İçeriğe geç
Platon

Platon

Ion

Ἴων

530aSokrates: Selam sana, Ion. Bu sefer bize nereden geldin? Evinden, Ephesos'tan mı?

Ion: Hayır, Sokrates; Epidauros'tan, Asklepios şenliklerinden.

Sokrates: Epidauroslular tanrının onuruna rapsodlar arasında da yarışma mı düzenliyorlar?

Ion: Elbette, hem de Musa sanatlarının (mousikē) öteki dallarında da.

Sokrates: Ee? Sen de yarıştın mı? Nasıl geçti?

530a

ΣΩ. τὸν Ἴωνα χαίρειν. πόθεν τὰ νῦν ἡμῖν ἐπιδεδήμηκας; ἢ οἴκοθεν ἐξ Ἐφέσου;

ΙΩΝ. οὐδαμῶς, ὦ Σώκρατες, ἀλλʼ ἐξ Ἐπιδαύρου ἐκ τῶν Ἀσκληπιείων.

ΣΩ. μῶν καὶ ῥαψῳδῶν ἀγῶνα τιθέασιν τῷ θεῷ οἱ Ἐπιδαύριοι;

ΙΩΝ. πάνυ γε, καὶ τῆς ἄλλης γε μουσικῆς.

ΣΩ. τί οὖν; ἠγωνίζου τι ἡμῖν; καὶ πῶς τι ἠγωνίσω;

530bIon: Birincilik ödülünü aldık, Sokrates.

Sokrates: Güzel. Haydi bakalım, Panathenaia'yı da kazanalım.

Ion: Tanrı dilerse o da olur.

Sokrates: Doğrusu Ion, siz rapsodları tekhnē'niz yüzünden çok kez kıskanmışımdır. Bir yandan tekhnē'niz gereği bedeninizi hep süslemeniz ve olabildiğince güzel görünmeniz yakışık alıyor; öte yandan pek çok iyi şairle, en çok da şairlerin en iyisi ve en ilahîsi olan Homeros'la uğraşmak, onun yalnız dizelerini değil düşüncesini de iyice öğrenmek zorundasınız. Bu da kıskanılacak bir şey.

530b

ΙΩΝ. τὰ πρῶτα τῶν ἄθλων ἠνεγκάμεθα, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. εὖ λέγεις· ἄγε δὴ ὅπως καὶ τὰ Παναθήναια νικήσομεν.

ΙΩΝ. ἀλλʼ ἔσται ταῦτα, ἐὰν θεὸς ἐθέλῃ.

ΣΩ. καὶ μὴν πολλάκις γε ἐζήλωσα ὑμᾶς τοὺς ῥαψῳδούς, ὦ Ἴων, τῆς τέχνης· τὸ γὰρ ἅμα μὲν τὸ σῶμα κεκοσμῆσθαι ἀεὶ πρέπον ὑμῶν εἶναι τῇ τέχνῃ καὶ ὡς καλλίστοις φαίνεσθαι, ἅμα δὲ ἀναγκαῖον εἶναι ἔν τε ἄλλοις ποιηταῖς διατρίβειν πολλοῖς καὶ ἀγαθοῖς καὶ δὴ καὶ μάλιστα ἐν Ὁμήρῳ, τῷ ἀρίστῳ καὶ θειοτάτῳ τῶν ποιητῶν, καὶ τὴν τούτου διάνοιαν

530cÇünkü şairin söylediklerini anlamayan biri hiçbir zaman iyi bir rapsod olamaz. Rapsod, şairin düşüncesini dinleyenlere yorumlayan biri olmalıdır; şairin ne dediğini bilmeyen biri de bunu iyi yapamaz. İşte bütün bunlar kıskanılmaya değer.

Ion: Doğru söylüyorsun, Sokrates. Benim tekhnē'mde en çok emeğimi alan da bu oldu. Homeros hakkında insanlar arasında en güzel konuşanın ben olduğumu sanıyorum: Ne Lampsakoslu Metrodoros, ne Thasoslu Stesimbrotos, ne Glaukon, ne de bugüne dek gelmiş başka biri, Homeros hakkında benim kadar çok ve güzel düşünce ortaya koyabildi.

530c

ἐκμανθάνειν, μὴ μόνον τὰ ἔπη, ζηλωτόν ἐστιν. οὐ γὰρ ἂν γένοιτό ποτε ἀγαθὸς ῥαψῳδός, εἰ μὴ συνείη τὰ λεγόμενα ὑπὸ τοῦ ποιητοῦ. τὸν γὰρ ῥαψῳδὸν ἑρμηνέα δεῖ τοῦ ποιητοῦ τῆς διανοίας γίγνεσθαι τοῖς ἀκούουσι· τοῦτο δὲ καλῶς ποιεῖν μὴ γιγνώσκοντα ὅτι λέγει ὁ ποιητὴς ἀδύνατον. ταῦτα οὖν πάντα ἄξια ζηλοῦσθαι.

ΙΩΝ. ἀληθῆ λέγεις, ὦ Σώκρατες· ἐμοὶ γοῦν τοῦτο πλεῖστον ἔργον παρέσχεν τῆς τέχνης, καὶ οἶμαι κάλλιστα ἀνθρώπων λέγειν περὶ Ὁμήρου, ὡς οὔτε Μητρόδωρος ὁ

530dSokrates: Güzel, Ion; bunları bana göstermekten kaçınmayacağın belli.

Ion: Homeros'u ne güzel süslediğimi dinlemeye değer doğrusu, Sokrates; öyle ki Homeroscuların elinden altın bir taçla taçlandırılmayı hak ettiğimi düşünüyorum.

Sokrates: Seni dinlemek için ileride mutlaka vakit ayıracağım; şimdilik bana yalnız şunu cevapla: Yalnız Homeros konusunda mı ustasın, yoksa Hesiodos ve Arkhilokhos konusunda da mı?

530d

Λαμψακηνὸς οὔτε Στησίμβροτος ὁ Θάσιος οὔτε Γλαύκων οὔτε ἄλλος οὐδεὶς τῶν πώποτε γενομένων ἔσχεν εἰπεῖν οὕτω πολλὰς καὶ καλὰς διανοίας περὶ Ὁμήρου ὅσας ἐγώ.

ΣΩ. εὖ λέγεις, ὦ Ἴων· δῆλον γὰρ ὅτι οὐ φθονήσεις μοι ἐπιδεῖξαι.

ΙΩΝ. καὶ μὴν ἄξιόν γε ἀκοῦσαι, ὦ Σώκρατες, ὡς εὖ κεκόσμηκα τὸν Ὅμηρον· ὥστε οἶμαι ὑπὸ Ὁμηριδῶν ἄξιος εἶναι χρυσῷ στεφάνῳ στεφανωθῆναι.

ΣΩ. καὶ μὴν ἐγὼ ἔτι ποιήσομαι σχολὴν ἀκροάσασθαί

531aIon: Hayır, yalnız Homeros konusunda; bu kadarı yeter bence.

Sokrates: Homeros'la Hesiodos'un aynı şeyleri söylediği konular var mı?

Ion: Bence var, hem de çok.

Sokrates: Peki bu konularda Homeros'un söylediklerini mi daha güzel açıklarsın, Hesiodos'unkileri mi?

Ion: Aynı şeyleri söyledikleri konularda ikisini de aynı ölçüde iyi açıklarım, Sokrates.

531a

σου, νῦν δέ μοι τοσόνδε ἀπόκριναι· πότερον περὶ Ὁμήρου μόνον δεινὸς εἶ ἢ καὶ περὶ Ἡσιόδου καὶ Ἀρχιλόχου;

ΙΩΝ. οὐδαμῶς, ἀλλὰ περὶ Ὁμήρου μόνον· ἱκανὸν γάρ μοι δοκεῖ εἶναι.

ΣΩ. ἔστι δὲ περὶ ὅτου Ὅμηρός τε καὶ Ἡσίοδος ταὐτὰ λέγετον;

ΙΩΝ. οἶμαι ἔγωγε καὶ πολλά.

ΣΩ. πότερον οὖν περὶ τούτων κάλλιον ἂν ἐξηγήσαιο ἃ Ὅμηρος λέγει ἢ ἃ Ἡσίοδος;

ΙΩΝ. ὁμοίως ἂν περί γε τούτων, ὦ

531bSokrates: Ya aynı şeyleri söylemedikleri konular? Örneğin Homeros da Hesiodos da kâhinlik hakkında bir şeyler söyler.

Ion: Elbette.

Sokrates: Peki bu iki şairin kâhinlik hakkında birbirine benzer ve birbirinden farklı söylediklerini sen mi daha güzel açıklarsın, yoksa iyi kâhinlerden biri mi?

Ion: Kâhinlerden biri.

Sokrates: Peki sen kâhin olsaydın, benzer söylenenleri açıklayabildiğin gibi farklı söylenenleri de açıklamayı bilmez miydin?

Ion: Belli ki bilirdim.

531b

Σώκρατες, περὶ ὧν ταὐτὰ λέγουσιν.

ΣΩ. τί δὲ ὧν πέρι μὴ ταὐτὰ λέγουσιν; οἷον περὶ μαντικῆς λέγει τι Ὅμηρός τε καὶ Ἡσίοδος.

ΙΩΝ. πάνυ γε.

ΣΩ. τί οὖν; ὅσα τε ὁμοίως καὶ ὅσα διαφόρως περὶ μαντικῆς λέγετον τὼ ποιητὰ τούτω, πότερον σὺ κάλλιον ἂν ἐξηγήσαιο ἢ τῶν μάντεών τις τῶν ἀγαθῶν;

ΙΩΝ. τῶν μάντεων.

ΣΩ. εἰ δὲ σὺ ἦσθα μάντις, οὐκ, εἴπερ περὶ τῶν ὁμοίως λεγομένων οἷός τʼ ἦσθα ἐξηγήσασθαι, καὶ περὶ τῶν διαφόρως λεγομένων ἠπίστω ἂν ἐξηγεῖσθαι;

ΙΩΝ. δῆλον ὅτι.

531cSokrates: O hâlde neden Homeros konusunda ustasın da Hesiodos ve öteki şairler konusunda değilsin? Yoksa Homeros öteki şairlerin hepsinin anlattığından başka şeyler mi anlatıyor? Çoğunlukla savaşı, iyi ve kötü, sıradan ve zanaatkâr insanların birbirleriyle ilişkilerini, tanrıların birbirleriyle ve insanlarla nasıl ilişki kurduğunu, gökte olup bitenleri ve Hades'tekileri, tanrıların ve kahramanların doğuşunu anlatmıyor mu? Homeros'un şiirinin konuları bunlar değil mi?

531c

ΣΩ. τί οὖν ποτε περὶ μὲν Ὁμήρου δεινὸς εἶ, περὶ δὲ Ἡσιόδου οὔ, οὐδὲ τῶν ἄλλων ποιητῶν; ἢ Ὅμηρος περὶ ἄλλων τινῶν λέγει ἢ ὧνπερ σύμπαντες οἱ ἄλλοι ποιηταί; οὐ περὶ πολέμου τε τὰ πολλὰ διελήλυθεν καὶ περὶ ὁμιλιῶν πρὸς ἀλλήλους ἀνθρώπων ἀγαθῶν τε καὶ κακῶν καὶ ἰδιωτῶν καὶ δημιουργῶν, καὶ περὶ θεῶν πρὸς ἀλλήλους καὶ πρὸς ἀνθρώπους ὁμιλούντων, ὡς ὁμιλοῦσι, καὶ περὶ τῶν οὐρανίων παθημάτων καὶ περὶ τῶν ἐν Ἅιδου, καὶ γενέσεις καὶ θεῶν

531dIon: Doğru söylüyorsun, Sokrates.

Sokrates: Ya öteki şairler? Onlar da aynı konuları anlatmıyor mu?

