Platon
Kleitophon
Κλειτοφῶν
406aSokrates: Biri az önce bize, Aristonymos oğlu Kleitophon'un Lysias'la konuşurken Sokrates'le geçirilen zamanı yerdiğini, Thrasymakhos'la birlikteliği ise göklere çıkardığını anlattı.
Kleitophon: Sokrates, o kişi Lysias'la senin hakkında yaptığım konuşmayı sana doğru aktarmamış. Bazı konularda seni övmüyordum, ama bazılarında övüyordum da. Bana sitem ettiğin, ama hiç umursamıyormuş gibi davrandığın belli; madem baş başayız, o konuşmayı sana kendim seve seve baştan sona anlatayım ki sana karşı kötü niyetli olduğumu daha az düşünesin. Şimdi belki yanlış duymuşsun, bu yüzden bana gerekenden sert davranıyor gibisin. Bana açık konuşma izni verirsen, seve seve kabul eder, konuşmak isterim.
ΣΩ. Κλειτοφῶντα τὸν Ἀριστωνύμου τις ἡμῖν διηγεῖτο ἔναγχος, ὅτι Λυσίᾳ διαλεγόμενος τὰς μὲν μετὰ Σωκράτους διατριβὰς ψέγοι, τὴν Θρασυμάχου δὲ συνουσίαν ὑπερεπαινοῖ.
ΚΛΕΙ. ὅστις, ὦ Σώκρατες, οὐκ ὀρθῶς ἀπεμνημόνευέ σοι τοὺς ἐμοὶ περὶ σοῦ γενομένους λόγους πρὸς Λυσίαν· τὰ μὲν γὰρ ἔγωγε οὐκ ἐπῄνουν σε, τὰ δὲ καὶ ἐπῄνουν. ἐπεὶ δὲ δῆλος εἶ μεμφόμενος μέν μοι, προσποιούμενος δὲ μηδὲν φροντίζειν, ἥδιστʼ ἄν σοι διεξέλθοιμι αὐτοὺς αὐτός, ἐπειδὴ καὶ μόνω τυγχάνομεν ὄντε, ἵνα ἧττόν με ἡγῇ πρὸς σὲ φαύλως ἔχειν. νῦν γὰρ ἴσως οὐκ ὀρθῶς ἀκήκοας, ὥστε φαίνῃ πρὸς ἐμὲ ἔχειν τραχυτέρως τοῦ δέοντος· εἰ δέ μοι δίδως παρρησίαν, ἥδιστα ἂν δεξαίμην καὶ ἐθέλω λέγειν.
407aSokrates: Bana yararlı olmaya can atarken buna katlanmamak ayıp olur doğrusu. Belli ki nerede daha kötü, nerede daha iyi olduğumu öğrenince birini çalışıp peşinden koşacak, ötekinden de var gücümle kaçacağım.
Kleitophon: Dinle öyleyse. Sokrates, seninle birlikteyken söylediklerini dinleyip çoğu kez şaşkına dönerdim; insanları azarlayıp trajedi sahnesinde makineyle inen bir tanrı gibi yüksek sesle şunları söylediğinde, bana bütün insanlardan daha güzel konuşuyor gibi gelirdin:
ΣΩ. ἀλλʼ αἰσχρὸν μὴν σοῦ γε ὠφελεῖν με προθυμουμένου μὴ ὑπομένειν· δῆλον γὰρ ὡς γνοὺς ὅπῃ χείρων εἰμὶ καὶ βελτίων, τὰ μὲν ἀσκήσω καὶ διώξομαι, τὰ δὲ φεύξομαι κατὰ κράτος.
ΚΛΕΙ. ἀκούοις ἄν. ἐγὼ γάρ, ὦ Σώκρατες, σοὶ συγγιγνόμενος πολλάκις ἐξεπληττόμην ἀκούων, καί μοι ἐδόκεις παρὰ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους κάλλιστα λέγειν, ὁπότε ἐπιτιμῶν τοῖς ἀνθρώποις, ὥσπερ ἐπὶ μηχανῆς τραγικῆς θεός, ὕμνεις
407b"Nereye sürükleniyorsunuz, ey insanlar? Gerekeni hiç yapmadığınızın farkında değilsiniz. Bütün çabanızı para edinmek için harcıyorsunuz; ama onu bırakacağınız oğullarınızın onu adaletle kullanmayı bilmeleri için ne onlara adaletin öğretmenlerini buluyorsunuz —eğer öğrenilebilen bir şeyse; yok eğer çalışarak ve alışarak kazanılıyorsa, onları yeterince çalıştırıp alıştıracak kişileri—, ne de bundan önce kendinizi böyle yetiştirdiniz. Siz de çocuklarınız da okuma yazmayı, müziği ve beden eğitimini yeterince öğrendiğiniz hâlde —ki bunları aretē'nin tam terbiyesi sayıyorsunuz— para konusunda yine de kötü olduğunuzu görüp nasıl olur da bugünkü eğitimi küçümsemiyor, sizi bu ahenksizlikten kurtaracak kişileri aramıyorsunuz?
