İçeriğe geç
Platon

Platon

Phaidros

Φαῖδρος

227aSokrates: Sevgili Phaidros, nereye böyle, nereden geliyorsun?

Phaidros: Kephalos oğlu Lysias'ın yanından, Sokrates; surların dışına yürüyüşe gidiyorum. Sabahın erken saatinden beri orada oturup epey vakit geçirdim. Senin de benim de dostumuz olan Akumenos'un sözünü dinleyip yürüyüşlerimi yollarda yapıyorum; söylediğine göre bu, kapalı koşu yollarındaki yürüyüşlerden daha az yorucuymuş.

227a

ΣΩ. ὦ φίλε Φαῖδρε, ποῖ δὴ καὶ πόθεν;

ΦΑΙ. παρὰ Λυσίου, ὦ Σώκρατες, τοῦ Κεφάλου, πορεύομαι δὲ πρὸς περίπατον ἔξω τείχους· συχνὸν γὰρ ἐκεῖ διέτριψα χρόνον καθήμενος ἐξ ἑωθινοῦ. τῷ δὲ σῷ καὶ ἐμῷ ἑταίρῳ πειθόμενος Ἀκουμενῷ κατὰ τὰς ὁδοὺς ποιοῦμαι τοὺς περιπάτους· φησὶ γὰρ ἀκοπωτέρους εἶναι τῶν ἐν τοῖς

227bSokrates: Doğru söylüyor, dostum. Demek Lysias şehirdeymiş.

Phaidros: Evet, Epikrates'in yanında, Olympieion'un yakınındaki şu Morykhos'un evinde.

Sokrates: Peki ne yaptınız? Lysias size konuşmalarından bir ziyafet çekti, değil mi?

Phaidros: Yürürken dinlemeye vaktin varsa öğrenirsin.

Sokrates: Ne o? Seninle Lysias'ın sohbetini dinlemeyi, Pindaros'un dediği gibi, "her türlü meşguliyetten üstün" bir iş saymayacağımı mı sanıyorsun?

227b

δρόμοις.

ΣΩ. καλῶς γάρ, ὦ ἑταῖρε, λέγει. ἀτὰρ Λυσίας ἦν, ὡς ἔοικεν, ἐν ἄστει.

ΦΑΙ. ναί, παρʼ Ἐπικράτει, ἐν τῇδε τῇ πλησίον τοῦ Ὀλυμπίου οἰκίᾳ τῇ Μορυχίᾳ.

ΣΩ. τίς οὖν δὴ ἦν ἡ διατριβή; ἢ δῆλον ὅτι τῶν λόγων ὑμᾶς Λυσίας εἱστία;

ΦΑΙ. πεύσῃ, εἴ σοι σχολὴ προϊόντι ἀκούειν.

ΣΩ. τί δέ; οὐκ ἂν οἴει με κατὰ Πίνδαρον καὶ ἀσχολίας ὑπέρτερον πρᾶγμα ποιήσασθαι τὸ τεήν τε καὶ Λυσίου διατριβὴν ἀκοῦσαι;

227cPhaidros: Öyleyse yürü.

Sokrates: Anlat bakalım.

Phaidros: Gerçekten de, Sokrates, dinleyeceğin şey tam sana göre; çünkü üzerinde vakit geçirdiğimiz konuşma, nasıl desem, aşka (erōs) dairdi. Lysias güzellerden birinin elde edilmeye çalışılmasını yazmış, ama bir âşık tarafından değil; inceliği de tam burada: bir âşıktan çok âşık olmayan birine kendini vermek gerektiğini söylüyor.

Sokrates: Ne soylu adam! Keşke zengine değil yoksula, gence değil yaşlıya, benim ve çoğumuzun başka hangi özellikleri varsa onlara sahip olana kendini vermek gerektiğini de yazsaydı; o zaman konuşmaları gerçekten nazik ve halka yararlı olurdu.

227c

ΦΑΙ. πρόαγε δή.

ΣΩ. λέγοις ἄν.

ΦΑΙ. καὶ μήν, ὦ Σώκρατες, προσήκουσα γέ σοι ἡ ἀκοή· ὁ γάρ τοι λόγος ἦν, περὶ ὃν διετρίβομεν, οὐκ οἶδʼ ὅντινα τρόπον ἐρωτικός. γέγραφε γὰρ δὴ ὁ Λυσίας πειρώμενόν τινα τῶν καλῶν, οὐχ ὑπʼ ἐραστοῦ δέ, ἀλλʼ αὐτὸ δὴ τοῦτο καὶ κεκόμψευται· λέγει γὰρ ὡς χαριστέον μὴ ἐρῶντι μᾶλλον ἢ ἐρῶντι.

ΣΩ. ὢ γενναῖος. εἴθε γράψειεν ὡς χρὴ πένητι μᾶλλον ἢ πλουσίῳ, καὶ πρεσβυτέρῳ ἢ νεωτέρῳ, καὶ ὅσα ἄλλα

227dDinlemeyi o kadar çok arzuluyorum ki, yürüyüşünü Megara'ya kadar uzatsan, Herodikos'un yaptığı gibi surlara dokunup geri dönsen, yine de senden geri kalmam.

Phaidros: Ne diyorsun, Sokrates, dostların en iyisi? Bugün yazı yazanların en ustası olan Lysias'ın uzun zamanda, kafa dinlenerek kaleme aldığı şeyleri, benim gibi sıradan birinin ona yaraşır şekilde ezberden aktarabileceğini mi sanıyorsun? Bundan çok uzağım; oysa bunu yapabilmeyi bir yığın altına sahip olmaktan daha çok isterdim.

227d

ἐμοί τε πρόσεστι καὶ τοῖς πολλοῖς ἡμῶν· ἦ γὰρ ἂν ἀστεῖοι καὶ δημωφελεῖς εἶεν οἱ λόγοι. ἔγωγʼ οὖν οὕτως ἐπιτεθύμηκα ἀκοῦσαι, ὥστʼ ἐὰν βαδίζων ποιῇ τὸν περίπατον Μέγαράδε καὶ κατὰ Ἡρόδικον προσβὰς τῷ τείχει πάλιν ἀπίῃς, οὐ μή σου ἀπολειφθῶ.

ΦΑΙ. πῶς λέγεις, ὦ βέλτιστε Σώκρατες; οἴει με, ἃ

228aSokrates: Phaidros, ben Phaidros'u tanımıyorsam kendimi de unutmuşumdur. Ama ikisi de değil. Çok iyi biliyorum ki o, Lysias'ın konuşmasını dinlerken bir kez dinlemekle kalmadı; tekrar tekrar okumasını istedi, Lysias da seve seve uydu.

228a

Λυσίας ἐν πολλῷ χρόνῳ κατὰ σχολὴν συνέθηκε, δεινότατος ὢν τῶν νῦν γράφειν, ταῦτα ἰδιώτην ὄντα ἀπομνημονεύσειν ἀξίως ἐκείνου; πολλοῦ γε δέω· καίτοι ἐβουλόμην γʼ ἂν μᾶλλον ἤ μοι πολὺ χρυσίον γενέσθαι.

ΣΩ. ὦ Φαῖδρε, εἰ ἐγὼ Φαῖδρον ἀγνοῶ, καὶ ἐμαυτοῦ ἐπιλέλησμαι. ἀλλὰ γὰρ οὐδέτερά ἐστι τούτων· εὖ οἶδα ὅτι Λυσίου λόγον ἀκούων ἐκεῖνος οὐ μόνον ἅπαξ ἤκουσεν, ἀλλὰ πολλάκις ἐπαναλαμβάνων ἐκέλευέν οἱ λέγειν, ὁ δὲ ἐπείθετο

228bAma bu da ona yetmedi; sonunda kitabı alıp en çok merak ettiği yerleri inceledi. Sabahtan beri oturup bunu yaptıktan sonra yorulup yürüyüşe çıktı; köpek adına, bence konuşmayı ezberlemiş olarak, meğer çok uzun olmasın. Üstünde çalışmak için surların dışına gidiyordu. Konuşma dinleme hastalığına tutulmuş biriyle karşılaşınca, onu görür görmez kendisiyle birlikte coşacak birini bulduğu için sevindi ve ona yürümesini söyledi.

228b

προθύμως. τῷ δὲ οὐδὲ ταῦτα ἦν ἱκανά, ἀλλὰ τελευτῶν παραλαβὼν τὸ βιβλίον ἃ μάλιστα ἐπεθύμει ἐπεσκόπει, καὶ τοῦτο δρῶν ἐξ ἑωθινοῦ καθήμενος ἀπειπὼν εἰς περίπατον ᾔει, ὡς μὲν ἐγὼ οἶμαι, νὴ τὸν κύνα, ἐξεπιστάμενος τὸν λόγον, εἰ μὴ πάνυ τι ἦν μακρός. ἐπορεύετο δʼ ἐκτὸς τείχους ἵνα μελετῴη. ἀπαντήσας δὲ τῷ νοσοῦντι περὶ λόγων ἀκοήν, ἰδὼν μέν, ἰδών, ἥσθη ὅτι ἕξοι τὸν συγκορυβαντιῶντα,

228cAma konuşma meraklısı ondan konuşmayı anlatmasını isteyince, sanki hiç istemiyormuş gibi nazlandı; oysa sonunda, kimse gönüllü dinlemese zorla anlatacaktı. Phaidros, sen ondan, nasılsa birazdan yapacağı şeyi hemen şimdi yapmasını iste.

Phaidros: Gerçekten de benim için en iyisi elimden geldiğince anlatmak; çünkü bana öyle geliyor ki, nasıl olursa olsun anlatmadan beni hiç bırakmayacaksın.

Sokrates: Çok doğru düşünüyorsun.

228c

καὶ προάγειν ἐκέλευε. δεομένου δὲ λέγειν τοῦ τῶν λόγων ἐραστοῦ, ἐθρύπτετο ὡς δὴ οὐκ ἐπιθυμῶν λέγειν· τελευτῶν δὲ ἔμελλε καὶ εἰ μή τις ἑκὼν ἀκούοι βίᾳ ἐρεῖν. σὺ οὖν, ὦ Φαῖδρε, αὐτοῦ δεήθητι ὅπερ τάχα πάντως ποιήσει νῦν ἤδη ποιεῖν.

ΦΑΙ. ἐμοὶ ὡς ἀληθῶς πολὺ κράτιστόν ἐστιν οὕτως ὅπως δύναμαι λέγειν, ὥς μοι δοκεῖς σὺ οὐδαμῶς με ἀφήσειν πρὶν ἂν εἴπω ἁμῶς γέ πως.

ΣΩ. πάνυ γάρ σοι ἀληθῆ δοκῶ.

228dPhaidros: Öyleyse şöyle yapayım. Gerçek şu ki, Sokrates, kelimeleri hiç ezberlemedim; ama âşığın durumunun âşık olmayanınkinden hangi bakımlardan farklı olduğunu söylediği hemen her şeyin anlamını, özet olarak, birinciden başlayıp sırayla anlatacağım.

Sokrates: Önce, canım, sol elinde abanın altında ne tuttuğunu göster; sanırım konuşmanın kendisi o. Öyleyse, benim hakkımda şöyle düşün: seni çok severim, ama Lysias da buradayken kendimi senin alıştırma malzemen yapmaya hiç niyetim yok.

228d

ΦΑΙ. οὑτωσὶ τοίνυν ποιήσω. τῷ ὄντι γάρ, ὦ Σώκρατες, παντὸς μᾶλλον τά γε ῥήματα οὐκ ἐξέμαθον· τὴν μέντοι διάνοιαν σχεδὸν ἁπάντων, οἷς ἔφη διαφέρειν τὰ τοῦ ἐρῶντος ἢ τὰ τοῦ μή, ἐν κεφαλαίοις ἕκαστον ἐφεξῆς δίειμι, ἀρξάμενος ἀπὸ τοῦ πρώτου.

ΣΩ. δείξας γε πρῶτον, ὦ φιλότης, τί ἄρα ἐν τῇ ἀριστερᾷ ἔχεις ὑπὸ τῷ ἱματίῳ· τοπάζω γάρ σε ἔχειν τὸν λόγον αὐτόν. εἰ δὲ τοῦτό ἐστιν, οὑτωσὶ διανοοῦ περὶ ἐμοῦ, ὡς

228eHaydi, göster.

Phaidros: Yeter. Sokrates, senin üstünde alıştırma yapma umudumu suya düşürdün. Peki, nereye oturup okuyalım?

228e

ἐγώ σε πάνυ μὲν φιλῶ, παρόντος δὲ καὶ Λυσίου, ἐμαυτόν σοι ἐμμελετᾶν παρέχειν οὐ πάνυ δέδοκται. ἀλλʼ ἴθι, δείκνυε.

ΦΑΙ. παῦε. ἐκκέκρουκάς με ἐλπίδος, ὦ Σώκρατες, ἣν εἶχον ἐν σοὶ ὡς ἐγγυμνασόμενος. ἀλλὰ ποῦ δὴ βούλει καθιζόμενοι ἀναγνῶμεν;

229aSokrates: Şuradan sapıp İlisos boyunca gidelim; sonra nerede uygun görürsek sakin bir yere otururuz.

Phaidros: Galiba tam zamanında yalınayak çıkmışım; sen zaten hep öylesin. Ayaklarımızı ıslatarak derenin içinden yürümek bizim için en kolayı; hoş da olur, hele yılın bu mevsiminde, günün bu saatinde.

Sokrates: Öyleyse önden yürü, bir yandan da nereye oturacağımıza bak.

Phaidros: Şu en yüksek çınarı görüyor musun?

Sokrates: Elbette.

229a

ΣΩ. δεῦρʼ ἐκτραπόμενοι κατὰ τὸν Ἰλισὸν ἴωμεν, εἶτα ὅπου ἂν δόξῃ ἐν ἡσυχίᾳ καθιζησόμεθα.

ΦΑΙ. εἰς καιρόν, ὡς ἔοικεν, ἀνυπόδητος ὢν ἔτυχον· σὺ μὲν γὰρ δὴ ἀεί. ῥᾷστον οὖν ἡμῖν κατὰ τὸ ὑδάτιον βρέχουσι τοὺς πόδας ἰέναι, καὶ οὐκ ἀηδές, ἄλλως τε καὶ τήνδε τὴν ὥραν τοῦ ἔτους τε καὶ τῆς ἡμέρας.

ΣΩ. πρόαγε δή, καὶ σκόπει ἅμα ὅπου καθιζησόμεθα.

ΦΑΙ. ὁρᾷς οὖν ἐκείνην τὴν ὑψηλοτάτην πλάτανον;

ΣΩ. τί μήν;

229bPhaidros: Orada gölge var, ılımlı bir esinti var; oturmak ya da istersek uzanmak için de çimen var.

Sokrates: Yürü öyleyse.

Phaidros: Söyle bana, Sokrates, Boreas'ın Oreithyia'yı İlisos'un buralarından bir yerden kaçırdığı söylenmiyor mu?

Sokrates: Öyle söylenir.

Phaidros: Buradan mı acaba? Dere pek hoş, berrak ve duru görünüyor; kızların kıyısında oynaması için de elverişli.

229b

ΦΑΙ. ἐκεῖ σκιά τʼ ἐστὶν καὶ πνεῦμα μέτριον, καὶ πόα καθίζεσθαι ἢ ἂν βουλώμεθα κατακλινῆναι.

ΣΩ. προάγοις ἄν.

ΦΑΙ. εἰπέ μοι, ὦ Σώκρατες, οὐκ ἐνθένδε μέντοι ποθὲν ἀπὸ τοῦ Ἰλισοῦ λέγεται ὁ Βορέας τὴν Ὠρείθυιαν ἁρπάσαι;

ΣΩ. λέγεται γάρ.

ΦΑΙ. ἆρʼ οὖν ἐνθένδε; χαρίεντα γοῦν καὶ καθαρὰ καὶ διαφανῆ τὰ ὑδάτια φαίνεται, καὶ ἐπιτήδεια κόραις παίζειν παρʼ αὐτά.

229cSokrates: Hayır, iki üç stadion aşağıda, Agra'daki tapınağa geçtiğimiz yerde; orada bir yerde Boreas'ın bir sunağı da var.

Phaidros: Pek dikkat etmemiştim. Ama Zeus aşkına söyle, Sokrates, sen bu efsanenin (mythos) doğru olduğuna inanıyor musun?

Sokrates: Bilgeler gibi inanmasam tuhaf kaçmazdı. O zaman bilgiçlik taslayarak, kız Pharmakeia'yla oynarken Boreas'ın rüzgârının onu yakındaki kayalardan aşağı ittiğini, böyle ölünce de Boreas tarafından kaçırıldığının söylendiğini öne sürerdim; ya da Areopagos'tan, çünkü onun buradan değil oradan kaçırıldığına dair bir rivayet de var.

229c

ΣΩ. οὔκ, ἀλλὰ κάτωθεν ὅσον δύʼ ἢ τρία στάδια, ᾗ πρὸς τὸ ἐν Ἄγρας διαβαίνομεν· καὶ πού τίς ἐστι βωμὸς αὐτόθι Βορέου.

ΦΑΙ. οὐ πάνυ νενόηκα· ἀλλʼ εἰπὲ πρὸς Διός, ὦ Σώκρατες, σὺ τοῦτο τὸ μυθολόγημα πείθῃ ἀληθὲς εἶναι;

ΣΩ. ἀλλʼ εἰ ἀπιστοίην, ὥσπερ οἱ σοφοί, οὐκ ἂν ἄτοπος εἴην, εἶτα σοφιζόμενος φαίην αὐτὴν πνεῦμα Βορέου κατὰ τῶν πλησίον πετρῶν σὺν Φαρμακείᾳ παίζουσαν ὦσαι, καὶ οὕτω δὴ τελευτήσασαν λεχθῆναι ὑπὸ τοῦ Βορέου ἀνάρπαστον

229dBen ise, Phaidros, bu tür açıklamaları başka bakımlardan hoş bulurum; ama bunlar çok usta, çok emek veren ve pek de talihli olmayan bir adamın işidir. Başka bir sebepten değil: bundan sonra Hippokentaurların biçimini düzeltmek, ardından Khimaira'nınkini düzeltmek zorunda kalır; üstüne Gorgolar, Pegasoslar gibi yaratıklar ve başka akıl almaz, tuhaf, masalsı varlıklar yığın yığın akın eder. Biri bunlara inanmayıp kaba saba bir bilgelikle her birini akla yatkın bir şeye indirgemeye kalkarsa, çok boş vakte ihtiyacı olur.

229d

γεγονέναι—ἢ ἐξ Ἀρείου πάγου· λέγεται γὰρ αὖ καὶ οὗτος ὁ λόγος, ὡς ἐκεῖθεν ἀλλʼ οὐκ ἐνθένδε ἡρπάσθη. ἐγὼ δέ, ὦ Φαῖδρε, ἄλλως μὲν τὰ τοιαῦτα χαρίεντα ἡγοῦμαι, λίαν δὲ δεινοῦ καὶ ἐπιπόνου καὶ οὐ πάνυ εὐτυχοῦς ἀνδρός, κατʼ ἄλλο μὲν οὐδέν, ὅτι δʼ αὐτῷ ἀνάγκη μετὰ τοῦτο τὸ τῶν Ἱπποκενταύρων εἶδος ἐπανορθοῦσθαι, καὶ αὖθις τὸ τῆς Χιμαίρας, καὶ ἐπιρρεῖ δὲ ὄχλος τοιούτων Γοργόνων καὶ Πηγάσων καὶ

229eBenim ise bunlara hiç vaktim yok. Sebebi de şu, dostum: Delphoi'deki yazının buyurduğu gibi henüz kendimi bilemiyorum; bunu hâlâ bilmezken başka şeyleri incelemek bana gülünç görünüyor.

229e

ἄλλων ἀμηχάνων πλήθη τε καὶ ἀτοπίαι τερατολόγων τινῶν φύσεων· αἷς εἴ τις ἀπιστῶν προσβιβᾷ κατὰ τὸ εἰκὸς ἕκαστον, ἅτε ἀγροίκῳ τινὶ σοφίᾳ χρώμενος, πολλῆς αὐτῷ σχολῆς δεήσει.

ΣΩ. ἐμοὶ δὲ πρὸς αὐτὰ οὐδαμῶς ἐστι σχολή· τὸ δὲ αἴτιον, ὦ φίλε, τούτου τόδε. οὐ δύναμαί πω κατὰ τὸ Δελφικὸν γράμμα γνῶναι ἐμαυτόν· γελοῖον δή μοι φαίνεται

230aBu yüzden bunlara boş verip onlar hakkında yaygın inanca uyuyorum; az önce dediğim gibi bunları değil, kendimi inceliyorum: Typhon'dan daha çok kıvrımlı, ondan daha çok kibirle tüten bir canavar mıyım, yoksa daha uysal, daha yalın, tabiatı gereği ilahî ve kibirden uzak bir nasibi olan bir canlı mı? Ama dostum, söz arasında, bizi getirmek istediğin ağaç bu değil miydi?

230a

τοῦτο ἔτι ἀγνοοῦντα τὰ ἀλλότρια σκοπεῖν. ὅθεν δὴ χαίρειν ἐάσας ταῦτα, πειθόμενος δὲ τῷ νομιζομένῳ περὶ αὐτῶν, ὃ νυνδὴ ἔλεγον, σκοπῶ οὐ ταῦτα ἀλλʼ ἐμαυτόν, εἴτε τι θηρίον ὂν τυγχάνω Τυφῶνος πολυπλοκώτερον καὶ μᾶλλον ἐπιτεθυμμένον, εἴτε ἡμερώτερόν τε καὶ ἁπλούστερον ζῷον, θείας τινὸς καὶ ἀτύφου μοίρας φύσει μετέχον. ἀτάρ, ὦ ἑταῖρε, μεταξὺ τῶν λόγων, ἆρʼ οὐ τόδε ἦν τὸ δένδρον ἐφʼ ὅπερ ἦγες ἡμᾶς;

230bPhaidros: Ta kendisi.

Sokrates: Hera adına, ne güzel bir mola yeri! Bu çınar pek geniş dallı ve yüksek; hayıt ağacının boyu ve gölgesi de çok güzel; tam çiçek açmış olduğundan burayı mis gibi kokutuyor. Çınarın altından da pek hoş bir pınar akıyor; ayağımla denedim, suyu çok soğuk. Kız heykelciklerinden ve adak heykellerinden anlaşıldığına göre burası bazı Nymphelerin ve Akheloos'un kutsal yeri olmalı.

230b

ΦΑΙ. τοῦτο μὲν οὖν αὐτό.

ΣΩ. νὴ τὴν Ἥραν, καλή γε ἡ καταγωγή. ἥ τε γὰρ πλάτανος αὕτη μάλʼ ἀμφιλαφής τε καὶ ὑψηλή, τοῦ τε ἄγνου τὸ ὕψος καὶ τὸ σύσκιον πάγκαλον, καὶ ὡς ἀκμὴν ἔχει τῆς ἄνθης, ὡς ἂν εὐωδέστατον παρέχοι τὸν τόπον· ἥ τε αὖ πηγὴ χαριεστάτη ὑπὸ τῆς πλατάνου ῥεῖ μάλα ψυχροῦ ὕδατος, ὥστε γε τῷ ποδὶ τεκμήρασθαι. Νυμφῶν τέ τινων καὶ Ἀχελῴου ἱερὸν ἀπὸ τῶν κορῶν τε καὶ ἀγαλμάτων ἔοικεν εἶναι.

230cİstersen buranın esintisine de bak: ne hoş, ne tatlı! Ağustosböceklerinin korosuna tiz bir yaz sesiyle eşlik ediyor. Ama en güzeli de çimen: hafif bir yamaçta, uzanınca başını rahatça koyacak kadar gür bitmiş. Doğrusu, sevgili Phaidros, bana çok iyi rehberlik ettin.

Phaidros: Sen de, harika adam, pek tuhaf birine benziyorsun. Gerçekten de dediğin gibi, buraların yerlisine değil, rehber eşliğinde gezdirilen bir yabancıya benziyorsun; şehirden ne sınırın ötesine yolculuğa çıkıyorsun ne de bana kalırsa surların dışına hiç adım atıyorsun.

230c

εἰ δʼ αὖ βούλει, τὸ εὔπνουν τοῦ τόπου ὡς ἀγαπητὸν καὶ σφόδρα ἡδύ· θερινόν τε καὶ λιγυρὸν ὑπηχεῖ τῷ τῶν τεττίγων χορῷ. πάντων δὲ κομψότατον τὸ τῆς πόας, ὅτι ἐν ἠρέμα προσάντει ἱκανὴ πέφυκε κατακλινέντι τὴν κεφαλὴν παγκάλως ἔχειν. ὥστε ἄριστά σοι ἐξενάγηται, ὦ φίλε Φαῖδρε.

ΦΑΙ. σὺ δέ γε, ὦ θαυμάσιε, ἀτοπώτατός τις φαίνῃ. ἀτεχνῶς γάρ, ὃ λέγεις, ξεναγουμένῳ τινὶ καὶ οὐκ ἐπιχωρίῳ

230dSokrates: Bağışla beni, dostum. Öğrenmeyi severim; kırlar ve ağaçlar bana hiçbir şey öğretmek istemiyor, şehirdeki insanlar ise öğretiyor. Ama sen beni dışarı çıkarmanın ilacını bulmuşsun gibi görünüyor. Aç hayvanların önünde yeşil bir dal ya da bir meyve sallayarak onları peşlerinden götürenler gibi, sen de önümde kitaplardaki konuşmaları uzatarak beni bütün Attika'da, başka nereye istersen orada dolaştırabileceksin.

230d

ἔοικας· οὕτως ἐκ τοῦ ἄστεος οὔτʼ εἰς τὴν ὑπερορίαν ἀποδημεῖς, οὔτʼ ἔξω τείχους ἔμοιγε δοκεῖς τὸ παράπαν ἐξιέναι.

ΣΩ. συγγίγνωσκέ μοι, ὦ ἄριστε. φιλομαθὴς γάρ εἰμι· τὰ μὲν οὖν χωρία καὶ τὰ δένδρα οὐδέν μʼ ἐθέλει διδάσκειν, οἱ δʼ ἐν τῷ ἄστει ἄνθρωποι. σὺ μέντοι δοκεῖς μοι τῆς ἐμῆς ἐξόδου τὸ φάρμακον ηὑρηκέναι. ὥσπερ γὰρ οἱ τὰ πεινῶντα θρέμματα θαλλὸν ἤ τινα καρπὸν προσείοντες ἄγουσιν, σὺ ἐμοὶ λόγους οὕτω προτείνων ἐν βιβλίοις τήν τε

230eŞimdi buraya geldiğime göre ben uzanacağım; sen de en rahat nasıl okuyabileceğini düşünüyorsan öyle bir duruş seçip oku.

Phaidros: Dinle öyleyse.

"Durumumu biliyorsun; bunun gerçekleşmesinin ikimizin de yararına olacağını düşündüğümü de duydun. Ama sana âşık olmadığım için dileğime ulaşamamayı hak etmediğimi düşünüyorum.

230e

Ἀττικὴν φαίνῃ περιάξειν ἅπασαν καὶ ὅποι ἂν ἄλλοσε βούλῃ. νῦν δʼ οὖν ἐν τῷ παρόντι δεῦρʼ ἀφικόμενος ἐγὼ μέν μοι δοκῶ κατακείσεσθαι, σὺ δʼ ἐν ὁποίῳ σχήματι οἴει ῥᾷστα ἀναγνώσεσθαι, τοῦθʼ ἑλόμενος ἀναγίγνωσκε.

ΦΑΙ. ἄκουε δή.

ΦΑΙ.

περὶ μὲν τῶν ἐμῶν πραγμάτων ἐπίστασαι, καὶ ὡς νομίζω συμφέρειν ἡμῖν γενομένων τούτων ἀκήκοας· ἀξιῶ δὲ μὴ διὰ

231aÇünkü âşıklar, arzuları dinince ettikleri iyiliklerden pişmanlık duyarlar; âşık olmayanlar içinse pişman olmalarını gerektirecek bir zaman hiç gelmez. Onlar iyiliği zorla değil, isteyerek, kendi işlerini en iyi nasıl yürüteceklerini hesaplayarak ve güçleri yettiğince yaparlar. Üstelik âşıklar, aşk yüzünden kendi işlerinden hangilerini berbat ettiklerini, hangi iyilikleri yaptıklarını hesaba katar, çektikleri zahmeti de bunlara ekler ve sevdiklerine borçlu oldukları karşılığı çoktan ödediklerini düşünürler.

231a

τοῦτο ἀτυχῆσαι ὧν δέομαι, ὅτι οὐκ ἐραστὴς ὤν σου τυγχάνω. ὡς ἐκείνοις μὲν τότε μεταμέλει ὧν ἂν εὖ ποιήσωσιν, ἐπειδὰν τῆς ἐπιθυμίας παύσωνται· τοῖς δὲ οὐκ ἔστι χρόνος ἐν ᾧ μεταγνῶναι προσήκει. οὐ γὰρ ὑπʼ ἀνάγκης ἀλλʼ ἑκόντες, ὡς ἂν ἄριστα περὶ τῶν οἰκείων βουλεύσαιντο, πρὸς τὴν δύναμιν τὴν αὑτῶν εὖ ποιοῦσιν. ἔτι δὲ οἱ μὲν ἐρῶντες σκοποῦσιν ἅ τε κακῶς διέθεντο τῶν αὑτῶν διὰ τὸν ἔρωτα καὶ ἃ πεποιήκασιν εὖ, καὶ ὃν εἶχον πόνον προστιθέντες

231bÂşık olmayanlar ise ne bu yüzden kendi işlerini ihmal ettiklerini bahane edebilir, ne geçmişte çektikleri zahmetleri hesaba katabilir, ne de yakınlarıyla aralarına giren anlaşmazlıklar için sevdiklerini suçlayabilirler. Bu kadar kötülükten kurtulmuş olduklarına göre, onlara karşılarındakini memnun edeceğini düşündükleri her şeyi gönülden yapmaktan başka bir şey kalmaz. Âşıklar, sevdiklerini herkesten çok sevdiklerini, onların hoşuna gitmek için sözleriyle de davranışlarıyla da başkalarının düşmanlığını göze almaya hazır olduklarını söylüyorlar diye çok önemsenmeleri gerektiği düşünülüyorsa, şunu görmek kolaydır: Doğru söylüyorlarsa, sonradan kime âşık olurlarsa onu bunlardan daha çok önemseyecekler, o yeni sevgili isterse bunlara kötülük etmekten de geri durmayacaklardır.

231b

ἡγοῦνται πάλαι τὴν ἀξίαν ἀποδεδωκέναι χάριν τοῖς ἐρωμένοις· τοῖς δὲ μὴ ἐρῶσιν οὔτε τὴν τῶν οἰκείων ἀμέλειαν διὰ τοῦτο ἔστιν προφασίζεσθαι, οὔτε τοὺς παρεληλυθότας πόνους ὑπολογίζεσθαι, οὔτε τὰς πρὸς τοὺς προσήκοντας διαφορὰς αἰτιάσασθαι· ὥστε περιῃρημένων τοσούτων κακῶν οὐδὲν ὑπολείπεται ἀλλʼ ἢ ποιεῖν προθύμως ὅτι ἂν αὐτοῖς οἴωνται πράξαντες χαριεῖσθαι. ἔτι δὲ εἰ διὰ τοῦτο ἄξιον

231cKaldı ki böylesine bir illete tutulmuş birine, hem de işini bilen hiç kimsenin gidermeye kalkışmayacağı bir illete tutulmuş birine, böyle değerli bir şeyi teslim etmek nasıl akla yatar?

231c

τοὺς ἐρῶντας περὶ πολλοῦ ποιεῖσθαι, ὅτι τούτους μάλιστά φασιν φιλεῖν ὧν ἂν ἐρῶσιν, καὶ ἕτοιμοί εἰσι καὶ ἐκ τῶν λόγων καὶ ἐκ τῶν ἔργων τοῖς ἄλλοις ἀπεχθανόμενοι τοῖς ἐρωμένοις χαρίζεσθαι, ῥᾴδιον γνῶναι, εἰ ἀληθῆ λέγουσιν, ὅτι ὅσων ἂν ὕστερον ἐρασθῶσιν, ἐκείνους αὐτῶν περὶ πλείονος ποιήσονται, καὶ δῆλον ὅτι, ἐὰν ἐκείνοις δοκῇ, καὶ τούτους κακῶς ποιήσουσιν. καίτοι πῶς εἰκός ἐστι τοιοῦτον πρᾶγμα προέσθαι

231dNitekim kendileri de aklı başında olmaktan çok hasta olduklarını, kötü düşündüklerini bildiklerini ama kendilerine hâkim olamadıklarını kabul ederler. Öyleyse akılları başlarına geldiğinde, böyle bir hâldeyken verdikleri kararları nasıl doğru bulabilirler? Hem âşıklar arasından en iyisini seçeceksen az sayıda kişi arasından seçeceksin; başkaları arasından kendine en uygun olanı seçeceksen çok sayıda kişi arasından. Dolayısıyla kalabalığın içinde dostluğuna layık birine rastlama umudun çok daha büyüktür.

231d

τοιαύτην ἔχοντι συμφοράν, ἣν οὐδʼ ἂν ἐπιχειρήσειεν οὐδεὶς ἔμπειρος ὢν ἀποτρέπειν; καὶ γὰρ αὐτοὶ ὁμολογοῦσι νοσεῖν μᾶλλον ἢ σωφρονεῖν, καὶ εἰδέναι ὅτι κακῶς φρονοῦσιν, ἀλλʼ οὐ δύνασθαι αὑτῶν κρατεῖν· ὥστε πῶς ἂν εὖ φρονήσαντες ταῦτα καλῶς ἔχειν ἡγήσαιντο περὶ ὧν οὕτω διακείμενοι βουλεύονται; καὶ μὲν δὴ εἰ μὲν ἐκ τῶν ἐρώντων τὸν βέλτιστον αἱροῖο, ἐξ ὀλίγων ἄν σοι ἡ ἔκλεξις εἴη· εἰ δʼ ἐκ τῶν ἄλλων τὸν σαυτῷ ἐπιτηδειότατον, ἐκ πολλῶν· ὥστε πολὺ

231eYerleşik âdetten çekiniyor, insanlar duyarsa adının çıkmasından korkuyorsan, şunu düşün: Âşıklar, başkalarının da kendilerine, kendilerinin kendilerine imrendiği kadar imreneceğini sandıkları için ağızlarını tutamazlar; emeklerinin boşa gitmediğini herkese böbürlenerek göstermek isterler. Âşık olmayanlar ise kendilerine hâkim oldukları için insanların gözündeki şöhret yerine en iyi olanı seçerler.

231e

πλείων ἐλπὶς ἐν τοῖς πολλοῖς ὄντα τυχεῖν τὸν ἄξιον τῆς σῆς φιλίας.

ΦΑΙ.

εἰ τοίνυν τὸν νόμον τὸν καθεστηκότα δέδοικας, μὴ πυθομένων τῶν ἀνθρώπων ὄνειδός σοι γένηται, εἰκός ἐστι

232aAyrıca âşıkların sevdiklerinin peşinden gittiğini ve bunu iş edindiğini pek çok kişinin duyması ve görmesi kaçınılmazdır; öyle ki birbirleriyle konuşurken görüldüklerinde insanlar onları ya arzuları yerine geldiği ya da gelmek üzere olduğu için bir arada sanırlar.

232a

τοὺς μὲν ἐρῶντας, οὕτως ἂν οἰομένους καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων ζηλοῦσθαι ὥσπερ αὐτοὺς ὑφʼ αὑτῶν, ἐπαρθῆναι τῷ λέγειν καὶ φιλοτιμουμένους ἐπιδείκνυσθαι πρὸς ἅπαντας ὅτι οὐκ ἄλλως αὐτοῖς πεπόνηται· τοὺς δὲ μὴ ἐρῶντας, κρείττους αὑτῶν ὄντας, τὸ βέλτιστον ἀντὶ τῆς δόξης τῆς παρὰ τῶν ἀνθρώπων αἱρεῖσθαι. ἔτι δὲ τοὺς μὲν ἐρῶντας πολλοὺς ἀνάγκη πυθέσθαι καὶ ἰδεῖν ἀκολουθοῦντας τοῖς ἐρωμένοις καὶ ἔργον τοῦτο ποιουμένους, ὥστε ὅταν ὀφθῶσι διαλεγόμενοι

232bÂşık olmayanları ise birlikte vakit geçiriyorlar diye suçlamaya bile kalkmazlar; çünkü insanın biriyle ya dostluktan ya da başka bir haz için konuşmak zorunda olduğunu bilirler. Dostluğun uzun sürmesinin zor olduğunu düşünüp korkuya kapılıyorsan, başka türlü bir ilişkide anlaşmazlık çıkarsa felaketin iki taraf için de ortak olacağını, ama en çok değer verdiğin şeyi feda etmişsen büyük zararı senin göreceğini hesaplıyorsan, âşıklardan daha çok korkman yerinde olur.

232b

ἀλλήλοις, τότε αὐτοὺς οἴονται ἢ γεγενημένης ἢ μελλούσης ἔσεσθαι τῆς ἐπιθυμίας συνεῖναι· τοὺς δὲ μὴ ἐρῶντας οὐδʼ αἰτιᾶσθαι διὰ τὴν συνουσίαν ἐπιχειροῦσιν, εἰδότες ὅτι ἀναγκαῖόν ἐστιν ἢ διὰ φιλίαν τῳ διαλέγεσθαι ἢ διʼ ἄλλην τινὰ ἡδονήν. καὶ μὲν δὴ εἴ σοι δέος παρέστηκεν ἡγουμένῳ χαλεπὸν εἶναι φιλίαν συμμένειν, καὶ ἄλλῳ μὲν τρόπῳ διαφορᾶς γενομένης κοινὴν ⟨ἂν⟩ ἀμφοτέροις καταστῆναι τὴν

232cÇünkü onları üzen çok şey vardır ve olan her şeyi kendi zararlarına sanırlar. Bu yüzden sevdiklerinin başkalarıyla görüşmesine de engel olurlar: Mal varlığı olanların parayla, terbiye görmüş olanların anlayışça kendilerini geçmesinden korkarlar; başka bir iyiliğe sahip olanların her birinin gücünden de sakınırlar.

232c

συμφοράν, προεμένου δέ σου ἃ περὶ πλείστου ποιῇ μεγάλην ἄν σοι βλάβην ἂν γενέσθαι, εἰκότως ἂν τοὺς ἐρῶντας μᾶλλον ἂν φοβοῖο· πολλὰ γὰρ αὐτούς ἐστι τὰ λυποῦντα, καὶ πάντʼ ἐπὶ τῇ αὑτῶν βλάβῃ νομίζουσι γίγνεσθαι. διόπερ καὶ τὰς πρὸς τοὺς ἄλλους τῶν ἐρωμένων συνουσίας ἀποτρέπουσιν, φοβούμενοι τοὺς μὲν οὐσίαν κεκτημένους μὴ χρήμασιν αὐτοὺς ὑπερβάλωνται, τοὺς δὲ πεπαιδευμένους μὴ συνέσει κρείττους γένωνται· τῶν δὲ ἄλλο τι κεκτημένων

232dSeni bu insanlarla arayı açmaya ikna ederek dostsuz bırakırlar; yok, sen kendi çıkarını gözetip onlardan daha akıllıca davranırsan, onlarla arana anlaşmazlık girer. Âşık olmadıkları hâlde dilediklerine aretē'leri sayesinde kavuşmuş olanlar ise seninle vakit geçirenleri kıskanmazlar; tersine, seninle vakit geçirmek istemeyenlere kızarlar, çünkü onların kendilerini hor gördüğünü, seninle vakit geçirenlerin ise kendilerine yarar sağladığını düşünürler. Bu yüzden bu ilişkiden düşmanlıktan çok dostluk doğacağını ummak çok daha yerindedir.

232d

ἀγαθὸν τὴν δύναμιν ἑκάστου φυλάττονται. πείσαντες μὲν οὖν ἀπεχθέσθαι σε τούτοις εἰς ἐρημίαν φίλων καθιστᾶσιν, ἐὰν δὲ τὸ σεαυτοῦ σκοπῶν ἄμεινον ἐκείνων φρονῇς, ἥξεις αὐτοῖς εἰς διαφοράν· ὅσοι δὲ μὴ ἐρῶντες ἔτυχον, ἀλλὰ διʼ ἀρετὴν ἔπραξαν ὧν ἐδέοντο, οὐκ ἂν τοῖς συνοῦσι φθονοῖεν, ἀλλὰ τοὺς μὴ ἐθέλοντας μισοῖεν, ἡγούμενοι ὑπʼ ἐκείνων μὲν ὑπερορᾶσθαι, ὑπὸ τῶν συνόντων δὲ ὠφελεῖσθαι, ὥστε πολὺ

232eAyrıca âşıkların çoğu, sevdiklerinin huyunu tanımadan, onun başka hâllerini öğrenmeden önce bedenini arzulamıştır; bu yüzden arzuları dindiğinde onunla hâlâ dost kalmak isteyip istemeyecekleri belli değildir.

232e

πλείων ἐλπὶς φιλίαν αὐτοῖς ἐκ τοῦ πράγματος ἢ ἔχθραν γενέσθαι.

ΦΑΙ.

καὶ μὲν δὴ τῶν μὲν ἐρώντων πολλοὶ πρότερον τοῦ σώματος ἐπεθύμησαν ἢ τὸν τρόπον ἔγνωσαν καὶ τῶν ἄλλων οἰκείων ἔμπειροι ἐγένοντο, ὥστε ἄδηλον αὐτοῖς εἰ ἔτι τότε βουλήσονται φίλοι εἶναι, ἐπειδὰν τῆς ἐπιθυμίας παύσωνται·

233aÂşık olmayanlar ise bunu önceden birbirleriyle dost oldukları için yapmışlardır; gördükleri iyiliklerin dostluklarını azaltması beklenmez, tersine bu iyilikler ileride gelecek olanların birer hatırlatıcısı olarak kalır. Hem bana uyarsan bir âşığa uymandan daha iyi biri olursun. Çünkü âşıklar, söylenen ve yapılan her şeyi, en iyisine aykırı olsa bile överler; kimi zaman düşmanlığını kazanmaktan korktukları için, kimi zaman da arzu yüzünden kendi muhakemeleri bozulduğu için.

233a

τοῖς δὲ μὴ ἐρῶσιν, οἳ καὶ πρότερον ἀλλήλοις φίλοι ὄντες ταῦτα ἔπραξαν, οὐκ ἐξ ὧν ἂν εὖ πάθωσι ταῦτα εἰκὸς ἐλάττω τὴν φιλίαν αὐτοῖς ποιῆσαι, ἀλλὰ ταῦτα μνημεῖα καταλειφθῆναι τῶν μελλόντων ἔσεσθαι. καὶ μὲν δὴ βελτίονί σοι προσήκει γενέσθαι ἐμοὶ πειθομένῳ ἢ ἐραστῇ. ἐκεῖνοι μὲν γὰρ καὶ παρὰ τὸ βέλτιστον τά τε λεγόμενα καὶ τὰ πραττόμενα ἐπαινοῦσιν, τὰ μὲν δεδιότες μὴ ἀπέχθωνται, τὰ δὲ

233bAşk işte böyle şeyler gösterir: İşleri kötü gittiğinde, başkalarına hiç acı vermeyen şeyleri onlara dert gibi gösterir; işleri iyi gittiğinde ise haz duyulmaya değmeyen şeyleri bile övmeye zorlar. Bu yüzden sevilenlere imrenmekten çok acımak yaraşır. Bana uyarsan seninle anlık hazzın peşinde koşarak değil, gelecekteki yararını da gözeterek birlikte olacağım; aşka yenilmiş olarak değil, kendime hâkim olarak; küçük şeyler yüzünden şiddetli düşmanlıklara girerek değil, büyük şeylerde bile ağır ağır ve az öfkelenerek; istemeden yapılanları bağışlayarak, isteyerek yapılanları ise önlemeye çalışarak. Uzun sürecek bir dostluğun belirtileri bunlardır.

233b

καὶ αὐτοὶ χεῖρον διὰ τὴν ἐπιθυμίαν γιγνώσκοντες. τοιαῦτα γὰρ ὁ ἔρως ἐπιδείκνυται· δυστυχοῦντας μέν, ἃ μὴ λύπην τοῖς ἄλλοις παρέχει, ἀνιαρὰ ποιεῖ νομίζειν· εὐτυχοῦντας δὲ καὶ τὰ μὴ ἡδονῆς ἄξια παρʼ ἐκείνων ἐπαίνου ἀναγκάζει τυγχάνειν· ὥστε πολὺ μᾶλλον ἐλεεῖν τοῖς ἐρωμένοις ἢ ζηλοῦν αὐτοὺς προσήκει. ἐὰν δέ μοι πείθῃ, πρῶτον μὲν οὐ τὴν παροῦσαν ἡδονὴν θεραπεύων συνέσομαί σοι, ἀλλὰ καὶ

233cBelki de insan âşık olmadıkça güçlü bir dostluk kurulamayacağı kanısındasın. O hâlde şunu düşünmelisin: Öyle olsaydı ne oğullarımıza ne de anne babalarımıza değer verirdik, ne de güvenilir dostlarımız olurdu; oysa bu bağlar böyle bir arzudan değil, bambaşka ilişkilerden doğmuştur.

233c

τὴν μέλλουσαν ὠφελίαν ἔσεσθαι, οὐχ ὑπʼ ἔρωτος ἡττώμενος ἀλλʼ ἐμαυτοῦ κρατῶν, οὐδὲ διὰ σμικρὰ ἰσχυρὰν ἔχθραν ἀναιρούμενος ἀλλὰ διὰ μεγάλα βραδέως ὀλίγην ὀργὴν ποιούμενος, τῶν μὲν ἀκουσίων συγγνώμην ἔχων, τὰ δὲ ἑκούσια πειρώμενος ἀποτρέπειν· ταῦτα γάρ ἐστι φιλίας πολὺν χρόνον ἐσομένης τεκμήρια. εἰ δʼ ἄρα σοι τοῦτο παρέστηκεν, ὡς οὐχ οἷόν τε ἰσχυρὰν φιλίαν γενέσθαι ἐὰν μή τις ἐρῶν τυγχάνῃ,

233dAyrıca en çok ihtiyacı olanlara iyilik etmek gerekiyorsa, başka durumlarda da en iyilere değil en çaresizlere iyilik etmek yaraşır; çünkü en büyük kötülüklerden kurtuldukları için en çok minneti onlar duyacaklardır. O zaman kendi masrafımızla verdiğimiz şölenlere de dostlarımızı değil, dilencileri ve karnını doyurmak isteyenleri çağırmamız gerekir; çünkü bizi sevecek olanlar, peşimizden gelecek olanlar, kapımıza gelecek olanlar, en çok sevinecek, en büyük minneti duyacak ve bize bol bol iyilik dileyecek olanlar onlardır.

233d

ἐνθυμεῖσθαι χρὴ ὅτι οὔτʼ ἂν τοὺς ὑεῖς περὶ πολλοῦ ἐποιούμεθα οὔτʼ ἂν τοὺς πατέρας καὶ τὰς μητέρας, οὔτʼ ἂν πιστοὺς φίλους ἐκεκτήμεθα, οἳ οὐκ ἐξ ἐπιθυμίας τοιαύτης γεγόνασιν ἀλλʼ ἐξ ἑτέρων ἐπιτηδευμάτων.

ἔτι δὲ εἰ χρὴ τοῖς δεομένοις μάλιστα χαρίζεσθαι, προσήκει καὶ τοῖς ἄλλοις μὴ τοὺς βελτίστους ἀλλὰ τοὺς ἀπορωτάτους εὖ ποιεῖν· μεγίστων γὰρ ἀπαλλαγέντες κακῶν πλείστην χάριν αὐτοῖς εἴσονται. καὶ μὲν δὴ καὶ ἐν ταῖς

233eAma belki de gönlünü, çok muhtaç olanlara değil, iyiliğin karşılığını en iyi ödeyebilecek olanlara; yalnızca dilenenlere değil, bu işe layık olanlara; senin gençliğinin tadını çıkaracak olanlara değil, yaşlandığında kendi iyiliklerini seninle paylaşacak olanlara; muradına erince bunu başkalarına böbürlenerek anlatacak olanlara değil, utanıp herkese karşı susacak olanlara; kısa bir süre heveslenenlere değil, bütün ömürleri boyunca aynı şekilde dost kalacak olanlara; arzuları dinince düşmanlık için bahane arayacak olanlara değil, senin gençliğin geçtiğinde aretē'lerini asıl o zaman gösterecek olanlara vermen yaraşır.

233e

ἰδίαις δαπάναις οὐ τοὺς φίλους ἄξιον παρακαλεῖν, ἀλλὰ τοὺς προσαιτοῦντας καὶ τοὺς δεομένους πλησμονῆς· ἐκεῖνοι γὰρ καὶ ἀγαπήσουσιν καὶ ἀκολουθήσουσιν καὶ ἐπὶ τὰς θύρας ἥξουσι καὶ μάλιστα ἡσθήσονται καὶ οὐκ ἐλαχίστην χάριν εἴσονται καὶ πολλὰ ἀγαθὰ αὐτοῖς εὔξονται.

