İçeriğe geç
Platon

Platon

Meneksenos

Μενέξενος

234aSokrates: Çarşıdan mı geliyor Meneksenos, yoksa başka bir yerden mi?

Meneksenos: Çarşıdan, Sokrates; meclis binasından.

Sokrates: Senin meclis binasında ne işin vardı? Yoksa terbiyenin ve felsefenin sonuna geldiğini mi düşünüyorsun? Artık yeterince donanımlı olduğuna inanıp daha büyük işlere yönelmeyi mi tasarlıyorsun? Bu yaşta, harika dostum, biz yaşlılara yöneticilik etmeye mi kalkışıyorsun, aileniz bize bir koruyucu yetiştirmekten hiç geri kalmasın diye?

234a

ΣΩ. ἐξ ἀγορᾶς ἢ πόθεν Μενέξενος;

ΜΕΝ. ἐξ ἀγορᾶς, ὦ Σώκρατες, καὶ ἀπὸ τοῦ βουλευτηρίου.

ΣΩ. τί μάλιστα σοὶ πρὸς βουλευτήριον; ἢ δῆλα δὴ ὅτι παιδεύσεως καὶ φιλοσοφίας ἐπὶ τέλει ἡγῇ εἶναι, καὶ ὡς ἱκανῶς ἤδη ἔχων ἐπὶ τὰ μείζω ἐπινοεῖς τρέπεσθαι, καὶ ἄρχειν ἡμῶν, ὦ θαυμάσιε, ἐπιχειρεῖς τῶν πρεσβυτέρων

234bMeneksenos: Sen izin verir, yönetmemi öğütlersen, Sokrates, hevesle yaparım; yoksa yapmam. Ama şimdi meclis binasına gelmemin sebebi şu: Meclisin ölüler için konuşma yapacak kişiyi seçeceğini duydum. Biliyorsun, cenaze töreni düzenleyecekler.

Sokrates: Elbette. Peki kimi seçtiler?

Meneksenos: Kimseyi; yarına ertelediler. Ama sanırım Arkhinos ya da Dion seçilecek.

234b

τηλικοῦτος ὤν, ἵνα μὴ ἐκλίπῃ ὑμῶν ἡ οἰκία ἀεί τινα ἡμῶν ἐπιμελητὴν παρεχομένη;

ΜΕΝ. ἐὰν σύ γε, ὦ Σώκρατες, ἐᾷς καὶ συμβουλεύῃς ἄρχειν, προθυμήσομαι· εἰ δὲ μή, οὔ. νῦν μέντοι ἀφικόμην πρὸς τὸ βουλευτήριον πυθόμενος ὅτι ἡ βουλὴ μέλλει αἱρεῖσθαι ὅστις ἐρεῖ ἐπὶ τοῖς ἀποθανοῦσιν· ταφὰς γὰρ οἶσθʼ ὅτι μέλλουσι ποιεῖν.

ΣΩ. πάνυ γε· ἀλλὰ τίνα εἵλοντο;

ΜΕΝ. οὐδένα, ἀλλὰ ἀνεβάλοντο εἰς τὴν αὔριον. οἶμαι μέντοι Ἀρχῖνον ἢ Δίωνα αἱρεθήσεσθαι.

234cSokrates: Doğrusu Meneksenos, savaşta ölmek pek çok bakımdan güzel bir şey gibi görünüyor. İnsan yoksul olarak ölse bile güzel ve görkemli bir cenaze töreni kazanıyor; değersiz biri olsa bile övgüye de kavuşuyor, hem de bilge, gelişigüzel övmeyen, konuşmalarını uzun zamandır hazırlamış adamlardan. Bunlar öyle güzel överler ki, her birinin sahip olduğu ve olmadığı nitelikleri sayıp kelimeleri en güzel biçimde süsleyerek psykhē'lerimizi büyülerler.

234c

ΣΩ. καὶ μήν, ὦ Μενέξενε, πολλαχῇ κινδυνεύει καλὸν εἶναι τὸ ἐν πολέμῳ ἀποθνῄσκειν. καὶ γὰρ ταφῆς καλῆς τε καὶ μεγαλοπρεποῦς τυγχάνει, καὶ ἐὰν πένης τις ὢν τελευτήσῃ, καὶ ἐπαίνου αὖ ἔτυχεν, καὶ ἐὰν φαῦλος ᾖ, ὑπʼ ἀνδρῶν σοφῶν τε καὶ οὐκ εἰκῇ ἐπαινούντων, ἀλλὰ ἐκ πολλοῦ χρόνου λόγους παρεσκευασμένων, οἳ οὕτως καλῶς ἐπαινοῦσιν, ὥστε καὶ τὰ

235aŞehri her bakımdan yüceltir, savaşta ölenleri, bizden önceki bütün atalarımızı ve hâlâ yaşayan bizleri överler; öyle ki ben, Meneksenos, onların övgüleri karşısında kendimi pek soylu hissederim. Her seferinde dinleyip büyülenerek kendimden geçer, o an daha büyük, daha soylu, daha güzel biri olduğumu sanırım.

235a

προσόντα καὶ τὰ μὴ περὶ ἑκάστου λέγοντες, κάλλιστά πως τοῖς ὀνόμασι ποικίλλοντες, γοητεύουσιν ἡμῶν τὰς ψυχάς, καὶ τὴν πόλιν ἐγκωμιάζοντες κατὰ πάντας τρόπους καὶ τοὺς τετελευτηκότας ἐν τῷ πολέμῳ καὶ τοὺς προγόνους ἡμῶν ἅπαντας τοὺς ἔμπροσθεν καὶ αὐτοὺς ἡμᾶς τοὺς ἔτι ζῶντας ἐπαινοῦντες, ὥστʼ ἔγωγε, ὦ Μενέξενε, γενναίως πάνυ διατίθεμαι ἐπαινούμενος ὑπʼ αὐτῶν, καὶ ἑκάστοτε ἐξέστηκα

235bÇoğu zaman yanımda bazı yabancılar da bulunur, benimle birlikte dinlerler; onların karşısında o an daha bir ağırbaşlı olurum. Çünkü bana kalırsa onlar da hem bana hem şehrin geri kalanına karşı aynı şeyi yaşarlar: Konuşmacının etkisiyle şehri eskisinden daha hayranlık verici bulurlar. Bu ağırbaşlılık bende üç günden fazla sürer.

235b

ἀκροώμενος καὶ κηλούμενος, ἡγούμενος ἐν τῷ παραχρῆμα μείζων καὶ γενναιότερος καὶ καλλίων γεγονέναι. καὶ οἷα δὴ τὰ πολλὰ ἀεὶ μετʼ ἐμοῦ ξένοι τινὲς ἕπονται καὶ συνακροῶνται πρὸς οὓς ἐγὼ σεμνότερος ἐν τῷ παραχρῆμα γίγνομαι· καὶ γὰρ ἐκεῖνοι ταὐτὰ ταῦτα δοκοῦσί μοι πάσχειν καὶ πρὸς ἐμὲ καὶ πρὸς τὴν ἄλλην πόλιν, θαυμασιωτέραν αὐτὴν ἡγεῖσθαι εἶναι ἢ πρότερον, ὑπὸ τοῦ λέγοντος ἀναπειθόμενοι. καί μοι αὕτη ἡ σεμνότης παραμένει ἡμέρας πλείω

235cKonuşmacının sözü ve sesi kulaklarımda öyle çınlar ki, ancak dördüncü ya da beşinci gün kendime gelip dünyanın neresinde olduğumu fark ederim; o zamana kadar neredeyse Mutlular Adaları'nda yaşadığımı sanırım. Hatiplerimiz bu kadar becerikli işte.

Meneksenos: Sen hep hatiplerle alay edersin, Sokrates. Ama bu sefer seçilecek kişinin pek zorlanacağını sanıyorum; seçim son dakikada yapıldı, o yüzden konuşmacı belki de doğaçlama konuşmak zorunda kalacak.

235c

ἢ τρεῖς· οὕτως ἔναυλος ὁ λόγος τε καὶ ὁ φθόγγος παρὰ τοῦ λέγοντος ἐνδύεται εἰς τὰ ὦτα, ὥστε μόγις τετάρτῃ ἢ πέμπτῃ ἡμέρᾳ ἀναμιμνῄσκομαι ἐμαυτοῦ καὶ αἰσθάνομαι οὗ γῆς εἰμι, τέως δὲ οἶμαι μόνον οὐκ ἐν μακάρων νήσοις οἰκεῖν· οὕτως ἡμῖν οἱ ῥήτορες δεξιοί εἰσιν.

ΜΕΝ. ἀεὶ σὺ προσπαίζεις, ὦ Σώκρατες, τοὺς ῥήτορας. νῦν μέντοι οἶμαι ἐγὼ τὸν αἱρεθέντα οὐ πάνυ εὐπορήσειν· ἐξ ὑπογύου γὰρ παντάπασιν ἡ αἵρεσις γέγονεν, ὥστε ἴσως ἀναγκασθήσεται ὁ λέγων ὥσπερ αὐτοσχεδιάζειν.

235dSokrates: Nereden çıkardın, dostum? Bunların her birinin hazır konuşmaları vardır; zaten böyle şeyleri doğaçlama söylemek de zor değil. Atinalıları Peloponneslilerin önünde ya da Peloponneslileri Atinalıların önünde övmek gerekseydi, ikna edip beğeni toplayacak iyi bir hatip gerekirdi; ama insan övdüğü kişilerin önünde yarışınca, iyi konuşuyor görünmek büyük bir iş değildir.

Meneksenos: Öyle mi düşünüyorsun, Sokrates?

Sokrates: Zeus hakkı için, öyle.

235d

ΣΩ. πόθεν, ὠγαθέ; εἰσὶν ἑκάστοις τούτων λόγοι παρεσκευασμένοι, καὶ ἅμα οὐδὲ αὐτοσχεδιάζειν τά γε τοιαῦτα χαλεπόν. εἰ μὲν γὰρ δέοι Ἀθηναίους ἐν Πελοποννησίοις εὖ λέγειν ἢ Πελοποννησίους ἐν Ἀθηναίοις, ἀγαθοῦ ἂν ῥήτορος δέοι τοῦ πείσοντος καὶ εὐδοκιμήσοντος· ὅταν δέ τις ἐν τούτοις ἀγωνίζηται οὕσπερ καὶ ἐπαινεῖ, οὐδὲν μέγα δοκεῖν εὖ λέγειν.

ΜΕΝ. οὐκ οἴει, ὦ Σώκρατες;

ΣΩ. οὐ μέντοι μὰ Δία.

235eMeneksenos: Peki meclis seni seçse de konuşman gerekse, sen yapabileceğini mi düşünüyorsun?

Sokrates: Benim konuşabilmem hiç şaşılacak bir şey değil, Meneksenos; çünkü hitabette hiç de sıradan olmayan bir öğretmenim var: Başka pek çok iyi hatip, aralarında Yunanlıların en seçkini Ksanthippos oğlu Perikles'i de yetiştirmiş bir öğretmen.

Meneksenos: Kim bu? Aspasia'yı kastettiğin belli.

Sokrates: Onu kastediyorum, Metrobios oğlu Konnos'u da; çünkü bunlar benim iki öğretmenim: biri müzikte (mousikē), öteki hitabette.

235e

ΜΕΝ. ἦ οἴει οἷός τʼ ἂν εἶναι αὐτὸς εἰπεῖν, εἰ δέοι καὶ ἕλοιτό σε ἡ βουλή;

ΣΩ. καὶ ἐμοὶ μέν γε, ὦ Μενέξενε, οὐδὲν θαυμαστὸν οἵῳ τʼ εἶναι εἰπεῖν, ᾧ τυγχάνει διδάσκαλος οὖσα οὐ πάνυ φαύλη περὶ ῥητορικῆς, ἀλλʼ ἥπερ καὶ ἄλλους πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς πεποίηκε ῥήτορας, ἕνα δὲ καὶ διαφέροντα τῶν Ἑλλήνων, Περικλέα τὸν Ξανθίππου.

ΜΕΝ. τίς αὕτη; ἢ δῆλον ὅτι Ἀσπασίαν λέγεις;

ΣΩ. λέγω γάρ, καὶ Κόννον γε τὸν Μητροβίου· οὗτοι γάρ

236aBöyle yetişmiş bir adamın konuşmada usta olması hiç şaşılacak şey değil. Ama benden daha kötü eğitim görmüş biri, müziği Lampros'tan, hitabeti Rhamnuslu Antiphon'dan öğrenmiş biri bile, Atinalıları Atinalıların önünde överek beğeni toplayabilir.

Meneksenos: Peki konuşman gerekse ne söyleyebilirdin?

Sokrates: Kendimden belki hiçbir şey; ama dün Aspasia'nın tam da bu ölüler için bir cenaze konuşmasını baştan sona söylediğini dinledim.

236a

μοι δύο εἰσὶν διδάσκαλοι, ὁ μὲν μουσικῆς, ἡ δὲ ῥητορικῆς. οὕτω μὲν οὖν τρεφόμενον ἄνδρα οὐδὲν θαυμαστὸν δεινὸν εἶναι λέγειν· ἀλλὰ καὶ ὅστις ἐμοῦ κάκιον ἐπαιδεύθη, μουσικὴν μὲν ὑπὸ Λάμπρου παιδευθείς, ῥητορικὴν δὲ ὑπʼ Ἀντιφῶντος τοῦ Ῥαμνουσίου, ὅμως κἂν οὗτος οἷός τʼ εἴη Ἀθηναίους γε ἐν Ἀθηναίοις ἐπαινῶν εὐδοκιμεῖν.

ΜΕΝ. καὶ τί ἂν ἔχοις εἰπεῖν, εἰ δέοι σε λέγειν;

ΣΩ. αὐτὸς μὲν παρʼ ἐμαυτοῦ ἴσως οὐδέν, Ἀσπασίας δὲ

236bÇünkü o da senin söylediğini, Atinalıların konuşmacıyı seçeceklerini duymuştu. Sonra bana söylenmesi gerekenlerin bir kısmını o anda aklına geldiği gibi anlattı; bir kısmını ise önceden düşünmüştü, sanırım Perikles'in yaptığı cenaze konuşmasını hazırladığı sırada; o konuşmadan arta kalan bazı parçaları birbirine yapıştırıyordu.

Meneksenos: Aspasia'nın söylediklerini hatırlayabilir misin?