λέγων· ποῖ φέρεσθε, ὤνθρωποι; καὶ ἀγνοεῖτε οὐδὲν τῶν δεόντων πράττοντες, οἵτινες χρημάτων μὲν πέρι τὴν πᾶσαν σπουδὴν ἔχετε ὅπως ὑμῖν ἔσται, τῶν δʼ ὑέων οἷς ταῦτα παραδώσετε ὅπως ἐπιστήσονται χρῆσθαι δικαίως τούτοις, οὔτε διδασκάλους αὐτοῖς εὑρίσκετε τῆς δικαιοσύνης, εἴπερ μαθητόν—εἰ δὲ μελετητόν τε καὶ ἀσκητόν, οἵτινες ἐξασκήσουσιν καὶ ἐκμελετήσουσιν ἱκανῶς—οὐδέ γʼ ἔτι πρότερον ὑμᾶς αὐτοὺς οὕτως ἐθεραπεύσατε. ἀλλʼ ὁρῶντες γράμματα
407cOysa kardeşin kardeşe, şehirlerin şehirlere ölçüsüzce ve ahenksizce yaklaşıp iç çatışmaya düşmeleri, savaşırken en korkunç şeyleri yapıp çekmeleri, lirin karşısında ayağın tempo tutturamamasından değil, işte bu uyumsuzluk ve gevşeklik yüzündendir.
καὶ μουσικὴν καὶ γυμναστικὴν ὑμᾶς τε αὐτοὺς καὶ τοὺς παῖδας ὑμῶν ἱκανῶς μεμαθηκότας—ἃ δὴ παιδείαν ἀρετῆς εἶναι τελέαν ἡγεῖσθε—κἄπειτα οὐδὲν ἧττον κακοὺς γιγνομένους περὶ τὰ χρήματα, πῶς οὐ καταφρονεῖτε τῆς νῦν παιδεύσεως οὐδὲ ζητεῖτε οἵτινες ὑμᾶς παύσουσι ταύτης τῆς ἀμουσίας; καίτοι διά γε ταύτην τὴν πλημμέλειαν καὶ ῥᾳθυμίαν, ἀλλʼ οὐ διὰ τὴν ἐν τῷ ποδὶ πρὸς τὴν λύραν ἀμετρίαν, καὶ ἀδελφὸς ἀδελφῷ καὶ πόλεις πόλεσιν ἀμέτρως καὶ
407dSiz ise adaletsizlerin terbiyesizlikten ya da bilgisizlikten değil, isteyerek adaletsiz olduklarını söylüyorsunuz; ama öte yandan adaletsizliğin çirkin ve tanrıların nefret ettiği bir şey olduğunu söylemeye de cüret ediyorsunuz. Peki kim böyle bir kötülüğü isteyerek seçer? 'Hazlarına yenik düşen' diyorsunuz. Yenmek isteyerek oluyorsa, yenik düşmek de istemeden olmuyor mu? Böylece akıl yürütme (logos) haksızlık etmenin her bakımdan istemeden yapıldığını kanıtlıyor; demek herkesin özel olarak, bütün şehirlerin de kamusal olarak bu konuya şimdikinden daha çok özen göstermesi gerekir."
ἀναρμόστως προσφερόμεναι στασιάζουσι καὶ πολεμοῦντες τὰ ἔσχατα δρῶσιν καὶ πάσχουσιν. ὑμεῖς δέ φατε οὐ διʼ ἀπαιδευσίαν οὐδὲ διʼ ἄγνοιαν ἀλλʼ ἑκόντας τοὺς ἀδίκους ἀδίκους εἶναι, πάλιν δʼ αὖ τολμᾶτε λέγειν ὡς αἰσχρὸν καὶ θεομισὲς ἡ ἀδικία· πῶς οὖν δή τις τό γε τοιοῦτον κακὸν ἑκὼν αἱροῖτʼ ἄν; Ἥττων ὃς ἂν ᾖ, φατέ, τῶν ἡδονῶν. οὐκοῦν καὶ τοῦτο ἀκούσιον, εἴπερ τὸ νικᾶν ἑκούσιον; ὥστε ἐκ παντὸς τρόπου τό γε ἀδικεῖν ἀκούσιον ὁ λόγος αἱρεῖ, καὶ δεῖν ἐπιμέλειαν τῆς
407eBu sözleri senden sık sık işittiğimde, Sokrates, sana çok hayran olur, şaşılacak ölçüde övgüler düzerdim. Bunun ardından gelen şeyi söylediğinde de öyle: Bedenlerini çalıştırıp psykhē'lerini ihmal edenlerin de buna benzer bir şey yaptığını, yönetecek olanı ihmal edip yönetilecek olanla uğraştıklarını söylediğinde. Bir de insanın kullanmayı bilmediği bir şeyi kullanmaktan vazgeçmesinin daha iyi olduğunu söylediğinde: Gözlerini, kulaklarını, bütün bedenini kullanmayı bilmeyen biri için, bedenini nasıl olursa olsun kullanmaktansa ne duymak, ne görmek, ne de onu başka herhangi bir işte kullanmak daha iyidir.