ΦΑΙ. ἀλλʼ ἴσως προσήκει οὐ τοῖς σφόδρα δεομένοις χαρίζεσθαι, ἀλλὰ τοῖς μάλιστα ἀποδοῦναι χάριν δυναμένοις· οὐδὲ τοῖς προσαιτοῦσι

234a

μόνον, ἀλλὰ τοῖς τοῦ πράγματος ἀξίοις· οὐδὲ ὅσοι τῆς σῆς ὥρας ἀπολαύσονται, ἀλλʼ οἵτινες πρεσβυτέρῳ γενομένῳ τῶν σφετέρων ἀγαθῶν μεταδώσουσιν· οὐδὲ οἳ διαπραξάμενοι πρὸς τοὺς ἄλλους φιλοτιμήσονται, ἀλλʼ οἵτινες αἰσχυνόμενοι πρὸς ἅπαντας σιωπήσονται· οὐδὲ τοῖς ὀλίγον χρόνον σπουδάζουσιν, ἀλλὰ τοῖς ὁμοίως διὰ παντὸς τοῦ βίου φίλοις ἐσομένοις· οὐδὲ οἵτινες παυόμενοι τῆς ἐπιθυμίας ἔχθρας πρόφασιν ζητήσουσιν, ἀλλʼ οἳ παυσαμένου τῆς ὥρας τότε

234bSen de söylediklerimi aklında tut ve şunu da düşün: Âşıkları dostları, kötü bir işe girişmişler gibi uyarır; âşık olmayanları ise yakınlarından hiç kimse, bu yüzden kendileri hakkında kötü karar veriyorlar diye kınamamıştır.

Belki bana, bütün âşık olmayanlara gönlünü vermeni mi öğütlediğimi sorarsın. Bence âşık olan bile sana bütün âşıklara karşı bu düşüncede olmanı söylemezdi.

234b

τὴν αὑτῶν ἀρετὴν ἐπιδείξονται. σὺ οὖν τῶν τε εἰρημένων μέμνησο καὶ ἐκεῖνο ἐνθυμοῦ, ὅτι τοὺς μὲν ἐρῶντας οἱ φίλοι νουθετοῦσιν ὡς ὄντος κακοῦ τοῦ ἐπιτηδεύματος, τοῖς δὲ μὴ ἐρῶσιν οὐδεὶς πώποτε τῶν οἰκείων ἐμέμψατο ὡς διὰ τοῦτο κακῶς βουλευομένοις περὶ ἑαυτῶν.

ἴσως ἂν οὖν ἔροιό με εἰ ἅπασίν σοι παραινῶ τοῖς μὴ ἐρῶσι χαρίζεσθαι. ἐγὼ μὲν οἶμαι οὐδʼ ἂν τὸν ἐρῶντα πρὸς ἅπαντάς σε κελεύειν τοὺς ἐρῶντας ταύτην ἔχειν τὴν

234cÇünkü ne alan herkes aynı lütfa layıktır, ne de sen başkalarından gizlemek istesen bunu herkeste aynı kolaylıkla yapabilirsin; oysa bu işten hiçbir zarar değil, iki tarafa da yarar doğmalıdır. Söylediklerimi yeterli buluyorum; eksik kaldığını düşündüğün bir şey varsa sor."

Phaidros: Konuşmayı nasıl buldun, Sokrates? Her bakımdan, özellikle de kelimeleriyle olağanüstü değil mi?

234c

διάνοιαν. οὔτε γὰρ τῷ λαμβάνοντι χάριτος ἴσης ἄξιον, οὔτε σοὶ βουλομένῳ τοὺς ἄλλους λανθάνειν ὁμοίως δυνατόν· δεῖ δὲ βλάβην μὲν ἀπʼ αὐτοῦ μηδεμίαν, ὠφελίαν δὲ ἀμφοῖν γίγνεσθαι. ἐγὼ μὲν οὖν ἱκανά μοι νομίζω τὰ εἰρημένα· εἰ δʼ ἔτι ⟨τι⟩ σὺ ποθεῖς, ἡγούμενος παραλελεῖφθαι, ἐρώτα.

τί σοι φαίνεται, ὦ Σώκρατες, ὁ λόγος; οὐχ ὑπερφυῶς τά τε ἄλλα καὶ τοῖς ὀνόμασιν εἰρῆσθαι;

234dSokrates: Olağanüstü ne kelime, ilahî, dostum; aklımı başımdan aldı. Bunu da senin sayende yaşadım, Phaidros, sana bakarken: Okurken konuşmayla ışıl ışıl parladığını görüyordum. Bu konularda benden çok anladığını düşünerek senin peşinden gittim ve peşinden giderken seninle, o tanrısal başla birlikte coştum.

Phaidros: Pekâlâ; demek benimle böyle alay etmeye karar verdin?

Sokrates: Alay ettiğimi, ciddi olmadığımı mı sanıyorsun?

234d

ΣΩ. δαιμονίως μὲν οὖν, ὦ ἑταῖρε, ὥστε με ἐκπλαγῆναι. καὶ τοῦτο ἐγὼ ἔπαθον διὰ σέ, ὦ Φαῖδρε, πρὸς σὲ ἀποβλέπων, ὅτι ἐμοὶ ἐδόκεις γάνυσθαι ὑπὸ τοῦ λόγου μεταξὺ ἀναγιγνώσκων· ἡγούμενος γὰρ σὲ μᾶλλον ἢ ἐμὲ ἐπαΐειν περὶ τῶν τοιούτων σοὶ εἱπόμην, καὶ ἑπόμενος συνεβάκχευσα μετὰ σοῦ τῆς θείας κεφαλῆς.

ΦΑΙ. εἶεν· οὕτω δὴ δοκεῖ παίζειν;

ΣΩ. δοκῶ γάρ σοι παίζειν καὶ οὐχὶ ἐσπουδακέναι;

234ePhaidros: Hiç de değil, Sokrates. Ama dostluğu koruyan Zeus aşkına, doğrusunu söyle: Yunanlılar arasında aynı konuda bundan daha önemli ve daha çok şey söyleyebilecek başka biri var mı sence?

Sokrates: Nasıl yani? Konuşmayı sen ve ben, yazarı gereken şeyleri söylediği için de mi övmeliyiz, yoksa yalnızca her kelimesi açık, derli toplu ve titizlikle işlenmiş olduğu için mi? Öyle gerekiyorsa senin hatırın için kabul etmeliyim; çünkü kendi beceriksizliğimden bunun farkına varmadım.

234e

ΦΑΙ. μηδαμῶς, ὦ Σώκρατες, ἀλλʼ ὡς ἀληθῶς εἰπὲ πρὸς Διὸς φιλίου, οἴει ἄν τινα ἔχειν εἰπεῖν ἄλλον τῶν Ἑλλήνων ἕτερα τούτων μείζω καὶ πλείω περὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος;

ΣΩ. τί δέ; καὶ ταύτῃ δεῖ ὑπʼ ἐμοῦ τε καὶ σοῦ τὸν λόγον ἐπαινεθῆναι, ὡς τὰ δέοντα εἰρηκότος τοῦ ποιητοῦ, ἀλλʼ οὐκ ἐκείνῃ μόνον, ὅτι σαφῆ καὶ στρογγύλα, καὶ ἀκριβῶς ἕκαστα τῶν ὀνομάτων ἀποτετόρνευται; εἰ γὰρ δεῖ, συγχωρητέον χάριν σήν, ἐπεὶ ἐμέ γε ἔλαθεν ὑπὸ τῆς ἐμῆς

235aBen yalnızca hitabet yanına dikkat ettim; öteki yanını ise Lysias'ın kendisinin bile yeterli bulacağını sanmıyordum. Hem bana öyle geldi ki, Phaidros —sen başka bir şey diyorsan o başka— aynı şeyleri iki üç kez söylemiş; sanki aynı konuda çok şey söyleyecek kadar donanımlı değilmiş ya da belki böyle bir şeyi umursamamış. Aynı şeyleri bir öyle bir böyle söyleyip her ikisinde de en güzelini söyleyebildiğini göstererek gençlik heveslisi bir gösteri yapıyormuş gibi geldi bana.

235a

οὐδενίας· τῷ γὰρ ῥητορικῷ αὐτοῦ μόνῳ τὸν νοῦν προσεῖχον, τοῦτο δὲ οὐδʼ ⟨ἂν⟩ αὐτὸν ᾤμην Λυσίαν οἴεσθαι ἱκανὸν εἶναι. καὶ οὖν μοι ἔδοξεν, ὦ Φαῖδρε, εἰ μή τι σὺ ἄλλο λέγεις, δὶς καὶ τρὶς τὰ αὐτὰ εἰρηκέναι, ὡς οὐ πάνυ εὐπορῶν τοῦ πολλὰ λέγειν περὶ τοῦ αὐτοῦ, ἢ ἴσως οὐδὲν αὐτῷ μέλον τοῦ τοιούτου· καὶ ἐφαίνετο δή μοι νεανιεύεσθαι ἐπιδεικνύμενος ὡς οἷός τε ὢν ταὐτὰ ἑτέρως τε καὶ ἑτέρως λέγων ἀμφοτέρως εἰπεῖν ἄριστα.

235bPhaidros: Boş laf, Sokrates. Konuşmanın en büyük üstünlüğü tam da bu: Konuda söylenmeye değer ne varsa hiçbirini atlamamış; öyle ki onun söylediklerinin yanında hiç kimse daha çok ve daha değerli başka şeyler söyleyemez.

Sokrates: İşte buna artık inanamam. Bu konuda söylemiş ve yazmış olan eski bilge erkekler ve kadınlar, senin hatırın için kabul edersem beni yalancı çıkarırlar.

235b

ΦΑΙ. οὐδὲν λέγεις, ὦ Σώκρατες· αὐτὸ γὰρ τοῦτο καὶ μάλιστα ὁ λόγος ἔχει. τῶν γὰρ ἐνόντων ἀξίως ῥηθῆναι ἐν τῷ πράγματι οὐδὲν παραλέλοιπεν, ὥστε παρὰ τὰ ἐκείνῳ εἰρημένα μηδένʼ ⟨ἄν⟩ ποτε δύνασθαι εἰπεῖν ἄλλα πλείω καὶ πλείονος ἄξια.

ΣΩ. τοῦτο ἐγώ σοι οὐκέτι οἷός τʼ ἔσομαι πιθέσθαι· παλαιοὶ γὰρ καὶ σοφοὶ ἄνδρες τε καὶ γυναῖκες περὶ αὐτῶν εἰρηκότες καὶ γεγραφότες ἐξελέγξουσί με, ἐάν σοι χαριζόμενος συγχωρῶ.

235cPhaidros: Kim bunlar? Bundan daha iyisini nerede duydun?

Sokrates: Şu an hemen söyleyemem; ama birilerinden duyduğum belli: Güzel Sappho'dan mı, bilge Anakreon'dan mı, yoksa bazı nesir yazarlarından mı? Neye dayanarak mı söylüyorum? Göğsüm, aziz dostum, nasılsa dolu; bunların yanında onlardan aşağı kalmayacak başka şeyler söyleyebileceğimi hissediyorum. Bunların hiçbirini kendi kafamdan düşünmediğimi iyi biliyorum, çünkü cahilliğimin farkındayım; geriye tek ihtimal kalıyor sanırım: Bir kap gibi, kulaklarımdan başkalarının kaynaklarıyla dolmuşum.

235c

ΦΑΙ. τίνες οὗτοι; καὶ ποῦ σὺ βελτίω τούτων ἀκήκοας;

ΣΩ. νῦν μὲν οὕτως οὐκ ἔχω εἰπεῖν· δῆλον δὲ ὅτι τινῶν ἀκήκοα, ἤ που Σαπφοῦς τῆς καλῆς ἢ Ἀνακρέοντος τοῦ σοφοῦ ἢ καὶ συγγραφέων τινῶν. πόθεν δὴ τεκμαιρόμενος λέγω; πλῆρές πως, ὦ δαιμόνιε, τὸ στῆθος ἔχων αἰσθάνομαι παρὰ ταῦτα ἂν ἔχειν εἰπεῖν ἕτερα μὴ χείρω. ὅτι μὲν οὖν παρά γε ἐμαυτοῦ οὐδὲν αὐτῶν ἐννενόηκα, εὖ οἶδα, συνειδὼς ἐμαυτῷ ἀμαθίαν· λείπεται δὴ οἶμαι ἐξ ἀλλοτρίων ποθὲν

235dAma kafamın kalınlığından bunu da, nasıl ve kimlerden duyduğumu da unuttum.

Phaidros: Ne güzel söyledin, soylu dostum! Kimlerden ve nasıl duyduğunu, ben istesem de söyleme; ama dediğin şeyi yap: Kitaptakilerden hem daha iyi hem de onlardan az olmayan başka şeyler söyleyeceğine, üstelik onlara hiç dokunmadan söyleyeceğine söz verdin. Ben de sana, dokuz arkhon gibi, Delphoi'ye boyumuz ölçüsünde altın bir heykel adayacağıma söz veriyorum; yalnız kendiminkini değil, seninkini de.

235d

ναμάτων διὰ τῆς ἀκοῆς πεπληρῶσθαί με δίκην ἀγγείου. ὑπὸ δὲ νωθείας αὖ καὶ αὐτὸ τοῦτο ἐπιλέλησμαι, ὅπως τε καὶ ὧντινων ἤκουσα.

ΦΑΙ. ἀλλʼ, ὦ γενναιότατε, κάλλιστα εἴρηκας. σὺ γὰρ ἐμοὶ ὧντινων μὲν καὶ ὅπως ἤκουσας μηδʼ ἂν κελεύω εἴπῃς, τοῦτο δὲ αὐτὸ ὃ λέγεις ποίησον· τῶν ἐν τῷ βιβλίῳ βελτίω τε καὶ μὴ ἐλάττω ἕτερα ὑπέσχησαι εἰπεῖν τούτων ἀπεχόμενος, καί σοι ἐγώ, ὥσπερ οἱ ἐννέα ἄρχοντες, ὑπισχνοῦμαι χρυσῆν εἰκόνα ἰσομέτρητον εἰς Δελφοὺς ἀναθήσειν, οὐ

235eSokrates: Çok tatlısın, Phaidros, gerçekten altınsın, Lysias'ın büsbütün yanıldığını ve bütün bunların yanında başka şeyler söylenebileceğini söylediğimi sanıyorsan. Bunun en kötü yazarın bile başına geleceğini sanmam. Mesela konumuzu düşün: Âşık olmayana âşık olandan daha çok gönül vermek gerektiğini söyleyen biri, birinin aklı başındalığını övmeyi, ötekinin akılsızlığını yermeyi —ki bunlar olmazsa olmaz şeylerdir— bir kenara bırakıp başka ne söyleyebilir?

235e

μόνον ἐμαυτοῦ ἀλλὰ καὶ σήν.

ΣΩ. φίλτατος εἶ καὶ ὡς ἀληθῶς χρυσοῦς, ὦ Φαῖδρε, εἴ με οἴει λέγειν ὡς Λυσίας τοῦ παντὸς ἡμάρτηκεν, καὶ οἷόν τε δὴ παρὰ πάντα ταῦτα ἄλλα εἰπεῖν· τοῦτο δὲ οἶμαι οὐδʼ ἂν τὸν φαυλότατον παθεῖν συγγραφέα. αὐτίκα περὶ οὗ ὁ λόγος, τίνα οἴει λέγοντα ὡς χρὴ μὴ ἐρῶντι μᾶλλον ἢ ἐρῶντι χαρίζεσθαι, παρέντα τοῦ μὲν τὸ φρόνιμον ἐγκωμιάζειν,

236aBence bu türden şeylere izin verilmeli, konuşana bağışlanmalı; bunlarda buluş değil düzenleme övülmeli. Olmazsa olmaz olmayan ve bulunması güç olan şeylerde ise düzenlemenin yanında buluş da övülmeli.

Phaidros: Dediğini kabul ediyorum, çünkü bana ölçülü konuşmuşsun gibi geliyor. Ben de öyle yapacağım: Âşığın âşık olmayandan daha hasta olduğunu öncül olarak almana izin vereceğim; geri kalanında bunlardan daha çok ve daha değerli başka şeyler söylersen, Olympia'da Kypselosoğullarının adağının yanında dövme metalden heykelin dikilsin.

236a

τοῦ δὲ τὸ ἄφρον ψέγειν, ἀναγκαῖα γοῦν ὄντα, εἶτʼ ἄλλʼ ἄττα ἕξειν λέγειν; ἀλλʼ οἶμαι τὰ μὲν τοιαῦτα ἐατέα καὶ συγγνωστέα λέγοντι· καὶ τῶν μὲν τοιούτων οὐ τὴν εὕρεσιν ἀλλὰ τὴν διάθεσιν ἐπαινετέον, τῶν δὲ μὴ ἀναγκαίων τε καὶ χαλεπῶν εὑρεῖν πρὸς τῇ διαθέσει καὶ τὴν εὕρεσιν.

ΦΑΙ. συγχωρῶ ὃ λέγεις· μετρίως γάρ μοι δοκεῖς εἰρηκέναι. ποιήσω οὖν καὶ ἐγὼ οὕτως· τὸ μὲν τὸν ἐρῶντα

236bSokrates: Sana takılırken sevgiline dokundum diye ciddiye aldın, Phaidros; gerçekten de onun bilgeliğinin karşısında daha süslü başka bir şey söylemeye kalkacağımı mı sanıyorsun?

Phaidros: Bu konuda, dostum, sen de benim düştüğüm güreş oyununa düştün.

236b

τοῦ μὴ ἐρῶντος μᾶλλον νοσεῖν δώσω σοι ὑποτίθεσθαι, τῶν δὲ λοιπῶν ἕτερα πλείω καὶ πλείονος ἄξια εἰπὼν τῶνδε [Λυσίου] παρὰ τὸ Κυψελιδῶν ἀνάθημα σφυρήλατος ἐν Ὀλυμπίᾳ στάθητι.

ΣΩ. ἐσπούδακας, ὦ Φαῖδρε, ὅτι σου τῶν παιδικῶν ἐπελαβόμην ἐρεσχηλῶν σε, καὶ οἴει δή με ὡς ἀληθῶς ἐπιχειρήσειν εἰπεῖν παρὰ τὴν ἐκείνου σοφίαν ἕτερόν τι ποικιλώτερον;

ΦΑΙ. περὶ μὲν τούτου, ὦ φίλε, εἰς τὰς ὁμοίας λαβὰς

236cNe olursa olsun, elinden geldiğince konuşman gerekiyor; yoksa komedyacıların o kaba işini yapıp birbirimize aynı lafları geri vermek zorunda kalırız. Dikkat et, beni şunu söylemeye zorlama: "Sokrates, ben Sokrates'i tanımıyorsam kendimi de unutmuşum demektir"; ya da: "Konuşmak istiyordu ama nazlanıyordu." Şunu iyi bil: Göğsünde olduğunu söylediğin şeyleri söylemedikçe buradan gitmeyeceğiz. Bu ıssız yerde yalnızca ikimiziz; ben de senden daha güçlü ve daha gencim. Bütün bunlardan ne demek istediğimi anla da zorla konuşmayı gönüllü konuşmaya tercih etme.

236c

ἐλήλυθας. ῥητέον μὲν γάρ σοι παντὸς μᾶλλον οὕτως ὅπως οἷός τε εἶ, ἵνα μὴ τὸ τῶν κωμῳδῶν φορτικὸν πρᾶγμα ἀναγκαζώμεθα ποιεῖν ἀνταποδιδόντες ἀλλήλοις [εὐλαβήθητι], καὶ μὴ βούλου με ἀναγκάσαι λέγειν ἐκεῖνο τὸ εἰ ἐγώ, ὦ Σώκρατες, Σωκράτην ἀγνοῶ, καὶ ἐμαυτοῦ ἐπιλέλησμαι, καὶ ὅτι ἐπεθύμει μὲν λέγειν, ἐθρύπτετο δέ· ἀλλὰ διανοήθητι ὅτι ἐντεῦθεν οὐκ ἄπιμεν πρὶν ἂν σὺ εἴπῃς ἃ ἔφησθα ἐν τῷ στήθει ἔχειν. ἐσμὲν δὲ μόνω ἐν ἐρημίᾳ,

236dSokrates: Ama sevgili Phaidros, iyi bir yazarın yanında aynı konuda doğaçlama konuşan bir acemi olarak gülünç duruma düşeceğim.

Phaidros: Durum ne biliyor musun? Bana naz yapmayı bırak; çünkü söyleyince seni konuşmaya zorlayacak bir şeyim var.

Sokrates: Öyleyse sakın söyleme.

Phaidros: Hayır, işte söylüyorum; sözüm de yemin olacak. Sana yemin ederim ki —ama kimin üzerine, hangi tanrının? Yoksa şu çınarın üzerine mi?— bu ağacın karşısında konuşmanı yapmazsan, sana bir daha hiç kimsenin hiçbir konuşmasını ne göstereceğim ne de anlatacağım.

236d

ἰσχυρότερος δʼ ἐγὼ καὶ νεώτερος, ἐκ δὲ ἁπάντων τούτων σύνες ὅ τοι λέγω, καὶ μηδαμῶς πρὸς βίαν βουληθῇς μᾶλλον ἢ ἑκὼν λέγειν.

ΣΩ. ἀλλʼ, ὦ μακάριε Φαῖδρε, γελοῖος ἔσομαι παρʼ ἀγαθὸν ποιητὴν ἰδιώτης αὐτοσχεδιάζων περὶ τῶν αὐτῶν.

ΦΑΙ. οἶσθʼ ὡς ἔχει; παῦσαι πρός με καλλωπιζόμενος· σχεδὸν γὰρ ἔχω ὃ εἰπὼν ἀναγκάσω σε λέγειν.

ΣΩ. μηδαμῶς τοίνυν εἴπῃς.

ΦΑΙ. οὔκ, ἀλλὰ καὶ δὴ λέγω· ὁ δέ μοι λόγος ὅρκος ἔσται. ὄμνυμι γάρ σοι—τίνα μέντοι, τίνα θεῶν; ἢ βούλει

236eSokrates: Vay alçak! Söz meraklısı bir adama dediğini yaptırmanın yolunu ne güzel buldun!

Phaidros: O hâlde neden hâlâ kıvırıp duruyorsun?

Sokrates: Artık kıvırmıyorum, madem bu yemini ettin. Böyle bir ziyafetten nasıl uzak durabilirim?

236e

τὴν πλάτανον ταυτηνί; —ἦ μήν, ἐάν μοι μὴ εἴπῃς τὸν λόγον ἐναντίον αὐτῆς ταύτης, μηδέποτέ σοι ἕτερον λόγον μηδένα μηδενὸς μήτε ἐπιδείξειν μήτε ἐξαγγελεῖν.

ΣΩ. βαβαῖ, ὦ μιαρέ, ὡς εὖ ἀνηῦρες τὴν ἀνάγκην ἀνδρὶ φιλολόγῳ ποιεῖν ὃ ἂν κελεύῃς.

ΦΑΙ. τί δῆτα ἔχων στρέφῃ;

ΣΩ. οὐδὲν ἔτι, ἐπειδὴ σύ γε ταῦτα ὀμώμοκας. πῶς γὰρ ἂν οἷός τʼ εἴην τοιαύτης θοίνης ἀπέχεσθαι;

237aPhaidros: Söyle öyleyse.

Sokrates: Nasıl yapacağımı biliyor musun?

Phaidros: Neyi?

Sokrates: Başımı örterek konuşacağım; böylece konuşmayı bir an önce bitiririm, sana bakıp utançtan şaşırıp kalmam.

Phaidros: Sen yeter ki konuş, gerisini nasıl istersen öyle yap.

Sokrates: Gelin, ey Musalar! İster ezgilerinizin türünden ötürü "berrak sesli" (ligeiai) diye anılın, ister bu adı müzikseverliğiyle ünlü Ligyalılar yüzünden almış olun, şu çok değerli dostumun anlatmaya beni zorladığı hikâyede bana yardım edin; ta ki daha önce de ona bilge görünen arkadaşı şimdi daha da bilge görünsün.

237a

ΦΑΙ. λέγε δή.

ΣΩ. οἶσθʼ οὖν ὡς ποιήσω;

ΦΑΙ. τοῦ πέρι;

ΣΩ. ἐγκαλυψάμενος ἐρῶ, ἵνʼ ὅτι τάχιστα διαδράμω τὸν λόγον καὶ μὴ βλέπων πρὸς σὲ ὑπʼ αἰσχύνης διαπορῶμαι.

ΦΑΙ. λέγε μόνον, τὰ δʼ ἄλλα ὅπως βούλει ποίει.

ΣΩ. ἄγετε δή, ὦ Μοῦσαι, εἴτε διʼ ᾠδῆς εἶδος λίγειαι, εἴτε διὰ γένος μουσικὸν τὸ Λιγύων ταύτην ἔσχετʼ ἐπωνυμίαν, ξύμ μοι λάβεσθε τοῦ μύθου, ὅν με ἀναγκάζει ὁ βέλτιστος οὑτοσὶ λέγειν, ἵνʼ ὁ ἑταῖρος αὐτοῦ, καὶ πρότερον

237bBir zamanlar bir çocuk, daha doğrusu bir delikanlı vardı, çok güzeldi; pek çok da âşığı vardı. Bunlardan biri kurnazdı: Hiçbirinden aşağı kalmayacak kadar âşık olduğu hâlde, çocuğu âşık olmadığına inandırmıştı. Bir gün ondan isteğini dile getirirken onu tam da şuna, âşık olana değil âşık olmayana gönül vermek gerektiğine ikna etmeye çalışıyordu ve şöyle diyordu:

Her konuda, çocuğum, iyi karar vermek isteyenler için tek bir ilke vardır: Neyin üzerine karar verilecekse onu bilmek gerekir; yoksa büsbütün yanılmak kaçınılmazdır.

237b

δοκῶν τούτῳ σοφὸς εἶναι, νῦν ἔτι μᾶλλον δόξῃ.

ἦν οὕτω δὴ παῖς, μᾶλλον δὲ μειρακίσκος, μάλα καλός· τούτῳ δὲ ἦσαν ἐρασταὶ πάνυ πολλοί. εἷς δέ τις αὐτῶν αἱμύλος ἦν, ὃς οὐδενὸς ἧττον ἐρῶν ἐπεπείκει τὸν παῖδα ὡς οὐκ ἐρῴη. καί ποτε αὐτὸν αἰτῶν ἔπειθεν τοῦτʼ αὐτό, ὡς μὴ ἐρῶντι πρὸ τοῦ ἐρῶντος δέοι χαρίζεσθαι, ἔλεγέν τε ὧδε—

περὶ παντός, ὦ παῖ, μία ἀρχὴ τοῖς μέλλουσι καλῶς

237cÇoğu insan, her şeyin ne olduğunu, ousia'sını bilmediğinin farkında değildir. Bildiklerini sandıkları için araştırmanın başında bu konuda anlaşmaya varmazlar; ilerledikçe de bunun bedelini, beklenebileceği gibi öderler: Ne kendileriyle ne de birbirleriyle uyuşurlar. Sen ve ben, başkalarında kınadığımız duruma düşmeyelim. Önümüzdeki soru, dostluğa âşık olanla mı yoksa âşık olmayanla mı girmek gerektiği olduğuna göre, önce aşkın (erōs) ne olduğu ve nasıl bir gücü olduğu hakkında anlaşarak bir tarif koyalım; sonra gözümüzü ona dikip her şeyi ona bağlayarak aşkın yarar mı zarar mı getirdiğini araştıralım.

237c

βουλεύσεσθαι· εἰδέναι δεῖ περὶ οὗ ἂν ᾖ ἡ βουλή, ἢ παντὸς ἁμαρτάνειν ἀνάγκη. τοὺς δὲ πολλοὺς λέληθεν ὅτι οὐκ ἴσασι τὴν οὐσίαν ἑκάστου. ὡς οὖν εἰδότες οὐ διομολογοῦνται ἐν ἀρχῇ τῆς σκέψεως, προελθόντες δὲ τὸ εἰκὸς ἀποδιδόασιν· οὔτε γὰρ ἑαυτοῖς οὔτε ἀλλήλοις ὁμολογοῦσιν. ἐγὼ οὖν καὶ σὺ μὴ πάθωμεν ὃ ἄλλοις ἐπιτιμῶμεν, ἀλλʼ ἐπειδὴ σοὶ καὶ ἐμοὶ ὁ λόγος πρόκειται πότερα ἐρῶντι ἢ μὴ μᾶλλον εἰς φιλίαν ἰτέον, περὶ ἔρωτος οἷόν τʼ ἔστι καὶ ἣν ἔχει δύναμιν,

237dAşkın bir çeşit arzu olduğu herkesçe bilinir; âşık olmayanların da güzel olanları arzuladığını biliyoruz. O hâlde âşık olanı olmayandan neyle ayırt edeceğiz? Şunu da kavramalıyız: Her birimizin içinde bizi yöneten ve götüren iki türlü güç (idea) vardır, bunlar nereye götürürse oraya gideriz. Biri doğuştan gelen, hazlara yönelen arzu; öteki sonradan edinilen, en iyiyi hedefleyen kanaattir. Bu ikisi içimizde kimi zaman uyuşur, kimi zaman da çatışır; bazen biri, bazen öteki üstün gelir.

237d

ὁμολογίᾳ θέμενοι ὅρον, εἰς τοῦτο ἀποβλέποντες καὶ ἀναφέροντες τὴν σκέψιν ποιώμεθα εἴτε ὠφελίαν εἴτε βλάβην παρέχει. ὅτι μὲν οὖν δὴ ἐπιθυμία τις ὁ ἔρως, ἅπαντι δῆλον· ὅτι δʼ αὖ καὶ μὴ ἐρῶντες ἐπιθυμοῦσι τῶν καλῶν, ἴσμεν. τῷ δὴ τὸν ἐρῶντά τε καὶ μὴ κρινοῦμεν; δεῖ αὖ νοῆσαι ὅτι ἡμῶν ἐν ἑκάστῳ δύο τινέ ἐστον ἰδέα ἄρχοντε καὶ ἄγοντε, οἷν ἑπόμεθα ᾗ ἂν ἄγητον, ἡ μὲν ἔμφυτος οὖσα ἐπιθυμία ἡδονῶν, ἄλλη δὲ ἐπίκτητος δόξα, ἐφιεμένη τοῦ ἀρίστου. τούτω δὲ ἐν ἡμῖν τοτὲ μὲν ὁμονοεῖτον,

237eKanaat bizi logos aracılığıyla en iyiye götürüp üstün geldiğinde, bu üstünlüğün adı itidaldir. Arzu bizi akılsızca hazlara sürükleyip içimizde hükmü ele geçirdiğinde ise bu hükme taşkınlık (hybris) denmiştir.

237e

ἔστι δὲ ὅτε στασιάζετον· καὶ τοτὲ μὲν ἡ ἑτέρα, ἄλλοτε δὲ ἡ ἑτέρα κρατεῖ.

ΣΩ. δόξης μὲν οὖν ἐπὶ τὸ ἄριστον λόγῳ ἀγούσης καὶ κρατούσης τῷ κράτει σωφροσύνη ὄνομα·

238aAma taşkınlığın pek çok adı vardır, çünkü pek çok kolu, pek çok biçimi vardır. Bu biçimlerden hangisi öne çıkarsa, sahibini kendi adıyla anılır kılar; bu da ne güzel ne de değerli bir ad taşımaktır. Yemek konusunda en iyiye götüren akla ve öteki arzulara üstün gelen arzu oburluktur ve sahibine de aynı adı verir.

238a

ἐπιθυμίας δὲ ἀλόγως ἑλκούσης ἐπὶ ἡδονὰς καὶ ἀρξάσης ἐν ἡμῖν τῇ ἀρχῇ ὕβρις ἐπωνομάσθη. ὕβρις δὲ δὴ πολυώνυμον —πολυμελὲς γὰρ καὶ πολυμερές—καὶ τούτων τῶν ἰδεῶν ἐκπρεπὴς ἣ ἂν τύχῃ γενομένη, τὴν αὑτῆς ἐπωνυμίαν ὀνομαζόμενον τὸν ἔχοντα παρέχεται, οὔτε τινὰ καλὴν οὔτʼ ἐπαξίαν κεκτῆσθαι. περὶ μὲν γὰρ ἐδωδὴν κρατοῦσα τοῦ λόγου τε τοῦ ἀρίστου καὶ τῶν ἄλλων ἐπιθυμιῶν ἐπιθυμία

238bİçki konusunda zorbalık edip sahibini o yöne sürükleyen arzunun hangi adı alacağı belli. Bunların kardeşi olan öteki arzuların da her seferinde hangisi hâkimse onun adıyla anılması gerektiği açıktır. Bütün bunların kendisi için söylendiği arzu artık hemen hemen ortada; ama söylenmesi, söylenmemesinden her hâlde daha açık olur: Akıldan yoksun olan, doğruya yönelen kanaate üstün gelip güzelliğin hazzına sürüklenen, kendi soyundan arzular tarafından da bedenlerin güzelliğine doğru güçle kamçılanıp bu sürüklemede galip gelen arzu, adını tam da bu güçten (rhōmē) alarak erōs, yani aşk diye anılmıştır.

238b

γαστριμαργία τε καὶ τὸν ἔχοντα ταὐτὸν τοῦτο κεκλημένον παρέξεται· περὶ δʼ αὖ μέθας τυραννεύσασα, τὸν κεκτημένον ταύτῃ ἄγουσα, δῆλον οὗ τεύξεται προσρήματος· καὶ τἆλλα δὴ τὰ τούτων ἀδελφὰ καὶ ἀδελφῶν ἐπιθυμιῶν ὀνόματα τῆς ἀεὶ δυναστευούσης ᾗ προσήκει καλεῖσθαι πρόδηλον. ἧς δʼ ἕνεκα πάντα τὰ πρόσθεν εἴρηται, σχεδὸν μὲν ἤδη φανερόν, λεχθὲν δὲ ἢ μὴ λεχθὲν πάντως σαφέστερον· ἡ γὰρ ἄνευ λόγου δόξης ἐπὶ τὸ ὀρθὸν ὁρμώσης κρατήσασα ἐπιθυμία

238cAma sevgili Phaidros, bana olduğu gibi sana da tanrısal bir hâle kapılmışım gibi görünüyor mu?

Phaidros: Elbette, Sokrates, alışılmışın dışında bir söz seli sardı seni.

Sokrates: Öyleyse sessizce dinle beni. Bu yer gerçekten tanrısal görünüyor; konuşma ilerledikçe sık sık perilere tutulmuş gibi olursam şaşma. Şu an söylediklerim bile dithyrambos'lardan pek uzak değil.

238c

πρὸς ἡδονὴν ἀχθεῖσα κάλλους, καὶ ὑπὸ αὖ τῶν ἑαυτῆς συγγενῶν ἐπιθυμιῶν ἐπὶ σωμάτων κάλλος ἐρρωμένως ῥωσθεῖσα νικήσασα ἀγωγῇ, ἀπʼ αὐτῆς τῆς ῥώμης ἐπωνυμίαν λαβοῦσα, ἔρως ἐκλήθη.

ἀτάρ, ὦ φίλε Φαῖδρε, δοκῶ τι σοί, ὥσπερ ἐμαυτῷ, θεῖον πάθος πεπονθέναι;

ΦΑΙ. πάνυ μὲν οὖν, ὦ Σώκρατες, παρὰ τὸ εἰωθὸς εὔροιά τίς σε εἴληφεν.

ΣΩ. σιγῇ τοίνυν μου ἄκουε. τῷ ὄντι γὰρ θεῖος ἔοικεν

238dPhaidros: Çok doğru söylüyorsun.

Sokrates: Bunun sebebi de sensin. Ama sen gerisini dinle; çünkü üzerime gelen şey belki savuşturulabilir. Bu tanrının işi; bize düşen, konuşmamızla yeniden çocuğa dönmek.

Pekâlâ, iyi yürekli dostum: Karar verilecek şeyin ne olduğu söylendi ve tarif edildi. Şimdi gözümüzü ona dikerek geri kalanını söyleyelim: Âşıktan ve âşık olmayandan, gönül verene, beklenebileceği gibi ne yarar ya da ne zarar gelecek?

238d

ὁ τόπος εἶναι, ὥστε ἐὰν ἄρα πολλάκις νυμφόληπτος προϊόντος τοῦ λόγου γένωμαι, μὴ θαυμάσῃς· τὰ νῦν γὰρ οὐκέτι πόρρω διθυράμβων φθέγγομαι.

ΦΑΙ. ἀληθέστατα λέγεις.

ΣΩ. τούτων μέντοι σὺ αἴτιος. ἀλλὰ τὰ λοιπὰ ἄκουε· ἴσως γὰρ κἂν ἀποτράποιτο τὸ ἐπιόν. ταῦτα μὲν οὖν θεῷ μελήσει, ἡμῖν δὲ πρὸς τὸν παῖδα πάλιν τῷ λόγῳ ἰτέον.

εἶεν, ὦ φέριστε· ὃ μὲν δὴ τυγχάνει ὂν περὶ οὗ βουλευτέον, εἴρηταί τε καὶ ὥρισται, βλέποντες δὲ δὴ πρὸς αὐτὸ

238eArzunun yönettiği, hazzın kölesi olan kişi, sevdiğini kendine olabildiğince hoş gelecek hâle getirmek zorundadır. Hastaya ise kendisine karşı koymayan her şey hoş gelir; kendinden üstün ya da kendine denk olan ise düşmandır.

238e

τὰ λοιπὰ λέγωμεν τίς ὠφελία ἢ βλάβη ἀπό τε ἐρῶντος καὶ μὴ τῷ χαριζομένῳ ἐξ εἰκότος συμβήσεται. τῷ δὴ ὑπὸ ἐπιθυμίας ἀρχομένῳ δουλεύοντί τε ἡδονῇ ἀνάγκη που τὸν ἐρώμενον ὡς ἥδιστον ἑαυτῷ παρασκευάζειν· νοσοῦντι δὲ πᾶν ἡδὺ τὸ μὴ ἀντιτεῖνον, κρεῖττον δὲ καὶ ἴσον ἐχθρόν.

239aBu yüzden âşık, sevgilisinin kendinden üstün ya da denk olmasına isteyerek katlanmaz; onu hep kendinden daha zayıf ve daha aşağı kılar. Cahil bilgeden, korkak cesurdan, konuşmayı bilmeyen hatipten, ağır kavrayan zekiden aşağıdır. Sevilenin aklında bu kadar kötülük, hatta daha fazlası oluştuğunda ya da tabiatça bulunduğunda, âşık bunlardan ister istemez hoşlanır, bulunmayanları da hazırlar; yoksa anlık hazzından yoksun kalır.

239a

ΣΩ. οὔτε δὴ κρείττω οὔτε ἰσούμενον ἑκὼν ἐραστὴς παιδικὰ ἀνέξεται, ἥττω δὲ καὶ ὑποδεέστερον ἀεὶ ἀπεργάζεται· ἥττων δὲ ἀμαθὴς σοφοῦ, δειλὸς ἀνδρείου, ἀδύνατος εἰπεῖν ῥητορικοῦ, βραδὺς ἀγχίνου. τοσούτων κακῶν καὶ ἔτι πλειόνων κατὰ τὴν διάνοιαν ἐραστὴν ἐρωμένῳ ἀνάγκη γιγνομένων τε καὶ φύσει ἐνόντων [τῶν] μὲν ἥδεσθαι, τὰ δὲ παρασκευάζειν, ἢ στέρεσθαι τοῦ παραυτίκα ἡδέος.

239bDolayısıyla âşığın kıskanç olması kaçınılmazdır. Sevgilisini, onu olgun bir adam yapacak pek çok yararlı birliktelikten alıkoyarak büyük bir zararın sebebi olur; en büyüğü de onu en akıllı kılabilecek birliktelikten alıkoymasıdır. Bu da tanrısal felsefedir; âşık, küçümsenmekten ödü koptuğu için sevgilisini ondan uzak tutmak zorundadır. Başka her konuda da onun her şeyden habersiz kalması, her şeyde gözünü âşığına dikmesi için çareler arar; böylece ona en hoş, kendisine en zararlı kişi olur. Akıl konusunda, aşka tutulmuş bir adam ne vasi ne de arkadaş olarak hiçbir şekilde işe yaramaz.

239b

εἶναι, καὶ πολλῶν μὲν ἄλλων συνουσιῶν ἀπείργοντα καὶ ὠφελίμων ὅθεν ἂν μάλιστʼ ἀνὴρ γίγνοιτο, μεγάλης αἴτιον εἶναι βλάβης, μεγίστης δὲ τῆς ὅθεν ἂν φρονιμώτατος εἴη. τοῦτο δὲ ἡ θεία φιλοσοφία τυγχάνει ὄν, ἧς ἐραστὴν παιδικὰ ἀνάγκη πόρρωθεν εἴργειν, περίφοβον ὄντα τοῦ καταφρονηθῆναι· τά τε ἄλλα μηχανᾶσθαι ὅπως ἂν ᾖ πάντα ἀγνοῶν καὶ πάντα ἀποβλέπων εἰς τὸν ἐραστήν, οἷος ὢν τῷ μὲν ἥδιστος, ἑαυτῷ δὲ βλαβερώτατος ἂν εἴη. τὰ μὲν οὖν κατὰ

239cBundan sonra, hazzı iyiye tercih etmek zorunda kalan kişinin efendisi olduğu kimsenin bedenini nasıl bir durumda tutacağını ve ona nasıl bakacağını görmeliyiz. Onun sert değil yumuşak birinin peşinden koştuğu görülecektir: Arı güneş altında değil gölgeli bir yerde yetişmiş, erkekçe zahmetlerden ve kuru terden habersiz, yumuşak ve erkeğe yakışmayan bir yaşama alışmış, kendi renkleri olmadığı için yabancı renklerle ve süslerle süslenen, bunlara eşlik eden başka her şeyle uğraşan birinin. Bunlar apaçık şeylerdir, daha fazla üzerinde durmaya değmez; tek bir ana hatla sınırlayıp başka konuya geçelim.

239c

διάνοιαν ἐπίτροπός τε καὶ κοινωνὸς οὐδαμῇ λυσιτελὴς ἀνὴρ ἔχων ἔρωτα.

τὴν δὲ τοῦ σώματος ἕξιν τε καὶ θεραπείαν οἵαν τε καὶ ὡς θεραπεύσει οὗ ἂν γένηται κύριος, ὃς ἡδὺ πρὸ ἀγαθοῦ ἠνάγκασται διώκειν, δεῖ μετὰ ταῦτα ἰδεῖν. ὀφθήσεται δὴ μαλθακόν τινα καὶ οὐ στερεὸν διώκων, οὐδʼ ἐν ἡλίῳ καθαρῷ τεθραμμένον ἀλλὰ ὑπὸ συμμιγεῖ σκιᾷ, πόνων μὲν ἀνδρείων καὶ ἱδρώτων ξηρῶν ἄπειρον, ἔμπειρον δὲ ἁπαλῆς καὶ ἀνάνδρου

239dBöyle bir beden savaşta ve başka büyük ihtiyaç anlarında düşmanlara cesaret, dostlara ve bizzat âşıklara korku verir.

Bunu apaçık olduğu için bir yana bırakıp sırada olanı söylemeliyiz: Âşığın yakınlığı ve vasiliği mal mülk konusunda bize ne yarar ya da ne zarar getirecek?

239d

διαίτης, ἀλλοτρίοις χρώμασι καὶ κόσμοις χήτει οἰκείων κοσμούμενον, ὅσα τε ἄλλα τούτοις ἕπεται πάντα ἐπιτηδεύοντα, ἃ δῆλα καὶ οὐκ ἄξιον περαιτέρω προβαίνειν, ἀλλὰ ἓν κεφάλαιον ὁρισαμένους ἐπʼ ἄλλο ἰέναι· τὸ γὰρ τοιοῦτον σῶμα ἐν πολέμῳ τε καὶ ἄλλαις χρείαις ὅσαι μεγάλαι οἱ μὲν ἐχθροὶ θαρροῦσιν, οἱ δὲ φίλοι καὶ αὐτοὶ οἱ ἐρασταὶ φοβοῦνται.

τοῦτο μὲν οὖν ὡς δῆλον ἐατέον, τὸ δʼ ἐφεξῆς ῥητέον,

239eHerkes için, ama en çok da âşık için şu açıktır: Sevdiğinin, en sevgili, en iyi niyetli ve en kutsal varlıklarından her şeyden önce yoksun kalmasını ister. Çünkü onun babasından, annesinden, akrabalarından ve dostlarından yoksun kalmasını, bunları kendisiyle olan o tatlı birlikteliğin engelleyicileri ve kınayıcıları saydığı için seve seve kabul eder.

239e

τίνα ἡμῖν ὠφελίαν ἢ τίνα βλάβην περὶ τὴν κτῆσιν ἡ τοῦ ἐρῶντος ὁμιλία τε καὶ ἐπιτροπεία παρέξεται.

ΣΩ. σαφὲς δὴ τοῦτό γε παντὶ μέν, μάλιστα δὲ τῷ ἐραστῇ, ὅτι τῶν φιλτάτων τε καὶ εὐνουστάτων καὶ θειοτάτων κτημάτων ὀρφανὸν πρὸ παντὸς εὔξαιτʼ ἂν εἶναι τὸν ἐρώμενον· πατρὸς γὰρ καὶ μητρὸς καὶ συγγενῶν καὶ φίλων στέρεσθαι ἂν αὐτὸν δέξαιτο,

240aAltın ya da başka bir mülk sahibi olanı da ne kolay ele geçirilir ne de ele geçince kolay idare edilir sayar. Bu yüzden âşığın, sevgilisi mal varlığına sahip olduğunda onu kıskanması, bu varlık yok olunca da sevinmesi kaçınılmazdır. Ayrıca âşık, sevgilisinin olabildiğince uzun süre evlenmemesini, çocuksuz ve evsiz kalmasını ister; çünkü kendi tatlı meyvesini olabildiğince uzun süre toplamayı arzular.

Başka kötülükler de vardır elbet; ama bir daimōn çoğunun içine anlık bir haz katmıştır. Örneğin dalkavuk korkunç bir canavar ve büyük bir beladır, yine de tabiat ona zevksiz sayılmayacak bir haz katmıştır; fahişeyi de zararlı diye yeren çıkabilir; bu türden pek çok başka yaratık ve uğraş için de durum aynıdır: Hiç değilse gün be gün bakıldığında son derece hoştur bunlar.

240a

διακωλυτὰς καὶ ἐπιτιμητὰς ἡγούμενος τῆς ἡδίστης πρὸς αὐτὸν ὁμιλίας. ἀλλὰ μὴν οὐσίαν γʼ ἔχοντα χρυσοῦ ἤ τινος ἄλλης κτήσεως οὔτε εὐάλωτον ὁμοίως οὔτε ἁλόντα εὐμεταχείριστον ἡγήσεται· ἐξ ὧν πᾶσα ἀνάγκη ἐραστὴν παιδικοῖς φθονεῖν μὲν οὐσίαν κεκτημένοις, ἀπολλυμένης δὲ χαίρειν. ἔτι τοίνυν ἄγαμον, ἄπαιδα, ἄοικον ὅτι πλεῖστον χρόνον παιδικὰ ἐραστὴς εὔξαιτʼ ἂν γενέσθαι, τὸ αὑτοῦ γλυκὺ ὡς πλεῖστον χρόνον καρποῦσθαι ἐπιθυμῶν.

ἔστι μὲν δὴ καὶ ἄλλα κακά, ἀλλά τις δαίμων ἔμειξε τοῖς

240bAma âşık, sevgilisi için zararlı olmasının yanı sıra, gün boyu birlikte olmak bakımından da her şeyden tatsızdır.

240b

πλείστοις ἐν τῷ παραυτίκα ἡδονήν, οἷον κόλακι, δεινῷ θηρίῳ καὶ βλάβῃ μεγάλῃ, ὅμως ἐπέμειξεν ἡ φύσις ἡδονήν τινα οὐκ ἄμουσον, καί τις ἑταίραν ὡς βλαβερὸν ψέξειεν ἄν, καὶ ἄλλα πολλὰ τῶν τοιουτοτρόπων θρεμμάτων τε καὶ ἐπιτηδευμάτων, οἷς τό γε καθʼ ἡμέραν ἡδίστοισιν εἶναι ὑπάρχει· παιδικοῖς δὲ ἐραστὴς πρὸς τῷ βλαβερῷ καὶ εἰς τὸ συνημερεύειν πάντων

240cEski söz de "yaşıt yaşıtı sevindirir" der; sanırım yaş eşitliği eşit hazlara götürerek benzerlik yoluyla dostluk doğurur. Ama yine de yaşıtların birlikteliği bile insana bıkkınlık verir. Üstelik zorlamanın herkese her konuda ağır geldiği söylenir; âşık ise sevgilisine karşı, yaş farkının yanı sıra en çok bu zorlamayla davranır. Yaşlı olan gençle birlikteyken ne gece ne gündüz ondan kendi isteğiyle ayrılır; onu zorlama ve azgın bir dürtü sürükler. Bu dürtü onu, sevgilisini görürken, duyarken, ona dokunurken, onu bütün duyularıyla hissederken hep haz vererek götürür; öyle ki ona hazla, sımsıkı bağlı olarak hizmet eder.

