7. Mektup
323d-devamPlaton'dan Dion'un yakınlarına ve dostlarına: İyi iş görmenizi dilerim.
Bana yazdınız ki düşüncenizin Dion'un düşüncesiyle aynı olduğunu kabul etmem gerekirmiş; bu yüzden elimden geldiğince işle ve sözle sizinle ortaklık etmemi istediniz.
Πλάτων τοῖς Δίωνος οἰκείοις τε καὶ ἑταίροις εὖ πράττειν.
ἐπεστείλατέ μοι νομίζειν δεῖν τὴν διάνοιαν ὑμῶν εἶναι τὴν αὐτὴν ἣν εἶχεν καὶ δίων, καὶ δὴ καὶ κοινωνεῖν διεκελεύεσθέ
324aBen de, eğer onunla aynı kanaati ve aynı arzuyu taşıyorsanız, sizinle ortaklık edeceğime söz veriyorum; taşımıyorsanız, bunu uzun uzun düşüneceğim. Onun düşüncesinin ve arzusunun ne olduğunu ise tahminle değil, açıkça bilen biri olarak söyleyebilirim. Syrakusai'ye ilk geldiğimde ben aşağı yukarı kırk yaşındaydım; Dion ise şimdi Hipparinos'un bulunduğu yaştaydı. O zaman edindiği kanaati hayatı boyunca korudu: Syrakusailıların özgür olması ve en iyi kanunlara göre yaşaması gerektiğini düşünüyordu.
μοι, καθʼ ὅσον οἷός τέ εἰμι ἔργῳ καὶ λόγῳ.
ἐγὼ δέ, εἰ μὲν δόξαν καὶ ἐπιθυμίαν τὴν αὐτὴν ἔχετε ἐκείνῳ, σύμφημι κοινωνήσειν, εἰ δὲ μή, βουλεύσεσθαι πολλάκις. τίς δʼ ἦν ἡ ἐκείνου διάνοια καὶ ἐπιθυμία, σχεδὸν οὐκ εἰκάζων ἀλλʼ ὡς εἰδὼς σαφῶς εἴποιμʼ ἄν. ὅτε γὰρ κατʼ ἀρχὰς εἰς Συρακούσας ἐγὼ ἀφικόμην, σχεδὸν ἔτη τετταράκοντα γεγονώς, δίων εἶχε τὴν ἡλικίαν ἣν τὰ νῦν Ἱππαρῖνος γέγονεν, καὶ ἣν ἔσχεν
324bBu yüzden bir tanrının Hipparinos'u da yönetim konusunda onunla aynı kanaate getirip onunla aynı düşünceyi paylaşır kılması hiç şaşılacak şey olmaz. Bu kanaatin nasıl doğduğunu dinlemek genç için de genç olmayan için de değerlidir; ben de onu size baştan anlatmaya çalışacağım, çünkü şimdi tam zamanı.
Gençken ben de birçoklarının başına gelen şeyi yaşadım: Kendi kendimin efendisi olur olmaz hemen şehrin ortak işlerine atılacağımı düşündüm.
τότε δόξαν, ταύτην καὶ διετέλεσεν ἔχων, Συρακοσίους οἴεσθαι δεῖν ἐλευθέρους εἶναι, κατὰ νόμους τοὺς ἀρίστους οἰκοῦντας· ὥστε οὐδὲν θαυμαστὸν εἴ τις θεῶν καὶ τοῦτον εἰς τὴν αὐτὴν δόξαν περὶ πολιτείας ἐκείνῳ γενέσθαι σύμφρονα ποιήσειεν. τίς δʼ ἦν ὁ τρόπος τῆς γενέσεως αὐτῆς, οὐκ ἀπάξιον ἀκοῦσαι νέῳ καὶ μὴ νέῳ, πειράσομαι δὲ ἐξ ἀρχῆς αὐτὴν ἐγὼ πρὸς ὑμᾶς διεξελθεῖν· ἔχει γὰρ καιρὸν τὰ νῦν.
