόντα δεῖν μηκύνειν τοὺς λόγους, ἀλλʼ ἁπλῶς λαβεῖν τοῦτο, ὅτι καὶ σῶμα ἄνευ ψυχῆς καὶ ψυχὴ ἄνευ σώματος καὶ κοινῇ μετʼ ἀλλήλων ἐν τοῖς παθήμασι μεστά ἐστι συγκεκραμένης ἡδονῆς λύπαις; νῦν οὖν λέγε πότερα ἀφίης με ἢ μέσας ποιήσεις νύκτας; εἰπὼν δὲ σμικρὰ οἶμαί σου τεύξεσθαι μεθεῖναί με· τούτων γὰρ ἁπάντων αὔριον

50eProtarkhos: Güzel söyledin, Sokrates; geriye kalanları da nasıl istersen öyle anlat.

Sokrates: O hâlde tabiata uygun olarak, karışık hazlardan sonra bir tür zorunlulukla sıra karışmamış hazlara gelir.

50e

ἐθελήσω σοι λόγον δοῦναι, τὰ νῦν δὲ ἐπὶ τὰ λοιπὰ βούλομαι στέλλεσθαι πρὸς τὴν κρίσιν ἣν Φίληβος ἐπιτάττει.

ΠΡΩ. καλῶς εἶπες, ὦ Σώκρατες· ἀλλʼ ὅσα λοιπὰ ἡμῖν διέξελθε ὅπῃ σοι φίλον.

ΣΩ. κατὰ φύσιν τοίνυν μετὰ τὰς μειχθείσας ἡδονὰς ὑπὸ δή τινος ἀνάγκης ἐπὶ τὰς ἀμείκτους πορευοίμεθʼ ἂν ἐν τῷ μέρει.

51aProtarkhos: Çok güzel söyledin.

Sokrates: Ben de yönümü değiştirip bunları bize göstermeye çalışayım. Bütün hazların acıların dinmesinden ibaret olduğunu söyleyenlere pek inanmıyorum; ama dediğim gibi onları şuna tanık olarak kullanıyorum: bazı hazlar haz gibi görünür, ama hiç de haz değildir; başka bazıları da hem büyük hem çok sanılır, oysa bunlar acılarla ve beden ile psykhē'nin sıkıntılarından doğan en büyük ağrıların dinmesiyle iç içe geçmiştir.

51a

ΠΡΩ. κάλλιστʼ εἶπες.

ΣΩ. ἐγὼ δὴ πειράσομαι μεταβαλὼν σημαίνειν ἡμῖν αὐτάς. τοῖς γὰρ φάσκουσι λυπῶν εἶναι παῦλαν πάσας τὰς ἡδονὰς οὐ πάνυ πως πείθομαι, ἀλλʼ ὅπερ εἶπον, μάρτυσι καταχρῶμαι πρὸς τὸ τινὰς ἡδονὰς εἶναι δοκούσας, οὔσας δʼ οὐδαμῶς, καὶ μεγάλας ἑτέρας τινὰς ἅμα καὶ πολλὰς φαντασθείσας, εἶναι δʼ αὐτὰς συμπεφυρμένας ὁμοῦ λύπαις τε καὶ ἀναπαύσεσιν ὀδυνῶν τῶν μεγίστων περί τε σώματος καὶ ψυχῆς ἀπορίας.

51bProtarkhos: Peki Sokrates, hangi hazları doğru saymak doğru olur?

Sokrates: Güzel denen renklerle ve şekillerle ilgili hazları, kokuların çoğunu, seslerin hazlarını ve eksikliği hissedilmeyen ve acı vermeyen, dolması ise hissedilen ve hoş olan her şeyi.

Protarkhos: Peki Sokrates, bunları neden böyle söylüyoruz?

Sokrates: Söylediklerim hemen açık değil, ama açıklamaya çalışmalıyım.

51b

ΠΡΩ. ἀληθεῖς δʼ αὖ τίνας, ὦ Σώκρατες, ὑπολαμβάνων ὀρθῶς τις διανοοῖτʼ ἄν;

ΣΩ. τὰς περί τε τὰ καλὰ λεγόμενα χρώματα καὶ περὶ τὰ σχήματα καὶ τῶν ὀσμῶν τὰς πλείστας καὶ τὰς τῶν φθόγγων καὶ ὅσα τὰς ἐνδείας ἀναισθήτους ἔχοντα καὶ ἀλύπους τὰς πληρώσεις αἰσθητὰς καὶ ἡδείας [καθαρὰς λυπῶν] παραδίδωσιν.

ΠΡΩ. πῶς δὴ ταῦτα, ὦ Σώκρατες, αὖ λέγομεν οὕτω;

ΣΩ. πάνυ μὲν οὖν οὐκ εὐθὺς δῆλά ἐστιν ἃ λέγω, πειρατέον

51cŞekillerin güzelliği derken, çoğunluğun anlayacağı gibi canlıların ya da birtakım resimlerin güzelliğini kastetmiyorum; logos'un dediği gibi, düz olanı ve yuvarlak olanı, bunlardan da pergelle, cetvelle ve gönyeyle yapılan düzlemleri ve cisimleri kastediyorum, beni anlıyorsan. Bunların, başka şeyler gibi bir şeye göre güzel olmadığını, her zaman kendi başlarına tabiatça güzel olduğunu, kendilerine özgü hazları da bulunduğunu ve bu hazların kaşınma hazlarıyla hiçbir benzerliği olmadığını söylüyorum.

51c

μὴν δηλοῦν. σχημάτων τε γὰρ κάλλος οὐχ ὅπερ ἂν ὑπολάβοιεν οἱ πολλοὶ πειρῶμαι νῦν λέγειν, ἢ ζῴων ἤ τινων ζωγραφημάτων, ἀλλʼ εὐθύ τι λέγω, φησὶν ὁ λόγος, καὶ περιφερὲς καὶ ἀπὸ τούτων δὴ τά τε τοῖς τόρνοις γιγνόμενα ἐπίπεδά τε καὶ στερεὰ καὶ τὰ τοῖς κανόσι καὶ γωνίαις, εἴ μου μανθάνεις. ταῦτα γὰρ οὐκ εἶναι πρός τι καλὰ λέγω, καθάπερ ἄλλα, ἀλλʼ ἀεὶ καλὰ καθʼ αὑτὰ πεφυκέναι καί τινας

51dBu tarzdaki renkler de öyledir. Peki anlıyor muyuz, yoksa ne?

Protarkhos: Anlamaya çalışıyorum, Sokrates; sen de daha açık söylemeye çalış.

Sokrates: Seslerin, pürüzsüz ve berrak olup tek ve saf bir ezgi çıkaranlarını kastediyorum: bunlar bir başkasına göre değil, kendi başlarına güzeldir ve onlara, onlarla birlikte doğan hazlar eşlik eder.

Protarkhos: Evet, bu da böyle.

51d

ἡδονὰς οἰκείας ἔχειν, οὐδὲν ταῖς τῶν κνήσεων προσφερεῖς· καὶ χρώματα δὴ τοῦτον τὸν τύπον ἔχοντα [καλὰ καὶ ἡδονάς] ἀλλʼ ἆρα μανθάνομεν, ἢ πῶς;

ΠΡΩ. πειρῶμαι μέν, ὦ Σώκρατες· πειράθητι δὲ καὶ σὺ σαφέστερον ἔτι λέγειν.

ΣΩ. λέγω δὴ ἠχὰς τῶν φθόγγων τὰς λείας καὶ λαμπράς, τὰς ἕν τι καθαρὸν ἱείσας μέλος, οὐ πρὸς ἕτερον καλὰς ἀλλʼ αὐτὰς καθʼ αὑτὰς εἶναι, καὶ τούτων συμφύτους ἡδονὰς ἑπομένας.

ΠΡΩ. ἔστι γὰρ οὖν καὶ τοῦτο.

51eSokrates: Kokularla ilgili haz cinsi bunlardan daha az tanrısaldır; ama bunlara zorunlu acıların karışmamış olması bakımından, bu durum nerede ve hangi şeyde başımıza gelirse gelsin, hepsini öbürlerinin karşılığı sayarım. Anladıysan, sözünü ettiğimiz hazların iki türü bunlardır.

Protarkhos: Anlıyorum.

Sokrates: Bunlara bir de öğrenmeyle ilgili hazları ekleyelim; tabii bu hazların içinde öğrenme açlığı bulunmadığını, öğrenme açlığından baştan doğan ağrılar da bulunmadığını düşünüyorsak.

51e

ΣΩ. τὸ δὲ περὶ τὰς ὀσμὰς ἧττον μὲν τούτων θεῖον γένος ἡδονῶν· τὸ δὲ μὴ συμμεμεῖχθαι ἐν αὐταῖς ἀναγκαίους λύπας, καὶ ὅπῃ τοῦτο καὶ ἐν ὅτῳ τυγχάνει γεγονὸς ἡμῖν, τοῦτʼ ἐκείνοις τίθημι ἀντίστροφον ἅπαν. ἀλλʼ, εἰ κατανοεῖς, ταῦτα εἴδη δύο ⟨ὧν⟩ λέγομεν ἡδονῶν.

ΠΡΩ. κατανοῶ.

ΣΩ. ἔτι δὴ τοίνυν τούτοις προσθῶμεν τὰς περὶ τὰ

52aProtarkhos: Ben de öyle düşünüyorum.

Sokrates: Peki? Bilgiyle dolmuş olanlar sonradan unutarak bilgilerini yitirdiklerinde, bu yitirmede bir ağrı görüyor musun?

Protarkhos: Tabiatı gereği hiç görmüyorum; ama insan bu hâli üzerine düşündüğünde, yoksun kaldığı için ihtiyacından ötürü acı duyabilir.

52a

μαθήματα ἡδονάς, εἰ ἄρα δοκοῦσιν ἡμῖν αὗται πείνας μὲν μὴ ἔχειν τοῦ μανθάνειν μηδὲ διὰ μαθημάτων πείνην ἀλγηδόνας ἐξ ἀρχῆς γιγνομένας.

ΠΡΩ. ἀλλʼ οὕτω συνδοκεῖ.

ΣΩ. τί δέ; μαθημάτων πληρωθεῖσιν ἐὰν ὕστερον ἀποβολαὶ διὰ τῆς λήθης γίγνωνται, καθορᾷς τινας ἐν αὐταῖς ἀλγηδόνας;

ΠΡΩ. οὔ τι φύσει γε, ἀλλʼ ἔν τισι λογισμοῖς τοῦ

52bSokrates: Ama aziz dostum, şimdi biz düşünüp taşınmayı bir yana bırakıp yalnız tabiatın hâllerini inceliyoruz.

Protarkhos: O hâlde doğru söylüyorsun: öğrendiklerimizde unutmak bize her seferinde acısızdır.

Sokrates: Öyleyse öğrenmenin bu hazlarının acıyla karışmadığını ve hiç de insanların çoğuna değil, pek az kişiye ait olduğunu söylemeliyiz.

Protarkhos: Nasıl söylemeyelim?

52b

παθήματος, ὅταν τις στερηθεὶς λυπηθῇ διὰ τὴν χρείαν.

ΣΩ. καὶ μήν, ὦ μακάριε, νῦν γε ἡμεῖς αὐτὰ τὰ τῆς φύσεως μόνον παθήματα χωρὶς τοῦ λογισμοῦ διαπεραίνομεν.

ΠΡΩ. ἀληθῆ τοίνυν λέγεις ὅτι χωρὶς λύπης ἡμῖν λήθη γίγνεται ἑκάστοτε ἐν τοῖς μαθήμασιν.

ΣΩ. ταύτας τοίνυν τὰς τῶν μαθημάτων ἡδονὰς ἀμείκτους τε εἶναι λύπαις ῥητέον καὶ οὐδαμῶς τῶν πολλῶν ἀνθρώπων ἀλλὰ τῶν σφόδρα ὀλίγων.

ΠΡΩ. πῶς γὰρ οὐ ῥητέον;

52cSokrates: Şimdi saf hazları ve haklı olarak hemen hemen saf olmayan denebilecek hazları ölçülü bir şekilde birbirinden ayırdığımıza göre, logos'umuza şunu ekleyelim: şiddetli hazlarda ölçüsüzlük, öyle olmayanlarda ise tersine ölçülülük vardır. Büyüklüğü ve şiddeti kabul edenleri, böyle olmaları ister sık ister seyrek olsun, beden ve psykhē içinde daha çok ve daha az olarak taşınan o sınırsız cinse; öbürlerini ise ölçülü olanların cinsine koyalım.

52c

ΣΩ. οὐκοῦν ὅτε μετρίως ἤδη διακεκρίμεθα χωρὶς τάς τε καθαρὰς ἡδονὰς καὶ τὰς σχεδὸν ἀκαθάρτους ὀρθῶς ἂν λεχθείσας, προσθῶμεν τῷ λόγῳ ταῖς μὲν σφοδραῖς ἡδοναῖς ἀμετρίαν, ταῖς δὲ μὴ τοὐναντίον ἐμμετρίαν· καὶ ⟨τὰς⟩ τὸ μέγα καὶ τὸ σφοδρὸν αὖ ⟨δεχομένας⟩, καὶ πολλάκις καὶ ὀλιγάκις γιγνομένας τοιαύτας, τῆς τοῦ ἀπείρου γε ἐκείνου καὶ ἧττον καὶ μᾶλλον διά τε σώματος καὶ ψυχῆς φερομένου

52dProtarkhos: Pek doğru söylüyorsun, Sokrates.

Sokrates: Bunlardan sonra bunlarla ilgili şunu da incelemeliyiz.

Protarkhos: Neyi?

Sokrates: Hakikat bakımından hangisi üstün sayılmalı: saf ve katışıksız olan mı, yoksa şiddetli, çok, büyük ve taşkın olan mı?

Protarkhos: Sokrates, bunu ne amaçla soruyorsun?

Sokrates: Hazzı ve epistēmē'yi sınarken hiçbir eksik bırakmamak için, Protarkhos: her birinin bir kısmı saf, bir kısmı saf değil mi diye bakmak istiyorum; böylece her biri hükme saf olarak girsin ve sana, bana ve buradakilerin hepsine hükmü kolaylaştırsın.

52d

[προς]θῶμεν αὐτὰς εἶναι γένους, τὰς δὲ μὴ τῶν ἐμμέτρων.

ΠΡΩ. ὀρθότατα λέγεις, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. ἔτι τοίνυν πρὸς τούτοις μετὰ ταῦτα τόδε αὐτῶν διαθεατέον.

ΠΡΩ. τὸ ποῖον;

ΣΩ. τί ποτε χρὴ φάναι πρὸς ἀλήθειαν εἶναι; τὸ καθαρόν τε καὶ εἰλικρινὲς ἢ τὸ σφόδρα τε καὶ τὸ πολὺ καὶ τὸ μέγα καὶ τὸ ἰταμόν;

ΠΡΩ. τί ποτʼ ἄρα, ὦ Σώκρατες, ἐρωτᾷς βουλόμενος;

ΣΩ. μηδέν, ὦ Πρώταρχε, ἐπιλείπειν ἐλέγχων ἡδονῆς

52eProtarkhos: Pek doğru.

Sokrates: Haydi, saf dediğimiz bütün cinsler hakkında şöyle düşünelim: önce bunlardan birini seçip inceleyelim.

52e

τε καὶ ἐπιστήμης, εἰ τὸ μὲν ἄρʼ αὐτῶν ἑκατέρου καθαρόν ἐστι, τὸ δʼ οὐ καθαρόν, ἵνα καθαρὸν ἑκάτερον ἰὸν εἰς τὴν κρίσιν ἐμοὶ καὶ σοὶ καὶ συνάπασι τοῖσδε ῥᾴω παρέχῃ τὴν κρίσιν.

ΠΡΩ. ὀρθότατα.

ΣΩ. ἴθι δή, περὶ πάντων, ὅσα καθαρὰ γένη λέγομεν, οὑτωσὶ διανοηθῶμεν· προελόμενοι πρῶτον αὐτῶν ἕν τι σκοπῶμεν.