240c

ἀηδέστατον. ἥλικα γὰρ δὴ καὶ ὁ παλαιὸς λόγος τέρπειν τὸν ἥλικα—ἡ γὰρ οἶμαι χρόνου ἰσότης ἐπʼ ἴσας ἡδονὰς ἄγουσα διʼ ὁμοιότητα φιλίαν παρέχεται—ἀλλʼ ὅμως κόρον γε καὶ ἡ τούτων συνουσία ἔχει. καὶ μὴν τό γε ἀναγκαῖον αὖ βαρὺ παντὶ περὶ πᾶν λέγεται· ὃ δὴ πρὸς τῇ ἀνομοιότητι μάλιστα ἐραστὴς πρὸς παιδικὰ ἔχει. νεωτέρῳ γὰρ πρεσβύτερος συνὼν οὔθʼ ἡμέρας οὔτε νυκτὸς ἑκὼν ἀπολείπεται, ἀλλʼ ὑπʼ

240dAma sevilene ne teselli, ne haz verebilir de onun aynı süre boyunca yanında kalıp tiksintinin son noktasına varmasını önleyebilir? Gözünün önünde yaşlanmış, gençliği geçmiş bir yüz vardır; buna eşlik eden ve sözünü duymak bile hoş olmayan başka şeyler de vardır, hele bir de zorlama hep ensesindeyken bunlarla fiilen uğraşmak! Her zaman ve herkese karşı kuşkulu bir gözetim altında tutulur; yersiz ve aşırı övgüler dinler; âşık ayıkken bile katlanılmaz, sarhoşken ise katlanılmaz olmanın da ötesinde utanç verici sitemler savurur, çünkü ölçüsüz ve pervasız bir açık sözlülükle konuşur.

240d

ἀνάγκης τε καὶ οἴστρου ἐλαύνεται, ὃς ἐκείνῳ μὲν ἡδονὰς ἀεὶ διδοὺς ἄγει, ὁρῶντι, ἀκούοντι, ἁπτομένῳ, καὶ πᾶσαν αἴσθησιν αἰσθανομένῳ τοῦ ἐρωμένου, ὥστε μεθʼ ἡδονῆς ἀραρότως αὐτῷ ὑπηρετεῖν· τῷ δὲ δὴ ἐρωμένῳ ποῖον παραμύθιον ἢ τίνας ἡδονὰς διδοὺς ποιήσει τὸν ἴσον χρόνον συνόντα μὴ οὐχὶ ἐπʼ ἔσχατον ἐλθεῖν ἀηδίας—ὁρῶντι μὲν ὄψιν πρεσβυτέραν καὶ οὐκ ἐν ὥρᾳ, ἑπομένων δὲ τῶν ἄλλων ταύτῃ, ἃ καὶ λόγῳ

240eÂşık, sevdiği sürece zararlı ve tatsızdır; aşkı dindiğinde ise, nice yeminle, nice yalvarmayla nice vaatte bulunarak o zamanki zahmetli birlikteliğe iyilik umuduyla zar zor katlanılmasını sağladığı o gelecekte güvenilmez biri olur.

240e

ἐστὶν ἀκούειν οὐκ ἐπιτερπές, μὴ ὅτι δὴ ἔργῳ ἀνάγκης ἀεὶ προσκειμένης μεταχειρίζεσθαι, φυλακάς τε δὴ καχυποτόπους φυλαττομένῳ διὰ παντὸς καὶ πρὸς ἅπαντας, ἀκαίρους τε ἐπαίνους καὶ ὑπερβάλλοντας ἀκούοντι, ὡς δʼ αὕτως ψόγους νήφοντος μὲν οὐκ ἀνεκτούς, εἰς δὲ μέθην ἰόντος πρὸς τῷ μὴ ἀνεκτῷ ἐπαισχεῖς, παρρησίᾳ κατακορεῖ καὶ ἀναπεπταμένῃ χρωμένου;

ΣΩ.

καὶ ἐρῶν μὲν βλαβερός τε καὶ ἀηδής, λήξας δὲ τοῦ ἔρωτος εἰς τὸν ἔπειτα χρόνον ἄπιστος, εἰς ὃν πολλὰ καὶ μετὰ πολλῶν ὅρκων τε καὶ δεήσεων ὑπισχνούμενος μόγις

241aBorcunu ödeme zamanı gelince, içindeki yöneticiyi ve önderi değiştirmiş, aşkın ve deliliğin (mania) yerine nous'u ve itidali geçirmiştir; sevgilisinin haberi olmadan başka biri olmuştur. Sevgili ondan geçmişin karşılığını ister, yapılanları ve söylenenleri ona hatırlatır, sanki aynı kişiyle konuşuyormuş gibi. Öteki ise utancından ne başka biri olduğunu söylemeye cesaret edebilir, ne de önceki akılsız hükümdarlığın yeminlerini ve vaatlerini nasıl yerine getireceğini bilir; çünkü artık aklı başına gelmiş, itidal bulmuştur ve aynı şeyleri yapıp yine eskisine benzemek, yeniden aynı adam olmak istemez.

241a

κατεῖχε τήν γʼ ἐν τῷ τότε συνουσίαν ἐπίπονον οὖσαν φέρειν διʼ ἐλπίδα ἀγαθῶν. τότε δὴ δέον ἐκτίνειν, μεταβαλὼν ἄλλον ἄρχοντα ἐν αὑτῷ καὶ προστάτην, νοῦν καὶ σωφροσύνην ἀντʼ ἔρωτος καὶ μανίας, ἄλλος γεγονὼς λέληθεν τὰ παιδικά. καὶ ὁ μὲν αὐτὸν χάριν ἀπαιτεῖ τῶν τότε, ὑπομιμνῄσκων τὰ πραχθέντα καὶ λεχθέντα, ὡς τῷ αὐτῷ διαλεγόμενος· ὁ δὲ ὑπʼ αἰσχύνης οὔτε εἰπεῖν τολμᾷ ὅτι ἄλλος γέγονεν, οὔθʼ ὅπως τὰ τῆς προτέρας ἀνοήτου ἀρχῆς ὁρκωμόσιά τε καὶ ὑποσχέσεις

241bBu yüzden kaçak olur: Eski âşık, borcunu ödeyemez hâle gelmiştir; çocuk oyunundaki kiremit öbür yüzüne dönmüştür, o da yön değiştirip kaçar. Öteki ise öfkelenip lanetler savurarak peşinden koşmak zorunda kalır; çünkü baştan beri işin hiçbir yanını anlamamıştır: Âşık olana, zorunlu olarak aklını yitirmiş olana asla gönül vermemesi, âşık olmayana, aklı başında olana vermesi çok daha doğru olurdu.

241b

ἐμπεδώσῃ ἔχει, νοῦν ἤδη ἐσχηκὼς καὶ σεσωφρονηκώς, ἵνα μὴ πράττων ταὐτὰ τῷ πρόσθεν ὅμοιός τε ἐκείνῳ καὶ ὁ αὐτὸς πάλιν γένηται. φυγὰς δὴ γίγνεται ἐκ τούτων, καὶ ἀπεστερηκὼς ὑπʼ ἀνάγκης ὁ πρὶν ἐραστής, ὀστράκου μεταπεσόντος, ἵεται φυγῇ μεταβαλών· ὁ δὲ ἀναγκάζεται διώκειν ἀγανακτῶν καὶ ἐπιθεάζων, ἠγνοηκὼς τὸ ἅπαν ἐξ ἀρχῆς, ὅτι οὐκ ἄρα ἔδει ποτὲ ἐρῶντι καὶ ὑπʼ ἀνάγκης ἀνοήτῳ χαρίζεσθαι,

241cYoksa kendini kaçınılmaz olarak güvenilmez, huysuz, kıskanç, tatsız birine teslim etmiş olacaktır; mal varlığına zararlı, beden sağlığına zararlı, ama hepsinden çok psykhē'nin terbiyesine zararlı birine; oysa gerçekte ne insanlar ne de tanrılar için bundan daha değerli bir şey ne vardır ne de olacaktır. Bunları iyice düşünmelisin, çocuğum, ve âşığın dostluğunun iyi niyetten doğmadığını, yemek gibi, doymak için doğduğunu bilmelisin: *Kurtlar kuzuyu nasıl severse, âşıklar da çocuğu öyle sever.*

241c

ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον μὴ ἐρῶντι καὶ νοῦν ἔχοντι· εἰ δὲ μή, ἀναγκαῖον εἴη ἐνδοῦναι αὑτὸν ἀπίστῳ, δυσκόλῳ, φθονερῷ, ἀηδεῖ, βλαβερῷ μὲν πρὸς οὐσίαν, βλαβερῷ δὲ πρὸς τὴν τοῦ σώματος ἕξιν, πολὺ δὲ βλαβερωτάτῳ πρὸς τὴν τῆς ψυχῆς παίδευσιν, ἧς οὔτε ἀνθρώποις οὔτε θεοῖς τῇ ἀληθείᾳ τιμιώτερον οὔτε ἔστιν οὔτε ποτὲ ἔσται. ταῦτά τε οὖν χρή, ὦ παῖ, συννοεῖν, καὶ εἰδέναι τὴν ἐραστοῦ φιλίαν ὅτι οὐ μετʼ εὐνοίας γίγνεται, ἀλλὰ σιτίου τρόπον, χάριν πλησμονῆς,

241dİşte bu kadar, Phaidros. Bundan ötesini benden duymayacaksın; konuşma senin için burada bitsin.

Phaidros: Oysa ben konuşmanın yarısına geldiğini, âşık olmayan için de aynı uzunlukta konuşup ona gönül vermek gerektiğini söyleyeceğini, onun ne iyilikleri olduğunu sayacağını sanıyordum. Şimdi neden duruyorsun, Sokrates?

241d

ὡς λύκοι ἄρνας ἀγαπῶσιν, ὣς παῖδα φιλοῦσιν ἐρασταί.

τοῦτʼ ἐκεῖνο, ὦ Φαῖδρε. οὐκέτʼ ἂν τὸ πέρα ἀκούσαις ἐμοῦ λέγοντος, ἀλλʼ ἤδη σοι τέλος ἐχέτω ὁ λόγος.

ΦΑΙ. καίτοι ᾤμην γε μεσοῦν αὐτόν, καὶ ἐρεῖν τὰ ἴσα περὶ τοῦ μὴ ἐρῶντος, ὡς δεῖ ἐκείνῳ χαρίζεσθαι μᾶλλον, λέγων ὅσα αὖ ἔχει ἀγαθά· νῦν δὲ δή, ὦ Σώκρατες, τί ἀποπαύῃ;

241eSokrates: Fark etmedin mi, aziz dostum, artık dithyrambos değil destan dizeleri söylediğimi, hem de yererken? Ötekini övmeye başlarsam ne yapacağımı sanıyorsun? Beni bile bile önüne attığın Perilerin beni apaçık kendimden geçireceğini bilmiyor musun? Tek sözle söylüyorum: Birinde yerdiğimiz her şeyin zıddı olan iyilikler ötekinde vardır. Uzun bir konuşmaya ne gerek var? İkisi hakkında da yeterince söylendi. Böylece hikâye, başına ne gelmesi gerekiyorsa onu yaşayacak; ben de şu ırmağı geçip senden daha büyük bir zorlama görmeden gidiyorum.

241e

ΣΩ. οὐκ ᾔσθου, ὦ μακάριε, ὅτι ἤδη ἔπη φθέγγομαι ἀλλʼ οὐκέτι διθυράμβους, καὶ ταῦτα ψέγων; ἐὰν δʼ ἐπαινεῖν τὸν ἕτερον ἄρξωμαι, τί με οἴει ποιήσειν; ἆρʼ οἶσθʼ ὅτι ὑπὸ τῶν Νυμφῶν, αἷς με σὺ προύβαλες ἐκ προνοίας, σαφῶς ἐνθουσιάσω; λέγω οὖν ἑνὶ λόγῳ ὅτι ὅσα τὸν ἕτερον λελοιδορήκαμεν, τῷ ἑτέρῳ τἀναντία τούτων ἀγαθὰ πρόσεστιν. καὶ τί δεῖ μακροῦ λόγου; περὶ γὰρ ἀμφοῖν ἱκανῶς εἴρηται.

ΣΩ. καὶ οὕτω δὴ ὁ μῦθος ὅτι πάσχειν προσήκει αὐτῷ, τοῦτο

242aPhaidros: Daha değil, Sokrates, sıcak geçmeden olmaz. Görmüyor musun, neredeyse öğle oldu, şu "durgun" denen saat? Bekleyelim, bu arada söylenenler üzerine konuşalım; hava serinleyince belki gideriz.

Sokrates: Konuşmalar konusunda tanrısalsın, Phaidros, düpedüz harikasın. Bence senin ömründe yapılmış konuşmalardan, ister kendin söyleyerek ister başkalarını bir yolla zorlayarak, senden daha fazlasını ortaya çıkarmış kimse yoktur —Thebaili Simmias'ı hesaba katmıyorum, ötekileri ise fersah fersah geçersin—. Şimdi de bir konuşmanın söylenmesine sebep olmuşsun gibi görünüyor.

242a

πείσεται· κἀγὼ τὸν ποταμὸν τοῦτον διαβὰς ἀπέρχομαι πρὶν ὑπὸ σοῦ τι μεῖζον ἀναγκασθῆναι.

ΦΑΙ. μήπω γε, ὦ Σώκρατες, πρὶν ἂν τὸ καῦμα παρέλθῃ. ἢ οὐχ ὁρᾷς ὡς σχεδὸν ἤδη μεσημβρία ἵσταται ἡ δὴ καλουμένη σταθερά; ἀλλὰ περιμείναντες καὶ ἅμα περὶ τῶν εἰρημένων διαλεχθέντες, τάχα ἐπειδὰν ἀποψυχῇ ἴμεν.

ΣΩ. θεῖός γʼ εἶ περὶ τοὺς λόγους, ὦ Φαῖδρε, καὶ ἀτεχνῶς θαυμάσιος. οἶμαι γὰρ ἐγὼ τῶν ἐπὶ τοῦ σοῦ βίου γεγονότων

242bPhaidros: Savaş ilan etmiyorsun ya! Ama nasıl, hangi konuşmaya?

Sokrates: Irmağı geçmek üzereyken, iyi dostum, o tanrısal işaret, daimonion'um, bana hep gelen o alışık işaret geldi —ne yapmak üzereysem beni hep ondan alıkoyar— ve tam oradan bir ses duyar gibi oldum; ilahî olana karşı bir suç işlemişim de, kefaretini ödemeden gitmeme izin vermiyormuş gibi.

242b

λόγων μηδένα πλείους ἢ σὲ πεποιηκέναι γεγενῆσθαι ἤτοι αὐτὸν λέγοντα ἢ ἄλλους ἑνί γέ τῳ τρόπῳ προσαναγκάζοντα —Σιμμίαν Θηβαῖον ἐξαιρῶ λόγου· τῶν δὲ ἄλλων πάμπολυ κρατεῖς—καὶ νῦν αὖ δοκεῖς αἴτιός μοι γεγενῆσθαι λόγῳ τινὶ ῥηθῆναι.

ΦΑΙ. οὐ πόλεμόν γε ἀγγέλλεις. ἀλλὰ πῶς δὴ καὶ τίνι τούτῳ;

ΣΩ. ἡνίκʼ ἔμελλον, ὠγαθέ, τὸν ποταμὸν διαβαίνειν, τὸ δαιμόνιόν τε καὶ τὸ εἰωθὸς σημεῖόν μοι γίγνεσθαι ἐγένετο

242cBen bir kâhinim, ama pek iyisi değil; okuma yazması kıt olanlar gibi, ancak kendime yetecek kadar. Şimdi suçumu açıkça anlıyorum. Çünkü dostum, psykhē de kâhin gibi bir şeydir: Konuşmayı yaparken bir şey beni çoktan rahatsız etmişti; İbykos'un dediği gibi, korkuyordum: tanrılar katında günah işleyip *insanlardan onur kazanırım diye.*

242c

—ἀεὶ δέ με ἐπίσχει ὃ ἂν μέλλω πράττειν—καί τινα φωνὴν ἔδοξα αὐτόθεν ἀκοῦσαι, ἥ με οὐκ ἐᾷ ἀπιέναι πρὶν ἂν ἀφοσιώσωμαι, ὡς δή τι ἡμαρτηκότα εἰς τὸ θεῖον. εἰμὶ δὴ οὖν μάντις μέν, οὐ πάνυ δὲ σπουδαῖος, ἀλλʼ ὥσπερ οἱ τὰ γράμματα φαῦλοι, ὅσον μὲν ἐμαυτῷ μόνον ἱκανός· σαφῶς οὖν ἤδη μανθάνω τὸ ἁμάρτημα. ὡς δή τοι, ὦ ἑταῖρε, μαντικόν γέ τι καὶ ἡ ψυχή· ἐμὲ γὰρ ἔθραξε μέν τι καὶ πάλαι λέγοντα τὸν λόγον, καί πως ἐδυσωπούμην κατʼ Ἴβυκον, μή τι παρὰ θεοῖς

242dŞimdi suçumu anladım.

Phaidros: Neymiş o?

Sokrates: Korkunç, Phaidros, korkunç bir konuşmayı hem kendin getirdin hem de beni yapmaya zorladın.

Phaidros: Nasıl yani?

Sokrates: Saçma ve biraz da dine saygısız; bundan daha korkunç ne olabilir?

Phaidros: Hiçbir şey, doğru söylüyorsan.

Sokrates: Peki? Erōs'u Aphrodite'nin oğlu, bir tanrı saymıyor musun?

Phaidros: Öyle derler.

Sokrates: Ama ne Lysias öyle diyor, ne de senin büyünle uyuşturulmuş ağzımdan çıkan senin konuşman.

242d

ἀμβλακὼν τιμὰν πρὸς ἀνθρώπων ἀμείψω· Ibycus Frag. 24, Bergk. νῦν δʼ ᾔσθημαι τὸ ἁμάρτημα.

ΦΑΙ. λέγεις δὲ δὴ τί;

ΣΩ. δεινόν, ὦ Φαῖδρε, δεινὸν λόγον αὐτός τε ἐκόμισας ἐμέ τε ἠνάγκασας εἰπεῖν.

ΦΑΙ. πῶς δή;

ΣΩ. εὐήθη καὶ ὑπό τι ἀσεβῆ· οὗ τίς ἂν εἴη δεινότερος;

ΦΑΙ. οὐδείς, εἴ γε σὺ ἀληθῆ λέγεις.

ΣΩ. τί οὖν; τὸν ἔρωτα οὐκ Ἀφροδίτης καὶ θεόν τινα ἡγῇ;

ΦΑΙ. λέγεταί γε δή.

ΣΩ. οὔ τι ὑπό γε Λυσίου, οὐδὲ ὑπὸ τοῦ σοῦ λόγου, ὃς

242eEğer Erōs, gerçekten olduğu gibi, bir tanrı ya da tanrısal bir şeyse, kötü bir şey olamaz; oysa demin söylenen iki konuşma da ondan kötü bir şeymiş gibi söz etti. Bu bakımdan Erōs'a karşı suç işlediler; üstelik saflıkları da pek zarifti: Doğru dürüst, gerçek hiçbir şey söylemedikleri hâlde, birkaç zavallı insanı kandırıp aralarında itibar kazanacaklarsa ne âlâ diye, kendilerini bir şey sanıp kurumlandılar.

242e

διὰ τοῦ ἐμοῦ στόματος καταφαρμακευθέντος ὑπὸ σοῦ ἐλέχθη.

ΣΩ. εἰ δʼ ἔστιν, ὥσπερ οὖν ἔστι, θεὸς ἤ τι θεῖον ὁ Ἔρως, οὐδὲν ἂν κακὸν εἴη, τὼ δὲ λόγω τὼ νυνδὴ περὶ αὐτοῦ εἰπέτην ὡς τοιούτου ὄντος· ταύτῃ τε οὖν ἡμαρτανέτην περὶ τὸν ἔρωτα, ἔτι τε ἡ εὐήθεια αὐτοῖν πάνυ ἀστεία, τὸ μηδὲν ὑγιὲς λέγοντε

243aBu yüzden, dostum, benim arınmam gerek. Hikâye anlatırken günah işleyenler için eski bir arınma yolu var; Homeros onu fark etmedi ama Stesikhoros etti. Helene'yi kötülediği için gözlerini kaybedince Homeros gibi sebebini bilmeden kalmadı; Musalara gönül vermiş biri olduğu için sebebini anladı ve hemen şunu yazdı: Doğru değil bu söz; ne iyi döşenmiş gemilere bindin, *ne de Troia'nın Pergamon'una vardın.*

243a

μηδὲ ἀληθὲς σεμνύνεσθαι ὡς τὶ ὄντε, εἰ ἄρα ἀνθρωπίσκους τινὰς ἐξαπατήσαντε εὐδοκιμήσετον ἐν αὐτοῖς. ἐμοὶ μὲν οὖν, ὦ φίλε, καθήρασθαι ἀνάγκη· ἔστιν δὲ τοῖς ἁμαρτάνουσι περὶ μυθολογίαν καθαρμὸς ἀρχαῖος, ὃν Ὅμηρος μὲν οὐκ ᾔσθετο, Στησίχορος δέ. τῶν γὰρ ὀμμάτων στερηθεὶς διὰ τὴν Ἑλένης κακηγορίαν οὐκ ἠγνόησεν ὥσπερ Ὅμηρος, ἀλλʼ ἅτε μουσικὸς ὢν ἔγνω τὴν αἰτίαν, καὶ ποιεῖ εὐθὺς— οὐκ ἔστʼ ἔτυμος λόγος οὗτος, οὐδʼ ἔβας ἐν νηυσὶν εὐσέλμοις,

243bPalinodia, yani "geri alış" denen şiirin tamamını yazınca da hemen gözleri açıldı. Ben de tam bu konuda onlardan daha bilge olacağım: Erōs'u kötülediğim için başıma bir şey gelmeden önce ona geri alışımı sunmaya çalışacağım; bu sefer başım açık, o zamanki gibi utançtan örtülmüş değil.

Phaidros: Bana bundan daha tatlı bir şey söyleyemezdin, Sokrates.

243b

οὐδʼ ἵκεο Πέργαμα Τροίας· Stesichorus Frag. 32 Bergk καὶ ποιήσας δὴ πᾶσαν τὴν καλουμένην Παλινῳδίαν παραχρῆμα ἀνέβλεψεν. ἐγὼ οὖν σοφώτερος ἐκείνων γενήσομαι κατʼ αὐτό γε τοῦτο· πρὶν γάρ τι παθεῖν διὰ τὴν τοῦ Ἔρωτος κακηγορίαν πειράσομαι αὐτῷ ἀποδοῦναι τὴν παλινῳδίαν, γυμνῇ τῇ κεφαλῇ καὶ οὐχ ὥσπερ τότε ὑπʼ αἰσχύνης ἐγκεκαλυμμένος.

ΦΑΙ. τουτωνί, ὦ Σώκρατες, οὐκ ἔστιν ἅττʼ ἂν ἐμοὶ εἶπες ἡδίω.

243cSokrates: Elbette, sevgili Phaidros, çünkü iki konuşmanın, hem benimkinin hem de kitaptan okunanın, ne kadar utanmazca söylendiğini sen de görüyorsun. Soylu ve yumuşak huylu biri, kendisi de böyle birine âşık olan ya da bir zamanlar âşık olmuş biri, âşıkların küçük şeyler yüzünden büyük düşmanlıklara girdiğini, sevgililerine kıskançlıkla ve zarar vererek davrandıklarını söylerken bizi dinleseydi, sence gemiciler arasında yetişmiş, özgür insana yakışan bir aşkı hiç görmemiş kişileri dinlediğini düşünmez miydi? Erōs'u yerdiğimiz şeylerde bize hak vermekten çok uzak olmaz mıydı?

243c

ΣΩ. καὶ γάρ, ὠγαθὲ Φαῖδρε, ἐννοεῖς ὡς ἀναιδῶς εἴρησθον τὼ λόγω, οὗτός τε καὶ ὁ ἐκ τοῦ βιβλίου ῥηθείς. εἰ γὰρ ἀκούων τις τύχοι ἡμῶν γεννάδας καὶ πρᾷος τὸ ἦθος, ἑτέρου δὲ τοιούτου ἐρῶν ἢ καὶ πρότερόν ποτε ἐρασθείς, λεγόντων ὡς διὰ σμικρὰ μεγάλας ἔχθρας οἱ ἐρασταὶ ἀναιροῦνται καὶ ἔχουσι πρὸς τὰ παιδικὰ φθονερῶς τε καὶ βλαβερῶς, πῶς οὐκ ἂν οἴει αὐτὸν ἡγεῖσθαι ἀκούειν ἐν ναύταις που τεθραμμένων καὶ οὐδένα ἐλεύθερον ἔρωτα ἑωρακότων, πολλοῦ δʼ ἂν δεῖν

243dPhaidros: Zeus adına, belki de öyle, Sokrates.

Sokrates: İşte ben de bu adamdan utandığım ve Erōs'un kendisinden korktuğum için, tatlı su gibi bir konuşmayla kulaklarımda kalan o tuzlu tadı yıkayıp gidermek istiyorum. Lysias'a da öğüdüm, bir an önce, eşit koşullarda âşık olmayandan çok âşık olana gönül vermek gerektiğini yazmasıdır.

Phaidros: Bundan emin ol, öyle olacak; çünkü sen âşığa övgüyü söylersen, Lysias'ı da aynı konuda bir konuşma yazmaya zorlamam kaçınılmaz.

243d

ἡμῖν ὁμολογεῖν ἃ ψέγομεν τὸν ἔρωτα;

ΦΑΙ. ἴσως νὴ Δίʼ, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. τοῦτόν γε τοίνυν ἔγωγε αἰσχυνόμενος, καὶ αὐτὸν τὸν ἔρωτα δεδιώς, ἐπιθυμῶ ποτίμῳ λόγῳ οἷον ἁλμυρὰν ἀκοὴν ἀποκλύσασθαι· συμβουλεύω δὲ καὶ Λυσίᾳ ὅτι τάχιστα γράψαι ὡς χρὴ ἐραστῇ μᾶλλον ἢ μὴ ἐρῶντι ἐκ τῶν ὁμοίων χαρίζεσθαι.

ΦΑΙ. ἀλλʼ εὖ ἴσθι ὅτι ἕξει τοῦθʼ οὕτω· σοῦ γὰρ εἰπόντος τὸν τοῦ ἐραστοῦ ἔπαινον, πᾶσα ἀνάγκη Λυσίαν ὑπʼ ἐμοῦ

243eSokrates: Buna inanıyorum, sen sen oldukça.

Phaidros: O hâlde gönül rahatlığıyla konuş.

Sokrates: Konuştuğum o çocuk nerede? Bunu da duysun; duymadan gidip âşık olmayana gönül vermesin.

Phaidros: O hep yanında, çok yakınında; ne zaman istersen.

Sokrates: O hâlde, güzel çocuk, şunu bil: Önceki konuşma Myrrhinuslu Pythokles oğlu Phaidros'undu; şimdi yapacağım ise Himeralı Euphemos oğlu Stesikhoros'un.

243e

ἀναγκασθῆναι γράψαι αὖ περὶ τοῦ αὐτοῦ λόγον.

ΣΩ. τοῦτο μὲν πιστεύω, ἕωσπερ ἂν ᾖς ὃς εἶ.

ΦΑΙ. λέγε τοίνυν θαρρῶν.

ΣΩ. ποῦ δή μοι ὁ παῖς πρὸς ὃν ἔλεγον; ἵνα καὶ τοῦτο ἀκούσῃ, καὶ μὴ ἀνήκοος ὢν φθάσῃ χαρισάμενος τῷ μὴ ἐρῶντι.

ΦΑΙ. οὗτος παρά σοι μάλα πλησίον ἀεὶ πάρεστιν, ὅταν σὺ βούλῃ.

ΣΩ. οὑτωσὶ τοίνυν, ὦ παῖ καλέ, ἐννόησον, ὡς ὁ μὲν

244aŞöyle söylenmeli: Âşık varken âşık olmayana gönül vermek gerektiğini, çünkü birinin deli, ötekinin aklı başında olduğunu söyleyen söz doğru değildir. Deliliğin (mania) kötü bir şey olduğu düpedüz doğru olsaydı, bu iyi söylenmiş olurdu; ama gerçekte en büyük iyilikler bize delilik yoluyla gelir, tanrısal bir bağış olarak verilen delilik yoluyla. Delphoi'deki kâhin kadın da, Dodona'daki rahibeler de delilik hâlindeyken Yunanistan'a hem tek tek kişiler hem de topluluk için pek çok güzel iş görmüşlerdir; akılları başlarındayken ise ya pek az şey ya da hiçbir şey.

244a

πρότερος ἦν λόγος Φαίδρου τοῦ Πυθοκλέους, Μυρρινουσίου ἀνδρός· ὃν δὲ μέλλω λέγειν, Στησιχόρου τοῦ Εὐφήμου, Ἱμεραίου. λεκτέος δὲ ὧδε, ὅτι οὐκ ἔστʼ ἔτυμος λόγος ὃς ἂν παρόντος ἐραστοῦ τῷ μὴ ἐρῶντι μᾶλλον φῇ δεῖν χαρίζεσθαι, διότι δὴ ὁ μὲν μαίνεται, ὁ δὲ σωφρονεῖ. εἰ μὲν γὰρ ἦν ἁπλοῦν τὸ μανίαν κακὸν εἶναι, καλῶς ἂν ἐλέγετο· νῦν δὲ τὰ μέγιστα τῶν ἀγαθῶν ἡμῖν γίγνεται διὰ μανίας, θείᾳ μέντοι δόσει διδομένης. ἥ τε γὰρ δὴ ἐν Δελφοῖς προφῆτις αἵ τʼ ἐν

244bSibylla'dan ve tanrısal esinli kehanetle pek çok kişiye geleceği önceden haber verip yollarını doğrultan ötekilerden söz edersek, herkesin bildiği şeyleri söyleyip lafı uzatmış oluruz. Ama şuna tanık göstermeye değer: Eski çağda adları koyanlar da deliliği utanç verici ya da ayıp saymamışlardır.

244b

Δωδώνῃ ἱέρειαι μανεῖσαι μὲν πολλὰ δὴ καὶ καλὰ ἰδίᾳ τε καὶ δημοσίᾳ τὴν Ἑλλάδα ἠργάσαντο, σωφρονοῦσαι δὲ βραχέα ἢ οὐδέν· καὶ ἐὰν δὴ λέγωμεν Σίβυλλάν τε καὶ ἄλλους, ὅσοι μαντικῇ χρώμενοι ἐνθέῳ πολλὰ δὴ πολλοῖς προλέγοντες εἰς τὸ μέλλον ὤρθωσαν, μηκύνοιμεν ἂν δῆλα παντὶ λέγοντες. τόδε μὴν ἄξιον ἐπιμαρτύρασθαι, ὅτι καὶ τῶν παλαιῶν οἱ τὰ ὀνόματα τιθέμενοι οὐκ αἰσχρὸν ἡγοῦντο οὐδὲ ὄνειδος μανίαν·

244cYoksa geleceğin kendisiyle ayırt edildiği o en güzel tekhnē'ye tam bu adı katıp ona "manikē", yani delilik sanatı demezlerdi. Tanrısal bir pay olarak geldiğinde delilik güzel bir şey olduğu için bu adı koydular; bugünküler ise zevksizce araya bir t harfi sokup ona "mantikē", yani kehanet dediler. Nitekim aklı başında insanların kuşlarla ve başka işaretlerle geleceği araştırmasına da, insan tahminine (oiēsis) düşünce yoluyla nous ve bilgi (historia) sağladığı için "oionoistikē" adını verdiler; bugünün gençleri ise o'yu uzatıp ō yaparak gösterişle ona "oiōnistikē", yani kuş falcılığı diyorlar.

244c

οὐ γὰρ ἂν τῇ καλλίστῃ τέχνῃ, ᾗ τὸ μέλλον κρίνεται, αὐτὸ τοῦτο τοὔνομα ἐμπλέκοντες μανικὴν ἐκάλεσαν. ἀλλʼ ὡς καλοῦ ὄντος, ὅταν θείᾳ μοίρᾳ γίγνηται, οὕτω νομίσαντες ἔθεντο, οἱ δὲ νῦν ἀπειροκάλως τὸ ταῦ ἐπεμβάλλοντες μαντικὴν ἐκάλεσαν. ἐπεὶ καὶ τήν γε τῶν ἐμφρόνων, ζήτησιν τοῦ μέλλοντος διά τε ὀρνίθων ποιουμένων καὶ τῶν ἄλλων σημείων, ἅτʼ ἐκ διανοίας ποριζομένων ἀνθρωπίνῃ οἰήσει νοῦν τε καὶ ἱστορίαν, οἰονοϊστικὴν ἐπωνόμασαν,

244dKehanet kuş falcılığından, adıyla adı, işiyle işi bakımından ne kadar daha kusursuz ve daha değerliyse, eskiler de tanrıdan gelen deliliğin insanlardan gelen itidalden o kadar daha güzel olduğuna tanıklık ediyorlar. Dahası, eski bir tanrı öfkesi yüzünden bazı soylara çökmüş en büyük hastalıklardan ve sıkıntılardan kurtuluşun yolunu da delilik bulmuştur: O soyların içinde doğup gerekenlere kehanette bulunmuş, tanrılara dualara ve ibadetlere sığınmış, oradan arınma törenlerine ve ayinlere kavuşarak kendisine sahip olanı hem şimdiki hem de gelecekteki zaman için tehlikeden kurtarmıştır; doğru biçimde delirmiş ve tanrıya tutulmuş olan için mevcut kötülüklerden kurtuluşu bulmuştur.

244d

ἣν νῦν οἰωνιστικὴν τῷ ω σεμνύνοντες οἱ νέοι καλοῦσιν· ὅσῳ δὴ οὖν τελεώτερον καὶ ἐντιμότερον μαντικὴ οἰωνιστικῆς, τό τε ὄνομα τοῦ ὀνόματος ἔργον τʼ ἔργου, τόσῳ κάλλιον μαρτυροῦσιν οἱ παλαιοὶ μανίαν σωφροσύνης τὴν ἐκ θεοῦ τῆς παρʼ ἀνθρώπων γιγνομένης. ἀλλὰ μὴν νόσων γε καὶ πόνων τῶν μεγίστων, ἃ δὴ παλαιῶν ἐκ μηνιμάτων ποθὲν ἔν τισι τῶν γενῶν ἡ μανία ἐγγενομένη καὶ προφητεύσασα, οἷς ἔδει

244e

ἀπαλλαγὴν ηὕρετο, καταφυγοῦσα πρὸς θεῶν εὐχάς τε καὶ λατρείας, ὅθεν δὴ καθαρμῶν τε καὶ τελετῶν τυχοῦσα ἐξάντη ἐποίησε τὸν [ἑαυτῆς] ἔχοντα πρός τε τὸν παρόντα καὶ τὸν ἔπειτα χρόνον, λύσιν τῷ ὀρθῶς μανέντι τε καὶ κατασχομένῳ

245aÜçüncüsü Musalardan gelen tutulma ve deliliktir. Yumuşak ve el değmemiş bir psykhē'yi ele geçirir, onu uyandırır, şarkılarda ve başka şiirlerde coşturur; eskilerin sayısız işini süsleyerek sonraki kuşakları terbiye eder. Musaların deliliği olmadan, tekhnē sayesinde yeterli bir şair olacağına inanarak şiirin kapısına gelen kişi ise yarım kalır; aklı başında olanın şiiri, delilerin şiiri karşısında silinip gider.

245a

τῶν παρόντων κακῶν εὑρομένη.

ΣΩ. τρίτη δὲ ἀπὸ Μουσῶν κατοκωχή τε καὶ μανία, λαβοῦσα ἁπαλὴν καὶ ἄβατον ψυχήν, ἐγείρουσα καὶ ἐκβακχεύουσα κατά τε ᾠδὰς καὶ κατὰ τὴν ἄλλην ποίησιν, μυρία τῶν παλαιῶν ἔργα κοσμοῦσα τοὺς ἐπιγιγνομένους παιδεύει· ὃς δʼ ἂν ἄνευ μανίας Μουσῶν ἐπὶ ποιητικὰς θύρας ἀφίκηται, πεισθεὶς ὡς ἄρα ἐκ τέχνης ἱκανὸς ποιητὴς ἐσόμενος, ἀτελὴς αὐτός τε καὶ ἡ ποίησις ὑπὸ τῆς τῶν μαινομένων ἡ τοῦ σωφρονοῦντος ἠφανίσθη.

245bTanrılardan gelen deliliğin bunlar kadar, hatta daha da fazla güzel işini sayabilirim sana. Bu yüzden bundan korkmayalım; coşkun olan yerine aklı başında olanı dost seçmek gerektiğini söyleyip bizi ürkütmeye çalışan hiçbir söz kafamızı karıştırmasın. O söz, bunun yanında aşkın (erōs) âşığa da sevilene de tanrılardan yarar için gönderilmediğini de gösterirse, ödülü o alsın. Bize düşen ise tersini ispat etmektir: Böyle bir deliliğin tanrılardan en büyük mutluluk için verildiğini.

245b

τοσαῦτα μέν σοι καὶ ἔτι πλείω ἔχω μανίας γιγνομένης ἀπὸ θεῶν λέγειν καλὰ ἔργα. ὥστε τοῦτό γε αὐτὸ μὴ φοβώμεθα, μηδέ τις ἡμᾶς λόγος θορυβείτω δεδιττόμενος ὡς πρὸ τοῦ κεκινημένου τὸν σώφρονα δεῖ προαιρεῖσθαι φίλον· ἀλλὰ τόδε πρὸς ἐκείνῳ δείξας φερέσθω τὰ νικητήρια, ὡς οὐκ ἐπʼ ὠφελίᾳ ὁ ἔρως τῷ ἐρῶντι καὶ τῷ ἐρωμένῳ ἐκ θεῶν ἐπιπέμπεται. ἡμῖν δὲ ἀποδεικτέον αὖ τοὐναντίον, ὡς ἐπʼ εὐτυχίᾳ τῇ μεγίστῃ

245cBu ispat, kurnazlara inandırıcı gelmeyecek, bilgelere ise inandırıcı gelecektir. Önce tanrısal ve insani psykhē'nin tabiatı hakkında, onun hâllerine ve işlerine bakarak doğruyu kavramalıyız. İspatın ilkesi şudur.

Her psykhē ölümsüzdür. Çünkü daima hareket hâlinde olan ölümsüzdür; başka bir şeyi hareket ettiren ve başkası tarafından hareket ettirilen ise hareketi sona erince hayatı da sona erer. Yalnızca kendi kendini hareket ettiren, kendini hiç bırakmadığı için, hareket etmekten hiç vazgeçmez; hareket eden başka şeyler için de hareketin kaynağı ve ilkesi odur.

245c

παρὰ θεῶν ἡ τοιαύτη μανία δίδοται· ἡ δὲ δὴ ἀπόδειξις ἔσται δεινοῖς μὲν ἄπιστος, σοφοῖς δὲ πιστή. δεῖ οὖν πρῶτον ψυχῆς φύσεως πέρι θείας τε καὶ ἀνθρωπίνης ἰδόντα πάθη τε καὶ ἔργα τἀληθὲς νοῆσαι· ἀρχὴ δὲ ἀποδείξεως ἥδε.

ψυχὴ πᾶσα ἀθάνατος. τὸ γὰρ ἀεικίνητον ἀθάνατον· τὸ δʼ ἄλλο κινοῦν καὶ ὑπʼ ἄλλου κινούμενον, παῦλαν ἔχον κινήσεως, παῦλαν ἔχει ζωῆς. μόνον δὴ τὸ αὑτὸ κινοῦν, ἅτε οὐκ ἀπολεῖπον ἑαυτό, οὔποτε λήγει κινούμενον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις ὅσα κινεῖται τοῦτο πηγὴ καὶ ἀρχὴ κινήσεως.

245dİlke ise oluşmamıştır. Çünkü oluşan her şeyin bir ilkeden oluşması zorunludur, ilkenin kendisinin ise hiçbir şeyden oluşmaması; ilke bir şeyden oluşsaydı, artık ilke olmazdı. Oluşmamış olduğuna göre, bozulmaması da zorunludur. Çünkü ilke yok olsaydı, ne kendisi bir şeyden ne de başka bir şey ondan oluşabilirdi; oysa her şey bir ilkeden oluşmak zorundadır. Böylece hareketin ilkesi kendi kendini hareket ettirendir. Bu da ne yok olabilir ne de oluşabilir; yoksa bütün gök ve bütün yeryüzü çöküp tek bir yığın olarak durur, hareket kazanıp yeniden oluşabilecekleri bir kaynağı bir daha asla bulamazlardı.

245d

ἀρχὴ δὲ ἀγένητον. ἐξ ἀρχῆς γὰρ ἀνάγκη πᾶν τὸ γιγνόμενον γίγνεσθαι, αὐτὴν δὲ μηδʼ ἐξ ἑνός· εἰ γὰρ ἔκ του ἀρχὴ γίγνοιτο, οὐκ ἂν ἔτι ἀρχὴ γίγνοιτο. ἐπειδὴ δὲ ἀγένητόν ἐστιν, καὶ ἀδιάφθορον αὐτὸ ἀνάγκη εἶναι. ἀρχῆς γὰρ δὴ ἀπολομένης οὔτε αὐτή ποτε ἔκ του οὔτε ἄλλο ἐξ ἐκείνης γενήσεται, εἴπερ ἐξ ἀρχῆς δεῖ τὰ πάντα γίγνεσθαι. οὕτω δὴ κινήσεως μὲν ἀρχὴ τὸ αὐτὸ αὑτὸ κινοῦν. τοῦτο δὲ οὔτʼ ἀπόλλυσθαι οὔτε γίγνεσθαι δυνατόν, ἢ πάντα τε οὐρανὸν

245eKendi kendisi tarafından hareket ettirilenin ölümsüz olduğu ortaya çıktığına göre, psykhē'nin ousia'sının ve logos'unun tam da bu olduğunu söyleyen kimse utanmayacaktır. Çünkü hareketi dışarıdan gelen her beden cansızdır; hareketi içeriden, kendinden gelen her beden ise canlıdır, çünkü psykhē'nin tabiatı budur. Durum böyleyse, yani kendi kendini hareket ettiren şey psykhē'den başka bir şey değilse, psykhē zorunlu olarak oluşmamış ve ölümsüz olmalıdır.

245e

πᾶσάν τε γῆν εἰς ἓν συμπεσοῦσαν στῆναι καὶ μήποτε αὖθις ἔχειν ὅθεν κινηθέντα γενήσεται. ἀθανάτου δὲ πεφασμένου τοῦ ὑφʼ ἑαυτοῦ κινουμένου, ψυχῆς οὐσίαν τε καὶ λόγον τοῦτον αὐτόν τις λέγων οὐκ αἰσχυνεῖται.

ΣΩ. πᾶν γὰρ σῶμα, ᾧ μὲν ἔξωθεν τὸ κινεῖσθαι, ἄψυχον, ᾧ δὲ ἔνδοθεν αὐτῷ ἐξ αὑτοῦ, ἔμψυχον, ὡς ταύτης οὔσης φύσεως ψυχῆς· εἰ δʼ ἔστιν τοῦτο οὕτως ἔχον, μὴ ἄλλο τι εἶναι τὸ αὐτὸ ἑαυτὸ

246aÖlümsüzlüğü hakkında bu kadarı yeter. Şimdi idea'sı, yani nasıl bir şey olduğu hakkında şöyle konuşmalıyız: Ne olduğunu anlatmak her bakımdan tanrısal ve uzun bir anlatı ister; neye benzediğini anlatmak ise insani ve daha kısa bir anlatı. Öyleyse bu yoldan konuşalım. Psykhē, kanatlı bir at çiftiyle bir arabacının bir arada büyümüş gücüne benzesin. Tanrıların atları da arabacıları da hep iyidir ve iyi soydandır; ötekilerinki ise karışıktır.

246a

κινοῦν ἢ ψυχήν, ἐξ ἀνάγκης ἀγένητόν τε καὶ ἀθάνατον ψυχὴ ἂν εἴη.

περὶ μὲν οὖν ἀθανασίας αὐτῆς ἱκανῶς· περὶ δὲ τῆς ἰδέας αὐτῆς ὧδε λεκτέον. οἷον μέν ἐστι, πάντῃ πάντως θείας εἶναι καὶ μακρᾶς διηγήσεως, ᾧ δὲ ἔοικεν, ἀνθρωπίνης τε καὶ ἐλάττονος· ταύτῃ οὖν λέγωμεν. ἐοικέτω δὴ συμφύτῳ δυνάμει ὑποπτέρου ζεύγους τε καὶ ἡνιόχου. θεῶν μὲν οὖν ἵπποι τε καὶ ἡνίοχοι πάντες αὐτοί τε ἀγαθοὶ καὶ ἐξ ἀγαθῶν,

246bÖnce, bizde yöneten bir çift atı sürer; sonra atlardan biri güzel, iyi ve böylelerinin soyundandır, öteki ise zıt soydandır ve kendisi de zıttır. Bu yüzden bizde arabacılık zorunlu olarak zor ve çetin bir iştir. Şimdi bir canlının nasıl olup da ölümlü ya da ölümsüz diye adlandırıldığını söylemeye çalışalım. Her psykhē cansız olan her şeyle ilgilenir ve bütün göğü dolaşır, kâh bir biçimde kâh başka bir biçimde görünür. Kusursuz ve kanatlı olduğunda yükseklerde dolaşır ve bütün evreni yönetir; kanatlarını yitiren ise sağlam bir şeye tutunana kadar sürüklenir. Oraya yerleşip topraktan bir beden alınca, bu beden onun gücü sayesinde kendi kendini hareket ettiriyormuş gibi görünür; psykhē ile bedenin bu kaynaşmış bütününe canlı denmiş, o da "ölümlü" adını almıştır.

246b

τὸ δὲ τῶν ἄλλων μέμεικται. καὶ πρῶτον μὲν ἡμῶν ὁ ἄρχων συνωρίδος ἡνιοχεῖ, εἶτα τῶν ἵππων ὁ μὲν αὐτῷ καλός τε καὶ ἀγαθὸς καὶ ἐκ τοιούτων, ὁ δʼ ἐξ ἐναντίων τε καὶ ἐναντίος· χαλεπὴ δὴ καὶ δύσκολος ἐξ ἀνάγκης ἡ περὶ ἡμᾶς ἡνιόχησις. πῇ δὴ οὖν θνητόν τε καὶ ἀθάνατον ζῷον ἐκλήθη πειρατέον εἰπεῖν. ψυχὴ πᾶσα παντὸς ἐπιμελεῖται τοῦ ἀψύχου, πάντα δὲ οὐρανὸν περιπολεῖ, ἄλλοτʼ ἐν ἄλλοις εἴδεσι γιγνομένη. τελέα

246cÖlümsüz ise tek bir akıl yürütmeye bile dayanmadan söylenir; tanrıyı hiç görmeden ve yeterince kavramadan, psykhē'si de bedeni de olan, bunları sonsuz zaman boyunca birbirine kaynaşmış olarak taşıyan ölümsüz bir canlı diye hayal ederiz.

246c

μὲν οὖν οὖσα καὶ ἐπτερωμένη μετεωροπορεῖ τε καὶ πάντα τὸν κόσμον διοικεῖ, ἡ δὲ πτερορρυήσασα φέρεται ἕως ἂν στερεοῦ τινος ἀντιλάβηται, οὗ κατοικισθεῖσα, σῶμα γήϊνον λαβοῦσα, αὐτὸ αὑτὸ δοκοῦν κινεῖν διὰ τὴν ἐκείνης δύναμιν, ζῷον τὸ σύμπαν ἐκλήθη, ψυχὴ καὶ σῶμα παγέν, θνητόν τʼ ἔσχεν ἐπωνυμίαν· ἀθάνατον δὲ οὐδʼ ἐξ ἑνὸς λόγου λελογισμένου, ἀλλὰ πλάττομεν οὔτε ἰδόντες οὔτε ἱκανῶς νοήσαντες

246dAma bunlar tanrının hoşuna nasıl gidiyorsa öyle olsun ve öyle söylensin. Biz kanatların psykhē'den dökülmesinin sebebini ele alalım. Sebep şöyledir.

Kanadın gücü, tabiatı gereği, ağır olanı yukarı, tanrılar soyunun oturduğu yere doğru kaldırıp götürmektir; bedene ait şeyler arasında tanrısal olandan en çok pay almış olan odur. Tanrısal olan ise güzeldir, bilgedir, iyidir ve bu türden her şeydir. Psykhē'nin kanatları en çok bunlarla beslenir ve büyür; çirkin ve kötü olanla, yani bunların zıtlarıyla ise erir ve yok olur.

246d

θεόν, ἀθάνατόν τι ζῷον, ἔχον μὲν ψυχήν, ἔχον δὲ σῶμα, τὸν ἀεὶ δὲ χρόνον ταῦτα συμπεφυκότα. ἀλλὰ ταῦτα μὲν δή, ὅπῃ τῷ θεῷ φίλον, ταύτῃ ἐχέτω τε καὶ λεγέσθω· τὴν δὲ αἰτίαν τῆς τῶν πτερῶν ἀποβολῆς, διʼ ἣν ψυχῆς ἀπορρεῖ, λάβωμεν. ἔστι δέ τις τοιάδε.