νέος ἐγώ ποτε ὢν πολλοῖς δὴ ταὐτὸν ἔπαθον· ᾠήθην, εἰ θᾶττον ἐμαυτοῦ γενοίμην κύριος, ἐπὶ τὰ κοινὰ τῆς πόλεως
324cBu sırada şehrin işlerinde karşıma şöyle talihler çıktı. O zamanki yönetim birçokları tarafından kötülenince bir değişiklik oldu ve bu değişikliğin başına elli bir adam yönetici olarak geçti: On biri şehirde, onu Peiraieus'ta — bunların her biri çarşıyla ve şehirlerde idare edilmesi gereken işlerle ilgileniyordu —, otuzu da her şeyin tam yetkili yöneticileri olarak atandı.
εὐθὺς ἰέναι. καί μοι τύχαι τινὲς τῶν τῆς πόλεως πραγμάτων τοιαίδε παρέπεσον. ὑπὸ πολλῶν γὰρ τῆς τότε πολιτείας λοιδορουμένης μεταβολὴ γίγνεται, καὶ τῆς μεταβολῆς εἷς καὶ πεντήκοντά τινες ἄνδρες προύστησαν ἄρχοντες, ἕνδεκα μὲν ἐν ἄστει, δέκα δʼ ἐν Πειραεῖ—περί τε ἀγορὰν ἑκάτεροι τούτων ὅσα τʼ ἐν τοῖς ἄστεσι διοικεῖν ἔδει—τριάκοντα δὲ πάντων
324dBunlardan bazıları benim yakınlarım ve tanıdıklarımdı; hemen beni de bana uygun işler diye bu işlere çağırdılar. Ben de gençliğimden dolayı şaşılacak bir şey yaşamadım: Şehri adaletsiz bir hayattan adil bir yaşayışa götürerek yöneteceklerini sandım; bu yüzden ne yapacaklarına bütün dikkatimle baktım. Ve gördüm ki bu adamlar kısa bir sürede önceki yönetimi altın gibi gösterdiler. Başka şeylerin yanında, yaşlı dostum Sokrates'i — onun o zamanın en adil insanı olduğunu söylemekten pek utanmam — başkalarıyla birlikte vatandaşlardan birinin üzerine, onu zorla getirip öldürtmek için gönderdiler; amaçları, istese de istemese de onu kendi işlerine ortak etmekti. O ise onlara uymadı; onların dinsizce işlerine ortak olmaktansa her şeye katlanmayı göze aldı. Bütün bunları ve buna benzer, hiç de küçük olmayan başka şeyleri görünce tiksindim ve kendimi o zamanki kötülüklerden geri çektim.
ἄρχοντες κατέστησαν αὐτοκράτορες. τούτων δή τινες οἰκεῖοί τε ὄντες καὶ γνώριμοι ἐτύγχανον ἐμοί, καὶ δὴ καὶ παρεκάλουν εὐθὺς ὡς ἐπὶ προσήκοντα πράγματά με. καὶ ἐγὼ θαυμαστὸν οὐδὲν ἔπαθον ὑπὸ νεότητος· ᾠήθην γὰρ αὐτοὺς ἔκ τινος ἀδίκου βίου ἐπὶ δίκαιον τρόπον ἄγοντας διοικήσειν δὴ τὴν πόλιν, ὥστε αὐτοῖς σφόδρα προσεῖχον τὸν νοῦν, τί πράξοιεν. καὶ ὁρῶν δήπου τοὺς ἄνδρας ἐν χρόνῳ ὀλίγῳ χρυσὸν ἀποδείξαντας τὴν ἔμπροσθεν πολιτείαν—τά τε ἄλλα καὶ φίλον
ἄνδρα ἐμοὶ πρεσβύτερον Σωκράτη, ὃν ἐγὼ σχεδὸν οὐκ ἂν αἰσχυνοίμην εἰπὼν δικαιότατον εἶναι τῶν τότε, ἐπί τινα τῶν πολιτῶν μεθʼ ἑτέρων ἔπεμπον, βίᾳ ἄξοντα ὡς ἀποθανούμενον,
325aÇok geçmeden Otuzlar'ın iktidarı ve o zamanki bütün yönetim düzeni yıkıldı. Yeniden, daha yavaş da olsa, ortak işlerle ve devlet işleriyle uğraşma arzusu beni çekiyordu.