53aProtarkhos: Hangisini seçelim?

Sokrates: İstersen önce beyazın cinsine bakalım.

Protarkhos: Olur.

Sokrates: Beyazın saflığı nasıl olur, nedir? En büyük ve en çok olan beyaz mı, yoksa en katışıksız olan, içinde başka hiçbir rengin hiçbir payı bulunmayan mı?

Protarkhos: Açık ki en katışıksız olanı.

Sokrates: Doğru. O hâlde bütün beyazlar içinde en doğrusunun ve aynı zamanda en güzelinin bu olduğunu söyleyeceğiz, en çok ya da en büyük olanın değil, öyle değil mi, Protarkhos?

53a

ΠΡΩ. τί οὖν προελώμεθα;

ΣΩ. τὸ λευκὸν ἐν τοῖς πρῶτον, εἰ βούλει, θεασώμεθα γένος.

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. πῶς οὖν ἂν λευκοῦ καὶ τίς καθαρότης ἡμῖν εἴη; πότερα τὸ μέγιστόν τε καὶ πλεῖστον ἢ τὸ ἀκρατέστατον, ἐν ᾧ χρώματος μηδεμία μοῖρα ἄλλη μηδενὸς ἐνείη;

ΠΡΩ. δῆλον ὅτι τὸ μάλιστʼ εἰλικρινὲς ὄν.

ΣΩ. ὀρθῶς. ἆρʼ οὖν οὐ τοῦτο ἀληθέστατον, ὦ Πρώταρχε,

53bProtarkhos: Pek doğru.

Sokrates: Demek az ama saf bir beyazın, karışık ve çok bir beyazdan hem daha beyaz, hem daha güzel, hem de daha doğru olduğunu söylersek tamamen doğru söylemiş oluruz.

Protarkhos: Pek doğru.

Sokrates: Peki? Haz hakkındaki logos için bu türden çok örneğe ihtiyacımız yok herhalde; buradan hemen şunu anlamamız yeter: her haz da, acıdan arınmışsa, küçük olsa da büyük bir hazdan, az olsa da çok bir hazdan daha hoş, daha doğru ve daha güzel olur.

53b

καὶ ἅμα δὴ κάλλιστον τῶν λευκῶν πάντων θήσομεν, ἀλλʼ οὐ τὸ πλεῖστον οὐδὲ τὸ μέγιστον;

ΠΡΩ. ὀρθότατά γε.

ΣΩ. σμικρὸν ἄρα καθαρὸν λευκὸν μεμειγμένου πολλοῦ λευκοῦ λευκότερον ἅμα καὶ κάλλιον καὶ ἀληθέστερον ἐὰν φῶμεν γίγνεσθαι, παντάπασιν ἐροῦμεν ὀρθῶς.

ΠΡΩ. ὀρθότατα μὲν οὖν.

ΣΩ. τί οὖν; οὐ δήπου πολλῶν δεησόμεθα παραδειγμάτων τοιούτων ἐπὶ τὸν τῆς ἡδονῆς πέρι λόγον, ἀλλʼ ἀρκεῖ νοεῖν ἡμῖν αὐτόθεν ὡς ἄρα καὶ σύμπασα ἡδονὴ σμικρὰ

53cProtarkhos: Kesinlikle; örnek de yeterli.

Sokrates: Peki şuna ne dersin? Haz hakkında, onun hep bir oluş olduğunu, hazzın hiçbir ousia'sı, yani hiçbir varlığı olmadığını duymadık mı? Bazı ince kafalılar bu logos'u bize göstermeye çalışıyor; onlara minnettar olmalıyız.

Protarkhos: Neden?

Sokrates: Sevgili Protarkhos, bunu sana sorular sorarak açıklayacağım.

53c

μεγάλης καὶ ὀλίγη πολλῆς, καθαρὰ λύπης, ἡδίων καὶ ἀληθεστέρα καὶ καλλίων γίγνοιτʼ ἄν.

ΠΡΩ. σφόδρα μὲν οὖν, καὶ τό γε παράδειγμα ἱκανόν.

ΣΩ. τί δὲ τὸ τοιόνδε; ἆρα περὶ ἡδονῆς οὐκ ἀκηκόαμεν ὡς ἀεὶ γένεσίς ἐστιν, οὐσία δὲ οὐκ ἔστι τὸ παράπαν ἡδονῆς; κομψοὶ γὰρ δή τινες αὖ τοῦτον τὸν λόγον ἐπιχειροῦσι μηνύειν ἡμῖν, οἷς δεῖ χάριν ἔχειν.

ΠΡΩ. τί δή;

ΣΩ. διαπερανοῦμαί σοι τοῦτʼ αὐτὸ ἐπανερωτῶν, ὦ

53dProtarkhos: Söyle ve sor yeter.

Sokrates: İki şey var: biri kendi başına olan, öbürü hep başka bir şeye yönelen.

Protarkhos: Bunlar nasıl şeyler, hangileri diyorsun?

Sokrates: Biri tabiatça hep en saygıdeğer olandır, öbürü ondan eksik olan.

Protarkhos: Daha da açık söyle.

Sokrates: Güzel ve iyi sevgililer görmüşüzdür herhalde, onların yanında da yiğit âşıklar.

Protarkhos: Hem de nasıl.

Sokrates: Şimdi bu ikisine benzeyen başka iki şeyi, var dediğimiz her şeyin arasında ara.

53d

Πρώταρχε φίλε.

ΠΡΩ. λέγε καὶ ἐρώτα μόνον.

ΣΩ. ἐστὸν δή τινε δύο, τὸ μὲν αὐτὸ καθʼ αὑτό, τὸ δʼ ἀεὶ ἐφιέμενον ἄλλου.

ΠΡΩ. πῶς τούτω καὶ τίνε λέγεις;

ΣΩ. τὸ μὲν σεμνότατον ἀεὶ πεφυκός, τὸ δʼ ἐλλιπὲς ἐκείνου.

ΠΡΩ. λέγʼ ἔτι σαφέστερον.

ΣΩ. παιδικά που καλὰ καὶ ἀγαθὰ τεθεωρήκαμεν ἅμα καὶ ἐραστὰς ἀνδρείους αὐτῶν.

ΠΡΩ. σφόδρα γε.

ΣΩ. τούτοις τοίνυν ἐοικότα δυοῖν οὖσι δύο ἄλλα ζήτει

53eProtarkhos: Üçüncü kez mi soracağım? Ne demek istediğini daha açık söyle, Sokrates.

Sokrates: Karışık bir şey değil, Protarkhos; logos ikimizle şakalaşıyor. Söylediği şu: var olanların bir kısmı hep başka bir şey için vardır; bir kısmı ise, bir şey için oluşan şeyin her seferinde uğruna oluştuğu şeydir.

Protarkhos: Çok tekrarlandığı için güç bela anladım.

Sokrates: Belki logos ilerledikçe daha iyi anlarız, evladım.

53e

κατὰ πάνθʼ ὅσα λέγομεν εἶναι.

ΠΡΩ. τὸ τρίτον ἔτʼ ἐρῶ; λέγε σαφέστερον, ὦ Σώκρατες, ὅτι λέγεις.

ΣΩ. οὐδέν τι ποικίλον, ὦ Πρώταρχε· ἀλλʼ ὁ λόγος ἐρεσχηλεῖ νῷν, λέγει δʼ ὅτι τὸ μὲν ἕνεκά του τῶν ὄντων ἔστʼ ἀεί, τὸ δʼ οὗ χάριν ἑκάστοτε τὸ τινὸς ἕνεκα γιγνόμενον ἀεὶ γίγνεται.

ΠΡΩ. μόγις ἔμαθον διὰ τὸ πολλάκις λεχθῆναι.

ΣΩ. τάχα δʼ ἴσως, ὦ παῖ, μᾶλλον μαθησόμεθα προελθόντος

54aProtarkhos: Neden olmasın?

Sokrates: Şimdi başka iki şey alalım.

Protarkhos: Hangilerini?

Sokrates: Biri her şeyin oluşu, öbürü de ousia.

Protarkhos: Bu ikisini, ousia'yı ve oluşu, senden kabul ediyorum.

Sokrates: Pek doğru. Peki bunlardan hangisi hangisi içindir? Oluşun ousia için olduğunu mu söyleyelim, ousia'nın oluş için olduğunu mu?

Protarkhos: Ousia denen şeyin, olduğu şey olarak, oluş için olup olmadığını mı soruyorsun şimdi?

Sokrates: Öyle görünüyor.

54a

τοῦ λόγου.

ΠΡΩ. τί γὰρ οὔ;

ΣΩ. δύο δὴ τάδε ἕτερα λάβωμεν.

ΠΡΩ. ποῖα;

ΣΩ. ἓν μέν τι γένεσιν πάντων, τὴν δὲ οὐσίαν ἕτερον ἕν.

ΠΡΩ. δύο ἀποδέχομαί σου ταῦτα, οὐσίαν καὶ γένεσιν.

ΣΩ. ὀρθότατα. πότερον οὖν τούτων ἕνεκα ποτέρου, τὴν γένεσιν οὐσίας ἕνεκα φῶμεν ἢ τὴν οὐσίαν εἶναι γενέσεως ἕνεκα;

ΠΡΩ. τοῦτο ὃ προσαγορεύεται οὐσία εἰ γενέσεως ἕνεκα τοῦτʼ ἔστιν ὅπερ ἐστί, νῦν πυνθάνῃ;

ΣΩ. φαίνομαι.

54bProtarkhos: Tanrı aşkına, bana şöyle bir şey mi soruyorsun: "Söyle bana, Protarkhos, gemi yapımı gemiler için midir, yoksa gemiler mi gemi yapımı içindir?" ve bu türden ne varsa hepsi için aynı soru?

Sokrates: Tam bunu söylüyorum, Protarkhos.

Protarkhos: Peki niye bu soruya kendin cevap vermedin, Sokrates?

Sokrates: Vermemem için hiçbir sebep yok; ama sen de logos'a katıl.

Protarkhos: Elbette.

54b

ΠΡΩ. πρὸς θεῶν ἆρʼ [ἂν] ἐπανερωτᾷς με τοιόνδε τι; λέγʼ, ὦ Πρώταρχε, μοί, πότερα πλοίων ναυπηγίαν ἕνεκα φῂς γίγνεσθαι μᾶλλον ἢ πλοῖα ἕνεκα ναυπηγίας, καὶ πάνθʼ ὁπόσα τοιαῦτʼ ἐστίν;

ΣΩ. λέγω τοῦτʼ αὐτό, ὦ Πρώταρχε.

ΠΡΩ. τί οὖν οὐκ αὐτὸς ἀπεκρίνω σαυτῷ, ὦ Σώκρατες;

ΣΩ. οὐδὲν ὅτι οὔ· σὺ μέντοι τοῦ λόγου συμμέτεχε.

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν.

54cSokrates: Şunu söylüyorum: ilaçları, her türlü aleti ve her türlü malzemeyi herkes oluş için kullanır; her bir oluş da ayrı ayrı belli bir ousia için olur; bütün oluş da bütün ousia için olur.

Protarkhos: Çok açık.

Sokrates: O hâlde haz, eğer bir oluşsa, zorunlu olarak bir ousia için olur.

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Bir şey için oluşan şeyin her seferinde uğruna oluştuğu şey iyinin payındadır; bir şey için oluşan ise, aziz dostum, başka bir paya konmalıdır.

Protarkhos: Kesinlikle zorunlu.

54c

ΣΩ. φημὶ δὴ γενέσεως μὲν ἕνεκα φάρμακά τε καὶ πάντα ὄργανα καὶ πᾶσαν ὕλην παρατίθεσθαι πᾶσιν, ἑκάστην δὲ γένεσιν ἄλλην ἄλλης οὐσίας τινὸς ἑκάστης ἕνεκα γίγνεσθαι, σύμπασαν δὲ γένεσιν οὐσίας ἕνεκα γίγνεσθαι συμπάσης.

ΠΡΩ. σαφέστατα μὲν οὖν.

ΣΩ. οὐκοῦν ἡδονή γε, εἴπερ γένεσίς ἐστιν, ἕνεκά τινος οὐσίας ἐξ ἀνάγκης γίγνοιτʼ ἄν.

ΠΡΩ. τί μήν;

ΣΩ. τό γε μὴν οὗ ἕνεκα τὸ ἕνεκά του γιγνόμενον ἀεὶ γίγνοιτʼ ἄν, ἐν τῇ τοῦ ἀγαθοῦ μοίρᾳ ἐκεῖνό ἐστι· τὸ δὲ τινὸς ἕνεκα γιγνόμενον εἰς ἄλλην, ὦ ἄριστε, μοῖραν θετέον.

ΠΡΩ. ἀναγκαιότατον.

54dSokrates: O hâlde haz, eğer bir oluşsa, onu iyinin payından başka bir paya koyarsak doğru koymuş olmaz mıyız?

Protarkhos: Pek doğru.

Sokrates: Demek bu logos'a başlarken dediğim gibi, hazzın bir oluş olduğunu ve hiçbir ousia'sı olmadığını bize gösterene minnettar olmalıyız; çünkü açıktır ki o, hazzın iyi olduğunu söyleyenlerle alay ediyor.

Protarkhos: Hem de nasıl.

54d

ΣΩ. ἆρʼ οὖν ἡδονή γε εἴπερ γένεσίς ἐστιν, εἰς ἄλλην ἢ τὴν τοῦ ἀγαθοῦ μοῖραν αὐτὴν τιθέντες ὀρθῶς θήσομεν;

ΠΡΩ. ὀρθότατα μὲν οὖν.

ΣΩ. οὐκοῦν ὅπερ ἀρχόμενος εἶπον τούτου τοῦ λόγου, τῷ μηνύσαντι τῆς ἡδονῆς πέρι τὸ γένεσιν μέν, οὐσίαν δὲ μηδʼ ἡντινοῦν αὐτῆς εἶναι, χάριν ἔχειν δεῖ· δῆλον γὰρ ὅτι οὗτος τῶν φασκόντων ἡδονὴν ἀγαθὸν εἶναι καταγελᾷ.

ΠΡΩ. σφόδρα γε.

54eSokrates: Aynı kişi, oluşlarda tatmin bulanlarla da her seferinde alay edecektir.

Protarkhos: Nasıl ve kimlerden söz ediyorsun?

Sokrates: Açlığı, susuzluğu ya da oluşun giderdiği bu türden bir şeyi giderdiklerinde, oluşun kendisi haz olduğu için bu oluşla sevinenlerden; susamadan, acıkmadan ve bu hâllerin ardından gelen, sayılabilecek öteki her şeyi yaşamadan yaşamayı kabul etmeyeceklerini söyleyenlerden.

54e

ΣΩ. καὶ μὴν αὑτὸς οὗτος ἑκάστοτε καὶ τῶν ἐν ταῖς γενέσεσιν ἀποτελουμένων καταγελάσεται.

ΠΡΩ. πῶς δὴ καὶ ποίων λέγεις;

ΣΩ. τῶν ὅσοι ἐξιώμενοι ἢ πείνην ἢ δίψαν ἤ τι τῶν τοιούτων, ὅσα γένεσις ἐξιᾶται, χαίρουσι διὰ τὴν γένεσιν ἅτε ἡδονῆς οὔσης αὐτῆς, καί φασι ζῆν οὐκ ἂν δέξασθαι μὴ διψῶντές τε καὶ πεινῶντες καὶ τἆλλα ἅ τις ἂν εἴποι πάντα τὰ ἑπόμενα τοῖς τοιούτοις παθήμασι μὴ πάσχοντες.

55aProtarkhos: Öyleleri var gibi.

Sokrates: Oluşun tersinin yok olmak olduğunu hepimiz söyleriz.

Protarkhos: Zorunlu.

Sokrates: Bunu seçen kişi yok oluşu ve oluşu seçmiş olur; o üçüncü hayatı, yani ne sevinmenin ne acı duymanın bulunduğu, yalnızca olabildiğince saf bir biçimde phronēsis sahibi olmanın bulunduğu hayatı değil.

Protarkhos: Haz bizim için iyi diye konulursa, Sokrates, galiba büyük bir saçmalık ortaya çıkıyor.