νῦν πλείω ποιεῖσθαι πάντʼ ἄνδρα ἰδίᾳ θʼ ἅμα καὶ δημοσίᾳ συμπάσας τὰς πόλεις.
ταῦτʼ οὖν, ὦ Σώκρατες, ἐγὼ ὅταν ἀκούω σοῦ θαμὰ λέγοντος, καὶ μάλα ἄγαμαι καὶ θαυμαστῶς ὡς ἐπαινῶ. καὶ ὁπόταν αὖ φῇς τὸ ἐφεξῆς τούτῳ, τοὺς ἀσκοῦντας μὲν τὰ σώματα, τῆς δὲ ψυχῆς ἠμεληκότας ἕτερόν τι πράττειν τοιοῦτον, τοῦ μὲν ἄρξοντος ἀμελεῖν, περὶ δὲ τὸ ἀρξόμενον ἐσπουδακέναι. καὶ ὅταν λέγῃς ὡς ὅτῳ τις μὴ ἐπίσταται χρῆσθαι, κρεῖττον ἐᾶν τὴν τούτου χρῆσιν· εἰ δή τις μὴ ἐπίσταται ὀφθαλμοῖς χρῆσθαι μηδὲ ὠσὶν μηδὲ σύμπαντι τῷ σώματι, τούτῳ μήτε ἀκούειν μήθʼ ὁρᾶν μήτʼ ἄλλην χρείαν μηδεμίαν χρῆσθαι τῷ σώματι κρεῖττον ἢ ὁπῃοῦν χρῆσθαι.
408aTekhnē için de durum aynı: Kendi lirini kullanmayı bilmeyen, besbelli komşusununkini de kullanamaz; başkalarınınkini kullanmayı bilmeyen kendisininkini de kullanamaz, ne başka bir aleti ne de herhangi bir malı. Senin bu sözün de güzel bir sonuca varıyor: Psykhē'sini kullanmayı bilmeyen biri için psykhē'sini rahat bırakıp yaşamamak, kendi başına davranarak yaşamaktan daha iyidir. Yaşamak zorundaysa da, böyle biri için hayatını hür biri olarak değil köle olarak geçirmek daha iyidir: düşüncesinin dümenini, bir gemininkini teslim eder gibi, insanları yönetme sanatını öğrenmiş birine teslim ederek. Sen bu sanata, Sokrates, sık sık siyaset sanatı (politike) adını verir, yargı sanatının ve adaletin de bununla aynı şey olduğunu söylersin.
ΚΛΕΙ. καὶ δὴ καὶ περὶ τέχνην ὡσαύτως· ὅστις γὰρ δὴ μὴ ἐπίσταται τῇ ἑαυτοῦ λύρᾳ χρῆσθαι, δῆλον ὡς οὐδὲ τῇ τοῦ γείτονος, οὐδὲ ὅστις μὴ τῇ τῶν ἄλλων, οὐδὲ τῇ ἑαυτοῦ, οὐδʼ ἄλλῳ τῶν ὀργάνων οὐδὲ κτημάτων οὐδενί. καὶ τελευτᾷ δὴ καλῶς ὁ λόγος οὗτός σοι, ὡς ὅστις ψυχῇ μὴ ἐπίσταται χρῆσθαι, τούτῳ τὸ ἄγειν ἡσυχίαν τῇ ψυχῇ καὶ μὴ ζῆν κρεῖττον ἢ ζῆν πράττοντι καθʼ αὑτόν· εἰ δέ τις ἀνάγκη ζῆν εἴη, δούλῳ ἄμεινον
408bAretē'nin öğretilebileceğini ve insanın her şeyden çok kendine özen göstermesi gerektiğini söyleyen bu sözlere ve bunlara benzeyen, pek güzel söylenmiş pek çok başka söze neredeyse hiç karşı çıkmadım, sanırım ileride de hiç karşı çıkmayacağım. Bunları insanı en çok teşvik eden ve en yararlı sözler sayıyorum; sanki uyuyan bizleri düpedüz uyandırıyorlar.