Ion: Evet, ama Sokrates, Homeros gibi değil.

Sokrates: Nasıl yani? Daha kötü mü?

Ion: Hem de çok.

Sokrates: Homeros daha mı iyi?

Ion: Zeus hakkı için, daha iyi elbette.

Sokrates: Peki sevgili Ion, birçok kişi sayılar hakkında konuşurken biri en iyisini söylerse, iyi söyleyeni elbette biri tanıyacaktır, değil mi?

531d

καὶ ἡρώων; οὐ ταῦτά ἐστι περὶ ὧν Ὅμηρος τὴν ποίησιν πεποίηκεν;

ΙΩΝ. ἀληθῆ λέγεις, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. τί δὲ οἱ ἄλλοι ποιηταί; οὐ περὶ τῶν αὐτῶν τούτων;

ΙΩΝ. ναί, ἀλλʼ, ὦ Σώκρατες, οὐχ ὁμοίως πεποιήκασι καὶ Ὅμηρος.

ΣΩ. τί μήν; κάκιον;

ΙΩΝ. πολύ γε.

ΣΩ. Ὅμηρος δὲ ἄμεινον;

ΙΩΝ. ἄμεινον μέντοι νὴ Δία.

ΣΩ. οὐκοῦν, ὦ φίλη κεφαλὴ Ἴων, ὅταν περὶ ἀριθμοῦ πολλῶν λεγόντων εἷς τις ἄριστα λέγῃ, γνώσεται δήπου τις

531eIon: Evet.

Sokrates: Kötü söyleyenleri de tanıyan aynı kişi mi, başka biri mi?

Ion: Aynı kişi elbette.

Sokrates: Bu da aritmetik tekhnē'sine sahip olan kişi değil mi?

Ion: Evet.

Sokrates: Peki birçok kişi hangi yiyeceklerin sağlıklı olduğu hakkında konuşurken biri en iyisini söylese, en iyi söyleyenin en iyi söylediğini bir kişi, daha kötü söyleyenin daha kötü söylediğini başka biri mi tanır, yoksa ikisini de aynı kişi mi?

Ion: Belli ki aynı kişi.

Sokrates: Kim o? Adı ne?

Ion: Hekim.

Sokrates: Kısacası şunu söylüyoruz: Birçok kişi aynı konuda konuştuğunda kimin iyi, kimin kötü konuştuğunu hep aynı kişi tanıyacaktır; kötü konuşanı tanımıyorsa, aynı konuda iyi konuşanı da tanımayacağı belli.

531e

τὸν εὖ λέγοντα;

ΙΩΝ. φημί.

ΣΩ. πότερον οὖν ὁ αὐτὸς ὅσπερ καὶ τοὺς κακῶς λέγοντας, ἢ ἄλλος;

ΙΩΝ. ὁ αὐτὸς δήπου.

ΣΩ. οὐκοῦν ὁ τὴν ἀριθμητικὴν τέχνην ἔχων οὗτός ἐστιν;

ΙΩΝ. ναί.

ΣΩ. τί δʼ; ὅταν πολλῶν λεγόντων περὶ ὑγιεινῶν σιτίων ὁποῖά ἐστιν, εἷς τις ἄριστα λέγῃ, πότερον ἕτερος μέν τις τὸν ἄριστα λέγοντα γνώσεται ὅτι ἄριστα λέγει, ἕτερος δὲ τὸν κάκιον ὅτι κάκιον, ἢ ὁ αὐτός;

ΙΩΝ. δῆλον δήπου, ὁ αὐτός.

ΣΩ. τίς οὗτος; τί ὄνομα αὐτῷ;

ΙΩΝ. ἰατρός.

ΣΩ. οὐκοῦν ἐν κεφαλαίῳ λέγομεν ὡς ὁ αὐτὸς γνώσεται ἀεί, περὶ τῶν αὐτῶν πολλῶν λεγόντων,

532aIon: Öyle.

Sokrates: Demek ikisinde de usta olan aynı kişidir.

Ion: Evet.

Sokrates: Peki sen Homeros'un da, aralarında Hesiodos'la Arkhilokhos'un bulunduğu öteki şairlerin de aynı konuları anlattığını, ama aynı biçimde değil, onun iyi, ötekilerin daha kötü anlattığını söylemiyor musun?

Ion: Doğruyu da söylüyorum.

Sokrates: O hâlde iyi söyleyeni tanıyorsan, daha kötü söyleyenlerin daha kötü söylediğini de tanırsın.

532a

ὅστις τε εὖ λέγει καὶ ὅστις κακῶς· ἢ εἰ μὴ γνώσεται τὸν κακῶς λέγοντα, δῆλον ὅτι οὐδὲ τὸν εὖ, περί γε τοῦ αὐτοῦ.

ΙΩΝ. οὕτως.

ΣΩ. οὐκοῦν ὁ αὐτὸς γίγνεται δεινὸς περὶ ἀμφοτέρων;

ΙΩΝ. ναί.

ΣΩ. οὐκοῦν σὺ φῂς καὶ Ὅμηρον καὶ τοὺς ἄλλους ποιητάς, ἐν οἷς καὶ Ἡσίοδος καὶ Ἀρχίλοχός ἐστιν, περί γε τῶν αὐτῶν λέγειν, ἀλλʼ οὐχ ὁμοίως, ἀλλὰ τὸν μὲν εὖ γε, τοὺς δὲ χεῖρον;

ΙΩΝ. καὶ ἀληθῆ λέγω.

ΣΩ. οὐκοῦν, εἴπερ τὸν εὖ λέγοντα γιγνώσκεις,

532bIon: Öyle görünüyor.

Sokrates: Demek, sevgili dostum, Ion'un Homeros konusunda da öteki şairler konusunda da aynı ölçüde usta olduğunu söylersek yanılmayacağız. Çünkü kendisi de aynı konularda konuşan herkesin yeterli yargıcının aynı kişi olacağını, şairlerin de hemen hepsinin aynı konuları işlediğini kabul ediyor.

Ion: Peki Sokrates, bunun sebebi ne olabilir: Biri başka bir şair hakkında konuştuğunda kulak vermiyorum, söze değer hiçbir katkıda bulunamıyorum, düpedüz uyukluyorum; ama biri Homeros'u andı mı hemen uyanıyorum, kulak kesiliyorum, söyleyecek söz bulmakta hiç zorlanmıyorum?

532b

καὶ τοὺς χεῖρον λέγοντας γιγνώσκοις ἂν ὅτι χεῖρον λέγουσιν.

ΙΩΝ. ἔοικέν γε.

ΣΩ. οὐκοῦν, ὦ βέλτιστε, ὁμοίως τὸν Ἴωνα λέγοντες περὶ Ὁμήρου τε δεινὸν εἶναι καὶ περὶ τῶν ἄλλων ποιητῶν οὐχ ἁμαρτησόμεθα, ἐπειδή γε αὐτὸς ὁμολογῇ τὸν αὐτὸν ἔσεσθαι κριτὴν ἱκανὸν πάντων ὅσοι ἂν περὶ τῶν αὐτῶν λέγωσι, τοὺς δὲ ποιητὰς σχεδὸν ἅπαντας τὰ αὐτὰ ποιεῖν.

ΙΩΝ. τί οὖν ποτε τὸ αἴτιον, ὦ Σώκρατες, ὅτι ἐγώ, ὅταν μέν τις περὶ ἄλλου του ποιητοῦ διαλέγηται, οὔτε προσέχω

532cSokrates: Bunu kestirmek zor değil, dostum; Homeros hakkında tekhnē ve epistēmē ile konuşamadığın herkesçe belli. Çünkü tekhnē ile konuşabilseydin öteki şairlerin hepsi hakkında da konuşabilirdin; şiir sanatı bir bütündür herhalde. Yoksa değil mi?

Ion: Evet.

532c

τὸν νοῦν ἀδυνατῶ τε καὶ ὁτιοῦν συμβαλέσθαι λόγου ἄξιον, ἀλλʼ ἀτεχνῶς νυστάζω, ἐπειδὰν δέ τις περὶ Ὁμήρου μνησθῇ, εὐθύς τε ἐγρήγορα καὶ προσέχω τὸν νοῦν καὶ εὐπορῶ ὅτι λέγω;

ΣΩ. οὐ χαλεπὸν τοῦτό γε εἰκάσαι, ὦ ἑταῖρε, ἀλλὰ παντὶ δῆλον ὅτι τέχνῃ καὶ ἐπιστήμῃ περὶ Ὁμήρου λέγειν ἀδύνατος εἶ· εἰ γὰρ τέχνῃ οἷός τε ἦσθα, καὶ περὶ τῶν ἄλλων ποιητῶν ἁπάντων λέγειν οἷός τʼ ἂν ἦσθα· ποιητικὴ γάρ πού ἐστιν τὸ ὅλον. ἢ οὔ;

ΙΩΝ. ναί.

532dSokrates: Peki başka herhangi bir tekhnē'yi de bütün olarak ele aldığımızda, bütün tekhnē'ler için inceleme yolu aynı olmayacak mı? Ne demek istediğimi benden dinlemek ister misin, Ion?

Ion: Zeus hakkı için, isterim, Sokrates; siz bilgeleri dinlemek hoşuma gidiyor.

Sokrates: Doğruyu söylüyor olmanı isterdim, Ion. Ama bilge olanlar herhalde sizsiniz: rapsodlar, oyuncular ve şiirlerini okuduğunuz şairler. Bense sıradan bir insana yakışacağı gibi doğruyu söylemekten başka bir şey yapmıyorum.

532d

ΣΩ. οὐκοῦν ἐπειδὰν λάβῃ τις καὶ ἄλλην τέχνην ἡντινοῦν ὅλην, ὁ αὐτὸς τρόπος τῆς σκέψεως ἔσται περὶ ἁπασῶν τῶν τεχνῶν; πῶς τοῦτο λέγω, δέῃ τί μου ἀκοῦσαι, ὦ Ἴων;

ΙΩΝ. ναὶ μὰ τὸν Δία, ὦ Σώκρατες, ἔγωγε· χαίρω γὰρ ἀκούων ὑμῶν τῶν σοφῶν.

ΣΩ. βουλοίμην ἄν σε ἀληθῆ λέγειν, ὦ Ἴων· ἀλλὰ σοφοὶ μέν πού ἐστε ὑμεῖς οἱ ῥαψῳδοὶ καὶ ὑποκριταὶ καὶ ὧν ὑμεῖς ᾁδετε τὰ ποιήματα, ἐγὼ δὲ οὐδὲν ἄλλο ἢ τἀληθῆ λέγω,

532eSana şimdi sorduğum şeyin ne kadar basit ve sıradan olduğuna, söylediğimi —bir tekhnē bütün olarak ele alındığında incelemenin aynı olduğunu— herkesin anlayabileceğine bir bak. Sözle ele alalım: Resim bir bütün olarak bir tekhnē değil mi?

Ion: Evet.

Sokrates: İyi ve kötü pek çok ressam vardır, gelip geçmiştir de, değil mi?

Ion: Elbette.

Sokrates: Peki Aglaophon oğlu Polygnotos'un neyi iyi neyi kötü çizdiğini göstermekte usta, öteki ressamlar konusunda ise beceriksiz birini hiç gördün mü?

532e

οἷον εἰκὸς ἰδιώτην ἄνθρωπον. ἐπεὶ καὶ περὶ τούτου οὗ νῦν ἠρόμην σε, θέασαι ὡς φαῦλον καὶ ἰδιωτικόν ἐστι καὶ παντὸς ἀνδρὸς γνῶναι ὃ ἔλεγον, τὴν αὐτὴν εἶναι σκέψιν, ἐπειδάν τις ὅλην τέχνην λάβῃ. λάβωμεν γὰρ τῷ λόγῳ· γραφικὴ γάρ τίς ἐστι τέχνη τὸ ὅλον;

ΙΩΝ. ναί.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ γραφῆς πολλοὶ καὶ εἰσὶ καὶ γεγόνασιν ἀγαθοὶ καὶ φαῦλοι;

ΙΩΝ. πάνυ γε.