Sokrates: Büyük; çünkü bunu şu yönden de söyleyelim.

Protarkhos: Hangi yönden?

55a

ΠΡΩ. ἐοίκασι γοῦν.

ΣΩ. οὐκοῦν τῷ γίγνεσθαί γε τοὐναντίον ἅπαντες τὸ φθείρεσθαι φαῖμεν ἄν.

ΠΡΩ. ἀναγκαῖον.

ΣΩ. τὴν δὴ φθορὰν καὶ γένεσιν αἱροῖτʼ ἄν τις τοῦθʼ αἱρούμενος, ἀλλʼ οὐ τὸν τρίτον ἐκεῖνον βίον, τὸν ἐν ᾧ μήτε χαίρειν μήτε λυπεῖσθαι, φρονεῖν δʼ ἦν [δυνατὸν] ὡς οἷόν τε καθαρώτατα.

ΠΡΩ. πολλή τις, ὡς ἔοικεν, ὦ Σώκρατες, ἀλογία συμβαίνει γίγνεσθαι, ἐάν τις τὴν ἡδονὴν ὡς ἀγαθὸν ἡμῖν τιθῆται.

ΣΩ. πολλή, ἐπεὶ καὶ τῇδε ἔτι λέγωμεν.

ΠΡΩ. πῇ;

55bSokrates: Bedenlerde de, başka birçok şeyde de, psykhē dışında hiçbir şeyin iyi ya da güzel olmaması, psykhē'de de yalnız hazzın iyi olup cesaretin, itidalin, nous'un ya da psykhē'nin payına düşen öteki iyilerin hiçbirinin iyi olmaması nasıl saçma olmasın? Üstelik sevinmeyip ağrı çeken kişinin, herkesin en iyisi olsa bile, ağrı çektiği sürece kötü olduğunu; sevinen kişinin de sevindiği sürece, ne kadar çok seviniyorsa aretē bakımından o kadar üstün olduğunu söylemek zorunda kalmak.

55b

ΣΩ. πῶς οὐκ ἄλογόν ἐστι μηδὲν ἀγαθὸν εἶναι μηδὲ καλὸν μήτε ἐν σώμασι μήτʼ ἐν πολλοῖς ἄλλοις πλὴν ἐν ψυχῇ, καὶ ἐνταῦθα ἡδονὴν μόνον, ἀνδρείαν δὲ ἢ σωφροσύνην ἢ νοῦν ἤ τι τῶν ἄλλων ὅσα ἀγαθὰ εἴληχε ψυχή, μηδὲν τοιοῦτον εἶναι; πρὸς τούτοις δὲ ἔτι τὸν μὴ χαίροντα, ἀλγοῦντα δέ, ἀναγκάζεσθαι φάναι κακὸν εἶναι τότε ὅταν ἀλγῇ, κἂν ᾖ ἄριστος πάντων, καὶ τὸν χαίροντα αὖ, ὅσῳ μᾶλλον χαίρει,

55cProtarkhos: Bunların hepsi, Sokrates, olabilecek en saçma şeyler.

Sokrates: Öyleyse hazzı her yönden sınamaya girişip de nous'u ve epistēmē'yi esirgiyormuşuz gibi görünmeyelim. Bir yerinde çürük bir şey var mı diye onları da her yandan yiğitçe yoklayalım ki, tabiatça onlarda en saf olan şeyi görüp hem onların hem de hazzın en doğru kısımlarını ortak hükmümüzde kullanalım.

Protarkhos: Doğru.

55c

τότε ὅταν χαίρῃ, τοσούτῳ διαφέρειν πρὸς ἀρετήν.

ΠΡΩ. πάντʼ ἐστὶ ταῦτα, ὦ Σώκρατες, ὡς δυνατὸν ἀλογώτατα.

ΣΩ. μὴ τοίνυν ἡδονῆς μὲν πάντως ἐξέτασιν πᾶσαν ἐπιχειρῶμεν ποιήσασθαι, νοῦ δὲ καὶ ἐπιστήμης οἷον φειδόμενοι σφόδρα φανῶμεν· γενναίως δέ, εἴ πῄ τι σαθρὸν ἔχει, πᾶν περικρούωμεν, ὡς ὅτι καθαρώτατόν ἐστʼ αὐτῶν φύσει, τοῦτο κατιδόντες εἰς τὴν κρίσιν χρώμεθα τὴν κοινὴν τοῖς τε τούτων καὶ τοῖς τῆς ἡδονῆς μέρεσιν ἀληθεστάτοις.

ΠΡΩ. ὀρθῶς.

55dSokrates: Sanırım öğrenilen şeylerle ilgili epistēmē'nin bir kısmı zanaata, bir kısmı da terbiyeye ve yetiştirmeye dairdir. Yoksa nasıl?

Protarkhos: Öyle.

Sokrates: Önce el zanaatlerine bakalım: bunların bir kısmı epistēmē'ye daha çok, bir kısmı daha az bağlı mıdır; birincileri en saf, öbürlerini daha az saf saymak gerekir mi?

Protarkhos: Gerekir.

Sokrates: O hâlde her birindeki yönetici kısımları ayrı ayrı ayırmamız gerekmez mi?

Protarkhos: Hangilerini ve nasıl?

55d

ΣΩ. οὐκοῦν ἡμῖν τὸ μὲν οἶμαι δημιουργικόν ἐστι τῆς περὶ τὰ μαθήματα ἐπιστήμης, τὸ δὲ περὶ παιδείαν καὶ τροφήν. ἢ πῶς;

ΠΡΩ. οὕτως.

ΣΩ. ἐν δὴ ταῖς χειροτεχνικαῖς διανοηθῶμεν πρῶτα εἰ τὸ μὲν ἐπιστήμης αὐτῶν μᾶλλον ἐχόμενον, τὸ δʼ ἧττον ἔνι, καὶ δεῖ τὰ μὲν ὡς καθαρώτατα νομίζειν, τὰ δʼ ὡς ἀκαθαρτότερα.

ΠΡΩ. οὐκοῦν χρή.

ΣΩ. τὰς τοίνυν ἡγεμονικὰς διαληπτέον ἑκάστων αὐτῶν χωρίς;

ΠΡΩ. ποίας καὶ πῶς;

55eSokrates: Mesela bütün tekhnē'lerden aritmetiği, ölçmeyi ve tartmayı biri ayırırsa, her birinden geriye kalan şey, deyim yerindeyse, değersiz olur.

Protarkhos: Değersiz olur elbette.

Sokrates: Bundan sonra geriye tahmin etmek ve hisleri deneyimle ve alışkanlıkla eğitmek kalır; bunu yaparken de birçoklarının tekhnē adını verdiği, güçlerini idmanla ve emekle kazanmış kestirme yetileri kullanılır.

55e

ΣΩ. οἷον πασῶν που τεχνῶν ἄν τις ἀριθμητικὴν χωρίζῃ καὶ μετρητικὴν καὶ στατικήν, ὡς ἔπος εἰπεῖν φαῦλον τὸ καταλειπόμενον ἑκάστης ἂν γίγνοιτο.

ΠΡΩ. φαῦλον μὲν δή.

ΣΩ. τὸ γοῦν μετὰ ταῦτʼ εἰκάζειν λείποιτʼ ἂν καὶ τὰς αἰσθήσεις καταμελετᾶν ἐμπειρίᾳ καί τινι τριβῇ, ταῖς τῆς στοχαστικῆς προσχρωμένους δυνάμεσιν ἃς πολλοὶ τέχνας

56aProtarkhos: Söylediğin pek zorunlu.

Sokrates: Önce müzik böyle şeylerle doludur: uyumu ölçüyle değil, idmanlı bir kestirmeyle kurar. Bütün flüt çalma sanatı da her notanın ölçüsünü, nota titreşirken kestirerek avlamaya çalışır; bu yüzden içinde belirsiz olan çok, sağlam olan azdır.

Protarkhos: Pek doğru.

56a

ἐπονομάζουσι, μελέτῃ καὶ πόνῳ τὴν ῥώμην ἀπειργασμένας.

ΠΡΩ. ἀναγκαιότατα λέγεις.

ΣΩ. οὐκοῦν μεστὴ μέν που μουσικὴ πρῶτον, τὸ σύμφωνον ἁρμόττουσα οὐ μέτρῳ ἀλλὰ μελέτης στοχασμῷ, καὶ σύμπασα αὐτῆς αὐλητική, τὸ μέτρον ἑκάστης χορδῆς τῷ στοχάζεσθαι φερομένης θηρεύουσα, ὥστε πολὺ μεμειγμένον ἔχειν τὸ μὴ σαφές, σμικρὸν δὲ τὸ βέβαιον.

ΠΡΩ. ἀληθέστατα.

56bSokrates: Hekimliğin, çiftçiliğin, dümenciliğin ve komutanlığın da aynı durumda olduğunu göreceğiz.

Protarkhos: Hem de nasıl.

Sokrates: Ama marangozluk, sanırım pek çok ölçü ve alet kullandığı için, bunlar ona büyük bir kesinlik sağlar ve onu birçok epistēmē'den daha çok tekhnē yapar.

Protarkhos: Nasıl?

Sokrates: Gemi yapımında, ev yapımında ve ağaç işçiliğinin başka birçok dalında. Çünkü sanırım cetvel, torna, pergel, çekül ve ustaca yapılmış bir doğrultma aleti kullanır.

56b

ΣΩ. καὶ μὴν ἰατρικήν τε καὶ γεωργίαν καὶ κυβερνητικὴν καὶ στρατηγικὴν ὡσαύτως εὑρήσομεν ἐχούσας.

ΠΡΩ. καὶ πάνυ γε.

ΣΩ. τεκτονικὴν δέ γε οἶμαι πλείστοις μέτροις τε καὶ ὀργάνοις χρωμένην τὰ πολλὴν ἀκρίβειαν αὐτῇ πορίζοντα τεχνικωτέραν τῶν πολλῶν ἐπιστημῶν παρέχεται.

ΠΡΩ. πῇ;

ΣΩ. κατά τε ναυπηγίαν καὶ κατʼ οἰκοδομίαν καὶ ἐν πολλοῖς ἄλλοις τῆς ξυλουργικῆς. κανόνι γὰρ οἶμαι καὶ

56cProtarkhos: Hem de pek doğru söylüyorsun, Sokrates.

Sokrates: O hâlde tekhnē denen şeyleri ikiye ayıralım: işlerinde müziği izleyip daha az kesinliğe pay alanlar ve marangozluğu izleyip daha çok kesinliğe pay alanlar.

Protarkhos: Öyle olsun.

Sokrates: Bunlardan en kesin tekhnē'ler de az önce ilk saydıklarımızdır.

Protarkhos: Galiba aritmetiği ve az önce onunla birlikte andığın tekhnē'leri kastediyorsun.

56c

τόρνῳ χρῆται καὶ διαβήτῃ καὶ στάθμῃ καί τινι προσαγωγίῳ κεκομψευμένῳ.

ΠΡΩ. καὶ πάνυ γε, ὦ Σώκρατες, ὀρθῶς λέγεις.

ΣΩ. θῶμεν τοίνυν διχῇ τὰς λεγομένας τέχνας, τὰς μὲν μουσικῇ συνεπομένας ἐν τοῖς ἔργοις ἐλάττονος ἀκριβείας μετισχούσας, τὰς δὲ τεκτονικῇ πλείονος.

ΠΡΩ. κείσθω.

ΣΩ. τούτων δὲ ταύτας ἀκριβεστάτας εἶναι τέχνας, ἃς νυνδὴ πρώτας εἴπομεν.

ΠΡΩ. ἀριθμητικὴν φαίνῃ μοι λέγειν καὶ ὅσας μετὰ ταύτης τέχνας ἐφθέγξω νυνδή.

56dSokrates: Evet. Ama Protarkhos, bunları da yine ikili saymamız gerekmez mi? Yoksa nasıl?

Protarkhos: Hangilerini diyorsun?

Sokrates: Önce aritmetiği: halkın aritmetiği bir başka, felsefe yapanların aritmetiği bir başka dememiz gerekmez mi?

Protarkhos: Hangi ölçüte göre ayırıp birine bir aritmetik, öbürüne başka bir aritmetik denebilir?

Sokrates: Ayırıcı ölçüt küçük değil, Protarkhos. Sayıyla uğraşanların bir kısmı eşit olmayan birimleri sayar: iki ordu, iki öküz, en küçük iki şey ya da bütün şeylerin en büyük ikisi gibi. Öbürleri ise, sayısız birimin hiçbiri ötekinden hiçbir şekilde farklı değildir diye kabul edilmedikçe, onlara asla katılmaz.

56d

ΣΩ. πάνυ μὲν οὖν. ἀλλʼ, ὦ Πρώταρχε, ἆρʼ οὐ διττὰς αὖ καὶ ταύτας λεκτέον; ἢ πῶς;

ΠΡΩ. ποίας δὴ λέγεις;

ΣΩ. ἀριθμητικὴν πρῶτον ἆρʼ οὐκ ἄλλην μέν τινα τὴν τῶν πολλῶν φατέον, ἄλλην δʼ αὖ τὴν τῶν φιλοσοφούντων;

ΠΡΩ. πῇ ποτε διορισάμενος οὖν ἄλλην, τὴν δὲ ἄλλην θείη τις ἂν ἀριθμητικήν;

ΣΩ. οὐ σμικρὸς ὅρος, ὦ Πρώταρχε. οἱ μὲν γάρ που μονάδας ἀνίσους καταριθμοῦνται τῶν περὶ ἀριθμόν, οἷον στρατόπεδα δύο καὶ βοῦς δύο καὶ δύο τὰ σμικρότατα ἢ καὶ

56eProtarkhos: Sayıyla uğraşanlar arasında küçük olmayan bir farkı çok güzel gösteriyorsun; öyle ki bunların iki ayrı aritmetik olduğunu söylemek akla yatkın.

Sokrates: Peki? Marangozlukta ve ticarette kullanılan hesap ve ölçme sanatı ile felsefe yoluyla çalışılan geometri ve hesap: bunların her birini tek mi saymalıyız, yoksa iki mi?

56e

τὰ πάντων μέγιστα· οἱ δʼ οὐκ ἄν ποτε αὐτοῖς συνακολουθήσειαν, εἰ μὴ μονάδα μονάδος ἑκάστης τῶν μυρίων μηδεμίαν ἄλλην ἄλλης διαφέρουσάν τις θήσει.

ΠΡΩ. καὶ μάλα εὖ λέγεις οὐ σμικρὰν διαφορὰν τῶν περὶ ἀριθμὸν τευταζόντων, ὥστε λόγον ἔχειν δύʼ αὐτὰς εἶναι.

ΣΩ. τί δέ; λογιστικὴ καὶ μετρητικὴ ⟨ἡ⟩ κατὰ τεκτονικὴν καὶ κατʼ ἐμπορικὴν τῆς κατὰ φιλοσοφίαν γεωμετρίας τε καὶ

57aProtarkhos: Öncekine uyarak ben, oyuma kalırsa, bunların her birini iki sayardım.

Sokrates: Doğru. Peki bunları neden ortaya koyduğumuzu anlıyor musun?

Protarkhos: Belki; ama şimdi sorduğunu senin açıklamanı isterim.

Sokrates: Bana öyle görünüyor ki bu logos, onu söylemeye başladığımız andakinden hiç de az olmayarak, hazlara bir karşılık arıyor ve bunu ortaya koyarak şunu inceliyor: hazzın hazdan daha saf olması gibi, bir epistēmē'nin başka bir epistēmē'den daha saf olması da var mı?

57a

λογισμῶν καταμελετωμένων—πότερον ὡς μία ἑκατέρα λεκτέον ἢ δύο τιθῶμεν;

ΠΡΩ. τῇ πρόσθεν ἑπόμενος ἔγωγʼ ἂν δύο κατὰ τὴν ἐμὴν ψῆφον τιθείην ἑκατέραν τούτων.