Sokrates: Hatırlamazsam ayıp olur; ondan öğreniyordum, unuttuğumda az kalsın dayak yiyordum.

236b

καὶ χθὲς ἠκροώμην περαινούσης ἐπιτάφιον λόγον περὶ αὐτῶν τούτων. ἤκουσε γὰρ ἅπερ σὺ λέγεις, ὅτι μέλλοιεν Ἀθηναῖοι αἱρεῖσθαι τὸν ἐροῦντα· ἔπειτα τὰ μὲν ἐκ τοῦ παραχρῆμά μοι διῄει, οἷα δέοι λέγειν, τὰ δὲ πρότερον ἐσκεμμένη, ὅτε μοι δοκεῖ συνετίθει τὸν ἐπιτάφιον λόγον ὃν Περικλῆς εἶπεν, περιλείμματʼ ἄττα ἐξ ἐκείνου συγκολλῶσα.

ΜΕΝ. ἦ καὶ μνημονεύσαις ἂν ἃ ἔλεγεν ἡ Ἀσπασία;

ΣΩ. εἰ μὴ ἀδικῶ γε· ἐμάνθανόν γέ τοι παρʼ αὐτῆς, καὶ

236cMeneksenos: O hâlde neden anlatmıyorsun?

Sokrates: Ama konuşmasını dışarı verirsem öğretmenim bana kızmasın.

Meneksenos: Hiç merak etme, Sokrates; anlat, beni çok memnun edersin; ister Aspasia'nın konuşması olarak anlat, ister kimin olursa. Yeter ki anlat.

Sokrates: Ama belki bu yaşta hâlâ çocukça oyunlar oynuyorum diye düşünüp benimle alay edersin.

Meneksenos: Hiç değil, Sokrates; ne olursa olsun anlat.

Sokrates: Peki, sana elbette hatır göstermem gerek; öyle ki baş başa olduğumuza göre, soyunup dans etmemi istesen bile neredeyse yapardım.

236c

ὀλίγου πληγὰς ἔλαβον ὅτʼ ἐπελανθανόμην.

ΜΕΝ. τί οὖν οὐ διῆλθες;

ΣΩ. ἀλλʼ ὅπως μή μοι χαλεπανεῖ ἡ διδάσκαλος, ἂν ἐξενέγκω αὐτῆς τὸν λόγον.

ΜΕΝ. μηδαμῶς, ὦ Σώκρατες, ἀλλʼ εἰπέ, καὶ πάνυ μοι χαριῇ, εἴτε Ἀσπασίας βούλει λέγειν εἴτε ὁτουοῦν· ἀλλὰ μόνον εἰπέ.

ΣΩ. ἀλλʼ ἴσως μου καταγελάσῃ, ἄν σοι δόξω πρεσβύτης ὢν ἔτι παίζειν.

ΜΕΝ. οὐδαμῶς, ὦ Σώκρατες, ἀλλʼ εἰπὲ παντὶ τρόπῳ.

ΣΩ. ἀλλὰ μέντοι σοί γε δεῖ χαρίζεσθαι, ὥστε κἂν ὀλίγου,

236dDinle öyleyse. Sanırım doğrudan ölülerin kendisinden başlayarak şöyle konuştu:

Eylem bakımından bu adamlar kendilerine düşeni almış durumdalar; bunu aldıktan sonra, kamu adına şehrin, özel olarak da yakınlarının uğurlamasıyla yazgılı yolculuklarına çıkıyorlar. Söz bakımından ise onlara geriye kalan onuru, kanunun buyurduğu ve gerektiği gibi, sözle (logos) vermek gerekiyor.

236d

εἴ με κελεύοις ἀποδύντα ὀρχήσασθαι, χαρισαίμην ἄν, ἐπειδή γε μόνω ἐσμέν. ἀλλʼ ἄκουε. ἔλεγε γάρ, ὡς ἐγᾦμαι, ἀρξαμένη λέγειν ἀπʼ αὐτῶν τῶν τεθνεώτων οὑτωσί.

ἔργῳ μὲν ἡμῖν οἵδε ἔχουσιν τὰ προσήκοντα σφίσιν αὐτοῖς, ὧν τυχόντες πορεύονται τὴν εἱμαρμένην πορείαν, προπεμφθέντες κοινῇ μὲν ὑπὸ τῆς πόλεως, ἰδίᾳ δὲ ὑπὸ τῶν οἰκείων· λόγῳ δὲ δὴ τὸν λειπόμενον κόσμον ὅ τε νόμος προστάττει

236eÇünkü iyi yapılmış işler, güzel söylenmiş bir söz sayesinde, onları yapanlar için dinleyenlerin gönlünde bir anma ve bir süs olur. O hâlde öyle bir konuşma gerekiyor ki ölüleri layıkıyla övsün, yaşayanlara da iyi niyetle öğüt versin: çocuklarını ve kardeşlerini bu adamların aretē'sine öykünmeye çağırsın; babalarını, annelerini ve hâlâ yaşayan daha yukarı kuşaktan atalar varsa onları da teselli etsin.

236e

ἀποδοῦναι τοῖς ἀνδράσιν καὶ χρή. ἔργων γὰρ εὖ πραχθέντων λόγῳ καλῶς ῥηθέντι μνήμη καὶ κόσμος τοῖς πράξασι γίγνεται παρὰ τῶν ἀκουσάντων· δεῖ δὴ τοιούτου τινὸς λόγου ὅστις τοὺς μὲν τετελευτηκότας ἱκανῶς ἐπαινέσεται, τοῖς δὲ ζῶσιν εὐμενῶς παραινέσεται, ἐκγόνοις μὲν καὶ ἀδελφοῖς μιμεῖσθαι τὴν τῶνδε ἀρετὴν παρακελευόμενος, πατέρας δὲ καὶ μητέρας καὶ εἴ τινες τῶν ἄνωθεν ἔτι προγόνων λείπονται, τούτους δὲ

237aBöyle bir konuşma nasıl olabilir? Sağlıklarında aretē'leriyle yakınlarını sevindiren, yaşayanların kurtuluşu için ölümü göze alan iyi adamları övmeye nereden başlarsak doğru başlamış oluruz? Bana kalırsa onları, nasıl iyi olmuşlarsa, tabiatın sırasını izleyerek öyle övmek gerekir. İyi oldular, çünkü iyilerden doğdular. Öyleyse önce soylarını, ikinci olarak da yetişmelerini ve terbiyelerini övelim.

237a

παραμυθούμενος.

ΣΩ. τίς οὖν ἂν ἡμῖν τοιοῦτος λόγος φανείη; ἢ πόθεν ἂν ὀρθῶς ἀρξαίμεθα ἄνδρας ἀγαθοὺς ἐπαινοῦντες, οἳ ζῶντές τε τοὺς ἑαυτῶν ηὔφραινον διʼ ἀρετήν, καὶ τὴν τελευτὴν ἀντὶ τῆς τῶν ζώντων σωτηρίας ἠλλάξαντο; δοκεῖ μοι χρῆναι κατὰ φύσιν, ὥσπερ ἀγαθοὶ ἐγένοντο, οὕτω καὶ ἐπαινεῖν αὐτούς. ἀγαθοὶ δὲ ἐγένοντο διὰ τὸ φῦναι ἐξ ἀγαθῶν. τὴν εὐγένειαν οὖν πρῶτον αὐτῶν ἐγκωμιάζωμεν, δεύτερον δὲ τροφήν

237bBunlardan sonra da yaptıkları işleri, bunları ne kadar güzel ve bu kökene layık biçimde ortaya koyduklarını gösterelim. Soylulukları bakımından ilk olarak şu var: Atalarının kökeni yabancı değildi; bu çocuklarını da başka yerden gelmiş atalardan doğup bu ülkeye yerleşmiş yabancılar olarak ortaya koymadı. Onlar bu toprağın kendi çocuklarıydı; gerçekten kendi yurtlarında oturup yaşıyorlardı. Başkaları gibi bir üvey anne tarafından değil, oturdukları ülke olan anneleri tarafından beslendiler; şimdi de öldükten sonra onları doğuran, besleyen ve bağrına alan annelerinin kendi topraklarında yatıyorlar.

237b

τε καὶ παιδείαν· ἐπὶ δὲ τούτοις τὴν τῶν ἔργων πρᾶξιν ἐπιδείξωμεν, ὡς καλὴν καὶ ἀξίαν τούτων ἀπεφήναντο. τῆς δʼ εὐγενείας πρῶτον ὑπῆρξε τοῖσδε ἡ τῶν προγόνων γένεσις οὐκ ἔπηλυς οὖσα, οὐδὲ τοὺς ἐκγόνους τούτους ἀποφηναμένη μετοικοῦντας ἐν τῇ χώρᾳ ἄλλοθεν σφῶν ἡκόντων, ἀλλʼ αὐτόχθονας καὶ τῷ ὄντι ἐν πατρίδι οἰκοῦντας καὶ ζῶντας, καὶ τρεφομένους οὐχ ὑπὸ μητρυιᾶς ὡς οἱ ἄλλοι, ἀλλʼ ὑπὸ

237cEn doğrusu, önce annenin kendisini övmektir; çünkü böylece bu adamların soyluluğu da birlikte övülmüş olur.

Ülkemiz yalnız bizim tarafımızdan değil, bütün insanlarca övülmeye layıktır; bunun pek çok sebebi var, ama ilki ve en büyüğü, tanrıların sevgilisi olmasıdır. Sözümüze, onun için çekişen tanrıların kavgası ve verilen hüküm tanıklık eder.

237c

μητρὸς τῆς χώρας ἐν ᾗ ᾤκουν, καὶ νῦν κεῖσθαι τελευτήσαντας ἐν οἰκείοις τόποις τῆς τεκούσης καὶ θρεψάσης καὶ ὑποδεξαμένης. δικαιότατον δὴ κοσμῆσαι πρῶτον τὴν μητέρα αὐτήν· οὕτω γὰρ συμβαίνει ἅμα καὶ ἡ τῶνδε εὐγένεια κοσμουμένη.

ἔστι δὲ ἀξία ἡ χώρα καὶ ὑπὸ πάντων ἀνθρώπων ἐπαινεῖσθαι, οὐ μόνον ὑφʼ ἡμῶν, πολλαχῇ μὲν καὶ ἄλλῃ, πρῶτον δὲ καὶ μέγιστον ὅτι τυγχάνει οὖσα θεοφιλής. μαρτυρεῖ δὲ ἡμῶν τῷ λόγῳ ἡ τῶν ἀμφισβητησάντων περὶ αὐτῆς θεῶν

237dTanrıların övdüğü bir ülkenin bütün insanlarca övülmesi nasıl yerinde olmasın? İkinci bir övgüyü de hak eder: Bütün yeryüzünün yabanıl ve evcil türlü türlü canlılar yetiştirip doğurduğu o zamanda bizim toprağımız yabanıl hayvan doğurmadı, temiz kaldı. Canlılar arasından insanı seçip doğurdu: aklıyla ötekilerden üstün olan, hakkı ve tanrıları tanıyan tek canlıyı.

237d

ἔρις τε καὶ κρίσις· ἣν δὴ θεοὶ ἐπῄνεσαν, πῶς οὐχ ὑπʼ ἀνθρώπων γε συμπάντων δικαία ἐπαινεῖσθαι; δεύτερος δὲ ἔπαινος δικαίως ἂν αὐτῆς εἴη, ὅτι ἐν ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ, ἐν ᾧ ἡ πᾶσα γῆ ἀνεδίδου καὶ ἔφυε ζῷα παντοδαπά, θηρία τε καὶ βοτά, ἐν τούτῳ ἡ ἡμετέρα θηρίων μὲν ἀγρίων ἄγονος καὶ καθαρὰ ἐφάνη, ἐξελέξατο δὲ τῶν ζῴων καὶ ἐγέννησεν ἄνθρωπον, ὃ συνέσει τε ὑπερέχει τῶν ἄλλων καὶ δίκην καὶ θεοὺς μόνον

237eBu toprağın, bu ölülerin ve bizim atalarımızı doğurduğunun büyük bir kanıtı da şudur: Doğuran her şey, doğurduğu için uygun bir besine sahiptir. Bir kadının gerçekten doğurup doğurmadığı da buradan anlaşılır; doğan çocuk için süt kaynakları yoksa, başkasının çocuğunu kendininmiş gibi göstermektedir.

Bizim toprağımız ve annemiz de insanları doğurduğuna dair bunun yeterli kanıtını sunar: O zamanlar insana uygun besini, insan soyunu en güzel ve en iyi besleyen buğday ve arpa ürününü ilk ve tek olarak o verdi; bu canlıyı gerçekten kendisinin doğurduğunu gösterircesine.

237e

νομίζει. μέγα δὲ τεκμήριον τούτῳ τῷ λόγῳ, ὅτι ἥδε ἔτεκεν ἡ γῆ τοὺς τῶνδέ τε καὶ ἡμετέρους προγόνους. πᾶν γὰρ τὸ τεκὸν τροφὴν ἔχει ἐπιτηδείαν ᾧ ἂν τέκῃ, ᾧ καὶ γυνὴ δήλη τεκοῦσά τε ἀληθῶς καὶ μή, ἀλλʼ ὑποβαλλομένη, ἐὰν μὴ ἔχῃ πηγὰς τροφῆς τῷ γεννωμένῳ.

ΣΩ. ὃ δὴ καὶ ἡ ἡμετέρα γῆ τε καὶ μήτηρ ἱκανὸν τεκμήριον παρέχεται ὡς ἀνθρώπους γεννησαμένη· μόνη γὰρ ἐν τῷ τότε καὶ πρώτη τροφὴν ἀνθρωπείαν

238aBu tür kanıtları bir kadından çok toprak için kabul etmek yerindedir; çünkü gebelikte ve doğumda toprak kadını değil, kadın toprağı taklit etmiştir. Toprak bu ürünü kıskanmadı, başkalarıyla da paylaştı. Sonra çocukları için zahmete deva olan zeytini bitirdi.