ΣΩ. ἤδη οὖν τινα εἶδες ὅστις περὶ μὲν Πολυγνώτου τοῦ Ἀγλαοφῶντος δεινός ἐστιν ἀποφαίνειν ἃ εὖ τε γράφει καὶ ἃ μή, περὶ δὲ τῶν ἄλλων γραφέων

533aÖteki ressamların işleri gösterildiğinde uyuklayan, ne diyeceğini bilemeyen, hiçbir katkıda bulunamayan, ama Polygnotos ya da dilediğin başka tek bir ressam hakkında görüş bildirmesi gerektiğinde uyanıp kulak kesilen ve söyleyecek söz bulmakta hiç zorlanmayan birini?

Ion: Zeus hakkı için, hayır, görmedim.

Sokrates: Ya heykelcilikte? Metion oğlu Daidalos'un ya da Panopeus oğlu Epeios'un ya da Samoslu Theodoros'un ya da başka tek bir heykelcinin iyi yaptığı işleri açıklamakta usta olup öteki heykelcilerin işleri karşısında ne diyeceğini bilemeyen, uyuklayan birini gördün mü?

533a

ἀδύνατος; καὶ ἐπειδὰν μέν τις τὰ τῶν ἄλλων ζωγράφων ἔργα ἐπιδεικνύῃ, νυστάζει τε καὶ ἀπορεῖ καὶ οὐκ ἔχει ὅτι συμβάληται, ἐπειδὰν δὲ περὶ Πολυγνώτου ἢ ἄλλου ὅτου βούλει τῶν γραφέων ἑνὸς μόνου δέῃ ἀποφήνασθαι γνώμην, ἐγρήγορέν τε καὶ προσέχει τὸν νοῦν καὶ εὐπορεῖ ὅτι εἴπῃ;

ΙΩΝ. οὐ μὰ τὸν Δία, οὐ δῆτα.

ΣΩ. τί δέ; ἐν ἀνδριαντοποιίᾳ ἤδη τινʼ εἶδες ὅστις περὶ μὲν Δαιδάλου τοῦ Μητίονος

533bIon: Zeus hakkı için, böylesini de görmedim.

Sokrates: Bana kalırsa aulos çalmada, kitara çalmada, kitara eşliğinde şarkı söylemede ya da rapsodlukta da Olympos'u, Thamyras'ı, Orpheus'u ya da İthakalı rapsod Phemios'u açıklamakta usta olup Ephesoslu Ion'un neyi iyi neyi kötü okuduğu konusunda ne diyeceğini bilemeyen, hiçbir katkıda bulunamayan bir adamı da hiç görmedin.

533b

ἢ Ἐπειοῦ τοῦ Πανοπέως ἢ Θεοδώρου τοῦ Σαμίου ἢ ἄλλου τινὸς ἀνδριαντοποιοῦ ἑνὸς πέρι δεινός ἐστιν ἐξηγεῖσθαι ἃ εὖ πεποίηκεν, ἐν δὲ τοῖς τῶν ἄλλων ἀνδριαντοποιῶν ἔργοις ἀπορεῖ τε καὶ νυστάζει, οὐκ ἔχων ὅτι εἴπῃ;

ΙΩΝ. οὐ μὰ τὸν Δία, οὐδὲ τοῦτον ἑώρακα.

ΣΩ. ἀλλὰ μήν, ὥς γʼ ἐγὼ οἶμαι, οὐδʼ ἐν αὐλήσει γε οὐδὲ ἐν κιθαρίσει οὐδὲ ἐν κιθαρῳδίᾳ οὐδὲ ἐν ῥαψῳδίᾳ οὐδεπώποτʼ εἶδες ἄνδρα ὅστις περὶ μὲν Ὀλύμπου δεινός ἐστιν ἐξηγεῖσθαι ἢ περὶ Θαμύρου ἢ περὶ

533cIon: Buna itiraz edemem, Sokrates. Ama kendimden bildiğim bir şey var: Homeros hakkında insanlar arasında en güzel konuşan benim, söyleyecek söz bulmakta hiç zorlanmam, herkes de iyi konuştuğumu söyler; öteki şairler hakkında ise öyle değil. Bunun ne olduğuna sen bir bak.

Sokrates: Bakıyorum, Ion, bunun bana göre ne olduğunu da sana göstermek üzereyim.

533c

Ὀρφέως ἢ περὶ Φημίου τοῦ Ἰθακησίου ῥαψῳδοῦ, περὶ δὲ Ἴωνος τοῦ Ἐφεσίου [ῥαψῳδοῦ] ἀπορεῖ καὶ οὐκ ἔχει συμβαλέσθαι ἅ τε εὖ ῥαψῳδεῖ καὶ ἃ μή.

ΙΩΝ. οὐκ ἔχω σοι περὶ τούτου ἀντιλέγειν, ὦ Σώκρατες· ἀλλʼ ἐκεῖνο ἐμαυτῷ σύνοιδα, ὅτι περὶ Ὁμήρου κάλλιστʼ ἀνθρώπων λέγω καὶ εὐπορῶ καὶ οἱ ἄλλοι πάντες μέ φασιν εὖ λέγειν, περὶ δὲ τῶν ἄλλων οὔ. καίτοι ὅρα τοῦτο τί ἔστιν.

ΣΩ. καὶ ὁρῶ, ὦ Ἴων, καὶ ἔρχομαί γέ σοι ἀποφανούμενος

533dHomeros hakkında iyi konuşman, demin söylediğim gibi, sende bir tekhnē değildir; seni harekete geçiren ilahî bir güçtür (dynamis). Euripides'in Magnesia taşı, çoğu insanın ise Herakleia taşı dediği taştaki güç gibi. Bu taş demir halkaları yalnız kendine çekmekle kalmaz, halkalara da bir güç verir; öyle ki onlar da taşın yaptığı şeyi yapabilir, başka halkaları çekebilirler. Böylece bazen demir parçalarından ve halkalardan oluşan upuzun bir zincir birbirine asılı durur.

533d

ὅ μοι δοκεῖ τοῦτο εἶναι. ἔστι γὰρ τοῦτο τέχνη μὲν οὐκ ὂν παρὰ σοὶ περὶ Ὁμήρου εὖ λέγειν, ὃ νυνδὴ ἔλεγον, θεία δὲ δύναμις ἥ σε κινεῖ, ὥσπερ ἐν τῇ λίθῳ ἣν Εὐριπίδης μὲν Μαγνῆτιν ὠνόμασεν, οἱ δὲ πολλοὶ Ἡρακλείαν. καὶ γὰρ αὕτη ἡ λίθος οὐ μόνον αὐτοὺς τοὺς δακτυλίους ἄγει τοὺς σιδηροῦς, ἀλλὰ καὶ δύναμιν ἐντίθησι τοῖς δακτυλίοις ὥστʼ αὖ δύνασθαι ταὐτὸν τοῦτο ποιεῖν ὅπερ ἡ λίθος, ἄλλους

533eBütün bunlardaki güç de o taşa bağlıdır. Musa da böyle yapar: İnsanları tanrıyla doldurur, tanrıyla dolmuş bu insanlar aracılığıyla da coşkuya kapılmış başkalarından bir zincir sarkar. Çünkü destan şairlerinin iyileri bütün bu güzel şiirleri bir tekhnē sayesinde değil, tanrıyla dolu ve tanrının elinde olarak söylerler; iyi lirik şairler de öyle. Korybantlar nasıl kendilerinde olmadan dans ederlerse, lirik şairler de bu güzel ezgileri kendilerinde olmadan yaparlar.

533e

ἄγειν δακτυλίους, ὥστʼ ἐνίοτε ὁρμαθὸς μακρὸς πάνυ σιδηρίων καὶ δακτυλίων ἐξ ἀλλήλων ἤρτηται· πᾶσι δὲ τούτοις ἐξ ἐκείνης τῆς λίθου ἡ δύναμις ἀνήρτηται. οὕτω δὲ καὶ ἡ Μοῦσα ἐνθέους μὲν ποιεῖ αὐτή, διὰ δὲ τῶν ἐνθέων τούτων ἄλλων ἐνθουσιαζόντων ὁρμαθὸς ἐξαρτᾶται.

ΣΩ. πάντες γὰρ οἵ τε τῶν ἐπῶν ποιηταὶ οἱ ἀγαθοὶ οὐκ ἐκ τέχνης ἀλλʼ ἔνθεοι ὄντες καὶ κατεχόμενοι πάντα ταῦτα τὰ καλὰ λέγουσι ποιήματα, καὶ οἱ μελοποιοὶ οἱ ἀγαθοὶ ὡσαύτως, ὥσπερ οἱ κορυβαντιῶντες

534aAhenge (harmonia) ve ritme bir girdiler mi, Bakkhik bir coşkuya kapılır, tanrının eline geçerler. Bakkha kadınları tanrının elindeyken ırmaklardan bal ve süt çeker, kendilerindeyken çekemezler; lirik şairlerin psykhē'si de, kendilerinin söylediği gibi, aynı şeyi yapar. Çünkü şairler bize ezgilerini Musaların bahçelerinden, vadilerinden, bal akan pınarlarından devşirip arılar gibi getirdiklerini, kendilerinin de arılar gibi uçtuklarını söylerler elbette.

534a

οὐκ ἔμφρονες ὄντες ὀρχοῦνται, οὕτω καὶ οἱ μελοποιοὶ οὐκ ἔμφρονες ὄντες τὰ καλὰ μέλη ταῦτα ποιοῦσιν, ἀλλʼ ἐπειδὰν ἐμβῶσιν εἰς τὴν ἁρμονίαν καὶ εἰς τὸν ῥυθμόν, βακχεύουσι καὶ κατεχόμενοι, ὥσπερ αἱ βάκχαι ἀρύονται ἐκ τῶν ποταμῶν μέλι καὶ γάλα κατεχόμεναι, ἔμφρονες δὲ οὖσαι οὔ, καὶ τῶν μελοποιῶν ἡ ψυχὴ τοῦτο ἐργάζεται, ὅπερ αὐτοὶ λέγουσι. λέγουσι γὰρ δήπουθεν πρὸς ἡμᾶς οἱ ποιηταὶ ὅτι

534bDoğru da söylerler. Çünkü şair hafif, kanatlı ve kutsal bir şeydir; tanrıyla dolup kendinden geçmeden, nous artık onda kalmadan şiir yazamaz. Bu varlığı elinde tuttuğu sürece hiçbir insan şiir yazamaz, kehanet söyleyemez. Onlar da, senin Homeros hakkında yaptığın gibi, konular hakkında şiir yazıp pek çok güzel şey söylerken bunu tekhnē ile değil ilahî bir nasiple (theia moira) yaptıklarından, her biri ancak Musa'nın onu yönelttiği türde güzel şiir yazabilir: kimi dithyrambos, kimi övgü şiiri, kimi dans şarkısı, kimi destan, kimi iambos.