ΣΩ. ὀρθῶς. οὗ δʼ ἕνεκα ταῦτα προηνεγκάμεθα εἰς τὸ μέσον, ἆρα ἐννοεῖς;

ΠΡΩ. ἴσως, ἀλλὰ σὲ βουλοίμην ἂν ἀποφήνασθαι τὸ νῦν ἐρωτώμενον.

ΣΩ. δοκεῖ τοίνυν ἔμοιγε οὗτος ὁ λόγος, οὐχ ἧττον ἢ ὅτε λέγειν αὐτὸν ἠρχόμεθα, ταῖς ἡδοναῖς ζητῶν ἀντίστροφον ἐνταῦθα προβεβληκέναι σκοπῶν ἆρά ἐστί τις ἑτέρας

57bProtarkhos: Buna bunun için giriştiği pek açık.

Sokrates: Peki? Daha önce başka başka şeylerle ilgili tekhnē'lerden birinin ötekinden daha açık, ötekinin daha belirsiz olduğunu bulmamış mıydı?

Protarkhos: Kesinlikle.

Sokrates: Şimdi ise bir tekhnē'yi aynı adla anıp onu tek bir şeymiş gibi kanaatimize yerleştirdikten sonra, onu yine ikiymiş gibi ele alıp bunlarda açıklığı ve saflığı hangisinin daha kesin olarak taşıdığını sormuyor mu: felsefe yapanlarınki mi, yapmayanlarınki mi?

57b

ἄλλη καθαρωτέρα ἐπιστήμης ἐπιστήμη, καθάπερ ἡδονῆς ἡδονή.

ΠΡΩ. καὶ μάλα σαφὲς τοῦτό γε, ὅτι ταῦθʼ ἕνεκα τούτων ἐπικεχείρηκεν.

ΣΩ. τί οὖν; ἆρʼ οὐκ ἐν μὲν τοῖς ἔμπροσθεν ἐπʼ ἄλλοις ἄλλην τέχνην οὖσαν ἀνηυρήκειν σαφεστέραν καὶ ἀσαφεστέραν ἄλλην ἄλλης;

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. ἐν τούτοις δὲ ἆρʼ οὔ τινα τέχνην ὡς ὁμώνυμον φθεγξάμενος, εἰς δόξαν καταστήσας ὡς μιᾶς, πάλιν ὡς

57cProtarkhos: Bana da tam bunu soruyormuş gibi geliyor.

Sokrates: Peki ona ne cevap verelim, Protarkhos?

Protarkhos: Sokrates, epistēmē'ler arasında açıklık bakımından şaşırtıcı büyüklükte bir farka vardık.

Sokrates: O hâlde daha kolay cevap veririz, değil mi?

Protarkhos: Elbette. Diyelim ki bu tekhnē'ler ötekilerden çok farklıdır; bunların içinde de gerçekten felsefe yapanların çabasına dayananlar, ölçüler ve sayılar konusunda kesinlik ve doğruluk bakımından tarifsiz derecede üstündür.

57c

δυοῖν ἐπανερωτᾷ τούτοιν αὐτοῖν τὸ σαφὲς καὶ τὸ καθαρὸν περὶ ταῦτα πότερον ἡ τῶν φιλοσοφούντων ἢ μὴ φιλοσοφούντων ἀκριβέστερον ἔχει;

ΠΡΩ. καὶ μάλα δοκεῖ μοι τοῦτο διερωτᾶν.

ΣΩ. τίνʼ οὖν, ὦ Πρώταρχε, αὐτῷ δίδομεν ἀπόκρισιν;

ΠΡΩ. ὦ Σώκρατες, εἰς θαυμαστὸν διαφορᾶς μέγεθος εἰς σαφήνειαν προεληλύθαμεν ἐπιστημῶν.

ΣΩ. οὐκοῦν ἀποκρινούμεθα ῥᾷον;

ΠΡΩ. τί μήν; καὶ εἰρήσθω γε ὅτι πολὺ μὲν αὗται τῶν ἄλλων τεχνῶν διαφέρουσι, τούτων δʼ αὐτῶν αἱ περὶ τὴν

57dSokrates: Senin dediğin gibi olsun. Sana güvenerek, sözleri istedikleri yana çekmekte usta olanlara cesaretle şu cevabı veriyoruz —

Protarkhos: Hangi cevabı?

Sokrates: İki aritmetik ve iki ölçme sanatı olduğunu, bunlara eşlik eden, bu ikizliği taşıyan ama tek bir adı paylaşan başka pek çok sanat da bulunduğunu.

57d

τῶν ὄντως φιλοσοφούντων ὁρμὴν ἀμήχανον ἀκριβείᾳ καὶ ἀληθείᾳ περὶ μέτρα τε καὶ ἀριθμοὺς διαφέρουσιν.

ΣΩ. ἔστω ταῦτα κατὰ σέ, καὶ σοὶ δὴ πιστεύοντες θαρροῦντες ἀποκρινόμεθα τοῖς δεινοῖς περὶ λόγων ὁλκήν—

ΠΡΩ. τὸ ποῖον;

ΣΩ. ὡς εἰσὶ δύο ἀριθμητικαὶ καὶ δύο μετρητικαὶ καὶ ταύταις ἄλλαι τοιαῦται συνεπόμεναι συχναί, τὴν διδυμότητα ἔχουσαι ταύτην, ὀνόματος δὲ ἑνὸς κεκοινωμέναι.

57eProtarkhos: Usta dediğin bu kişilere bu cevabı hayırlı olsun diyerek verelim, Sokrates.

Sokrates: Peki en kesin epistēmē'lerin bunlar olduğunu mu söylüyoruz?

Protarkhos: Kesinlikle.

Sokrates: Ama Protarkhos, ondan önce başka birini seçersek diyalektiğin gücü bizi reddeder.

Protarkhos: Peki bu güç de hangisidir?

57e

ΠΡΩ. διδῶμεν τύχῃ ἀγαθῇ τούτοις οὓς φῂς δεινοὺς εἶναι ταύτην τὴν ἀπόκρισιν, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. ταύτας οὖν λέγομεν ἐπιστήμας ἀκριβεῖς μάλιστʼ εἶναι;

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. ἀλλʼ ἡμᾶς, ὦ Πρώταρχε, ἀναίνοιτʼ ἂν ἡ τοῦ διαλέγεσθαι δύναμις, εἴ τινα πρὸ αὐτῆς ἄλλην κρίναιμεν.

ΠΡΩ. τίνα δὲ ταύτην αὖ δεῖ λέγειν;

58aSokrates: Açık ki herkes şimdi sözünü ettiğimizi tanır. Çünkü bence nous'tan azıcık nasibi olan herkes, varlıkla, gerçekten var olanla ve tabiatı gereği her zaman aynı kalanla ilgili bilginin açık ara en doğru bilgi olduğunu düşünür. Sen ne dersin, Protarkhos? Bu konuda nasıl karar verirdin?

Protarkhos: Sokrates, ben Gorgias'tan sık sık, her fırsatta şunu duyardım: ikna etme sanatı bütün tekhnē'lerden çok üstündür — çünkü her şeyi zorla değil, gönüllü olarak kendine köle eder ve bütün tekhnē'lerin açık ara en iyisidir —; şimdi ise ne sana ne de ona karşı çıkmak isterim.

58a

ΣΩ. δῆλον ὁτιὴ πᾶς ἂν τήν γε νῦν λεγομένην γνοίη· τὴν γὰρ περὶ τὸ ὂν καὶ τὸ ὄντως καὶ τὸ κατὰ ταὐτὸν ἀεὶ πεφυκὸς πάντως ἔγωγε οἶμαι ἡγεῖσθαι σύμπαντας ὅσοις νοῦ καὶ σμικρὸν προσήρτηται μακρῷ ἀληθεστάτην εἶναι γνῶσιν. σὺ δὲ τί; πῶς τοῦτο, ὦ Πρώταρχε, διακρίνοις ἄν;

ΠΡΩ. ἤκουον μὲν ἔγωγε, ὦ Σώκρατες, ἑκάστοτε Γοργίου πολλάκις ὡς ἡ τοῦ πείθειν πολὺ διαφέροι πασῶν τεχνῶν

58bSokrates: Bana öyle geliyor ki konuşmak istedin, ama utanıp silahlarını bırakıp kaçtın.

Protarkhos: Şimdilik nasıl istersen öyle olsun.

Sokrates: Yanlış anlamana ben mi sebep oldum?

Protarkhos: Neyi yanlış anlamama?

Sokrates: Sevgili Protarkhos, ben henüz hangi tekhnē'nin ya da hangi epistēmē'nin en büyük, en iyi ve bize en yararlı olmakla ötekilerden üstün olduğunu araştırmıyordum. Az ve azıcık yarar sağlasa da hangisinin açık, kesin ve en doğru olanı gözettiğini araştırıyordum; şimdi aradığımız budur.

58b

—πάντα γὰρ ὑφʼ αὑτῇ δοῦλα διʼ ἑκόντων ἀλλʼ οὐ διὰ βίας ποιοῖτο, καὶ μακρῷ ἀρίστη πασῶν εἴη τῶν τεχνῶν—νῦν δʼ οὔτε σοὶ οὔτε δὴ ἐκείνῳ βουλοίμην ἂν ἐναντία τίθεσθαι.

ΣΩ. τὰ ὅπλα μοι δοκεῖς βουληθεὶς εἰπεῖν αἰσχυνθεὶς ἀπολιπεῖν.

ΠΡΩ. ἔστω νῦν ταῦτα ταύτῃ ὅπῃ σοι δοκεῖ.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν αἴτιος ἐγὼ τοῦ μὴ καλῶς ὑπολαβεῖν σε;

ΠΡΩ. τὸ ποῖον;

ΣΩ. οὐκ, ὦ φίλε Πρώταρχε, τοῦτο ἔγωγε ἐζήτουν πω,

58cAma bak: Gorgias'ı da kızdırmış olmazsın, onun tekhnē'sine insanların ihtiyacı bakımından üstünlüğü bırakırsan; benim şimdi sözünü ettiğim uğraşa gelince, o zaman beyaz için dediğim gibi, küçük de olsa saf olduğu sürece çok olan ama saf olmayandan üstün olduğunu, hem de tam en doğru olma bakımından üstün olduğunu söylersen. Şimdi iyice düşünüp yeterince tartışarak, epistēmē'lerin ne yararlarına ne de ünlerine bakalım. Psykhē'mizde hakikati sevmek ve her şeyi onun için yapmak diye tabiatça bir güç varsa, onu iyice araştırıp söyleyelim: nous'un ve phronēsis'in saflığına büyük ihtimalle en çok bu gücün sahip olduğunu mu söyleyeceğiz, yoksa bundan daha yetkin başka bir güç mü aramalıyız?

58c

τίς τέχνη ἢ τίς ἐπιστήμη πασῶν διαφέρει τῷ μεγίστη καὶ ἀρίστη καὶ πλεῖστα ὠφελοῦσα ἡμᾶς, ἀλλὰ τίς ποτε τὸ σαφὲς καὶ τἀκριβὲς καὶ τὸ ἀληθέστατον ἐπισκοπεῖ, κἂν εἰ σμικρὰ καὶ σμικρὰ ὀνινᾶσα, τοῦτʼ ἔστιν ὃ νῦν δὴ ζητοῦμεν. ἀλλʼ ὅρα—οὐδὲ γὰρ ἀπεχθήσῃ Γοργίᾳ, τῇ μὲν ἐκείνου ὑπάρχειν τέχνῃ διδοὺς πρὸς χρείαν τοῖς ἀνθρώποις κρατεῖν, ᾗ δʼ εἶπον ἐγὼ νῦν πραγματείᾳ, καθάπερ τοῦ λευκοῦ πέρι τότε ἔλεγον, κἂν εἰ σμικρόν, καθαρὸν δʼ εἴη, τοῦ πολλοῦ

58d

καὶ μὴ τοιούτου διαφέρειν, τούτῳ γʼ αὐτῷ τῷ ἀληθεστάτῳ, καὶ νῦν δὴ σφόδρα διανοηθέντες καὶ ἱκανῶς διαλογισάμενοι, μήτʼ εἴς τινας ὠφελίας ἐπιστημῶν βλέψαντες μήτε τινὰς εὐδοκιμίας, ἀλλʼ εἴ τις πέφυκε τῆς ψυχῆς ἡμῶν δύναμις ἐρᾶν τε τοῦ ἀληθοῦς καὶ πάντα ἕνεκα τούτου πράττειν, ταύτην εἴπωμεν διεξερευνησάμενοι—τὸ καθαρὸν νοῦ τε καὶ φρονήσεως εἰ ταύτην μάλιστα ἐκ τῶν εἰκότων ἐκτῆσθαι φαῖμεν ἂν ἤ τινα ἑτέραν ταύτης κυριωτέραν ἡμῖν ζητητέον.

58eProtarkhos: İnceliyorum; ve sanırım başka bir epistēmē'nin ya da tekhnē'nin hakikate bundan daha sıkı sarıldığını kabul etmek zor.

Sokrates: Şimdi söylediğini şunu düşünerek mi söyledin: tekhnē'lerin çoğu ve onlarla uğraşanlar her şeyden önce kanaatleri kullanır ve kanaate dair şeyleri büyük bir çabayla araştırır?

58e

ΠΡΩ. ἀλλὰ σκοπῶ, καὶ χαλεπὸν οἶμαι συγχωρῆσαί τινα ἄλλην ἐπιστήμην ἢ τέχνην τῆς ἀληθείας ἀντέχεσθαι μᾶλλον ἢ ταύτην.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν ἐννοήσας τὸ τοιόνδε εἴρηκας ὃ λέγεις νῦν, ὡς αἱ πολλαὶ τέχναι, καὶ ὅσοι περὶ ταῦτα πεπόνηνται,

59aBiri tabiatı araştırdığını düşünse bile, bilirsin ki hayatı boyunca bu evrenle ilgili şeyleri araştırır: nasıl oluştuğunu, neye nasıl uğradığını, neyi nasıl yaptığını. Böyle diyebilir miyiz, yoksa nasıl?

Protarkhos: Böyle.

Sokrates: Demek böyle biri emeğini her zaman var olan şeylere değil, oluşan, oluşacak ve oluşmuş şeylere harcamıştır?

Protarkhos: Pek doğru.

Sokrates: Peki hiçbiri hiçbir zaman aynı durumda olmamış, olmayacak ve şu an da olmayan bu şeylerden herhangi birinin en kesin hakikatle açık hâle geldiğini söyleyebilir miyiz?

59a

πρῶτον μὲν δόξαις χρῶνται καὶ τὰ περὶ δόξαν ζητοῦσι συντεταμένως; εἴ τε καὶ περὶ φύσεως ἡγεῖταί τις ζητεῖν, οἶσθʼ ὅτι τὰ περὶ τὸν κόσμον τόνδε, ὅπῃ τε γέγονεν καὶ ὅπῃ πάσχει τι καὶ ὅπῃ ποιεῖ, ταῦτα ζητεῖ διὰ βίου; φαῖμεν ἂν ταῦτα, ἢ πῶς;

ΠΡΩ. οὕτως.

ΣΩ. οὐκοῦν οὐ περὶ τὰ ὄντα ἀεί, περὶ δὲ τὰ γιγνόμενα καὶ γενησόμενα καὶ γεγονότα ἡμῶν ὁ τοιοῦτος ἀνῄρηται τὸν πόνον;

ΠΡΩ. ἀληθέστατα.

ΣΩ. τούτων οὖν τι σαφὲς ἂν φαῖμεν τῇ ἀκριβεστάτῃ

59bProtarkhos: Nasıl söyleyelim?

Sokrates: Hiçbir sağlamlığı olmayan şeyler hakkında bizde nasıl sağlam herhangi bir şey oluşabilir?

Protarkhos: Sanırım hiçbir şekilde oluşmaz.

Sokrates: Demek bunlar hakkında en doğru olanı taşıyan ne bir nous vardır ne de bir epistēmē.

Protarkhos: Olması akla yatkın değil.

Sokrates: O hâlde seni, beni, Gorgias'ı ve Philebos'u bir yana bırakıp logos adına şuna tanıklık etmeliyiz.