πέφυκεν ἡ πτεροῦ δύναμις τὸ ἐμβριθὲς ἄγειν ἄνω μετεωρίζουσα ᾗ τὸ τῶν θεῶν γένος οἰκεῖ, κεκοινώνηκε δέ πῃ μάλιστα τῶν περὶ τὸ σῶμα τοῦ θείου [ψυχή], τὸ δὲ θεῖον

246eGöğün büyük önderi Zeus, kanatlı arabasını sürerek en önde ilerler, her şeyi düzenler ve her şeyi gözetir. Ardından on bir bölük hâlinde düzenlenmiş tanrılar ve daimōn'lar ordusu gelir.

246e

καλόν, σοφόν, ἀγαθόν, καὶ πᾶν ὅτι τοιοῦτον· τούτοις δὴ τρέφεταί τε καὶ αὔξεται μάλιστά γε τὸ τῆς ψυχῆς πτέρωμα, αἰσχρῷ δὲ καὶ κακῷ καὶ τοῖς ἐναντίοις φθίνει τε καὶ διόλλυται.

ΣΩ. ὁ μὲν δὴ μέγας ἡγεμὼν ἐν οὐρανῷ Ζεύς, ἐλαύνων πτηνὸν ἅρμα, πρῶτος πορεύεται, διακοσμῶν πάντα καὶ ἐπιμελούμενος· τῷ δʼ ἕπεται στρατιὰ θεῶν τε καὶ δαιμόνων,

247aHestia tanrıların evinde yalnız kalır; on iki tanrının sayısı içinde yer alan ötekiler ise, her biri kendisine verilen sıraya göre, önder olarak yol gösterir. Göğün içinde, mesut tanrılar soyunun her biri kendi işini yaparak dolaştığı nice kutlu manzara ve yol vardır; isteyen ve gücü yeten de her zaman onları izler, çünkü kıskançlık tanrısal korodan dışarıda durur. Şölene ve ziyafete gittiklerinde ise yokuş yukarı, göğün altındaki kemerin en tepesine doğru yol alırlar; orada tanrıların arabaları dengeli ve dizgine kolay boyun eğdikleri için rahatça ilerler, ötekiler ise zar zor.

247a

κατὰ ἕνδεκα μέρη κεκοσμημένη. μένει γὰρ Ἑστία ἐν θεῶν οἴκῳ μόνη· τῶν δὲ ἄλλων ὅσοι ἐν τῷ τῶν δώδεκα ἀριθμῷ τεταγμένοι θεοὶ ἄρχοντες ἡγοῦνται κατὰ τάξιν ἣν ἕκαστος ἐτάχθη. πολλαὶ μὲν οὖν καὶ μακάριαι θέαι τε καὶ διέξοδοι ἐντὸς οὐρανοῦ, ἃς θεῶν γένος εὐδαιμόνων ἐπιστρέφεται πράττων ἕκαστος αὐτῶν τὸ αὑτοῦ, ἕπεται δὲ ὁ ἀεὶ ἐθέλων τε καὶ δυνάμενος· φθόνος γὰρ ἔξω θείου χοροῦ ἵσταται. ὅταν δὲ δὴ πρὸς δαῖτα καὶ ἐπὶ θοίνην ἴωσιν, ἄκραν ἐπὶ τὴν

247bÇünkü kötülükten pay almış olan at ağır basar; arabacılardan onu iyi yetiştirmemiş olanı yere doğru çekip ağırlaştırır. İşte psykhē'yi orada en zorlu çaba ve mücadele bekler. Ölümsüz denen psykhē'ler tepeye vardıklarında dışarı çıkıp göğün sırtında dururlar; durunca da göğün dönüşü onları birlikte döndürür, onlar da göğün dışındakileri seyrederler.

247b

ὑπουράνιον ἁψῖδα πορεύονται πρὸς ἄναντες, ᾗ δὴ τὰ μὲν θεῶν ὀχήματα ἰσορρόπως εὐήνια ὄντα ῥᾳδίως πορεύεται, τὰ δὲ ἄλλα μόγις· βρίθει γὰρ ὁ τῆς κάκης ἵππος μετέχων, ἐπὶ τὴν γῆν ῥέπων τε καὶ βαρύνων ᾧ μὴ καλῶς ἦν τεθραμμένος τῶν ἡνιόχων. ἔνθα δὴ πόνος τε καὶ ἀγὼν ἔσχατος ψυχῇ πρόκειται. αἱ μὲν γὰρ ἀθάνατοι καλούμεναι, ἡνίκʼ ἂν πρὸς ἄκρῳ γένωνται, ἔξω πορευθεῖσαι ἔστησαν ἐπὶ τῷ τοῦ οὐρανοῦ

247cGöğün ötesindeki yeri buradaki şairlerden hiçbiri henüz layıkıyla övmedi, hiçbir zaman da övemeyecek. Ama durum şöyledir —çünkü özellikle hakikat üzerine konuşan biri doğruyu söylemeye cesaret etmelidir—: Renksiz, biçimsiz, dokunulmaz, gerçekten var olan ousia, yalnızca psykhē'nin dümencisi olan nous tarafından seyredilebilen ve gerçek epistēmē'nin konusu olan varlık, işte bu yerdedir.

247c

νώτῳ, στάσας δὲ αὐτὰς περιάγει ἡ περιφορά, αἱ δὲ θεωροῦσι τὰ ἔξω τοῦ οὐρανοῦ.

τὸν δὲ ὑπερουράνιον τόπον οὔτε τις ὕμνησέ πω τῶν τῇδε ποιητὴς οὔτε ποτὲ ὑμνήσει κατʼ ἀξίαν. ἔχει δὲ ὧδε—τολμητέον γὰρ οὖν τό γε ἀληθὲς εἰπεῖν, ἄλλως τε καὶ περὶ ἀληθείας λέγοντα—ἡ γὰρ ἀχρώματός τε καὶ ἀσχημάτιστος καὶ ἀναφὴς οὐσία ὄντως οὖσα, ψυχῆς κυβερνήτῃ μόνῳ θεατὴ νῷ, περὶ ἣν τὸ τῆς ἀληθοῦς ἐπιστήμης γένος, τοῦτον ἔχει

247dTanrının düşüncesi nous'la ve katıksız epistēmē'yle beslendiği için —uygun olanı almayı dert edinen her psykhē'nin düşüncesi de öyle— varlığı uzun zaman sonra görünce onu sever, hakikati seyrederek beslenir ve keyif bulur; ta ki dönüş onu bir daire çizerek aynı yere getirinceye kadar. Bu dolanım sırasında adaletin kendisini görür, itidalin kendisini görür, epistēmē'yi görür; ama oluşa bağlı olan epistēmē'yi değil, bugün var dediğimiz şeylerde başka başka olan epistēmē'yi de değil, gerçekten var olan şeydeki gerçek epistēmē'yi. Gerçekten var olan öteki şeyleri de aynı şekilde seyredip onlarla doyunca yeniden göğün içine dalıp eve döner.

247d

τὸν τόπον. ἅτʼ οὖν θεοῦ διάνοια νῷ τε καὶ ἐπιστήμῃ ἀκηράτῳ τρεφομένη, καὶ ἁπάσης ψυχῆς ὅσῃ ἂν μέλῃ τὸ προσῆκον δέξασθαι, ἰδοῦσα διὰ χρόνου τὸ ὂν ἀγαπᾷ τε καὶ θεωροῦσα τἀληθῆ τρέφεται καὶ εὐπαθεῖ, ἕως ἂν κύκλῳ ἡ περιφορὰ εἰς ταὐτὸν περιενέγκῃ. ἐν δὲ τῇ περιόδῳ καθορᾷ μὲν αὐτὴν δικαιοσύνην, καθορᾷ δὲ σωφροσύνην, καθορᾷ δὲ ἐπιστήμην, οὐχ ᾗ γένεσις πρόσεστιν, οὐδʼ ἥ ἐστίν που ἑτέρα

247ePsykhē dönünce arabacı atları yemliğin başına bağlar, önlerine ambrosia koyar, ardından da nektar içirir.

247e

ἐν ἑτέρῳ οὖσα ὧν ἡμεῖς νῦν ὄντων καλοῦμεν, ἀλλὰ τὴν ἐν τῷ ὅ ἐστιν ὂν ὄντως ἐπιστήμην οὖσαν· καὶ τἆλλα ὡσαύτως τὰ ὄντα ὄντως θεασαμένη καὶ ἑστιαθεῖσα, δῦσα πάλιν εἰς τὸ εἴσω τοῦ οὐρανοῦ, οἴκαδε ἦλθεν. ἐλθούσης δὲ αὐτῆς ὁ ἡνίοχος πρὸς τὴν φάτνην τοὺς ἵππους στήσας παρέβαλεν ἀμβροσίαν τε καὶ ἐπʼ αὐτῇ νέκταρ ἐπότισεν.

248aTanrıların hayatı böyledir. Öteki psykhē'lerden tanrıyı en iyi izleyen ve ona en çok benzeyen, arabacısının başını göğün dışındaki yere doğru kaldırır ve dönüşe katılır; ama atlar onu sarsar, gerçek varlıkları da ancak zar zor seyredebilir. Bir başkası kimi zaman yükselir, kimi zaman dalar; atlar zorladığı için bazı şeyleri görür, bazılarını göremez. Ötekilerin hepsi yukarıya can atarak izler, ama güçleri yetmediği için suyun altında sürüklenir gibi döner dururlar; birbirlerini çiğner, birbirlerine çarparlar, her biri ötekinin önüne geçmeye çalışır.

248a

ΣΩ.

καὶ οὗτος μὲν θεῶν βίος· αἱ δὲ ἄλλαι ψυχαί, ἡ μὲν ἄριστα θεῷ ἑπομένη καὶ εἰκασμένη ὑπερῆρεν εἰς τὸν ἔξω τόπον τὴν τοῦ ἡνιόχου κεφαλήν, καὶ συμπεριηνέχθη τὴν περιφοράν, θορυβουμένη ὑπὸ τῶν ἵππων καὶ μόγις καθορῶσα τὰ ὄντα· ἡ δὲ τοτὲ μὲν ἦρεν, τοτὲ δʼ ἔδυ, βιαζομένων δὲ τῶν ἵππων τὰ μὲν εἶδεν, τὰ δʼ οὔ. αἱ δὲ δὴ ἄλλαι γλιχόμεναι μὲν ἅπασαι τοῦ ἄνω ἕπονται, ἀδυνατοῦσαι δέ, ὑποβρύχιαι συμπεριφέρονται, πατοῦσαι ἀλλήλας καὶ ἐπιβάλλουσαι, ἑτέρα

248bKargaşa, yarış ve son haddinde bir ter dökme olur; arabacıların beceriksizliği yüzünden birçoğu sakatlanır, birçoğunun pek çok kanadı kırılır. Hepsi büyük zahmetten sonra varlığı seyredemeden uzaklaşır ve uzaklaştıktan sonra kanaatle beslenir. Hakikat ovasının nerede olduğunu görmek için bunca çaba gösterilmesinin sebebi şudur: Psykhē'nin en iyi parçasına yaraşan otlak oradaki çayırdadır ve psykhē'yi hafifleten kanadın tabiatı onunla beslenir.

248b

πρὸ τῆς ἑτέρας πειρωμένη γενέσθαι. θόρυβος οὖν καὶ ἅμιλλα καὶ ἱδρὼς ἔσχατος γίγνεται, οὗ δὴ κακίᾳ ἡνιόχων πολλαὶ μὲν χωλεύονται, πολλαὶ δὲ πολλὰ πτερὰ θραύονται· πᾶσαι δὲ πολὺν ἔχουσαι πόνον ἀτελεῖς τῆς τοῦ ὄντος θέας ἀπέρχονται, καὶ ἀπελθοῦσαι τροφῇ δοξαστῇ χρῶνται. οὗ δʼ ἕνεχʼ ἡ πολλὴ σπουδὴ τὸ ἀληθείας ἰδεῖν πεδίον οὗ ἐστιν, ἥ τε δὴ προσήκουσα ψυχῆς τῷ ἀρίστῳ νομὴ ἐκ τοῦ ἐκεῖ

248cAdrasteia'nın yasası da şudur: Tanrıya eşlik edip hakikatten bir şey görmüş olan psykhē, bir sonraki dolanıma kadar zarar görmez; bunu hep yapabilirse hep zarar görmeden kalır. Ama izleyemeyip göremezse, bir talihsizliğe uğrayıp unutkanlık ve kötülükle dolarak ağırlaşırsa, ağırlaşınca da kanatlarını yitirip yere düşerse, o zaman kanun, onun ilk doğumunda hiçbir hayvan tabiatına dikilmemesini buyurur. En çok görmüş olan psykhē, filozof, güzelliğe tutkun ya da Musalara ve aşka gönül vermiş biri olacak bir adamın tohumuna; ikinci sıradaki kanunlara bağlı bir kralın ya da savaşçı ve yönetici bir adamın tohumuna; üçüncüsü bir devlet adamının, bir ev yöneticisinin ya da bir iş adamının tohumuna; dördüncüsü zahmetsever bir beden eğitimcisinin ya da bedenin iyileştirilmesiyle uğraşacak birinin tohumuna dikilir; beşincisi bir kâhin ya da ayin yöneticisi hayatı sürecektir. Altıncıya bir şair ya da taklitle (mimesis) uğraşan başka biri yaraşır; yedinciye bir zanaatkâr ya da çiftçi, sekizinciye bir sofist ya da halk dalkavuğu, dokuzuncuya bir tiran.

248c

λειμῶνος τυγχάνει οὖσα, ἥ τε τοῦ πτεροῦ φύσις, ᾧ ψυχὴ κουφίζεται, τούτῳ τρέφεται. θεσμός τε Ἀδραστείας ὅδε. ἥτις ἂν ψυχὴ θεῷ συνοπαδὸς γενομένη κατίδῃ τι τῶν ἀληθῶν, μέχρι τε τῆς ἑτέρας περιόδου εἶναι ἀπήμονα, κἂν ἀεὶ τοῦτο δύνηται ποιεῖν, ἀεὶ ἀβλαβῆ εἶναι· ὅταν δὲ ἀδυνατήσασα ἐπισπέσθαι μὴ ἴδῃ, καί τινι συντυχίᾳ χρησαμένη λήθης τε καὶ κακίας πλησθεῖσα βαρυνθῇ, βαρυνθεῖσα δὲ πτερορρυήσῃ τε καὶ ἐπὶ τὴν γῆν πέσῃ, τότε νόμος ταύτην

248d

μὴ φυτεῦσαι εἰς μηδεμίαν θήρειον φύσιν ἐν τῇ πρώτῃ γενέσει, ἀλλὰ τὴν μὲν πλεῖστα ἰδοῦσαν εἰς γονὴν ἀνδρὸς γενησομένου φιλοσόφου ἢ φιλοκάλου ἢ μουσικοῦ τινος καὶ ἐρωτικοῦ, τὴν δὲ δευτέραν εἰς βασιλέως ἐννόμου ἢ πολεμικοῦ καὶ ἀρχικοῦ, τρίτην εἰς πολιτικοῦ ἤ τινος οἰκονομικοῦ ἢ χρηματιστικοῦ, τετάρτην εἰς φιλοπόνου ⟨ἢ⟩ γυμναστικοῦ ἢ περὶ σώματος ἴασίν τινος ἐσομένου, πέμπτην μαντικὸν βίον

248eBütün bu hayatlarda adaletle yaşayan daha iyi bir pay alır, adaletsizce yaşayan daha kötü bir pay. Çünkü her psykhē geldiği yere on bin yıl geçmeden varamaz —o kadar zaman geçmeden kanatlanmaz—; ancak hilesizce felsefe yapmış ya da felsefeyle birlikte oğlan sevmiş (paiderastia) olanın psykhē'si bunun dışındadır. Bunlar bu hayatı üç kez art arda seçerlerse, bin yıllık üçüncü dolanımda kanatlanıp üç bininci yılda giderler.

248e

ἤ τινα τελεστικὸν ἕξουσαν· ἕκτῃ ποιητικὸς ἢ τῶν περὶ μίμησίν τις ἄλλος ἁρμόσει, ἑβδόμῃ δημιουργικὸς ἢ γεωργικός, ὀγδόῃ σοφιστικὸς ἢ δημοκοπικός, ἐνάτῃ τυραννικός.

ΣΩ. ἐν δὴ τούτοις ἅπασιν ὃς μὲν ἂν δικαίως διαγάγῃ ἀμείνονος μοίρας μεταλαμβάνει, ὃς δʼ ἂν ἀδίκως, χείρονος· εἰς μὲν γὰρ τὸ αὐτὸ ὅθεν ἥκει ἡ ψυχὴ ἑκάστη οὐκ ἀφικνεῖται ἐτῶν μυρίων—

249aÖtekiler ilk hayatlarını bitirince yargılanırlar; yargılandıktan sonra kimi yeraltındaki ceza yerlerine gidip cezasını çeker, kimi de Dike tarafından hafifletilip göğün bir yerine yükselir ve insan biçiminde yaşadığı hayata layık bir hayat sürer.

249a

οὐ γὰρ πτεροῦται πρὸ τοσούτου χρόνου—πλὴν ἡ τοῦ φιλοσοφήσαντος ἀδόλως ἢ παιδεραστήσαντος μετὰ φιλοσοφίας, αὗται δὲ τρίτῃ περιόδῳ τῇ χιλιετεῖ, ἐὰν ἕλωνται τρὶς ἐφεξῆς τὸν βίον τοῦτον, οὕτω πτερωθεῖσαι τρισχιλιοστῷ ἔτει ἀπέρχονται. αἱ δὲ ἄλλαι, ὅταν τὸν πρῶτον βίον τελευτήσωσιν, κρίσεως ἔτυχον, κριθεῖσαι δὲ αἱ μὲν εἰς τὰ ὑπὸ γῆς δικαιωτήρια ἐλθοῦσαι δίκην ἐκτίνουσιν, αἱ δʼ εἰς τοὐρανοῦ τινα τόπον ὑπὸ τῆς Δίκης κουφισθεῖσαι διάγουσιν ἀξίως οὗ ἐν

249bBininci yılda ikisi de ikinci hayatın kurasına ve seçimine gelir ve her biri istediği hayatı seçer. Burada bir insan psykhē'si bir hayvanın hayatına da geçebilir, bir zamanlar insan olmuş biri de hayvandan yeniden insana dönebilir. Çünkü hakikati hiç görmemiş olan psykhē bu biçime asla giremez. İnsanın, eidos'a göre söyleneni, yani pek çok histen yola çıkıp akıl yürütmeyle bir birliğe toplanan şeyi kavraması gerekir.

249b

ἀνθρώπου εἴδει ἐβίωσαν βίου. τῷ δὲ χιλιοστῷ ἀμφότεραι ἀφικνούμεναι ἐπὶ κλήρωσίν τε καὶ αἵρεσιν τοῦ δευτέρου βίου αἱροῦνται ὃν ἂν θέλῃ ἑκάστη· ἔνθα καὶ εἰς θηρίου βίον ἀνθρωπίνη ψυχὴ ἀφικνεῖται, καὶ ἐκ θηρίου ὅς ποτε ἄνθρωπος ἦν πάλιν εἰς ἄνθρωπον. οὐ γὰρ ἥ γε μήποτε ἰδοῦσα τὴν ἀλήθειαν εἰς τόδε ἥξει τὸ σχῆμα. δεῖ γὰρ ἄνθρωπον συνιέναι κατʼ εἶδος λεγόμενον, ἐκ πολλῶν ἰὸν αἰσθήσεων

249cBu da psykhē'mizin bir zamanlar tanrıyla birlikte yol alırken, şimdi var dediğimiz şeylere tepeden bakıp başını gerçekten var olana doğru kaldırdığında gördüklerinin hatırlanmasıdır (anamnesis). Bu yüzden haklı olarak yalnızca filozofun düşüncesi kanatlanır; çünkü o, gücü yettiğince, belleğiyle hep o şeylerin yanındadır, tanrıyı tanrı kılan da o şeylerin yanında olmasıdır. Bu hatırlatıcıları doğru kullanan, kusursuz ayinlerle hep sırlara erdirilen insan, yalnızca o, gerçekten kusursuz olur. İnsani uğraşlardan uzaklaşıp tanrısal olanın yanında bulunduğu için çoğunluk onu aklını oynatmış diye azarlar; içine tanrının girdiğini ise çoğunluk fark etmez.

249c

εἰς ἓν λογισμῷ συναιρούμενον· τοῦτο δʼ ἐστὶν ἀνάμνησις ἐκείνων ἅ ποτʼ εἶδεν ἡμῶν ἡ ψυχὴ συμπορευθεῖσα θεῷ καὶ ὑπεριδοῦσα ἃ νῦν εἶναί φαμεν, καὶ ἀνακύψασα εἰς τὸ ὂν ὄντως. διὸ δὴ δικαίως μόνη πτεροῦται ἡ τοῦ φιλοσόφου διάνοια· πρὸς γὰρ ἐκείνοις ἀεί ἐστιν μνήμῃ κατὰ δύναμιν, πρὸς οἷσπερ θεὸς ὢν θεῖός ἐστιν. τοῖς δὲ δὴ τοιούτοις ἀνὴρ ὑπομνήμασιν ὀρθῶς χρώμενος, τελέους ἀεὶ τελετὰς τελούμενος, τέλεος ὄντως μόνος γίγνεται· ἐξιστάμενος δὲ τῶν

249dİşte bütün konuşma dördüncü deliliğe gelip dayanıyor. Biri buradaki güzelliği görüp gerçek güzelliği hatırlayınca kanatlanır; kanatlanınca havalanmaya can atar ama gücü yetmez; bir kuş gibi yukarı bakar, aşağıdakilere aldırmaz ve bu yüzden delice davranmakla suçlanır. İşte bu delilik, tanrının insanı içine almasının bütün türleri arasında hem sahibi hem de ondan pay alan için en iyisidir ve en iyi kaynaktan gelir; güzelleri seven kişi de bu delilikten pay aldığı için âşık diye anılır.

249d

ἀνθρωπίνων σπουδασμάτων καὶ πρὸς τῷ θείῳ γιγνόμενος, νουθετεῖται μὲν ὑπὸ τῶν πολλῶν ὡς παρακινῶν, ἐνθουσιάζων δὲ λέληθεν τοὺς πολλούς.

ἔστι δὴ οὖν δεῦρο ὁ πᾶς ἥκων λόγος περὶ τῆς τετάρτης μανίας—ἣν ὅταν τὸ τῇδέ τις ὁρῶν κάλλος, τοῦ ἀληθοῦς ἀναμιμνῃσκόμενος, πτερῶταί τε καὶ ἀναπτερούμενος προθυμούμενος ἀναπτέσθαι, ἀδυνατῶν δέ, ὄρνιθος δίκην βλέπων ἄνω, τῶν κάτω δὲ ἀμελῶν, αἰτίαν ἔχει ὡς μανικῶς διακείμενος—ὡς

249eDaha önce söylendiği gibi, her insan psykhē'si tabiatı gereği varlıkları seyretmiştir; yoksa bu canlıya girmezdi.

249e

ἄρα αὕτη πασῶν τῶν ἐνθουσιάσεων ἀρίστη τε καὶ ἐξ ἀρίστων τῷ τε ἔχοντι καὶ τῷ κοινωνοῦντι αὐτῆς γίγνεται, καὶ ὅτι ταύτης μετέχων τῆς μανίας ὁ ἐρῶν τῶν καλῶν ἐραστὴς καλεῖται.

ΣΩ. καθάπερ γὰρ εἴρηται, πᾶσα μὲν ἀνθρώπου ψυχὴ φύσει τεθέαται τὰ ὄντα, ἢ οὐκ ἂν ἦλθεν

250aAma buradakilerden yola çıkıp oradakileri hatırlamak herkes için kolay değildir: Ne o zaman oradakileri kısa bir süre görmüş olanlar için, ne de buraya düşünce talihsizliğe uğrayıp kimi kötü ilişkiler yüzünden adaletsizliğe yönelen ve o zaman gördükleri kutsal şeyleri unutanlar için. Belleği yeterince yerinde olan pek az psykhē kalır. Bunlar oradakilerin bir benzerini gördüklerinde şaşkına döner, kendilerinden geçerler; ama bu hâlin ne olduğunu bilmezler, çünkü onu yeterince açık seçik algılayamazlar.

250a

εἰς τόδε τὸ ζῷον· ἀναμιμνῄσκεσθαι δὲ ἐκ τῶνδε ἐκεῖνα οὐ ῥᾴδιον ἁπάσῃ, οὔτε ὅσαι βραχέως εἶδον τότε τἀκεῖ, οὔθʼ αἳ δεῦρο πεσοῦσαι ἐδυστύχησαν, ὥστε ὑπό τινων ὁμιλιῶν ἐπὶ τὸ ἄδικον τραπόμεναι λήθην ὧν τότε εἶδον ἱερῶν ἔχειν. ὀλίγαι δὴ λείπονται αἷς τὸ τῆς μνήμης ἱκανῶς πάρεστιν· αὗται δέ, ὅταν τι τῶν ἐκεῖ ὁμοίωμα ἴδωσιν, ἐκπλήττονται καὶ οὐκέτʼ ⟨ἐν⟩ αὑτῶν γίγνονται, ὃ δʼ ἔστι τὸ πάθος ἀγνοοῦσι

250bAdaletin, itidalin ve psykhē'ler için değerli olan öteki şeylerin buradaki benzerlerinde hiçbir parıltı yoktur; pek az kişi, bulanık araçlarla, suretlere yaklaşarak, suretin benzediği şeyin ne olduğunu zar zor seyreder. Güzellik ise o zaman pırıl pırıl görülebiliyordu: Mesut bir koroyla birlikte, biz Zeus'un, başkaları başka tanrıların ardından o kutlu manzarayı ve görüntüyü seyrettiğimiz ve ayinlerin en kutlusu demekte hiçbir sakınca olmayan ayine erdirildiğimiz zaman. Bu ayini kendimiz bütün ve daha sonra bizi bekleyen kötülüklere dokunulmamış olarak kutluyorduk; bütün, yalın, sarsılmaz ve mesut görüntülere, arı bir ışık içinde, sırlara erip onları seyrediyorduk; kendimiz de arıydık, bugün beden dediğimiz ve bir istiridye gibi içine bağlı olarak taşıdığımız bu mezara henüz gömülmemiştik.

250b

διὰ τὸ μὴ ἱκανῶς διαισθάνεσθαι. δικαιοσύνης μὲν οὖν καὶ σωφροσύνης καὶ ὅσα ἄλλα τίμια ψυχαῖς οὐκ ἔνεστι φέγγος οὐδὲν ἐν τοῖς τῇδε ὁμοιώμασιν, ἀλλὰ διʼ ἀμυδρῶν ὀργάνων μόγις αὐτῶν καὶ ὀλίγοι ἐπὶ τὰς εἰκόνας ἰόντες θεῶνται τὸ τοῦ εἰκασθέντος γένος· κάλλος δὲ τότʼ ἦν ἰδεῖν λαμπρόν, ὅτε σὺν εὐδαίμονι χορῷ μακαρίαν ὄψιν τε καὶ θέαν, ἑπόμενοι μετὰ μὲν Διὸς ἡμεῖς, ἄλλοι δὲ μετʼ ἄλλου θεῶν, εἶδόν τε καὶ ἐτελοῦντο τῶν τελετῶν ἣν θέμις λέγειν

250cBu kadarı belleğe bağışlansın; o zamanki şeylere duyduğumuz özlem yüzünden şimdi biraz uzun konuştuk. Güzelliğe gelince, dediğimiz gibi, oradayken o şeylerle birlikte parlıyordu; buraya gelince de onu duyularımızın en açık seçik olanıyla, en açık seçik biçimde ışıldarken kavradık.

250c

μακαριωτάτην, ἣν ὠργιάζομεν ὁλόκληροι μὲν αὐτοὶ ὄντες καὶ ἀπαθεῖς κακῶν ὅσα ἡμᾶς ἐν ὑστέρῳ χρόνῳ ὑπέμενεν, ὁλόκληρα δὲ καὶ ἁπλᾶ καὶ ἀτρεμῆ καὶ εὐδαίμονα φάσματα μυούμενοί τε καὶ ἐποπτεύοντες ἐν αὐγῇ καθαρᾷ, καθαροὶ ὄντες καὶ ἀσήμαντοι τούτου ὃ νῦν δὴ σῶμα περιφέροντες ὀνομάζομεν, ὀστρέου τρόπον δεδεσμευμένοι.

ταῦτα μὲν οὖν μνήμῃ κεχαρίσθω, διʼ ἣν πόθῳ τῶν τότε νῦν μακρότερα εἴρηται· περὶ δὲ κάλλους, ὥσπερ εἴπομεν,

250dÇünkü görme, beden aracılığıyla bize gelen hislerin en keskinidir; ama phronēsis onunla görülmez —kendisinin böyle açık seçik bir hayali göze görünseydi, korkunç aşklar uyandırırdı—, sevilmeye değer öteki şeyler de görülmez. Oysa bu payı yalnızca güzellik almıştır: En göz alıcı ve en çok sevilen o olmuştur.

250d

μετʼ ἐκείνων τε ἔλαμπεν ὄν, δεῦρό τʼ ἐλθόντες κατειλήφαμεν αὐτὸ διὰ τῆς ἐναργεστάτης αἰσθήσεως τῶν ἡμετέρων στίλβον ἐναργέστατα. ὄψις γὰρ ἡμῖν ὀξυτάτη τῶν διὰ τοῦ σώματος ἔρχεται αἰσθήσεων, ᾗ φρόνησις οὐχ ὁρᾶται—δεινοὺς γὰρ ἂν παρεῖχεν ἔρωτας, εἴ τι τοιοῦτον ἑαυτῆς ἐναργὲς εἴδωλον παρείχετο εἰς ὄψιν ἰόν—καὶ τἆλλα ὅσα ἐραστά· νῦν δὲ κάλλος μόνον ταύτην ἔσχε μοῖραν, ὥστʼ ἐκφανέστατον εἶναι

250eYeni erdirilmemiş ya da bozulmuş olan kişi, buradan oraya, güzelliğin kendisine hızla yönelmez; buradaki, onun adını taşıyan şeyi seyreder. Bu yüzden ona bakarken saygı duymaz; kendini hazza teslim edip dört ayaklı bir hayvan gibi üzerine çıkmaya, döl salmaya kalkar; taşkınlıkla düşüp kalkarken tabiata aykırı bir hazzın peşinde koşmaktan ne korkar ne de utanır.

250e

καὶ ἐρασμιώτατον.

ΣΩ. ὁ μὲν οὖν μὴ νεοτελὴς ἢ διεφθαρμένος οὐκ ὀξέως ἐνθένδε ἐκεῖσε φέρεται πρὸς αὐτὸ τὸ κάλλος, θεώμενος αὐτοῦ τὴν τῇδε ἐπωνυμίαν, ὥστʼ οὐ σέβεται προσορῶν, ἀλλʼ ἡδονῇ παραδοὺς τετράποδος νόμον βαίνειν ἐπιχειρεῖ καὶ παιδοσπορεῖν, καὶ ὕβρει προσομιλῶν οὐ δέδοικεν

251aYeni erdirilmiş olan, o zaman pek çok şey seyretmiş olan ise, güzelliği iyi taklit eden tanrısal bir yüz ya da bir beden biçimi gördüğünde önce ürperir, o zamanki korkulardan biri içine sızar; sonra ona bakarken bir tanrıya duyar gibi saygı duyar; düpedüz deli (mania) sanılmaktan korkmasa, sevgilisine bir heykele, bir tanrıya sunar gibi kurban sunardı. Onu gördükten sonra, ürpertinin ardından, bir değişiklik, bir ter ve alışılmadık bir ateş sarar onu.

251a

οὐδʼ αἰσχύνεται παρὰ φύσιν ἡδονὴν διώκων· ὁ δὲ ἀρτιτελής, ὁ τῶν τότε πολυθεάμων, ὅταν θεοειδὲς πρόσωπον ἴδῃ κάλλος εὖ μεμιμημένον ἤ τινα σώματος ἰδέαν, πρῶτον μὲν ἔφριξε καί τι τῶν τότε ὑπῆλθεν αὐτὸν δειμάτων, εἶτα προσορῶν ὡς θεὸν σέβεται, καὶ εἰ μὴ ἐδεδίει τὴν τῆς σφόδρα μανίας δόξαν, θύοι ἂν ὡς ἀγάλματι καὶ θεῷ τοῖς παιδικοῖς. ἰδόντα δʼ αὐτὸν οἷον ἐκ τῆς φρίκης μεταβολή τε

251bÇünkü güzelliğin akışını gözlerinden içine alınca, kanadın tabiatını sulayan şeyle ısınır. Isınınca da kanadın çıktığı yerin çevresi erir; bu yerler uzun zamandır katılıktan kapanmış, filizlenmeyi engelliyordu. Besin akınca kanadın sapı kabarır ve kökünden, psykhē'nin bütün biçimi boyunca bitmeye koyulur; çünkü psykhē eskiden baştan başa kanatlıydı.

251b

καὶ ἱδρὼς καὶ θερμότης ἀήθης λαμβάνει· δεξάμενος γὰρ τοῦ κάλλους τὴν ἀπορροὴν διὰ τῶν ὀμμάτων ἐθερμάνθη ᾗ ἡ τοῦ πτεροῦ φύσις ἄρδεται, θερμανθέντος δὲ ἐτάκη τὰ περὶ τὴν ἔκφυσιν, ἃ πάλαι ὑπὸ σκληρότητος συμμεμυκότα εἶργε μὴ βλαστάνειν, ἐπιρρυείσης δὲ τῆς τροφῆς ᾤδησέ τε καὶ ὥρμησε φύεσθαι ἀπὸ τῆς ῥίζης ὁ τοῦ πτεροῦ καυλὸς ὑπὸ πᾶν τὸ τῆς ψυχῆς εἶδος· πᾶσα γὰρ ἦν τὸ πάλαι πτερωτή.

251cBu sırada psykhē baştan aşağı kaynar ve fokurdar. Diş çıkaranların dişleri yeni çıkarken yaşadıkları hâl neyse, diş etlerindeki o kaşıntı ve sızı neyse, kanatları bitmeye başlayanın psykhē'si de aynısını yaşar: Kanatlarını bitirirken kaynar, sızlar, gıdıklanır. Çocuğun güzelliğine bakıp oradan gelip akan parçacıkları —bu yüzden bunlara "himeros", yani özlem denir— içine alarak sulanıp ısındığında acısı diner ve sevinir.

251c

ζεῖ οὖν ἐν τούτῳ ὅλη καὶ ἀνακηκίει, καὶ ὅπερ τὸ τῶν ὀδοντοφυούντων πάθος περὶ τοὺς ὀδόντας γίγνεται ὅταν ἄρτι φύωσιν, κνῆσίς τε καὶ ἀγανάκτησις περὶ τὰ οὖλα, ταὐτὸν δὴ πέπονθεν ἡ τοῦ πτεροφυεῖν ἀρχομένου ψυχή· ζεῖ τε καὶ ἀγανακτεῖ καὶ γαργαλίζεται φύουσα τὰ πτερά. ὅταν μὲν οὖν βλέπουσα πρὸς τὸ τοῦ παιδὸς κάλλος, ἐκεῖθεν μέρη ἐπιόντα καὶ ῥέοντʼ—ἃ δὴ διὰ ταῦτα ἵμερος καλεῖται—δεχομένη [τὸν ἵμερον] ἄρδηταί τε καὶ θερμαίνηται, λωφᾷ τε τῆς ὀδύνης

251dAma sevgilisinden ayrı kalıp kuruyunca, kanadın çıkmaya çalıştığı geçitlerin ağızları da onunla birlikte kuruyup kapanır ve kanadın filizini içeri kilitler. İçeride özlemle birlikte kilitli kalan filiz, atan bir damar gibi çarparak her biri kendi geçidine batar; öyle ki psykhē her yanından dürtülerek çılgına döner ve acı çeker; ama güzeli hatırlayınca da sevinir. Bu ikisi birbirine karışınca, hâlinin tuhaflığından bunalır, çaresizlik içinde kudurur; delirmiş hâliyle ne gece uyuyabilir ne de gündüz bulunduğu yerde durabilir; güzelliğe sahip olanı görebileceğini sandığı yere özlemle koşar.

251d

καὶ γέγηθεν· ὅταν δὲ χωρὶς γένηται καὶ αὐχμήσῃ, τὰ τῶν διεξόδων στόματα ᾗ τὸ πτερὸν ὁρμᾷ, συναυαινόμενα μύσαντα ἀποκλῄει τὴν βλάστην τοῦ πτεροῦ, ἡ δʼ ἐντὸς μετὰ τοῦ ἱμέρου ἀποκεκλῃμένη, πηδῶσα οἷον τὰ σφύζοντα, τῇ διεξόδῳ ἐγχρίει ἑκάστη τῇ καθʼ αὑτήν, ὥστε πᾶσα κεντουμένη κύκλῳ ἡ ψυχὴ οἰστρᾷ καὶ ὀδυνᾶται, μνήμην δʼ αὖ ἔχουσα τοῦ καλοῦ γέγηθεν. ἐκ δὲ ἀμφοτέρων μεμειγμένων ἀδημονεῖ τε τῇ ἀτοπίᾳ τοῦ πάθους καὶ ἀποροῦσα λυττᾷ, καὶ ἐμμανὴς

251eOnu görüp özlemi içine akıtınca, o zaman tıkanmış olan yerleri açar; soluk alır, dürtülerden ve sancılardan kurtulur, o an bu en tatlı hazzı tadar.

251e

οὖσα οὔτε νυκτὸς δύναται καθεύδειν οὔτε μεθʼ ἡμέραν οὗ ἂν ᾖ μένειν, θεῖ δὲ ποθοῦσα ὅπου ἂν οἴηται ὄψεσθαι τὸν ἔχοντα τὸ κάλλος· ἰδοῦσα δὲ καὶ ἐποχετευσαμένη ἵμερον ἔλυσε μὲν τὰ τότε συμπεφραγμένα, ἀναπνοὴν δὲ λαβοῦσα κέντρων τε καὶ ὠδίνων ἔληξεν, ἡδονὴν δʼ αὖ ταύτην γλυκυτάτην ἐν τῷ

252aBu yüzden ondan isteyerek ayrılmaz, hiç kimseyi o güzelden daha çok önemsemez; annesini, kardeşlerini, bütün arkadaşlarını unutur, ihmal yüzünden mal varlığının yok olmasını hiç umursamaz; daha önce övündüğü bütün töreleri ve görgü kurallarını küçümseyerek, izin verildiği her yerde, özlediğine olabildiğince yakın, köle olmaya ve yatıp uyumaya hazırdır. Çünkü güzelliğe sahip olana saygı duymanın yanı sıra, en büyük acılarının tek hekimini onda bulmuştur.

252a

παρόντι καρποῦται.

ΣΩ. ὅθεν δὴ ἑκοῦσα εἶναι οὐκ ἀπολείπεται, οὐδέ τινα τοῦ καλοῦ περὶ πλείονος ποιεῖται, ἀλλὰ μητέρων τε καὶ ἀδελφῶν καὶ ἑταίρων πάντων λέλησται, καὶ οὐσίας διʼ ἀμέλειαν ἀπολλυμένης παρʼ οὐδὲν τίθεται, νομίμων δὲ καὶ εὐσχημόνων, οἷς πρὸ τοῦ ἐκαλλωπίζετο, πάντων καταφρονήσασα δουλεύειν ἑτοίμη καὶ κοιμᾶσθαι ὅπου ἂν ἐᾷ τις ἐγγυτάτω τοῦ πόθου· πρὸς γὰρ τῷ σέβεσθαι τὸν τὸ κάλλος

252bKonuşmamın yöneldiği güzel çocuk, bu hâle insanlar erōs der; tanrıların ona ne dediğini duyunca ise gençliğinden ötürü haklı olarak gülersin. Sanırım bazı Homerosçular, yayımlanmamış destan dizelerinden Erōs'a dair iki dize okurlar; bunlardan biri pek küstahçadır ve vezni de pek düzgün değildir. Şöyle derler: Ölümlüler ona kanatlı Erōs der, *ölümsüzler ise Pterōs, kanat bitiren zorunluluğu yüzünden.*

252b

ἔχοντα ἰατρὸν ηὕρηκε μόνον τῶν μεγίστων πόνων. τοῦτο δὲ τὸ πάθος, ὦ παῖ καλέ, πρὸς ὃν δή μοι ὁ λόγος, ἄνθρωποι μὲν ἔρωτα ὀνομάζουσιν, θεοὶ δὲ ὃ καλοῦσιν ἀκούσας εἰκότως διὰ νεότητα γελάσῃ. λέγουσι δὲ οἶμαί τινες Ὁμηριδῶν ἐκ τῶν ἀποθέτων ἐπῶν δύο ἔπη εἰς τὸν ἔρωτα, ὧν τὸ ἕτερον ὑβριστικὸν πάνυ καὶ οὐ σφόδρα τι ἔμμετρον· ὑμνοῦσι δὲ ὧδε—

252cBuna inanmak da mümkün, inanmamak da; ama âşıkların hâli de bu hâlin sebebi de tam olarak budur.

Zeus'un ardından gidenlerden biri buna tutulduğunda, kanatlı adı taşıyanın yükünü daha ağırbaşlılıkla taşıyabilir. Ares'in hizmetkârları olup onunla birlikte dolaşmış olanlar ise Erōs'a yakalanıp sevdiklerinden haksızlık gördüklerini sandıklarında kana susar, hem kendilerini hem de sevgililerini kurban etmeye hazır olurlar.

252c

τὸν δʼ ἤτοι θνητοὶ μὲν ἔρωτα καλοῦσι ποτηνόν, ἀθάνατοι δὲ Πτέρωτα, διὰ πτεροφύτορʼ ἀνάγκην. Homeridae τούτοις δὴ ἔξεστι μὲν πείθεσθαι, ἔξεστιν δὲ μή· ὅμως δὲ ἥ γε αἰτία καὶ τὸ πάθος τῶν ἐρώντων τοῦτο ἐκεῖνο τυγχάνει ὄν.

τῶν μὲν οὖν Διὸς ὀπαδῶν ὁ ληφθεὶς ἐμβριθέστερον δύναται φέρειν τὸ τοῦ πτερωνύμου ἄχθος· ὅσοι δὲ Ἄρεώς τε θεραπευταὶ καὶ μετʼ ἐκείνου περιεπόλουν, ὅταν ὑπʼ Ἔρωτος ἁλῶσι καί τι οἰηθῶσιν ἀδικεῖσθαι ὑπὸ τοῦ ἐρωμένου, φονικοὶ καὶ ἕτοιμοι καθιερεύειν αὑτούς τε καὶ τὰ παιδικά.

252dBöylece her biri, korosunda yer aldığı tanrıya göre, bozulmadığı ve buradaki ilk doğumunu yaşadığı sürece, o tanrıyı onurlandırarak ve gücü yettiğince taklit ederek yaşar; sevdikleriyle de başkalarıyla da bu şekilde ilişki kurar ve davranır. Herkes güzeller arasından aşkını kendi yaradılışına göre seçer ve sanki o kişi kendi tanrısıymış gibi, onu onurlandırmak ve ona tapınmak için kendine bir heykel gibi yontar ve süsler.

252d

καὶ οὕτω καθʼ ἕκαστον θεόν, οὗ ἕκαστος ἦν χορευτής, ἐκεῖνον τιμῶν τε καὶ μιμούμενος εἰς τὸ δυνατὸν ζῇ, ἕως ἂν ᾖ ἀδιάφθορος καὶ τὴν τῇδε πρώτην γένεσιν βιοτεύῃ, καὶ τούτῳ τῷ τρόπῳ πρός τε τοὺς ἐρωμένους καὶ τοὺς ἄλλους ὁμιλεῖ τε καὶ προσφέρεται. τόν τε οὖν ἔρωτα τῶν καλῶν πρὸς τρόπου ἐκλέγεται ἕκαστος, καὶ ὡς θεὸν αὐτὸν ἐκεῖνον ὄντα ἑαυτῷ οἷον ἄγαλμα τεκταίνεταί τε καὶ κατακοσμεῖ, ὡς

252eZeus'un ardından gidenler, sevdikleri kişinin psykhē'sinin Zeus'a yaraşır olmasını ararlar; bu yüzden onun tabiatça filozof ve önder olup olmadığına bakarlar; onu bulup âşık olunca da böyle biri olması için her şeyi yaparlar. Daha önce bu uğraşa girmemişlerse, o zaman girişir, nereden bir şey öğrenebileceklerse öğrenir, kendileri de araştırırlar. Kendi tanrılarının tabiatını kendi içlerinde iz sürerek bulmaya çalıştıklarında, gözlerini tanrıya sıkı sıkıya dikmek zorunda kaldıkları için kolayca bulurlar; belleklerinde ona dokunup tanrıyla dolunca ondan âdetleri ve uğraşları alırlar, bir insanın tanrıdan pay alabileceği ölçüde.

252e

τιμήσων τε καὶ ὀργιάσων. οἱ μὲν δὴ οὖν Διὸς δῖόν τινα εἶναι ζητοῦσι τὴν ψυχὴν τὸν ὑφʼ αὑτῶν ἐρώμενον· σκοποῦσιν οὖν εἰ φιλόσοφός τε καὶ ἡγεμονικὸς τὴν φύσιν, καὶ ὅταν αὐτὸν εὑρόντες ἐρασθῶσι, πᾶν ποιοῦσιν ὅπως τοιοῦτος ἔσται.

ΣΩ. ἐὰν οὖν μὴ πρότερον ἐμβεβῶσι τῷ ἐπιτηδεύματι, τότε ἐπιχειρήσαντες μανθάνουσί τε ὅθεν ἄν τι δύνωνται καὶ αὐτοὶ μετέρχονται, ἰχνεύοντες δὲ παρʼ ἑαυτῶν ἀνευρίσκειν

253aBütün bunları sevdiklerine borçlu olduklarını düşündükleri için onu daha da çok severler; Zeus'tan, bakkhalar gibi, su çekerlerse, bunu sevdiklerinin psykhē'sine akıtıp onu olabildiğince kendi tanrılarına benzetirler.

253a

τὴν τοῦ σφετέρου θεοῦ φύσιν εὐποροῦσι διὰ τὸ συντόνως ἠναγκάσθαι πρὸς τὸν θεὸν βλέπειν, καὶ ἐφαπτόμενοι αὐτοῦ τῇ μνήμῃ ἐνθουσιῶντες ἐξ ἐκείνου λαμβάνουσι τὰ ἔθη καὶ τὰ ἐπιτηδεύματα, καθʼ ὅσον δυνατὸν θεοῦ ἀνθρώπῳ μετασχεῖν· καὶ τούτων δὴ τὸν ἐρώμενον αἰτιώμενοι ἔτι τε μᾶλλον ἀγαπῶσι, κἂν ἐκ Διὸς ἀρύτωσιν ὥσπερ αἱ βάκχαι, ἐπὶ τὴν τοῦ ἐρωμένου ψυχὴν ἐπαντλοῦντες ποιοῦσιν ὡς δυνατὸν

253bHera'nın ardından gidenler ise krallara yaraşır birini ararlar; bulunca ona karşı hep aynı şeyleri yaparlar. Apollon'un ve öteki tanrıların her birinin ardından gidenler de, kendi tanrılarına göre yürüyüp sevgililerinin de öyle bir yaradılışta olmasını ararlar; ona sahip olunca, hem kendileri taklit ederek hem de sevgililerini ikna edip biçimlendirerek, her birinin gücü yettiğince onu o tanrının uğraşına ve tavrına yöneltirler. Sevgililerine karşı kıskançlık ya da özgür insana yakışmayan bir hasmane tutum beslemezler; onu her bakımdan kendilerine ve onurlandırdıkları tanrıya olabildiğince benzetmeye çalışarak böyle davranırlar.

253b

ὁμοιότατον τῷ σφετέρῳ θεῷ. ὅσοι δʼ αὖ μεθʼ Ἥρας εἵποντο, βασιλικὸν ζητοῦσι, καὶ εὑρόντες περὶ τοῦτον πάντα δρῶσιν τὰ αὐτά. οἱ δὲ Ἀπόλλωνός τε καὶ ἑκάστου τῶν θεῶν οὕτω κατὰ τὸν θεὸν ἰόντες ζητοῦσι τὸν σφέτερον παῖδα πεφυκέναι, καὶ ὅταν κτήσωνται, μιμούμενοι αὐτοί τε καὶ τὰ παιδικὰ πείθοντες καὶ ῥυθμίζοντες εἰς τὸ ἐκείνου ἐπιτήδευμα καὶ ἰδέαν ἄγουσιν, ὅση ἑκάστῳ δύναμις, οὐ φθόνῳ οὐδʼ ἀνελευθέρῳ δυσμενείᾳ χρώμενοι πρὸς τὰ παιδικά, ἀλλʼ εἰς ὁμοιότητα

253cGerçekten âşık olanların arzusu ve ayini, dediğim gibi arzuladıklarına ulaşırlarsa, aşk yüzünden delirmiş dost tarafından sevilen için, eğer o yakalanırsa, işte böyle güzel ve mutluluk vericidir. Yakalanan da şöyle yakalanır.

Bu hikâyenin başında her psykhē'yi üçe ayırmıştık: at biçimli iki kısım, üçüncü olarak da arabacı biçimli bir kısım. Bu ayrım şimdi de geçerli kalsın.