534b

ἀπὸ κρηνῶν μελιρρύτων ἐκ Μουσῶν κήπων τινῶν καὶ ναπῶν δρεπόμενοι τὰ μέλη ἡμῖν φέρουσιν ὥσπερ αἱ μέλιτται, καὶ αὐτοὶ οὕτω πετόμενοι· καὶ ἀληθῆ λέγουσι. κοῦφον γὰρ χρῆμα ποιητής ἐστιν καὶ πτηνὸν καὶ ἱερόν, καὶ οὐ πρότερον οἷός τε ποιεῖν πρὶν ἂν ἔνθεός τε γένηται καὶ ἔκφρων καὶ ὁ νοῦς μηκέτι ἐν αὐτῷ ἐνῇ· ἕως δʼ ἂν τουτὶ ἔχῃ τὸ κτῆμα, ἀδύνατος πᾶς ποιεῖν ἄνθρωπός ἐστιν καὶ χρησμῳδεῖν. ἅτε οὖν οὐ τέχνῃ ποιοῦντες καὶ πολλὰ λέγοντες καὶ καλὰ περὶ

534cBaşka türlerde ise her biri sıradandır. Çünkü bunları tekhnē sayesinde değil, ilahî bir güç sayesinde söylerler; bir konuda tekhnē ile güzel konuşmayı bilselerdi, ötekilerin hepsinde de bilirlerdi. Tanrı bu yüzden onların nous'unu ellerinden alıp onları, kehanet söyleyenleri ve ilahî kâhinleri kullandığı gibi, hizmetkâr olarak kullanır. Böylece biz dinleyenler, bu kadar değerli şeyleri söyleyenin nous'u yerinde olmayan bu kişiler olmadığını, söyleyenin tanrının kendisi olduğunu ve onlar aracılığıyla bize seslendiğini biliriz.

534c

τῶν πραγμάτων, ὥσπερ σὺ περὶ Ὁμήρου, ἀλλὰ θείᾳ μοίρᾳ, τοῦτο μόνον οἷός τε ἕκαστος ποιεῖν καλῶς ἐφʼ ὃ ἡ Μοῦσα αὐτὸν ὥρμησεν, ὁ μὲν διθυράμβους, ὁ δὲ ἐγκώμια, ὁ δὲ ὑπορχήματα, ὁ δʼ ἔπη, ὁ δʼ ἰάμβους· τὰ δʼ ἄλλα φαῦλος αὐτῶν ἕκαστός ἐστιν. οὐ γὰρ τέχνῃ ταῦτα λέγουσιν ἀλλὰ θείᾳ δυνάμει, ἐπεί, εἰ περὶ ἑνὸς τέχνῃ καλῶς ἠπίσταντο λέγειν, κἂν περὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων· διὰ ταῦτα δὲ ὁ θεὸς ἐξαιρούμενος τούτων τὸν νοῦν τούτοις χρῆται ὑπηρέταις καὶ

534dBu sözün en büyük kanıtı Khalkisli Tynnikhos'tur: Anılmaya değer başka hiçbir şiir yazmamıştır, ama herkesin söylediği o paianı, belki bütün şarkıların en güzelini, kendisinin dediği gibi düpedüz "Musaların bir buluşu"nu yazmıştır.

534d

τοῖς χρησμῳδοῖς καὶ τοῖς μάντεσι τοῖς θείοις, ἵνα ἡμεῖς οἱ ἀκούοντες εἰδῶμεν ὅτι οὐχ οὗτοί εἰσιν οἱ ταῦτα λέγοντες οὕτω πολλοῦ ἄξια, οἷς νοῦς μὴ πάρεστιν, ἀλλʼ ὁ θεὸς αὐτός ἐστιν ὁ λέγων, διὰ τούτων δὲ φθέγγεται πρὸς ἡμᾶς. μέγιστον δὲ τεκμήριον τῷ λόγῳ Τύννιχος ὁ Χαλκιδεύς, ὃς ἄλλο μὲν οὐδὲν πώποτε ἐποίησε ποίημα ὅτου τις ἂν ἀξιώσειεν μνησθῆναι, τὸν δὲ παίωνα ὃν πάντες ᾁδουσι, σχεδόν τι πάντων μελῶν κάλλιστον, ἀτεχνῶς, ὅπερ αὐτὸς λέγει,

534eBence tanrı en çok bunda, tereddüde düşmeyelim diye, bize şunu apaçık göstermiştir: Bu güzel şiirler insanca değildir, insanların eseri değildir; ilahîdir, tanrıların eseridir. Şairler ise tanrıların yorumcularından başka bir şey değildir; her biri hangi tanrının elindeyse onun tarafından tutulur. Tanrı bunu göstermek için en güzel şarkıyı bile bile en sıradan şairin ağzından söyletti.

534e

εὕρημά τι Μοισᾶν. ἐν τούτῳ γὰρ δὴ μάλιστά μοι δοκεῖ ὁ θεὸς ἐνδείξασθαι ἡμῖν, ἵνα μὴ διστάζωμεν, ὅτι οὐκ ἀνθρώπινά ἐστιν τὰ καλὰ ταῦτα ποιήματα οὐδὲ ἀνθρώπων, ἀλλὰ θεῖα καὶ θεῶν, οἱ δὲ ποιηταὶ οὐδὲν ἀλλʼ ἢ ἑρμηνῆς εἰσιν τῶν θεῶν, κατεχόμενοι ἐξ ὅτου ἂν ἕκαστος κατέχηται. ταῦτα ἐνδεικνύμενος ὁ θεὸς ἐξεπίτηδες διὰ τοῦ φαυλοτάτου

535aYoksa sence doğru söylemiyor muyum, Ion?

Ion: Zeus hakkı için, bence doğru söylüyorsun; çünkü sözlerinle psykhē'me bir yerden dokunuyorsun, Sokrates. İyi şairler bunları bize ilahî bir nasiple tanrılardan yorumluyorlar gibi geliyor bana.

Sokrates: Siz rapsodlar da şairlerin sözlerini yorumlamıyor musunuz?

Ion: Bunda da haklısın.

Sokrates: Demek siz yorumcuların yorumcuları oluyorsunuz.

Ion: Tamamen öyle.

535a

ποιητοῦ τὸ κάλλιστον μέλος ᾖσεν· ἢ οὐ δοκῶ σοι ἀληθῆ λέγειν, ὦ Ἴων;

ΙΩΝ. ναὶ μὰ τὸν Δία, ἔμοιγε· ἅπτει γάρ πώς μου τοῖς λόγοις τῆς ψυχῆς, ὦ Σώκρατες, καί μοι δοκοῦσι θείᾳ μοίρᾳ ἡμῖν παρὰ τῶν θεῶν ταῦτα οἱ ἀγαθοὶ ποιηταὶ ἑρμηνεύειν.

ΣΩ. οὐκοῦν ὑμεῖς αὖ οἱ ῥαψῳδοὶ τὰ τῶν ποιητῶν ἑρμηνεύετε;

ΙΩΝ. καὶ τοῦτο ἀληθὲς λέγεις.

ΣΩ. οὐκοῦν ἑρμηνέων ἑρμηνῆς γίγνεσθε;

ΙΩΝ. παντάπασί γε.

535bSokrates: Dur bakalım, Ion, şunu söyle bana ve soracağım şeyi benden saklama: Dizeleri güzel okuyup seyircileri en çok sarstığın anlarda, ister eşiğe sıçrayıp kendini taliplere gösteren ve oklarını ayaklarının dibine döken Odysseus'u, ister Hektor'un üstüne atılan Akhilleus'u, ister Andromakhe'nin, Hekabe'nin ya da Priamos'un acıklı hâllerinden birini söylüyor ol, o anda kendinde misindir? Yoksa kendinden geçer misin de coşkuya kapılmış psykhē'n anlattığın olayların içinde, İthaka'da ya da Troya'da ya da dizeler nerede geçiyorsa orada olduğunu mu sanır?

535b

ΣΩ. ἔχε δή μοι τόδε εἰπέ, ὦ Ἴων, καὶ μὴ ἀποκρύψῃ ὅτι ἄν σε ἔρωμαι· ὅταν εὖ εἴπῃς ἔπη καὶ ἐκπλήξῃς μάλιστα τοὺς θεωμένους, ἢ τὸν Ὀδυσσέα ὅταν ἐπὶ τὸν οὐδὸν ἐφαλλόμενον ᾁδῃς, ἐκφανῆ γιγνόμενον τοῖς μνηστῆρσι καὶ ἐκχέοντα τοὺς ὀιστοὺς πρὸ τῶν ποδῶν, ἢ Ἀχιλλέα ἐπὶ τὸν Ἕκτορα ὁρμῶντα, ἢ καὶ τῶν περὶ Ἀνδρομάχην ἐλεινῶν τι ἢ περὶ Ἑκάβην ἢ περὶ Πρίαμον, τότε πότερον ἔμφρων εἶ ἢ ἔξω

535cIon: Ne açık bir kanıt gösterdin bana, Sokrates! Senden hiçbir şey saklamadan söyleyeceğim: Acıklı bir şey okurken gözlerim yaşla dolar; korkunç ya da dehşetli bir şey okurken de korkudan saçlarım diken diken olur, yüreğim küt küt atar.

535c

σαυτοῦ γίγνῃ καὶ παρὰ τοῖς πράγμασιν οἴεταί σου εἶναι ἡ ψυχὴ οἷς λέγεις ἐνθουσιάζουσα, ἢ ἐν Ἰθάκῃ οὖσιν ἢ ἐν Τροίᾳ ἢ ὅπως ἂν καὶ τὰ ἔπη ἔχῃ;

ΙΩΝ. ὡς ἐναργές μοι τοῦτο, ὦ Σώκρατες, τὸ τεκμήριον εἶπες· οὐ γάρ σε ἀποκρυψάμενος ἐρῶ. ἐγὼ γὰρ ὅταν ἐλεινόν τι λέγω, δακρύων ἐμπίμπλανταί μου οἱ ὀφθαλμοί· ὅταν τε φοβερὸν ἢ δεινόν, ὀρθαὶ αἱ τρίχες ἵστανται ὑπὸ φόβου καὶ ἡ καρδία πηδᾷ.

535dSokrates: Peki, Ion, renkli giysiler giymiş, altın taçlar takmış bir adam, bunların hiçbirini kaybetmemişken kurbanlarda ve bayramlarda ağlıyorsa, ya da kimse onu soymaz, ona haksızlık etmezken yirmi binden fazla dost insanın arasında durup korkuyorsa, bu adamın o anda kendinde olduğunu söyleyebilir miyiz?

Ion: Zeus hakkı için hayır, hiç de değil, Sokrates, doğrusunu söylemek gerekirse.

Sokrates: Peki seyircilerin çoğunda da aynı etkiyi bıraktığınızı biliyor musun?

535d

ΣΩ. τί οὖν; φῶμεν, ὦ Ἴων, ἔμφρονα εἶναι τότε τοῦτον τὸν ἄνθρωπον, ὃς ἂν κεκοσμημένος ἐσθῆτι ποικίλῃ καὶ χρυσοῖσι στεφάνοις κλάῃ τʼ ἐν θυσίαις καὶ ἑορταῖς, μηδὲν ἀπολωλεκὼς τούτων, ἢ φοβῆται πλέον ἢ ἐν δισμυρίοις ἀνθρώποις ἑστηκὼς φιλίοις, μηδενὸς ἀποδύοντος μηδὲ ἀδικοῦντος;

ΙΩΝ. οὐ μὰ τὸν Δία, οὐ πάνυ, ὦ Σώκρατες, ὥς γε τἀληθὲς εἰρῆσθαι.

ΣΩ. οἶσθα οὖν ὅτι καὶ τῶν θεατῶν τοὺς πολλοὺς ταὐτὰ ταῦτα ὑμεῖς ἐργάζεσθε;

535eIon: Hem de çok iyi biliyorum. Çünkü her seferinde yukarıdan, kürsüden onların ağladıklarını, dehşetle baktıklarını, anlatılanlarla birlikte şaşkına döndüklerini görürüm. Onlara iyice dikkat etmem de gerekir; çünkü onları ağlatırsam parayı alıp ben gülerim, güldürürsem parayı kaybedip ben ağlarım.

Sokrates: Peki bu seyircinin, Herakleia taşından gücü birbirlerinden aldıklarını söylediğim halkaların sonuncusu olduğunu biliyor musun? Ortadaki sensin, rapsod ve oyuncu; ilki de şairin kendisi.