59b

ἀληθείᾳ γίγνεσθαι, ὧν μήτε ἔσχε μηδὲν πώποτε κατὰ ταὐτὰ μήθʼ ἕξει μήτε εἰς τὸ νῦν παρὸν ἔχει;

ΠΡΩ. καὶ πῶς;

ΣΩ. περὶ οὖν τὰ μὴ κεκτημένα βεβαιότητα μηδʼ ἡντινοῦν πῶς ἄν ποτε βέβαιον γίγνοιθʼ ἡμῖν καὶ ὁτιοῦν;

ΠΡΩ. οἶμαι μὲν οὐδαμῶς.

ΣΩ. οὐδʼ ἄρα νοῦς οὐδέ τις ἐπιστήμη περὶ αὐτά ἐστιν τὸ ἀληθέστατον ἔχουσα.

ΠΡΩ. οὔκουν εἰκός γε.

ΣΩ. τὸν μὲν δὴ σὲ καὶ ἐμὲ καὶ Γοργίαν καὶ Φίληβον χρὴ συχνὰ χαίρειν ἐᾶν, τόδε δὲ διαμαρτύρασθαι τῷ λόγῳ.

59cProtarkhos: Neye?

Sokrates: Sağlam, saf, doğru ve katışıksız dediğimiz şey ya her zaman aynı durumda, aynı şekilde ve hiç karışmadan bulunan o şeylerle ilgilidir ya da onlara en yakın akraba olan şeylerle; geri kalan her şeye ikinci ve sonra gelen demeliyiz.

Protarkhos: Pek doğru söylüyorsun.

Sokrates: Bu türden şeyler için adların en güzellerini en güzel olanlara vermek en adil olanı değil midir?

Protarkhos: Akla yatkın.

59c

ΠΡΩ. τὸ ποῖον;

ΣΩ. ὡς ἢ περὶ ἐκεῖνα ἔσθʼ ἡμῖν τό τε βέβαιον καὶ τὸ καθαρὸν καὶ ἀληθὲς καὶ ὃ δὴ λέγομεν εἰλικρινές, περὶ τὰ ἀεὶ κατὰ τὰ αὐτὰ ὡσαύτως ἀμεικτότατα ἔχοντα, ἢ [δεύτερος] ἐκείνων ὅτι μάλιστά ἐστι συγγενές· τὰ δʼ ἄλλα πάντα δεύτερά τε καὶ ὕστερα λεκτέον.

ΠΡΩ. ἀληθέστατα λέγεις.

ΣΩ. τὰ δὴ τῶν ὀνομάτων περὶ τὰ τοιαῦτα κάλλιστα ἆρʼ οὐ τοῖς καλλίστοις δικαιότατον ἀπονέμειν;

ΠΡΩ. εἰκός γε.

59dSokrates: İnsanın en çok saygı göstereceği adlar nous ve phronēsis değil midir?

Protarkhos: Evet.

Sokrates: Demek bu adlar, gerçekten var olanla ilgili düşüncelere titizlikle verildiğinde doğru konmuş olur.

Protarkhos: Kesinlikle.

Sokrates: O zaman benim hükme sunduğum da bu adlardan başkası değildi.

Protarkhos: Elbette değildi, Sokrates.

Sokrates: Peki. Phronēsis ve haz için, birbirleriyle karışmaları bakımından, biri bizim önümüzde, zanaatkârların önünde olduğu gibi, bir şey yapacağımız ya da içinde yapacağımız malzemelerin hazır durduğunu söylerse, logos'u güzel bir benzetmeyle anlatmış olur.

59d

ΣΩ. οὐκοῦν νοῦς ἐστι καὶ φρόνησις ἅ γʼ ἄν τις τιμήσειε μάλιστα ὀνόματα;

ΠΡΩ. ναί.

ΣΩ. ταῦτʼ ἄρα ἐν ταῖς περὶ τὸ ὂν ὄντως ἐννοίαις ἐστὶν ἀπηκριβωμένα ὀρθῶς κείμενα καλεῖσθαι.

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. καὶ μὴν ἅ γε εἰς τὴν κρίσιν ἐγὼ τότε παρεσχόμην οὐκ ἄλλʼ ἐστὶν ἢ ταῦτα τὰ ὀνόματα.

ΠΡΩ. τί μήν, ὦ Σώκρατες;

ΣΩ. εἶεν. τὸ μὲν δὴ φρονήσεώς τε καὶ ἡδονῆς πέρι

59eProtarkhos: Hem de nasıl.

Sokrates: Bundan sonra karıştırmaya girişmemiz gerekmez mi?

Protarkhos: Elbette.

Sokrates: Önce şunları söyleyip kendimize hatırlatırsak daha doğru olmaz mı?

Protarkhos: Neleri?

Sokrates: Daha önce de hatırladığımız şeyleri. Güzel olanı logos'ta iki kez, hatta üç kez yinelemek gerektiğini söyleyen atasözü yerinde görünüyor.

59e

πρὸς τὴν ἀλλήλων μεῖξιν εἴ τις φαίη καθαπερεὶ δημιουργοῖς ἡμῖν ἐξ ὧν ἢ ἐν οἷς δεῖ δημιουργεῖν τι παρακεῖσθαι, καλῶς ἂν τῷ λόγῳ ἀπεικάζοι.

ΠΡΩ. καὶ μάλα.

ΣΩ. τὸ δὴ μετὰ ταῦτα ἆρʼ οὐ μειγνύναι ἐπιχειρητέον;

ΠΡΩ. τί μήν;

ΣΩ. οὐκοῦν τάδε προειποῦσι καὶ ἀναμνήσασιν ἡμᾶς αὐτοὺς ὀρθότερον ἂν ἔχοι;

ΠΡΩ. τὰ ποῖα;

ΣΩ. ἃ καὶ πρότερον ἐμνήσθημεν· εὖ δʼ ἡ παροιμία

60aProtarkhos: Elbette.

Sokrates: Haydi, Zeus aşkına! Sanırım o zaman söylenenler aşağı yukarı şöyle söylenmişti.

Protarkhos: Nasıl?

Sokrates: Philebos hazzın bütün canlılar için doğru hedef olduğunu, hepsinin onu hedeflemesi gerektiğini, iyinin de herkes için tam bu olduğunu, iyi ve hoş adlarının tek bir şeye ve tek bir tabiata doğru olarak verilmiş olduğunu söylüyor.

60a

δοκεῖ ἔχειν, τὸ καὶ δὶς καὶ τρὶς τό γε καλῶς ἔχον ἐπαναπολεῖν τῷ λόγῳ δεῖν.

ΠΡΩ. τί μήν;

ΣΩ. φέρε δὴ πρὸς Διός· οἶμαι γὰρ οὑτωσί πως τὰ τότε λεχθέντα ῥηθῆναι.

ΠΡΩ. πῶς;

ΣΩ. Φίληβός φησι τὴν ἡδονὴν σκοπὸν ὀρθὸν πᾶσι ζῴοις γεγονέναι καὶ δεῖν πάντας τούτου στοχάζεσθαι, καὶ δὴ καὶ τἀγαθὸν τοῦτʼ αὐτὸ εἶναι σύμπασι, καὶ δύο ὀνόματα, ἀγαθὸν καὶ ἡδύ, ἑνί τινι καὶ φύσει μιᾷ τούτω ὀρθῶς

60bSokrates ise bunun tek bir şey değil, adlar gibi iki şey olduğunu, iyinin ve hoşun birbirinden farklı tabiatları bulunduğunu, iyinin payına hazdan çok phronēsis'in ortak olduğunu söylüyor. O zaman söylenenler bunlar değil miydi, hâlâ da bunlar değil mi, Protarkhos?

Protarkhos: Kesinlikle.

Sokrates: Şunda da o zaman da şimdi de anlaşırız, değil mi?

Protarkhos: Neyde?

Sokrates: İyinin tabiatının ötekilerden şu bakımdan farklı olduğunda.

60b

τεθέντʼ ἔχειν· Σωκράτης δʼ ἓν μὲν οὔ φησι τοῦτʼ εἶναι, δύο δὲ καθάπερ τὰ ὀνόματα, καὶ τό τε ἀγαθὸν καὶ ἡδὺ διάφορον ἀλλήλων φύσιν ἔχειν, μᾶλλον δὲ μέτοχον εἶναι τῆς τοῦ ἀγαθοῦ μοίρας τὴν φρόνησιν ἢ τὴν ἡδονήν. οὐ ταῦτʼ ἔστιν τε καὶ ἦν τὰ τότε λεγόμενα, ὦ Πρώταρχε;

ΠΡΩ. σφόδρα μὲν οὖν.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ τόδε καὶ τότε καὶ νῦν ἡμῖν ἂν συνομολογοῖτο;

ΠΡΩ. τὸ ποῖον;

ΣΩ. τὴν τἀγαθοῦ διαφέρειν φύσιν τῷδε τῶν ἄλλων.

60cProtarkhos: Hangi bakımdan?

Sokrates: Canlılardan hangisinde iyi her zaman, sonuna dek, her bakımdan ve her yönden bulunursa, o canlının artık başka hiçbir şeye ihtiyaç duymaması ve yeterliği en tam biçimde taşıması bakımından. Öyle değil mi?

Protarkhos: Öyle.

Sokrates: Logos'ta her birini ötekinden ayırıp her birini ayrı bir hayata koyarak denemedik mi? Phronēsis'le karışmamış bir haz, aynı şekilde hazdan en küçük bir şey bile taşımayan bir phronēsis?

Protarkhos: Öyleydi.

Sokrates: O zaman bunlardan herhangi biri herhangi birine yeterli göründü mü?

60c

ΠΡΩ. τίνι;

ΣΩ. ὧι παρείη τοῦτʼ ἀεὶ τῶν ζῴων διὰ τέλους πάντως καὶ πάντῃ, μηδενὸς ἑτέρου ποτὲ ἔτι προσδεῖσθαι, τὸ δὲ ἱκανὸν τελεώτατον ἔχειν. οὐχ οὕτως;

ΠΡΩ. οὕτω μὲν οὖν.

ΣΩ. οὐκοῦν τῷ λόγῳ ἐπειράθημεν χωρὶς ἑκάτερον ἑκατέρου θέντες εἰς τὸν βίον ἑκάστων, ἄμεικτον μὲν ἡδονὴν φρονήσει, φρόνησιν δὲ ὡσαύτως ἡδονῆς μηδὲ τὸ σμικρότατον ἔχουσαν;

ΠΡΩ. ἦν ταῦτα.

ΣΩ. μῶν οὖν ἡμῖν αὐτῶν τότε πότερον ἱκανὸν ἔδοξεν

60dProtarkhos: Nasıl görünsün?

Sokrates: O zaman bir yanlışa saptıysak, şimdi kim olursa olsun konuyu yeniden ele alıp daha doğru söylesin. Hafızayı, phronēsis'i, epistēmē'yi ve doğru kanaati aynı idea'ya koysun ve şunu incelesin: bunlar olmadan biri herhangi bir şeye sahip olmayı ya da başına herhangi bir şey gelmesini kabul eder mi? Hele ne kadar çok ve ne kadar şiddetli olursa olsun öyle bir hazzı kabul etmez ki, sevindiğine doğru olarak kanaat etmesin, uğradığı hâlin ne olduğunu hiç bilmesin ve bu hâlin hafızasını en kısa bir süre bile taşımasın.

60d

εἶναί τῳ;

ΠΡΩ. καὶ πῶς;

ΣΩ. εἰ δέ γε παρηνέχθημέν τι τότε, νῦν ὁστισοῦν ἐπαναλαβὼν ὀρθότερον εἰπάτω, μνήμην καὶ φρόνησιν καὶ ἐπιστήμην καὶ ἀληθῆ δόξαν τῆς αὐτῆς ἰδέας τιθέμενος καὶ σκοπῶν εἴ τις ἄνευ τούτων δέξαιτʼ ἄν οἱ καὶ ὁτιοῦν εἶναι ἢ καὶ γίγνεσθαι, μὴ ὅτι δή γε ἡδονὴν εἴθʼ ὡς πλείστην εἴθʼ ὡς σφοδροτάτην, ἣν μήτε ἀληθῶς δοξάζοι χαίρειν μήτε τὸ παράπαν γιγνώσκοι τί ποτε πέπονθε πάθος μήτʼ αὖ

60ePhronēsis için de aynı şeyi söylesin: biri phronēsis'i her türlü hazdan, en kısa olanından bile yoksun olarak mı taşımayı tercih eder, yoksa birtakım hazlarla birlikte mi; ya da bütün hazları phronēsis'siz mi, yoksa biraz phronēsis'le birlikte mi?

Protarkhos: Tercih etmez, Sokrates; ama bunu tekrar tekrar sormaya hiç gerek yok.

60e

μνήμην τοῦ πάθους μηδʼ ὁντινοῦν χρόνον ἔχοι. ταὐτὰ δὲ λεγέτω καὶ περὶ φρονήσεως, εἴ τις ἄνευ πάσης ἡδονῆς καὶ τῆς βραχυτάτης δέξαιτʼ ἂν φρόνησιν ἔχειν μᾶλλον ἢ μετά τινων ἡδονῶν ἢ πάσας ἡδονὰς χωρὶς φρονήσεως μᾶλλον ἢ μετὰ φρονήσεως αὖ τινος.

ΠΡΩ. οὐκ ἔστιν, ὦ Σώκρατες, ἀλλʼ οὐδὲν δεῖ ταῦτά γε πολλάκις ἐπερωτᾶν.

61aSokrates: O hâlde tam olan, herkesin seçeceği ve tamamen iyi olan, bunların ikisi de değildir, değil mi?

Protarkhos: Nasıl olsun?

Sokrates: O hâlde iyiyi ya açıkça ya da en azından bir taslağıyla kavramalıyız ki, dediğimiz gibi, ikinciliği kime vereceğimizi bilelim.

Protarkhos: Pek doğru söylüyorsun.

Sokrates: İyiye giden bir yol bulduk, değil mi?

Protarkhos: Hangisini?

Sokrates: Diyelim ki biri bir adamı arıyor ve önce onun nerede oturduğunu doğru olarak öğreniyor; bu herhalde aradığını bulmak için büyük bir adım olur.

61a

ΣΩ. οὐκοῦν τό γε τέλεον καὶ πᾶσιν αἱρετὸν καὶ τὸ παντάπασιν ἀγαθὸν οὐδέτερον ἂν τούτων εἴη;

ΠΡΩ. πῶς γὰρ ἄν;

ΣΩ. τὸ τοίνυν ἀγαθὸν ἤτοι σαφῶς ἢ καί τινα τύπον αὐτοῦ ληπτέον, ἵνʼ, ὅπερ ἐλέγομεν, δευτερεῖα ὅτῳ δώσομεν ἔχωμεν.

ΠΡΩ. ὀρθότατα λέγεις.

ΣΩ. οὐκοῦν ὁδὸν μέν τινα ἐπὶ τἀγαθὸν εἰλήφαμεν;

ΠΡΩ. τίνα;

ΣΩ. καθάπερ εἴ τίς τινα ἄνθρωπον ζητῶν τὴν οἴκησιν

61bProtarkhos: Nasıl olmasın?

Sokrates: Şimdi de bir logos bize, tıpkı başlangıçta olduğu gibi, iyiyi karışmamış hayatta değil, karışık hayatta aramamız gerektiğini gösterdi.

Protarkhos: Kesinlikle.

Sokrates: Aradığımızın güzelce karışmış olanda, karışmamış olandakinden daha açık görüneceğine dair umut daha büyük değil mi?

Protarkhos: Çok daha büyük.

Sokrates: O hâlde tanrılara dua ederek karıştıralım, Protarkhos; ister Dionysos, ister Hephaistos, isterse tanrılardan hangisi karıştırmanın bu onurunu payına almışsa.

61b

πρῶτον ὀρθῶς ἵνʼ οἰκεῖ πύθοιτο αὐτοῦ, μέγα τι δήπου πρὸς τὴν εὕρεσιν ἂν ἔχοι τοῦ ζητουμένου.