ἢ ἐλευθέρῳ διάγειν τῷ τοιούτῳ τὸν βίον ἐστὶν ἄρα, καθάπερ πλοίου παραδόντι τὰ πηδάλια τῆς διανοίας ἄλλῳ, τῷ μαθόντι τὴν τῶν ἀνθρώπων κυβερνητικήν, ἣν δὴ σὺ πολιτικήν, ὦ Σώκρατες, ἐπονομάζεις πολλάκις, τὴν αὐτὴν δὴ ταύτην δικαστικήν τε καὶ δικαιοσύνην ὡς ἔστιν λέγων. τούτοις δὴ τοῖς λόγοις καὶ ἑτέροις τοιούτοις παμπόλλοις καὶ παγκάλως λεγομένοις, ὡς διδακτὸν ἀρετὴ καὶ πάντων ἑαυτοῦ δεῖ μάλιστα
408cSonra arkasından geleni duymak için kulak kesildim. Önce sana değil, Sokrates, yaşıtlarına, seninle aynı şeylere hevesli olanlara ya da arkadaşlarına —onlara senin karşında nasıl bir ad vermem gerekiyorsa— sordum. Onlardan da önce, senin gözünde en değerli sayıldıkları düşünülenlere sorup bundan sonraki sözün ne olduğunu araştırdım ve onlara bir bakıma senin tarzında şöyle bir soru yönelttim:
ἐπιμελεῖσθαι, σχεδὸν οὔτʼ ἀντεῖπον πώποτε οὔτʼ οἶμαι μήποτε ὕστερον ἀντείπω, προτρεπτικωτάτους τε ἡγοῦμαι καὶ ὠφελιμωτάτους, καὶ ἀτεχνῶς ὥσπερ καθεύδοντας ἐπεγείρειν ἡμᾶς. προσεῖχον δὴ τὸν νοῦν τὸ μετὰ ταῦτα ὡς ἀκουσόμενος, ἐπανερωτῶν οὔτι σὲ τὸ πρῶτον, ὦ Σώκρατες, ἀλλὰ τῶν ἡλικιωτῶν τε καὶ συνεπιθυμητῶν ἢ ἑταίρων σῶν, ἢ ὅπως δεῖ πρὸς σὲ περὶ αὐτῶν τὸ τοιοῦτον ὀνομάζειν. τούτων γὰρ τοὺς τὶ μάλιστα εἶναι δοξαζομένους ὑπὸ σοῦ πρώτους ἐπανηρώτων, πυνθανόμενος τίς ὁ μετὰ ταῦτʼ εἴη λόγος, καὶ
408d"Değerli dostlarım," dedim, "Sokrates'in bizi aretē'ye teşvik etmesini şimdi nasıl kabul edeceğiz? Var olan yalnız bu mu, işin peşine düşüp onu tam olarak kavramak mümkün değil mi? Bütün hayatımız boyunca işimiz, henüz teşvik edilmemiş olanları teşvik etmek, onların da başkalarını teşvik etmesi mi olacak? Yoksa insanın tam da bunu yapması gerektiğinde anlaştıktan sonra, Sokrates'e ve birbirimize bundan sonrasını sormamız mı gerekir: Bundan sonra ne olacak?
κατὰ σὲ τρόπον τινὰ ὑποτείνων αὐτοῖς, ὦ βέλτιστοι, ἔφην, ὑμεῖς, πῶς ποτε νῦν ἀποδεχόμεθα τὴν Σωκράτους προτροπὴν ἡμῶν ἐπʼ ἀρετήν; ὡς ὄντος μόνου τούτου, ἐπεξελθεῖν δὲ οὐκ ἔνι τῷ πράγματι καὶ λαβεῖν αὐτὸ τελέως, ἀλλʼ ἡμῖν παρὰ πάντα δὴ τὸν βίον ἔργον τοῦτʼ ἔσται, τοὺς μήπω προτετραμμένους προτρέπειν, καὶ ἐκείνους αὖ ἑτέρους; ἢ δεῖ τὸν Σωκράτη καὶ ἀλλήλους ἡμᾶς τὸ μετὰ τοῦτʼ ἐπανερωτᾶν,
408eAdaleti öğrenmeye nasıl başlamamız gerektiğini söyleyeceğiz? Bu, şuna benzer: Biri, çocuklar gibi beden eğitimi ve hekimlik diye bir şeyin var olduğundan hiç haberimiz olmadığını görerek bizi bedenimize özen göstermeye teşvik etse; sonra da bizi kınayıp buğdaya, arpaya, bağlara, beden için emek verip edindiğimiz her şeye bütün özeni gösterip de bedenin kendisini olabildiğince iyi kılacak bir tekhnē ya da yöntem bulmamanın, üstelik böyle bir tekhnē varken, ayıp olduğunu söylese. Bizi buna teşvik edene 'Bu tekhnē'lerin hangileri olduğunu söylüyorsun?' diye sorsaydık, belki 'beden eğitimi ve hekimlik' derdi.