535e

ΙΩΝ. καὶ μάλα καλῶς οἶδα· καθορῶ γὰρ ἑκάστοτε αὐτοὺς ἄνωθεν ἀπὸ τοῦ βήματος κλάοντάς τε καὶ δεινὸν ἐμβλέποντας καὶ συνθαμβοῦντας τοῖς λεγομένοις. δεῖ γάρ με καὶ σφόδρʼ αὐτοῖς τὸν νοῦν προσέχειν· ὡς ἐὰν μὲν κλάοντας αὐτοὺς καθίσω, αὐτὸς γελάσομαι ἀργύριον λαμβάνων, ἐὰν δὲ γελῶντας, αὐτὸς κλαύσομαι ἀργύριον ἀπολλύς.

ΣΩ. οἶσθα οὖν ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ θεατὴς τῶν δακτυλίων ὁ ἔσχατος, ὧν ἐγὼ ἔλεγον ὑπὸ τῆς Ἡρακλειώτιδος λίθου ἀπʼ ἀλλήλων τὴν δύναμιν λαμβάνειν; ὁ δὲ μέσος σὺ ὁ

536aTanrı bütün bunlar aracılığıyla insanların psykhē'sini dilediği yere çeker, gücü birinden ötekine asarak. Tıpkı o taştan olduğu gibi, Musa'dan sarkan halkalara yandan asılmış koro dansçılarından, koro öğretmenlerinden ve yardımcılarından oluşan upuzun bir zincir sarkar. Şairlerin kimi bir Musa'ya, kimi başka bir Musa'ya asılıdır —biz buna "tanrının eline geçmek" deriz, ama ikisi neredeyse aynı şeydir, çünkü şair tutulmuştur—; bu ilk halkalara, şairlere, başkaları da birbiri ardınca asılmıştır ve coşkuya kapılırlar: kimi Orpheus'tan, kimi Musaios'tan; çoğu ise Homeros'un elindedir, onun tarafından tutulur.

536a

ῥαψῳδὸς καὶ ὑποκριτής, ὁ δὲ πρῶτος αὐτὸς ὁ ποιητής· ὁ δὲ θεὸς διὰ πάντων τούτων ἕλκει τὴν ψυχὴν ὅποι ἂν βούληται τῶν ἀνθρώπων, ἀνακρεμαννὺς ἐξ ἀλλήλων τὴν δύναμιν. καὶ ὥσπερ ἐκ τῆς λίθου ἐκείνης ὁρμαθὸς πάμπολυς ἐξήρτηται χορευτῶν τε καὶ διδασκάλων καὶ ὑποδιδασκάλων, ἐκ πλαγίου ἐξηρτημένων τῶν τῆς Μούσης ἐκκρεμαμένων δακτυλίων. καὶ ὁ μὲν τῶν ποιητῶν ἐξ ἄλλης Μούσης, ὁ δὲ ἐξ ἄλλης ἐξήρτηται—ὀνομάζομεν δὲ αὐτὸ κατέχεται, τὸ δέ

536bSen de onlardan birisin, Ion; Homeros'un elindesin. Biri başka bir şairin şiirini okuduğunda uyursun, ne diyeceğini bilemezsin; ama biri bu şairin bir ezgisini dile getirdi mi hemen uyanırsın, psykhē'n dans eder, söyleyecek söz bulmakta hiç zorlanmazsın.

536b

ἐστι παραπλήσιον· ἔχεται γάρ—ἐκ δὲ τούτων τῶν πρώτων δακτυλίων, τῶν ποιητῶν, ἄλλοι ἐξ ἄλλου αὖ ἠρτημένοι εἰσὶ καὶ ἐνθουσιάζουσιν, οἱ μὲν ἐξ Ὀρφέως, οἱ δὲ ἐκ Μουσαίου· οἱ δὲ πολλοὶ ἐξ Ὁμήρου κατέχονταί τε καὶ ἔχονται. ὧν σύ, ὦ Ἴων, εἷς εἶ καὶ κατέχῃ ἐξ Ὁμήρου, καὶ ἐπειδὰν μέν τις ἄλλου του ποιητοῦ ᾁδῃ, καθεύδεις τε καὶ ἀπορεῖς ὅτι λέγῃς, ἐπειδὰν δὲ τούτου τοῦ ποιητοῦ φθέγξηταί τις μέλος, εὐθὺς ἐγρήγορας καὶ ὀρχεῖταί σου ἡ ψυχὴ καὶ εὐπορεῖς ὅτι

536cÇünkü Homeros hakkında söylediklerini tekhnē ya da epistēmē ile değil, ilahî bir nasiple, tanrının elinde olarak söylüyorsun. Korybantlar da yalnız kendilerini tutan tanrının ezgisini keskin bir biçimde duyar, o ezgiye uygun hareketler ve sözler bulmakta zorlanmaz, ötekilerine ise aldırmazlar. Sen de, Ion, biri Homeros'u andığında söz bulmakta zorlanmıyorsun, ötekiler hakkında ise ne diyeceğini bilemiyorsun.

536c

λέγῃς· οὐ γὰρ τέχνῃ οὐδʼ ἐπιστήμῃ περὶ Ὁμήρου λέγεις ἃ λέγεις, ἀλλὰ θείᾳ μοίρᾳ καὶ κατοκωχῇ, ὥσπερ οἱ κορυβαντιῶντες ἐκείνου μόνου αἰσθάνονται τοῦ μέλους ὀξέως ὃ ἂν ᾖ τοῦ θεοῦ ἐξ ὅτου ἂν κατέχωνται, καὶ εἰς ἐκεῖνο τὸ μέλος καὶ σχημάτων καὶ ῥημάτων εὐποροῦσι, τῶν δὲ ἄλλων οὐ φροντίζουσιν· οὕτω καὶ σύ, ὦ Ἴων, περὶ μὲν Ὁμήρου ὅταν τις μνησθῇ, εὐπορεῖς, περὶ δὲ τῶν ἄλλων ἀπορεῖς·

536dBana sorduğun şeyin, yani Homeros hakkında söz bulmakta hiç zorlanmayıp ötekiler hakkında zorlanmanın sebebi de şu: Homeros'u tekhnē sayesinde değil, ilahî bir nasiple bu kadar ustaca övüyorsun.

Ion: Güzel konuşuyorsun, Sokrates; ama Homeros'u tanrının elinde, çılgınlık (mania) içinde övdüğüme beni inandıracak kadar güzel konuşursan şaşarım doğrusu. Beni Homeros hakkında konuşurken dinlesen, sana da öyle görünmezdim sanırım.

Sokrates: Dinlemek isterim elbette; ama önce bana şunu cevapla: Homeros'un anlattıklarından hangisi hakkında güzel konuşursun?

536d

τούτου δʼ ἐστὶ τὸ αἴτιον, ὅ μʼ ἐρωτᾷς, διʼ ὅτι σὺ περὶ μὲν Ὁμήρου εὐπορεῖς, περὶ δὲ τῶν ἄλλων οὔ, ὅτι οὐ τέχνῃ ἀλλὰ θείᾳ μοίρᾳ Ὁμήρου δεινὸς εἶ ἐπαινέτης.

ΙΩΝ. σὺ μὲν εὖ λέγεις, ὦ Σώκρατες· θαυμάζοιμι μεντἂν εἰ οὕτως εὖ εἴποις, ὥστε με ἀναπεῖσαι ὡς ἐγὼ κατεχόμενος καὶ μαινόμενος Ὅμηρον ἐπαινῶ. οἶμαι δὲ οὐδʼ ἂν σοὶ δόξαιμι, εἴ μου ἀκούσαις λέγοντος περὶ Ὁμήρου.

ΣΩ. καὶ μὴν ἐθέλω γε ἀκοῦσαι, οὐ μέντοι πρότερον

536eHepsi hakkında olamaz herhalde.

Ion: Emin ol, Sokrates, hakkında güzel konuşmadığım tek bir konu yok.

Sokrates: Homeros'un anlattığı, ama senin bilmediğin konular hakkında da mı?

Ion: Homeros'un anlatıp da benim bilmediğim bu konular hangileri?

536e

πρὶν ἄν μοι ἀποκρίνῃ τόδε· ὧν Ὅμηρος λέγει περὶ τίνος εὖ λέγεις; οὐ γὰρ δήπου περὶ ἁπάντων γε.

ΙΩΝ. εὖ ἴσθι, ὦ Σώκρατες, περὶ οὐδενὸς ὅτου οὔ.

ΣΩ. οὐ δήπου καὶ περὶ τούτων ὧν σὺ μὲν τυγχάνεις οὐκ εἰδώς, Ὅμηρος δὲ λέγει.

ΙΩΝ. καὶ ταῦτα ποῖά ἐστιν ἃ Ὅμηρος μὲν λέγει, ἐγὼ δὲ οὐκ οἶδα;

537aSokrates: Homeros pek çok yerde tekhnē'ler hakkında da pek çok şey söylemiyor mu? Örneğin araba sürmek hakkında —dizeleri hatırlarsam sana söylerim.

Ion: Ben söylerim; ben hatırlıyorum.

Sokrates: O hâlde Nestor'un oğlu Antilokhos'a, Patroklos onuruna yapılan araba yarışında dönemeçte dikkatli olmasını öğütlerken ne dediğini söyle bana.

Ion: Diyor ki: "Sen de iyi yontulmuş arabanda hafifçe sola, atların yanına eğil; sağdaki atı ise bağırıp kamçıla, dizginleri ona gevşek bırak. Dönemeç direğine soldaki atın iyice sokulsun, öyle ki işlenmiş tekerleğin göbeği *direğin ucuna değiyormuş gibi görünsün; ama taşa çarpmaktan sakın."*

537a

ΣΩ. οὐ καὶ περὶ τεχνῶν μέντοι λέγει πολλαχοῦ Ὅμηρος καὶ πολλά; οἷον καὶ περὶ ἡνιοχείας—ἐὰν μνησθῶ τὰ ἔπη, ἐγώ σοι φράσω.

ΙΩΝ. ἀλλʼ ἐγὼ ἐρῶ· ἐγὼ γὰρ μέμνημαι.

ΣΩ. εἰπὲ δή μοι ἃ λέγει Νέστωρ Ἀντιλόχῳ τῷ ὑεῖ, παραινῶν εὐλαβηθῆναι περὶ τὴν καμπὴν ἐν τῇ ἱπποδρομίᾳ τῇ ἐπὶ Πατρόκλῳ.

ΙΩΝ. κλινθῆναι δέ, φησί, καὶ αὐτὸς ἐυξέστῳ ἐνὶ δίφρῳ

537bSokrates: Yeter. Peki Ion, Homeros bu dizelerde doğru mu söylüyor, değil mi; bunu kim daha iyi bilir, hekim mi, arabacı mı?

537b

ἦκʼ ἐπʼ ἀριστερὰ τοῖιν· ἀτὰρ τὸν δεξιὸν ἵππον κένσαι ὁμοκλήσας, εἶξαί τέ οἱ ἡνία χερσίν. ἐν νύσσῃ δέ τοι ἵππος ἀριστερὸς ἐγχριμφθήτω, ὡς ἄν τοι πλήμνη γε δοάσσεται ἄκρον ἱκέσθαι κύκλου ποιητοῖο· λίθου δʼ ἀλέασθαι ἐπαυρεῖν. Hom. Il. 23.335 ff.

ΣΩ. ἀρκεῖ. ταῦτα δή, ὦ Ἴων, τὰ ἔπη εἴτε

537cIon: Arabacı elbette.

Sokrates: Bu tekhnē'ye sahip olduğu için mi, başka bir sebeple mi?

Ion: Hayır, tekhnē'ye sahip olduğu için.

Sokrates: Demek tanrı tekhnē'lerin her birine bilebileceği belli bir iş vermiştir? Çünkü dümencilikle bildiklerimizi hekimlikle bilemeyiz herhalde.