ΠΡΩ. πῶς δʼ οὔ;

ΣΩ. καὶ νῦν δή τις λόγος ἐμήνυσεν ἡμῖν, ὥσπερ καὶ κατʼ ἀρχάς, μὴ ζητεῖν ἐν τῷ ἀμείκτῳ βίῳ τἀγαθὸν ἀλλʼ ἐν τῷ μεικτῷ.

ΠΡΩ. πάνυ γε.

ΣΩ. ἐλπὶς μὴν πλείων ἐν τῷ μειχθέντι καλῶς τὸ ζητούμενον ἔσεσθαι φανερώτερον ἢ ἐν τῷ μή;

ΠΡΩ. πολύ γε.

ΣΩ. τοῖς δὴ θεοῖς, ὦ Πρώταρχε, εὐχόμενοι κεραννύωμεν,

61cProtarkhos: Kesinlikle.

Sokrates: Biz sakiler gibiyiz, yanımızda da iki pınar duruyor: hazzın pınarı bala benzetilebilir, phronēsis'inki ise ayıltan, şarapsız, sert ve sağlıklı bir suya. Bunları olabildiğince güzel karıştırmaya çalışmalıyız.

Protarkhos: Nasıl çalışmayalım?

61c

εἴτε Διόνυσος εἴτε Ἥφαιστος εἴθʼ ὅστις θεῶν ταύτην τὴν τιμὴν εἴληχε τῆς συγκράσεως.

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. καὶ μὴν καθάπερ ἡμῖν οἰνοχόοις τισὶ παρεστᾶσι κρῆναι—μέλιτος μὲν ἂν ἀπεικάζοι τις τὴν τῆς ἡδονῆς, τὴν δὲ τῆς φρονήσεως νηφαντικὴν καὶ ἄοινον αὐστηροῦ καὶ ὑγιεινοῦ τινος ὕδατος—ἃς προθυμητέον ὡς κάλλιστα συμμειγνύναι.

ΠΡΩ. πῶς γὰρ οὔ;

61dSokrates: Önce şunu söyle: her hazzı her phronēsis'le karıştırırsak güzel bir karışımı en iyi tutturmuş olur muyuz?

Protarkhos: Belki.

Sokrates: Ama bu güvenli değil. Daha az tehlikeyle nasıl karıştırabileceğimiz konusunda bir görüş ortaya koyabileceğimi sanıyorum.

Protarkhos: Söyle, nedir?

Sokrates: Sanırım bir hazzın ötekinden daha gerçekten haz olduğunu, bir tekhnē'nin de ötekinden daha kesin olduğunu bulmuştuk, değil mi?

Protarkhos: Nasıl bulmamış olalım?

Sokrates: Bir epistēmē de ötekinden farklıydı: biri oluşan ve yok olan şeylere bakıyordu, öbürü ne oluşan ne yok olan, her zaman aynı durumda ve aynı şekilde var olan şeylere.

61d

ΣΩ. φέρε δὴ πρότερον· ἆρα πᾶσαν ἡδονὴν πάσῃ φρονήσει μειγνύντες τοῦ καλῶς ἂν μάλιστα ἐπιτύχοιμεν;

ΠΡΩ. ἴσως.

ΣΩ. ἀλλʼ οὐκ ἀσφαλές. ᾗ δὲ ἀκινδυνότερον ἂν μειγνύοιμεν, δόξαν μοι δοκῶ τινα ἀποφήνασθαι ἄν.

ΠΡΩ. λέγε τίνα.

ΣΩ. ἦν ἡμῖν ἡδονή τε ἀληθῶς, ὡς οἰόμεθα, μᾶλλον ἑτέρας ἄλλη καὶ δὴ καὶ τέχνη τέχνης ἀκριβεστέρα;

ΠΡΩ. πῶς γὰρ οὔ;

ΣΩ. καὶ ἐπιστήμη δὴ ἐπιστήμης διάφορος, ἡ μὲν ἐπὶ

61eHakikat açısından inceleyince bu ikincisinin ötekinden daha doğru olduğuna hükmettik.

Protarkhos: Kesinlikle doğru.

Sokrates: O hâlde önce her ikisinin en doğru kısımlarını karıştırıp baksak: bunlar karışınca bize en sevilesi hayatı meydana getirip sunmaya yeter mi, yoksa böyle olmayanlardan da bir şeylere ihtiyacımız var mı?

61e

τὰ γιγνόμενα καὶ ἀπολλύμενα ἀποβλέπουσα, ἡ δʼ ἐπὶ τὰ μήτε γιγνόμενα μήτε ἀπολλύμενα, κατὰ ταὐτὰ δὲ καὶ ὡσαύτως ὄντα ἀεί. ταύτην εἰς τὸ ἀληθὲς ἐπισκοπούμενοι ἡγησάμεθα ἐκείνης ἀληθεστέραν εἶναι.

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν ὀρθῶς.

ΣΩ. οὐκοῦν εἰ τἀληθέστατα τμήματα ἑκατέρας ἴδοιμεν πρῶτον συμμείξαντες, ἆρα ἱκανὰ ταῦτα συγκεκραμένα τὸν ἀγαπητότατον βίον ἀπεργασάμενα παρέχειν ἡμῖν, ἤ τινος ἔτι προσδεόμεθα καὶ τῶν μὴ τοιούτων;

62aProtarkhos: Bana kalırsa böyle yapmalı.

Sokrates: Diyelim ki elimizde adaletin kendisinin ne olduğunu phronēsis'le kavrayan, düşünmesine eşlik eden bir logos'u da bulunan, var olan öbür her şey hakkında da aynı şekilde düşünen bir insan var.

Protarkhos: Diyelim.

Sokrates: Peki bu insan, dairenin ve tanrısal kürenin kendisinin logos'unu bilip de bizim bu insani küremizi ve bu daireleri bilmezse, üstelik ev yapımında ve başka işlerde cetvelleri ve daireleri de kullanırken, yeterince epistēmē sahibi olur mu?

62a

ΠΡΩ. ἐμοὶ γοῦν δοκεῖ δρᾶν οὕτως.

ΣΩ. ἔστω δή τις ἡμῖν φρονῶν ἄνθρωπος αὐτῆς περὶ δικαιοσύνης ὅτι ἔστιν, καὶ λόγον ἔχων ἑπόμενον τῷ νοεῖν, καὶ δὴ καὶ περὶ τῶν ἄλλων πάντων τῶν ὄντων ὡσαύτως διανοούμενος.

ΠΡΩ. ἔστω γὰρ οὖν.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν οὗτος ἱκανῶς ἐπιστήμης ἕξει, κύκλου μὲν καὶ σφαίρας αὐτῆς τῆς θείας τὸν λόγον ἔχων, τὴν δὲ ἀνθρωπίνην ταύτην σφαῖραν καὶ τοὺς κύκλους τούτους ἀγνοῶν,

62bProtarkhos: Sokrates, yalnız tanrısal epistēmē'lerde kalırsak durumumuz gülünç olur.

Sokrates: Ne diyorsun? Yanlış cetvelin ve yanlış dairenin sağlam da saf da olmayan tekhnē'sini de içeri atıp karışıma mı katmalıyız?

Protarkhos: Bu zorunlu, eğer içimizden biri her seferinde evinin yolunu bile bulacaksa.

62b

καὶ χρώμενος ἐν οἰκοδομίᾳ καὶ τοῖς ἄλλοις ὁμοίως κανόσι καὶ τοῖς κύκλοις;

ΠΡΩ. γελοίαν διάθεσιν ἡμῶν, ὦ Σώκρατες, ἐν ταῖς θείαις οὖσαν μόνον ἐπιστήμαις λέγομεν.

ΣΩ. πῶς φῄς; ἦ τοῦ ψευδοῦς κανόνος ἅμα καὶ τοῦ κύκλου τὴν οὐ βέβαιον οὐδὲ καθαρὰν τέχνην ἐμβλητέον κοινῇ καὶ συγκρατέον;

ΠΡΩ. ἀναγκαῖον γάρ, εἰ μέλλει τις ἡμῶν καὶ τὴν ὁδὸν ἑκάστοτε ἐξευρήσειν οἴκαδε.

62cSokrates: Biraz önce kestirmeyle ve taklitle dolu olduğu için saflıktan yoksun dediğimiz müziği de mi?

Protarkhos: Bana zorunlu görünüyor, eğer hayatımız herhangi bir şekilde hayat olacaksa.

Sokrates: O hâlde kalabalığın itip kakıp zorladığı bir kapıcı gibi yenik düşüp kapıları ardına kadar açayım da bütün epistēmē'ler içeri aksın, daha eksik olan saf olanla birlikte karışsın mı istiyorsun?

62c

ΣΩ. ἦ καὶ μουσικήν, ἣν ὀλίγον ἔμπροσθεν ἔφαμεν στοχάσεώς τε καὶ μιμήσεως μεστὴν οὖσαν καθαρότητος ἐνδεῖν;

ΠΡΩ. ἀναγκαῖον φαίνεται ἔμοιγε, εἴπερ γε ἡμῶν ὁ βίος ἔσται καὶ ὁπωσοῦν ποτε βίος.

ΣΩ. βούλει δῆτα, ὥσπερ θυρωρὸς ὑπʼ ὄχλου τις ὠθούμενος καὶ βιαζόμενος, ἡττηθεὶς ἀναπετάσας τὰς θύρας ἀφῶ πάσας τὰς ἐπιστήμας εἰσρεῖν καὶ μείγνυσθαι ὁμοῦ καθαρᾷ τὴν ἐνδεεστέραν;

62dProtarkhos: Sokrates, birinci sıradaki epistēmē'lere sahip olduktan sonra ötekilerin hepsini de almakla insanın nasıl zarar göreceğini bilmiyorum.

Sokrates: O hâlde hepsini birden Homeros'un pek şiirsel "derelerin kavuştuğu yer"ine akmaya bırakayım mı?

Protarkhos: Kesinlikle.

Sokrates: Bıraktım. Şimdi yeniden hazların pınarına gitmeliyiz. Çünkü onları karıştırmayı düşündüğümüz gibi, önce gerçek olanların kısımlarını katarak karıştıramadık; her epistēmē'yi sevdiğimiz için hepsini birden ve hazlardan önce aynı yere salıverdik.

62d

ΠΡΩ. οὔκουν ἔγωγε οἶδα, ὦ Σώκρατες, ὅτι τις ἂν βλάπτοιτο πάσας λαβὼν τὰς ἄλλας ἐπιστήμας, ἔχων τὰς πρώτας.

ΣΩ. μεθιῶ δὴ τὰς συμπάσας ῥεῖν εἰς τὴν τῆς Ὁμήρου καὶ μάλα ποιητικῆς μισγαγκείας ὑποδοχήν;

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. μεθεῖνται· καὶ πάλιν ἐπὶ τὴν τῶν ἡδονῶν πηγὴν ἰτέον. ὡς γὰρ διενοήθημεν αὐτὰς μειγνύναι, τὰ τῶν ἀληθῶν μόρια πρῶτον, οὐκ ἐξεγένεθʼ ἡμῖν, ἀλλὰ διὰ τὸ πᾶσαν ἀγαπᾶν ἐπιστήμην εἰς ταὐτὸν μεθεῖμεν ἁθρόας καὶ πρόσθεν

62eProtarkhos: Pek doğru söylüyorsun.

Sokrates: Şimdi ikimizin hazlar hakkında da karar verme zamanı: bunların da hepsini birden mi salıvermeliyiz, yoksa önce bunlardan gerçek olanları mı?

Protarkhos: Güvenlik bakımından önce gerçek olanları salıvermek çok fark eder.

Sokrates: Salıverilmiş olsunlar. Sonra ne yapalım? Orada olduğu gibi, zorunlu olan hazlar varsa onları da karıştırmamız gerekmez mi?

Protarkhos: Neden olmasın? Zorunlu olanları elbette.

62e

τῶν ἡδονῶν.

ΠΡΩ. ἀληθέστατα λέγεις.

ΣΩ. ὥρα δὴ βουλεύεσθαι νῷν καὶ περὶ τῶν ἡδονῶν, πότερα καὶ ταύτας πάσας ἁθρόας ἀφετέον ἢ καὶ τούτων πρώτας μεθετέον ἡμῖν ὅσαι ἀληθεῖς.

ΠΡΩ. πολύ τι διαφέρει πρός γε ἀσφάλειαν πρώτας τὰς ἀληθεῖς ἀφεῖναι.

ΣΩ. μεθείσθων δή. τί δὲ μετὰ ταῦτα; ἆρʼ οὐκ εἰ μέν τινες ἀναγκαῖαι, καθάπερ ἐκεῖ, συμμεικτέον καὶ ταύτας;

ΠΡΩ. τί δʼ οὔ; τάς γε ἀναγκαίας δήπουθεν.

63aSokrates: Ama bütün tekhnē'leri hayat boyunca bilmek nasıl zararsız ve yararlıydıysa, hazlar için de şimdi aynı şeyi söylüyorsak, yani bütün hazlardan hayat boyunca haz almak bizim için yararlı ve herkes için zararsızsa, hepsini karıştırmalıyız.

Protarkhos: Peki bunlar hakkında ne diyelim? Ne yapalım?

Sokrates: Bize sormamalıyız, Protarkhos; hazların kendilerine ve phronēsis'lere birbirleri hakkında şöyle sormalıyız.

63a

ΣΩ. εἰ δέ γε καί, καθάπερ τὰς τέχνας πάσας ἀβλαβές τε καὶ ὠφέλιμον ἦν ἐπίστασθαι διὰ βίου, καὶ νῦν δὴ ταὐτὰ λέγομεν περὶ τῶν ἡδονῶν, εἴπερ πάσας ἡδονὰς ἥδεσθαι διὰ βίου συμφέρον τε ἡμῖν ἐστι καὶ ἀβλαβὲς ἅπασι, πάσας συγκρατέον.

ΠΡΩ. πῶς οὖν δὴ περὶ αὐτῶν τούτων λέγωμεν; καὶ πῶς ποιῶμεν;

ΣΩ. οὐχ ἡμᾶς, ὦ Πρώταρχε, διερωτᾶν χρή, τὰς ἡδονὰς δὲ αὐτὰς καὶ τὰς φρονήσεις διαπυνθανομένους τὸ τοιόνδε ἀλλήλων πέρι.

63bProtarkhos: Nasıl?

Sokrates: "Sevgili dostlar — size haz mı dememiz gerekir, yoksa başka bir ad mı —, bütün phronēsis'le birlikte yaşamayı mı seçersiniz, yoksa düşünmeden ayrı yaşamayı mı?" Sanırım onların buna şöyle cevap vermesi kaçınılmazdır.

Protarkhos: Nasıl?

Sokrates: "Daha önce söylendiği gibi, bir cinsin yalnız, tek başına ve katışıksız olması ne pek mümkündür ne de yararlıdır. Bütün cinsleri tek tek karşılaştırdığımızda, bizimle birlikte yaşayacak en iyi cinsin, her şeyi ve elden geldiğince her birimizi de eksiksiz bilen cins olduğunu düşünüyoruz."

63b

ΠΡΩ. τὸ ποῖον;

ΣΩ. ὦ φίλαι, εἴτε ἡδονὰς ὑμᾶς χρὴ προσαγορεύειν εἴτε ἄλλῳ ὁτῳοῦν ὀνόματι, μῶν οὐκ ἂν δέξαισθε οἰκεῖν μετὰ φρονήσεως πάσης ἢ χωρὶς τοῦ φρονεῖν; οἶμαι μὲν πρὸς ταῦτα τόδʼ αὐτὰς ἀναγκαιότατον εἶναι λέγειν.

ΠΡΩ. τὸ ποῖον;

ΣΩ. ὅτι καθάπερ ἔμπροσθεν ἐρρήθη, τὸ μόνον καὶ ἔρημον εἰλικρινὲς εἶναί τι γένος οὔτε πάνυ τι δυνατὸν οὔτʼ

63cProtarkhos: "Şimdi güzel söylediniz," diyeceğiz.