238a

ἤνεγκεν τὸν τῶν πυρῶν καὶ κριθῶν καρπόν, ᾧ κάλλιστα καὶ ἄριστα τρέφεται τὸ ἀνθρώπειον γένος, ὡς τῷ ὄντι τοῦτο τὸ ζῷον αὐτὴ γεννησαμένη. μᾶλλον δὲ ὑπὲρ γῆς ἢ γυναικὸς προσήκει δέχεσθαι τοιαῦτα τεκμήρια· οὐ γὰρ γῆ γυναῖκα μεμίμηται κυήσει καὶ γεννήσει, ἀλλὰ γυνὴ γῆν. τούτου δὲ τοῦ καρποῦ οὐκ ἐφθόνησεν, ἀλλʼ ἔνειμεν καὶ τοῖς ἄλλοις. μετὰ δὲ τοῦτο ἐλαίου γένεσιν, πόνων ἀρωγήν, ἀνῆκεν τοῖς

238bOnları besleyip gençlik çağına kadar büyüttükten sonra onlara yönetici ve öğretmen olarak tanrıları getirdi. Böyle bir konuşmada onların adlarını anmamak yerinde olur —kim olduklarını biliyoruz—; gündelik geçimimiz için bize ilk tekhnē'leri öğreterek, ülkenin korunması için de silah edinmeyi ve kullanmayı göstererek hayatımızı düzenleyen onlardır.

Böyle doğup yetişen bu ölülerin ataları bir yönetim düzeni (politeia) kurarak yaşadılar; bu düzeni kısaca anmak yerinde olur.

238b

ἐκγόνοις· θρεψαμένη δὲ καὶ αὐξήσασα πρὸς ἥβην ἄρχοντας καὶ διδασκάλους αὐτῶν θεοὺς ἐπηγάγετο· ὧν τὰ μὲν ὀνόματα πρέπει ἐν τῷ τοιῷδε ἐᾶν—ἴσμεν γάρ—οἳ τὸν βίον ἡμῶν κατεσκεύασαν πρός τε τὴν καθʼ ἡμέραν δίαιταν, τέχνας πρώτους παιδευσάμενοι, καὶ πρὸς τὴν ὑπὲρ τῆς χώρας φυλακὴν ὅπλων κτῆσίν τε καὶ χρῆσιν διδαξάμενοι.

γεννηθέντες δὲ καὶ παιδευθέντες οὕτως οἱ τῶνδε πρόγονοι ᾤκουν πολιτείαν κατασκευασάμενοι, ἧς ὀρθῶς ἔχει διὰ βραχέων

238cÇünkü yönetim düzeni insanları yetiştirir: güzel olanı iyi insanları, karşıtı kötüleri. Bizden öncekilerin güzel bir yönetim düzeninde yetiştiklerini göstermemiz gerekiyor; hem onlar hem de bu ölülerin de aralarında bulunduğu şimdikiler bu düzen sayesinde iyidir. Çünkü o zaman da şimdi de aynı yönetim düzeni vardı: Şimdi de içinde yaşadığımız, o zamandan beri de çoğu zaman sürmüş olan aristokrasi. Kimi ona demokrasi der, kimi hoşuna giden başka bir ad; ama gerçekte halkın onayıyla işleyen bir aristokrasidir.

238c

ἐπιμνησθῆναι. πολιτεία γὰρ τροφὴ ἀνθρώπων ἐστίν, καλὴ μὲν ἀγαθῶν, ἡ δὲ ἐναντία κακῶν. ὡς οὖν ἐν καλῇ πολιτείᾳ ἐτράφησαν οἱ πρόσθεν ἡμῶν, ἀναγκαῖον δηλῶσαι, διʼ ἣν δὴ κἀκεῖνοι ἀγαθοὶ καὶ οἱ νῦν εἰσιν, ὧν οἵδε τυγχάνουσιν ὄντες οἱ τετελευτηκότες. ἡ γὰρ αὐτὴ πολιτεία καὶ τότε ἦν καὶ νῦν, ἀριστοκρατία, ἐν ᾗ νῦν τε πολιτευόμεθα καὶ τὸν ἀεὶ χρόνον ἐξ ἐκείνου ὡς τὰ πολλά. καλεῖ δὲ ὁ μὲν αὐτὴν

238dÇünkü bizim her zaman krallarımız vardır; bunlar kimi zaman soydan gelir, kimi zaman seçilir. Şehirde çoğu konuda söz sahibi halktır; makamları ve gücü ise her seferinde en iyi olduklarına kanaat getirilenlere verir. Başka şehirlerde olduğu gibi, kimse ne güçsüzlüğü, ne yoksulluğu, ne babasının tanınmamışlığı yüzünden dışlanmış, ne de bunların tersi yüzünden onurlandırılmıştır. Tek bir ölçü vardır: Bilge ya da iyi olduğuna kanaat getirilen kişi güç sahibidir, o yönetir.

238d

δημοκρατίαν, ὁ δὲ ἄλλο, ᾧ ἂν χαίρῃ, ἔστι δὲ τῇ ἀληθείᾳ μετʼ εὐδοξίας πλήθους ἀριστοκρατία. βασιλῆς μὲν γὰρ ἀεὶ ἡμῖν εἰσιν· οὗτοι δὲ τοτὲ μὲν ἐκ γένους, τοτὲ δὲ αἱρετοί· ἐγκρατὲς δὲ τῆς πόλεως τὰ πολλὰ τὸ πλῆθος, τὰς δὲ ἀρχὰς δίδωσι καὶ κράτος τοῖς ἀεὶ δόξασιν ἀρίστοις εἶναι, καὶ οὔτε ἀσθενείᾳ οὔτε πενίᾳ οὔτʼ ἀγνωσίᾳ πατέρων ἀπελήλαται οὐδεὶς οὐδὲ τοῖς ἐναντίοις τετίμηται, ὥσπερ ἐν ἄλλαις πόλεσιν, ἀλλὰ εἷς ὅρος, ὁ δόξας σοφὸς ἢ ἀγαθὸς εἶναι κρατεῖ καὶ ἄρχει.

238eBu yönetim düzeninin sebebi, eşit doğuşumuzdur. Öteki şehirler türlü türlü ve birbirine benzemeyen insanlardan kurulmuştur; bu yüzden yönetim düzenleri de birbirine benzemez: tiranlıklar ve oligarşiler. Bu şehirlerde kimileri ötekileri köle, kimileri efendi sayarak yaşar. Biz ve bizimkiler ise tek bir annenin çocukları, hepimiz kardeş olarak doğduğumuzdan, birbirimizin kölesi ya da efendisi olmayı kabul etmeyiz. Tabiattan gelen eşit doğuş bizi kanun önünde eşitliği (isonomia) aramaya zorlar; birbirimize aretē ve phronēsis kanaatinden başka hiçbir şey için boyun eğmeyiz.

238e

αἰτία δὲ ἡμῖν τῆς πολιτείας ταύτης ἡ ἐξ ἴσου γένεσις.

ΣΩ. αἱ μὲν γὰρ ἄλλαι πόλεις ἐκ παντοδαπῶν κατεσκευασμέναι ἀνθρώπων εἰσὶ καὶ ἀνωμάλων, ὥστε αὐτῶν ἀνώμαλοι καὶ αἱ πολιτεῖαι, τυραννίδες τε καὶ ὀλιγαρχίαι· οἰκοῦσιν οὖν ἔνιοι μὲν δούλους, οἱ δὲ δεσπότας ἀλλήλους νομίζοντες· ἡμεῖς δὲ καὶ οἱ ἡμέτεροι,

239aBu yüzden bu ölülerin babaları, bizim babalarımız ve bunların kendileri, tam bir özgürlük içinde yetişmiş ve soylu doğmuş olarak, hem özel hem kamusal hayatta bütün insanların gözü önünde pek çok güzel iş ortaya koydular; özgürlük uğruna Yunanlılara karşı Yunanlılar için, barbarlara karşı da bütün Yunanlılar için savaşmak gerektiğine inandılar.

239a

μιᾶς μητρὸς πάντες ἀδελφοὶ φύντες, οὐκ ἀξιοῦμεν δοῦλοι οὐδὲ δεσπόται ἀλλήλων εἶναι, ἀλλʼ ἡ ἰσογονία ἡμᾶς ἡ κατὰ φύσιν ἰσονομίαν ἀναγκάζει ζητεῖν κατὰ νόμον, καὶ μηδενὶ ἄλλῳ ὑπείκειν ἀλλήλοις ἢ ἀρετῆς δόξῃ καὶ φρονήσεως.

ὅθεν δὴ ἐν πάσῃ ἐλευθερίᾳ τεθραμμένοι οἱ τῶνδέ γε πατέρες καὶ οἱ ἡμέτεροι καὶ αὐτοὶ οὗτοι, καὶ καλῶς φύντες, πολλὰ δὴ καὶ καλὰ ἔργα ἀπεφήναντο εἰς πάντας ἀνθρώπους

239bEumolpos ve Amazonlar, daha da öncekiler ülkeye saldırdıklarında onları nasıl püskürttüklerini, Argosluları Kadmeialılara karşı, Herakleidaileri Argoslulara karşı nasıl savunduklarını layıkıyla anlatmaya vakit yetmez; şairler de onların aretē'sini şiirle güzelce övüp herkese duyurmuşlardır. Biz aynı şeyleri yalın sözle süslemeye kalkışırsak, belki ikinci sırada kalırız.

239b

καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ, οἰόμενοι δεῖν ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας καὶ Ἕλλησιν ὑπὲρ Ἑλλήνων μάχεσθαι καὶ βαρβάροις ὑπὲρ ἁπάντων τῶν Ἑλλήνων. Εὐμόλπου μὲν οὖν καὶ Ἀμαζόνων ἐπιστρατευσάντων ἐπὶ τὴν χώραν καὶ τῶν ἔτι προτέρων ὡς ἠμύναντο, καὶ ὡς ἤμυναν Ἀργείοις πρὸς Καδμείους καὶ Ἡρακλείδαις πρὸς Ἀργείους, ὅ τε χρόνος βραχὺς ἀξίως διηγήσασθαι, ποιηταί τε αὐτῶν ἤδη καλῶς τὴν ἀρετὴν ἐν μουσικῇ ὑμνήσαντες εἰς πάντας μεμηνύκασιν· ἐὰν οὖν ἡμεῖς

239cBu yüzden, zaten hak ettikleri değeri bulmuş oldukları için, bunları bir kenara bırakmanın doğru olduğunu düşünüyorum. Ama hiçbir şairin, değerli işlere layık bir ün kazanarak işlemediği, hâlâ unutulmuş duran işleri anmam gerektiğini düşünüyorum: onları överek, başkalarını da bunları şarkılara ve başka şiirlere, yapanlara yakışır biçimde koymaya özendirerek. Sözünü ettiğim işlerin ilki şunlardır:

239c

ἐπιχειρῶμεν τὰ αὐτὰ λόγῳ ψιλῷ κοσμεῖν, τάχʼ ἂν δεύτεροι φαινοίμεθα. ταῦτα μὲν οὖν διὰ ταῦτα δοκεῖ μοι ἐᾶν, ἐπειδὴ καὶ ἔχει τὴν ἀξίαν· ὧν δὲ οὔτε ποιητής πω δόξαν ἀξίαν ἐπʼ ἀξίοις λαβὼν ἔχει ἔτι τέ ἐστιν ἐν ἀμνηστίᾳ, τούτων πέρι μοι δοκεῖ χρῆναι ἐπιμνησθῆναι ἐπαινοῦντά τε καὶ προμνώμενον ἄλλοις ἐς ᾠδάς τε καὶ τὴν ἄλλην ποίησιν αὐτὰ θεῖναι πρεπόντως τῶν πραξάντων. ἔστιν δὲ τούτων ὧν λέγω

239dAsya'ya hükmeden ve Avrupa'yı köleleştirmeye girişen Persleri bu ülkenin çocukları, bizim atalarımız durdurdu; önce onları anıp aretē'lerini övmek hem doğru hem gereklidir. Onu güzelce övmek isteyen kişi, o aretē'yi sözle o zamana giderek görmelidir: Bütün Asya'nın artık üçüncü bir krala kul olduğu zamana. Bunların ilki Kyros, kendi vatandaşları olan Persleri kendi yüce gönlüyle özgürlüğe kavuşturdu, aynı zamanda efendileri olan Medleri köleleştirdi ve Asya'nın geri kalanına Mısır'a kadar hükmetti.

239d

πρῶτα· Πέρσας ἡγουμένους τῆς Ἀσίας καὶ δουλουμένους τὴν Εὐρώπην ἔσχον οἱ τῆσδε τῆς χώρας ἔκγονοι, γονῆς δὲ ἡμέτεροι, ὧν καὶ δίκαιον καὶ χρὴ πρῶτον μεμνημένους ἐπαινέσαι αὐτῶν τὴν ἀρετήν. δεῖ δὴ αὐτὴν ἰδεῖν, εἰ μέλλει τις καλῶς ἐπαινεῖν, ἐν ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ γενόμενον λόγῳ, ὅτε πᾶσα μὲν ἡ Ἀσία ἐδούλευε τρίτῳ ἤδη βασιλεῖ, ὧν ὁ μὲν πρῶτος Κῦρος ἐλευθερώσας Πέρσας τοὺς αὑτοῦ πολίτας τῷ αὑτοῦ φρονήματι

239eOğlu Mısır'a ve Libya'nın ayak basılabilen kısmına hükmetti. Üçüncüsü Dareios karada egemenliğinin sınırını İskitlere kadar çizdi, gemileriyle de denize ve adalara hâkim oldu; öyle ki kimse kendini ona denk görmeye cüret edemiyordu.

239e

ἅμα καὶ τοὺς δεσπότας Μήδους ἐδουλώσατο καὶ τῆς ἄλλης Ἀσίας μέχρι Αἰγύπτου ἦρξεν,

ΣΩ. ὁ δὲ ὑὸς Αἰγύπτου τε καὶ Λιβύης ὅσον οἷόν τʼ ἦν ἐπιβαίνειν, τρίτος δὲ Δαρεῖος πεζῇ μὲν μέχρι Σκυθῶν τὴν ἀρχὴν ὡρίσατο, ναυσὶ δὲ τῆς τε

240aBütün insanların gönülleri köleleşmişti; Pers egemenliği bu kadar çok, büyük ve savaşçı soyu boyunduruk altına almıştı. Dareios, Sardeis'e karşı tuzak kurduğumuzu bahane ederek bizi ve Eretrialıları suçladı; taşıt gemileri ve savaş gemileriyle beş yüz bin asker, üç yüz savaş gemisi gönderdi; komutanları Datis'e de başını kaybetmek istemiyorsa Eretrialılarla Atinalıları tutsak olarak getirmesini söyledi.