Ion: Bilemeyiz elbette.

Sokrates: Hekimlikle bildiklerimizi de marangozlukla bilemeyiz.

Ion: Bilemeyiz elbette.

537c

ὀρθῶς λέγει Ὅμηρος εἴτε μή, πότερος ἂν γνοίη ἄμεινον, ἰατρὸς ἢ ἡνίοχος;

ΙΩΝ. Ἡνίοχος δήπου.

ΣΩ. πότερον ὅτι τέχνην ταύτην ἔχει ἢ κατʼ ἄλλο τι;

ΙΩΝ. οὔκ, ἀλλʼ ὅτι τέχνην.

ΣΩ. οὐκοῦν ἑκάστῃ τῶν τεχνῶν ἀποδέδοταί τι ὑπὸ τοῦ θεοῦ ἔργον οἵᾳ τε εἶναι γιγνώσκειν; οὐ γάρ που ἃ κυβερνητικῇ γιγνώσκομεν, γνωσόμεθα καὶ ἰατρικῇ.

ΙΩΝ. οὐ δῆτα.

ΣΩ. οὐδέ γε ἃ ἰατρικῇ, ταῦτα καὶ τεκτονικῇ.

ΙΩΝ.

537dSokrates: Bütün tekhnē'lerde de durum böyle değil mi: Bir tekhnē ile bildiklerimizi başka bir tekhnē ile bilemeyiz? Ama önce şunu cevapla: Bir tekhnē'nin bir şey, ötekinin başka bir şey olduğunu söylüyor musun?

Ion: Evet.

Sokrates: Ben buna bakarak hüküm veriyorum: Bir epistēmē bir şeylerin, öteki başka şeylerin bilgisi olduğunda, birine bir tekhnē, ötekine başka bir tekhnē derim. Sen de öyle mi yapıyorsun?

537d

οὐ δῆτα.

ΣΩ. οὐκοῦν οὕτω καὶ κατὰ πασῶν τῶν τεχνῶν, ἃ τῇ ἑτέρᾳ τέχνῃ γιγνώσκομεν, οὐ γνωσόμεθα τῇ ἑτέρᾳ; τόδε δέ μοι πρότερον τούτου ἀπόκριναι· τὴν μὲν ἑτέραν φῂς εἶναί τινα τέχνην, τὴν δʼ ἑτέραν;

ΙΩΝ. ναί.

ΣΩ. ἆρα ὥσπερ ἐγὼ τεκμαιρόμενος, ὅταν ἡ μὲν ἑτέρων πραγμάτων ᾖ ἐπιστήμη, ἡ δʼ ἑτέρων, οὕτω καλῶ τὴν μὲν ἄλλην, τὴν δὲ ἄλλην

537eIon: Evet.

Sokrates: Çünkü aynı şeylerin epistēmē'si olsalardı, ikisinden de aynı şeyleri bilebilecekken neden birine bir, ötekine başka diyelim? Örneğin bu parmakların beş olduğunu ben de bilirim, sen de benim gibi aynı şeyi bilirsin. Sana, bunları ikimiz aynı tekhnē ile, aritmetikle mi biliyoruz yoksa başka bir tekhnē ile mi diye sorsam, aynı tekhnē ile dersin herhalde.

Ion: Evet.

537e

τέχνην, οὕτω καὶ σύ;

ΙΩΝ. ναί.

ΣΩ. εἰ γάρ που τῶν αὐτῶν πραγμάτων ἐπιστήμη εἴη τις, τί ἂν τὴν μὲν ἑτέραν φαῖμεν εἶναι, τὴν δʼ ἑτέραν, ὁπότε γε ταὐτὰ εἴη εἰδέναι ἀπʼ ἀμφοτέρων; ὥσπερ ἐγώ τε γιγνώσκω ὅτι πέντε εἰσὶν οὗτοι οἱ δάκτυλοι, καὶ σύ, ὥσπερ ἐγώ, περὶ τούτων ταὐτὰ γιγνώσκεις· καὶ εἴ σε ἐγὼ ἐροίμην εἰ τῇ αὐτῇ τέχνῃ γιγνώσκομεν τῇ ἀριθμητικῇ τὰ αὐτὰ ἐγώ τε καὶ σὺ ἢ ἄλλῃ, φαίης ἂν δήπου τῇ αὐτῇ.

ΙΩΝ. ναί.

538aSokrates: Öyleyse az önce sana soracağım şeyi şimdi söyle: Bütün tekhnē'ler için böyle mi düşünüyorsun: Aynı tekhnē ile aynı şeyleri bilmek zorunludur, başka bir tekhnē ile aynı şeyleri değil; o tekhnē başkaysa, başka şeyleri bilmesi de zorunludur?

Ion: Öyle düşünüyorum, Sokrates.

Sokrates: O hâlde bir tekhnē'ye sahip olmayan, o tekhnē'de söylenenleri ya da yapılanları iyi değerlendiremeyecektir, değil mi?

Ion: Doğru söylüyorsun.

538a

ΣΩ. ὃ τοίνυν ἄρτι ἔμελλον ἐρήσεσθαί σε, νυνὶ εἰπέ, εἰ κατὰ πασῶν τῶν τεχνῶν οὕτω σοι δοκεῖ, τῇ μὲν αὐτῇ τέχνῃ τὰ αὐτὰ ἀναγκαῖον εἶναι γιγνώσκειν, τῇ δʼ ἑτέρᾳ μὴ τὰ αὐτά, ἀλλʼ εἴπερ ἄλλη ἐστίν, ἀναγκαῖον καὶ ἕτερα γιγνώσκειν.

ΙΩΝ. οὕτω μοι δοκεῖ, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. οὐκοῦν ὅστις ἂν μὴ ἔχῃ τινὰ τέχνην, ταύτης τῆς τέχνης τὰ λεγόμενα ἢ πραττόμενα καλῶς γιγνώσκειν οὐχ οἷός τʼ ἔσται;

ΙΩΝ.

538bSokrates: Peki söylediğin dizeler konusunda, Homeros'un güzel söyleyip söylemediğini sen mi daha iyi bilirsin, arabacı mı?

Ion: Arabacı.

Sokrates: Çünkü sen bir rapsodsun, arabacı değil.

Ion: Evet.

Sokrates: Rapsodluk tekhnē'si de arabacılık tekhnē'sinden başka bir şey, değil mi?

Ion: Evet.

Sokrates: Başka bir şeyse, başka şeylerin de epistēmē'sidir.

Ion: Evet.

Sokrates: Peki Homeros, yaralı Makhaon'a Nestor'un cariyesi Hekamede'nin içmesi için kykeon verdiğini anlattığında?

538b

ἀληθῆ λέγεις.

ΣΩ. πότερον οὖν περὶ τῶν ἐπῶν ὧν εἶπες, εἴτε καλῶς λέγει Ὅμηρος εἴτε μή, σὺ κάλλιον γνώσῃ ἢ ἡνίοχος;

ΙΩΝ. Ἡνίοχος.

ΣΩ. Ῥαψῳδὸς γάρ που εἶ ἀλλʼ οὐχ ἡνίοχος.

ΙΩΝ. ναί.

ΣΩ. ἡ δὲ ῥαψῳδικὴ τέχνη ἑτέρα ἐστὶ τῆς ἡνιοχικῆς;

ΙΩΝ. ναί.

ΣΩ. εἰ ἄρα ἑτέρα, περὶ ἑτέρων καὶ ἐπιστήμη πραγμάτων ἐστίν.

ΙΩΝ. ναί.

ΣΩ. τί δὲ δὴ ὅταν Ὅμηρος λέγῃ ὡς τετρωμένῳ τῷ Μαχάονι Ἑκαμήδη ἡ Νέστορος παλλακὴ κυκεῶνα πίνειν

538cŞöyle der bir yerde: "Pramnos şarabına, der, keçi peyniri rendeledi tunç rendeyle; yanına da içkiye katık olarak soğan koydu." Homeros'un bunları doğru söyleyip söylemediğini iyi ayırt etmek hekimliğin mi işidir, rapsodluğun mu?

Ion: Hekimliğin.

Sokrates: Peki Homeros şunu söylediğinde: "Kurşun bir ağırlık gibi daldı denizin dibine, kırlarda yaşayan bir öküzün boynuzuna takılıp çiğ et yiyen balıklara bela götüren ağırlık gibi." Ne söylediğini, iyi söyleyip söylemediğini yargılamak rapsodluktan çok balıkçılık tekhnē'sinin işidir diyelim mi?

538c

δίδωσι; καὶ λέγει πως οὕτως— οἴνῳ πραμνείῳ, φησίν, ἐπὶ δʼ αἴγειον κνῆ τυρὸν κνήστι χαλκείῃ· παρὰ δὲ κρόμυον ποτῷ ὄψον· Hom. Il. 11.639-40 ταῦτα εἴτε ὀρθῶς λέγει Ὅμηρος εἴτε μή, πότερον ἰατρικῆς ἐστι διαγνῶναι καλῶς ἢ ῥαψῳδικῆς;

ΙΩΝ. Ἰατρικῆς.

ΣΩ. τί δέ, ὅταν λέγῃ Ὅμηρος—

538dIon: Belli ki balıkçılığın işidir, Sokrates.

Sokrates: Şimdi şunu bir düşün: Sen bana sorsaydın, şöyle sorsaydın: "Sokrates, bu tekhnē'lerin her birinin değerlendirmesi gereken yerleri Homeros'ta bulduğuna göre, haydi bana kâhinin ve kâhinliğin yerlerini de bul: Kâhinin, iyi mi kötü mü yazıldığını ayırt edebilmesi gereken yerler hangileri?" — bak, sana ne kolay ve ne doğru cevap verirdim.

538d

ἡ δὲ μολυβδαίνῃ ἰκέλη ἐς βυσσὸν ἵκανεν, ἥ τε κατʼ ἀγραύλοιο βοὸς κέρας ἐμμεμαυῖα ἔρχεται ὠμηστῇσι μετʼ ἰχθύσι πῆμα φέρουσα· Hom. Il. 24.80-82 ταῦτα πότερον φῶμεν ἁλιευτικῆς εἶναι τέχνης μᾶλλον κρῖναι ἢ ῥαψῳδικῆς, ἅττα λέγει καὶ εἴτε καλῶς εἴτε μή;

ΙΩΝ. δῆλον δή, ὦ Σώκρατες, ὅτι ἁλιευτικῆς.