253c

αὑτοῖς καὶ τῷ θεῷ ὃν ἂν τιμῶσι πᾶσαν πάντως ὅτι μάλιστα πειρώμενοι ἄγειν οὕτω ποιοῦσι. προθυμία μὲν οὖν τῶν ὡς ἀληθῶς ἐρώντων καὶ τελετή, ἐάν γε διαπράξωνται ὃ προθυμοῦνται ᾗ λέγω, οὕτω καλή τε καὶ εὐδαιμονικὴ ὑπὸ τοῦ διʼ ἔρωτα μανέντος φίλου τῷ φιληθέντι γίγνεται, ἐὰν αἱρεθῇ· ἁλίσκεται δὲ δὴ ὁ αἱρεθεὶς τοιῷδε τρόπῳ.

καθάπερ ἐν ἀρχῇ τοῦδε τοῦ μύθου τριχῇ διείλομεν ψυχὴν ἑκάστην, ἱππομόρφω μὲν δύο τινὲ εἴδη, ἡνιοχικὸν δὲ εἶδος

253dAtlardan biri, dedik, iyidir, öteki değildir; ama iyinin aretē'si, kötünün kötülüğü nedir, bunu söylememiştik, şimdi söylemeliyiz. Daha güzel konumda olanı dik ve biçimli yapılıdır; boynu yüksek, burnu hafif kartal gagası gibidir; beyazdır, gözleri siyahtır; onur sevdalısıdır, ama itidal ve utanma duygusuyla; gerçek kanaatin dostudur; kırbaca gerek kalmadan yalnızca buyrukla ve sözle yönetilir.

253d

τρίτον, καὶ νῦν ἔτι ἡμῖν ταῦτα μενέτω. τῶν δὲ δὴ ἵππων ὁ μέν, φαμέν, ἀγαθός, ὁ δʼ οὔ· ἀρετὴ δὲ τίς τοῦ ἀγαθοῦ ἢ κακοῦ κακία, οὐ διείπομεν, νῦν δὲ λεκτέον. ὁ μὲν τοίνυν αὐτοῖν ἐν τῇ καλλίονι στάσει ὢν τό τε εἶδος ὀρθὸς καὶ διηρθρωμένος, ὑψαύχην, ἐπίγρυπος, λευκὸς ἰδεῖν, μελανόμματος, τιμῆς ἐραστὴς μετὰ σωφροσύνης τε καὶ αἰδοῦς, καὶ ἀληθινῆς δόξης ἑταῖρος, ἄπληκτος, κελεύσματι μόνον καὶ

253eÖteki ise çarpık, hantal, gelişigüzel çatılmıştır; kalın ve kısa boyunludur, basık yüzlüdür, kara derilidir, gözleri mavimtırak ve kanlıdır; taşkınlığın ve böbürlenmenin dostudur; kulakları kıllı, sağırdır; kırbaca ve üvendireye zor boyun eğer.

Arabacı aşk uyandıran görüntüyü görüp bütün psykhē'sini bu hisle ısıttığında, gıdıklanmanın ve özlemin dürtüleriyle dolar. O zaman atlardan arabacıya söz dinleyeni, her zaman olduğu gibi o an da utanma duygusuyla kendini zorlayarak sevgilinin üzerine atılmaktan kendini tutar.

253e

λόγῳ ἡνιοχεῖται· ὁ δʼ αὖ σκολιός, πολύς, εἰκῇ συμπεφορημένος, κρατεραύχην, βραχυτράχηλος, σιμοπρόσωπος, μελάγχρως, γλαυκόμματος, ὕφαιμος, ὕβρεως καὶ ἀλαζονείας ἑταῖρος, περὶ ὦτα λάσιος, κωφός, μάστιγι μετὰ κέντρων μόγις ὑπείκων.

ΣΩ. ὅταν δʼ οὖν ὁ ἡνίοχος ἰδὼν τὸ ἐρωτικὸν ὄμμα, πᾶσαν αἰσθήσει διαθερμήνας τὴν ψυχήν, γαργαλισμοῦ τε καὶ πόθου

254aÖteki ise artık ne arabacının üvendiresine ne de kırbacına aldırır; sıçrayarak zorla atılır, eşine ve arabacıya türlü zorluk çıkararak onları sevgiliye gitmeye ve aşk zevklerinin tadını anmaya zorlar. Ötekiler önce korkunç ve kanunsuz şeylere zorlandıklarını düşünerek öfkeyle direnirler; sonunda, kötülüğün sonu gelmeyince, boyun eğip buyurulanı yapmaya razı olarak sürüklenip giderler.

254a

κέντρων ὑποπλησθῇ, ὁ μὲν εὐπειθὴς τῷ ἡνιόχῳ τῶν ἵππων, ἀεί τε καὶ τότε αἰδοῖ βιαζόμενος, ἑαυτὸν κατέχει μὴ ἐπιπηδᾶν τῷ ἐρωμένῳ· ὁ δὲ οὔτε κέντρων ἡνιοχικῶν οὔτε μάστιγος ἔτι ἐντρέπεται, σκιρτῶν δὲ βίᾳ φέρεται, καὶ πάντα πράγματα παρέχων τῷ σύζυγί τε καὶ ἡνιόχῳ ἀναγκάζει ἰέναι τε πρὸς τὰ παιδικὰ καὶ μνείαν ποιεῖσθαι τῆς τῶν ἀφροδισίων χάριτος. τὼ δὲ κατʼ ἀρχὰς μὲν ἀντιτείνετον

254bSevgilinin yanına varırlar ve onun şimşek gibi parlayan yüzünü görürler. Arabacı onu görünce belleği güzelliğin tabiatına taşınır ve onu yeniden, itidalle birlikte kutsal bir kaidenin üzerinde dururken görür. Görünce korkar, saygıyla sırtüstü yıkılır; aynı anda dizginleri öyle sert çekmek zorunda kalır ki iki at da kalçalarının üzerine çöker: Biri direnmediği için isteyerek, taşkın olansa hiç istemeyerek.

254b

ἀγανακτοῦντε, ὡς δεινὰ καὶ παράνομα ἀναγκαζομένω· τελευτῶντε δέ, ὅταν μηδὲν ᾖ πέρας κακοῦ, πορεύεσθον ἀγομένω, εἴξαντε καὶ ὁμολογήσαντε ποιήσειν τὸ κελευόμενον. καὶ πρὸς αὐτῷ τʼ ἐγένοντο καὶ εἶδον τὴν ὄψιν τὴν τῶν παιδικῶν ἀστράπτουσαν. ἰδόντος δὲ τοῦ ἡνιόχου ἡ μνήμη πρὸς τὴν τοῦ κάλλους φύσιν ἠνέχθη, καὶ πάλιν εἶδεν αὐτὴν μετὰ σωφροσύνης ἐν ἁγνῷ βάθρῳ βεβῶσαν· ἰδοῦσα δὲ ἔδεισέ τε καὶ σεφθεῖσα ἀνέπεσεν ὑπτία, καὶ ἅμα ἠναγκάσθη εἰς

254cBiraz geri çekilince, biri utançtan ve şaşkınlıktan bütün psykhē'yi terle ıslatır; öteki ise gemin ve düşüşün verdiği acıdan kurtulup zar zor soluğunu toplayınca öfkeyle sövmeye başlar; arabacıyı ve eşini, korkaklıkla ve erkekliğe yakışmayan bir pısırıklıkla yerlerini ve anlaşmayı bıraktılar diye ağır sözlerle suçlar.

254c

τοὐπίσω ἑλκύσαι τὰς ἡνίας οὕτω σφόδρα, ὥστʼ ἐπὶ τὰ ἰσχία ἄμφω καθίσαι τὼ ἵππω, τὸν μὲν ἑκόντα διὰ τὸ μὴ ἀντιτείνειν, τὸν δὲ ὑβριστὴν μάλʼ ἄκοντα. ἀπελθόντε δὲ ἀπωτέρω, ὁ μὲν ὑπʼ αἰσχύνης τε καὶ θάμβους ἱδρῶτι πᾶσαν ἔβρεξε τὴν ψυχήν, ὁ δὲ λήξας τῆς ὀδύνης, ἣν ὑπὸ τοῦ χαλινοῦ τε ἔσχεν καὶ τοῦ πτώματος, μόγις ἐξαναπνεύσας ἐλοιδόρησεν ὀργῇ, πολλὰ κακίζων τόν τε ἡνίοχον καὶ τὸν ὁμόζυγα ὡς δειλίᾳ τε καὶ ἀνανδρίᾳ λιπόντε τὴν τάξιν καὶ

254dİstemeyen ikisini yeniden yaklaşmaya zorlar; başka bir zamana ertelemek için yalvarınca da zar zor razı olur. Kararlaştırılan zaman gelince, unutmuş gibi yapan ikisine hatırlatarak, zorlayarak, kişneyerek, çekerek onları yine aynı sözlerle sevgiliye yaklaşmaya zorlar. Yaklaştıklarında başını eğer, kuyruğunu gerer, gemi dişler ve utanmazca çeker. Arabacı ise aynı hâli bir öncekinden de şiddetle yaşar: Yarışta başlangıç ipinin önünden geri fırlar gibi sırtüstü düşer, taşkın atın gemini dişlerinin arasından bir öncekinden de sert biçimde zorla geri çeker; küfürbaz dilini ve çenelerini kana bular, bacaklarını ve kalçalarını yere bastırıp onu acılara teslim eder.

254d

ὁμολογίαν· καὶ πάλιν οὐκ ἐθέλοντας προσιέναι ἀναγκάζων μόγις συνεχώρησεν δεομένων εἰς αὖθις ὑπερβαλέσθαι. ἐλθόντος δὲ τοῦ συντεθέντος χρόνου [οὗ] ἀμνημονεῖν προσποιουμένω ἀναμιμνῄσκων, βιαζόμενος, χρεμετίζων, ἕλκων ἠνάγκασεν αὖ προσελθεῖν τοῖς παιδικοῖς ἐπὶ τοὺς αὐτοὺς λόγους, καὶ ἐπειδὴ ἐγγὺς ἦσαν, ἐγκύψας καὶ ἐκτείνας τὴν κέρκον, ἐνδακὼν τὸν χαλινόν, μετʼ ἀναιδείας ἕλκει· ὁ δʼ

254eKötü at aynı şeyi defalarca yaşayıp taşkınlığından vazgeçince, artık alçalarak arabacının öngörüsüne uyar; güzeli gördüğünde de korkudan ölecek gibi olur. Böylece âşığın psykhē'si artık sevgilinin ardından utanarak ve korkarak gider.

254e

ἡνίοχος ἔτι μᾶλλον ταὐτὸν πάθος παθών, ὥσπερ ἀπὸ ὕσπληγος ἀναπεσών, ἔτι μᾶλλον τοῦ ὑβριστοῦ ἵππου ἐκ τῶν ὀδόντων βίᾳ ὀπίσω σπάσας τὸν χαλινόν, τήν τε κακηγόρον γλῶτταν καὶ τὰς γνάθους καθῄμαξεν καὶ τὰ σκέλη τε καὶ τὰ ἰσχία πρὸς τὴν γῆν ἐρείσας ὀδύναις ἔδωκεν.

ΣΩ. ὅταν δὲ ταὐτὸν πολλάκις πάσχων ὁ πονηρὸς τῆς ὕβρεως λήξῃ, ταπεινωθεὶς ἕπεται ἤδη τῇ τοῦ ἡνιόχου προνοίᾳ, καὶ ὅταν ἴδῃ τὸν καλόν, φόβῳ διόλλυται· ὥστε συμβαίνει τότʼ ἤδη τὴν τοῦ ἐραστοῦ ψυχὴν τοῖς παιδικοῖς αἰδουμένην τε καὶ δεδιυῖαν

255aSevgili, rol yapan değil gerçekten bu hâle düşmüş bir âşık tarafından bir tanrıymışçasına her türlü hizmetle ağırlanır; kendisi de tabiatça kendisine hizmet edene dosttur. Daha önce okul arkadaşları ya da başkaları, âşığa yaklaşmanın ayıp olduğunu söyleyerek onu kötülemiş, o da bu yüzden âşığı itmiş olsa bile, zaman geçtikçe yaşı ve yazgısı onu âşığı yakınlığına kabul etmeye götürür. Çünkü kötünün kötüye dost, iyinin iyiye dost olmaması asla yazgıda yoktur.

255a

ἕπεσθαι. ἅτε οὖν πᾶσαν θεραπείαν ὡς ἰσόθεος θεραπευόμενος οὐχ ὑπὸ σχηματιζομένου τοῦ ἐρῶντος ἀλλʼ ἀληθῶς τοῦτο πεπονθότος, καὶ αὐτὸς ὢν φύσει φίλος τῷ θεραπεύοντι, ἐὰν ἄρα καὶ ἐν τῷ πρόσθεν ὑπὸ συμφοιτητῶν ἤ τινων ἄλλων διαβεβλημένος ᾖ, λεγόντων ὡς αἰσχρὸν ἐρῶντι πλησιάζειν, καὶ διὰ τοῦτο ἀπωθῇ τὸν ἐρῶντα, προϊόντος δὲ ἤδη τοῦ χρόνου ἥ τε ἡλικία καὶ τὸ χρεὼν ἤγαγεν εἰς

255bÂşığı kabul edip sözünü ve yakınlığını benimseyince, yakından tanıdığı âşığın iyi niyeti sevgiliyi şaşırtır; çünkü öteki bütün dostlarının ve yakınlarının, içine tanrının girdiği bu dosta kıyasla hiçbir dostluk payı sunmadığını fark eder. Âşık bunu uzun süre sürdürüp beden eğitimi yerlerinde ve başka buluşmalarda dokunarak ona yakın olunca, o zaman Zeus'un Ganymedes'e âşıkken "himeros" adını verdiği o akışın kaynağı bol bol âşığa doğru akar; bir kısmı onun içine dalar, bir kısmı da o dolunca dışarı taşar.

255b

τὸ προσέσθαι αὐτὸν εἰς ὁμιλίαν· οὐ γὰρ δήποτε εἵμαρται κακὸν κακῷ φίλον οὐδʼ ἀγαθὸν μὴ φίλον ἀγαθῷ εἶναι. προσεμένου δὲ καὶ λόγον καὶ ὁμιλίαν δεξαμένου, ἐγγύθεν ἡ εὔνοια γιγνομένη τοῦ ἐρῶντος ἐκπλήττει τὸν ἐρώμενον διαισθανόμενον ὅτι οὐδʼ οἱ σύμπαντες ἄλλοι φίλοι τε καὶ οἰκεῖοι μοῖραν φιλίας οὐδεμίαν παρέχονται πρὸς τὸν ἔνθεον φίλον. ὅταν δὲ χρονίζῃ τοῦτο δρῶν καὶ πλησιάζῃ μετὰ τοῦ ἅπτεσθαι ἔν τε γυμνασίοις καὶ ἐν ταῖς ἄλλαις ὁμιλίαις,

255cDüz ve sert yüzeylerden sekip çıktığı yere geri dönen bir esinti ya da yankı gibi, güzelliğin akışı da gözler yoluyla yeniden güzele döner; psykhē'ye gitmenin tabii yolu budur. Oraya varıp onu kanatlandırınca kanatların geçitlerini sular, kanatları bitmeye koyulturur ve bu kez sevilenin psykhē'sini aşkla doldurur.

255c

τότʼ ἤδη ἡ τοῦ ῥεύματος ἐκείνου πηγή, ὃν ἵμερον Ζεὺς Γανυμήδους ἐρῶν ὠνόμασε, πολλὴ φερομένη πρὸς τὸν ἐραστήν, ἡ μὲν εἰς αὐτὸν ἔδυ, ἡ δʼ ἀπομεστουμένου ἔξω ἀπορρεῖ· καὶ οἷον πνεῦμα ἤ τις ἠχὼ ἀπὸ λείων τε καὶ στερεῶν ἁλλομένη πάλιν ὅθεν ὡρμήθη φέρεται, οὕτω τὸ τοῦ κάλλους ῥεῦμα πάλιν εἰς τὸν καλὸν διὰ τῶν ὀμμάτων ἰόν, ᾗ πέφυκεν ἐπὶ τὴν ψυχὴν ἰέναι ἀφικόμενον καὶ ἀναπτερῶσαν,

255dBöylece sever ama neyi sevdiğini bilemez; başına geleni ne bilir ne de anlatabilir. Başkasından göz hastalığı kapmış biri gibi bir sebep gösteremez; âşıkta bir aynada olduğu gibi kendini gördüğünün farkında değildir. Âşık yanındayken, onun gibi acısı diner; yanında olmadığında ise yine onun gibi özler ve özlenir: İçinde aşkın bir hayali olan karşılık aşkını (anterōs) taşır.

255d

τὰς διόδους τῶν πτερῶν ἄρδει τε καὶ ὥρμησε πτεροφυεῖν τε καὶ τὴν τοῦ ἐρωμένου αὖ ψυχὴν ἔρωτος ἐνέπλησεν. ἐρᾷ μὲν οὖν, ὅτου δὲ ἀπορεῖ· καὶ οὔθʼ ὅτι πέπονθεν οἶδεν οὐδʼ ἔχει φράσαι, ἀλλʼ οἷον ἀπʼ ἄλλου ὀφθαλμίας ἀπολελαυκὼς πρόφασιν εἰπεῖν οὐκ ἔχει, ὥσπερ δὲ ἐν κατόπτρῳ ἐν τῷ ἐρῶντι ἑαυτὸν ὁρῶν λέληθεν. καὶ ὅταν μὲν ἐκεῖνος παρῇ, λήγει κατὰ ταὐτὰ ἐκείνῳ τῆς ὀδύνης, ὅταν δὲ ἀπῇ, κατὰ ταὐτὰ αὖ ποθεῖ καὶ ποθεῖται, εἴδωλον

255eAma ona aşk değil dostluk der ve öyle sanır. Âşığa benzer biçimde, ama daha zayıf olarak, onu görmeyi, ona dokunmayı, öpmeyi, yanında yatmayı arzular; ve beklenebileceği gibi, çok geçmeden bunları yapar.

Birlikte yattıklarında âşığın dizginsiz atı arabacıya söyleyecek sözler bulur ve bunca zahmete karşılık biraz zevk tatmayı hak ettiğini düşünür.

255e

ἔρωτος ἀντέρωτα ἔχων· καλεῖ δὲ αὐτὸν καὶ οἴεται οὐκ ἔρωτα ἀλλὰ φιλίαν εἶναι. ἐπιθυμεῖ δὲ ἐκείνῳ παραπλησίως μέν, ἀσθενεστέρως δέ, ὁρᾶν, ἅπτεσθαι, φιλεῖν, συγκατακεῖσθαι· καὶ δή, οἷον εἰκός, ποιεῖ τὸ μετὰ τοῦτο ταχὺ ταῦτα.

ΣΩ. ἐν οὖν τῇ συγκοιμήσει τοῦ μὲν ἐραστοῦ ὁ ἀκόλαστος ἵππος ἔχει ὅτι λέγῃ πρὸς τὸν ἡνίοχον, καὶ ἀξιοῖ ἀντὶ πολλῶν πόνων

256aSevgilinin atı ise söyleyecek bir şey bulamaz; ama tutkuyla kabarmış ve şaşkın, âşığa sarılıp onu öper, onu çok iyi niyetli biri olarak kucaklar; birlikte yattıklarında, âşık isterse, kendi payına düşen lütfu ondan esirgemeyecek durumdadır. Eşi ise arabacıyla birlikte utanma duygusu ve logos ile buna karşı koyar. Düşüncenin daha iyi yanları üstün gelip onları düzenli bir hayata ve felsefeye yöneltirse, buradaki hayatlarını mutlu ve uyum içinde geçirirler; kendilerine hâkim ve ölçülüdürler; psykhē'deki kötülüğün kaynağını köleleştirmiş, aretē'nin kaynağını özgür bırakmışlardır.

256a

σμικρὰ ἀπολαῦσαι· ὁ δὲ τῶν παιδικῶν ἔχει μὲν οὐδὲν εἰπεῖν, σπαργῶν δὲ καὶ ἀπορῶν περιβάλλει τὸν ἐραστὴν καὶ φιλεῖ, ὡς σφόδρʼ εὔνουν ἀσπαζόμενος, ὅταν τε συγκατακέωνται, οἷός ἐστι μὴ ἂν ἀπαρνηθῆναι τὸ αὑτοῦ μέρος χαρίσασθαι τῷ ἐρῶντι, εἰ δεηθείη τυχεῖν· ὁ δὲ ὁμόζυξ αὖ μετὰ τοῦ ἡνιόχου πρὸς ταῦτα μετʼ αἰδοῦς καὶ λόγου ἀντιτείνει. ἐὰν μὲν δὴ οὖν εἰς τεταγμένην τε δίαιταν καὶ φιλοσοφίαν νικήσῃ τὰ βελτίω τῆς διανοίας ἀγαγόντα, μακάριον μὲν

256bÖldüklerinde kanatlanmış ve hafiflemiş olarak, gerçek Olympia güreşlerinin üç turundan birini kazanmış olurlar; ne insani itidal ne de tanrısal delilik insana bundan daha büyük bir iyilik sağlayabilir. Ama daha kaba, felsefeden uzak, şan düşkünü bir hayat sürerlerse, belki bir sarhoşlukta ya da başka bir dalgınlık anında ikisinin dizginsiz koşum hayvanları psykhē'lerini korumasız yakalar, onları bir araya getirir; böylece çoğunluğun en mutlu saydığı şeyi seçip yerine getirirler.

256b

καὶ ὁμονοητικὸν τὸν ἐνθάδε βίον διάγουσιν, ἐγκρατεῖς αὑτῶν καὶ κόσμιοι ὄντες, δουλωσάμενοι μὲν ᾧ κακία ψυχῆς ἐνεγίγνετο, ἐλευθερώσαντες δὲ ᾧ ἀρετή· τελευτήσαντες δὲ δὴ ὑπόπτεροι καὶ ἐλαφροὶ γεγονότες τῶν τριῶν παλαισμάτων τῶν ὡς ἀληθῶς Ὀλυμπιακῶν ἓν νενικήκασιν, οὗ μεῖζον ἀγαθὸν οὔτε σωφροσύνη ἀνθρωπίνη οὔτε θεία μανία δυνατὴ πορίσαι ἀνθρώπῳ. ἐὰν δὲ δὴ διαίτῃ φορτικωτέρᾳ τε καὶ

256cBunu bir kez yaptıktan sonra artık ona başvururlar, ama seyrek olarak; çünkü düşüncelerinin tamamının onaylamadığı bir şeyi yapmaktadırlar. Bu ikisi de birbirlerine dost olarak yaşarlar, ama ötekiler kadar değil; hem aşk sürerken hem de aşkın dışına çıktıklarında birbirlerine en büyük güvenceleri verip aldıklarına, bunları bozup bir gün düşmanlığa düşmenin günah olduğuna inanırlar.

256c

ἀφιλοσόφῳ, φιλοτίμῳ δὲ χρήσωνται, τάχʼ ἄν που ἐν μέθαις ἤ τινι ἄλλῃ ἀμελείᾳ τὼ ἀκολάστω αὐτοῖν ὑποζυγίω λαβόντε τὰς ψυχὰς ἀφρούρους, συναγαγόντε εἰς ταὐτόν, τὴν ὑπὸ τῶν πολλῶν μακαριστὴν αἵρεσιν εἱλέσθην τε καὶ διεπραξάσθην· καὶ διαπραξαμένω τὸ λοιπὸν ἤδη χρῶνται μὲν αὐτῇ, σπανίᾳ δέ, ἅτε οὐ πάσῃ δεδογμένα τῇ διανοίᾳ πράττοντες. φίλω μὲν οὖν καὶ τούτω, ἧττον δὲ ἐκείνων, ἀλλήλοιν

256dÖlümlerinde kanatsız, ama kanatlanmaya can atarak bedenden çıkarlar; böylece aşk deliliğinin (mania) hiç de küçük olmayan ödülünü alırlar. Çünkü göğün altındaki yolculuğa bir kez başlamış olanların karanlığa ve yeraltındaki yolculuğa artık gitmeleri kanun değildir; tersine, aydınlık bir hayat sürüp birlikte yol alarak mesut olmaları, kanatlanacakları zaman da aşkları sayesinde birlikte kanatlanmaları kanundur.

256d

διά τε τοῦ ἔρωτος καὶ ἔξω γενομένω διάγουσι, πίστεις τὰς μεγίστας ἡγουμένω ἀλλήλοιν δεδωκέναι τε καὶ δεδέχθαι, ἃς οὐ θεμιτὸν εἶναι λύσαντας εἰς ἔχθραν ποτὲ ἐλθεῖν. ἐν δὲ τῇ τελευτῇ ἄπτεροι μέν, ὡρμηκότες δὲ πτεροῦσθαι ἐκβαίνουσι τοῦ σώματος, ὥστε οὐ σμικρὸν ἆθλον τῆς ἐρωτικῆς μανίας φέρονται· εἰς γὰρ σκότον καὶ τὴν ὑπὸ γῆς πορείαν οὐ νόμος ἐστὶν ἔτι ἐλθεῖν τοῖς κατηργμένοις ἤδη τῆς ὑπουρανίου πορείας, ἀλλὰ φανὸν βίον διάγοντας εὐδαιμονεῖν

256eÇocuğum, âşığın dostluğu sana bu kadar büyük ve bu kadar tanrısal armağanlar verecektir. Âşık olmayanın yakınlığı ise ölümlü bir itidalle karışıktır, ölümlü ve cimri hesaplar yapar; sevdiğinin psykhē'sinde çoğunluğun aretē diye övdüğü bir bayağılık doğurur ve onu dokuz bin yıl boyunca yerin üstünde ve altında akılsızca yuvarlanıp duracak hâle getirir.

256e

μετʼ ἀλλήλων πορευομένους, καὶ ὁμοπτέρους ἔρωτος χάριν, ὅταν γένωνται, γενέσθαι.

ταῦτα τοσαῦτα, ὦ παῖ, καὶ θεῖα οὕτω σοι δωρήσεται ἡ παρʼ ἐραστοῦ φιλία· ἡ δὲ ἀπὸ τοῦ μὴ ἐρῶντος οἰκειότης, σωφροσύνῃ θνητῇ κεκραμένη, θνητά τε καὶ φειδωλὰ οἰκονομοῦσα, ἀνελευθερίαν ὑπὸ πλήθους ἐπαινουμένην ὡς ἀρετὴν

257aSevgili Erōs, gücümüz yettiğince en güzel ve en iyi geri alış budur; sana sunuldu, borcumuz ödendi. Phaidros yüzünden, başka bakımlardan olduğu gibi kelimeleri bakımından da şairce söylenmek zorunda kaldı. Öncekiler için beni bağışla, bunlar için de hoşnut ol; bana verdiğin aşk tekhnē'sini öfkelenip elimden alma, sakatlama; güzellerin gözünde bugünkünden de değerli olmamı bağışla.

257a

τῇ φίλῃ ψυχῇ ἐντεκοῦσα, ἐννέα χιλιάδας ἐτῶν περὶ γῆν κυλινδουμένην αὐτὴν καὶ ὑπὸ γῆς ἄνουν παρέξει.

ΣΩ.

αὕτη σοι, ὦ φίλε Ἔρως, εἰς ἡμετέραν δύναμιν ὅτι καλλίστη καὶ ἀρίστη δέδοταί τε καὶ ἐκτέτεισται παλινῳδία, τά τε ἄλλα καὶ τοῖς ὀνόμασιν ἠναγκασμένη ποιητικοῖς τισιν διὰ Φαῖδρον εἰρῆσθαι. ἀλλὰ τῶν προτέρων τε συγγνώμην καὶ τῶνδε χάριν ἔχων, εὐμενὴς καὶ ἵλεως τὴν ἐρωτικήν μοι τέχνην ἣν ἔδωκας μήτε ἀφέλῃ μήτε πηρώσῃς διʼ ὀργήν, δίδου τʼ ἔτι μᾶλλον ἢ νῦν παρὰ τοῖς καλοῖς τίμιον εἶναι.

257bDaha önce Phaidros'la ben sana kaba bir şey söylediysek, konuşmanın babası Lysias'ı suçla; onu böyle konuşmalardan vazgeçir, kardeşi Polemarkhos gibi onu da felsefeye yönelt; ta ki onun bu âşığı da şimdiki gibi iki arada kalmasın, hayatını yalnızca aşka, felsefi konuşmalarla birlikte adasın.

Phaidros: Sana katılıp ben de dua ediyorum, Sokrates: Bu bizim için daha iyiyse, öyle olsun.

257b

ἐν τῷ πρόσθεν δʼ εἴ τι λόγῳ σοι ἀπηχὲς εἴπομεν Φαῖδρός τε καὶ ἐγώ, Λυσίαν τὸν τοῦ λόγου πατέρα αἰτιώμενος παῦε τῶν τοιούτων λόγων, ἐπὶ φιλοσοφίαν δέ, ὥσπερ ἁδελφὸς αὐτοῦ Πολέμαρχος τέτραπται, τρέψον, ἵνα καὶ ὁ ἐραστὴς ὅδε αὐτοῦ μηκέτι ἐπαμφοτερίζῃ καθάπερ νῦν, ἀλλʼ ἁπλῶς πρὸς ἔρωτα μετὰ φιλοσόφων λόγων τὸν βίον ποιῆται.

ΦΑΙ. συνεύχομαί σοι, ὦ Σώκρατες, εἴπερ ἄμεινον ταῦθʼ

257cKonuşmana ise çoktandır hayranım; onu öncekinden ne kadar daha güzel yaptın! Öyle ki Lysias onun karşısına başka bir konuşma çıkarmaya kalkarsa sönük kalacak diye korkuyorum. Çünkü harika dostum, devlet adamlarından biri geçenlerde tam da bu yüzden ona sövüp sayıyordu; sövgüsü boyunca ona "nutuk yazıcısı" deyip durdu. Belki de şöhret kaygısıyla yazmayı bırakır.

Sokrates: Gülünç bir kanaat söylüyorsun, delikanlı; arkadaşını onu bu kadar ürkek biri sanacak kadar az tanıyorsan, çok yanılıyorsun.

257c

ἡμῖν εἶναι, ταῦτα γίγνεσθαι. τὸν λόγον δέ σου πάλαι θαυμάσας ἔχω, ὅσῳ καλλίω τοῦ προτέρου ἀπηργάσω· ὥστε ὀκνῶ μή μοι ὁ Λυσίας ταπεινὸς φανῇ, ἐὰν ἄρα καὶ ἐθελήσῃ πρὸς αὐτὸν ἄλλον ἀντιπαρατεῖναι. καὶ γάρ τις αὐτόν, ὦ θαυμάσιε, ἔναγχος τῶν πολιτικῶν τοῦτʼ αὐτὸ λοιδορῶν ὠνείδιζε, καὶ διὰ πάσης τῆς λοιδορίας ἐκάλει λογογράφον· τάχʼ οὖν ἂν ὑπὸ φιλοτιμίας ἐπίσχοι ἡμῖν ἂν τοῦ γράφειν.

ΣΩ. γελοῖόν γʼ, ὦ νεανία, τὸ δόγμα λέγεις, καὶ τοῦ

257dBelki de ona sövenin, söylediklerini gerçekten kınamak için söylediğini sanıyorsun.

Phaidros: Öyle görünüyordu, Sokrates. Sen de biliyorsun ki şehirlerde en çok gücü olan ve en saygın kişiler, ileride sofist diye anılmaktan korkarak konuşma yazmaktan ve arkalarında yazılar bırakmaktan utanırlar.

Sokrates: Phaidros, "tatlı dirsek" deyiminin Nil'in o uzun dirseğinden çıktığını bilmiyorsun; dirseğin yanında şunu da bilmiyorsun: Devlet adamlarının en mağrurları, konuşma yazmayı ve ardında yazı bırakmayı en çok sevenlerdir; bir konuşma yazdıklarında övücülerini öyle severler ki her seferinde kendilerini övenleri metnin en başına eklerler.

257d

ἑταίρου συχνὸν διαμαρτάνεις, εἰ αὐτὸν οὕτως ἡγῇ τινα ψοφοδεᾶ. ἴσως δὲ καὶ τὸν λοιδορούμενον αὐτῷ οἴει ὀνειδίζοντα λέγειν ἃ ἔλεγεν.

ΦΑΙ. ἐφαίνετο γάρ, ὦ Σώκρατες· καὶ σύνοισθά που καὶ αὐτὸς ὅτι οἱ μέγιστον δυνάμενοί τε καὶ σεμνότατοι ἐν ταῖς πόλεσιν αἰσχύνονται λόγους τε γράφειν καὶ καταλείπειν συγγράμματα ἑαυτῶν, δόξαν φοβούμενοι τοῦ ἔπειτα χρόνου, μὴ σοφισταὶ καλῶνται.

ΣΩ. γλυκὺς ἀγκών, ὦ Φαῖδρε, λέληθέν σε ὅτι ἀπὸ τοῦ

257ePhaidros: Bununla ne demek istiyorsun? Anlamıyorum.

257e

μακροῦ ἀγκῶνος τοῦ κατὰ Νεῖλον ἐκλήθη· καὶ πρὸς τῷ ἀγκῶνι λανθάνει σε ὅτι οἱ μέγιστον φρονοῦντες τῶν πολιτικῶν μάλιστα ἐρῶσι λογογραφίας τε καὶ καταλείψεως συγγραμμάτων, οἵ γε καὶ ἐπειδάν τινα γράφωσι λόγον, οὕτως ἀγαπῶσι τοὺς ἐπαινέτας, ὥστε προσπαραγράφουσι πρώτους οἳ ἂν ἑκασταχοῦ ἐπαινῶσιν αὐτούς.

ΦΑΙ. πῶς λέγεις τοῦτο; οὐ γὰρ μανθάνω.

258aSokrates: Bir devlet adamının yazısının başında ilk önce övücünün yazıldığını anlamıyor musun?

Phaidros: Nasıl yani?

Sokrates: "Meclis karar verdi" der, ya da "halk", ya da "ikisi birden", "önergeyi veren de şu kişi" —yazar burada çok ağırbaşlı biçimde kendinden söz eder ve kendini över—; ondan sonra da övücülerine kendi bilgeliğini sergileyerek söze devam eder, bazen pek uzun bir yazı ortaya koyar. Yoksa böyle bir şey sana yazılmış bir konuşmadan başka bir şey gibi mi görünüyor?

258a

ΣΩ. οὐ μανθάνεις ὅτι ἐν ἀρχῇ ἀνδρὸς πολιτικοῦ [συγγράμματι] πρῶτος ὁ ἐπαινέτης γέγραπται.

ΦΑΙ. πῶς;

ΣΩ. ἔδοξέ πού φησιν τῇ βουλῇ ἢ τῷ δήμῳ ἢ ἀμφοτέροις, καὶ ὃς ⟨καὶ ὃς⟩ εἶπεν —τὸν αὑτὸν δὴ λέγων μάλα σεμνῶς καὶ ἐγκωμιάζων ὁ συγγραφεύς—ἔπειτα λέγει δὴ μετὰ τοῦτο, ἐπιδεικνύμενος τοῖς ἐπαινέταις τὴν ἑαυτοῦ σοφίαν, ἐνίοτε πάνυ μακρὸν ποιησάμενος σύγγραμμα· ἤ σοι ἄλλο τι φαίνεται τὸ τοιοῦτον ἢ λόγος συγγεγραμμένος;

258bPhaidros: Hayır, öyle görünmüyor.

Sokrates: O hâlde bu yazı yürürlükte kalırsa, yazarı tiyatrodan sevinç içinde ayrılır; silinir de konuşma yazmaktan, yazmaya layık olmaktan payını alamazsa, hem kendisi hem arkadaşları yas tutar.

Phaidros: Hem de nasıl.

Sokrates: Demek ki bu uğraşı küçümsediklerinden değil, ona hayran olduklarından.

Phaidros: Elbette.

Sokrates: Peki ya bir hatip ya da kral, Lykurgos'un, Solon'un ya da Dareios'un gücünü elde edip bir şehirde ölümsüz bir yazar olacak kadar yetkin hâle gelirse? Daha yaşarken kendini tanrılara denk saymaz mı, sonradan gelenler de onun yazılarını seyrederek onun hakkında aynı şeyi düşünmez mi?

258b

ΦΑΙ. οὐκ ἔμοιγε.

ΣΩ. οὐκοῦν ἐὰν μὲν οὗτος ἐμμένῃ, γεγηθὼς ἀπέρχεται ἐκ τοῦ θεάτρου ὁ ποιητής· ἐὰν δὲ ἐξαλειφθῇ καὶ ἄμοιρος γένηται λογογραφίας τε καὶ τοῦ ἄξιος εἶναι συγγράφειν, πενθεῖ αὐτός τε καὶ οἱ ἑταῖροι.

ΦΑΙ. καὶ μάλα.

ΣΩ. δῆλόν γε ὅτι οὐχ ὡς ὑπερφρονοῦντες τοῦ ἐπιτηδεύματος, ἀλλʼ ὡς τεθαυμακότες.

ΦΑΙ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. τί δέ; ὅταν ἱκανὸς γένηται ῥήτωρ ἢ βασιλεύς, ὥστε

258cPhaidros: Hem de nasıl.

Sokrates: Peki, böylelerinden biri, Lysias'a ne kadar kötü niyetli olursa olsun, onu tam da yazı yazıyor diye kınar mı sence?

Phaidros: Senin söylediklerine bakılırsa pek olası değil; çünkü öyle görünüyor ki kendi arzusunu kınamış olur.

258c

λαβὼν τὴν Λυκούργου ἢ Σόλωνος ἢ Δαρείου δύναμιν ἀθάνατος γενέσθαι λογογράφος ἐν πόλει, ἆρʼ οὐκ ἰσόθεον ἡγεῖται αὐτός τε αὑτὸν ἔτι ζῶν, καὶ οἱ ἔπειτα γιγνόμενοι ταὐτὰ ταῦτα περὶ αὐτοῦ νομίζουσι, θεώμενοι αὐτοῦ τὰ συγγράμματα;

ΦΑΙ. καὶ μάλα.

ΣΩ. οἴει τινὰ οὖν τῶν τοιούτων, ὅστις καὶ ὁπωστιοῦν δύσνους Λυσίᾳ, ὀνειδίζειν αὐτὸ τοῦτο ὅτι συγγράφει;

ΦΑΙ. οὔκουν εἰκός γε ἐξ ὧν σὺ λέγεις· καὶ γὰρ ἂν τῇ ἑαυτοῦ ἐπιθυμίᾳ, ὡς ἔοικεν, ὀνειδίζοι.

258dSokrates: O hâlde konuşma yazmanın kendi başına ayıp olmadığı herkesçe açıktır.

Phaidros: Elbette.

Sokrates: Ama sanırım ayıp olan, güzel değil de çirkin ve kötü konuşmak ve yazmaktır.

Phaidros: Belli.

Sokrates: Peki güzel yazmanın ve yazmamanın yolu nedir? Phaidros, bu konuda Lysias'ı ve şimdiye kadar bir şey yazmış ya da yazacak olan başka herkesi, ister kamusal ister özel bir yazı olsun, ister şair gibi vezinli ister sıradan biri gibi vezinsiz, sorgulamaya ihtiyacımız var mı?

258d

ΣΩ. τοῦτο μὲν ἄρα παντὶ δῆλον, ὅτι οὐκ αἰσχρὸν αὐτό γε τὸ γράφειν λόγους.

ΦΑΙ. τί γάρ;

ΣΩ. ἀλλʼ ἐκεῖνο οἶμαι αἰσχρὸν ἤδη, τὸ μὴ καλῶς λέγειν τε καὶ γράφειν ἀλλʼ αἰσχρῶς τε καὶ κακῶς.

ΦΑΙ. δῆλον δή.

ΣΩ. τίς οὖν ὁ τρόπος τοῦ καλῶς τε καὶ μὴ γράφειν; δεόμεθά τι, ὦ Φαῖδρε, Λυσίαν τε περὶ τούτων ἐξετάσαι καὶ ἄλλον ὅστις πώποτέ τι γέγραφεν ἢ γράψει, εἴτε πολιτικὸν σύγγραμμα εἴτε ἰδιωτικόν, ἐν μέτρῳ ὡς ποιητὴς ἢ ἄνευ μέτρου ὡς ἰδιώτης;

258ePhaidros: İhtiyacımız var mı diye mi soruyorsun? İnsan, bir bakıma, böyle hazlar için yaşamayacaksa ne için yaşar? Önce acı çekmeyi gerektiren ya da hiç haz vermeyen hazlar için değil herhalde; bedene ait hazların hemen hepsi böyledir, bu yüzden de onlara haklı olarak köle hazları denir.

Sokrates: Vaktimiz var gibi görünüyor. Hem bana öyle geliyor ki bu boğucu sıcakta başımızın üstünde ağustosböcekleri şarkı söyleyip birbirleriyle konuşurken bizi de seyrediyorlar.

258e

ΦΑΙ. ἐρωτᾷς εἰ δεόμεθα; τίνος μὲν οὖν ἕνεκα κἄν τις ὡς εἰπεῖν ζῴη, ἀλλʼ ἢ τῶν τοιούτων ἡδονῶν ἕνεκα; οὐ γάρ που ἐκείνων γε ὧν προλυπηθῆναι δεῖ ἢ μηδὲ ἡσθῆναι, ὃ δὴ ὀλίγου πᾶσαι αἱ περὶ τὸ σῶμα ἡδοναὶ ἔχουσι· διὸ καὶ δικαίως ἀνδραποδώδεις κέκληνται.

ΣΩ. σχολὴ μὲν δή, ὡς ἔοικε· καὶ ἅμα μοι δοκοῦσιν ὡς ἐν τῷ πνίγει ὑπὲρ κεφαλῆς ἡμῶν οἱ τέττιγες ᾁδοντες καὶ

259aBizi de çoğunluk gibi öğle vakti konuşmuyor, düşünce tembelliğinden onların şarkısıyla büyülenip uyukluyor görürlerse, haklı olarak bizimle alay ederler; konaklama yerlerine gelmiş birkaç kölenin öğle vakti pınarın başında koyunlar gibi uyuduğunu sanırlar. Ama konuştuğumuzu, Sirenlerin yanından geçer gibi onların yanından büyülenmeden geçtiğimizi görürlerse, tanrılardan insanlara vermek üzere aldıkları armağanı belki hayranlıkla bize verirler.

259a

ἀλλήλοις διαλεγόμενοι καθορᾶν καὶ ἡμᾶς. εἰ οὖν ἴδοιεν καὶ νὼ καθάπερ τοὺς πολλοὺς ἐν μεσημβρίᾳ μὴ διαλεγομένους ἀλλὰ νυστάζοντας καὶ κηλουμένους ὑφʼ αὑτῶν διʼ ἀργίαν τῆς διανοίας, δικαίως ἂν καταγελῷεν, ἡγούμενοι ἀνδράποδʼ ἄττα σφίσιν ἐλθόντα εἰς τὸ καταγώγιον ὥσπερ προβάτια μεσημβριάζοντα περὶ τὴν κρήνην εὕδειν· ἐὰν δὲ ὁρῶσι διαλεγομένους καὶ παραπλέοντάς σφας ὥσπερ Σειρῆνας

259bPhaidros: Neymiş o armağan? Görünüşe göre ben bunu hiç duymamışım.

Sokrates: Musaları seven bir adamın böyle şeyleri duymamış olması hiç yakışmaz. Anlatılanlara göre bunlar bir zamanlar, Musalar doğmadan önce yaşamış insanlardı. Musalar doğup şarkı ortaya çıkınca, o zamanki insanlardan bazıları hazdan öyle kendinden geçti ki şarkı söylerken yemeyi içmeyi unuttular ve farkına bile varmadan öldüler.

259b

ἀκηλήτους, ὃ γέρας παρὰ θεῶν ἔχουσιν ἀνθρώποις διδόναι, τάχʼ ἂν δοῖεν ἀγασθέντες.

ΦΑΙ. ἔχουσι δὲ δὴ τί τοῦτο; ἀνήκοος γάρ, ὡς ἔοικε, τυγχάνω ὤν.

ΣΩ. οὐ μὲν δὴ πρέπει γε φιλόμουσον ἄνδρα τῶν τοιούτων ἀνήκοον εἶναι. λέγεται δʼ ὥς ποτʼ ἦσαν οὗτοι ἄνθρωποι τῶν πρὶν μούσας γεγονέναι, γενομένων δὲ Μουσῶν καὶ φανείσης ᾠδῆς οὕτως ἄρα τινὲς τῶν τότε ἐξεπλάγησαν ὑφʼ ἡδονῆς,

259cAğustosböcekleri soyu onlardan doğdu ve Musalardan şu armağanı aldı: Hiç besine ihtiyaç duymamak, doğar doğmaz, aç susuz, ölene kadar şarkı söylemek, sonra da Musaların yanına gidip buradakilerden kimin hangisini onurlandırdığını haber vermek. Korolarda Terpsikhore'yi onurlandıranları ona haber verip onun gözünde daha sevimli kılarlar, aşk şiirlerinde onurlandıranları Erato'ya; öteki Musalara da, her birinin onurlandırılma türüne göre.

259c

ὥστε ᾁδοντες ἠμέλησαν σίτων τε καὶ ποτῶν, καὶ ἔλαθον τελευτήσαντες αὑτούς· ἐξ ὧν τὸ τεττίγων γένος μετʼ ἐκεῖνο φύεται, γέρας τοῦτο παρὰ Μουσῶν λαβόν, μηδὲν τροφῆς δεῖσθαι γενόμενον, ἀλλʼ ἄσιτόν τε καὶ ἄποτον εὐθὺς ᾁδειν, ἕως ἂν τελευτήσῃ, καὶ μετὰ ταῦτα ἐλθὸν παρὰ μούσας ἀπαγγέλλειν τίς τίνα αὐτῶν τιμᾷ τῶν ἐνθάδε. Τερψιχόρᾳ μὲν οὖν τοὺς ἐν τοῖς χοροῖς τετιμηκότας αὐτὴν ἀπαγγέλλοντες

259dEn yaşlıları Kalliope'ye ve ondan sonra gelen Urania'ya ise felsefeyle yaşayıp onların musikisini onurlandıranları haber verirler; Musalar arasında gökle, tanrısal ve insani konuşmalarla en çok uğraşanlar bu ikisidir ve en güzel sesi onlar çıkarır. Demek ki konuşmak ve öğle vakti uyumamak için pek çok sebep var.

Phaidros: Konuşalım elbette.

259d

ποιοῦσι προσφιλεστέρους, τῇ δὲ Ἐρατοῖ τοὺς ἐν τοῖς ἐρωτικοῖς, καὶ ταῖς ἄλλαις οὕτως, κατὰ τὸ εἶδος ἑκάστης τιμῆς· τῇ δὲ πρεσβυτάτῃ Καλλιόπῃ καὶ τῇ μετʼ αὐτὴν Οὐρανίᾳ τοὺς ἐν φιλοσοφίᾳ διάγοντάς τε καὶ τιμῶντας τὴν ἐκείνων μουσικὴν ἀγγέλλουσιν, αἳ δὴ μάλιστα τῶν Μουσῶν περί τε οὐρανὸν καὶ λόγους οὖσαι θείους τε καὶ ἀνθρωπίνους ἱᾶσιν καλλίστην φωνήν. πολλῶν δὴ οὖν ἕνεκα λεκτέον τι καὶ οὐ καθευδητέον ἐν τῇ μεσημβρίᾳ.

ΦΑΙ. λεκτέον γὰρ οὖν.

259eSokrates: O hâlde şimdi incelemeyi önümüze koyduğumuz şeyi, konuşmanın hangi durumda güzel söylenip yazıldığını, hangi durumda öyle olmadığını incelemeliyiz.

Phaidros: Belli.

Sokrates: İyi ve güzel söylenecek şeyler için, konuşanın düşüncesinin, hakkında konuşacağı şeylerin doğrusunu bilmesi gerekmez mi?

Phaidros: Bu konuda şöyle duydum, sevgili Sokrates: Hatip olacak birinin gerçekten adil olanı değil, yargılayacak olan kalabalığa adil görünecek olanı öğrenmesi gerekirmiş; gerçekten iyi ya da güzel olanı değil, öyle görünecek olanı; çünkü ikna, hakikatten değil bunlardan doğarmış.

259e

ΣΩ. οὐκοῦν, ὅπερ νῦν προυθέμεθα σκέψασθαι, τὸν λόγον ὅπῃ καλῶς ἔχει λέγειν τε καὶ γράφειν καὶ ὅπῃ μή, σκεπτέον.

ΦΑΙ. δῆλον.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν οὐχ ὑπάρχειν δεῖ τοῖς εὖ γε καὶ καλῶς ῥηθησομένοις τὴν τοῦ λέγοντος διάνοιαν εἰδυῖαν τὸ ἀληθὲς ὧν ἂν ἐρεῖν πέρι μέλλῃ;

ΦΑΙ. οὑτωσὶ περὶ τούτου ἀκήκοα, ὦ φίλε Σώκρατες, οὐκ

260aSokrates: Bilgelerin söylediği hiçbir söz atılacak bir söz değildir, Phaidros; bir şey söyleyip söylemediklerine bakmak gerekir. Şimdi söylenen de bir kenara bırakılmamalı.

Phaidros: Doğru söylüyorsun.

Sokrates: Şöyle inceleyelim onu.