240a

θαλάττης ἐκράτει καὶ τῶν νήσων, ὥστε μηδὲ ἀξιοῦν ἀντίπαλον αὐτῷ μηδένα εἶναι· αἱ δὲ γνῶμαι δεδουλωμέναι ἁπάντων ἀνθρώπων ἦσαν· οὕτω πολλὰ καὶ μεγάλα καὶ μάχιμα γένη καταδεδουλωμένη ἦν ἡ Περσῶν ἀρχή. αἰτιασάμενος δὲ Δαρεῖος ἡμᾶς τε καὶ Ἐρετριᾶς, Σάρδεσιν ἐπιβουλεῦσαι προφασιζόμενος, πέμψας μυριάδας μὲν πεντήκοντα ἔν τε πλοίοις καὶ ναυσίν, ναῦς δὲ τριακοσίας, Δᾶτιν δὲ ἄρχοντα, εἶπεν ἥκειν ἄγοντα Ἐρετριᾶς καὶ Ἀθηναίους, εἰ βούλοιτο τὴν

240bDatis, o zamanki Yunanlılar arasında savaşçılıkta en ünlülerden olan, sayıca da az olmayan adamlara karşı Eretria'ya gitti; onları üç günde yendi, sonra kimse kaçamasın diye bütün ülkelerini şöyle taradı: Askerleri Eretria topraklarının sınırına gelip denizden denize yayıldılar, el ele tutuşup bütün ülkeyi baştan başa geçtiler; kimsenin ellerinden kaçamadığını krala söyleyebilmek için.

240b

ἑαυτοῦ κεφαλὴν ἔχειν· ὁ δὲ πλεύσας εἰς Ἐρέτριαν ἐπʼ ἄνδρας οἳ τῶν τότε Ἑλλήνων ἐν τοῖς εὐδοκιμώτατοι ἦσαν τὰ πρὸς τὸν πόλεμον καὶ οὐκ ὀλίγοι, τούτους ἐχειρώσατο μὲν ἐν τρισὶν ἡμέραις, διηρευνήσατο δὲ αὐτῶν πᾶσαν τὴν χώραν, ἵνα μηδεὶς ἀποφύγοι, τοιούτῳ τρόπῳ· ἐπὶ τὰ ὅρια ἐλθόντες τῆς Ἐρετρικῆς οἱ στρατιῶται αὐτοῦ, ἐκ θαλάττης εἰς θάλατταν διαστάντες, συνάψαντες τὰς χεῖρας διῆλθον ἅπασαν τὴν

240cAynı düşünceyle Eretria'dan Marathon'a çıkarma yaptılar; Atinalıları da aynı zorunluluğun boyunduruğuna koşup Eretrialılarla birlikte götürmeyi kolay sanıyorlardı. Bunların kimi yapılmış, kimine girişilmişken ne Eretrialılara ne de Atinalılara Yunanlılardan kimse yardım etmedi, yalnız Lakedaimonlular yardıma geldi, onlar da savaştan bir gün sonra yetiştiler. Ötekilerin hepsi dehşete kapılmış, o anki güvenliklerine razı olup kılını kıpırdatmadı.

240c

χώραν, ἵνʼ ἔχοιεν τῷ βασιλεῖ εἰπεῖν ὅτι οὐδεὶς σφᾶς ἀποπεφευγὼς εἴη. τῇ δʼ αὐτῇ διανοίᾳ κατηγάγοντο ἐξ Ἐρετρίας εἰς Μαραθῶνα, ὡς ἕτοιμόν σφισιν ὂν καὶ Ἀθηναίους ἐν τῇ αὐτῇ ταύτῃ ἀνάγκῃ ζεύξαντας Ἐρετριεῦσιν ἄγειν. τούτων δὲ τῶν μὲν πραχθέντων, τῶν δʼ ἐπιχειρουμένων οὔτʼ Ἐρετριεῦσιν ἐβοήθησεν Ἑλλήνων οὐδεὶς οὔτε Ἀθηναίοις πλὴν Λακεδαιμονίων—οὗτοι δὲ τῇ ὑστεραίᾳ τῆς μάχης ἀφίκοντο—οἱ δʼ ἄλλοι πάντες ἐκπεπληγμένοι, ἀγαπῶντες τὴν

240dİnsan o zamana kendini koyarsa, Marathon'da barbarların gücünü (dynamis) karşılayan, bütün Asya'nın kibrini cezalandıran, barbarlara karşı ilk zafer anıtlarını diken adamların aretē bakımından nasıl adamlar olduklarını anlar. Onlar ötekilere önderlik ettiler, Pers gücünün yenilmez olmadığını, her kalabalığın ve her zenginliğin aretē'ye boyun eğdiğini öğrettiler. Ben de o adamların yalnız bedenlerimizin değil, hem bizim hem bu kıtada yaşayan herkesin özgürlüğünün babaları olduğunu söylüyorum.

240d

ἐν τῷ παρόντι σωτηρίαν, ἡσυχίαν ἦγον. ἐν τούτῳ δὴ ἄν τις γενόμενος γνοίη οἷοι ἄρα ἐτύγχανον ὄντες τὴν ἀρετὴν οἱ Μαραθῶνι δεξάμενοι τὴν τῶν βαρβάρων δύναμιν καὶ κολασάμενοι τὴν ὑπερηφανίαν ὅλης τῆς Ἀσίας καὶ πρῶτοι στήσαντες τρόπαια τῶν βαρβάρων, ἡγεμόνες καὶ διδάσκαλοι τοῖς ἄλλοις γενόμενοι ὅτι οὐκ ἄμαχος εἴη ἡ Περσῶν δύναμις, ἀλλὰ πᾶν πλῆθος καὶ πᾶς πλοῦτος ἀρετῇ ὑπείκει. ἐγὼ μὲν οὖν ἐκείνους

240eÇünkü Yunanlılar o işe bakarak sonraki savaşlarda da kurtuluşları uğruna tehlikeye atılmaya cesaret ettiler; Marathon'dakilerin öğrencileri oldular.

Konuşmamızda birincilik ödülünü onlara vermeliyiz, ikincilik ödülünü de Salamis'te ve Artemision'da deniz savaşı verip kazananlara.

240e

τοὺς ἄνδρας φημὶ οὐ μόνον τῶν σωμάτων τῶν ἡμετέρων πατέρας εἶναι, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐλευθερίας τῆς τε ἡμετέρας καὶ συμπάντων τῶν ἐν τῇδε τῇ ἠπείρῳ· εἰς ἐκεῖνο γὰρ τὸ ἔργον ἀποβλέψαντες καὶ τὰς ὑστέρας μάχας ἐτόλμησαν διακινδυνεύειν οἱ Ἕλληνες ὑπὲρ τῆς σωτηρίας, μαθηταὶ τῶν Μαραθῶνι γενόμενοι.

ΣΩ. τὰ μὲν οὖν ἀριστεῖα τῷ λόγῳ ἐκείνοις ἀναθετέον,

241aBu adamlar hakkında da anlatılacak çok şey var: Karada ve denizde nasıl saldırılara dayandıklarını, onları nasıl püskürttüklerini anlatabiliriz. Ama ben onların bana en güzel görünen işini anacağım: Marathon'dakilerin işini tamamladılar. Marathon'dakiler Yunanlılara yalnız karada azınlığın barbar kalabalığını püskürtebileceğini göstermişti; denizde ise bu henüz belirsizdi, Persler de denizde sayıları, zenginlikleri, tekhnē'leri ve güçleri bakımından yenilmez sayılıyordu.

241a

τὰ δὲ δευτερεῖα τοῖς περὶ Σαλαμῖνα καὶ ἐπʼ Ἀρτεμισίῳ ναυμαχήσασι καὶ νικήσασι. καὶ γὰρ τούτων τῶν ἀνδρῶν πολλὰ μὲν ἄν τις ἔχοι διελθεῖν, καὶ οἷα ἐπιόντα ὑπέμειναν κατά τε γῆν καὶ κατὰ θάλατταν, καὶ ὡς ἠμύναντο ταῦτα· ὃ δέ μοι δοκεῖ καὶ ἐκείνων κάλλιστον εἶναι, τούτου μνησθήσομαι, ὅτι τὸ ἑξῆς ἔργον τοῖς Μαραθῶνι διεπράξαντο. οἱ μὲν γὰρ Μαραθῶνι τοσοῦτον μόνον ἐπέδειξαν τοῖς Ἕλλησιν, ὅτι

241bO zaman deniz savaşı veren adamların övülmeye değer yanı da şudur: Yunanlıları saran korkuyu dağıttılar, onları gemi ve insan kalabalığından korkmaktan kurtardılar. Böylece hem Marathon'da savaşanlar hem Salamis'te deniz savaşı verenler sayesinde öteki Yunanlılar eğitilmiş oldu: Birilerinden karada, ötekilerden denizde barbarlardan korkmamayı öğrenip buna alıştılar.

241b

κατὰ γῆν οἷόν τε ἀμύνασθαι τοὺς βαρβάρους ὀλίγοις πολλούς, ναυσὶ δὲ ἔτι ἦν ἄδηλον καὶ δόξαν εἶχον Πέρσαι ἄμαχοι εἶναι κατὰ θάλατταν καὶ πλήθει καὶ πλούτῳ καὶ τέχνῃ καὶ ῥώμῃ· τοῦτο δὴ ἄξιον ἐπαινεῖν τῶν ἀνδρῶν τῶν τότε ναυμαχησάντων, ὅτι τὸν ἐχόμενον φόβον διέλυσαν τῶν Ἑλλήνων καὶ ἔπαυσαν φοβουμένους πλῆθος νεῶν τε καὶ ἀνδρῶν. ὑπʼ ἀμφοτέρων δὴ συμβαίνει, τῶν τε Μαραθῶνι μαχεσαμένων καὶ τῶν ἐν

241cYunanistan'ın kurtuluşunda hem sırada hem aretē bakımından üçüncü işin Plataia'daki iş olduğunu söylüyorum; bu artık Lakedaimonluların ve Atinalıların ortak işiydi. En büyük ve en zor tehlikeyi bunların hepsi birlikte püskürttü; bu aretē'leri yüzünden şimdi bizim tarafımızdan övülüyorlar, gelecekte de sonrakilerce övülecekler.

241c

Σαλαμῖνι ναυμαχησάντων, παιδευθῆναι τοὺς ἄλλους Ἕλληνας, ὑπὸ μὲν τῶν κατὰ γῆν, ὑπὸ δὲ τῶν κατὰ θάλατταν μαθόντας καὶ ἐθισθέντας μὴ φοβεῖσθαι τοὺς βαρβάρους. τρίτον δὲ λέγω τὸ ἐν Πλαταιαῖς ἔργον καὶ ἀριθμῷ καὶ ἀρετῇ γενέσθαι τῆς Ἑλληνικῆς σωτηρίας, κοινὸν ἤδη τοῦτο Λακεδαιμονίων τε καὶ Ἀθηναίων. τὸ μὲν οὖν μέγιστον καὶ χαλεπώτατον οὗτοι πάντες ἠμύναντο, καὶ διὰ ταύτην τὴν ἀρετὴν νῦν τε ὑφʼ ἡμῶν ἐγκωμιάζονται καὶ εἰς τὸν ἔπειτα

241dBundan sonra Yunan şehirlerinin birçoğu hâlâ barbarın yanındaydı; kralın da Yunanlılara yeniden saldırmayı tasarladığı haber veriliyordu. Önceki kuşağın işlerine kurtuluşun son halkasını ekleyen, denizi temizleyip bütün barbarları oradan süren bu adamları da anmamız doğru olur. Bunlar Eurymedon'da deniz savaşı verenler, Kıbrıs'a sefer düzenleyenler, Mısır'a ve başka pek çok yere sefere gidenlerdir. Onları anmamız ve onlara minnet duymamız gerekir; çünkü kralı korkutup Yunanlıların yıkımı için tuzak kurmak yerine kendi kurtuluşunu düşünmeye zorladılar.

241d

χρόνον ὑπὸ τῶν ὕστερον· μετὰ δὲ τοῦτο πολλαὶ μὲν πόλεις τῶν Ἑλλήνων ἔτι ἦσαν μετὰ τοῦ βαρβάρου, αὐτὸς δὲ ἠγγέλλετο βασιλεὺς διανοεῖσθαι ὡς ἐπιχειρήσων πάλιν ἐπὶ τοὺς Ἕλληνας. δίκαιον δὴ καὶ τούτων ἡμᾶς ἐπιμνησθῆναι, οἳ τοῖς τῶν προτέρων ἔργοις τέλος τῆς σωτηρίας ἐπέθεσαν ἀνακαθηράμενοι καὶ ἐξελάσαντες πᾶν τὸ βάρβαρον ἐκ τῆς θαλάττης. ἦσαν δὲ οὗτοι οἵ τε ἐπʼ Εὐρυμέδοντι ναυμαχήσαντες

241eBütün şehir bu savaşı kendisi ve aynı dili konuşan öteki halklar uğruna barbarlara karşı sonuna dek göğüsledi.

241e

καὶ οἱ εἰς Κύπρον στρατεύσαντες καὶ οἱ εἰς Αἴγυπτον πλεύσαντες καὶ ἄλλοσε πολλαχόσε, ὧν χρὴ μεμνῆσθαι καὶ χάριν αὐτοῖς εἰδέναι, ὅτι βασιλέα ἐποίησαν δείσαντα τῇ ἑαυτοῦ σωτηρίᾳ τὸν νοῦν προσέχειν, ἀλλὰ μὴ τῇ τῶν Ἑλλήνων ἐπιβουλεύειν φθορᾷ.

ΣΩ.

καὶ οὗτος μὲν δὴ πάσῃ τῇ πόλει διηντλήθη ὁ πόλεμος ὑπὲρ

242aBarış yapılıp şehir saygı görmeye başlayınca, insanlar arasında başarılı olanların başına hep gelen şey onun da başına geldi: önce kıskançlık, kıskançlıktan da haset. Bu da şehrimizi istemeye istemeye Yunanlılarla savaşa soktu. Bundan sonra savaş çıkınca Boiotialıların özgürlüğü uğruna Tanagra'da Lakedaimonlularla çarpıştılar.