ΣΩ. σκέψαι δή, σοῦ ἐρομένου, εἰ ἔροιό με· ἐπειδὴ

538eÇünkü Odysseia'da pek çok yerde bundan söz eder; örneğin Melampusoğullarından kâhin Theoklymenos'un taliplere söyledikleri: "Zavallılar, nedir başınıza gelen bu kötülük? Geceye sarılmış başlarınız, yüzleriniz, aşağıda dizleriniz; feryat alevlenmiş, yanaklar ıslanmış gözyaşıyla; gölgelerle dolu sundurma, avlu da dolu, karanlığa, Erebos'a koşan gölgelerle; güneş *silinmiş gökten, kötü bir sis yayılmış her yana."*

538e

τοίνυν, ὦ Σώκρατες, τούτων τῶν τεχνῶν ἐν Ὁμήρῳ εὑρίσκεις ἃ προσήκει ἑκάστῃ διακρίνειν, ἴθι μοι ἔξευρε καὶ τὰ τοῦ μάντεώς τε καὶ μαντικῆς, ποῖά ἐστιν ἃ προσήκει αὐτῷ οἵῳ τʼ εἶναι διαγιγνώσκειν, εἴτε εὖ εἴτε κακῶς πεποίηται — σκέψαι ὡς ῥᾳδίως τε καὶ ἀληθῆ ἐγώ σοι ἀποκρινοῦμαι. πολλαχοῦ μὲν γὰρ καὶ ἐν Ὀδυσσείᾳ λέγει, οἷον καὶ ἃ ὁ τῶν Μελαμποδιδῶν λέγει μάντις πρὸς τοὺς μνηστῆρας, Θεοκλύμενος—

539a

ΣΩ. δαιμόνιοι, τί κακὸν τόδε πάσχετε; νυκτὶ μὲν ὑμέων εἰλύαται κεφαλαί τε πρόσωπά τε νέρθε τε γυῖα, οἰμωγὴ δὲ δέδηε, δεδάκρυνται δὲ παρειαί· εἰδώλων τε πλέον πρόθυρον, πλείη δὲ καὶ αὐλὴ ἱεμένων ἔρεβόσδε ὑπὸ ζόφον· ἠέλιος δὲ

539bİlyada'da da pek çok yerde söz eder; örneğin surlar önündeki savaşta. Orada da şöyle der: "Geçmeye can atarlarken bir kuş belirdi önlerinde, yükseklerde uçan bir kartal, ordunun solundan geçerek, pençelerinde kan kırmızı, kocaman bir yılan taşıyarak, canlı, hâlâ çırpınan; yılan savaşmayı unutmamıştı: Kendisini tutan kartalı göğsünden, boynunun yanından soktu geriye kıvrılarak; kartal da acıyla kıvranıp onu yere bıraktı, kalabalığın ortasına attı, *kendisi de çığlık atıp rüzgârın soluğuyla uçup gitti."*

539b

οὐρανοῦ ἐξαπόλωλε, κακὴ δʼ ἐπιδέδρομεν ἀχλύς· Hom. Od. 20.351-57 πολλαχοῦ δὲ καὶ ἐν Ἰλιάδι, οἷον καὶ ἐπὶ τειχομαχίᾳ· λέγει γὰρ καὶ ἐνταῦθα -- ὄρνις γάρ σφιν ἐπῆλθε περησέμεναι μεμαῶσιν, αἰετὸς ὑψιπέτης, ἐπʼ ἀριστερὰ λαὸν ἐέργων,

539c

φοινήεντα δράκοντα φέρων ὀνύχεσσι πέλωρον, ζῷον, ἔτʼ ἀσπαίροντα· καὶ οὔπω λήθετο χάρμης. κόψε γὰρ αὐτὸν ἔχοντα κατὰ στῆθος παρὰ δειρὴν ἰδνωθεὶς ὀπίσω, ὁ δʼ ἀπὸ ἕθεν ἧκε χαμᾶζε ἀλγήσας ὀδύνῃσι, μέσῳ δʼ ἐνὶ κάββαλʼ ὁμίλῳ·

539dBunları ve bu türden şeyleri incelemenin ve yargılamanın kâhine düştüğünü söyleyeceğim.

Ion: Doğru söylüyorsun, Sokrates.

Sokrates: Sen de doğru söylüyorsun, Ion. Haydi şimdi sen de, benim sana Odysseia'dan ve İlyada'dan kâhine, hekime ve balıkçıya düşen yerleri seçtiğim gibi, bana rapsoda ve rapsodluk tekhnē'sine düşen yerleri seç —Homeros'u benden daha iyi tanıdığına göre—, Ion: rapsodun öteki insanlardan farklı olarak incelemesi ve ayırt etmesi gereken yerleri.

539d

αὐτὸς δὲ κλάγξας πέτετο πνοιῇς ἀνέμοιο. Hom. Il. 12.200-7 ταῦτα φήσω καὶ τὰ τοιαῦτα τῷ μάντει προσήκειν καὶ σκοπεῖν καὶ κρίνειν.

ΙΩΝ. ἀληθῆ γε σὺ λέγων, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. καὶ σύ γε, ὦ Ἴων, ἀληθῆ ταῦτα λέγεις. ἴθι δὴ καὶ σὺ ἐμοί, ὥσπερ ἐγὼ σοὶ ἐξέλεξα καὶ ἐξ Ὀδυσσείας καὶ ἐξ Ἰλιάδος ὁποῖα τοῦ μάντεώς ἐστι καὶ ὁποῖα τοῦ ἰατροῦ καὶ

539eIon: Bence hepsi, Sokrates.

Sokrates: Sen hepsi demiyordun ama, Ion; yoksa bu kadar unutkan mısın? Oysa rapsod olan birine unutkanlık hiç yakışmaz.

539e

ὁποῖα τοῦ ἁλιέως, οὕτω καὶ σὺ ἐμοὶ ἔκλεξον, ἐπειδὴ καὶ ἐμπειρότερος εἶ ἐμοῦ τῶν Ὁμήρου, ὁποῖα τοῦ ῥαψῳδοῦ ἐστιν, ὦ Ἴων, καὶ τῆς τέχνης τῆς ῥαψῳδικῆς, ἃ τῷ ῥαψῳδῷ προσήκει καὶ σκοπεῖσθαι καὶ διακρίνειν παρὰ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους.

ΙΩΝ. ἐγὼ μέν φημι, ὦ Σώκρατες, ἅπαντα.

ΣΩ. οὐ σύ γε φῄς, ὦ Ἴων, ἅπαντα· ἢ οὕτως ἐπιλήσμων εἶ; καίτοι οὐκ ἂν πρέποι γε ἐπιλήσμονα εἶναι ῥαψῳδὸν ἄνδρα.

540aIon: Neyi unutuyorum?

Sokrates: Rapsodluk tekhnē'sinin arabacılık tekhnē'sinden başka bir şey olduğunu söylediğini hatırlamıyor musun?

Ion: Hatırlıyorum.

Sokrates: Başka bir şey olduğu için başka şeyleri bileceğini de kabul etmiştin, değil mi?

Ion: Evet.

Sokrates: Demek senin sözüne göre ne rapsodluk her şeyi bilecek ne de rapsod.

Ion: Belki bu türden şeyler dışında, Sokrates.

540a

ΙΩΝ. τί δὲ δὴ ἐπιλανθάνομαι;

ΣΩ. οὐ μέμνησαι ὅτι ἔφησθα τὴν ῥαψῳδικὴν τέχνην ἑτέραν εἶναι τῆς ἡνιοχικῆς;

ΙΩΝ. μέμνημαι.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ἑτέραν οὖσαν ἕτερα γνώσεσθαι ὡμολόγεις;

ΙΩΝ. ναί.

ΣΩ. οὐκ ἄρα πάντα γε γνώσεται ἡ ῥαψῳδικὴ κατὰ τὸν σὸν λόγον οὐδὲ ὁ ῥαψῳδός.

ΙΩΝ. πλήν γε ἴσως τὰ τοιαῦτα, ὦ Σώκρατες.

540bSokrates: "Bu türden şeyler dışında" derken, aşağı yukarı öteki tekhnē'lerin konularını kastediyorsun. Peki her şeyi bilmeyeceğine göre neleri bilecek?

Ion: Sanırım bir erkeğe, bir kadına, bir köleye, bir hür insana, yönetilen birine, yöneten birine ne söylemek yakışacağını.

Sokrates: Yani denizde fırtınaya yakalanmış bir gemide yöneten kişiye ne söylemek yakıştığını kaptandan daha iyi rapsod mu bilecek?

Ion: Hayır, onu kaptan bilir.

540b

ΣΩ. τὰ τοιαῦτα δὲ λέγεις πλὴν τὰ τῶν ἄλλων τεχνῶν σχεδόν τι· ἀλλὰ ποῖα δὴ γνώσεται, ἐπειδὴ οὐχ ἅπαντα;

ΙΩΝ. ἃ πρέπει, οἶμαι ἔγωγε, ἀνδρὶ εἰπεῖν καὶ ὁποῖα γυναικί, καὶ ὁποῖα δούλῳ καὶ ὁποῖα ἐλευθέρῳ, καὶ ὁποῖα ἀρχομένῳ καὶ ὁποῖα ἄρχοντι.

ΣΩ. ἆρα ὁποῖα ἄρχοντι, λέγεις, ἐν θαλάττῃ χειμαζομένου πλοίου πρέπει εἰπεῖν, ὁ ῥαψῳδὸς γνώσεται κάλλιον ἢ ὁ κυβερνήτης;

ΙΩΝ. οὔκ, ἀλλὰ ὁ κυβερνήτης τοῦτό γε.

540cSokrates: Peki hastanın başındaki yöneten kişiye ne söylemek yakıştığını rapsod mu hekimden daha iyi bilecek?

Ion: Onu da değil.

Sokrates: Ama köleye ne yakıştığını, öyle mi diyorsun?

Ion: Evet.

Sokrates: Örneğin köle bir sığırtmacın azgınlaşan inekleri yatıştırırken ne söylemesi yakıştığını sığırtmaç değil de rapsod mu bilecek?

Ion: Hayır elbette.

Sokrates: Peki yün eğiren bir kadının yün işi hakkında ne söylemesi yakıştığını?

540c

ΣΩ. ἀλλʼ ὁποῖα ἄρχοντι κάμνοντος πρέπει εἰπεῖν, ὁ ῥαψῳδὸς γνώσεται κάλλιον ἢ ὁ ἰατρός;

ΙΩΝ. οὐδὲ τοῦτο.

ΣΩ. ἀλλʼ οἷα δούλῳ πρέπει, λέγεις;

ΙΩΝ. ναί.

ΣΩ. οἷον βουκόλῳ λέγεις δούλῳ ἃ πρέπει εἰπεῖν ἀγριαινουσῶν βοῶν παραμυθουμένῳ, ὁ ῥαψῳδὸς γνώσεται ἀλλʼ οὐχ ὁ βουκόλος;

ΙΩΝ. οὐ δῆτα.

ΣΩ. ἀλλʼ οἷα γυναικὶ πρέποντά ἐστιν εἰπεῖν ταλασιουργῷ περὶ ἐρίων

540dIon: Hayır.

Sokrates: Ama askerlerine öğüt veren bir komutanın, bir erkek olarak ne söylemesi yakıştığını bilecek?

Ion: Evet, rapsod böyle şeyleri bilir.

Sokrates: Ne yani? Rapsodluk tekhnē'si komutanlık mıdır?

Ion: Hiç değilse ben bir komutana ne söylemek yakıştığını bilirim.

Sokrates: Belki komutanlıktan da anlıyorsundur, Ion. Çünkü hem binicilikten hem kitara çalmaktan anlasaydın, iyi ve kötü sürülen atları tanırdın.

540d

ἐργασίας;

ΙΩΝ. οὔ.

ΣΩ. ἀλλʼ οἷα ἀνδρὶ πρέπει εἰπεῖν γνώσεται στρατηγῷ στρατιώταις παραινοῦντι;

ΙΩΝ. ναί, τὰ τοιαῦτα γνώσεται ὁ ῥαψῳδός.

ΣΩ. τί δέ; ἡ ῥαψῳδικὴ τέχνη στρατηγική ἐστιν;

ΙΩΝ. Γνοίην γοῦν ἂν ἔγωγε οἷα στρατηγὸν πρέπει εἰπεῖν.

ΣΩ. ἴσως γὰρ εἶ καὶ στρατηγικός, ὦ Ἴων. καὶ γὰρ εἰ ἐτύγχανες ἱππικὸς ὢν ἅμα καὶ κιθαριστικός, ἔγνως ἂν ἵππους

540eAma sana sorsaydım: "Ion, iyi sürülen atları hangi tekhnē ile tanıyorsun? Binici olduğun için mi, kitaracı olduğun için mi?" Bana ne cevap verirdin?

Ion: Binici olduğum için, derdim.

Sokrates: İyi kitara çalanları da ayırt edebilseydin, bunu binici olarak değil, kitaracı olarak ayırt ettiğini kabul ederdin.

Ion: Evet.

Sokrates: Askerlik işlerini bildiğine göre, onları komutan olduğun için mi biliyorsun, iyi bir rapsod olduğun için mi?