ὁμολογήσαντας τοῦτʼ αὐτὸ ἀνθρώπῳ πρακτέον εἶναι, τί τοὐντεῦθεν; πῶς ἄρχεσθαι δεῖν φαμεν δικαιοσύνης πέρι μαθήσεως; ὥσπερ ἂν εἴ τις ἡμᾶς προύτρεπεν τοῦ σώματος ἐπιμέλειαν ποιεῖσθαι, μηδὲν προνοοῦντας ὁρῶν καθάπερ παῖδας ὡς ἔστιν τις γυμναστικὴ καὶ ἰατρική, κἄπειτα ὠνείδιζεν, λέγων ὡς αἰσχρὸν πυρῶν μὲν καὶ κριθῶν καὶ ἀμπέλων ἐπιμέλειαν πᾶσαν ποιεῖσθαι, καὶ ὅσα τοῦ σώματος ἕνεκα διαπονούμεθά τε καὶ κτώμεθα, τούτου δʼ αὐτοῦ μηδεμίαν τέχνην μηδὲ μηχανήν, ὅπως ὡς βέλτιστον ἔσται τὸ σῶμα, ἐξευρίσκειν, καὶ ταῦτα οὖσαν.
ΚΛΕΙ. εἰ δʼ ἐπανηρόμεθα τὸν ταῦθʼ
409aPeki şimdi psykhē'nin aretē'sine yönelik tekhnē'nin hangisi olduğunu söylüyoruz? Söylensin bakalım." Aralarında bu konuda en güçlü görünen kişi cevap verip bana, bu tekhnē'nin Sokrates'ten duyduğum tekhnē olduğunu, adaletten başka bir şey olmadığını söyledi. Ben de ona, "Bana yalnız adını söyleme; şöyle anlat," dedim:
ἡμᾶς προτρέποντα· λέγεις δὲ εἶναι τίνας ταύτας τὰς τέχνας; εἶπεν ἂν ἴσως ὅτι γυμναστικὴ καὶ ἰατρική. καὶ νῦν δὴ τίνα φαμὲν εἶναι τὴν ἐπὶ τῇ τῆς ψυχῆς ἀρετῇ τέχνην; λεγέσθω. ὁ δὴ δοκῶν αὐτῶν ἐρρωμενέστατος εἶναι πρὸς ταῦτα ἀποκρινόμενος εἶπέν μοι ταύτην τὴν τέχνην εἶναι ἥνπερ ἀκούεις σὺ λέγοντος, ἔφη, Σωκράτους, οὐκ ἄλλην ἢ δικαιοσύνην. εἰπόντος δʼ ἐμοῦ μή μοι τὸ ὄνομα μόνον εἴπῃς, ἀλλὰ ὧδε.
409b"Hekimlik diye bir tekhnē olduğu söylenir. Onun ortaya koyduğu iki şey var: Biri, var olan hekimlere hep yenilerini eklemek; öteki sağlık. Bunlardan ikincisi artık bir tekhnē değil, öğreten ve öğrenilen tekhnē'nin eseridir; sağlık dediğimiz şey. Marangozlukta da aynı biçimde ev ile marangozluk vardır: biri eser, öteki öğretilen şey. Adalette de aynı şekilde biri adil insanlar yetiştirmek olsun, tıpkı orada her tekhnē'nin kendi ustalarını yetiştirmesi gibi. Peki öteki, adil insanın bizim için ortaya koyabileceği eser, buna ne diyoruz? Söyle."