242a

ἑαυτῶν τε καὶ τῶν ἄλλων ὁμοφώνων πρὸς τοὺς βαρβάρους· εἰρήνης δὲ γενομένης καὶ τῆς πόλεως τιμωμένης ἦλθεν ἐπʼ αὐτήν, ὃ δὴ φιλεῖ ἐκ τῶν ἀνθρώπων τοῖς εὖ πράττουσι προσπίπτειν, πρῶτον μὲν ζῆλος, ἀπὸ ζήλου δὲ φθόνος· ὃ καὶ τήνδε τὴν πόλιν ἄκουσαν ἐν πολέμῳ τοῖς Ἕλλησι κατέστησεν. μετὰ δὲ τοῦτο γενομένου πολέμου, συνέβαλον μὲν ἐν Τανάγρᾳ ὑπὲρ τῆς Βοιωτῶν ἐλευθερίας Λακεδαιμονίοις

242bSavaşın sonucu tartışmalı kalınca sonraki iş meseleyi çözdü: Ötekiler yardım ettikleri kişileri yüzüstü bırakıp çekip gittiler; bizimkiler ise üçüncü gün Oinophyta'da zafer kazanıp haksız yere sürgüne gönderilenleri haklı olarak yurtlarına geri getirdiler. Pers savaşından sonra artık Yunanlılara karşı Yunanlılara özgürlük uğruna yardım eden, iyi adamlar olduklarını gösterip yardım ettikleri kişileri özgürlüğe kavuşturan ilk kişiler bunlardır; şehir onları onurlandırıp bu mezara ilk olarak gömdü.

242b

μαχόμενοι, ἀμφισβητησίμου δὲ τῆς μάχης γενομένης, διέκρινε τὸ ὕστερον ἔργον· οἱ μὲν γὰρ ᾤχοντο ἀπιόντες, καταλιπόντες [Βοιωτοὺς] οἷς ἐβοήθουν, οἱ δʼ ἡμέτεροι τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐν Οἰνοφύτοις νικήσαντες τοὺς ἀδίκως φεύγοντας δικαίως κατήγαγον. οὗτοι δὴ πρῶτοι μετὰ τὸν Περσικὸν πόλεμον, Ἕλλησιν ἤδη ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας βοηθοῦντες πρὸς Ἕλληνας, ἄνδρες ἀγαθοὶ

242cBundan sonra büyük bir savaş çıktı; bütün Yunanlılar ülkemize sefer düzenleyip topraklarımızı yakıp yıktılar, şehre layık olmadığı bir karşılık ödediler. Bizimkiler onları bir deniz savaşında yendiler, önderleri olan Lakedaimonluları Sphagia'da ele geçirdiler; onları öldürebilecekken bağışladılar, geri verdiler, barış yaptılar. Çünkü soydaşlara karşı ancak zafere kadar savaşmak, bir şehrin kendi öfkesi yüzünden Yunanlıların ortak varlığını yok etmemek, barbarlara karşı ise onları yok edinceye kadar savaşmak gerektiğine inanıyorlardı.

242c

γενόμενοι καὶ ἐλευθερώσαντες οἷς ἐβοήθουν, ἐν τῷδε τῷ μνήματι τιμηθέντες ὑπὸ τῆς πόλεως πρῶτοι ἐτέθησαν. μετὰ δὲ ταῦτα πολλοῦ πολέμου γενομένου, καὶ πάντων τῶν Ἑλλήνων ἐπιστρατευσάντων καὶ τεμόντων τὴν χώραν καὶ ἀναξίαν χάριν ἐκτινόντων τῇ πόλει, νικήσαντες αὐτοὺς ναυμαχίᾳ οἱ ἡμέτεροι καὶ λαβόντες αὐτῶν τοὺς ἡγεμόνας Λακεδαιμονίους ἐν τῇ Σφαγίᾳ, ἐξὸν αὐτοῖς διαφθεῖραι ἐφείσαντο

242dBu savaşı verip burada yatan adamları övmek yerinde olur; çünkü daha önceki barbarlara karşı savaşta Atinalılardan daha iyi başkalarının olduğunu ileri süren biri varsa, bunun doğru olmadığını gösterdiler. Yunanistan iç çatışmaya düştüğünde savaşta üstün gelerek, öteki Yunanlıların önderlerini yenerek, bir zamanlar birlikte barbarları yendikleri bu insanları şimdi tek başlarına yenerek bunu orada gösterdiler.

242d

καὶ ἀπέδοσαν καὶ εἰρήνην ἐποιήσαντο, ἡγούμενοι πρὸς μὲν τὸ ὁμόφυλον μέχρι νίκης δεῖν πολεμεῖν, καὶ μὴ διʼ ὀργὴν ἰδίαν πόλεως τὸ κοινὸν τῶν Ἑλλήνων διολλύναι, πρὸς δὲ τοὺς βαρβάρους μέχρι διαφθορᾶς. τούτους δὴ ἄξιον ἐπαινέσαι τοὺς ἄνδρας, οἳ τοῦτον τὸν πόλεμον πολεμήσαντες ἐνθάδε κεῖνται, ὅτι ἐπέδειξαν, εἴ τις ἄρα ἠμφεσβήτει ὡς ἐν τῷ προτέρῳ πολέμῳ τῷ πρὸς τοὺς βαρβάρους ἄλλοι τινὲς εἶεν ἀμείνους Ἀθηναίων, ὅτι οὐκ ἀληθῆ ἀμφισβητοῖεν· οὗτοι

242eBu barıştan sonra üçüncü bir savaş çıktı, beklenmedik ve korkunç bir savaş; bu savaşta ölüp burada yatan pek çok iyi adam vardır. Pek çoğu Sicilya'da, Leontinoililerin özgürlüğü uğruna sayısız zafer anıtı diktikten sonra öldü: Yeminleri gereği onlara yardım etmek için o yerlere gitmişlerdi; ama yolculuğun uzunluğu yüzünden şehir çaresiz kalıp onlara destek gönderemeyince, bu yüzden pes ederek talihsizliğe uğradılar.

242e

γὰρ ἐνταῦθα ἔδειξαν, στασιασάσης τῆς Ἑλλάδος περιγενόμενοι τῷ πολέμῳ, τοὺς προεστῶτας τῶν ἄλλων Ἑλλήνων χειρωσάμενοι, μεθʼ ὧν τότε τοὺς βαρβάρους ἐνίκων κοινῇ, τούτους νικῶντες ἰδίᾳ.

ΣΩ. τρίτος δὲ πόλεμος μετὰ ταύτην τὴν εἰρήνην ἀνέλπιστός τε καὶ δεινὸς ἐγένετο, ἐν ᾧ πολλοὶ καὶ ἀγαθοὶ τελευτήσαντες ἐνθάδε κεῖνται, πολλοὶ μὲν ἀμφὶ Σικελίαν

243aOnlara karşı savaşan düşmanları bile, başkalarının dostlarının onları övdüğünden daha çok, bu adamların itidalini ve aretē'sini överler. Pek çoğu da Hellespontos'taki deniz savaşlarında, bir günde düşmanın bütün gemilerini ele geçirip başka pek çok savaşı da kazandıktan sonra öldü.

243a

πλεῖστα τρόπαια στήσαντες ὑπὲρ τῆς Λεοντίνων ἐλευθερίας, οἷς βοηθοῦντες διὰ τοὺς ὅρκους ἔπλευσαν εἰς ἐκείνους τοὺς τόπους, διὰ δὲ μῆκος τοῦ πλοῦ εἰς ἀπορίαν τῆς πόλεως καταστάσης καὶ οὐ δυναμένης αὐτοῖς ὑπηρετεῖν, τούτῳ ἀπειπόντες ἐδυστύχησαν· ὧν οἱ ἐχθροὶ καὶ προσπολεμήσαντες πλείω ἔπαινον ἔχουσι σωφροσύνης καὶ ἀρετῆς ἢ τῶν ἄλλων οἱ φίλοι· πολλοὶ δʼ ἐν ταῖς ναυμαχίαις ταῖς καθʼ Ἑλλήσποντον, μιᾷ μὲν ἡμέρᾳ πάσας τὰς τῶν πολεμίων

243bSavaşın korkunç ve beklenmedik dediğim yanı şudur: Öteki Yunanlılar şehrimizle çekişmede o kadar ileri gittiler ki, bizimle birlikte kovdukları en büyük düşmanları krala elçi göndermeye cüret ettiler; onu, bir barbarı, Yunanlılara karşı bu kez kendi başlarına geri getirdiler, bütün Yunanlıları ve barbarları şehrimize karşı bir araya topladılar. İşte o zaman şehrin gücü ve aretē'si de apaçık ortaya çıktı.

243b

ἑλόντες ναῦς, πολλὰς δὲ καὶ ἄλλας νικήσαντες· ὃ δʼ εἶπον δεινὸν καὶ ἀνέλπιστον τοῦ πολέμου γενέσθαι, τόδε λέγω τὸ εἰς τοσοῦτον φιλονικίας ἐλθεῖν πρὸς τὴν πόλιν τοὺς ἄλλους Ἕλληνας, ὥστε τολμῆσαι τῷ ἐχθίστῳ ἐπικηρυκεύσασθαι βασιλεῖ, ὃν κοινῇ ἐξέβαλον μεθʼ ἡμῶν, ἰδίᾳ τοῦτον πάλιν ἐπάγεσθαι, βάρβαρον ἐφʼ Ἕλληνας, καὶ συναθροῖσαι ἐπὶ τὴν πόλιν πάντας Ἕλληνάς τε καὶ βαρβάρους. οὗ δὴ καὶ

243cHerkes onun artık yenildiğini sanırken, gemileri Mytilene'de kuşatılmışken, şehrin insanları altmış gemiyle yardıma koştular, gemilere kendileri bindiler; herkesin kabul ettiği gibi en iyi adamlar olduklarını gösterdiler, düşmanı yendiler, dostlarını kurtardılar. Ama hak etmedikleri bir talihe uğradılar; denizden toplanamadan burada yatıyorlar. Onları her zaman anmamız ve övmemiz gerekir.

243c

ἐκφανὴς ἐγένετο ἡ τῆς πόλεως ῥώμη τε καὶ ἀρετή. οἰομένων γὰρ ἤδη αὐτὴν καταπεπολεμῆσθαι καὶ ἀπειλημμένων ἐν Μυτιλήνῃ τῶν νεῶν, βοηθήσαντες ἑξήκοντα ναυσίν, αὐτοὶ ἐμβάντες εἰς τὰς ναῦς, καὶ ἄνδρες γενόμενοι ὁμολογουμένως ἄριστοι, νικήσαντες μὲν τοὺς πολεμίους, λυσάμενοι δὲ τοὺς φιλίους, ἀναξίου τύχης τυχόντες, οὐκ ἀναιρεθέντες ἐκ τῆς θαλάττης κεῖνται ἐνθάδε. ὧν χρὴ ἀεὶ μεμνῆσθαί τε καὶ

243dÇünkü onların aretē'si sayesinde yalnız o deniz savaşını değil, savaşın geri kalanını da kazandık. Onlar sayesinde şehrimiz, bütün insanlar karşı çıksa bile asla yenilmeyeceği ününü kazandı —bu kanaat de doğruydu—; bizi yenen başkaları değil, kendi aramızdaki anlaşmazlık oldu. Çünkü o başkalarına karşı bugün bile yenilmeziz; kendimizi hem biz yendik hem kendimize biz yenildik. Bundan sonra öteki halklarla sükûnet ve barış sağlanınca, kendi aramızdaki savaş öyle yürütüldü ki, insanların iç çatışmaya düşmesi yazgıdaysa, kimse kendi şehrinin bu hastalığı başka türlü geçirmesini dileyemezdi.

243d

ἐπαινεῖν· τῇ μὲν γὰρ ἐκείνων ἀρετῇ ἐνικήσαμεν οὐ μόνον τὴν τότε ναυμαχίαν, ἀλλὰ καὶ τὸν ἄλλον πόλεμον· δόξαν γὰρ διʼ αὐτοὺς ἡ πόλις ἔσχεν μή ποτʼ ἂν καταπολεμηθῆναι μηδʼ ὑπὸ πάντων ἀνθρώπων—καὶ ἀληθῆ ἔδοξεν—τῇ δὲ ἡμετέρᾳ αὐτῶν διαφορᾷ ἐκρατήθημεν, οὐχ ὑπὸ τῶν ἄλλων· ἀήττητοι γὰρ ἔτι καὶ νῦν ὑπό γε ἐκείνων ἐσμέν, ἡμεῖς δὲ αὐτοὶ ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ ἐνικήσαμεν καὶ ἡττήθημεν. μετὰ δὲ ταῦτα

243eÇünkü Pire'den ve şehirden gelen vatandaşlar, öteki Yunanlıların hiç beklemediği biçimde, ne büyük bir sevinçle, ne yakınlıkla birbirleriyle kaynaştılar; Eleusis'tekilere karşı savaşı da ne ölçülülükle bitirdiler!

243e

ἡσυχίας γενομένης καὶ εἰρήνης πρὸς τοὺς ἄλλους, ὁ οἰκεῖος ἡμῖν πόλεμος οὕτως ἐπολεμήθη, ὥστε εἴπερ εἱμαρμένον εἴη ἀνθρώποις στασιάσαι, μὴ ἂν ἄλλως εὔξασθαι μηδένα πόλιν ἑαυτοῦ νοσῆσαι.

ΣΩ. ἔκ τε γὰρ τοῦ Πειραιῶς καὶ τοῦ ἄστεως ὡς ἁσμένως καὶ οἰκείως ἀλλήλοις συνέμειξαν οἱ πολῖται καὶ παρʼ ἐλπίδα τοῖς ἄλλοις Ἕλλησι, τόν τε πρὸς τοὺς Ἐλευσῖνι

244aBütün bunların sebebi, sözle değil eylemle sağlam ve soydaşça bir dostluk sağlayan gerçek akrabalıktan başka bir şey değildir. Bu savaşta birbirlerinin elinden ölenleri de anmamız, onları elimizden geldiğince, böyle törenlerde dualarla ve kurbanlarla, onlara hükmeden tanrılara yakararak barıştırmamız gerekir; çünkü biz de barıştık. Birbirlerine kötülükten ya da düşmanlıktan değil, talihsizlikten saldırdılar.