Ion: Bence hiçbir farkı yok.

540e

εὖ καὶ κακῶς ἱππαζομένους· ἀλλʼ εἴ σʼ ἐγὼ ἠρόμην· ποτέρᾳ δὴ τέχνῃ, ὦ Ἴων, γιγνώσκεις τοὺς εὖ ἱππαζομένους ἵππους; ᾗ ἱππεὺς εἶ ἢ ᾗ κιθαριστής; τί ἄν μοι ἀπεκρίνω;

ΙΩΝ. ἧι ἱππεύς, ἔγωγʼ ἄν.

ΣΩ. οὐκοῦν εἰ καὶ τοὺς εὖ κιθαρίζοντας διεγίγνωσκες, ὡμολόγεις ἄν, ᾗ κιθαριστὴς εἶ, ταύτῃ διαγιγνώσκειν, ἀλλʼ οὐχ ᾗ ἱππεύς.

ΙΩΝ. ναί.

ΣΩ. ἐπειδὴ δὲ τὰ στρατιωτικὰ γιγνώσκεις, πότερον ᾗ στρατηγικὸς εἶ γιγνώσκεις ἢ ᾗ ῥαψῳδὸς ἀγαθός;

ΙΩΝ. οὐδὲν ἔμοιγε δοκεῖ διαφέρειν.

541aSokrates: Nasıl? Hiçbir farkı yok mu diyorsun? Rapsodlukla komutanlığın tek bir tekhnē olduğunu mu söylüyorsun, iki mi?

Ion: Bence tek.

Sokrates: Demek iyi bir rapsod olan, iyi bir komutan da oluyor?

Ion: Kesinlikle, Sokrates.

Sokrates: O hâlde iyi bir komutan olan da iyi bir rapsoddur.

Ion: Bu sefer öyle düşünmüyorum.

Sokrates: Ama iyi bir rapsodun iyi bir komutan da olduğunu düşünüyorsun, değil mi?

541a

ΣΩ. πῶς; οὐδὲν λέγεις διαφέρειν; μίαν λέγεις τέχνην εἶναι τὴν ῥαψῳδικὴν καὶ τὴν στρατηγικὴν ἢ δύο;

ΙΩΝ. μία ἔμοιγε δοκεῖ.

ΣΩ. ὅστις ἄρα ἀγαθὸς ῥαψῳδός ἐστιν, οὗτος καὶ ἀγαθὸς στρατηγὸς τυγχάνει ὤν;

ΙΩΝ. μάλιστα, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ὅστις ἀγαθὸς στρατηγὸς τυγχάνει ὤν, ἀγαθὸς καὶ ῥαψῳδός ἐστιν.

ΙΩΝ. οὐκ αὖ μοι δοκεῖ τοῦτο.

ΣΩ. ἀλλʼ ἐκεῖνο μὴν δοκεῖ σοι, ὅστις γε ἀγαθὸς

541bIon: Kesinlikle.

Sokrates: Sen Yunanlıların en iyi rapsodu değil misin?

Ion: Hem de açık ara, Sokrates.

Sokrates: Yunanlıların en iyi komutanı da sen misin, Ion?

Ion: Emin ol, Sokrates; bunu da Homeros'tan öğrendim.

Sokrates: Peki tanrılar aşkına, Ion, hem komutanlıkta hem rapsodlukta Yunanlıların en iyisiyken neden Yunanlıların arasında dolaşıp rapsodluk yapıyorsun da komutanlık yapmıyorsun? Yoksa sence Yunanlıların altın taç takmış bir rapsoda çok ihtiyacı var da komutana hiç yok mu?

541b

ῥαψῳδός, καὶ στρατηγὸς ἀγαθὸς εἶναι;

ΙΩΝ. πάνυ γε.

ΣΩ. οὐκοῦν σὺ τῶν Ἑλλήνων ἄριστος ῥαψῳδὸς εἶ;

ΙΩΝ. πολύ γε, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. ἦ καὶ στρατηγός, ὦ Ἴων, τῶν Ἑλλήνων ἄριστος εἶ;

ΙΩΝ. εὖ ἴσθι, ὦ Σώκρατες· καὶ ταῦτά γε ἐκ τῶν Ὁμήρου μαθών.

ΣΩ. τί δή ποτʼ οὖν πρὸς τῶν θεῶν, ὦ Ἴων, ἀμφότερα ἄριστος ὢν τῶν Ἑλλήνων, καὶ στρατηγὸς καὶ ῥαψῳδός, ῥαψῳδεῖς μὲν περιιὼν τοῖς Ἕλλησι, στρατηγεῖς δʼ οὔ; ἢ

541cIon: Bizim şehrimiz, Sokrates, sizin yönetiminiz ve komutanız altındadır, komutana ihtiyacı yoktur; sizin şehriniz de Lakedaimonluların şehri de beni komutan seçmez, çünkü kendinizi yeterli sayarsınız.

Sokrates: Değerli Ion, Kyzikoslu Apollodoros'u tanımıyor musun?

Ion: Kimmiş o?

Sokrates: Yabancı olduğu hâlde Atinalıların pek çok kez kendilerine komutan seçtiği adam.

541c

ῥαψῳδοῦ μὲν δοκεῖ σοι χρυσῷ στεφάνῳ ἐστεφανωμένου πολλὴ χρεία εἶναι τοῖς Ἕλλησι, στρατηγοῦ δὲ οὐδεμία;

ΙΩΝ. ἡ μὲν γὰρ ἡμετέρα, ὦ Σώκρατες, πόλις ἄρχεται ὑπὸ ὑμῶν καὶ στρατηγεῖται καὶ οὐδὲν δεῖται στρατηγοῦ, ἡ δὲ ὑμετέρα καὶ ἡ Λακεδαιμονίων οὐκ ἄν με ἕλοιτο στρατηγόν· αὐτοὶ γὰρ οἴεσθε ἱκανοὶ εἶναι.

ΣΩ. ὦ βέλτιστε Ἴων, Ἀπολλόδωρον οὐ γιγνώσκεις τὸν Κυζικηνόν;

ΙΩΝ. ποῖον τοῦτον;

ΣΩ. ὃν Ἀθηναῖοι πολλάκις ἑαυτῶν στρατηγὸν ᾕρηνται

541dAndroslu Phanosthenes'i, Klazomenaili Herakleides'i de öyle: Bu şehir onları yabancı oldukları hâlde, adı anılmaya değer olduklarını gösterdikleri için komutanlıklara ve öteki makamlara getiriyor. Peki Ephesoslu Ion'u, adı anılmaya değer görünürse, komutan seçmeyecek, onurlandırmayacak mı? Hem siz Ephesoslular aslen Atinalı değil misiniz, Ephesos da hiçbir şehirden aşağı kalmaz, değil mi?

541d

ξένον ὄντα· καὶ Φανοσθένη τὸν Ἄνδριον καὶ Ἡρακλείδην τὸν Κλαζομένιον, οὓς ἥδε ἡ πόλις ξένους ὄντας, ἐνδειξαμένους ὅτι ἄξιοι λόγου εἰσί, καὶ εἰς στρατηγίας καὶ εἰς τὰς ἄλλας ἀρχὰς ἄγει· Ἴωνα δʼ ἄρα τὸν Ἐφέσιον οὐχ αἱρήσεται στρατηγὸν καὶ τιμήσει, ἐὰν δοκῇ ἄξιος λόγου εἶναι; τί δέ; οὐκ Ἀθηναῖοι μέν ἐστε οἱ Ἐφέσιοι τὸ ἀρχαῖον, καὶ ἡ Ἔφεσος

541eAma sen, Ion, Homeros'u tekhnē ve epistēmē ile övebildiğini söylerken doğruyu söylüyorsan, haksızlık ediyorsun: Bana Homeros hakkında pek çok güzel şey bildiğini vaat ettin, göstereceğini söyledin, ama beni aldatıyorsun, göstermekten de çok uzaksın; ben çoktandır üstüne düşüp dururken, ustası olduğun bu şeylerin ne olduğunu bile söylemek istemiyorsun. Düpedüz Proteus gibi bir aşağı bir yukarı dönüp her kılığa giriyorsun, sonunda da elimden kaçıp komutan olarak çıkıyorsun karşıma; Homeros hakkındaki bilgelikte ne kadar usta olduğunu göstermemek için.

541e

οὐδεμιᾶς ἐλάττων πόλεως; ἀλλὰ γὰρ σύ, ὦ Ἴων, εἰ μὲν ἀληθῆ λέγεις ὡς τέχνῃ καὶ ἐπιστήμῃ οἷός τε εἶ Ὅμηρον ἐπαινεῖν, ἀδικεῖς, ὅστις ἐμοὶ ὑποσχόμενος ὡς πολλὰ καὶ καλὰ περὶ Ὁμήρου ἐπίστασαι καὶ φάσκων ἐπιδείξειν, ἐξαπατᾷς με καὶ πολλοῦ δεῖς ἐπιδεῖξαι, ὅς γε οὐδὲ ἅττα ἐστὶ ταῦτα περὶ ὧν δεινὸς εἶ ἐθέλεις εἰπεῖν, πάλαι ἐμοῦ λιπαροῦντος,

ΣΩ. ἀλλʼ ἀτεχνῶς ὥσπερ ὁ Πρωτεὺς παντοδαπὸς γίγνῃ στρεφόμενος ἄνω καὶ κάτω, ἕως τελευτῶν διαφυγών με στρατηγὸς ἀνεφάνης,

542aEğer bir tekhnē ustasıysan ve demin söylediğim gibi Homeros hakkında göstereceğini vaat edip beni aldatıyorsan, haksızlık ediyorsun. Ama tekhnē ustası değilsen de, senin hakkında söylediğim gibi, ilahî bir nasiple Homeros'un elinde olarak hiçbir şey bilmeden şair hakkında pek çok güzel şey söylüyorsan, hiçbir haksızlık etmiyorsun. Seç bakalım: Bizim gözümüzde haksız bir adam mı sayılmak istersin, yoksa ilahî bir adam mı?

542a

ἵνα μὴ ἐπιδείξῃς ὡς δεινὸς εἶ τὴν περὶ Ὁμήρου σοφίαν. εἰ μὲν οὖν τεχνικὸς ὤν, ὅπερ νυνδὴ ἔλεγον, περὶ Ὁμήρου ὑποσχόμενος ἐπιδείξειν ἐξαπατᾷς με, ἄδικος εἶ· εἰ δὲ μὴ τεχνικὸς εἶ, ἀλλὰ θείᾳ μοίρᾳ κατεχόμενος ἐξ Ὁμήρου μηδὲν εἰδὼς πολλὰ καὶ καλὰ λέγεις περὶ τοῦ ποιητοῦ, ὥσπερ ἐγὼ εἶπον περὶ σοῦ, οὐδὲν ἀδικεῖς. ἑλοῦ οὖν πότερα βούλει νομίζεσθαι ὑπὸ ἡμῶν ἄδικος ἀνὴρ εἶναι ἢ θεῖος.

542bIon: Arada büyük fark var, Sokrates; ilahî sayılmak çok daha güzel.

Sokrates: Öyleyse bizim gözümüzde bu daha güzel olan senin, Ion: Homeros'u tekhnē ile değil, ilahî bir nasiple öven biri olmak.

542b

ΙΩΝ. πολὺ διαφέρει, ὦ Σώκρατες· πολὺ γὰρ κάλλιον τὸ θεῖον νομίζεσθαι.

ΣΩ. τοῦτο τοίνυν τὸ κάλλιον ὑπάρχει σοι παρʼ ἡμῖν, ὦ Ἴων, θεῖον εἶναι καὶ μὴ τεχνικὸν περὶ Ὁμήρου ἐπαινέτην.

Çeviri değerlendirmesi

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…