Sokrates: Doğru. Bundan sonra da phronēsis'e ve nous'a yeniden sormalıyız. "Karışımda hazlardan bir şeye daha ihtiyacınız var mı?" diyeceğiz nous'a ve phronēsis'e sorarak. Onlar da belki "Hangi hazlara?" derler.

Protarkhos: Muhtemelen.

63c

ὠφέλιμον· πάντων γε μὴν ἡγούμεθα γενῶν ἄριστον ἓν ἀνθʼ ἑνὸς συνοικεῖν ἡμῖν τὸ τοῦ γιγνώσκειν τἆλλά τε πάντα καὶ [αὖ τὴν] αὐτὴν ἡμῶν τελέως εἰς δύναμιν ἑκάστην.

ΠΡΩ. καὶ καλῶς γε εἰρήκατε τὰ νῦν, φήσομεν.

ΣΩ. ὀρθῶς. πάλιν τοίνυν μετὰ τοῦτο τὴν φρόνησιν καὶ τὸν νοῦν ἀνερωτητέον· ἆρʼ ἡδονῶν τι προσδεῖσθε ἐν τῇ συγκράσει; φαῖμεν ἂν αὖ τὸν νοῦν τε καὶ τὴν φρόνησιν ἀνερωτῶντες. ποίων, φαῖεν ἂν ἴσως, ἡδονῶν;

ΠΡΩ. εἰκός.

63dSokrates: Bundan sonra bizim sözümüz şu olacak: "O gerçek hazlara ek olarak en büyük ve en şiddetli hazların da sizinle birlikte yaşamasına ihtiyacınız var mı?" diyeceğiz. Onlar da belki şöyle derler: "Nasıl ihtiyacımız olsun, Sokrates? Bunlar bize sayısız engel çıkarır, içinde yaşadığımız psykhē'leri delilikle altüst eder, en başta oluşmamıza izin vermez, oluşan çocuklarımızı da çoğu zaman, dikkatsizlik yüzünden unutkanlık sokarak, büsbütün mahveder."

63d

ΣΩ. ὁ δέ γʼ ἡμέτερος λόγος μετὰ τοῦτʼ ἐστὶν ὅδε. πρὸς ταῖς ἀληθέσιν ἐκείναις ἡδοναῖς, φήσομεν, ἆρʼ ἔτι προσδεῖσθʼ ὑμῖν τὰς μεγίστας ἡδονὰς συνοίκους εἶναι καὶ τὰς σφοδροτάτας; καὶ πῶς, ὦ Σώκρατες, ἴσως φαῖεν ἄν, αἵ γʼ ἐμποδίσματά τε μυρία ἡμῖν ἔχουσι, τὰς ψυχὰς ἐν αἷς οἰκοῦμεν ταράττουσαι διὰ μανίας [ἡδονάς], καὶ γίγνεσθαί

63eSokrates: "Ama gerçek ve saf dediğin hazları neredeyse kendimize yakın say; bunlara ek olarak sağlıkla ve itidalle birlikte olanları, bir tanrının maiyeti gibi bütün aretē'nin peşinden her yerde giden hazları da karışıma kat. Akılsızlığın ve öteki kötülüklerin peşinden hep gelen hazları ise nous'a karıştırmak büyük bir saçmalık olur; hele olabildiğince güzel ve en az çatışmalı bir karışım ve bileşim görmek, bunda da insanda ve evrende iyinin tabiatça ne olduğunu ve onun idea'sının ne olabileceğini sezmeye çalışmak isteyen biri için."

63e

τε ἡμᾶς τὴν ἀρχὴν οὐκ ἐῶσι, τά τε γιγνόμενα ἡμῶν τέκνα ὡς τὸ πολύ, διʼ ἀμέλειαν λήθην ἐμποιοῦσαι, παντάπασι διαφθείρουσιν;

ΣΩ. ἀλλʼ ἅς τε ἡδονὰς ἀληθεῖς καὶ καθαρὰς [ἃς] εἶπες, σχεδὸν οἰκείας ἡμῖν νόμιζε, καὶ πρὸς ταύταις τὰς μεθʼ ὑγιείας καὶ τοῦ σωφρονεῖν, καὶ δὴ καὶ συμπάσης ἀρετῆς ὁπόσαι καθάπερ θεοῦ ὀπαδοὶ γιγνόμεναι αὐτῇ συνακολουθοῦσι πάντῃ, ταύτας μείγνυ· τὰς δʼ ἀεὶ μετʼ ἀφροσύνης καὶ τῆς ἄλλης κακίας ἑπομένας πολλή που ἀλογία τῷ νῷ μειγνύναι τὸν βουλόμενον ὅτι καλλίστην ἰδόντα καὶ ἀστασιαστοτάτην μεῖξιν

64aNous'un bunları, kendisi, hafıza ve doğru kanaat adına cevap verirken aklı başında ve kendine yaraşır biçimde söylediğini söylemeyecek miyiz?

Protarkhos: Kesinlikle.

Sokrates: Şu da zorunludur; başka türlü tek bir şey bile olamaz.

64a

καὶ κρᾶσιν, ἐν ταύτῃ μαθεῖν πειρᾶσθαι τί ποτε ἔν τʼ ἀνθρώπῳ καὶ τῷ παντὶ πέφυκεν ἀγαθὸν καὶ τίνα ἰδέαν αὐτὴν εἶναί ποτε μαντευτέον. ἆρʼ οὐκ ἐμφρόνως ταῦτα καὶ ἐχόντως ἑαυτὸν τὸν νοῦν φήσομεν ὑπέρ τε αὑτοῦ καὶ μνήμης καὶ δόξης ὀρθῆς ἀποκρίνασθαι τὰ νῦν ῥηθέντα;

ΠΡΩ. παντάπασι μὲν οὖν.

ΣΩ. ἀλλὰ μὴν καὶ τόδε γε ἀναγκαῖον, καὶ οὐκ ἄλλως ἄν ποτε γένοιτο οὐδʼ ἂν ἕν.

64bProtarkhos: Ne?

Sokrates: Hakikat katmadığımız şey hiçbir zaman gerçekten oluşmaz, oluşsa bile var olmaz.

Protarkhos: Nasıl olsun?

Sokrates: Hiçbir şekilde. Ama bu karışıma hâlâ bir şey gerekiyorsa, sen ve Philebos söyleyin. Bana kalırsa şimdiki logos, canlı bir bedeni güzelce yönetecek bedensiz bir düzen gibi tamamlanmış görünüyor.

Protarkhos: Bana da öyle görünüyor, Sokrates; benim de böyle kabul ettiğimi söyle.

64b

ΠΡΩ. τὸ ποῖον;

ΣΩ. ὧι μὴ μείξομεν ἀλήθειαν, οὐκ ἄν ποτε τοῦτο ἀληθῶς γίγνοιτο οὐδʼ ἂν γενόμενον εἴη.

ΠΡΩ. πῶς γὰρ ἄν;

ΣΩ. οὐδαμῶς. ἀλλʼ εἴ τινος ἔτι προσδεῖ τῇ συγκράσει ταύτῃ, λέγετε σὺ καὶ Φίληβος. ἐμοὶ μὲν γὰρ καθαπερεὶ κόσμος τις ἀσώματος ἄρξων καλῶς ἐμψύχου σώματος ὁ νῦν λόγος ἀπειργάσθαι φαίνεται.

ΠΡΩ. καὶ ἐμοὶ τοίνυν, ὦ Σώκρατες, οὕτω λέγε δεδόχθαι.

64cSokrates: Şimdi artık iyinin kapısının önünde, onun evinin eşiğinde durduğumuzu söylersek, belki bir bakıma doğru söylemiş oluruz, değil mi?

Protarkhos: Bana öyle görünüyor.

Sokrates: Peki karışımda bize en değerli ve böyle bir durumun herkese sevimli gelmesinin en başta sebebi olarak ne görünür? Bunu görünce, bunun evrende hazza mı yoksa nous'a mı daha yakın ve daha akraba olduğunu inceleyeceğiz.

64c

ΣΩ. ἆρʼ οὖν ἐπὶ μὲν τοῖς τοῦ ἀγαθοῦ νῦν ἤδη προθύροις [καὶ] τῆς οἰκήσεως ἐφεστάναι [τῆς τοῦ τοιούτου] λέγοντες ἴσως ὀρθῶς ἄν τινα τρόπον φαῖμεν;

ΠΡΩ. ἐμοὶ γοῦν δοκεῖ.

ΣΩ. τί δῆτα ἐν τῇ συμμείξει τιμιώτατον ἅμα καὶ μάλιστʼ αἴτιον εἶναι δόξειεν ἂν ἡμῖν τοῦ πᾶσιν γεγονέναι προσφιλῆ τὴν τοιαύτην διάθεσιν; τοῦτο γὰρ ἰδόντες μετὰ τοῦτʼ ἐπισκεψόμεθα εἴθʼ ἡδονῇ εἴτε τῷ νῷ προσφυέστερον καὶ οἰκειότερον ἐν τῷ παντὶ συνέστηκεν.

64dProtarkhos: Doğru; hükmümüz için en yararlısı bu.

Sokrates: Hangi karışım olursa olsun, onu ya her şeye değer ya da hiçbir şeye değmez kılan sebebi görmek zor değil.

Protarkhos: Nasıl yani?

Sokrates: Bunu bilmeyen insan yoktur herhalde.

Protarkhos: Neyi?

Sokrates: Ölçüye ve ölçülü tabiata ulaşamayan her bileşimin, neyden ve nasıl oluşursa oluşsun, zorunlu olarak hem karışan şeyleri hem de en başta kendisini mahvettiğini. Çünkü böyle bir şey bileşim değil, gerçekten katıksız bir yığışmadır ve sahipleri için her seferinde gerçek bir felakettir.

64d

ΠΡΩ. ὀρθῶς· τοῦτο γὰρ εἰς τὴν κρίσιν ἡμῖν ἐστι συμφορώτατον.

ΣΩ. καὶ μὴν καὶ συμπάσης γε μείξεως οὐ χαλεπὸν ἰδεῖν τὴν αἰτίαν, διʼ ἣν ἢ παντὸς ἀξία γίγνεται ἡτισοῦν ἢ τὸ παράπαν οὐδενός.

ΠΡΩ. πῶς λέγεις;

ΣΩ. οὐδείς που τοῦτο ἀνθρώπων ἀγνοεῖ.

ΠΡΩ. τὸ ποῖον;

ΣΩ. ὅτι μέτρου καὶ τῆς συμμέτρου φύσεως μὴ τυχοῦσα ἡτισοῦν καὶ ὁπωσοῦν σύγκρασις πᾶσα ἐξ ἀνάγκης ἀπόλλυσι τά τε κεραννύμενα καὶ πρώτην αὑτήν· οὐδὲ

64eProtarkhos: Pek doğru.

Sokrates: Şimdi iyinin gücü güzelin tabiatına sığınmış oldu; çünkü ölçülülük ve orantı her yerde güzellik ve aretē olarak ortaya çıkar.

Protarkhos: Kesinlikle.

Sokrates: Hakikatin de karışımda bunlarla karıştığını söylemiştik.

Protarkhos: Elbette.

64e

γὰρ κρᾶσις ἀλλά τις ἄκρατος συμπεφορημένη ἀληθῶς ἡ τοιαύτη γίγνεται ἑκάστοτε ὄντως τοῖς κεκτημένοις συμφορά.

ΠΡΩ. ἀληθέστατα.

ΣΩ. νῦν δὴ καταπέφευγεν ἡμῖν ἡ τοῦ ἀγαθοῦ δύναμις εἰς τὴν τοῦ καλοῦ φύσιν· μετριότης γὰρ καὶ συμμετρία κάλλος δήπου καὶ ἀρετὴ πανταχοῦ συμβαίνει γίγνεσθαι.

ΠΡΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. καὶ μὴν ἀλήθειάν γε ἔφαμεν αὐτοῖς ἐν τῇ κράσει μεμεῖχθαι.

ΠΡΩ. πάνυ γε.

65aSokrates: O hâlde iyiyi tek bir idea'yla yakalayamıyorsak, onu üçüyle, güzellik, orantı ve hakikatle alıp şunu söyleyelim: karışımda olanların sebebini en doğru olarak bu üçüne, sanki tek bir şeymiş gibi, bağlayabiliriz; karışım da bunun iyi olması yüzünden böyle olmuştur.

Protarkhos: Pek doğru.

Sokrates: Artık, Protarkhos, haz ve phronēsis hakkında, ikisinden hangisinin en iyiye daha yakın akraba olduğu ve insanlar ve tanrılar arasında daha değerli olduğu konusunda kim olsa bize yeterli bir hakem olabilir.

65a

ΣΩ. οὐκοῦν εἰ μὴ μιᾷ δυνάμεθα ἰδέᾳ τὸ ἀγαθὸν θηρεῦσαι, σὺν τρισὶ λαβόντες, κάλλει καὶ συμμετρίᾳ καὶ ἀληθείᾳ, λέγωμεν ὡς τοῦτο οἷον ἓν ὀρθότατʼ ἂν αἰτιασαίμεθʼ ἂν τῶν ἐν τῇ συμμείξει, καὶ διὰ τοῦτο ὡς ἀγαθὸν ὂν τοιαύτην αὐτὴν γεγονέναι.

ΠΡΩ. ὀρθότατα μὲν οὖν.

ΣΩ. ἤδη τοίνυν, ὦ Πρώταρχε, ἱκανὸς ἡμῖν γένοιτʼ ἂν ὁστισοῦν κριτὴς ἡδονῆς τε πέρι καὶ φρονήσεως, ὁπότερον

65bProtarkhos: Açık; yine de logos'la sonuna kadar gitmek daha iyi.

Sokrates: O hâlde bu üçünün her birini tek tek hazla ve nous'la karşılaştırarak değerlendirelim; çünkü her birini ikisinden hangisine daha yakın akraba sayacağımızı görmeliyiz.

Protarkhos: Güzellikten, hakikatten ve ölçülülükten mi söz ediyorsun?

Sokrates: Evet. Önce hakikati al, Protarkhos.

65b

αὐτοῖν τοῦ ἀρίστου συγγενέστερόν τε καὶ τιμιώτερον ἐν ἀνθρώποις τέ ἐστι καὶ θεοῖς.

ΠΡΩ. δῆλον μέν, ὅμως δʼ οὖν τῷ λόγῳ ἐπεξελθεῖν βέλτιον.

ΣΩ. καθʼ ἓν ἕκαστον τοίνυν τῶν τριῶν πρὸς τὴν ἡδονὴν καὶ τὸν νοῦν κρίνωμεν· δεῖ γὰρ ἰδεῖν ποτέρῳ ⟨ὡς⟩ μᾶλλον συγγενὲς ἕκαστον αὐτῶν ἀπονεμοῦμεν.

ΠΡΩ. κάλλους καὶ ἀληθείας καὶ μετριότητος πέρι λέγεις;

ΣΩ. ναί. πρῶτον δέ γε ἀληθείας λαβοῦ, ὦ Πρώταρχε·

65cAldıktan sonra üç şeye, nous'a, hakikate ve hazza bak; uzun süre düşündükten sonra kendine cevap ver: hakikate daha yakın akraba olan haz mıdır, nous mu?

Protarkhos: Ne gerek var zamana? Bence aralarında büyük fark var. Haz her şeyin en yalancısıdır; söylendiğine göre, en büyük sayılan cinsel hazlarda yemin bozmaya bile tanrılar göz yumar, çünkü hazlar çocuklar gibi en küçük bir nous'a bile sahip değildir. Nous ise ya hakikatle aynı şeydir ya da her şeyden çok ona benzer ve her şeyden doğrudur.

65c

καὶ λαβόμενος βλέψας εἰς τρία, νοῦν καὶ ἀλήθειαν καὶ ἡδονήν, πολὺν ἐπισχὼν χρόνον ἀπόκριναι σαυτῷ πότερον ἡδονὴ συγγενέστερον ἢ νοῦς ἀληθείᾳ.