244a

πόλεμον ὡς μετρίως ἔθεντο· καὶ τούτων ἁπάντων οὐδὲν ἄλλʼ αἴτιον ἢ ἡ τῷ ὄντι συγγένεια, φιλίαν βέβαιον καὶ ὁμόφυλον οὐ λόγῳ ἀλλʼ ἔργῳ παρεχομένη. χρὴ δὲ καὶ τῶν ἐν τούτῳ τῷ πολέμῳ τελευτησάντων ὑπʼ ἀλλήλων μνείαν ἔχειν καὶ διαλλάττειν αὐτοὺς ᾧ δυνάμεθα, εὐχαῖς καὶ θυσίαις, ἐν τοῖς τοιοῖσδε, τοῖς κρατοῦσιν αὐτῶν εὐχομένους, ἐπειδὴ καὶ ἡμεῖς διηλλάγμεθα. οὐ γὰρ κακίᾳ ἀλλήλων ἥψαντο οὐδʼ ἔχθρᾳ

244bBunun tanıkları biz yaşayanlarız: Onlarla aynı soydan olduğumuz için yaptıklarımızdan ve çektiklerimizden ötürü birbirimizi bağışlıyoruz. Bundan sonra tam bir barışa kavuşunca şehir sükûnet içinde yaşadı. Barbarları, ondan kötülük gördükten sonra karşılığını eksiksiz verdikleri için bağışlıyor, Yunanlılara ise öfkeleniyordu; ondan iyilik gördükten sonra nasıl bir karşılık verdiklerini hatırlıyordu: Barbarlarla iş birliği yapmışlar, bir zamanlar kendilerini kurtaran gemilerimizi elimizden almışlar, onların surlarının yıkılmasını önlememize karşılık bizim surlarımızı yıkmışlardı.

244b

ἀλλὰ δυστυχίᾳ. μάρτυρες δὲ ἡμεῖς αὐτοί ἐσμεν τούτων οἱ ζῶντες· οἱ αὐτοὶ γὰρ ὄντες ἐκείνοις γένει συγγνώμην ἀλλήλοις ἔχομεν ὧν τʼ ἐποιήσαμεν ὧν τʼ ἐπάθομεν. μετὰ δὲ τοῦτο παντελῶς εἰρήνης ἡμῖν γενομένης, ἡσυχίαν ἦγεν ἡ πόλις, τοῖς μὲν βαρβάροις συγγιγνώσκουσα, ὅτι παθόντες ὑπʼ αὐτῆς κακῶς [ἱκανῶς] οὐκ ἐνδεῶς ἠμύναντο, τοῖς δὲ Ἕλλησιν ἀγανακτοῦσα, μεμνημένη ὡς εὖ παθόντες ὑπʼ αὐτῆς οἵαν

244cŞehir, ister birbirleri tarafından ister barbarlar tarafından köleleştirilsinler, Yunanlıları artık savunmamaya karar vermiş, öyle yaşıyordu. Biz bu düşüncedeyken Lakedaimonlular, özgürlüğün savunucuları olan bizlerin düştüğümüzü, ötekileri köleleştirmenin artık kendi işleri olduğunu düşünüp bunu yapmaya giriştiler.

244c

χάριν ἀπέδοσαν, κοινωσάμενοι τοῖς βαρβάροις, τάς τε ναῦς περιελόμενοι αἵ ποτʼ ἐκείνους ἔσωσαν, καὶ τείχη καθελόντες ἀνθʼ ὧν ἡμεῖς τἀκείνων ἐκωλύσαμεν πεσεῖν· διανοουμένη δὲ ἡ πόλις μὴ ἂν ἔτι ἀμῦναι μήτε Ἕλλησι πρὸς ἀλλήλων δουλουμένοις μήτε ὑπὸ βαρβάρων, οὕτως ᾤκει. ἡμῶν οὖν ἐν τοιαύτῃ διανοίᾳ ὄντων ἡγησάμενοι Λακεδαιμόνιοι τοὺς μὲν τῆς ἐλευθερίας ἐπικούρους πεπτωκέναι ἡμᾶς, σφέτερον δὲ ἤδη

244dSözü uzatmaya ne gerek var? Bundan sonra olanları anlatırken uzak geçmişten, eski insanlardan söz etmiyorum. Kendimiz biliyoruz: Yunanlıların önde gelenleri, Argoslular, Boiotialılar ve Korinthoslular dehşete kapılıp şehrimize muhtaç hâle geldiler. İşin en ilahî yanı da şu: Kral bile öyle bir çaresizliğe düştü ki, kurtuluşunun başka hiçbir yerden değil, yok etmeye can attığı bu şehirden gelebileceğini gördü.

244d

ἔργον εἶναι καταδουλοῦσθαι τοὺς ἄλλους, ταῦτʼ ἔπραττον. καὶ μηκύνειν μὲν τί δεῖ; οὐ γὰρ πάλαι οὐδὲ παλαιῶν ἀνθρώπων γεγονότα λέγοιμʼ ἂν τὰ μετὰ ταῦτα· αὐτοὶ γὰρ ἴσμεν ὡς ἐκπεπληγμένοι ἀφίκοντο εἰς χρείαν τῆς πόλεως τῶν τε Ἑλλήνων οἱ πρῶτοι, Ἀργεῖοι καὶ Βοιωτοὶ καὶ Κορίνθιοι, καὶ τό γε θειότατον πάντων, τὸ καὶ βασιλέα εἰς τοῦτο ἀπορίας ἀφικέσθαι, ὥστε περιστῆναι αὐτῷ μηδαμόθεν ἄλλοθεν τὴν σωτηρίαν γενέσθαι ἀλλʼ ἢ ἐκ ταύτης τῆς πόλεως, ἣν προθύμως

244eDoğrusu, biri şehrimizi haklı olarak suçlamak isteseydi, ancak şunu söyleyerek doğru bir suçlamada bulunabilirdi: Şehrimiz her zaman fazlasıyla merhametlidir, zayıfın hizmetkârıdır. O zaman da direnemedi, verdiği kararı, yani kendisine haksızlık edenlerden köleleştirilen hiç kimseye yardım etmeme kararını koruyamadı; yumuşadı ve yardım etti.

244e

ἀπώλλυ. καὶ δὴ καὶ εἴ τις βούλοιτο τῆς πόλεως κατηγορῆσαι δικαίως, τοῦτʼ ἂν μόνον λέγων ὀρθῶς ἂν κατηγοροῖ, ὡς ἀεὶ λίαν φιλοικτίρμων ἐστὶ καὶ τοῦ ἥττονος θεραπίς.

ΣΩ. καὶ δὴ καὶ ἐν τῷ τότε χρόνῳ οὐχ οἵα τε ἐγένετο καρτερῆσαι οὐδὲ διαφυλάξαι ἃ ἐδέδοκτο αὐτῇ, τὸ μηδενὶ δουλουμένῳ βοηθεῖν

245aYunanlıları kendisi yardıma koşarak kölelikten kurtardı; öyle ki onlar, kendi kendilerini yeniden köleleştirinceye kadar özgür kaldılar. Krala ise, Marathon'daki, Salamis'teki ve Plataia'daki zafer anıtlarından utandığı için kendisi yardım etmeye cesaret edemedi; yalnız sürgünlerin ve gönüllülerin yardım etmesine izin vererek, herkesin kabul ettiği gibi onu kurtardı. Surlarını yeniden yapıp gemiler inşa ederek, savaşmak zorunda kalınca savaşı üstlendi ve Paroslular uğruna Lakedaimonlulara karşı savaştı.

245a

τῶν σφᾶς ἀδικησάντων, ἀλλὰ ἐκάμφθη καὶ ἐβοήθησεν, καὶ τοὺς μὲν Ἕλληνας αὐτὴ βοηθήσασα ἀπελύσατο δουλείας, ὥστʼ ἐλευθέρους εἶναι μέχρι οὗ πάλιν αὐτοὶ αὑτοὺς κατεδουλώσαντο, βασιλεῖ δὲ αὐτὴ μὲν οὐκ ἐτόλμησεν βοηθῆσαι, αἰσχυνομένη τὰ τρόπαια τά τε Μαραθῶνι καὶ Σαλαμῖνι καὶ Πλαταιαῖς, φυγάδας δὲ καὶ ἐθελοντὰς ἐάσασα μόνον βοηθῆσαι ὁμολογουμένως ἔσωσεν. τειχισαμένη δὲ καὶ ναυπηγησαμένη,

245bKral ise Lakedaimonluların denizdeki savaştan vazgeçtiklerini görünce şehrimizden korktu. İttifaktan ayrılmak istediği için, bizimle ve öteki müttefiklerle ittifakını sürdürmesinin karşılığı olarak, Lakedaimonluların daha önce kendisine teslim ettiği anakaradaki Yunanlıları istedi; kabul etmeyeceğimizi, böylece ayrılmak için bir bahanesi olacağını düşünüyordu.

245b

ἐκδεξαμένη τὸν πόλεμον, ἐπειδὴ ἠναγκάσθη πολεμεῖν, ὑπὲρ Παρίων ἐπολέμει Λακεδαιμονίοις. φοβηθεὶς δὲ βασιλεὺς τὴν πόλιν, ἐπειδὴ ἑώρα Λακεδαιμονίους τῷ κατὰ θάλατταν πολέμῳ ἀπαγορεύοντας, ἀποστῆναι βουλόμενος ἐξῄτει τοὺς Ἕλληνας τοὺς ἐν τῇ ἠπείρῳ, οὕσπερ πρότερον Λακεδαιμόνιοι αὐτῷ ἐξέδοσαν, εἰ μέλλοι συμμαχήσειν ἡμῖν τε καὶ τοῖς ἄλλοις συμμάχοις, ἡγούμενος οὐκ ἐθελήσειν, ἵνʼ αὐτῷ πρόφασις εἴη

245cÖteki müttefikler konusunda yanıldı: Korinthoslular, Argoslular, Boiotialılar ve öteki müttefikler, kral para verirse anakaradaki Yunanlıları ona teslim etmeye razı oldular, anlaştılar, yemin ettiler. Onları teslim etmeye de, yemin etmeye de cesaret edemeyen yalnız biz olduk. Şehrimizin soyluluğu ve özgürlüğü işte böylesine sağlam ve sağlıklıdır, tabiatça barbar düşmanıdır; çünkü katışıksız Yunanlıyız, barbar kanı karışmamıştır.

245c

τῆς ἀποστάσεως. καὶ τῶν μὲν ἄλλων συμμάχων ἐψεύσθη· ἠθέλησαν γὰρ αὐτῷ ἐκδιδόναι καὶ συνέθεντο καὶ ὤμοσαν Κορίνθιοι καὶ Ἀργεῖοι καὶ Βοιωτοὶ καὶ οἱ ἄλλοι σύμμαχοι, εἰ μέλλοι χρήματα παρέξειν, ἐκδώσειν τοὺς ἐν τῇ ἠπείρῳ Ἕλληνας· μόνοι δὲ ἡμεῖς οὐκ ἐτολμήσαμεν οὔτε ἐκδοῦναι οὔτε ὀμόσαι. οὕτω δή τοι τό γε τῆς πόλεως γενναῖον καὶ ἐλεύθερον βέβαιόν τε καὶ ὑγιές ἐστιν καὶ φύσει μισοβάρβαρον,

245dAramızda, tabiatça barbar olup kanunca Yunanlı olan Pelopslar, Kadmoslar, Aigyptoslar, Danaoslar ya da başka pek çokları oturmuyor; biz yarı barbar değil, öz Yunanlı olarak yaşıyoruz. Şehrimize yabancı tabiata karşı katışıksız bir nefret işlemesi buradandır. Yine de, Yunanlıları barbarlara teslim edip çirkin ve dine aykırı bir iş yapmak istemediğimiz için yeniden yalnız kaldık.

245d

διὰ τὸ εἰλικρινῶς εἶναι Ἕλληνας καὶ ἀμιγεῖς βαρβάρων. οὐ γὰρ Πέλοπες οὐδὲ Κάδμοι οὐδὲ Αἴγυπτοί τε καὶ Δαναοὶ οὐδὲ ἄλλοι πολλοὶ φύσει μὲν βάρβαροι ὄντες, νόμῳ δὲ Ἕλληνες, συνοικοῦσιν ἡμῖν, ἀλλʼ αὐτοὶ Ἕλληνες, οὐ μειξοβάρβαροι οἰκοῦμεν, ὅθεν καθαρὸν τὸ μῖσος ἐντέτηκε τῇ πόλει τῆς ἀλλοτρίας φύσεως. ὅμως δʼ οὖν ἐμονώθημεν πάλιν

245eDaha önce yenilmemize yol açan duruma yeniden düştük, ama tanrının yardımıyla savaşı o zamankinden daha iyi bitirdik: Gemilerimizi, surlarımızı ve kendi sömürgelerimizi elimizde tutarak savaştan öyle çıktık ki düşmanlar da savaştan kurtuldukları için memnundu. Yine de bu savaşta da iyi adamlarımızı kaybettik: Korinthos'ta arazinin elverişsizliğinden, Lekhaion'da ihanetten zarar görenleri.

245e

διὰ τὸ μὴ ἐθέλειν αἰσχρὸν καὶ ἀνόσιον ἔργον ἐργάσασθαι Ἕλληνας βαρβάροις ἐκδόντες. ἐλθόντες οὖν εἰς ταὐτὰ ἐξ ὧν καὶ τὸ πρότερον κατεπολεμήθημεν, σὺν θεῷ ἄμεινον ἢ τότε ἐθέμεθα τὸν πόλεμον· καὶ γὰρ ναῦς καὶ τείχη ἔχοντες καὶ τὰς ἡμετέρας αὐτῶν ἀποικίας ἀπηλλάγημεν τοῦ πολέμου οὕτως, ⟨ὥστʼ⟩ ἀγαπητῶς ἀπηλλάττοντο καὶ οἱ πολέμιοι.

ΣΩ. ἀνδρῶν μέντοι ἀγαθῶν καὶ ἐν τούτῳ τῷ πολέμῳ ἐστερήθημεν, τῶν τε ἐν Κορίνθῳ χρησαμένων δυσχωρίᾳ καὶ ἐν Λεχαίῳ

246aKralı özgürlüğe kavuşturup Lakedaimonluları denizden kovanlar da iyi adamlardı. Ben size onları hatırlatıyorum; sizin de böyle adamları benimle birlikte övüp onurlandırmanız yakışır.

Burada yatan adamların ve şehir uğruna ölmüş başkalarının işleri bunlardır; söylenenler çok ve güzeldir, ama söylenmeden kalanlar çok daha fazla ve daha güzeldir.

246a

προδοσίᾳ· ἀγαθοὶ δὲ καὶ οἱ βασιλέα ἐλευθερώσαντες καὶ ἐκβαλόντες ἐκ τῆς θαλάττης Λακεδαιμονίους· ὧν ἐγὼ μὲν ὑμᾶς ἀναμιμνῄσκω, ὑμᾶς δὲ πρέπει συνεπαινεῖν τε καὶ κοσμεῖν τοιούτους ἄνδρας.