Phaidros: Nasıl?

260a

εἶναι ἀνάγκην τῷ μέλλοντι ῥήτορι ἔσεσθαι τὰ τῷ ὄντι δίκαια μανθάνειν ἀλλὰ τὰ δόξαντʼ ἂν πλήθει οἵπερ δικάσουσιν, οὐδὲ τὰ ὄντως ἀγαθὰ ἢ καλὰ ἀλλʼ ὅσα δόξει· ἐκ γὰρ τούτων εἶναι τὸ πείθειν ἀλλʼ οὐκ ἐκ τῆς ἀληθείας.

ΣΩ. οὔτοι ἀπόβλητον ἔπος εἶναι δεῖ, ὦ Φαῖδρε, ὃ ἂν εἴπωσι σοφοί, ἀλλὰ σκοπεῖν μή τι λέγωσι· καὶ δὴ καὶ τὸ νῦν λεχθὲν οὐκ ἀφετέον.

ΦΑΙ. ὀρθῶς λέγεις.

ΣΩ. ὧδε δὴ σκοπῶμεν αὐτό.

ΦΑΙ. πῶς;

260bSokrates: Diyelim ki sana bir at edinip düşmana karşı savaşmanı öğütlüyorum; ikimiz de atın ne olduğunu bilmiyoruz, ama ben senin hakkında şu kadarını biliyorum: Phaidros'a göre at, evcil hayvanlar arasında kulakları en büyük olanıdır...

Phaidros: Gülünç olurdu bu, Sokrates.

Sokrates: Henüz değil. Ama ciddi ciddi seni ikna etmeye çalışsam; eşeğe bir övgü düzüp ona at desem, bu hayvanın evde de seferde de edinilmeye son derece değer olduğunu, üzerinden savaşmaya elverişli, üstelik eşya taşıyabilen ve başka birçok bakımdan yararlı olduğunu söylesem?

260b

ΣΩ. εἴ σε πείθοιμι ἐγὼ πολεμίους ἀμύνειν κτησάμενον ἵππον, ἄμφω δὲ ἵππον ἀγνοοῖμεν, τοσόνδε μέντοι τυγχάνοιμι εἰδὼς περὶ σοῦ, ὅτι Φαῖδρος ἵππον ἡγεῖται τὸ τῶν ἡμέρων ζῴων μέγιστα ἔχον ὦτα—

ΦΑΙ. γελοῖόν γʼ ἄν, ὦ Σώκρατες, εἴη.

ΣΩ. οὔπω γε· ἀλλʼ ὅτε δὴ σπουδῇ σε πείθοιμι, συντιθεὶς λόγον ἔπαινον κατὰ τοῦ ὄνου, ἵππον ἐπονομάζων καὶ λέγων ὡς παντὸς ἄξιον τὸ θρέμμα οἴκοι τε κεκτῆσθαι καὶ ἐπὶ στρατιᾶς, ἀποπολεμεῖν τε χρήσιμον καὶ πρός γʼ ἐνεγκεῖν δυνατὸν

260cPhaidros: O zaman büsbütün gülünç olurdu.

Sokrates: Peki gülünç ama dost olmak, korkunç ve düşman olmaktan iyi değil mi?

Phaidros: Öyle görünüyor.

Sokrates: O hâlde iyiyi ve kötüyü bilmeyen bir hatip, aynı durumdaki bir şehri eline alıp onu ikna ederse, hem de bir eşeğin gölgesini at diye övmekle değil, kötüyü iyi diye övmekle; kalabalığın kanaatlerini iyice inceleyip onu iyi yerine kötü şeyler yapmaya ikna ederse, sence hitabet bundan sonra ektiğinden nasıl bir ürün biçer?

260c

σκεύη καὶ ἄλλα πολλὰ ὠφέλιμον.

ΦΑΙ. παγγέλοιόν γʼ ἂν ἤδη εἴη.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν οὐ κρεῖττον γελοῖον καὶ φίλον ἢ δεινόν τε καὶ ἐχθρὸν [εἶναι ἢ φίλον];

ΦΑΙ. φαίνεται.

ΣΩ. ὅταν οὖν ὁ ῥητορικὸς ἀγνοῶν ἀγαθὸν καὶ κακόν, λαβὼν πόλιν ὡσαύτως ἔχουσαν πείθῃ, μὴ περὶ ὄνου σκιᾶς ὡς ἵππου τὸν ἔπαινον ποιούμενος, ἀλλὰ περὶ κακοῦ ὡς ἀγαθοῦ, δόξας δὲ πλήθους μεμελετηκὼς πείσῃ κακὰ πράττειν ἀντʼ ἀγαθῶν, ποῖόν τινʼ ἂ⟨ν⟩ οἴει μετὰ ταῦτα τὴν ῥητορικὴν

260dPhaidros: Pek iyisini değil.

Sokrates: Peki iyi dostum, konuşma tekhnē'sine gerekenden kaba mı sövdük? Belki o şöyle derdi: "Ne saçmalıyorsunuz, tuhaf adamlar? Ben hakikati bilmeyen hiç kimseyi konuşmayı öğrenmeye zorlamıyorum; benim öğüdümün bir değeri varsa, önce o hakikati edinsin, sonra beni alsın. Ama şunu açıkça söylüyorum: Ben olmadan, var olanları bilen kişi tekhnē'yle ikna etmekte hiç de daha başarılı olmayacaktır."

260d

καρπὸν ὧν ἔσπειρε θερίζειν;

ΦΑΙ. οὐ πάνυ γε ἐπιεικῆ.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν, ὦ ἀγαθέ, ἀγροικότερον τοῦ δέοντος λελοιδορήκαμεν τὴν τῶν λόγων τέχνην; ἡ δʼ ἴσως ἂν εἴποι· τί ποτʼ, ὦ θαυμάσιοι, ληρεῖτε; ἐγὼ γὰρ οὐδένʼ ἀγνοοῦντα τἀληθὲς ἀναγκάζω μανθάνειν λέγειν, ἀλλʼ, εἴ τι ἐμὴ συμβουλή, κτησάμενον ἐκεῖνο οὕτως ἐμὲ λαμβάνειν· τόδε δʼ οὖν μέγα λέγω, ὡς ἄνευ ἐμοῦ τῷ τὰ ὄντα εἰδότι οὐδέν τι μᾶλλον ἔσται πείθειν τέχνῃ.

260ePhaidros: Bunu söylerken haklı olmaz mı?

Sokrates: Evet, ona yönelen konuşmalar onun bir tekhnē olduğuna tanıklık ederse. Çünkü ona yaklaşıp aleyhine tanıklık eden bazı konuşmalar duyar gibiyim: Yalan söylediğini, bir tekhnē değil tekhnē'den yoksun bir alışkanlık olduğunu söylüyorlar. Lakonyalının dediği gibi, hakikate tutunmadan konuşmanın gerçek bir tekhnē'si ne vardır ne de bundan sonra hiç olacaktır.

260e

ΦΑΙ. οὐκοῦν δίκαια ἐρεῖ, λέγουσα ταῦτα;

ΣΩ. φημί, ἐὰν οἵ γʼ ἐπιόντες αὐτῇ λόγοι μαρτυρῶσιν εἶναι τέχνῃ. ὥσπερ γὰρ ἀκούειν δοκῶ τινων προσιόντων καὶ διαμαρτυρομένων λόγων, ὅτι ψεύδεται καὶ οὐκ ἔστι τέχνη ἀλλʼ ἄτεχνος τριβή· τοῦ δὲ λέγειν, φησὶν ὁ Λάκων, ἔτυμος τέχνη ἄνευ τοῦ ἀληθείας ἧφθαι οὔτʼ ἔστιν οὔτε μή ποτε ὕστερον γένηται.

261aPhaidros: Bu konuşmalara ihtiyacımız var, Sokrates. Onları buraya getir de ne ve nasıl söylediklerini sorgula.

Sokrates: Gelin öyleyse, soylu yaratıklar; güzel evlatların babası Phaidros'u, yeterince felsefe yapmazsa hiçbir konuda yeterince iyi konuşamayacağına ikna edin. Phaidros cevap versin.

Phaidros: Sorun.

Sokrates: Hitabet tekhnē'si, bütünüyle bakıldığında, sözler aracılığıyla psykhē'leri yönlendirme sanatı değil mi? Yalnız mahkemelerde ve öteki kamu toplantılarında değil, özel buluşmalarda da; küçük ve büyük konularda aynı sanat; doğru olan da ciddi konularda önemsiz konulardakinden daha değerli değil.

261a

ΦΑΙ. τούτων δεῖ τῶν λόγων, ὦ Σώκρατες· ἀλλὰ δεῦρο αὐτοὺς παράγων ἐξέταζε τί καὶ πῶς λέγουσιν.

ΣΩ. πάριτε δή, θρέμματα γενναῖα, καλλίπαιδά τε Φαῖδρον πείθετε ὡς ἐὰν μὴ ἱκανῶς φιλοσοφήσῃ, οὐδὲ ἱκανός ποτε λέγειν ἔσται περὶ οὐδενός. ἀποκρινέσθω δὴ ὁ Φαῖδρος.

ΦΑΙ. ἐρωτᾶτε.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν οὐ τὸ μὲν ὅλον ἡ ῥητορικὴ ἂν εἴη τέχνη ψυχαγωγία τις διὰ λόγων, οὐ μόνον ἐν δικαστηρίοις καὶ ὅσοι ἄλλοι δημόσιοι σύλλογοι, ἀλλὰ καὶ ἐν ἰδίοις, ἡ αὐτὴ σμικρῶν

261bYoksa sen bu konuda ne duydun?

Phaidros: Zeus adına, hiç de öyle değil; daha çok davalarda tekhnē'ye göre konuşulur ve yazılır, halka hitapta da konuşulur; bundan ötesini duymadım.

Sokrates: Yoksa yalnız Nestor'la Odysseus'un İlion'da boş vakitlerinde yazdıkları konuşma tekhnē'lerini duydun da Palamedes'inkilerden habersiz mi kaldın?

261b

τε καὶ μεγάλων πέρι, καὶ οὐδὲν ἐντιμότερον τό γε ὀρθὸν περὶ σπουδαῖα ἢ περὶ φαῦλα γιγνόμενον; ἢ πῶς σὺ ταῦτʼ ἀκήκοας;

ΦΑΙ. οὐ μὰ τὸν Δίʼ οὐ παντάπασιν οὕτως, ἀλλὰ μάλιστα μέν πως περὶ τὰς δίκας λέγεταί τε καὶ γράφεται τέχνῃ, λέγεται δὲ καὶ περὶ δημηγορίας· ἐπὶ πλέον δὲ οὐκ ἀκήκοα.

ΣΩ. ἀλλʼ ἦ τὰς Νέστορος καὶ Ὀδυσσέως τέχνας μόνον περὶ λόγων ἀκήκοας, ἃς ἐν Ἰλίῳ σχολάζοντες συνεγραψάτην, τῶν δὲ Παλαμήδους ἀνήκοος γέγονας;

261cPhaidros: Zeus adına, Nestor'unkileri de duymadım; Gorgias'ı bir Nestor, Thrasymakhos'la Theodoros'u da birer Odysseus yapmıyorsan.

Sokrates: Belki. Ama bunları bırakalım. Sen söyle: Mahkemelerde davanın tarafları ne yapar? Birbirine karşı konuşmazlar mı? Ne diyelim?

Phaidros: Tam da bunu yaparlar.

Sokrates: Adil ve adaletsiz olan hakkında mı?

Phaidros: Evet.

Sokrates: O hâlde bunu tekhnē ile yapan, aynı şeyi aynı kişilere bir an adil, istediğinde de adaletsiz gösterecektir, değil mi?

261c

ΦΑΙ. καὶ ναὶ μὰ Δίʼ ἔγωγε τῶν Νέστορος, εἰ μὴ Γοργίαν Νέστορά τινα κατασκευάζεις, ἤ τινα Θρασύμαχόν τε καὶ Θεόδωρον Ὀδυσσέα.

ΣΩ. ἴσως. ἀλλὰ γὰρ τούτους ἐῶμεν· σὺ δʼ εἰπέ, ἐν δικαστηρίοις οἱ ἀντίδικοι τί δρῶσιν; οὐκ ἀντιλέγουσιν μέντοι; ἢ τί φήσομεν;

ΦΑΙ. τοῦτʼ αὐτό.

ΣΩ. περὶ τοῦ δικαίου τε καὶ ἀδίκου;

ΦΑΙ. ναί.

ΣΩ. οὐκοῦν ὁ τέχνῃ τοῦτο δρῶν ποιήσει φανῆναι τὸ

261dPhaidros: Elbette.

Sokrates: Halka hitapta da aynı şeylerin şehre bir an iyi, bir an da tam tersi görünmesini sağlayacaktır, değil mi?

Phaidros: Öyle.

Sokrates: Eleaçılı Palamedes'in de aynı şeyleri dinleyenlere benzer ve benzemez, bir ve çok, duran ve hareket eden olarak gösterecek biçimde tekhnē ile konuştuğunu bilmiyor muyuz?

Phaidros: Hem de nasıl.

Sokrates: O hâlde karşıt konuşma sanatı yalnızca mahkemelerle ve halka hitapla ilgili değildir; görünüşe göre söylenen her şeyle ilgili tek bir tekhnē varsa, o da bu olacaktır: Onunla insan, benzetilebilecek her şeyi benzetilebileceği her şeye benzetebilecek, başkası böyle benzetip gizlediğinde de bunu gün ışığına çıkarabilecektir.

261d

αὐτὸ τοῖς αὐτοῖς τοτὲ μὲν δίκαιον, ὅταν δὲ βούληται, ἄδικον;

ΦΑΙ. τί μήν;

ΣΩ. καὶ ἐν δημηγορίᾳ δὴ τῇ πόλει δοκεῖν τὰ αὐτὰ τοτὲ μὲν ἀγαθά, τοτὲ δʼ αὖ τἀναντία;

ΦΑΙ. οὕτως.

ΣΩ. τὸν οὖν Ἐλεατικὸν Παλαμήδην λέγοντα οὐκ ἴσμεν τέχνῃ, ὥστε φαίνεσθαι τοῖς ἀκούουσι τὰ αὐτὰ ὅμοια καὶ ἀνόμοια, καὶ ἓν καὶ πολλά, μένοντά τε αὖ καὶ φερόμενα;

ΦΑΙ. μάλα γε.

ΣΩ. οὐκ ἄρα μόνον περὶ δικαστήριά τέ ἐστιν ἡ ἀντιλογικὴ

261ePhaidros: Bununla ne demek istiyorsun?

Sokrates: Şöyle araştırırsak açığa çıkacak sanırım: Aldanma birbirinden çok farklı olan şeylerde mi daha çok olur, az farklı olanlarda mı?

261e

καὶ περὶ δημηγορίαν, ἀλλʼ, ὡς ἔοικε, περὶ πάντα τὰ λεγόμενα μία τις τέχνη, εἴπερ ἔστιν, αὕτη ἂν εἴη, ᾗ τις οἷός τʼ ἔσται πᾶν παντὶ ὁμοιοῦν τῶν δυνατῶν καὶ οἷς δυνατόν, καὶ ἄλλου ὁμοιοῦντος καὶ ἀποκρυπτομένου εἰς φῶς ἄγειν.

ΦΑΙ. πῶς δὴ τὸ τοιοῦτον λέγεις;

ΣΩ. τῇδε δοκῶ ζητοῦσιν φανεῖσθαι. ἀπάτη πότερον ἐν πολὺ διαφέρουσι γίγνεται μᾶλλον ἢ ὀλίγον;

262aPhaidros: Az farklı olanlarda.

Sokrates: Gerçekten de küçük adımlarla geçersen, büyük adımlarla geçtiğinden daha fark edilmeden zıddına varırsın.

Phaidros: Elbette.

Sokrates: Demek ki başkasını aldatacak ama kendisi aldanmayacak kişinin, şeylerin benzerliğini ve benzemezliğini titizlikle ayırt edebilmesi gerekir.

Phaidros: Zorunlu olarak.

Sokrates: Peki her şeyin hakikatini bilmeyen biri, bilmediği şeyin öteki şeylerle küçük ve büyük benzerliğini ayırt edebilir mi?

262a

ΦΑΙ. ἐν τοῖς ὀλίγον.

ΣΩ. ἀλλά γε δὴ κατὰ σμικρὸν μεταβαίνων μᾶλλον λήσεις ἐλθὼν ἐπὶ τὸ ἐναντίον ἢ κατὰ μέγα.

ΦΑΙ. πῶς δʼ οὔ;

ΣΩ. δεῖ ἄρα τὸν μέλλοντα ἀπατήσειν μὲν ἄλλον, αὐτὸν δὲ μὴ ἀπατήσεσθαι, τὴν ὁμοιότητα τῶν ὄντων καὶ ἀνομοιότητα ἀκριβῶς διειδέναι.

ΦΑΙ. ἀνάγκη μὲν οὖν.

ΣΩ. ἦ οὖν οἷός τε ἔσται, ἀλήθειαν ἀγνοῶν ἑκάστου, τὴν τοῦ ἀγνοουμένου ὁμοιότητα σμικράν τε καὶ μεγάλην ἐν τοῖς ἄλλοις διαγιγνώσκειν;

262bPhaidros: Edemez.

Sokrates: Demek ki gerçeğe aykırı kanaatlere varıp aldananlarda bu hâlin içeri benzerlikler yoluyla sızdığı açıktır.

Phaidros: En azından öyle oluyor.

Sokrates: Peki var olanların her birinin ne olduğunu tanımamış biri, benzerlikler yoluyla dinleyeni her seferinde var olandan zıddına küçük adımlarla götürmekte usta olabilir mi, ya da kendisi bundan kaçınabilir mi?

Phaidros: Asla.

262b

ΦΑΙ. ἀδύνατον.

ΣΩ. οὐκοῦν τοῖς παρὰ τὰ ὄντα δοξάζουσι καὶ ἀπατωμένοις δῆλον ὡς τὸ πάθος τοῦτο διʼ ὁμοιοτήτων τινῶν εἰσερρύη.

ΦΑΙ. γίγνεται γοῦν οὕτως.

ΣΩ. ἔστιν οὖν ὅπως τεχνικὸς ἔσται μεταβιβάζειν κατὰ σμικρὸν διὰ τῶν ὁμοιοτήτων ἀπὸ τοῦ ὄντος ἑκάστοτε ἐπὶ τοὐναντίον ἀπάγων, ἢ αὐτὸς τοῦτο διαφεύγειν, ὁ μὴ ἐγνωρικὼς ὃ ἔστιν ἕκαστον τῶν ὄντων;

ΦΑΙ. οὐ μή ποτε.

262cSokrates: Demek ki dostum, hakikati bilmeyen ve kanaatlerin peşinde koşan kişi, görünüşe göre gülünç ve tekhnē'den yoksun bir konuşma tekhnē'si ortaya koyacaktır.

Phaidros: Öyle görünüyor.

Sokrates: Yanında getirdiğin Lysias'ın konuşmasında ve bizim söylediklerimizde, tekhnē'den yoksun ve tekhnē'ye uygun dediğimiz şeylerden bir şey görmek ister misin?

Phaidros: Her şeyden çok isterim; çünkü şu an yeterli örneklerimiz olmadan, bir bakıma kuru kuruya konuşuyoruz.

Sokrates: Hem de bir rastlantı eseri, görünüşe göre iki konuşma, hakikati bilen birinin konuşurken şakalaşarak dinleyenleri nasıl yanıltabileceğine dair bir örnek taşıyor.

262c

ΣΩ. λόγων ἄρα τέχνην, ὦ ἑταῖρε, ὁ τὴν ἀλήθειαν μὴ εἰδώς, δόξας δὲ τεθηρευκώς, γελοίαν τινά, ὡς ἔοικε, καὶ ἄτεχνον παρέξεται.

ΦΑΙ. κινδυνεύει.

ΣΩ. βούλει οὖν ἐν τῷ Λυσίου λόγῳ ὃν φέρεις, καὶ ἐν οἷς ἡμεῖς εἴπομεν ἰδεῖν τι ὧν φαμεν ἀτέχνων τε καὶ ἐντέχνων εἶναι;

ΦΑΙ. πάντων γέ που μάλιστα, ὡς νῦν γε ψιλῶς πως λέγομεν, οὐκ ἔχοντες ἱκανὰ παραδείγματα.

ΣΩ. καὶ μὴν κατὰ τύχην γέ τινα, ὡς ἔοικεν, ἐρρηθήτην

262dBunun için de, Phaidros, buranın tanrılarını sorumlu tutuyorum; belki de başımızın üstünde şarkı söyleyen Musaların sözcüleri bize bu armağanı üflemiştir; çünkü ben konuşmanın hiçbir tekhnē'sinden pay almış değilim.

Phaidros: Dediğin gibi olsun; yalnız ne demek istediğini açıkla.

Sokrates: Haydi, bana Lysias'ın konuşmasının başını oku.

262d

τὼ λόγω ἔχοντέ τι παράδειγμα, ὡς ἂν ὁ εἰδὼς τὸ ἀληθὲς προσπαίζων ἐν λόγοις παράγοι τοὺς ἀκούοντας. καὶ ἔγωγε, ὦ Φαῖδρε, αἰτιῶμαι τοὺς ἐντοπίους θεούς· ἴσως δὲ καὶ οἱ τῶν Μουσῶν προφῆται οἱ ὑπὲρ κεφαλῆς ᾠδοὶ ἐπιπεπνευκότες ἂν ἡμῖν εἶεν τοῦτο τὸ γέρας· οὐ γάρ που ἔγωγε τέχνης τινὸς τοῦ λέγειν μέτοχος.

ΦΑΙ. ἔστω ὡς λέγεις· μόνον δήλωσον ὃ φῄς.

ΣΩ. ἴθι δή μοι ἀνάγνωθι τὴν τοῦ Λυσίου λόγου ἀρχήν.

262ePhaidros: "Durumumu biliyorsun; bunun gerçekleşmesinin ikimizin de yararına olacağını düşündüğümü de duydun. Ama sana âşık olmadığım için dileğime ulaşamamayı hak etmediğimi düşünüyorum. Çünkü âşıklar..."

Sokrates: Dur. Bu adamın neyi yanlış yaptığını, neyi tekhnē'siz yaptığını söylemeliyiz, değil mi?

262e

ΦΑΙ. περὶ μὲν τῶν ἐμῶν πραγμάτων ἐπίστασαι, καὶ ὡς νομίζω συμφέρειν ἡμῖν τούτων γενομένων, ἀκήκοας. ἀξιῶ δὲ μὴ διὰ τοῦτο ἀτυχῆσαι ὧν δέομαι, ὅτι οὐκ ἐραστὴς ὢν σοῦ τυγχάνω. ὡς ἐκείνοις μὲν τότε μεταμέλει —

ΣΩ. παῦσαι. τί δὴ οὖν οὗτος ἁμαρτάνει καὶ ἄτεχνον ποιεῖ λεκτέον· ἦ γάρ;

263aPhaidros: Evet.

Sokrates: Şu herkesçe açık değil mi: Bu tür şeylerin bazılarında birbirimizle uyuşuruz, bazılarında ise çatışırız?

Phaidros: Ne dediğini anlıyor gibiyim, ama daha açık söyle.

Sokrates: Biri demir ya da gümüş adını söylediğinde hepimiz aynı şeyi düşünmez miyiz?

Phaidros: Elbette.

Sokrates: Peki adil ya da iyi dediğinde? Herkes başka bir yöne gitmez mi, hem birbirimizle hem de kendimizle tartışmaz mıyız?

Phaidros: Kesinlikle.

263a

ΦΑΙ. ναί.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν οὐ παντὶ δῆλον τό γε τοιόνδε, ὡς περὶ μὲν ἔνια τῶν τοιούτων ὁμονοητικῶς ἔχομεν, περὶ δʼ ἔνια στασιωτικῶς;

ΦΑΙ. δοκῶ μὲν ὃ λέγεις μανθάνειν, ἔτι δʼ εἰπὲ σαφέστερον.

ΣΩ. ὅταν τις ὄνομα εἴπῃ σιδήρου ἢ ἀργύρου, ἆρʼ οὐ τὸ αὐτὸ πάντες διενοήθημεν;

ΦΑΙ. καὶ μάλα.

ΣΩ. τί δʼ ὅταν δικαίου ἢ ἀγαθοῦ; οὐκ ἄλλος ἄλλῃ φέρεται, καὶ ἀμφισβητοῦμεν ἀλλήλοις τε καὶ ἡμῖν αὐτοῖς;

ΦΑΙ. πάνυ μὲν οὖν.

263bSokrates: Demek ki bazılarında anlaşıyoruz, bazılarında anlaşmıyoruz.

Phaidros: Öyle.

Sokrates: Peki hangisinde daha kolay aldanırız, hitabet hangisinde daha güçlüdür?

Phaidros: Açık ki kararsız dolaştığımız şeylerde.

Sokrates: O hâlde hitabet tekhnē'sinin peşine düşecek kişi önce bunları yöntemli bir şekilde ayırmalı, her iki türün de ayırt edici bir işaretini kavramalıdır: Kalabalığın kararsız dolaşmasının kaçınılmaz olduğu türün ve olmadığı türün.

263b

ΣΩ. ἐν μὲν ἄρα τοῖς συμφωνοῦμεν, ἐν δὲ τοῖς οὔ.

ΦΑΙ. οὕτω.

ΣΩ. ποτέρωθι οὖν εὐαπατητότεροί ἐσμεν, καὶ ἡ ῥητορικὴ ἐν ποτέροις μεῖζον δύναται;

ΦΑΙ. δῆλον ὅτι ἐν οἷς πλανώμεθα.

ΣΩ. οὐκοῦν τὸν μέλλοντα τέχνην ῥητορικὴν μετιέναι πρῶτον μὲν δεῖ ταῦτα ὁδῷ διῃρῆσθαι, καὶ εἰληφέναι τινὰ χαρακτῆρα ἑκατέρου τοῦ εἴδους, ἐν ᾧ τε ἀνάγκη τὸ πλῆθος πλανᾶσθαι καὶ ἐν ᾧ μή.

263cPhaidros: Bunu kavrayan, Sokrates, güzel bir türü kavramış olurdu.

Sokrates: Sonra sanırım her bir şeyle karşılaştığında, hakkında konuşacağı şeyin hangi cinsten olduğu gözünden kaçmamalı, bunu keskin bir şekilde sezmelidir.

Phaidros: Elbette.

Sokrates: Peki? Erōs'u tartışmalı şeylerden mi sayalım, yoksa tartışmasız olanlardan mı?

Phaidros: Tartışmalı olanlardan elbette. Yoksa sence onun hakkında demin söylediklerini, hem sevilene hem de âşığa zarar olduğunu, sonra da iyilerin en büyüğü olduğunu söylemene imkân olur muydu?

263c

ΦΑΙ. καλὸν γοῦν ἄν, ὦ Σώκρατες, εἶδος εἴη κατανενοηκὼς ὁ τοῦτο λαβών.

ΣΩ. ἔπειτά γε οἶμαι πρὸς ἑκάστῳ γιγνόμενον μὴ λανθάνειν ἀλλʼ ὀξέως αἰσθάνεσθαι περὶ οὗ ἂν μέλλῃ ἐρεῖν ποτέρου ὂν τυγχάνει τοῦ γένους.

ΦΑΙ. τί μήν;

ΣΩ. τί οὖν; τὸν ἔρωτα πότερον φῶμεν εἶναι τῶν ἀμφισβητησίμων ἢ τῶν μή;

ΦΑΙ. τῶν ἀμφισβητησίμων δήπου· ἢ οἴει ἄν σοι ἐγχωρῆσαι εἰπεῖν ἃ νυνδὴ εἶπες περὶ αὐτοῦ, ὡς βλάβη τέ ἐστι τῷ ἐρωμένῳ καὶ ἐρῶντι, καὶ αὖθις ὡς μέγιστον ⟨ὂν⟩ τῶν ἀγαθῶν τυγχάνει;

263dSokrates: Çok iyi söylüyorsun. Ama şunu da söyle —çünkü tanrının içime girmesinden ötürü pek hatırlamıyorum—: Konuşmaya başlarken erōs'u tarif etmiş miydim?

Phaidros: Zeus adına, hem de olağanüstü kesin biçimde.

Sokrates: Vay! Söylediğine göre Akheloos'un Perileri ve Hermes oğlu Pan konuşma konusunda Kephalos oğlu Lysias'tan ne kadar daha ustaymış! Yoksa boş mu konuşuyorum; Lysias da aşk konuşmasına başlarken bizi erōs'u kendi istediği bir şey olarak kabul etmeye zorlamış ve sonraki bütün konuşmasını buna göre düzenleyip sonuna kadar götürmüş müydü?

263d

ΣΩ. ἄριστα λέγεις· ἀλλʼ εἰπὲ καὶ τόδε—ἐγὼ γάρ τοι διὰ τὸ ἐνθουσιαστικὸν οὐ πάνυ μέμνημαι—εἰ ὡρισάμην ἔρωτα ἀρχόμενος τοῦ λόγου.

ΦΑΙ. νὴ Δία ἀμηχάνως γε ὡς σφόδρα.

ΣΩ. φεῦ, ὅσῳ λέγεις τεχνικωτέρας Νύμφας τὰς Ἀχελῴου καὶ Πᾶνα τὸν Ἑρμοῦ Λυσίου τοῦ Κεφάλου πρὸς λόγους εἶναι. ἢ οὐδὲν λέγω, ἀλλὰ καὶ ὁ Λυσίας ἀρχόμενος τοῦ ἐρωτικοῦ ἠνάγκασεν ἡμᾶς ὑπολαβεῖν τὸν ἔρωτα ἕν τι τῶν ὄντων ὃ

263eOnun başını yeniden okuyalım mı?

Phaidros: Sen istersen; ama aradığın şey orada yok.

Sokrates: Oku ki onun kendi sözlerini duyayım.

Phaidros: "Durumumu biliyorsun; bunun gerçekleşmesinin ikimizin de yararına olacağını düşündüğümü de duydun. Ama sana âşık olmadığım için dileğime ulaşamamayı hak etmediğimi düşünüyorum."

263e

αὐτὸς ἐβουλήθη, καὶ πρὸς τοῦτο ἤδη συνταξάμενος πάντα τὸν ὕστερον λόγον διεπεράνατο; βούλει πάλιν ἀναγνῶμεν τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ;

ΦΑΙ. εἰ σοί γε δοκεῖ· ὃ μέντοι ζητεῖς οὐκ ἔστʼ αὐτόθι.

ΣΩ. λέγε, ἵνα ἀκούσω αὐτοῦ ἐκείνου.

ΦΑΙ. περὶ μὲν τῶν ἐμῶν πραγμάτων ἐπίστασαι, καὶ ὡς νομίζω συμφέρειν ἡμῖν τούτων γενομένων, ἀκήκοας. ἀξιῶ

264a"Çünkü âşıklar, arzuları dinince ettikleri iyiliklerden pişmanlık duyarlar..."

Sokrates: Aradığımızı yapmaktan çok uzak görünüyor bu adam; konuşmayı baştan değil sondan başlatıp sırtüstü, geriye doğru yüzmeye kalkıyor; âşığın, işi bitmiş olarak sevgilisine söyleyeceği şeylerle başlıyor. Yoksa boş mu konuştum, Phaidros, sevgili dostum?

264a

δὲ μὴ διὰ τοῦτο ἀτυχῆσαι ὧν δέομαι, ὅτι οὐκ ἐραστὴς ὢν σοῦ τυγχάνω. ὡς ἐκείνοις μὲν τότε μεταμέλει ὧν ἂν εὖ ποιήσωσιν, ἐπειδὰν τῆς ἐπιθυμίας παύσωνται· —

ΣΩ. ἦ πολλοῦ δεῖν ἔοικε ποιεῖν ὅδε γε ὃ ζητοῦμεν, ὃς οὐδὲ ἀπʼ ἀρχῆς ἀλλʼ ἀπὸ τελευτῆς ἐξ ὑπτίας ἀνάπαλιν διανεῖν ἐπιχειρεῖ τὸν λόγον, καὶ ἄρχεται ἀφʼ ὧν πεπαυμένος ἂν ἤδη ὁ ἐραστὴς λέγοι πρὸς τὰ παιδικά. ἢ οὐδὲν εἶπον, Φαῖδρε, φίλη κεφαλή;

264bPhaidros: Ama konuştuğu şey zaten bir son, Sokrates.

Sokrates: Ya ötekiler? Konuşmanın parçaları gelişigüzel atılmış gibi görünmüyor mu? İkinci söylenen şeyin bir zorunluluk yüzünden ikinci sıraya konması gerektiği ya da söylenen başka bir şey için böyle bir zorunluluk olduğu görülüyor mu? Bana, hiçbir şey bilmeyen biri olarak, yazar aklına geleni hiç çekinmeden söylemiş gibi geldi. Sen onun bunları bu sırayla yan yana koymasını gerektiren bir yazı zorunluluğu biliyor musun?

Phaidros: Onun yazdıklarını bu kadar titizlikle çözebileceğimi düşünmen ne nazik.

264b

ΦΑΙ. ἔστιν γέ τοι δή, ὦ Σώκρατες, τελευτή, περὶ οὗ τὸν λόγον ποιεῖται.

ΣΩ. τί δὲ τἆλλα; οὐ χύδην δοκεῖ βεβλῆσθαι τὰ τοῦ λόγου; ἢ φαίνεται τὸ δεύτερον εἰρημένον ἔκ τινος ἀνάγκης δεύτερον δεῖν τεθῆναι, ἤ τι ἄλλο τῶν ῥηθέντων; ἐμοὶ μὲν γὰρ ἔδοξεν, ὡς μηδὲν εἰδότι, οὐκ ἀγεννῶς τὸ ἐπιὸν εἰρῆσθαι τῷ γράφοντι· σὺ δʼ ἔχεις τινὰ ἀνάγκην λογογραφικὴν ᾗ ταῦτα ἐκεῖνος οὕτως ἐφεξῆς παρʼ ἄλληλα ἔθηκεν;

ΦΑΙ. χρηστὸς εἶ, ὅτι με ἡγῇ ἱκανὸν εἶναι τὰ ἐκείνου

264cSokrates: Ama şunu sanırım kabul edersin: Her konuşma bir canlı gibi kurulmuş olmalı, kendine ait bir bedeni olmalı; başsız da ayaksız da olmamalı, ortası ve uçları olmalı, bunlar da birbirine ve bütüne uygun yazılmış olmalı.

Phaidros: Elbette.

Sokrates: O hâlde arkadaşının konuşmasının böyle olup olmadığına bak; bazılarının Phrygialı Midas'ın mezarına yazıldığını söylediği yazıttan hiç farkı olmadığını göreceksin.

264c

οὕτως ἀκριβῶς διιδεῖν.

ΣΩ. ἀλλὰ τόδε γε οἶμαί σε φάναι ἄν, δεῖν πάντα λόγον ὥσπερ ζῷον συνεστάναι σῶμά τι ἔχοντα αὐτὸν αὑτοῦ, ὥστε μήτε ἀκέφαλον εἶναι μήτε ἄπουν, ἀλλὰ μέσα τε ἔχειν καὶ ἄκρα, πρέποντα ἀλλήλοις καὶ τῷ ὅλῳ γεγραμμένα.

ΦΑΙ. πῶς γὰρ οὔ;

ΣΩ. σκέψαι τοίνυν τὸν τοῦ ἑταίρου σου λόγον εἴτε οὕτως εἴτε ἄλλως ἔχει, καὶ εὑρήσεις τοῦ ἐπιγράμματος οὐδὲν διαφέροντα, ὃ Μίδᾳ τῷ Φρυγί φασίν τινες ἐπιγεγράφθαι.

264dPhaidros: Nasıl bir yazıt bu, nesi var?

Sokrates: Şöyledir: Tunçtan bir kızım, Midas'ın mezarı üzerinde yatarım. Su aktıkça, uzun ağaçlar yeşerdikçe, burada, gözyaşıyla ıslanmış bu mezarın üstünde kalıp *gelip geçenlere Midas'ın burada gömülü olduğunu haber vereceğim.*

264d

ΦΑΙ. ποῖον τοῦτο, καὶ τί πεπονθός;

ΣΩ. ἔστι μὲν τοῦτο τόδε— χαλκῆ παρθένος εἰμί, Μίδα δʼ ἐπὶ σήματι κεῖμαι. ὄφρʼ ἂν ὕδωρ τε νάῃ καὶ δένδρεα μακρὰ τεθήλῃ, αὐτοῦ τῇδε μένουσα πολυκλαύτου ἐπὶ τύμβου, ἀγγελέω παριοῦσι Μίδας ὅτι τῇδε τέθαπται. Midas

264eBunun herhangi bir dizesinin başta ya da sonda söylenmesinin hiç fark etmediğini görüyorsundur sanırım.

Phaidros: Konuşmamızla alay ediyorsun, Sokrates.

Sokrates: O hâlde sen üzülme diye onu bırakalım —gerçi bana kalırsa insanın bakıp yararlanabileceği pek çok örnek taşıyor; yeter ki onları pek taklit etmeye kalkmasın— ve öteki konuşmalara geçelim. Çünkü onlarda, sanırım, konuşmalar üzerine düşünmek isteyenlerin görmesi gereken bir şey vardı.

264e

ὅτι δʼ οὐδὲν διαφέρει αὐτοῦ πρῶτον ἢ ὕστατόν τι λέγεσθαι, ἐννοεῖς που, ὡς ἐγᾦμαι.

ΦΑΙ. σκώπτεις τὸν λόγον ἡμῶν, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. τοῦτον μὲν τοίνυν, ἵνα μὴ σὺ ἄχθῃ, ἐάσωμεν— καίτοι συχνά γε ἔχειν μοι δοκεῖ παραδείγματα πρὸς ἅ τις βλέπων ὀνίναιτʼ ἄν, μιμεῖσθαι αὐτὰ ἐπιχειρῶν μὴ πάνυ τι— εἰς δὲ τοὺς ἑτέρους λόγους ἴωμεν. ἦν γάρ τι ἐν αὐτοῖς, ὡς δοκῶ, προσῆκον ἰδεῖν τοῖς βουλομένοις περὶ λόγων σκοπεῖν.

265aPhaidros: Neyi kastediyorsun?

Sokrates: İki konuşma birbirine zıttı: Biri âşığa, öteki âşık olmayana gönül vermek gerektiğini söylüyordu.

Phaidros: Hem de pek yiğitçe.

Sokrates: Doğrusunu söyleyip "delice" diyeceğini sanmıştım; aradığım da zaten tam bu. Çünkü erōs'un bir çeşit delilik olduğunu söylemiştik, değil mi?

Phaidros: Evet.

Sokrates: Deliliğin de iki türü vardır: Biri insani hastalıklardan, öteki alışılmış törelerin tanrısal bir müdahaleyle altüst olmasından doğar.

265a

ΦΑΙ. τὸ ποῖον δὴ λέγεις;

ΣΩ. ἐναντίω που ἤστην· ὁ μὲν γὰρ ὡς τῷ ἐρῶντι, ὁ δʼ ὡς τῷ μὴ δεῖ χαρίζεσθαι, ἐλεγέτην.

ΦΑΙ. καὶ μάλʼ ἀνδρικῶς.

ΣΩ. ὤιμην σε τἀληθὲς ἐρεῖν, ὅτι μανικῶς· ὃ μέντοι ἐζήτουν ἐστὶν αὐτὸ τοῦτο. μανίαν γάρ τινα ἐφήσαμεν εἶναι τὸν ἔρωτα. ἦ γάρ;

ΦΑΙ. ναί.

ΣΩ. μανίας δέ γε εἴδη δύο, τὴν μὲν ὑπὸ νοσημάτων ἀνθρωπίνων, τὴν δὲ ὑπὸ θείας ἐξαλλαγῆς τῶν εἰωθότων νομίμων γιγνομένην.

265bPhaidros: Elbette.

Sokrates: Tanrısal olanı da dört tanrıya göre dört kısma ayırdık: Kehanet esinini Apollon'a, ayin deliliğini Dionysos'a, şiir deliliğini Musalara, dördüncüsünü Aphrodite'ye ve Erōs'a verdik ve aşk deliliğinin en iyisi olduğunu söyledik. Aşk hâlini bilmem nasıl bir şeye benzetirken, belki bir doğruya dokunarak, belki de başka bir yöne saparak, büsbütün inandırıcılıktan yoksun olmayan bir konuşma karıştırdık ve hem benim hem senin efendin olan, güzel çocukların koruyucusu Erōs'a, Phaidros, ölçülü ve saygılı bir biçimde, mythos dokulu bir ilahiyle şakacıktan övgü düzdük.

265b

ΦΑΙ. πάνυ γε.

ΣΩ. τῆς δὲ θείας τεττάρων θεῶν τέτταρα μέρη διελόμενοι, μαντικὴν μὲν ἐπίπνοιαν Ἀπόλλωνος θέντες, Διονύσου δὲ τελεστικήν, Μουσῶν δʼ αὖ ποιητικήν, τετάρτην δὲ ἀφροδίτης καὶ Ἔρωτος, ἐρωτικὴν μανίαν ἐφήσαμέν τε ἀρίστην εἶναι, καὶ οὐκ οἶδʼ ὅπῃ τὸ ἐρωτικὸν πάθος ἀπεικάζοντες, ἴσως μὲν ἀληθοῦς τινος ἐφαπτόμενοι, τάχα δʼ ἂν καὶ ἄλλοσε παραφερόμενοι, κεράσαντες οὐ παντάπασιν ἀπίθανον λόγον,

265cPhaidros: Ben de dinlerken hiç de hoşnutsuz olmadım.

Sokrates: O hâlde oradan şunu alalım: Konuşma yermekten övmeye nasıl geçebildi?

Phaidros: Bununla ne demek istiyorsun?

Sokrates: Bana öyle geliyor ki öteki her şey gerçekten şakadan söylendi; ama rastlantıyla söylenen bu şeylerde iki usul var ki biri bunların gücünü tekhnē ile kavrayabilse, bu hiç de fena olmazdı.

265c

μυθικόν τινα ὕμνον προσεπαίσαμεν μετρίως τε καὶ εὐφήμως τὸν ἐμόν τε καὶ σὸν δεσπότην ἔρωτα, ὦ Φαῖδρε, καλῶν παίδων ἔφορον.

ΦΑΙ. καὶ μάλα ἔμοιγε οὐκ ἀηδῶς ἀκοῦσαι.

ΣΩ. τόδε τοίνυν αὐτόθεν λάβωμεν, ὡς ἀπὸ τοῦ ψέγειν πρὸς τὸ ἐπαινεῖν ἔσχεν ὁ λόγος μεταβῆναι.

ΦΑΙ. πῶς δὴ οὖν αὐτὸ λέγεις;

ΣΩ. ἐμοὶ μὲν φαίνεται τὰ μὲν ἄλλα τῷ ὄντι παιδιᾷ πεπαῖσθαι· τούτων δέ τινων ἐκ τύχης ῥηθέντων δυοῖν εἰδοῖν,

265dPhaidros: Hangileri?

Sokrates: Biri, her yana dağılmış olanları bir bakışta görüp tek bir idea'ya toplamak; böylece her birini tarif ederek, her seferinde neyi öğretmek istiyorsa onu açık kılmak. Demin erōs hakkında —ne olduğu tarif edilerek— söylenenler gibi: İyi ya da kötü söylenmiş olsunlar, konuşma açıklığını ve kendi kendisiyle tutarlılığını bunlar sayesinde kazanabildi.

Phaidros: Öteki usul nedir, Sokrates?

265d

εἰ αὐτοῖν τὴν δύναμιν τέχνῃ λαβεῖν δύναιτό τις, οὐκ ἄχαρι.

ΦΑΙ. τίνων δή;

ΣΩ. εἰς μίαν τε ἰδέαν συνορῶντα ἄγειν τὰ πολλαχῇ διεσπαρμένα, ἵνα ἕκαστον ὁριζόμενος δῆλον ποιῇ περὶ οὗ ἂν ἀεὶ διδάσκειν ἐθέλῃ. ὥσπερ τὰ νυνδὴ περὶ Ἔρωτος—ὃ ἔστιν ὁρισθέν—εἴτʼ εὖ εἴτε κακῶς ἐλέχθη, τὸ γοῦν σαφὲς καὶ τὸ αὐτὸ αὑτῷ ὁμολογούμενον διὰ ταῦτα ἔσχεν εἰπεῖν ὁ λόγος.

ΦΑΙ. τὸ δʼ ἕτερον δὴ εἶδος τί λέγεις, ὦ Σώκρατες;

265eSokrates: Bu kez türlere göre, tabii eklem yerlerinden kesebilmek ve kötü bir kasap gibi hiçbir parçayı kırmaya kalkmamak. Demin iki konuşma da düşüncenin akılsız yanını ortak tek bir tür olarak aldı. Tıpkı bir bedende tek bir kaynaktan aynı adı taşıyan çift parçaların, sol ve sağ denenlerin tabii olarak çıkması gibi, iki konuşma da akıl dışılığı içimizde tabii olarak bulunan tek bir tür saydı. Biri soldan kesilen parçayı alıp onu yeniden kesmeyi, içinde "sol" denebilecek bir erōs bulana kadar sürdürdü ve onu haklı olarak yerdi; öteki bizi deliliğin sağ yanına götürüp, ötekiyle aynı adı taşıyan ama tanrısal bir erōs bulup ortaya koydu ve onu en büyük iyiliklerimizin sebebi olarak övdü.

265e

ΣΩ. τὸ πάλιν κατʼ εἴδη δύνασθαι διατέμνειν κατʼ ἄρθρα ᾗ πέφυκεν, καὶ μὴ ἐπιχειρεῖν καταγνύναι μέρος μηδέν, κακοῦ μαγείρου τρόπῳ χρώμενον· ἀλλʼ ὥσπερ ἄρτι τὼ λόγω τὸ μὲν ἄφρον τῆς διανοίας ἕν τι κοινῇ εἶδος ἐλαβέτην, ὥσπερ

266a

δὲ σώματος ἐξ ἑνὸς διπλᾶ καὶ ὁμώνυμα πέφυκε, σκαιά, τὰ δὲ δεξιὰ κληθέντα, οὕτω καὶ τὸ τῆς παρανοίας ὡς ⟨ἓν⟩ ἐν ἡμῖν πεφυκὸς εἶδος ἡγησαμένω τὼ λόγω, ὁ μὲν τὸ ἐπʼ ἀριστερὰ τεμνόμενος μέρος, πάλιν τοῦτο τέμνων οὐκ ἐπανῆκεν πρὶν ἐν αὐτοῖς ἐφευρὼν ὀνομαζόμενον σκαιόν τινα ἔρωτα ἐλοιδόρησεν μάλʼ ἐν δίκῃ, ὁ δʼ εἰς τὰ ἐν δεξιᾷ τῆς μανίας ἀγαγὼν ἡμᾶς, ὁμώνυμον μὲν ἐκείνῳ, θεῖον δʼ αὖ τινα ἔρωτα ἐφευρὼν καὶ

266bPhaidros: Çok doğru söylüyorsun.

Sokrates: İşte ben, Phaidros, konuşabilmek ve düşünebilmek için bu ayırmaların (diairesis) ve toplamaların âşığıyım. Bir başkasını da tabiatça bire ve çoğa bakabilecek durumda görürsem, "bir tanrının izinden gider gibi" ardından giderim. Bunu yapabilenlere doğru ad mı veriyorum, vermiyor muyum, tanrı bilir; ama şimdiye kadar onlara diyalektikçi diyorum.

266b

προτεινάμενος ἐπῄνεσεν ὡς μεγίστων αἴτιον ἡμῖν ἀγαθῶν.

ΦΑΙ. ἀληθέστατα λέγεις.

ΣΩ. τούτων δὴ ἔγωγε αὐτός τε ἐραστής, ὦ Φαῖδρε, τῶν διαιρέσεων καὶ συναγωγῶν, ἵνα οἷός τε ὦ λέγειν τε καὶ φρονεῖν· ἐάν τέ τινʼ ἄλλον ἡγήσωμαι δυνατὸν εἰς ἓν καὶ ἐπὶ πολλὰ πεφυκόθʼ ὁρᾶν, τοῦτον διώκω κατόπισθε μετʼ ἴχνιον ὥστε θεοῖο. καὶ μέντοι καὶ τοὺς δυναμένους αὐτὸ δρᾶν εἰ μὲν ὀρθῶς ἢ μὴ προσαγορεύω, θεὸς οἶδε, καλῶ δὲ

266cAma şimdi senden ve Lysias'tan öğrendiklerimize ne ad vermek gerek, sen söyle. Yoksa bu, Thrasymakhos'un ve ötekilerin kullandığı o konuşma tekhnē'si mi? Onunla hem kendileri usta konuşmacılar olmuşlar, hem de kendilerine krallara verir gibi armağan getirmeye razı olanları öyle yapıyorlar.

Phaidros: Krallara yaraşır adamlar, ama sorduğun şeyleri bilenler değil. Bu türe diyalektik demekle bence doğru ad veriyorsun; ama hitabet hâlâ elimizden kaçıyor gibi geliyor bana.