ΠΡΩ. τί δὲ χρόνου δεῖ; πολὺ γὰρ οἶμαι διαφέρετον. ἡδονὴ μὲν γὰρ ἁπάντων ἀλαζονίστατον, ὡς δὲ λόγος, καὶ ἐν ταῖς ἡδοναῖς ταῖς περὶ τἀφροδίσια, αἳ δὴ μέγισται δοκοῦσιν εἶναι, καὶ τὸ ἐπιορκεῖν συγγνώμην εἴληφε παρὰ θεῶν, ὡς

65dSokrates: Bundan sonra ölçülülüğü de aynı şekilde incele: haz mı phronēsis'ten daha çok ölçülülüğe sahiptir, phronēsis mi hazdan?

Protarkhos: Bu da kolay incelenecek bir soru. Bence var olan şeyler arasında tabiatça hazdan ve taşkın sevinçten daha ölçüsüz bir şey bulunamaz, nous'tan ve epistēmē'den daha ölçülü bir şey de asla bulunamaz.

65d

καθάπερ παίδων τῶν ἡδονῶν νοῦν οὐδὲ τὸν ὀλίγιστον κεκτημένων· νοῦς δὲ ἤτοι ταὐτὸν καὶ ἀλήθειά ἐστιν ἢ πάντων ὁμοιότατόν τε καὶ ἀληθέστατον.

ΣΩ. οὐκοῦν τὸ μετὰ τοῦτο τὴν μετριότητα ὡσαύτως σκέψαι, πότερον ἡδονὴ φρονήσεως ἢ φρόνησις ἡδονῆς πλείω κέκτηται;

ΠΡΩ. εὔσκεπτόν γε καὶ ταύτην σκέψιν προβέβληκας· οἶμαι γὰρ ἡδονῆς μὲν καὶ περιχαρείας οὐδὲν τῶν ὄντων πεφυκὸς ἀμετρώτερον εὑρεῖν ἄν τινα, νοῦ δὲ καὶ ἐπιστήμης ἐμμετρώτερον οὐδʼ ἂν ἕν ποτε.

65eSokrates: Güzel söyledin. Yine de üçüncüsünü de söyle. Güzellikten nous mu hazzın cinsinden daha çok pay almıştır da nous hazdan daha güzeldir, yoksa tersi mi?

Protarkhos: Sokrates, phronēsis'i ve nous'u kimse hiçbir zaman, ne uyanıkken ne düşünde, çirkin olarak görmemiş, hiçbir yerde, hiçbir şekilde ne olurken ne varken ne de olacakken çirkin diye düşünmemiştir.

Sokrates: Doğru.

Protarkhos: Hazlara gelince, özellikle de neredeyse en büyüklerine, haz duyan birini gördüğümüzde, onlara ya gülünç bir şeyin ya da her şeyin en çirkininin eşlik ettiğini görüp hem kendimiz utanırız hem de onları olabildiğince gizleyip saklarız; bu türden her şeyi geceye bırakırız, sanki gün ışığının onları görmemesi gerekiyormuş gibi.

65e

ΣΩ. καλῶς εἴρηκας. ὅμως δʼ ἔτι λέγε τὸ τρίτον. νοῦς ἡμῖν κάλλους μετείληφε πλεῖον ἢ τὸ τῆς ἡδονῆς γένος, ὥστε εἶναι καλλίω νοῦν ἡδονῆς, ἢ τοὐναντίον;

ΠΡΩ. ἀλλʼ οὖν φρόνησιν μὲν καὶ νοῦν, ὦ Σώκρατες, οὐδεὶς πώποτε οὔθʼ ὕπαρ οὔτʼ ὄναρ αἰσχρὸν οὔτε εἶδεν οὔτε ἐπενόησεν οὐδαμῇ οὐδαμῶς οὔτε γιγνόμενον οὔτε ὄντα οὔτε ἐσόμενον.

ΣΩ. ὀρθῶς.

ΠΡΩ. ἡδονὰς δέ γέ που, καὶ ταῦτα σχεδὸν τὰς μεγίστας, ὅταν ἴδωμεν ἡδόμενον ὁντινοῦν, ἢ τὸ γελοῖον ἐπʼ αὐταῖς ἢ τὸ

66aSokrates: O hâlde her yerde, Protarkhos, haberciler göndererek de hazır olanlara anlatarak da şunu söyleyeceksin: haz ne birinci sıradaki varlıktır ne de ikinci; birinci sıra bir bakıma ölçüye, ölçülü olana, yerinde olana ve bu türden sayılması gereken her şeye aittir; ebedî tabiat onlarda bulunur.

Protarkhos: Şimdi söylenenlerden öyle görünüyor.

66a

πάντων αἴσχιστον ἑπόμενον ὁρῶντες αὐτοί τε αἰσχυνόμεθα καὶ ἀφανίζοντες κρύπτομεν ὅτι μάλιστα, νυκτὶ πάντα τὰ τοιαῦτα διδόντες, ὡς φῶς οὐ δέον ὁρᾶν αὐτά.

ΣΩ. πάντῃ δὴ φήσεις, ὦ Πρώταρχε, ὑπό τε ἀγγέλων πέμπων καὶ παροῦσι φράζων, ὡς ἡδονὴ κτῆμα οὐκ ἔστι πρῶτον οὐδʼ αὖ δεύτερον, ἀλλὰ πρῶτον μέν πῃ περὶ μέτρον καὶ τὸ μέτριον καὶ καίριον καὶ πάντα ὁπόσα χρὴ τοιαῦτα νομίζειν, τὴν ἀίδιον ᾑρῆσθαι.

ΠΡΩ. φαίνεται γοῦν ἐκ τῶν νῦν λεγομένων.

66bSokrates: İkinci sıra da orantılı olana, güzel olana, tam olana, yeterli olana ve bu soydan olan her şeye aittir.

Protarkhos: Öyle görünüyor.

Sokrates: Benim kehanetime göre üçüncü sıraya nous'u ve phronēsis'i koyarsan hakikatten pek sapmış olmazsın.

Protarkhos: Belki.

Sokrates: Psykhē'nin kendisine ait saydığımız şeyler, yani epistēmē'ler, tekhnē'ler ve doğru kanaat denenler, eğer iyiye hazdan daha yakın akrabaysalar, bu üçünün ardından dördüncü sırada değil midir?

66b

ΣΩ. δεύτερον μὴν περὶ τὸ σύμμετρον καὶ καλὸν καὶ τὸ τέλεον καὶ ἱκανὸν καὶ πάνθʼ ὁπόσα τῆς γενεᾶς αὖ ταύτης ἐστίν.

ΠΡΩ. ἔοικε γοῦν.

ΣΩ. τὸ τοίνυν τρίτον, ὡς ἡ ἐμὴ μαντεία, νοῦν καὶ φρόνησιν τιθεὶς οὐκ ἂν μέγα τι τῆς ἀληθείας παρεξέλθοις.

ΠΡΩ. ἴσως.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν οὐ τέταρτα, ἃ τῆς ψυχῆς αὐτῆς ἔθεμεν, ἐπιστήμας τε καὶ τέχνας καὶ δόξας ὀρθὰς λεχθείσας, ταῦτʼ

66cProtarkhos: Olabilir.

Sokrates: Beşinci sırada da acısız diye tarif edip saf adını verdiğimiz hazlar bulunur; bunların bir kısmı psykhē'nin kendisine ait olup epistēmē'lere, bir kısmı da hislere eşlik eder.

Protarkhos: Belki.

Sokrates: "Ama altıncı soyda," der Orpheus, "şarkının düzenine son verin." Galiba bizim logos'umuz da altıncı hükümde sona ermiş bulunuyor. Bundan sonra bize söylenenlere bir baş koymaktan başka yapacak bir şey kalmıyor.

66c

εἶναι τὰ πρὸς τοῖς τρισὶ τέταρτα, εἴπερ τοῦ ἀγαθοῦ γέ ἐστι μᾶλλον [ἢ] τῆς ἡδονῆς συγγενῆ;

ΠΡΩ. τάχʼ ἄν.

ΣΩ. πέμπτας τοίνυν, ἃς ἡδονὰς ἔθεμεν ἀλύπους ὁρισάμενοι, καθαρὰς ἐπονομάσαντες τῆς ψυχῆς αὐτῆς, ἐπιστήμαις, τὰς δὲ αἰσθήσεσιν ἑπομένας;

ΠΡΩ. ἴσως.

ΣΩ. ἕκτῃ δʼ ἐν γενεᾷ, φησὶν Ὀρφεύς, καταπαύσατε κόσμον ἀοιδῆς· ἀτὰρ κινδυνεύει καὶ ὁ ἡμέτερος λόγος ἐν ἕκτῃ καταπεπαυμένος εἶναι κρίσει. τὸ δὴ μετὰ

66dProtarkhos: Öyle yapmalı.

Sokrates: Haydi, üçüncü kadehi Kurtarıcı Zeus'a sunar gibi, aynı logos'u tanık tutarak bir kez daha sonuna kadar gözden geçirelim.

Protarkhos: Hangi logos'u?

Sokrates: Philebos bize iyinin her türlü ve eksiksiz haz olduğunu söylüyordu.

Protarkhos: Galiba, Sokrates, az önce "üçüncü" derken baştaki logos'u yeniden ele almamız gerektiğini kastediyordun.

66d

ταῦθʼ ἡμῖν οὐδὲν λοιπὸν πλὴν ὥσπερ κεφαλὴν ἀποδοῦναι τοῖς εἰρημένοις.

ΠΡΩ. οὐκοῦν χρή.

ΣΩ. ἴθι δή, τὸ τρίτον τῷ σωτῆρι τὸν αὐτὸν διαμαρτυράμενοι λόγον ἐπεξέλθωμεν.

ΠΡΩ. ποῖον δή;

ΣΩ. Φίληβος τἀγαθὸν ἐτίθετο ἡμῖν ἡδονὴν εἶναι πᾶσαν καὶ παντελῆ.

ΠΡΩ. τὸ τρίτον, ὦ Σώκρατες, ὡς ἔοικας, ἔλεγες ἀρτίως τὸν ἐξ ἀρχῆς ἐπαναλαβεῖν δεῖν λόγον.

66eSokrates: Evet; ama bundan sonrasını da dinleyelim. Ben az önce anlattığım şeyleri görüp yalnız Philebos'un değil, başka binlerce kişinin de sık sık ileri sürdüğü logos'tan hoşlanmayınca, insan hayatı için nous'un hazdan çok daha üstün ve daha iyi olduğunu söylemiştim.

Protarkhos: Öyleydi.

Sokrates: Başka birçok şeyin de bulunduğundan şüphelenerek, bu ikisinden daha iyi bir şey ortaya çıkarsa ikincilik için nous'un yanında hazza karşı savaşacağımı, hazzın ikincilikten de yoksun kalacağını söylemiştim.

66e

ΣΩ. ναί, τὸ δέ γε μετὰ τοῦτο ἀκούωμεν. ἐγὼ γὰρ δὴ κατιδὼν ἅπερ νυνδὴ διελήλυθα, καὶ δυσχεράνας τὸν Φιλήβου λόγον οὐ μόνον ἀλλὰ καὶ ἄλλων πολλάκις μυρίων, εἶπον ὡς ἡδονῆς γε νοῦς εἴη μακρῷ βέλτιόν τε καὶ ἄμεινον τῷ τῶν ἀνθρώπων βίῳ.

ΠΡΩ. ἦν ταῦτα.

ΣΩ. ὑποπτεύων δέ γε καὶ ἄλλα εἶναι πολλὰ εἶπον ὡς εἰ φανείη τι τούτοιν ἀμφοῖν βέλτιον, ὑπὲρ τῶν δευτερείων νῷ πρὸς ἡδονὴν συνδιαμαχοίμην, ἡδονὴ δὲ καὶ δευτερείων στερήσοιτο.

67aProtarkhos: Söylemiştin.

Sokrates: Bundan sonra da her şeyden yeterli bir biçimde, bu ikisinden hiçbirinin yeterli olmadığı ortaya çıktı.

Protarkhos: Pek doğru.

Sokrates: Bu logos'ta hem nous hem de haz, iyinin kendisi olmaktan tamamen uzaklaştırıldı, değil mi? Çünkü ikisi de kendi kendine yetmekten, yeterli ve tam olanın gücünden yoksundur.

Protarkhos: Pek doğru.

Sokrates: Bu ikisinin her birinden üstün üçüncü bir şey ortaya çıkınca da, şimdi nous'un kazananın idea'sına hazdan bin kat daha yakın ve daha akraba olduğu görüldü.

Protarkhos: Nasıl görülmesin?

Sokrates: Demek logos'un şimdi ortaya koyduğu hükme göre hazzın gücü beşinci sırada olur.

Protarkhos: Öyle görünüyor.

67a

ΠΡΩ. εἶπες γὰρ οὖν.

ΣΩ. καὶ μετὰ ταῦτά γε πάντων ἱκανώτατα τούτοιν οὐδέτερον ἱκανὸν ἐφάνη.

ΠΡΩ. ἀληθέστατα.

ΣΩ. οὐκοῦν παντάπασιν ἐν τούτῳ τῷ λόγῳ καὶ νοῦς ἀπήλλακτο καὶ ἡδονὴ μή τοι τἀγαθόν γε αὐτὸ μηδʼ ἕτερον αὐτοῖν εἶναι, στερομένοιν αὐταρκείας καὶ τῆς τοῦ ἱκανοῦ καὶ τελέου δυνάμεως;

ΠΡΩ. ὀρθότατα.

ΣΩ. φανέντος δέ γε ἄλλου τρίτου κρείττονος τούτοιν ἑκατέρου, μυρίῳ γʼ αὖ νοῦς ἡδονῆς οἰκειότερον καὶ προσφυέστερον πέφανται νῦν τῇ τοῦ νικῶντος ἰδέᾳ.

ΠΡΩ. πῶς γὰρ οὔ;

ΣΩ. οὐκοῦν πέμπτον κατὰ τὴν κρίσιν, ἣν νῦν ὁ λόγος ἀπεφήνατο, γίγνοιτʼ ἂν ἡ τῆς ἡδονῆς δύναμις.

ΠΡΩ. ἔοικεν.

67bSokrates: Ama bütün öküzler, atlar ve öteki bütün hayvanlar sevincin peşinden koşarak öyle olduğunu söylese bile birinci olmaz. Çoğunluk, kâhinlerin kuşlara güvenmesi gibi onlara güvenerek iyi yaşamamız için en üstün şeyin hazlar olduğuna hükmeder; hayvanların tutkularını, felsefi Musa'nın ilhamıyla her seferinde dile getirilmiş logos'lardan daha yetkin tanıklar sayar.

Protarkhos: Sokrates, şimdi artık hepimiz senin pek doğru konuştuğunu söylüyoruz.

Sokrates: O hâlde beni bırakıyor musunuz?

Protarkhos: Daha biraz kaldı, Sokrates; herhalde sen bizden önce pes etmezsin. Geriye kalanları ben sana hatırlatırım.

67b

ΣΩ. πρῶτον δέ γε οὐδʼ ἂν οἱ πάντες βόες τε καὶ ἵπποι καὶ τἆλλα σύμπαντα θηρία φῶσι τῷ τὸ χαίρειν διώκειν· οἷς πιστεύοντες, ὥσπερ μάντεις ὄρνισιν, οἱ πολλοὶ κρίνουσι τὰς ἡδονὰς εἰς τὸ ζῆν ἡμῖν εὖ κρατίστας εἶναι, καὶ τοὺς θηρίων ἔρωτας οἴονται κυρίους εἶναι μάρτυρας μᾶλλον ἢ τοὺς τῶν ἐν μούσῃ φιλοσόφῳ μεμαντευμένων ἑκάστοτε λόγων.

ΠΡΩ. ἀληθέστατα, ὦ Σώκρατες, εἰρῆσθαί σοι νῦν ἤδη φαμὲν ἅπαντες.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ἀφίετέ με;

ΠΡΩ. σμικρὸν ἔτι τὸ λοιπόν, ὦ Σώκρατες· οὐ γὰρ δήπου σύ γε ἀπερεῖς πρότερος ἡμῶν, ὑπομνήσω δέ σε τὰ λειπόμενα.

Çeviri değerlendirmesi

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…