καὶ τὰ μὲν δὴ ἔργα ταῦτα τῶν ἀνδρῶν τῶν ἐνθάδε κειμένων καὶ τῶν ἄλλων ὅσοι ὑπὲρ τῆς πόλεως τετελευτήκασι, πολλὰ μὲν τὰ εἰρημένα καὶ καλά, πολὺ δʼ ἔτι πλείω καὶ καλλίω τὰ

246bHepsini anlatmak isteyen birine nice gün ve gece yetmez. Onları hatırlayarak herkesin bu adamların çocuklarına, savaştaymış gibi, atalarının saflarını terk etmemelerini, korkaklığa yenilip geri çekilmemelerini öğütlemesi gerekir. Ben de, ey iyi adamların çocukları, şimdi size bunu öğütlüyorum; gelecekte de hanginize nerede rastlarsam, size hatırlatacak ve olabildiğince iyi olmaya can atmanızı söyleyeceğim.

246b

ὑπολειπόμενα· πολλαὶ γὰρ ἂν ἡμέραι καὶ νύκτες οὐχ ἱκαναὶ γένοιντο τῷ τὰ πάντα μέλλοντι περαίνειν. τούτων οὖν χρὴ μεμνημένους τοῖς τούτων ἐκγόνοις πάντʼ ἄνδρα παρακελεύεσθαι, ὥσπερ ἐν πολέμῳ, μὴ λείπειν τὴν τάξιν τὴν τῶν προγόνων μηδʼ εἰς τοὐπίσω ἀναχωρεῖν εἴκοντας κάκῃ. ἐγὼ μὲν οὖν καὶ αὐτός, ὦ παῖδες ἀνδρῶν ἀγαθῶν, νῦν τε παρακελεύομαι καὶ ἐν τῷ λοιπῷ χρόνῳ, ὅπου ἄν τῳ ἐντυγχάνω

246cAma şimdi babalarınızın, tehlikeye atılacakları sırada başlarına bir şey gelirse geride kalanlara iletmemizi vasiyet ettiği şeyleri söylemem doğru olur. Size hem kendilerinden işittiklerimi hem de o zaman söylediklerinden çıkararak, güçleri olsaydı şimdi size seve seve söyleyecekleri şeyleri anlatacağım. Size ileteceklerimi onların kendisinden duyduğunuzu düşünmelisiniz. Şöyle diyorlardı:

246c

ὑμῶν, καὶ ἀναμνήσω καὶ διακελεύσομαι προθυμεῖσθαι εἶναι ὡς ἀρίστους· ἐν δὲ τῷ παρόντι δίκαιός εἰμι εἰπεῖν ἃ οἱ πατέρες ἡμῖν ἐπέσκηπτον ἀπαγγέλλειν τοῖς ἀεὶ λειπομένοις, εἴ τι πάσχοιεν, ἡνίκα κινδυνεύσειν ἔμελλον. φράσω δὲ ὑμῖν ἅ τε αὐτῶν ἤκουσα ἐκείνων καὶ οἷα νῦν ἡδέως ἂν εἴποιεν ὑμῖν λαβόντες δύναμιν, τεκμαιρόμενος ἐξ ὧν τότε ἔλεγον. ἀλλὰ νομίζειν χρὴ αὐτῶν ἀκούειν ἐκείνων ἃ ἂν ἀπαγγέλλω· ἔλεγον δὲ τάδε—

246dÇocuklar, iyi babaların çocukları olduğunuzu şu an kendisi gösteriyor. Biz güzel olmayan bir biçimde yaşayabilecekken, sizi ve sizden sonrakileri utanca düşürmektense, babalarımızı ve bizden önceki bütün soyumuzu utandırmaktansa güzelce ölmeyi seçiyoruz. Çünkü kendi yakınlarını utandıran biri için hayatın yaşanmaya değmeyeceğine, böyle birinin ne yeryüzünde ne de öldükten sonra yeraltında insanlardan ya da tanrılardan bir dostu olmayacağına inanıyoruz. Öyleyse sözlerimizi hatırlayarak, başka bir şeyle de uğraşsanız, onunla aretē'yle birlikte uğraşmalısınız; şunu bilerek ki, bundan yoksun olan her mülk ve her uğraş çirkin ve kötüdür.

246d

ὦ παῖδες, ὅτι μέν ἐστε πατέρων ἀγαθῶν, αὐτὸ μηνύει τὸ νῦν παρόν· ἡμῖν δὲ ἐξὸν ζῆν μὴ καλῶς, καλῶς αἱρούμεθα μᾶλλον τελευτᾶν, πρὶν ὑμᾶς τε καὶ τοὺς ἔπειτα εἰς ὀνείδη καταστῆσαι καὶ πρὶν τοὺς ἡμετέρους πατέρας καὶ πᾶν τὸ πρόσθεν γένος αἰσχῦναι, ἡγούμενοι τῷ τοὺς αὑτοῦ αἰσχύναντι ἀβίωτον εἶναι, καὶ τῷ τοιούτῳ οὔτε τινὰ ἀνθρώπων οὔτε θεῶν φίλον εἶναι οὔτʼ ἐπὶ γῆς οὔθʼ ὑπὸ γῆς τελευτήσαντι. χρὴ οὖν μεμνημένους τῶν ἡμετέρων λόγων, ἐάν τι καὶ ἄλλο

246eÇünkü korkaklıkla birlikte olan zenginlik sahibine güzellik getirmez —böyle biri başkası için zengindir, kendisi için değil—; korkak ve kötü birinde barınan beden güzelliği ve güç de yakışık almaz, tersine yakışıksız görünür, sahibini daha çok göze batırır, korkaklığını ortaya serer. Adaletten ve öteki aretē'den ayrılmış her epistēmē de bilgelik değil, kurnazlık olarak görünür.

246e

ἀσκῆτε, ἀσκεῖν μετʼ ἀρετῆς, εἰδότας ὅτι τούτου λειπόμενα πάντα καὶ κτήματα καὶ ἐπιτηδεύματα αἰσχρὰ καὶ κακά. οὔτε γὰρ πλοῦτος κάλλος φέρει τῷ κεκτημένῳ μετʼ ἀνανδρίας— ἄλλῳ γὰρ ὁ τοιοῦτος πλουτεῖ καὶ οὐχ ἑαυτῷ—οὔτε σώματος κάλλος καὶ ἰσχὺς δειλῷ καὶ κακῷ συνοικοῦντα πρέποντα φαίνεται ἀλλʼ ἀπρεπῆ, καὶ ἐπιφανέστερον ποιεῖ τὸν ἔχοντα καὶ ἐκφαίνει τὴν δειλίαν·

ΣΩ. πᾶσά τε ἐπιστήμη χωριζομένη

247aBu yüzden ilk ve son olarak, her zaman, bütün şevkinizle hem bizi hem öncekileri ünde geçmeye çalışın. Yoksa şunu bilin: Eğer biz sizi aretē'de geçersek bu zafer bize utanç getirir; yenilirsek bu yenilgi saadet getirir. Bizim yenilmemiz, sizin de üstün gelmeniz en çok şöyle olur: Atalarınızın ününü kötüye kullanmamaya, tüketmemeye hazırlanırsanız; bilirseniz ki kendini bir şey sanan bir adam için, kendisi sayesinde değil de atalarının ünü sayesinde saygı görmekten daha utanç verici bir şey yoktur.

247a

δικαιοσύνης καὶ τῆς ἄλλης ἀρετῆς πανουργία, οὐ σοφία φαίνεται. ὧν ἕνεκα καὶ πρῶτον καὶ ὕστατον καὶ διὰ παντὸς πᾶσαν πάντως προθυμίαν πειρᾶσθε ἔχειν ὅπως μάλιστα μὲν ὑπερβαλεῖσθε καὶ ἡμᾶς καὶ τοὺς πρόσθεν εὐκλείᾳ· εἰ δὲ μή, ἴστε ὡς ἡμῖν, ἂν μὲν νικῶμεν ὑμᾶς ἀρετῇ, ἡ νίκη αἰσχύνην φέρει, ἡ δὲ ἧττα, ἐὰν ἡττώμεθα, εὐδαιμονίαν. μάλιστα δʼ ἂν νικῴμεθα καὶ ὑμεῖς νικῴητε, εἰ παρασκευάσαισθε τῇ τῶν

247bAna babaların itibarı çocuklar için güzel ve görkemli bir hazinedir. Ama ister para ister itibar hazinesi olsun, onu harcayıp çocuklarına aktarmamak, kendi mülkü ve kendi ünü olmadığı için, utanç verici ve erkekliğe yakışmayan bir şeydir.

247b

προγόνων δόξῃ μὴ καταχρησόμενοι μηδʼ ἀναλώσοντες αὐτήν, γνόντες ὅτι ἀνδρὶ οἰομένῳ τὶ εἶναι οὐκ ἔστιν αἴσχιον οὐδὲν ἢ παρέχειν ἑαυτὸν τιμώμενον μὴ διʼ ἑαυτὸν ἀλλὰ διὰ δόξαν προγόνων. εἶναι μὲν γὰρ τιμὰς γονέων ἐκγόνοις καλὸς θησαυρὸς καὶ μεγαλοπρεπής· χρῆσθαι δὲ καὶ χρημάτων καὶ τιμῶν θησαυρῷ, καὶ μὴ τοῖς ἐκγόνοις παραδιδόναι, αἰσχρὸν καὶ ἄνανδρον, ἀπορίᾳ ἰδίων αὑτοῦ κτημάτων τε καὶ εὐδοξιῶν.

247cBunlara özen gösterirseniz, uygun yazgı sizi aldığında dostlar olarak dostlarınızın, bizim yanımıza geleceksiniz; ama ihmalkâr davranıp kötüleşirseniz kimse sizi güler yüzle karşılamaz. Çocuklara söyleyeceklerimiz bunlar.

Babalarımızı, hayatta olanlar varsa, ve annelerimizi de, böyle bir felaket başımıza gelirse buna olabildiğince kolay katlanmaları için hep teselli etmek gerekir; onlarla birlikte ağlayıp sızlamamalı —acı verecek başka bir şeye ihtiyaçları olmayacak, başlarına gelen talihsizlik bunu yeterince sağlayacaktır—, tersine onların yarasını sarıp acılarını yatıştırarak, dualarının en büyüğünü tanrıların kabul ettiğini hatırlatmalı.

247c

καὶ ἐὰν μὲν ταῦτα ἐπιτηδεύσητε, φίλοι παρὰ φίλους ἡμᾶς ἀφίξεσθε, ὅταν ὑμᾶς ἡ προσήκουσα μοῖρα κομίσῃ· ἀμελήσαντας δὲ ὑμᾶς καὶ κακισθέντας οὐδεὶς εὐμενῶς ὑποδέξεται. τοῖς μὲν οὖν παισὶ ταῦτʼ εἰρήσθω.

πατέρας δὲ ἡμῶν, οἷς εἰσί, καὶ μητέρας ἀεὶ χρὴ παραμυθεῖσθαι ὡς ῥᾷστα φέρειν τὴν συμφοράν, ἐὰν ἄρα συμβῇ γενέσθαι, καὶ μὴ συνοδύρεσθαι—οὐ γὰρ τοῦ λυπήσοντος

247dÇünkü ölümsüz çocuklar değil, iyi ve ünlü çocuklar dilemişlerdi; en büyük iyiliklerden olan bunlara da kavuştular. Ölümlü bir insanın kendi hayatında her şeyin istediği gibi gitmesi kolay değildir. Felaketlere cesaretle katlanırlarsa, gerçekten cesur çocukların babaları oldukları, kendilerinin de öyle oldukları anlaşılacak; boyun eğerlerse ya bizim babalarımız olmadıklarından ya da bizi övenlerin yalan söylediğinden şüphe uyandıracaklar.

247d

προσδεήσονται· ἱκανὴ γὰρ ἔσται καὶ ἡ γενομένη τύχη τοῦτο πορίζειν—ἀλλʼ ἰωμένους καὶ πραΰνοντας ἀναμιμνῄσκειν αὐτοὺς ὅτι ὧν ηὔχοντο τὰ μέγιστα αὐτοῖς οἱ θεοὶ ἐπήκοοι γεγόνασιν. οὐ γὰρ ἀθανάτους σφίσι παῖδας ηὔχοντο γενέσθαι ἀλλʼ ἀγαθοὺς καὶ εὐκλεεῖς, ὧν ἔτυχον, μεγίστων ἀγαθῶν ὄντων· πάντα δὲ οὐ ῥᾴδιον θνητῷ ἀνδρὶ κατὰ νοῦν ἐν τῷ ἑαυτοῦ βίῳ ἐκβαίνειν. καὶ φέροντες μὲν ἀνδρείως τὰς συμφορὰς δόξουσι τῷ ὄντι ἀνδρείων παίδων πατέρες εἶναι

247eBunların hiçbiri olmamalı; tersine bizi en çok onlar eylemleriyle övmeli, gerçekten erkeklerin babası olan erkekler olduklarını göstermeliler. "Hiçbir şeyde aşırıya kaçma" sözü eskiden beri güzel bir söz sayılır; gerçekten de güzel söylenmiştir. Çünkü saadete götüren her şey ya da buna yakın şeyler kendisine bağlıysa, başka insanlara asılı kalmıyorsa, onların iyi ya da kötü gitmesiyle kendi işleri de savrulmak zorunda kalmıyorsa, o adam en iyi yaşamaya hazırlanmış kişidir; itidalli olan, cesur ve phronēsis sahibi olan odur.

247e

καὶ αὐτοὶ τοιοῦτοι, ὑπείκοντες δὲ ὑποψίαν παρέξουσιν ἢ μὴ ἡμέτεροι εἶναι ἢ ἡμῶν τοὺς ἐπαινοῦντας καταψεύδεσθαι· χρὴ δὲ οὐδέτερα τούτων, ἀλλʼ ἐκείνους μάλιστα ἡμῶν ἐπαινέτας εἶναι ἔργῳ, παρέχοντας αὑτοὺς φαινομένους τῷ ὄντι πατέρας ὄντας ἄνδρας ἀνδρῶν. πάλαι γὰρ δὴ τὸ μηδὲν ἄγαν λεγόμενον καλῶς δοκεῖ λέγεσθαι· τῷ γὰρ ὄντι εὖ λέγεται.