266c

οὖν μέχρι τοῦδε διαλεκτικούς. τὰ δὲ νῦν παρὰ σοῦ τε καὶ Λυσίου μαθόντας εἰπὲ τί χρὴ καλεῖν· ἢ τοῦτο ἐκεῖνό ἐστιν ἡ λόγων τέχνη, ᾗ Θρασύμαχός τε καὶ οἱ ἄλλοι χρώμενοι σοφοὶ μὲν αὐτοὶ λέγειν γεγόνασιν, ἄλλους τε ποιοῦσιν, οἳ ἂν δωροφορεῖν αὐτοῖς ὡς βασιλεῦσιν ἐθέλωσιν;

ΦΑΙ. βασιλικοὶ μὲν ἇνδρες, οὐ μὲν δὴ ἐπιστήμονές γε ὧν ἐρωτᾷς. ἀλλὰ τοῦτο μὲν τὸ εἶδος ὀρθῶς ἔμοιγε δοκεῖς καλεῖν, διαλεκτικὸν καλῶν· τὸ δὲ ῥητορικὸν δοκεῖ μοι διαφεύγειν ἔθʼ ἡμᾶς.

266dSokrates: Ne diyorsun? Bunlardan ayrı kalıp yine de tekhnē ile kavranan güzel bir şey olabilir mi? Ne olursa olsun, sen de ben de onu küçümsememeliyiz; hitabetten geriye kalanın gerçekten ne olduğunu söylemeliyiz.

Phaidros: Hem de pek çok şey kalıyor, Sokrates; konuşma tekhnē'si üzerine yazılmış kitaplardakiler.

Sokrates: İyi ki hatırlattın. Önce sanırım konuşmanın başında bir giriş söylenmesi gerektiği; tekhnē'nin incelikleri derken bunları kastediyorsun, değil mi?

266d

ΣΩ. πῶς φῄς; καλόν πού τι ἂν εἴη, ὃ τούτων ἀπολειφθὲν ὅμως τέχνῃ λαμβάνεται; πάντως δʼ οὐκ ἀτιμαστέον αὐτὸ σοί τε καὶ ἐμοί, λεκτέον δὲ τί μέντοι καὶ ἔστι τὸ λειπόμενον τῆς ῥητορικῆς.

ΦΑΙ. καὶ μάλα που συχνά, ὦ Σώκρατες, τά γʼ ἐν τοῖς βιβλίοις τοῖς περὶ λόγων τέχνης γεγραμμένοις.

ΣΩ. [καὶ] καλῶς γε ὑπέμνησας. προοίμιον μὲν οἶμαι πρῶτον ὡς δεῖ τοῦ λόγου λέγεσθαι ἐν ἀρχῇ· ταῦτα λέγεις —ἦ γάρ; —τὰ κομψὰ τῆς τέχνης;

266ePhaidros: Evet.

Sokrates: İkinci olarak bir anlatı ve onun ardından tanıklıklar; üçüncü olarak kanıtlar; dördüncü olarak olasılıklar. Sanırım Bizanslı o pek iyi söz ustası, bir de inandırmadan ve ek inandırmadan söz ediyor.

Phaidros: O değerli Theodoros'u mu kastediyorsun?

266e

ΦΑΙ. ναί.

ΣΩ. δεύτερον δὲ δὴ διήγησίν τινα μαρτυρίας τʼ ἐπʼ αὐτῇ, τρίτον τεκμήρια, τέταρτον εἰκότα· καὶ πίστωσιν οἶμαι καὶ ἐπιπίστωσιν λέγειν τόν γε βέλτιστον λογοδαίδαλον Βυζάντιον ἄνδρα.

ΦΑΙ. τὸν χρηστὸν λέγεις Θεόδωρον;

267aSokrates: Elbette. Bir de suçlamada ve savunmada çürütmenin ve ek çürütmenin nasıl yapılacağını. Paroslu o güzel Euenos'u ortaya çıkarmayacak mıyız? İma etmeyi ve dolaylı övgüleri ilk o bulmuş —bazıları onun dolaylı yergileri de akılda kalsın diye vezinle söylediğini anlatır—; bilge adamdır doğrusu. Teisias'la Gorgias'ı da uykularında mı bırakacağız? Bunlar olasılıkların gerçeklerden daha değerli olduğunu görmüşler; sözün gücüyle küçük şeyleri büyük, büyük şeyleri küçük gösterirler; yeni şeyleri eski usulle, eski şeyleri yeni usulle söylerler; her konuda kısa konuşmayı da sonsuz uzunlukta konuşmayı da onlar buldular.

267a

ΣΩ. τί μήν; καὶ ἔλεγχόν γε καὶ ἐπεξέλεγχον ὡς ποιητέον ἐν κατηγορίᾳ τε καὶ ἀπολογίᾳ. τὸν δὲ κάλλιστον Πάριον Εὐηνὸν ἐς μέσον οὐκ ἄγομεν, ὃς ὑποδήλωσίν τε πρῶτος ηὗρεν καὶ παρεπαίνους—οἱ δʼ αὐτὸν καὶ παραψόγους φασὶν ἐν μέτρῳ λέγειν μνήμης χάριν—σοφὸς γὰρ ἁνήρ. Τεισίαν δὲ Γοργίαν τε ἐάσομεν εὕδειν, οἳ πρὸ τῶν ἀληθῶν τὰ εἰκότα εἶδον ὡς τιμητέα μᾶλλον, τά τε αὖ σμικρὰ μεγάλα καὶ τὰ μεγάλα σμικρὰ φαίνεσθαι ποιοῦσιν διὰ ῥώμην λόγου,

267bBir keresinde Prodikos bunları benden duyunca gülmüş ve gereken konuşma tekhnē'sini yalnız kendisinin bulduğunu söylemişti: Konuşmalar ne uzun ne kısa, ölçülü olmalıymış.

Phaidros: Ne bilgece, Prodikos!

Sokrates: Hippias'tan söz etmeyecek miyiz? Sanırım Elisli yabancı da onunla aynı oyu verirdi.

Phaidros: Neden vermesin?

Sokrates: Peki Polos'un söz müzelerini nasıl anlatalım: ikileme sanatını, özdeyiş sanatını, imge sanatını, bir de Likymnios'un ona güzel söz yaratmak için armağan ettiği kelimeleri?

267b

καινά τε ἀρχαίως τά τʼ ἐναντία καινῶς, συντομίαν τε λόγων καὶ ἄπειρα μήκη περὶ πάντων ἀνηῦρον; ταῦτα δὲ ἀκούων ποτέ μου Πρόδικος ἐγέλασεν, καὶ μόνος αὐτὸς ηὑρηκέναι ἔφη ὧν δεῖ λόγων τέχνην· δεῖν δὲ οὔτε μακρῶν οὔτε βραχέων ἀλλὰ μετρίων.

ΦΑΙ. σοφώτατά γε, ὦ Πρόδικε.

ΣΩ. Ἱππίαν δὲ οὐ λέγομεν; οἶμαι γὰρ ἂν σύμψηφον αὐτῷ καὶ τὸν Ἠλεῖον ξένον γενέσθαι.

ΦΑΙ. τί δʼ οὔ;

ΣΩ. τὰ δὲ Πώλου πῶς φράσωμεν αὖ μουσεῖα λόγων—ὡς

267cPhaidros: Protagoras'ınkiler de bunlara benzer şeyler değil miydi, Sokrates?

Sokrates: Doğru söyleyiş gibi bir şey, çocuğum, ve başka pek çok güzel şey. Yaşlılık ve yoksulluk üzerine acındırıcı konuşmaları tekhnē ile yönetmekte ise bence Khalkedonlu'nun gücü en üstündür. Bu adam, kendi dediğine göre, kalabalıkları kızdırmakta da, kızdırdıktan sonra büyülü sözlerle yatıştırmakta da usta olmuştur; iftira etmekte de, iftiraları neye dayanırsa dayansın çürütmekte de en güçlüsüdür.

267c

διπλασιολογίαν καὶ γνωμολογίαν καὶ εἰκονολογίαν—ὀνομάτων τε Λικυμνίων ἃ ἐκείνῳ ἐδωρήσατο πρὸς ποίησιν εὐεπείας;

ΦΑΙ. Πρωταγόρεια δέ, ὦ Σώκρατες, οὐκ ἦν μέντοι τοιαῦτʼ ἄττα;

ΣΩ. ὀρθοέπειά γέ τις, ὦ παῖ, καὶ ἄλλα πολλὰ καὶ καλά. τῶν γε μὴν οἰκτρογόων ἐπὶ γῆρας καὶ πενίαν ἑλκομένων λόγων κεκρατηκέναι τέχνῃ μοι φαίνεται τὸ τοῦ Χαλκηδονίου σθένος, ὀργίσαι τε αὖ πολλοὺς ἅμα δεινὸς ἁνὴρ

267dKonuşmaların sonu konusunda ise herkes ortak bir kanıda birleşmiş görünüyor; kimisi buna özet, kimisi başka bir ad veriyor.

Phaidros: Konuşmanın sonunda dinleyenlere söylenenleri tek tek, toplu olarak hatırlatmayı mı kastediyorsun?

Sokrates: Bunu kastediyorum; konuşma tekhnē'si hakkında söyleyeceğin başka bir şey varsa onu da.

Phaidros: Küçük şeyler, söylemeye değmez.

267d

γέγονεν, καὶ πάλιν ὠργισμένοις ἐπᾴδων κηλεῖν, ὡς ἔφη· διαβάλλειν τε καὶ ἀπολύσασθαι διαβολὰς ὁθενδὴ κράτιστος. τὸ δὲ δὴ τέλος τῶν λόγων κοινῇ πᾶσιν ἔοικε συνδεδογμένον εἶναι, ᾧ τινες μὲν ἐπάνοδον, ἄλλοι δʼ ἄλλο τίθενται ὄνομα.

ΦΑΙ. τὸ ἐν κεφαλαίῳ ἕκαστα λέγεις ὑπομνῆσαι ἐπὶ τελευτῆς τοὺς ἀκούοντας περὶ τῶν εἰρημένων;

ΣΩ. ταῦτα λέγω, καὶ εἴ τι σὺ ἄλλο ἔχεις εἰπεῖν λόγων τέχνης πέρι.

ΦΑΙ. σμικρά γε καὶ οὐκ ἄξια λέγειν.

268aSokrates: Küçük şeyleri bırakalım; şunlara daha çok gün ışığında bakalım: Bunlarda tekhnē'nin gücü ne ölçüde ve ne zaman bulunuyor?

Phaidros: Hem de pek güçlü bir güç, Sokrates, en azından kalabalık toplantılarında.

Sokrates: Öyle. Ama aziz dostum, sen de bak bakalım, bana olduğu gibi sana da bunların dokusu seyrelmiş görünüyor mu?

Phaidros: Sen göster yeter.

Sokrates: Söyle bana: Biri arkadaşın Eryksimakhos'a ya da babası Akumenos'a gidip şöyle dese: "Ben bedenlere öyle şeyler vermeyi bilirim ki istediğimde ısıtır, istediğimde soğuturum; istersem kusturur, istersem de aşağıdan boşaltırım; bunun gibi daha bir sürü şey. Bunları bildiğim için kendimi hekim sayıyorum, bu epistēmē'yi aktardığım başka birini de hekim yapabileceğimi düşünüyorum." Bunu duyunca ne derler sence?

268a

ΣΩ. ἐῶμεν δὴ τά γε σμικρά· ταῦτα δὲ ὑπʼ αὐγὰς μᾶλλον ἴδωμεν, τίνα καὶ πότʼ ἔχει τὴν τῆς τέχνης δύναμιν.

ΦΑΙ. καὶ μάλα ἐρρωμένην, ὦ Σώκρατες, ἔν γε δὴ πλήθους συνόδοις.

ΣΩ. ἔχει γάρ. ἀλλʼ, ὦ δαιμόνιε, ἰδὲ καὶ σὺ εἰ ἄρα καὶ σοὶ φαίνεται διεστηκὸς αὐτῶν τὸ ἤτριον ὥσπερ ἐμοί.

ΦΑΙ. δείκνυε μόνον.

ΣΩ. εἰπὲ δή μοι· εἴ τις προσελθὼν τῷ ἑταίρῳ σου Ἐρυξιμάχῳ ἢ τῷ πατρὶ αὐτοῦ Ἀκουμενῷ εἴποι ὅτι ἐγὼ ἐπίσταμαι τοιαῦτʼ ἄττα σώμασι προσφέρειν, ὥστε θερμαίνειν

268bPhaidros: Bunların her birini kimlere, ne zaman ve ne ölçüde yapmak gerektiğini de bilip bilmediğini sormaktan başka ne derler?

Sokrates: Peki o, "Hiç bilmem; ama bunları benden öğrenen kişinin sorduğun şeyleri kendi başına yapabilmesini beklerim" derse?

268b

τʼ ἐὰν βούλωμαι καὶ ψύχειν, καὶ ἐὰν μὲν δόξῃ μοι, ἐμεῖν ποιεῖν, ἐὰν δʼ αὖ, κάτω διαχωρεῖν, καὶ ἄλλα πάμπολλα τοιαῦτα· καὶ ἐπιστάμενος αὐτὰ ἀξιῶ ἰατρικὸς εἶναι καὶ ἄλλον ποιεῖν ᾧ ἂν τὴν τούτων ἐπιστήμην παραδῶ, τί ἂν οἴει ἀκούσαντας εἰπεῖν;

ΦΑΙ. τί δʼ ἄλλο γε ἢ ἐρέσθαι εἰ προσεπίσταται καὶ οὕστινας δεῖ καὶ ὁπότε ἕκαστα τούτων ποιεῖν, καὶ μέχρι ὁπόσου;

ΣΩ. εἰ οὖν εἴποι ὅτι οὐδαμῶς· ἀλλʼ ἀξιῶ τὸν ταῦτα

268cPhaidros: Sanırım adamın deli olduğunu söylerler; bir kitaptan bir şey duymuş ya da birkaç ilaca rastlamış da tekhnē'den hiçbir şey anlamadığı hâlde hekim olduğunu sanıyor derler.

Sokrates: Peki biri Sophokles'e ve Euripides'e gidip küçük bir konu hakkında upuzun, büyük bir konu hakkında pek kısa tiradlar yazmayı, istediğinde acındırıcı, sonra tam tersine korkutucu ve tehditkâr tiradlar ve buna benzer başka şeyler yazmayı bildiğini söylese ve bunları öğretmekle tragedya yazma sanatını aktardığını sansa?

268c

παρʼ ἐμοῦ μαθόντα αὐτὸν οἷόν τʼ εἶναι [ποιεῖν] ἃ ἐρωτᾷς;

ΦΑΙ. εἰπεῖν ἂν οἶμαι ὅτι μαίνεται ἅνθρωπος, καὶ ἐκ βιβλίου ποθὲν ἀκούσας ἢ περιτυχὼν φαρμακίοις ἰατρὸς οἴεται γεγονέναι, οὐδὲν ἐπαΐων τῆς τέχνης.

ΣΩ. τί δʼ εἰ Σοφοκλεῖ αὖ προσελθὼν καὶ Εὐριπίδῃ τις λέγοι ὡς ἐπίσταται περὶ σμικροῦ πράγματος ῥήσεις παμμήκεις ποιεῖν καὶ περὶ μεγάλου πάνυ σμικράς, ὅταν τε βούληται οἰκτράς, καὶ τοὐναντίον αὖ φοβερὰς καὶ ἀπειλητικὰς ὅσα τʼ

268dPhaidros: Sanırım onlar da, Sokrates, tragedyanın bu parçaların birbirine ve bütüne uygun biçimde bir araya getirilmesinden başka bir şey olduğunu sanan birine gülerlerdi.

Sokrates: Ama sanırım ona kabaca sövmezlerdi. Tıpkı bir müzikçinin, mümkün olan en tiz ve en pes teli çıkarmayı bildiği için armoniyi bildiğini sanan bir adama rastladığında, sert bir şekilde "Zavallı, aklını oynatmışsın" demeyip, müzikçi olduğu için daha yumuşak bir dille şunu demesi gibi: "Dostum, armoniyi bilecek kişinin bunları da bilmesi gerekir elbet; ama senin melekene sahip birinin armoniden zerre kadar anlamaması da pekâlâ mümkündür; sen armoniden önce öğrenilmesi gereken şeyleri biliyorsun, armoniyi değil."

268d

ἄλλα τοιαῦτα, καὶ διδάσκων αὐτὰ τραγῳδίας ποίησιν οἴεται παραδιδόναι;

ΦΑΙ. καὶ οὗτοι ἄν, ὦ Σώκρατες, οἶμαι καταγελῷεν εἴ τις οἴεται τραγῳδίαν ἄλλο τι εἶναι ἢ τὴν τούτων σύστασιν πρέπουσαν ἀλλήλοις τε καὶ τῷ ὅλῳ συνισταμένην.

ΣΩ. ἀλλʼ οὐκ ἂν ἀγροίκως γε οἶμαι λοιδορήσειαν, ἀλλʼ ὥσπερ ἂν μουσικὸς ἐντυχὼν ἀνδρὶ οἰομένῳ ἁρμονικῷ εἶναι, ὅτι δὴ τυγχάνει ἐπιστάμενος ὡς οἷόν τε ὀξυτάτην καὶ βαρυτάτην

268ePhaidros: Çok doğru.

268e

χορδὴν ποιεῖν, οὐκ ἀγρίως εἴποι ἄν· ὦ μοχθηρέ, μελαγχολᾷς, ἀλλʼ ἅτε μουσικὸς ὢν πρᾳότερον ὅτι ὦ ἄριστε, ἀνάγκη μὲν καὶ ταῦτʼ ἐπίστασθαι τὸν μέλλοντα ἁρμονικὸν ἔσεσθαι, οὐδὲν μὴν κωλύει μηδὲ σμικρὸν ἁρμονίας ἐπαΐειν τὸν τὴν σὴν ἕξιν ἔχοντα· τὰ γὰρ πρὸ ἁρμονίας ἀναγκαῖα μαθήματα ἐπίστασαι ἀλλʼ οὐ τὰ ἁρμονικά.

ΦΑΙ. ὀρθότατά γε.

269aSokrates: Sophokles de kendilerine gösteriş yapan adama tragedyadan önce gelen şeyleri bildiğini, tragedyayı bilmediğini söylerdi; Akumenos da hekimlikten önce gelen şeyleri bildiğini, hekimliği bilmediğini.

Phaidros: Kesinlikle.

Sokrates: Peki tatlı dilli Adrastos'un, ya da Perikles'in, demin geçtiğimiz o pek güzel buluşları —kısa söyleyişleri, imgeli söyleyişleri ve gün ışığında incelenmesi gerektiğini söylediğimiz öteki şeyleri— duysalar ne yapacaklarını sanıyoruz? Bunları yazıp hitabet tekhnē'si diye öğretenlere, senle benim gibi, kabalıktan ötürü öfkelenip terbiyesizce bir söz mü söylerlerdi, yoksa bizden daha bilge oldukları için bizi azarlayıp şöyle mi derlerdi: "Phaidros ve Sokrates, kızmamak, bağışlamak gerek. Bazıları diyalektiği bilmediği için hitabetin ne olduğunu tarif edemez hâle gelmişler; bu hâlden ötürü de tekhnē'den önce öğrenilmesi gereken bilgilere sahip olunca hitabeti bulduklarını sanmışlar; bunları başkalarına öğretince de onlara hitabeti eksiksiz öğrettiklerini düşünüyorlar. Bunların her birini inandırıcı biçimde söylemeyi ve bütünü bir araya getirmeyi ise, sanki hiçbir zahmeti yokmuş gibi, öğrencilerinin kendi konuşmalarında kendi başlarına sağlaması gerektiğini sanıyorlar."

269a

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ὁ Σοφοκλῆς τόν σφισιν ἐπιδεικνύμενον τὰ πρὸ τραγῳδίας ἂν φαίη ἀλλʼ οὐ τὰ τραγικά, καὶ ὁ Ἀκουμενὸς τὰ πρὸ ἰατρικῆς ἀλλʼ οὐ τὰ ἰατρικά.

ΦΑΙ. παντάπασι μὲν οὖν.

ΣΩ. τί δὲ τὸν μελίγηρυν Ἄδραστον οἰόμεθα ἢ καὶ Περικλέα, εἰ ἀκούσειαν ὧν νυνδὴ ἡμεῖς διῇμεν τῶν παγκάλων τεχνημάτων—βραχυλογιῶν τε καὶ εἰκονολογιῶν καὶ ὅσα ἄλλα διελθόντες ὑπʼ αὐγὰς ἔφαμεν εἶναι σκεπτέα—πότερον

269b

χαλεπῶς ἂν αὐτούς, ὥσπερ ἐγώ τε καὶ σύ, ὑπʼ ἀγροικίας ῥῆμά τι εἰπεῖν ἀπαίδευτον εἰς τοὺς ταῦτα γεγραφότας τε καὶ διδάσκοντας ὡς ῥητορικὴν τέχνην, ἢ ἅτε ἡμῶν ὄντας σοφωτέρους κἂν νῷν ἐπιπλῆξαι εἰπόντας· ὦ Φαῖδρέ τε καὶ Σώκρατες, οὐ χρὴ χαλεπαίνειν ἀλλὰ συγγιγνώσκειν, εἴ τινες μὴ ἐπιστάμενοι διαλέγεσθαι ἀδύνατοι ἐγένοντο ὁρίσασθαι τί ποτʼ ἔστιν ῥητορική, ἐκ δὲ τούτου τοῦ πάθους τὰ πρὸ τῆς τέχνης ἀναγκαῖα μαθήματα ἔχοντες ῥητορικὴν ᾠήθησαν

269cPhaidros: Ama Sokrates, bu adamların hitabet diye öğrettiği ve yazdığı tekhnē'nin durumu gerçekten de böyle bir şey olabilir; bence doğru söyledin. Peki gerçekten hitabete ve inandırmaya ait tekhnē'yi insan nasıl ve nereden edinebilir?

269c

ηὑρηκέναι, καὶ ταῦτα δὴ διδάσκοντες ἄλλους ἡγοῦνταί σφισιν τελέως ῥητορικὴν δεδιδάχθαι, τὸ δὲ ἕκαστα τούτων πιθανῶς λέγειν τε καὶ τὸ ὅλον συνίστασθαι, οὐδὲν ἔργον ⟨ὄν⟩, αὐτοὺς δεῖν παρʼ ἑαυτῶν τοὺς μαθητὰς σφῶν πορίζεσθαι ἐν τοῖς λόγοις.

ΦΑΙ. ἀλλὰ μήν, ὦ Σώκρατες, κινδυνεύει γε τοιοῦτόν τι εἶναι τὸ τῆς τέχνης ἣν οὗτοι οἱ ἄνδρες ὡς ῥητορικὴν διδάσκουσίν τε καὶ γράφουσιν, καὶ ἔμοιγε δοκεῖς ἀληθῆ εἰρηκέναι· ἀλλὰ δὴ τὴν τοῦ τῷ ὄντι ῥητορικοῦ τε καὶ πιθανοῦ

269dSokrates: Phaidros, tam bir yarışmacı olabilecek güce erişmek, büyük olasılıkla —belki de zorunlu olarak— başka şeylerdeki gibidir: Tabiatça hitabete yatkınsan, buna epistēmē'yi ve alıştırmayı da eklersen ünlü bir hatip olursun; bunlardan hangisi eksik olursa, o bakımdan eksik kalırsın. Ama işin tekhnē olan yanına gelince, bana öyle geliyor ki yöntem, Lysias'la Thrasymakhos'un tuttuğu yolda görünmüyor.

Phaidros: Ya hangi yolda?

269d

τέχνην πῶς καὶ πόθεν ἄν τις δύναιτο πορίσασθαι;

ΣΩ. τὸ μὲν δύνασθαι, ὦ Φαῖδρε, ὥστε ἀγωνιστὴν τέλεον γενέσθαι, εἰκός—ἴσως δὲ καὶ ἀναγκαῖον—ἔχειν ὥσπερ τἆλλα· εἰ μέν σοι ὑπάρχει φύσει ῥητορικῷ εἶναι, ἔσῃ ῥήτωρ ἐλλόγιμος, προσλαβὼν ἐπιστήμην τε καὶ μελέτην, ὅτου δʼ ἂν ἐλλείπῃς τούτων, ταύτῃ ἀτελὴς ἔσῃ. ὅσον δὲ αὐτοῦ τέχνη, οὐχ ᾗ Λυσίας τε καὶ Θρασύμαχος πορεύεται δοκεῖ μοι φαίνεσθαι ἡ μέθοδος.

ΦΑΙ. ἀλλὰ πῇ δή;

269eSokrates: Görünüşe göre, iyi dostum, Perikles'in hitabette herkesten kusursuz olması boşuna değil.

Phaidros: Neden?

Sokrates: Büyük tekhnē'lerin hepsi, tabiat üzerine uzun uzun gevezeliğe ve gökyüzü kurgularına ihtiyaç duyar; çünkü o yüce düşünce ve her bakımdan amacına ulaşma yeteneği, görünüşe göre bir yerlerden buradan girer.

269e

ΣΩ. κινδυνεύει, ὦ ἄριστε, εἰκότως ὁ Περικλῆς πάντων τελεώτατος εἰς τὴν ῥητορικὴν γενέσθαι.

ΦΑΙ. τί δή;

ΣΩ. πᾶσαι ὅσαι μεγάλαι τῶν τεχνῶν προσδέονται

270aPerikles de iyi bir yaradılışın yanında bunu edinmişti. Sanırım Anaksagoras gibi birine rastlayıp gökyüzü kurgularıyla dolmuş, Anaksagoras'ın üzerine çokça konuştuğu nous'un ve düşüncenin tabiatına varmış, oradan konuşma tekhnē'sine yararlı olanı çekip almıştı.

Phaidros: Bununla ne demek istiyorsun?

270a

ἀδολεσχίας καὶ μετεωρολογίας φύσεως πέρι· τὸ γὰρ ὑψηλόνουν τοῦτο καὶ πάντῃ τελεσιουργὸν ἔοικεν ἐντεῦθέν ποθεν εἰσιέναι. ὃ καὶ Περικλῆς πρὸς τῷ εὐφυὴς εἶναι ἐκτήσατο· προσπεσὼν γὰρ οἶμαι τοιούτῳ ὄντι Ἀναξαγόρᾳ, μετεωρολογίας ἐμπλησθεὶς καὶ ἐπὶ φύσιν νοῦ τε καὶ διανοίας ἀφικόμενος, ὧν δὴ πέρι τὸν πολὺν λόγον ἐποιεῖτο Ἀναξαγόρας, ἐντεῦθεν εἵλκυσεν ἐπὶ τὴν τῶν λόγων τέχνην τὸ πρόσφορον αὐτῇ.

ΦΑΙ. πῶς τοῦτο λέγεις;

270bSokrates: Hekimlik tekhnē'sinin yolu, aşağı yukarı hitabetinkiyle aynıdır.

Phaidros: Nasıl?

Sokrates: İkisinde de bir tabiatı çözümlemek gerekir: Birinde bedenin, ötekinde psykhē'nin tabiatını; tabii yalnızca alışkanlık ve deneyimle değil tekhnē ile, birine ilaç ve besin vererek sağlık ve güç kazandıracak, ötekine konuşmalar ve kanuna uygun uğraşlar vererek dilediğin inancı ve aretē'yi aktaracaksan.

Phaidros: Öyle olması akla yakın, Sokrates.

270b

ΣΩ. ὁ αὐτός που τρόπος τέχνης ἰατρικῆς ὅσπερ καὶ ῥητορικῆς.

ΦΑΙ. πῶς δή;

ΣΩ. ἐν ἀμφοτέραις δεῖ διελέσθαι φύσιν, σώματος μὲν ἐν τῇ ἑτέρᾳ, ψυχῆς δὲ ἐν τῇ ἑτέρᾳ, εἰ μέλλεις, μὴ τριβῇ μόνον καὶ ἐμπειρίᾳ ἀλλὰ τέχνῃ, τῷ μὲν φάρμακα καὶ τροφὴν προσφέρων ὑγίειαν καὶ ῥώμην ἐμποιήσειν, τῇ δὲ λόγους τε καὶ ἐπιτηδεύσεις νομίμους πειθὼ ἣν ἂν βούλῃ καὶ ἀρετὴν παραδώσειν.

ΦΑΙ. τὸ γοῦν εἰκός, ὦ Σώκρατες, οὕτως.

270cSokrates: Peki psykhē'nin tabiatını, bütünün tabiatını bilmeden söze değer bir biçimde kavramanın mümkün olduğunu düşünüyor musun?

Phaidros: Asklepiosoğullarından Hippokrates'e inanmak gerekirse, bu yöntem olmadan beden hakkında bile mümkün değil.

Sokrates: İyi söylüyor, dostum; ama Hippokrates'in yanında logos'u da sorgulayıp onunla uyuşup uyuşmadığına bakmalıyız.

Phaidros: Katılıyorum.

Sokrates: O hâlde tabiat konusunda Hippokrates'in ve doğru logos'un ne dediğine bak. Herhangi bir şeyin tabiatı hakkında şöyle düşünmek gerekmez mi: Önce, hakkında kendimizin usta olmak ve başkasını da usta yapabilmek istediğimiz şey basit mi, yoksa çok türlü mü? Sonra, basitse, gücünü incelemek: Tabiatça neyi etkilemek için hangi güce, neyden etkilenmek için hangi güce sahiptir? Birden çok türü varsa, bunları sayıp tek bir şeyde yapılanı her birinde yapmak: Her biri tabiatça neyi etkiler, neyden etkilenir?

270c

ΣΩ. ψυχῆς οὖν φύσιν ἀξίως λόγου κατανοῆσαι οἴει δυνατὸν εἶναι ἄνευ τῆς τοῦ ὅλου φύσεως;

ΦΑΙ. εἰ μὲν Ἱπποκράτει γε τῷ τῶν Ἀσκληπιαδῶν δεῖ τι πιθέσθαι, οὐδὲ περὶ σώματος ἄνευ τῆς μεθόδου ταύτης.

ΣΩ. καλῶς γάρ, ὦ ἑταῖρε, λέγει· χρὴ μέντοι πρὸς τῷ Ἱπποκράτει τὸν λόγον ἐξετάζοντα σκοπεῖν εἰ συμφωνεῖ.

ΦΑΙ. φημί.

ΣΩ. τὸ τοίνυν περὶ φύσεως σκόπει τί ποτε λέγει Ἱπποκράτης τε καὶ ὁ ἀληθὴς λόγος. ἆρʼ οὐχ ὧδε δεῖ διανοεῖσθαι

270dPhaidros: Öyle görünüyor, Sokrates.

Sokrates: Bunlar olmadan izlenen yöntem, bir körün yürüyüşüne benzer.

270d

περὶ ὁτουοῦν φύσεως· πρῶτον μέν, ἁπλοῦν ἢ πολυειδές ἐστιν οὗ πέρι βουλησόμεθα εἶναι αὐτοὶ τεχνικοὶ καὶ ἄλλον δυνατοὶ ποιεῖν, ἔπειτα δέ, ἂν μὲν ἁπλοῦν ᾖ, σκοπεῖν τὴν δύναμιν αὐτοῦ, τίνα πρὸς τί πέφυκεν εἰς τὸ δρᾶν ἔχον ἢ τίνα εἰς τὸ παθεῖν ὑπὸ τοῦ, ἐὰν δὲ πλείω εἴδη ἔχῃ, ταῦτα ἀριθμησάμενον, ὅπερ ἐφʼ ἑνός, τοῦτʼ ἰδεῖν ἐφʼ ἑκάστου, τῷ τί ποιεῖν αὐτὸ πέφυκεν ἢ τῷ τί παθεῖν ὑπὸ τοῦ;

ΦΑΙ. κινδυνεύει, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. ἡ γοῦν ἄνευ τούτων μέθοδος ἐοίκοι ἂν ὥσπερ

270eAma tekhnē ile bir şeyin peşine düşeni ne bir köre ne de bir sağıra benzetmek doğru olur; açık ki biri tekhnē ile birine konuşma öğretirse, konuşmalarını yönelteceği şeyin tabiatının ousia'sını titizlikle gösterecektir. Bu da elbette psykhē olacaktır.

Phaidros: Elbette.

270e

τυφλοῦ πορείᾳ. ἀλλʼ οὐ μὴν ἀπεικαστέον τόν γε τέχνῃ μετιόντα ὁτιοῦν τυφλῷ οὐδὲ κωφῷ, ἀλλὰ δῆλον ὡς, ἄν τῴ τις τέχνῃ λόγους διδῷ, τὴν οὐσίαν δείξει ἀκριβῶς τῆς φύσεως τούτου πρὸς ὃ τοὺς λόγους προσοίσει· ἔσται δέ που ψυχὴ τοῦτο.

ΦΑΙ. τί μήν;

271aSokrates: O hâlde onun bütün çabası buna yönelmiştir; çünkü ikna etmeye çalıştığı yer burasıdır, değil mi?

Phaidros: Evet.

Sokrates: Açık ki Thrasymakhos da, hitabet tekhnē'sini ciddiyetle öğreten başka biri de, önce psykhē'yi bütün titizliğiyle tasvir edecek ve gösterecektir: Tabiatça tek ve türdeş midir, yoksa bedenin yapısı gibi çok türlü müdür? Çünkü bir tabiatı göstermek budur, diyoruz.

Phaidros: Kesinlikle.

Sokrates: İkinci olarak da, tabiatça neyi, neyle etkilediğini ya da neden etkilendiğini.

Phaidros: Elbette.

271a

ΣΩ. οὐκοῦν ἡ ἅμιλλα αὐτῷ τέταται πρὸς τοῦτο πᾶσα· πειθὼ γὰρ ἐν τούτῳ ποιεῖν ἐπιχειρεῖ. ἦ γάρ;

ΦΑΙ. ναί.

ΣΩ. δῆλον ἄρα ὅτι ὁ Θρασύμαχός τε καὶ ὃς ἂν ἄλλος σπουδῇ τέχνην ῥητορικὴν διδῷ, πρῶτον πάσῃ ἀκριβείᾳ γράψει τε καὶ ποιήσει ψυχὴν ἰδεῖν, πότερον ἓν καὶ ὅμοιον πέφυκεν ἢ κατὰ σώματος μορφὴν πολυειδές· τοῦτο γάρ φαμεν φύσιν εἶναι δεικνύναι.

ΦΑΙ. παντάπασι μὲν οὖν.

ΣΩ. δεύτερον δέ γε, ὅτῳ τί ποιεῖν ἢ παθεῖν ὑπὸ τοῦ πέφυκεν.

ΦΑΙ. τί μήν;

271bSokrates: Üçüncü olarak konuşmaların ve psykhē'nin cinslerini ve bunların başına gelenleri sınıflandırıp bütün sebepleri gözden geçirecek; her birini her birine uydurarak, hangi türden psykhē'nin hangi türden konuşmalarla hangi sebepten zorunlu olarak ikna olduğunu, hangisinin ikna olmadığını öğretecektir.

Phaidros: Öyle olsa en güzeli olurdu galiba.

Sokrates: Doğrusu, dostum, başka türlü gösterilen ya da söylenen hiçbir şey, ne bu ne başka bir şey, hiçbir zaman tekhnē ile söylenmiş ya da yazılmış olmayacaktır.

271b

ΣΩ. τρίτον δὲ δὴ διαταξάμενος τὰ λόγων τε καὶ ψυχῆς γένη καὶ τὰ τούτων παθήματα δίεισι πάσας αἰτίας, προσαρμόττων ἕκαστον ἑκάστῳ καὶ διδάσκων οἵα οὖσα ὑφʼ οἵων λόγων διʼ ἣν αἰτίαν ἐξ ἀνάγκης ἡ μὲν πείθεται, ἡ δὲ ἀπειθεῖ.

ΦΑΙ. κάλλιστα γοῦν ἄν, ὡς ἔοικʼ, ἔχοι οὕτως.

ΣΩ. οὔτοι μὲν οὖν, ὦ φίλε, ἄλλως ἐνδεικνύμενον ἢ λεγόμενον τέχνῃ ποτὲ λεχθήσεται ἢ γραφήσεται οὔτε τι

271cAma senin dinlediğin, bugün konuşma tekhnē'leri yazanlar kurnazdır; psykhē hakkında çok iyi bilgileri olduğu hâlde bunu gizlerler. Bu yüzden onlar bu yolla konuşup yazmadıkça, tekhnē ile yazdıklarına inanmayalım.

Phaidros: Hangi yolla?

Sokrates: Tam tamına ifadelerini söylemek kolay değil; ama mümkün olduğunca tekhnē'ye uygun olması için nasıl yazmak gerektiğini söylemek isterim.

Phaidros: Söyle öyleyse.

Sokrates: Konuşmanın gücü psykhē'leri yönlendirmek olduğuna göre, hatip olacak kişinin psykhē'nin kaç türü olduğunu bilmesi gerekir.

271c

ἄλλο οὔτε τοῦτο. ἀλλʼ οἱ νῦν γράφοντες, ὧν σὺ ἀκήκοας, τέχνας λόγων πανοῦργοί εἰσιν καὶ ἀποκρύπτονται, εἰδότες ψυχῆς πέρι παγκάλως· πρὶν ἂν οὖν τὸν τρόπον τοῦτον λέγωσί τε καὶ γράφωσι, μὴ πειθώμεθα αὐτοῖς τέχνῃ γράφειν.

ΦΑΙ. τίνα τοῦτον;

ΣΩ. αὐτὰ μὲν τὰ ῥήματα εἰπεῖν οὐκ εὐπετές· ὡς δὲ δεῖ γράφειν, εἰ μέλλει τεχνικῶς ἔχειν καθʼ ὅσον ἐνδέχεται, λέγειν ἐθέλω.

ΦΑΙ. λέγε δή.

ΣΩ. ἐπειδὴ λόγου δύναμις τυγχάνει ψυχαγωγία οὖσα,

271dŞu kadar ve şu kadar türü, şöyle ve şöyle türleri vardır; insanların kimi böyle, kimi öyle olur. Bunlar böylece ayrıldıktan sonra, konuşmaların da şu kadar ve şu kadar türü vardır, her biri şöyledir. Böyle olanlar böyle konuşmalarla şu sebepten şu konularda kolay ikna olur, şöyle olanlar ise şu sebeplerden zor ikna olur. Bunları yeterince kavradıktan sonra, onları eylemlerde gerçekten olup yapılırken seyrederek hisleriyle keskin bir şekilde izleyebilmesi gerekir; yoksa vaktiyle dinlediği derslerden henüz hiçbir kazancı olmaz.

271d

τὸν μέλλοντα ῥητορικὸν ἔσεσθαι ἀνάγκη εἰδέναι ψυχὴ ὅσα εἴδη ἔχει. ἔστιν οὖν τόσα καὶ τόσα, καὶ τοῖα καὶ τοῖα, ὅθεν οἱ μὲν τοιοίδε, οἱ δὲ τοιοίδε γίγνονται· τούτων δὲ δὴ οὕτω διῃρημένων, λόγων αὖ τόσα καὶ τόσα ἔστιν εἴδη, τοιόνδε ἕκαστον. οἱ μὲν οὖν τοιοίδε ὑπὸ τῶν τοιῶνδε λόγων διὰ τήνδε τὴν αἰτίαν ἐς τὰ τοιάδε εὐπειθεῖς, οἱ δὲ τοιοίδε διὰ τάδε δυσπειθεῖς· δεῖ δὴ ταῦτα ἱκανῶς νοήσαντα, μετὰ ταῦτα θεώμενον αὐτὰ ἐν ταῖς πράξεσιν ὄντα τε καὶ πραττόμενα,

271eHangi kişinin hangi konuşmalarla ikna olduğunu yeterince söyleyebildiğinde; karşısına çıkanı sezip kendi kendine "İşte o kişi, işte o zaman üzerine konuşulan tabiat şimdi gerçekten karşımda; buna şu konuşmaları şöyle yöneltmeli ki şu konularda ikna olsun" diye gösterebildiğinde; bütün bunlara sahip olup bir de ne zaman konuşmak, ne zaman susmak gerektiğini, kısa söylemenin, acındırmanın, abartmanın ve öğrendiği bütün konuşma türlerinin ne zaman yerinde ne zaman yersiz olduğunu ayırt edebildiğinde, ancak o zaman tekhnē güzelce ve eksiksiz olarak tamamlanmış olur, daha önce değil.

271e

ὀξέως τῇ αἰσθήσει δύνασθαι ἐπακολουθεῖν, ἢ μηδὲν εἶναί πω πλέον αὐτῷ ὧν τότε ἤκουεν λόγων συνών.

ΣΩ. ὅταν δὲ εἰπεῖν τε ἱκανῶς ἔχῃ οἷος ὑφʼ οἵων πείθεται, παραγιγνόμενόν τε δυνατὸς ᾖ διαισθανόμενος ἑαυτῷ ἐνδείκνυσθαι ὅτι

272aBunlardan birini eksik bırakarak konuşan, öğreten ya da yazan biri tekhnē ile konuştuğunu iddia ederse, ona inanmayan haklı çıkar.

272a

οὗτός ἐστι καὶ αὕτη ἡ φύσις περὶ ἧς τότε ἦσαν οἱ λόγοι, νῦν ἔργῳ παροῦσά οἱ, ᾗ προσοιστέον τούσδε ὧδε τοὺς λόγους ἐπὶ τὴν τῶνδε πειθώ, ταῦτα δʼ ἤδη πάντα ἔχοντι, προσλαβόντι καιροὺς τοῦ πότε λεκτέον καὶ ἐπισχετέον, βραχυλογίας τε αὖ καὶ ἐλεινολογίας καὶ δεινώσεως ἑκάστων τε ὅσα ἂν εἴδη μάθῃ λόγων, τούτων τὴν εὐκαιρίαν τε καὶ ἀκαιρίαν διαγνόντι, καλῶς τε καὶ τελέως ἐστὶν ἡ τέχνη ἀπειργασμένη, πρότερον δʼ οὔ· ἀλλʼ ὅτι ἂν αὐτῶν τις

272bPeki, diyebilir belki yazarımız, Phaidros ve Sokrates, böyle mi düşünüyorsunuz? Konuşma tekhnē'si başka türlü anlatılırsa kabul edilmemeli mi?

Phaidros: Başka türlü olması imkânsız, Sokrates; ama hiç de küçük bir iş görünmüyor.

Sokrates: Doğru söylüyorsun. İşte bunun için bütün konuşmaları altüst edip baştan sona incelemek, ona giden daha kolay ve daha kısa bir yol görünüyor mu diye bakmak gerekir; ta ki kısa ve düz bir yol varken boşuna uzun ve engebeli bir yola sapılmasın.

272b

ἐλλείπῃ λέγων ἢ διδάσκων ἢ γράφων, φῇ δὲ τέχνῃ λέγειν, ὁ μὴ πειθόμενος κρατεῖ. τί δὴ οὖν; φήσει ἴσως ὁ συγγραφεύς, ὦ Φαῖδρέ τε καὶ Σώκρατες, δοκεῖ οὕτως; μὴ ἄλλως πως ἀποδεκτέον λεγομένης λόγων τέχνης;

ΦΑΙ. ἀδύνατόν που, ὦ Σώκρατες, ἄλλως· καίτοι οὐ σμικρόν γε φαίνεται ἔργον.

ΣΩ. ἀληθῆ λέγεις. τούτου τοι ἕνεκα χρὴ πάντας τοὺς λόγους ἄνω καὶ κάτω μεταστρέφοντα ἐπισκοπεῖν εἴ τίς πῃ

272cAma Lysias'tan ya da bir başkasından duyduğun yardımcı bir şey varsa, hatırlayıp söylemeye çalış.

Phaidros: Denemek için söyleyebilirdim belki, ama şimdi öyle bir şey aklıma gelmiyor.

Sokrates: O hâlde bu konularla uğraşan bazılarından duyduğum bir sözü söyleyeyim mi?

Phaidros: Elbette.

Sokrates: Derler ki, Phaidros, kurdun hakkını da söylemek haktır.

272c

ῥᾴων καὶ βραχυτέρα φαίνεται ἐπʼ αὐτὴν ὁδός, ἵνα μὴ μάτην πολλὴν ἀπίῃ καὶ τραχεῖαν, ἐξὸν ὀλίγην τε καὶ λείαν. ἀλλʼ εἴ τινά πῃ βοήθειαν ἔχεις ἐπακηκοὼς Λυσίου ἤ τινος ἄλλου, πειρῶ λέγειν ἀναμιμνῃσκόμενος.

ΦΑΙ. ἕνεκα μὲν πείρας ἔχοιμʼ ἄν, ἀλλʼ οὔτι νῦν γʼ οὕτως ἔχω.

ΣΩ. βούλει οὖν ἐγώ τινʼ εἴπω λόγον ὃν τῶν περὶ ταῦτά τινων ἀκήκοα;

ΦΑΙ. τί μήν;

ΣΩ. λέγεται γοῦν, ὦ Φαῖδρε, δίκαιον εἶναι καὶ τὸ τοῦ λύκου εἰπεῖν.

272dPhaidros: Sen de öyle yap.

Sokrates: Derler ki bu işleri böyle yüceltmeye, uzun dolambaçlarla yukarılara çıkarmaya hiç gerek yok. Çünkü bu konuşmanın başında da söylediğimiz gibi, yeterli bir hatip olacak kişinin adil ya da iyi şeyler hakkında, ya da tabiatları veya yetiştirilişleri gereği böyle olan insanlar hakkında hakikatten hiç pay alması gerekmez. Mahkemelerde hiç kimse bunların hakikatini umursamaz, yalnızca inandırıcı olanı umursar; o da olası olandır ve tekhnē ile konuşacak kişi ona dikkat etmelidir.

272d

ΦΑΙ. καὶ σύ γε οὕτω ποίει.

ΣΩ. φασὶ τοίνυν οὐδὲν οὕτω ταῦτα δεῖν σεμνύνειν οὐδʼ ἀνάγειν ἄνω μακρὰν περιβαλλομένους· παντάπασι γάρ, ὃ καὶ κατʼ ἀρχὰς εἴπομεν τοῦδε τοῦ λόγου, ὅτι οὐδὲν ἀληθείας μετέχειν δέοι δικαίων ἢ ἀγαθῶν πέρι πραγμάτων, ἢ καὶ ἀνθρώπων γε τοιούτων φύσει ὄντων ἢ τροφῇ, τὸν μέλλοντα ἱκανῶς ῥητορικὸν ἔσεσθαι. τὸ παράπαν γὰρ οὐδὲν ἐν τοῖς δικαστηρίοις τούτων ἀληθείας μέλειν οὐδενί, ἀλλὰ τοῦ πιθανοῦ·

272eHatta bazen yapılmış şeyleri bile, olası bir şekilde yapılmamışlarsa, söylememek, onların yerine olası olanları söylemek gerekir; hem suçlamada hem savunmada. Konuşan, ne olursa olsun olasının peşine düşmeli, hakikate de uzun bir veda etmelidir; çünkü bunun bütün konuşma boyunca gözetilmesi tekhnē'nin tamamını sağlar.

272e

τοῦτο δʼ εἶναι τὸ εἰκός, ᾧ δεῖν προσέχειν τὸν μέλλοντα τέχνῃ ἐρεῖν. οὐδὲ γὰρ αὐτὰ ⟨τὰ⟩ πραχθέντα δεῖν λέγειν ἐνίοτε, ἐὰν μὴ εἰκότως ᾖ πεπραγμένα, ἀλλὰ τὰ εἰκότα, ἔν τε κατηγορίᾳ καὶ ἀπολογίᾳ, καὶ πάντως λέγοντα τὸ δὴ εἰκὸς διωκτέον εἶναι, πολλὰ εἰπόντα χαίρειν τῷ ἀληθεῖ· τοῦτο γὰρ διὰ

273aPhaidros: Konuşmalarda usta olduklarını iddia edenlerin söylediklerini aynen anlattın, Sokrates. Hatırladım ki daha önce bu konuya kısaca değinmiştik; bu işlerle uğraşanlar bunu son derece önemli sayıyor.

Sokrates: Teisias'ın kendisini de pek iyi incelemişsin. Öyleyse Teisias bize şunu da söylesin: Olası derken kalabalığa öyle görünen şeyden başka bir şey mi kastediyor?

273a

παντὸς τοῦ λόγου γιγνόμενον τὴν ἅπασαν τέχνην πορίζειν.

ΦΑΙ. αὐτά γε, ὦ Σώκρατες, διελήλυθας ἃ λέγουσιν οἱ περὶ τοὺς λόγους τεχνικοὶ προσποιούμενοι εἶναι· ἀνεμνήσθην γὰρ ὅτι ἐν τῷ πρόσθεν βραχέως τοῦ τοιούτου ἐφηψάμεθα, δοκεῖ δὲ τοῦτο πάμμεγα εἶναι τοῖς περὶ ταῦτα.

ΣΩ. ἀλλὰ μὴν τόν γε Τεισίαν αὐτὸν πεπάτηκας ἀκριβῶς· εἰπέτω τοίνυν καὶ τόδε ἡμῖν ὁ Τεισίας, μή τι ἄλλο λέγει

273bPhaidros: Başka ne olabilir ki?

Sokrates: Görünüşe göre bu bilgece ve ustaca şeyi bulunca şunu yazmış: Zayıf ama yiğit bir adam güçlü ama korkak birini dövüp mantosunu ya da başka bir şeyini alırsa ve mahkemeye çıkarılırsa, ikisi de hakikati söylememelidir. Korkak, yiğit adam tarafından tek başına dövülmediğini söylemeli; öteki ise yalnız olduklarını kanıtlayıp şu sözü sonuna kadar kullanmalıdır: "Benim gibi biri onun gibi birine nasıl saldırabilir?"