ἰατρική πού τις λέγεται τέχνη· ταύτης δʼ ἐστὶν διττὰ τὰ ἀποτελούμενα, τὸ μὲν ἰατροὺς ἀεὶ πρὸς τοῖς οὖσιν ἑτέρους ἐξεργάζεσθαι, τὸ δὲ ὑγίειαν· ἔστιν δὲ τούτων θάτερον οὐκέτι τέχνη, τῆς τέχνης δὲ τῆς διδασκούσης τε καὶ διδασκομένης ἔργον, ὃ δὴ λέγομεν ὑγίειαν. καὶ τεκτονικῆς δὲ κατὰ ταὐτὰ οἰκία τε καὶ τεκτονικὴ τὸ μὲν ἔργον, τὸ δὲ δίδαγμα. τῆς δὴ δικαιοσύνης ὡσαύτως τὸ μὲν δικαίους ἔστω ποιεῖν, καθάπερ ἐκεῖ τοὺς τεχνίτας ἑκάστους· τὸ δʼ ἕτερον, ὃ δύναται ποιεῖν
409cBiri, sanırım, "yararlı olan" diye cevap verdi, bir başkası "gereken", bir başkası "faydalı", bir başkası "kazançlı". Ben de geri dönüp şöyle dedim: "Bu adlar orada da, tekhnē'lerin her birinde de var: doğru davranmak, kazançlı, faydalı ve benzerleri. Ama her tekhnē bütün bunların neye yöneldiğini, kendine özgü olanı söyleyecektir; örneğin marangozluk, iyi, güzel, gerektiği gibi iş görmenin tahta eşyaların ortaya çıkmasına yöneldiğini söyleyecektir. Bunlar da tekhnē değildir.
ἡμῖν ἔργον ὁ δίκαιος, τί τοῦτό φαμεν; εἰπέ. οὗτος μέν, ὡς οἶμαι, τὸ συμφέρον ἀπεκρίνατο, ἄλλος δὲ τὸ δέον, ἕτερος δὲ τὸ ὠφέλιμον, ὁ δὲ τὸ λυσιτελοῦν. ἐπανῄειν δὴ ἐγὼ λέγων ὅτι κἀκεῖ τά γε ὀνόματα ταῦτʼ ἐστὶν ἐν ἑκάστῃ τῶν τεχνῶν, ὀρθῶς πράττειν, λυσιτελοῦντα, ὠφέλιμα καὶ τἆλλα τὰ τοιαῦτα· ἀλλὰ πρὸς ὅτι ταῦτα πάντα τείνει, ἐρεῖ τὸ ἴδιον ἑκάστη ἡ τέχνη, οἷον ἡ τεκτονικὴ τὸ εὖ, τὸ καλῶς, τὸ δεόντως, ὥστε
409dAdaletinki de aynı biçimde söylensin." Sonunda, Sokrates, arkadaşlarından en ince cevabı vermiş görünen biri, adaletin, öteki tekhnē'lerin hiçbirinde olmayan kendine özgü eserinin şehirlerde dostluk yaratmak olduğunu söyledi. Bu kez sorulunca dostluğun iyi bir şey olduğunu, asla kötü olmadığını söyledi; çocukların ve hayvanların dostluklarını ise, biz onlara bu adı verdiğimiz hâlde, sorulunca dostluk olarak kabul etmedi. Çünkü bu tür dostlukların çoğunlukla iyiden çok zararlı olduğu sonucuna varıyordu.
τὰ ξύλινα, φήσει, σκεύη γίγνεσθαι, ἃ δὴ οὐκ ἔστιν τέχνη. λεγέσθω δὴ καὶ τὸ τῆς δικαιοσύνης ὡσαύτως. τελευτῶν ἀπεκρίνατό τις ὦ Σώκρατές μοι τῶν σῶν ἑταίρων, ὃς δὴ κομψότατα ἔδοξεν εἰπεῖν, ὅτι τοῦτʼ εἴη τὸ τῆς δικαιοσύνης ἴδιον ἔργον, ὃ τῶν ἄλλων οὐδεμιᾶς, φιλίαν ἐν ταῖς πόλεσιν ποιεῖν. οὗτος δʼ αὖ ἐρωτώμενος τὴν φιλίαν ἀγαθόν τʼ ἔφη εἶναι καὶ οὐδέποτε κακόν, τὰς δὲ τῶν παίδων φιλίας καὶ τὰς τῶν θηρίων, ἃς ἡμεῖς τοῦτο τοὔνομα ἐπονομάζομεν, οὐκ ἀπεδέχετο εἶναι φιλίας ἐπανερωτώμενος· συνέβαινε γὰρ αὐτῷ
409eBundan kaçmak için bu türlerin dostluk bile olmadığını, onları böyle adlandıranların yanlış adlandırdığını söyledi; gerçek ve hakiki dostluk apaçık ki fikir birliğiydi. Fikir birliğinin bir kanaat birliği mi yoksa bir epistēmē mi olduğu sorulunca kanaat birliğini küçümsedi; çünkü insanlar arasında pek çok zararlı kanaat birliği olmak zorundaydı, dostluğun ise her bakımdan iyi ve adaletin eseri olduğunu kabul etmişti. Böylece fikir birliğinin aynı şey olduğunu, kanaat değil epistēmē olduğunu söyledi.