ΣΩ. ὅτῳ γὰρ ἀνδρὶ εἰς ἑαυτὸν ἀνήρτηται πάντα τὰ πρὸς εὐδαιμονίαν

248aMal ve çocuk edindiğinde de kaybettiğinde de atasözüne en çok o uyar: Kendine güvendiği için ne aşırı sevinmiş ne de aşırı üzülmüş görünür. Biz de bizimkilerin böyle olmasını uygun görüyor, istiyor ve söylüyoruz; kendimizi de şimdi böyle gösteriyoruz: Şu anda ölmemiz gerekse bile buna fazla kızmıyor, fazla korkmuyoruz.

248a

φέροντα ἢ ἐγγὺς τούτου, καὶ μὴ ἐν ἄλλοις ἀνθρώποις αἰωρεῖται ἐξ ὧν ἢ εὖ ἢ κακῶς πραξάντων πλανᾶσθαι ἠνάγκασται καὶ τὰ ἐκείνου, τούτῳ ἄριστα παρεσκεύασται ζῆν, οὗτός ἐστιν ὁ σώφρων καὶ οὗτος ὁ ἀνδρεῖος καὶ φρόνιμος· οὗτος γιγνομένων χρημάτων καὶ παίδων καὶ διαφθειρομένων μάλιστα πείσεται τῇ παροιμίᾳ· οὔτε γὰρ χαίρων οὔτε λυπούμενος ἄγαν φανήσεται διὰ τὸ αὑτῷ πεποιθέναι. τοιούτους

248bBabalarımızdan ve annelerimizden de hayatlarının geri kalanını aynı düşünceyle geçirmelerini rica ediyoruz. Bilsinler ki bizi en çok, yas tutup ağıt yakarak memnun etmeyecekler. Ölülerin yaşayanlardan bir his alması söz konusuysa, kendilerini harap edip felaketlere ağır biçimde katlanarak bizi en çok üzerler; hafifçe ve ölçülü katlanarak en çok memnun ederler.

248b

δὲ ἡμεῖς γε ἀξιοῦμεν καὶ τοὺς ἡμετέρους εἶναι καὶ βουλόμεθα καὶ φαμέν, καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς νῦν παρέχομεν τοιούτους, οὐκ ἀγανακτοῦντας οὐδὲ φοβουμένους ἄγαν εἰ δεῖ τελευτᾶν ἐν τῷ παρόντι. δεόμεθα δὴ καὶ πατέρων καὶ μητέρων τῇ αὐτῇ ταύτῃ διανοίᾳ χρωμένους τὸν ἐπίλοιπον βίον διάγειν, καὶ εἰδέναι ὅτι οὐ θρηνοῦντες οὐδὲ ὀλοφυρόμενοι ἡμᾶς ἡμῖν μάλιστα χαριοῦνται, ἀλλʼ εἴ τις ἔστι τοῖς τετελευτηκόσιν αἴσθησις

248cBizim payımıza düşen, insanlar için en güzel olan sona artık erecek; bu yüzden ona ağıt yakmaktan çok onu süslemek yakışır. Karılarımıza ve çocuklarımıza bakıp onları besleyerek, nous'larını buna yönelterek talihsizliği en iyi unutur, daha güzel, daha doğru ve bize daha hoş gelecek biçimde yaşarlar.

248c

τῶν ζώντων, οὕτως ἀχάριστοι εἶεν ἂν μάλιστα, ἑαυτούς τε κακοῦντες καὶ βαρέως φέροντες τὰς συμφοράς· κούφως δὲ καὶ μετρίως μάλιστʼ ἂν χαρίζοιντο. τὰ μὲν γὰρ ἡμέτερα τελευτὴν ἤδη ἕξει ἥπερ καλλίστη γίγνεται ἀνθρώποις, ὥστε πρέπει αὐτὰ μᾶλλον κοσμεῖν ἢ θρηνεῖν· γυναικῶν δὲ τῶν ἡμετέρων καὶ παίδων ἐπιμελούμενοι καὶ τρέφοντες καὶ ἐνταῦθα τὸν νοῦν τρέποντες τῆς τε τύχης μάλιστʼ ἂν εἶεν ἐν λήθῃ καὶ

248dBizden bizimkilere iletilecekler bu kadarı yeter. Şehre de babalarımıza ve oğullarımıza bakmasını, bunları terbiyeli biçimde yetiştirmesini, onları da yaşlılıklarında layıkıyla beslemesini öğütleriz; ama biliyoruz ki biz öğütlemesek de yeterince ilgilenecektir.

Ey ölenlerin çocukları ve ana babaları, işte onlar bize bunları iletmemizi vasiyet ettiler; ben de elimden geldiğince büyük bir şevkle iletiyorum.

248d

ζῷεν κάλλιον καὶ ὀρθότερον καὶ ἡμῖν προσφιλέστερον. ταῦτα δὴ ἱκανὰ τοῖς ἡμετέροις παρʼ ἡμῶν ἀγγέλλειν· τῇ δὲ πόλει παρακελευοίμεθʼ ἂν ὅπως ἡμῖν καὶ πατέρων καὶ ὑέων ἐπιμελήσονται, τοὺς μὲν παιδεύοντες κοσμίως, τοὺς δὲ γηροτροφοῦντες ἀξίως· νῦν δὲ ἴσμεν ὅτι καὶ ἐὰν μὴ ἡμεῖς παρακελευώμεθα, ἱκανῶς ἐπιμελήσεται.

ταῦτα οὖν, ὦ παῖδες καὶ γονῆς τῶν τελευτησάντων, ἐκεῖνοί

248eBen de onlar adına sizden rica ediyorum: Çocuklardan babalarına öykünmelerini, ana babalardan da kendileri için içlerini rahat tutmalarını; çünkü her birimiz nerede, onlardan hangisine rastlarsak, hem özel hem kamusal olarak sizi yaşlılığınızda besleyecek, size bakacağız. Şehrin gösterdiği özeni de kendiniz bilirsiniz herhalde: Savaşta ölenlerin çocukları ve ana babaları için kanunlar koyup onlara bakar; öteki vatandaşlardan ayrı olarak bunların babalarına ve annelerine haksızlık edilmemesini gözetmekle en büyük makamı görevlendirmiştir.

248e

τε ἐπέσκηπτον ἡμῖν ἀπαγγέλλειν, καὶ ἐγὼ ὡς δύναμαι προθυμότατα ἀπαγγέλλω· καὶ αὐτὸς δέομαι ὑπὲρ ἐκείνων, τῶν μὲν μιμεῖσθαι τοὺς αὑτῶν, τῶν δὲ θαρρεῖν ὑπὲρ αὑτῶν, ὡς ἡμῶν καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ γηροτροφησόντων ὑμᾶς καὶ ἐπιμελησομένων, ὅπου ἂν ἕκαστος ἑκάστῳ ἐντυγχάνῃ ὁτῳοῦν τῶν ἐκείνων.

ΣΩ. τῆς δὲ πόλεως ἴστε που καὶ αὐτοὶ τὴν ἐπιμέλειαν, ὅτι νόμους θεμένη περὶ τοὺς τῶν ἐν τῷ πολέμῳ τελευτησάντων παῖδάς τε καὶ γεννήτορας ἐπιμελεῖται, καὶ διαφερόντως

249aÇocukları kendisi yetiştirir, yetimliklerini olabildiğince hissettirmemeye çalışır; onlar çocukken babalarının yerine kendisi geçer. Erkeklik çağına geldiklerinde onları tam bir silah takımıyla donatıp kendi evlerine gönderir: Babalarının uğraşlarını gösterip hatırlatarak, babalarından kalan aretē'nin araçlarını onlara verir; aynı zamanda, uğurlu olsun diye, gencin silahlarla donanmış olarak babasının ocağına güç sahibi bir yönetici gibi gitmesini sağlar.

249a

τῶν ἄλλων πολιτῶν προστέτακται φυλάττειν ἀρχῇ ἥπερ μεγίστη ἐστίν, ὅπως ἂν οἱ τούτων μὴ ἀδικῶνται πατέρες τε καὶ μητέρες· τοὺς δὲ παῖδας συνεκτρέφει αὐτή, προθυμουμένη ὅτι μάλιστʼ ἄδηλον αὐτοῖς τὴν ὀρφανίαν γενέσθαι, ἐν πατρὸς σχήματι καταστᾶσα αὐτοῖς αὐτὴ ἔτι τε παισὶν οὖσιν, καὶ ἐπειδὰν εἰς ἀνδρὸς τέλος ἴωσιν, ἀποπέμπει ἐπὶ τὰ σφέτερʼ αὐτῶν πανοπλίᾳ κοσμήσασα, ἐνδεικνυμένη καὶ ἀναμιμνῄσκουσα τὰ τοῦ πατρὸς ἐπιτηδεύματα ὄργανα τῆς πατρῴας

249bÖlülerin kendilerini onurlandırmaktan da hiç geri durmaz: Her yıl, her birine özel olarak yapılan geleneksel törenleri kendisi hepsi için ortaklaşa yapar; bunlara ek olarak beden, at ve her türlü müzik yarışmaları düzenler. Kısacası ölülere karşı mirasçı ve oğul, oğullarına karşı baba, ana babalarına karşı vasi yerine geçip her zaman herkese her türlü özeni gösterir.

249b

ἀρετῆς διδοῦσα, καὶ ἅμα οἰωνοῦ χάριν ἄρχεσθαι ἰέναι ἐπὶ τὴν πατρῴαν ἑστίαν ἄρξοντα μετʼ ἰσχύος ὅπλοις κεκοσμημένον. αὐτοὺς δὲ τοὺς τελευτήσαντας τιμῶσα οὐδέποτε ἐκλείπει, καθʼ ἕκαστον ἐνιαυτὸν αὐτὴ τὰ νομιζόμενα ποιοῦσα κοινῇ πᾶσιν ἅπερ ἑκάστῳ ἰδίᾳ γίγνεται, πρὸς δὲ τούτοις ἀγῶνας γυμνικοὺς καὶ ἱππικοὺς τιθεῖσα καὶ μουσικῆς πάσης, καὶ ἀτεχνῶς τῶν μὲν τελευτησάντων ἐν κληρονόμου καὶ ὑέος

249cBunları düşünerek felaketinize daha yumuşak katlanmalısınız; çünkü böylece hem ölülere hem yaşayanlara en sevimli gelirsiniz, size bakmak da sizin başkalarına bakmanız da en kolay böyle olur. Şimdi siz de öteki herkes de, kanunun buyurduğu gibi ölülere hep birlikte ağıt yaktıktan sonra dağılın.

249c

μοίρᾳ καθεστηκυῖα, τῶν δὲ ὑέων ἐν πατρός, γονέων δὲ τῶν τούτων ἐν ἐπιτρόπου, πᾶσαν πάντων παρὰ πάντα τὸν χρόνον ἐπιμέλειαν ποιουμένη. ὧν χρὴ ἐνθυμουμένους πρᾳότερον φέρειν τὴν συμφοράν· τοῖς τε γὰρ τελευτήσασι καὶ τοῖς ζῶσιν οὕτως ἂν προσφιλέστατοι εἶτε καὶ ῥᾷστοι θεραπεύειν τε καὶ θεραπεύεσθαι. νῦν δὲ ἤδη ὑμεῖς τε καὶ οἱ ἄλλοι πάντες κοινῇ κατὰ τὸν νόμον τοὺς τετελευτηκότας ἀπολοφυράμενοι ἄπιτε.

249dİşte Meneksenos, Miletoslu Aspasia'nın konuşması bu.

Meneksenos: Zeus hakkı için, Sokrates, kadın olduğu hâlde böyle konuşmalar yazabiliyorsa Aspasia'ya ne mutlu!

Sokrates: İnanmıyorsan benimle gel, kendisinden dinlersin.

Meneksenos: Aspasia'yla çok karşılaştım, Sokrates; nasıl biri olduğunu biliyorum.

Sokrates: Ee? Ona hayran değil misin, şimdi bu konuşma için ona minnet duymuyor musun?

Meneksenos: Bu konuşma için ona, ya da sana onu kim söylediyse ona çok minnet duyuyorum, Sokrates.

249d

οὗτός σοι ὁ λόγος, ὦ Μενέξενε, Ἀσπασίας τῆς Μιλησίας ἐστίν.

ΜΕΝ. νὴ Δία, ὦ Σώκρατες, μακαρίαν γε λέγεις τὴν Ἀσπασίαν, εἰ γυνὴ οὖσα τοιούτους λόγους οἵα τʼ ἐστὶ συντιθέναι.

ΣΩ. ἀλλʼ εἰ μὴ πιστεύεις, ἀκολούθει μετʼ ἐμοῦ, καὶ ἀκούσῃ αὐτῆς λεγούσης.

ΜΕΝ. πολλάκις, ὦ Σώκρατες, ἐγὼ ἐντετύχηκα Ἀσπασίᾳ, καὶ οἶδα οἵα ἐστίν.

ΣΩ. τί οὖν; οὐκ ἄγασαι αὐτὴν καὶ νῦν χάριν ἔχεις τοῦ λόγου αὐτῇ;

ΜΕΝ. καὶ πολλήν γε, ὦ Σώκρατες, ἐγὼ χάριν ἔχω τούτου

249eÜstelik söyleyene başka pek çok şey için de minnettarım.

Sokrates: İyi o zaman; yalnız beni ele verme ki sana onun başka pek çok güzel siyasi konuşmasını da aktarayım.

Meneksenos: Merak etme, ele vermem; sen yeter ki aktar.

Sokrates: Öyle olsun.

249e

τοῦ λόγου ἐκείνῃ ἢ ἐκείνῳ ὅστις σοι ὁ εἰπών ἐστιν αὐτόν· καὶ πρός γε ἄλλων πολλῶν χάριν ἔχω τῷ εἰπόντι.

ΣΩ. εὖ ἂν ἔχοι· ἀλλʼ ὅπως μου μὴ κατερεῖς, ἵνα καὶ αὖθίς σοι πολλοὺς καὶ καλοὺς λόγους παρʼ αὐτῆς πολιτικοὺς ἀπαγγέλλω.

ΜΕΝ. θάρρει, οὐ κατερῶ· μόνον ἀπάγγελλε.

ΣΩ. ἀλλὰ ταῦτʼ ἔσται.

Çeviri değerlendirmesi

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…