273b

τὸ εἰκὸς ἢ τὸ τῷ πλήθει δοκοῦν.

ΦΑΙ. τί γὰρ ἄλλο;

ΣΩ. τοῦτο δή, ὡς ἔοικε, σοφὸν εὑρὼν ἅμα καὶ τεχνικὸν ἔγραψεν ὡς ἐάν τις ἀσθενὴς καὶ ἀνδρικὸς ἰσχυρὸν καὶ δειλὸν συγκόψας, ἱμάτιον ἤ τι ἄλλο ἀφελόμενος, εἰς δικαστήριον ἄγηται, δεῖ δὴ τἀληθὲς μηδέτερον λέγειν, ἀλλὰ τὸν μὲν δειλὸν μὴ ὑπὸ μόνου φάναι τοῦ ἀνδρικοῦ συγκεκόφθαι, τὸν δὲ τοῦτο μὲν ἐλέγχειν ὡς μόνω ἤστην, ἐκείνῳ δὲ καταχρήσασθαι

273cÖteki de elbette kendi korkaklığını söylemeyecek, başka bir yalan uydurmaya kalkıp belki de karşı tarafa kendisini çürütme fırsatı verecektir. Öteki konularda da tekhnē ile söylenenler aşağı yukarı böyledir. Öyle değil mi, Phaidros?

Phaidros: Elbette.

Sokrates: Vay be! Teisias, ya da kimse ve hangi adla anılmaktan hoşlanıyorsa o kişi, iyi gizlenmiş bir tekhnē'yi pek ustaca bulmuş görünüyor. Ama dostum, ona şunu söyleyelim mi, söylemeyelim mi...

273c

τῷ πῶς δʼ ἂν ἐγὼ τοιόσδε τοιῷδε ἐπεχείρησα; ὁ δʼ οὐκ ἐρεῖ δὴ τὴν ἑαυτοῦ κάκην, ἀλλά τι ἄλλο ψεύδεσθαι ἐπιχειρῶν τάχʼ ἂν ἔλεγχόν πῃ παραδοίη τῷ ἀντιδίκῳ. καὶ περὶ τἆλλα δὴ τοιαῦτʼ ἄττα ἐστὶ τὰ τέχνῃ λεγόμενα. οὐ γάρ, ὦ Φαῖδρε;

ΦΑΙ. τί μήν;

ΣΩ. φεῦ, δεινῶς γʼ ἔοικεν ἀποκεκρυμμένην τέχνην ἀνευρεῖν ὁ Τεισίας ἢ ἄλλος ὅστις δή ποτʼ ὢν τυγχάνει καὶ ὁπόθεν χαίρει ὀνομαζόμενος. ἀτάρ, ὦ ἑταῖρε, τούτῳ ἡμεῖς πότερον λέγωμεν ἢ μὴ—

273dPhaidros: Neyi?

Sokrates: Şunu: "Teisias, biz bir süredir, daha sen gelmeden önce, bu olası olanın kalabalıkta hakikate benzerliği yüzünden ortaya çıktığını söylüyorduk. Benzerlikleri ise her yerde en iyi bulmayı hakikati bilen kişinin bildiğini demin anlattık. Dolayısıyla konuşma tekhnē'si hakkında başka bir şey söylüyorsan dinleriz; söylemiyorsan demin anlattıklarımıza inanacağız: Biri, dinleyecek olanların tabiatlarını tek tek saymadıkça, var olanları türlere göre ayırıp her birini tek bir idea altında toplayamadıkça, insanın gücünün yettiği ölçüde konuşmalarda usta olamaz.

273d

ΦΑΙ. τὸ ποῖον;

ΣΩ. ὅτι, ὦ Τεισία, πάλαι ἡμεῖς, πρὶν καὶ σὲ παρελθεῖν, τυγχάνομεν λέγοντες ὡς ἄρα τοῦτο τὸ εἰκὸς τοῖς πολλοῖς διʼ ὁμοιότητα τοῦ ἀληθοῦς τυγχάνει ἐγγιγνόμενον· τὰς δὲ ὁμοιότητας ἄρτι διήλθομεν ὅτι πανταχοῦ ὁ τὴν ἀλήθειαν εἰδὼς κάλλιστα ἐπίσταται εὑρίσκειν. ὥστʼ εἰ μὲν ἄλλο τι περὶ τέχνης λόγων λέγεις, ἀκούοιμεν ἄν· εἰ δὲ μή, οἷς νυνδὴ διήλθομεν πεισόμεθα, ὡς ἐὰν μή τις τῶν τε ἀκουσομένων

273eBunları da büyük bir uğraş olmadan asla edinemez. Aklı başında insan bu uğraşa insanlarla konuşmak ve iş görmek için değil, tanrıların hoşuna gidecek şeyler söyleyebilmek ve elinden geldiğince her şeyi onların hoşuna gidecek biçimde yapabilmek için katlanmalıdır. Çünkü, Teisias, bizden daha bilge olanların dediği gibi, nous sahibi biri, yan iş olarak olmadıkça, kul arkadaşlarını hoşnut etmeye değil, iyi ve iyi soydan gelen efendilerini hoşnut etmeye uğraşmalıdır.

273e

τὰς φύσεις διαριθμήσηται, καὶ κατʼ εἴδη τε διαιρεῖσθαι τὰ ὄντα καὶ μιᾷ ἰδέᾳ δυνατὸς ᾖ καθʼ ἓν ἕκαστον περιλαμβάνειν, οὔ ποτʼ ἔσται τεχνικὸς λόγων πέρι καθʼ ὅσον δυνατὸν ἀνθρώπῳ. ταῦτα δὲ οὐ μή ποτε κτήσηται ἄνευ πολλῆς πραγματείας· ἣν οὐχ ἕνεκα τοῦ λέγειν καὶ πράττειν πρὸς ἀνθρώπους δεῖ διαπονεῖσθαι τὸν σώφρονα, ἀλλὰ τοῦ θεοῖς κεχαρισμένα μὲν λέγειν δύνασθαι, κεχαρισμένως δὲ πράττειν τὸ πᾶν εἰς δύναμιν.

ΣΩ. οὐ γὰρ δὴ ἄρα, ὦ Τεισία, φασὶν οἱ σοφώτεροι ἡμῶν, ὁμοδούλοις δεῖ χαρίζεσθαι

274aBu yüzden dolanım uzunsa şaşma; çünkü büyük şeyler için dolanmak gerekir, senin sandığın şeyler için değil. Ama konuşmamızın dediği gibi, insan isterse, senin istediğin şeyler de en güzel şekilde o büyüklerden doğacaktır."

Phaidros: Bana çok güzel söylenmiş geliyor, Sokrates; yeter ki insan bunu yapabilsin.

Sokrates: Ama güzel şeylere girişen için, başına ne gelirse gelsin, onu yaşamak da güzeldir.

274a

μελετᾶν τὸν νοῦν ἔχοντα, ὅτι μὴ πάρεργον, ἀλλὰ δεσπόταις ἀγαθοῖς τε καὶ ἐξ ἀγαθῶν. ὥστʼ εἰ μακρὰ ἡ περίοδος, μὴ θαυμάσῃς· μεγάλων γὰρ ἕνεκα περιιτέον, οὐχ ὡς σὺ δοκεῖς. ἔσται μήν, ὡς ὁ λόγος φησίν, ἐάν τις ἐθέλῃ, καὶ ταῦτα κάλλιστα ἐξ ἐκείνων γιγνόμενα.

ΦΑΙ. παγκάλως ἔμοιγε δοκεῖ λέγεσθαι, ὦ Σώκρατες, εἴπερ οἷός τέ τις εἴη.

ΣΩ. ἀλλὰ καὶ ἐπιχειροῦντί τοι τοῖς καλοῖς καλὸν καὶ

274bPhaidros: Hem de nasıl.

Sokrates: Konuşmalarda tekhnē'ye uygunluk ve tekhnē'den yoksunluk hakkında bu kadarı yeter.

Phaidros: Elbette.

Sokrates: Geriye yazının yerindeliği ve yersizliği kalıyor: Nasıl olursa güzel, nasıl olursa yersiz olur. Değil mi?

Phaidros: Evet.

Sokrates: Peki konuşmalar konusunda nasıl davranır ya da konuşursan tanrıyı en çok hoşnut edeceğini biliyor musun?

Phaidros: Hiç bilmiyorum; ya sen?

274b

πάσχειν ὅτι ἄν τῳ συμβῇ παθεῖν.

ΦΑΙ. καὶ μάλα.

ΣΩ. οὐκοῦν τὸ μὲν τέχνης τε καὶ ἀτεχνίας λόγων πέρι ἱκανῶς ἐχέτω.

ΦΑΙ. τί μήν;

ΣΩ. τὸ δʼ εὐπρεπείας δὴ γραφῆς πέρι καὶ ἀπρεπείας, πῇ γιγνόμενον καλῶς ἂν ἔχοι καὶ ὅπῃ ἀπρεπῶς, λοιπόν. ἦ γάρ;

ΦΑΙ. ναί.

ΣΩ. οἶσθʼ οὖν ὅπῃ μάλιστα θεῷ χαριῇ λόγων πέρι πράττων ἢ λέγων;

ΦΑΙ. οὐδαμῶς· σὺ δέ;

274cSokrates: Eskilerden duyduğum bir şeyi anlatabilirim; doğrusunu onlar bilir. Ama bunu kendimiz bulabilseydik, insanların kanaatleri bizi hâlâ ilgilendirir miydi?

Phaidros: Gülünç bir soru sordun; ama duyduğunu söylediğin şeyi anlat.

Sokrates: Duydum ki Mısır'da Naukratis yöresinde oranın eski tanrılarından biri varmış; ibis dedikleri kutsal kuş onunmuş, bu daimōn'un adı da Theuth'muş. Sayıyı ve hesabı, geometriyi ve astronomiyi, ayrıca dama ve zar oyunlarını, bir de yazıyı ilk bulan oymuş.

274c

ΣΩ. ἀκοήν γʼ ἔχω λέγειν τῶν προτέρων, τὸ δʼ ἀληθὲς αὐτοὶ ἴσασιν. εἰ δὲ τοῦτο εὕροιμεν αὐτοί, ἆρά γʼ ἂν ἔθʼ ἡμῖν μέλοι τι τῶν ἀνθρωπίνων δοξασμάτων;

ΦΑΙ. γελοῖον ἤρου· ἀλλʼ ἃ φῂς ἀκηκοέναι λέγε.

ΣΩ. ἤκουσα τοίνυν περὶ Ναύκρατιν τῆς Αἰγύπτου γενέσθαι τῶν ἐκεῖ παλαιῶν τινα θεῶν, οὗ καὶ τὸ ὄρνεον ἱερὸν ὃ δὴ καλοῦσιν Ἶβιν· αὐτῷ δὲ ὄνομα τῷ δαίμονι εἶναι Θεύθ. τοῦτον δὴ πρῶτον ἀριθμόν τε καὶ λογισμὸν εὑρεῖν καὶ

274dO zamanlar bütün Mısır'ın kralı, Yunanlıların Mısır Thebai'si dediği yukarı bölgenin büyük şehrinde oturan Thamus'tu; oranın tanrısına da Ammon derler. Theuth onun yanına gidip tekhnē'lerini gösterdi ve bunların öteki Mısırlılara da yayılması gerektiğini söyledi. Kral her birinin ne yararı olduğunu sordu; Theuth anlatırken, iyi söylediğini düşündüğü şeyleri övdü, kötü söylediğini düşündüklerini yerdi.

274d

γεωμετρίαν καὶ ἀστρονομίαν, ἔτι δὲ πεττείας τε καὶ κυβείας, καὶ δὴ καὶ γράμματα. βασιλέως δʼ αὖ τότε ὄντος Αἰγύπτου ὅλης Θαμοῦ περὶ τὴν μεγάλην πόλιν τοῦ ἄνω τόπου ἣν οἱ Ἕλληνες Αἰγυπτίας Θήβας καλοῦσι, καὶ τὸν θεὸν Ἄμμωνα, παρὰ τοῦτον ἐλθὼν ὁ Θεὺθ τὰς τέχνας ἐπέδειξεν, καὶ ἔφη δεῖν διαδοθῆναι τοῖς ἄλλοις Αἰγυπτίοις· ὁ δὲ ἤρετο ἥντινα ἑκάστη ἔχοι ὠφελίαν, διεξιόντος δέ, ὅτι καλῶς ἢ μὴ

274eThamus'un her bir tekhnē hakkında Theuth'a iki yönde de pek çok görüş bildirdiği anlatılır; bunları anlatmak uzun sürer. Sıra yazıya gelince Theuth, "Bu bilgi, ey kral, Mısırlıları daha bilge ve belleği daha güçlü kılacak; çünkü belleğin ve bilgeliğin ilacı (pharmakon) bulundu" dedi.

Kral ise şöyle cevap verdi: "Ey tekhnē'lerin en usta mucidi Theuth, tekhnē'ye ait şeyleri doğurmaya biri muktedirdir, onları kullanacak olanlar için ne ölçüde zarar ve yarar taşıdıklarını yargılamaya başkası. Şimdi sen de yazının babası olarak, ona duyduğun sevgiden ötürü onun gücünün tam tersini söyledin.

274e

καλῶς δοκοῖ λέγειν, τὸ μὲν ἔψεγεν, τὸ δʼ ἐπῄνει. πολλὰ μὲν δὴ περὶ ἑκάστης τῆς τέχνης ἐπʼ ἀμφότερα Θαμοῦν τῷ Θεὺθ λέγεται ἀποφήνασθαι, ἃ λόγος πολὺς ἂν εἴη διελθεῖν· ἐπειδὴ δὲ ἐπὶ τοῖς γράμμασιν ἦν, τοῦτο δέ, ὦ βασιλεῦ, τὸ μάθημα, ἔφη ὁ Θεύθ, σοφωτέρους Αἰγυπτίους καὶ μνημονικωτέρους παρέξει· μνήμης τε γὰρ καὶ σοφίας φάρμακον ηὑρέθη.

ΣΩ. ὁ δʼ εἶπεν· ὦ τεχνικώτατε Θεύθ, ἄλλος μὲν τεκεῖν δυνατὸς τὰ τέχνης, ἄλλος δὲ κρῖναι τίνʼ ἔχει μοῖραν βλάβης τε καὶ ὠφελίας τοῖς μέλλουσι χρῆσθαι· καὶ νῦν

275aÇünkü yazı, onu öğrenenlerin psykhē'lerinde, belleklerini çalıştırmadıkları için unutkanlık doğuracak: Yazıya güvenip dışarıdan, yabancı işaretlerle hatırlayacaklar, içeriden, kendi kendilerine değil. Demek ki bulduğun şey belleğin değil, hatırlatmanın ilacı. Öğrencilerine de bilgeliğin hakikatini değil, görüntüsünü sağlıyorsun: Senin sayende öğretilmeden pek çok şey duymuş olacakları için pek çok şey biliyormuş gibi görünecekler, ama çoğunlukla hiçbir şey bilmeyecekler; bilge değil, bilge görünen kişiler oldukları için de birlikte olunması zor insanlar olacaklar."

275a

σύ, πατὴρ ὢν γραμμάτων, διʼ εὔνοιαν τοὐναντίον εἶπες ἢ δύναται. τοῦτο γὰρ τῶν μαθόντων λήθην μὲν ἐν ψυχαῖς παρέξει μνήμης ἀμελετησίᾳ, ἅτε διὰ πίστιν γραφῆς ἔξωθεν ὑπʼ ἀλλοτρίων τύπων, οὐκ ἔνδοθεν αὐτοὺς ὑφʼ αὑτῶν ἀναμιμνῃσκομένους· οὔκουν μνήμης ἀλλὰ ὑπομνήσεως φάρμακον ηὗρες. σοφίας δὲ τοῖς μαθηταῖς δόξαν, οὐκ ἀλήθειαν πορίζεις· πολυήκοοι γάρ σοι γενόμενοι ἄνευ διδαχῆς πολυγνώμονες

275bPhaidros: Sokrates, sen Mısırlı ya da nereli istersen hikâyeleri kolayca uyduruyorsun.

Sokrates: Ama dostum, Dodona'daki Zeus tapınağında olanlar ilk kehanet sözlerinin bir meşe ağacından çıktığını söylerlerdi. O zamanki insanlar, sizin gibi gençler kadar bilge olmadıklarından, saflıklarından ötürü bir meşeyi ya da bir kayayı dinlemekle yetinirlerdi; yeter ki doğru söylesinler.

275b

εἶναι δόξουσιν, ἀγνώμονες ὡς ἐπὶ τὸ πλῆθος ὄντες, καὶ χαλεποὶ συνεῖναι, δοξόσοφοι γεγονότες ἀντὶ σοφῶν.

ΦΑΙ. ὦ Σώκρατες, ῥᾳδίως σὺ Αἰγυπτίους καὶ ὁποδαποὺς ἂν ἐθέλῃς λόγους ποιεῖς.

ΣΩ. οἱ δέ γʼ, ὦ φίλε, ἐν τῷ τοῦ Διὸς τοῦ Δωδωναίου ἱερῷ δρυὸς λόγους ἔφησαν μαντικοὺς πρώτους γενέσθαι. τοῖς μὲν οὖν τότε, ἅτε οὐκ οὖσι σοφοῖς ὥσπερ ὑμεῖς οἱ νέοι, ἀπέχρη δρυὸς καὶ πέτρας ἀκούειν ὑπʼ εὐηθείας, εἰ μόνον

275cSenin için ise belki kimin konuştuğu ve nereli olduğu önemlidir. Çünkü yalnızca söylenenin doğru mu yanlış mı olduğuna bakmıyorsun.

Phaidros: Beni haklı olarak azarladın; yazı konusunda da durum bana Thebaili'nin dediği gibi geliyor.

Sokrates: O hâlde yazıyla bir tekhnē bıraktığını sanan kişi de, yazıdan açık ve sağlam bir şey çıkacağına inanarak onu devralan kişi de büyük bir saflık içindedir ve Ammon'un kehanetini gerçekten bilmiyordur; yazılmış konuşmaların, yazılanların konusunu bilen birine hatırlatmaktan daha fazla bir şey olduğunu sanıyordur.

275c

ἀληθῆ λέγοιεν· σοὶ δʼ ἴσως διαφέρει τίς ὁ λέγων καὶ ποδαπός. οὐ γὰρ ἐκεῖνο μόνον σκοπεῖς, εἴτε οὕτως εἴτε ἄλλως ἔχει;

ΦΑΙ. ὀρθῶς ἐπέπληξας, καί μοι δοκεῖ περὶ γραμμάτων ἔχειν ᾗπερ ὁ Θηβαῖος λέγει.

ΣΩ. οὐκοῦν ὁ τέχνην οἰόμενος ἐν γράμμασι καταλιπεῖν, καὶ αὖ ὁ παραδεχόμενος ὥς τι σαφὲς καὶ βέβαιον ἐκ γραμμάτων ἐσόμενον, πολλῆς ἂν εὐηθείας γέμοι καὶ τῷ ὄντι τὴν Ἄμμωνος μαντείαν ἀγνοοῖ, πλέον τι οἰόμενος εἶναι λόγους

275dPhaidros: Çok doğru.

Sokrates: Çünkü yazının, Phaidros, şöyle tuhaf bir yanı var; gerçekten de resme benzer. Resmin yarattıkları canlıymış gibi durur, ama onlara bir şey sorarsan pek ağırbaşlı bir şekilde susarlar. Yazılmış konuşmalar da öyledir: Bir şey düşünerek konuşuyorlarmış gibi gelir; ama söylediklerinden birini öğrenmek isteyip sorarsan, hep aynı tek şeyi gösterirler. Bir kez yazıya geçirilen her konuşma, anlayanların yanında da, onunla hiç ilgisi olmayanların yanında da aynı şekilde her yerde dolaşıp durur; kime konuşması, kime konuşmaması gerektiğini bilmez.

275d

γεγραμμένους τοῦ τὸν εἰδότα ὑπομνῆσαι περὶ ὧν ἂν ᾖ τὰ γεγραμμένα.

ΦΑΙ. ὀρθότατα.

ΣΩ. δεινὸν γάρ που, ὦ Φαῖδρε, τοῦτʼ ἔχει γραφή, καὶ ὡς ἀληθῶς ὅμοιον ζωγραφίᾳ. καὶ γὰρ τὰ ἐκείνης ἔκγονα ἕστηκε μὲν ὡς ζῶντα, ἐὰν δʼ ἀνέρῃ τι, σεμνῶς πάνυ σιγᾷ. ταὐτὸν δὲ καὶ οἱ λόγοι· δόξαις μὲν ἂν ὥς τι φρονοῦντας αὐτοὺς λέγειν, ἐὰν δέ τι ἔρῃ τῶν λεγομένων βουλόμενος μαθεῖν, ἕν τι σημαίνει μόνον ταὐτὸν ἀεί. ὅταν δὲ ἅπαξ

275eHaksız yere hırpalanıp sövüldüğünde hep babasının yardımına ihtiyaç duyar; çünkü kendisi ne kendini savunabilir ne de kendine yardım edebilir.

Phaidros: Bunu da çok doğru söyledin.

275e

γραφῇ, κυλινδεῖται μὲν πανταχοῦ πᾶς λόγος ὁμοίως παρὰ τοῖς ἐπαΐουσιν, ὡς δʼ αὕτως παρʼ οἷς οὐδὲν προσήκει, καὶ οὐκ ἐπίσταται λέγειν οἷς δεῖ γε καὶ μή. πλημμελούμενος δὲ καὶ οὐκ ἐν δίκῃ λοιδορηθεὶς τοῦ πατρὸς ἀεὶ δεῖται βοηθοῦ· αὐτὸς γὰρ οὔτʼ ἀμύνασθαι οὔτε βοηθῆσαι δυνατὸς αὑτῷ.

ΦΑΙ. καὶ ταῦτά σοι ὀρθότατα εἴρηται.

276aSokrates: Peki? Bunun öz kardeşi olan başka bir konuşma görüyor muyuz? Nasıl doğar, bundan ne kadar daha iyi ve daha güçlü olur?

Phaidros: Hangi konuşmayı, nasıl doğduğunu söylüyorsun?

Sokrates: Öğrenenin psykhē'sine epistēmē ile yazılan, kendini savunabilen, kime konuşup kime susacağını bilen konuşmayı.

Phaidros: Bilenin canlı, psykhē taşıyan konuşmasını söylüyorsun; yazılı olana haklı olarak onun bir hayali (eidolon) denebilir.

276a

ΣΩ. τί δʼ; ἄλλον ὁρῶμεν λόγον τούτου ἀδελφὸν γνήσιον, τῷ τρόπῳ τε γίγνεται, καὶ ὅσῳ ἀμείνων καὶ δυνατώτερος τούτου φύεται;

ΦΑΙ. τίνα τοῦτον καὶ πῶς λέγεις γιγνόμενον;

ΣΩ. ὃς μετʼ ἐπιστήμης γράφεται ἐν τῇ τοῦ μανθάνοντος ψυχῇ, δυνατὸς μὲν ἀμῦναι ἑαυτῷ, ἐπιστήμων δὲ λέγειν τε καὶ σιγᾶν πρὸς οὓς δεῖ.

ΦΑΙ. τὸν τοῦ εἰδότος λόγον λέγεις ζῶντα καὶ ἔμψυχον, οὗ ὁ γεγραμμένος εἴδωλον ἄν τι λέγοιτο δικαίως.

276bSokrates: Kesinlikle. Şimdi bana şunu söyle: Aklı başında bir çiftçi, özendiği ve meyve vermesini istediği tohumları ciddi ciddi yaz günü Adonis bahçelerine ekip sekiz günde güzelleştiklerini görmekten mi hoşlanır? Yoksa bunu, yaparsa eğer, oyun ve bayram için mi yapar; ciddiye aldığı tohumları ise çiftçilik tekhnē'sini kullanarak uygun toprağa ekip sekizinci ayda ektiklerinin olgunluğa erişmesinden mi memnun olur?

276b

ΣΩ. παντάπασι μὲν οὖν. τόδε δή μοι εἰπέ· ὁ νοῦν ἔχων γεωργός, ὧν σπερμάτων κήδοιτο καὶ ἔγκαρπα βούλοιτο γενέσθαι, πότερα σπουδῇ ἂν θέρους εἰς Ἀδώνιδος κήπους ἀρῶν χαίροι θεωρῶν καλοὺς ἐν ἡμέραισιν ὀκτὼ γιγνομένους, ἢ ταῦτα μὲν δὴ παιδιᾶς τε καὶ ἑορτῆς χάριν δρῴη ἄν, ὅτε καὶ ποιοῖ· ἐφʼ οἷς δὲ ἐσπούδακεν, τῇ γεωργικῇ χρώμενος ἂν τέχνῃ, σπείρας εἰς τὸ προσῆκον, ἀγαπῴη ἂν ἐν ὀγδόῳ μηνὶ ὅσα ἔσπειρεν τέλος λαβόντα;

276cPhaidros: Öyle, Sokrates: Birini ciddiyetle, ötekini dediğin gibi başka bir amaçla yapar.

Sokrates: Adil, güzel ve iyi şeylerin bilgisine sahip olanın, kendi tohumları konusunda çiftçiden daha az aklı olduğunu mu söyleyelim?

Phaidros: Hiç de değil.

Sokrates: O hâlde bunları ciddiyetle suya, yani mürekkebe, kamışla ekerek, kendilerini sözle savunamayan, hakikati de yeterince öğretemeyen sözlerle yazmayacaktır.

Phaidros: Pek olası değil.

276c

ΦΑΙ. οὕτω που, ὦ Σώκρατες, τὰ μὲν σπουδῇ, τὰ δὲ ὡς ἑτέρως ἂν ᾗ λέγεις ποιοῖ.

ΣΩ. τὸν δὲ δικαίων τε καὶ καλῶν καὶ ἀγαθῶν ἐπιστήμας ἔχοντα τοῦ γεωργοῦ φῶμεν ἧττον νοῦν ἔχειν εἰς τὰ ἑαυτοῦ σπέρματα;

ΦΑΙ. ἥκιστά γε.

ΣΩ. οὐκ ἄρα σπουδῇ αὐτὰ ἐν ὕδατι γράψει μέλανι σπείρων διὰ καλάμου μετὰ λόγων ἀδυνάτων μὲν αὑτοῖς λόγῳ βοηθεῖν, ἀδυνάτων δὲ ἱκανῶς τἀληθῆ διδάξαι.

ΦΑΙ. οὔκουν δὴ τό γʼ εἰκός.

276dSokrates: Değil elbette. Görünüşe göre yazı bahçelerini oyun için ekecek ve yazacaktır; yazdığında da, unutkan yaşlılığa erişirse kendisi için, aynı izi süren herkes için de hatırlatıcılar biriktirecek ve onların körpecik büyüdüğünü görmekten hoşlanacaktır. Başkaları başka eğlencelere, şölenlerle ve bunların kardeşi olan başka şeylerle kendilerini sulamaya daldıklarında, o, görünüşe göre bunlar yerine söylediğim şeylerle oynayarak vakit geçirecektir.

276d

ΣΩ. οὐ γάρ· ἀλλὰ τοὺς μὲν ἐν γράμμασι κήπους, ὡς ἔοικε, παιδιᾶς χάριν σπερεῖ τε καὶ γράψει, ὅταν [δὲ] γράφῃ, ἑαυτῷ τε ὑπομνήματα θησαυριζόμενος, εἰς τὸ λήθης γῆρας ἐὰν ἵκηται, καὶ παντὶ τῷ ταὐτὸν ἴχνος μετιόντι, ἡσθήσεταί τε αὐτοὺς θεωρῶν φυομένους ἁπαλούς· ὅταν ⟨δὲ⟩ ἄλλοι παιδιαῖς ἄλλαις χρῶνται, συμποσίοις τε ἄρδοντες αὑτοὺς ἑτέροις τε ὅσα τούτων ἀδελφά, τότʼ ἐκεῖνος, ὡς ἔοικεν, ἀντὶ τούτων οἷς λέγω παίζων διάξει.

276ePhaidros: Bayağı bir oyunun yanında ne güzel bir oyundan söz ediyorsun, Sokrates: Konuşmalarla oynayabilen, adalet ve dediğin öteki şeyler üzerine hikâyeler anlatan birinin oyunu.

Sokrates: Öyledir, sevgili Phaidros. Ama sanırım bunlarla ilgili ciddiyet çok daha güzeldir: Biri diyalektik tekhnē'sini kullanarak uygun bir psykhē bulup ona epistēmē ile konuşmalar diker ve eker; bunlar hem kendilerine hem de dikene yardım edebilecek güçtedir, meyvesiz değil tohumludurlar; onlardan başka karakterlerde başka konuşmalar biter ve bu tohumu hep ölümsüz kılabilirler, sahibini de bir insan için mümkün olan en büyük ölçüde mesut ederler.

276e

ΦΑΙ. παγκάλην λέγεις παρὰ φαύλην παιδιάν, ὦ Σώκρατες, τοῦ ἐν λόγοις δυναμένου παίζειν, δικαιοσύνης τε καὶ ἄλλων ὧν λέγεις πέρι μυθολογοῦντα.

ΣΩ. ἔστι γάρ, ὦ φίλε Φαῖδρε, οὕτω· πολὺ δʼ οἶμαι καλλίων σπουδὴ περὶ αὐτὰ γίγνεται, ὅταν τις τῇ διαλεκτικῇ τέχνῃ χρώμενος, λαβὼν ψυχὴν προσήκουσαν, φυτεύῃ τε καὶ σπείρῃ μετʼ ἐπιστήμης λόγους, οἳ ἑαυτοῖς τῷ τε φυτεύσαντι

277aPhaidros: Bu daha da güzel söylediğin bir şey.

Sokrates: Bunlarda anlaştığımıza göre, Phaidros, artık o meseleleri yargılayabiliriz.

Phaidros: Hangilerini?

Sokrates: Görmek isteyip buraya kadar geldiğimiz meseleleri: Lysias'a konuşma yazdığı için yöneltilen kınamayı ve tekhnē ile ya da tekhnē'siz yazılan konuşmaların kendisini sorgulamak.

277a

βοηθεῖν ἱκανοὶ καὶ οὐχὶ ἄκαρποι ἀλλὰ ἔχοντες σπέρμα, ὅθεν ἄλλοι ἐν ἄλλοις ἤθεσι φυόμενοι τοῦτʼ ἀεὶ ἀθάνατον παρέχειν ἱκανοί, καὶ τὸν ἔχοντα εὐδαιμονεῖν ποιοῦντες εἰς ὅσον ἀνθρώπῳ δυνατὸν μάλιστα.

ΦΑΙ. πολὺ γὰρ τοῦτʼ ἔτι κάλλιον λέγεις.

ΣΩ. νῦν δὴ ἐκεῖνα ἤδη, ὦ Φαῖδρε, δυνάμεθα κρίνειν, τούτων ὡμολογημένων.

ΦΑΙ. τὰ ποῖα;

ΣΩ. ὧν δὴ πέρι βουληθέντες ἰδεῖν ἀφικόμεθα εἰς τόδε, ὅπως τὸ Λυσίου τε ὄνειδος ἐξετάσαιμεν τῆς τῶν λόγων

277bTekhnē'ye uygun olan ve olmayan bence ölçülü bir şekilde açıklandı.

Phaidros: Öyle görünmüştü; ama nasıl olduğunu bana yeniden hatırlat.

Sokrates: Biri hakkında konuştuğu ya da yazdığı her şeyin hakikatini bilmedikçe, her şeyi kendi başına tarif edebilir hâle gelmedikçe, tarif ettikten sonra da bölünemeyene kadar türlere göre kesmeyi bilmedikçe, psykhē'nin tabiatını da aynı şekilde inceleyip her tabiata uyan türü bulmadıkça ve konuşmasını buna göre koyup düzenlemedikçe —karmaşık bir psykhē'ye karmaşık ve her tona uyan konuşmalar, basit bir psykhē'ye basit konuşmalar vermedikçe—, konuşma cinsini tabiatının elverdiği ölçüde tekhnē ile kullanamaz; ne öğretmek ne de ikna etmek için. Bütün önceki konuşmamız bize bunu gösterdi.

277b

γραφῆς πέρι, καὶ αὐτοὺς τοὺς λόγους οἳ τέχνῃ καὶ ἄνευ τέχνης γράφοιντο. τὸ μὲν οὖν ἔντεχνον καὶ μὴ δοκεῖ μοι δεδηλῶσθαι μετρίως.

ΦΑΙ. ἔδοξέ γε δή· πάλιν δὲ ὑπόμνησόν με πῶς.

ΣΩ. πρὶν ἄν τις τό τε ἀληθὲς ἑκάστων εἰδῇ πέρι ὧν λέγει ἢ γράφει, κατʼ αὐτό τε πᾶν ὁρίζεσθαι δυνατὸς γένηται, ὁρισάμενός τε πάλιν κατʼ εἴδη μέχρι τοῦ ἀτμήτου τέμνειν ἐπιστηθῇ, περί τε ψυχῆς φύσεως διιδὼν κατὰ ταὐτά, τὸ

277cPhaidros: Kesinlikle, aşağı yukarı böyle görünmüştü.

277c

προσαρμόττον ἑκάστῃ φύσει εἶδος ἀνευρίσκων, οὕτω τιθῇ καὶ διακοσμῇ τὸν λόγον, ποικίλῃ μὲν ποικίλους ψυχῇ καὶ παναρμονίους διδοὺς λόγους, ἁπλοῦς δὲ ἁπλῇ, οὐ πρότερον δυνατὸν τέχνῃ ἔσεσθαι καθʼ ὅσον πέφυκε μεταχειρισθῆναι τὸ λόγων γένος, οὔτε τι πρὸς τὸ διδάξαι οὔτε τι πρὸς τὸ πεῖσαι, ὡς ὁ ἔμπροσθεν πᾶς μεμήνυκεν ἡμῖν λόγος.

ΦΑΙ. παντάπασι μὲν οὖν τοῦτό γε οὕτω πως ἐφάνη.

277dSokrates: Peki konuşma söylemenin ve yazmanın güzel ya da çirkin olması, nasıl yapılırsa haklı olarak kınanacağı ya da kınanmayacağı konusunda, az önce söylenenler şunu göstermedi mi...

Phaidros: Neyi?

Sokrates: Lysias ya da başka biri, şimdiye kadar özel olarak ya da kamu adına yasa koyarak bir şey yazmışsa ya da yazacaksa, siyasi bir yazı yazıp ona büyük bir sağlamlık ve açıklık atfediyorsa, biri bunu söylesin söylemesin, bu yazar için bir ayıptır. Çünkü adil ve adaletsiz, kötü ve iyi şeyler hakkında uyanıkken de rüyada da cahil olmak, bütün kalabalık onu övse bile, gerçekte kınanmaktan kurtulamaz.

277d

ΣΩ. τί δʼ αὖ περὶ τοῦ καλὸν ἢ αἰσχρὸν εἶναι τὸ λόγους λέγειν τε καὶ γράφειν, καὶ ὅπῃ γιγνόμενον ἐν δίκῃ λέγοιτʼ ἂν ὄνειδος ἢ μή, ἆρα οὐ δεδήλωκεν τὰ λεχθέντα ὀλίγον ἔμπροσθεν—

ΦΑΙ. τὰ ποῖα;

ΣΩ. ὡς εἴτε Λυσίας ἤ τις ἄλλος πώποτε ἔγραψεν ἢ γράψει ἰδίᾳ ἢ δημοσίᾳ νόμους τιθείς, σύγγραμμα πολιτικὸν γράφων καὶ μεγάλην τινὰ ἐν αὐτῷ βεβαιότητα ἡγούμενος καὶ σαφήνειαν, οὕτω μὲν ὄνειδος τῷ γράφοντι, εἴτε τίς φησιν εἴτε μή· τὸ γὰρ ἀγνοεῖν ὕπαρ τε καὶ ὄναρ δικαίων

277ePhaidros: Kurtulamaz elbette.

Sokrates: Oysa şöyle düşünen biri vardır: Her konuda yazılı konuşmada kaçınılmaz olarak bolca oyun bulunduğunu, vezinli ya da vezinsiz hiçbir konuşmanın büyük bir ciddiyetle yazılmaya değmediğini, rapsodların okuduğu konuşmalar gibi sorgulamadan ve öğretmeden yalnızca ikna için söylenmeye de değmediğini, bunların en iyilerinin gerçekte bilenlere yalnızca bir hatırlatma olduğunu düşünür. Açıklığın, eksiksizliğin ve ciddiyete değerliğin yalnızca adil, güzel ve iyi şeyler hakkında öğretilen, öğrenmek için söylenen ve gerçekten psykhē'ye yazılan konuşmalarda bulunduğuna inanır. Böyle konuşmaları öz oğulları gibi kendi konuşmaları saymak gerektiğini düşünür: önce kendi içindekini, eğer bulunup oraya yerleşmişse; sonra da onun soyundan gelip başkalarının psykhē'lerinde layıkıyla yetişmiş evlatlarını ve kardeşlerini. Ötekilere ise veda eder. İşte böyle bir adam, Phaidros, senin de benim de olmayı dileyeceğimiz kişidir.

277e

καὶ ἀδίκων πέρι καὶ κακῶν καὶ ἀγαθῶν οὐκ ἐκφεύγει τῇ ἀληθείᾳ μὴ οὐκ ἐπονείδιστον εἶναι, οὐδὲ ἂν ὁ πᾶς ὄχλος αὐτὸ ἐπαινέσῃ.

ΦΑΙ. οὐ γὰρ οὖν.

ΣΩ. ὁ δέ γε ἐν μὲν τῷ γεγραμμένῳ λόγῳ περὶ ἑκάστου παιδιάν τε ἡγούμενος πολλὴν ἀναγκαῖον εἶναι, καὶ οὐδένα πώποτε λόγον ἐν μέτρῳ οὐδʼ ἄνευ μέτρου μεγάλης ἄξιον σπουδῆς γραφῆναι, οὐδὲ λεχθῆναι ὡς οἱ ῥαψῳδούμενοι ἄνευ ἀνακρίσεως καὶ διδαχῆς πειθοῦς ἕνεκα ἐλέχθησαν, ἀλλὰ τῷ

278a

ὄντι αὐτῶν τοὺς βελτίστους εἰδότων ὑπόμνησιν γεγονέναι, ἐν δὲ τοῖς διδασκομένοις καὶ μαθήσεως χάριν λεγομένοις καὶ τῷ ὄντι γραφομένοις ἐν ψυχῇ περὶ δικαίων τε καὶ καλῶν καὶ ἀγαθῶν [ἐν] μόνοις ἡγούμενος τό τε ἐναργὲς εἶναι καὶ τέλεον καὶ ἄξιον σπουδῆς· δεῖν δὲ τοὺς τοιούτους λόγους αὑτοῦ λέγεσθαι οἷον ὑεῖς γνησίους εἶναι, πρῶτον μὲν τὸν ἐν αὑτῷ, ἐὰν εὑρεθεὶς ἐνῇ, ἔπειτα εἴ τινες τούτου ἔκγονοί

278bPhaidros: Ben de dediklerini kesinlikle istiyor ve diliyorum.

Sokrates: O hâlde konuşmalar üzerine oyunumuz ölçülü bir şekilde bitsin. Sen de gidip Lysias'a söyle: İkimiz Perilerin pınarına ve Musaların kutsal yerine inip birtakım sözler duyduk; bunlar bize şunu söylememizi buyurdu: Lysias'a ve konuşma yazan başka herkese, Homeros'a ve müziksiz ya da ezgili şiir yazan başka herkese, üçüncü olarak da Solon'a ve siyasi konuşmalarda yasa adını verdiği yazılar yazan herkese: Bunları hakikatin nasıl olduğunu bilerek yazmışsa, yazdıkları sorgulandığında onlara yardım edebiliyorsa ve konuşarak yazılanların değersiz olduğunu kendisi gösterebiliyorsa, böyle birine bu adlardan biriyle değil, ciddiye aldığı şeylerden gelen bir adla seslenmek gerekir.

278b

τε καὶ ἀδελφοὶ ἅμα ἐν ἄλλαισιν ἄλλων ψυχαῖς κατʼ ἀξίαν ἐνέφυσαν· τοὺς δὲ ἄλλους χαίρειν ἐῶν—οὗτος δὲ ὁ τοιοῦτος ἀνὴρ κινδυνεύει, ὦ Φαῖδρε, εἶναι οἷον ἐγώ τε καὶ σὺ εὐξαίμεθʼ ἂν σέ τε καὶ ἐμὲ γενέσθαι.

ΦΑΙ. παντάπασι μὲν οὖν ἔγωγε βούλομαί τε καὶ εὔχομαι ἃ λέγεις.

ΣΩ. οὐκοῦν ἤδη πεπαίσθω μετρίως ἡμῖν τὰ περὶ λόγων· καὶ σύ τε ἐλθὼν φράζε Λυσίᾳ ὅτι νὼ καταβάντε ἐς τὸ Νυμφῶν νᾶμά τε καὶ μουσεῖον ἠκούσαμεν λόγων, οἳ ἐπέστελλον

278c

λέγειν Λυσίᾳ τε καὶ εἴ τις ἄλλος συντίθησι λόγους, καὶ Ὁμήρῳ καὶ εἴ τις ἄλλος αὖ ποίησιν ψιλὴν ἢ ἐν ᾠδῇ συντέθηκε, τρίτον δὲ Σόλωνι καὶ ὅστις ἐν πολιτικοῖς λόγοις νόμους ὀνομάζων συγγράμματα ἔγραψεν· εἰ μὲν εἰδὼς ᾗ τὸ ἀληθὲς ἔχει συνέθηκε ταῦτα, καὶ ἔχων βοηθεῖν, εἰς ἔλεγχον ἰὼν περὶ ὧν ἔγραψε, καὶ λέγων αὐτὸς δυνατὸς τὰ γεγραμμένα φαῦλα ἀποδεῖξαι, οὔ τι τῶνδε ἐπωνυμίαν ἔχοντα δεῖ

278dPhaidros: Ona hangi adları veriyorsun?

Sokrates: Ona bilge demek, Phaidros, bence büyük bir şey; yalnızca tanrıya yaraşır. Filozof, yani bilgelik sevdalısı, ya da buna benzer bir ad ona hem daha uygun düşer hem de daha ölçülü olur.

Phaidros: Hiç de yersiz değil.

Sokrates: Peki kaleme aldığı ya da yazdığı şeylerden daha değerli bir şeyi olmayan, onları uzun zaman alt üst edip birbirine yapıştıran ve onlardan parçalar koparan birine ise haklı olarak şair, konuşma yazarı ya da yasa yazarı diyeceksin, değil mi?

278d

λέγεσθαι τὸν τοιοῦτον, ἀλλʼ ἐφʼ οἷς ἐσπούδακεν ἐκείνων.

ΦΑΙ. τίνας οὖν τὰς ἐπωνυμίας αὐτῷ νέμεις;

ΣΩ. τὸ μὲν σοφόν, ὦ Φαῖδρε, καλεῖν ἔμοιγε μέγα εἶναι δοκεῖ καὶ θεῷ μόνῳ πρέπειν· τὸ δὲ ἢ φιλόσοφον ἢ τοιοῦτόν τι μᾶλλόν τε ἂν αὐτῷ καὶ ἁρμόττοι καὶ ἐμμελεστέρως ἔχοι.

ΦΑΙ. καὶ οὐδέν γε ἀπὸ τρόπου.

ΣΩ. οὐκοῦν αὖ τὸν μὴ ἔχοντα τιμιώτερα ὧν συνέθηκεν ἢ ἔγραψεν ἄνω κάτω στρέφων ἐν χρόνῳ, πρὸς ἄλληλα

278ePhaidros: Elbette.

Sokrates: O hâlde bunları arkadaşına söyle.

Phaidros: Ya sen? Sen ne yapacaksın? Senin arkadaşını da atlamamak gerek.

Sokrates: Kimi?

Phaidros: Güzel İsokrates'i. Ona ne haber vereceksin, Sokrates? Onun ne olduğunu söyleyeceğiz?

Sokrates: İsokrates daha genç, Phaidros; ama onun hakkında bir kehanetim var, onu söylemek isterim.

278e

κολλῶν τε καὶ ἀφαιρῶν, ἐν δίκῃ που ποιητὴν ἢ λόγων συγγραφέα ἢ νομογράφον προσερεῖς;

ΦΑΙ. τί μήν;

ΣΩ. ταῦτα τοίνυν τῷ ἑταίρῳ φράζε.

ΦΑΙ. τί δὲ σύ; πῶς ποιήσεις; οὐδὲ γὰρ οὐδὲ τὸν σὸν ἑταῖρον δεῖ παρελθεῖν.

ΣΩ. τίνα τοῦτον;

ΦΑΙ. Ἰσοκράτη τὸν καλόν· ᾧ τί ἀπαγγελεῖς, ὦ Σώκρατες; τίνα αὐτὸν φήσομεν εἶναι;

ΣΩ. νέος ἔτι, ὦ Φαῖδρε, Ἰσοκράτης· ὃ μέντοι μαντεύομαι

279aPhaidros: Neymiş o?

Sokrates: Bana öyle geliyor ki yaradılışı Lysias'ın konuşmalarındakinden daha üstün, karakteri de daha soylu bir karışım. Bu yüzden yaşı ilerledikçe, şimdi uğraştığı konuşmaların kendisinde, şimdiye kadar konuşmaya el atmış herkesi çocuk gibi geride bırakırsa hiç şaşırtıcı olmaz; bunlar ona yetmez de daha tanrısal bir dürtü onu daha büyük şeylere götürürse, bu da şaşırtıcı olmaz. Çünkü dostum, bu adamın düşüncesinde tabiatça bir felsefe var.

279a

κατʼ αὐτοῦ, λέγειν ἐθέλω.

ΦΑΙ. τὸ ποῖον δή;

ΣΩ. δοκεῖ μοι ἀμείνων ἢ κατὰ τοὺς περὶ Λυσίαν εἶναι λόγους τὰ τῆς φύσεως, ἔτι τε ἤθει γεννικωτέρῳ κεκρᾶσθαι· ὥστε οὐδὲν ἂν γένοιτο θαυμαστὸν προϊούσης τῆς ἡλικίας εἰ περὶ αὐτούς τε τοὺς λόγους, οἷς νῦν ἐπιχειρεῖ, πλέον ἢ παίδων διενέγκοι τῶν πώποτε ἁψαμένων λόγων, ἔτι τε εἰ αὐτῷ μὴ ἀποχρήσαι ταῦτα, ἐπὶ μείζω δέ τις αὐτὸν ἄγοι ὁρμὴ θειοτέρα· φύσει γάρ, ὦ φίλε, ἔνεστί τις φιλοσοφία

279bİşte ben buranın tanrılarından bu haberi sevgilime, İsokrates'e götürüyorum; sen de ötekini sevgiline, Lysias'a götür.

Phaidros: Öyle olsun; ama gidelim, boğucu sıcak da hafifledi.

Sokrates: Gitmeden önce buranın tanrılarına dua etmek yakışmaz mı?

Phaidros: Elbette.

Sokrates: Sevgili Pan ve burada bulunan öteki tanrılar, içimi güzel kılın; dışımda ne varsa, içimdekilerle dost olsun.

279b

τῇ τοῦ ἀνδρὸς διανοίᾳ. ταῦτα δὴ οὖν ἐγὼ μὲν παρὰ τῶνδε τῶν θεῶν ὡς ἐμοῖς παιδικοῖς Ἰσοκράτει ἐξαγγέλλω, σὺ δʼ ἐκεῖνα ὡς σοῖς Λυσίᾳ.

ΦΑΙ. ταῦτʼ ἔσται· ἀλλὰ ἴωμεν, ἐπειδὴ καὶ τὸ πνῖγος ἠπιώτερον γέγονεν.

ΣΩ. οὐκοῦν εὐξαμένῳ πρέπει τοῖσδε πορεύεσθαι;

ΦΑΙ. τί μήν;

ΣΩ. ὦ φίλε Πάν τε καὶ ἄλλοι ὅσοι τῇδε θεοί, δοίητέ μοι καλῷ γενέσθαι τἄνδοθεν· ἔξωθεν δὲ ὅσα ἔχω, τοῖς ἐντὸς

279cBilgeyi zengin sayayım; altınım da ancak itidalli bir insanın taşıyıp götürebileceği kadar olsun.

Başka bir şey dilememiz gerekiyor mu, Phaidros? Bana bu dua yeter.

Phaidros: Benim için de aynı dileklerde bulun; çünkü dostların her şeyi ortaktır.

Sokrates: Gidelim.

279c

εἶναί μοι φίλια. πλούσιον δὲ νομίζοιμι τὸν σοφόν· τὸ δὲ χρυσοῦ πλῆθος εἴη μοι ὅσον μήτε φέρειν μήτε ἄγειν δύναιτο ἄλλος ἢ ὁ σώφρων.

ἔτʼ ἄλλου του δεόμεθα, ὦ Φαῖδρε; ἐμοὶ μὲν γὰρ μετρίως ηὖκται.

ΦΑΙ. καὶ ἐμοὶ ταῦτα συνεύχου· κοινὰ γὰρ τὰ τῶν φίλων.

ΣΩ. ἴωμεν.

Çeviri değerlendirmesi

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…