Tartışmanın bu noktasında aporia'ya düştüğümüzde, orada bulunanlar onu azarlayıp sözün başladığı yere döndüğünü söyleyebilecek durumdaydılar. Hekimlik de bir fikir birliğidir, dediler, bütün tekhnē'ler de öyle, ve neyle ilgili olduklarını söyleyebilirler; ama senin dediğin adalet ya da fikir birliği neye yöneldiğini gözden kaçırmıştı, eserinin ne olduğu da belirsiz kalmıştı.
τὰ πλείω τὰς τοιαύτας βλαβερὰς ἢ ἀγαθὰς εἶναι. φεύγων δὴ τὸ τοιοῦτον οὐδὲ φιλίας ἔφη τὰς τοιαύτας εἶναι, ψευδῶς δὲ ὀνομάζειν αὐτὰς τοὺς οὕτως ὀνομάζοντας· τὴν δὲ ὄντως καὶ ἀληθῶς φιλίαν εἶναι σαφέστατα ὁμόνοιαν. τὴν δὲ ὁμόνοιαν ἐρωτώμενος εἰ ὁμοδοξίαν εἶναι λέγοι ἢ ἐπιστήμην, τὴν μὲν ὁμοδοξίαν ἠτίμαζεν· ἠναγκάζοντο γὰρ πολλαὶ καὶ βλαβεραὶ γίγνεσθαι ὁμοδοξίαι ἀνθρώπων, τὴν δὲ φιλίαν ἀγαθὸν ὡμολογήκει πάντως εἶναι καὶ δικαιοσύνης ἔργον, ὥστε ταὐτὸν ἔφησεν εἶναι ὁμόνοιαν [καὶ] ἐπιστήμην οὖσαν, ἀλλʼ οὐ δόξαν.
ΚΛΕΙ. ὅτε δὴ ἐνταῦθα ἦμεν τοῦ λόγου ἀποροῦντες,
410aSonunda, Sokrates, bunları sana da sordum; sen de bana adaletin düşmanlara zarar vermek, dostlara iyilik etmek olduğunu söyledin.
οἱ παρόντες ἱκανοὶ ἦσαν ἐπιπλήττειν τε αὐτῷ καὶ λέγειν ὅτι περιδεδράμηκεν εἰς ταὐτὸν ὁ λόγος τοῖς πρώτοις, καὶ ἔλεγον ὅτι καὶ ἡ ἰατρικὴ ὁμόνοιά τίς ἐστι καὶ ἅπασαι αἱ τέχναι, καὶ περὶ ὅτου εἰσὶν ἔχουσι λέγειν· τὴν δὲ ὑπὸ σοῦ λεγομένην δικαιοσύνην ἢ ὁμόνοιαν, ὅποι τείνουσά ἐστιν, διαπέφευγεν, καὶ ἄδηλον αὐτῆς ὅτι ποτʼ ἔστιν τὸ ἔργον.
ταῦτα, ὦ Σώκρατες, ἐγὼ τελευτῶν καὶ σὲ αὐτὸν ἠρώτων, καὶ εἶπές μοι δικαιοσύνης εἶναι τοὺς μὲν ἐχθροὺς βλάπτειν,
410bAma sonra adil insanın hiç kimseye asla zarar vermediği ortaya çıktı; çünkü her şeyi herkesin yararına yapıyordu. Buna bir iki kez değil, çok uzun süre katlanıp ısrarla sorduktan sonra vazgeçtim. Senin insanları aretē'ye özen göstermeye teşvik etmeyi herkesten güzel yaptığın, ama iki şeyden birinin geçerli olduğu kanısına vardım: Ya yalnız buna gücün yeter, ötesine hiç yetmez —bu her tekhnē'de olabilir; örneğin dümenci olmayan biri dümenciliğin insanlar için ne kadar değerli olduğuna dair bir övgüyü ezberleyebilir, öteki tekhnē'ler için de aynı şey geçerlidir—.
τοὺς δὲ φίλους εὖ ποιεῖν. ὕστερον δὲ ἐφάνη βλάπτειν γε οὐδέποτε ὁ δίκαιος οὐδένα· πάντα γὰρ ἐπʼ ὠφελίᾳ πάντας δρᾶν. ταῦτα δὲ οὐχ ἅπαξ οὐδὲ δὶς ἀλλὰ πολὺν δὴ ὑπομείνας χρόνον [καὶ] λιπαρῶν ἀπείρηκα, νομίσας σε τὸ μὲν προτρέπειν εἰς ἀρετῆς ἐπιμέλειαν κάλλιστʼ ἀνθρώπων δρᾶν, δυοῖν δὲ θάτερον, ἢ τοσοῦτον μόνον δύνασθαι, μακρότερον δὲ οὐδέν, ὃ γένοιτʼ ἂν καὶ περὶ ἄλλην ἡντιναοῦν τέχνην, οἷον μὴ ὄντα κυβερνήτην καταμελετῆσαι τὸν ἔπαινον
410cBiri sana da adalet konusunda aynı şeyi yöneltebilir: Onu güzel övüyorsun diye adaletin bilgisine daha çok sahip olmadığını. Benim kanım bu değil gerçi; ama iki şeyden biri: Ya onu bilmiyorsun ya da onu benimle paylaşmak istemiyorsun. Bu yüzden, sanırım, ne yapacağımı bilemeden Thrasymakhos'a ve gidebileceğim başka yerlere gideceğim. Ama sen artık bana yönelik bu teşvik edici sözlere son vermek istersen —örneğin beden eğitimi konusunda bedeni ihmal etmemem gerektiğine teşvik edilmiş olsaydım, teşvik konuşmasının ardından bana bedenimin tabiatça nasıl bir bakıma ihtiyacı olduğunu söylerdin—, şimdi de aynısı olsun.
περὶ αὐτῆς, ὡς πολλοῦ τοῖς ἀνθρώποις ἀξία, καὶ περὶ τῶν ἄλλων τεχνῶν ὡσαύτως· ταὐτὸν δὴ καὶ σοί τις ἐπενέγκοι τάχʼ ἂν περὶ δικαιοσύνης, ὡς οὐ μᾶλλον ὄντι δικαιοσύνης ἐπιστήμονι, διότι καλῶς αὐτὴν ἐγκωμιάζεις. οὐ μὴν τό γε ἐμὸν οὕτως ἔχει· δυοῖν δὲ θάτερον, ἢ οὐκ εἰδέναι σε ἢ οὐκ ἐθέλειν αὐτῆς ἐμοὶ κοινωνεῖν. διὰ ταῦτα δὴ καὶ πρὸς Θρασύμαχον οἶμαι πορεύσομαι καὶ ἄλλοσε ὅποι δύναμαι, ἀπορῶν· ἐπεὶ εἴ γʼ ἐθέλεις σὺ τούτων μὲν ἤδη παύσασθαι
410dKleitophon'un, öteki şeylere özen gösterip uğruna öteki her şeyde emek verdiğimiz psykhē'yi ihmal etmenin gülünç olduğunu kabul ettiğini varsay.
πρὸς ἐμὲ τῶν λόγων τῶν προτρεπτικῶν, οἷον δέ, εἰ περὶ γυμναστικῆς προτετραμμένος ἦ τοῦ σώματος δεῖν μὴ ἀμελεῖν, τὸ ἐφεξῆς ἂν τῷ προτρεπτικῷ λόγῳ ἔλεγες οἷον τὸ σῶμά μου φύσει ὂν οἵας θεραπείας δεῖται, καὶ νῦν δὴ ταὐτὸν γιγνέσθω. θὲς τὸν Κλειτοφῶντα ὁμολογοῦντα ὡς ἔστιν καταγέλαστον τῶν μὲν ἄλλων ἐπιμέλειαν ποιεῖσθαι, ψυχῆς δέ,
410eBunu izleyen, demin anlattığım bütün öteki şeyleri de şimdi böyle söylemiş olduğumu düşün. Sana yalvararak söylüyorum, sakın başka türlü yapma; yoksa şimdi olduğu gibi Lysias'a ve başkalarına karşı seni bir yandan över, bir yandan da biraz yererim. Çünkü Sokrates, henüz teşvik edilmemiş bir insan için senin her şeye değdiğini söyleyeceğim; ama teşvik edilmiş biri için, aretē'nin gayesine varıp mesut olmasının neredeyse önünde bir engel olduğunu.
ἧς ἕνεκα τἆλλα διαπονούμεθα, ταύτης ἠμεληκέναι· καὶ τἆλλα πάντα οἴου με νῦν οὕτως εἰρηκέναι τὰ τούτοις ἑξῆς, ἃ καὶ νυνδὴ διῆλθον. καί σου δεόμενος λέγω μηδαμῶς ἄλλως ποιεῖν, ἵνα μή, καθάπερ νῦν, τὰ μὲν ἐπαινῶ σε πρὸς Λυσίαν καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους, τὰ δέ τι καὶ ψέγω. μὴ μὲν γὰρ προτετραμμένῳ σε ἀνθρώπῳ, ὦ Σώκρατες, ἄξιον εἶναι τοῦ παντὸς φήσω, προτετραμμένῳ δὲ σχεδὸν καὶ ἐμπόδιον τοῦ πρὸς τέλος ἀρετῆς ἐλθόντα εὐδαίμονα γενέσθαι.