ἵνα δὴ μετέχοι τῶν πραγμάτων αὐτοῖς, εἴτε βούλοιτο εἴτε μή·
ὁ δʼ οὐκ ἐπείθετο, πᾶν δὲ παρεκινδύνευσεν παθεῖν πρὶν ἀνοσίων αὐτοῖς ἔργων γενέσθαι κοινωνός—ἃ δὴ πάντα καθορῶν καὶ εἴ τινʼ ἄλλα τοιαῦτα οὐ σμικρά, ἐδυσχέρανά τε καὶ ἐμαυτὸν ἐπανήγαγον ἀπὸ τῶν τότε κακῶν. χρόνῳ δὲ οὐ πολλῷ μετέπεσε τὰ τῶν τριάκοντά τε καὶ πᾶσα ἡ τότε πολιτεία· πάλιν δὲ βραδύτερον μέν, εἷλκεν δέ με ὅμως ἡ
325bO dönemde de, ortalık karışık olduğu için, insanın tiksinebileceği birçok şey oluyordu; değişiklikler sırasında bazılarının düşmanlarından daha büyük öçler alması da hiç şaşılacak şey değildi. Yine de o zaman sürgünden dönenler büyük bir ölçülülük gösterdiler. Ama bir talih eseri yine bazı iktidar sahipleri bizim arkadaşımız Sokrates'i mahkemeye çıkardılar; ona en dinsizce ve Sokrates'e hiç yakışmayan bir suç yüklediler.
περὶ τὸ πράττειν τὰ κοινὰ καὶ πολιτικὰ ἐπιθυμία. ἦν οὖν καὶ ἐν ἐκείνοις ἅτε τεταραγμένοις πολλὰ γιγνόμενα ἅ τις ἂν δυσχεράνειεν, καὶ οὐδέν τι θαυμαστὸν ἦν τιμωρίας ἐχθρῶν γίγνεσθαί τινών τισιν μείζους ἐν μεταβολαῖς· καίτοι πολλῇ γε ἐχρήσαντο οἱ τότε κατελθόντες ἐπιεικείᾳ. κατὰ δέ τινα τύχην αὖ τὸν ἑταῖρον ἡμῶν Σωκράτη τοῦτον δυναστεύοντές τινες εἰσάγουσιν εἰς δικαστήριον, ἀνοσιωτάτην αἰτίαν ἐπιβαλόντες
325cKimi onu dinsiz diye mahkemeye verdi, kimi de mahkûm edip öldürdü; oysa o, bu kişiler sürgünde talihsizlik çekerken, o zaman sürgünde olan dostlarından birinin dinsizce yakalanmasına katılmayı reddetmişti. Bunları, devlet işlerini yürüten insanları, kanunları ve âdetleri inceledikçe ve yaşım ilerledikçe, devlet işlerini doğru yönetmek bana o kadar zor görünüyordu.
καὶ πάντων ἥκιστα Σωκράτει προσήκουσαν· ὡς ἀσεβῆ γὰρ οἱ μὲν εἰσήγαγον, οἱ δὲ κατεψηφίσαντο καὶ ἀπέκτειναν τὸν τότε τῆς ἀνοσίου ἀγωγῆς οὐκ ἐθελήσαντα μετασχεῖν περὶ ἕνα τῶν τότε φευγόντων φίλων, ὅτε φεύγοντες ἐδυστύχουν αὐτοί. σκοποῦντι δή μοι ταῦτά τε καὶ τοὺς ἀνθρώπους τοὺς πράττοντας τὰ πολιτικά, καὶ τοὺς νόμους γε καὶ ἔθη, ὅσῳ μᾶλλον διεσκόπουν ἡλικίας τε εἰς τὸ πρόσθε προύβαινον, τοσούτῳ χαλεπώτερον ἐφαίνετο ὀρθῶς εἶναί μοι τὰ πολιτικὰ
325dÇünkü dost insanlar ve güvenilir arkadaşlar olmadan iş görmek mümkün değildi; bunları ise hazırda bulmak kolay değildi, çünkü şehrimiz artık atalarımızın karakterine ve yaşayışlarına göre yönetilmiyordu; yenilerini edinmek de kolay kolay mümkün değildi. Kanunların yazısı ve âdetler bozuluyor, bu bozulma şaşılacak ölçüde ilerliyordu. Öyle ki başlangıçta ortak işlere atılmak için büyük bir istekle dolu olan ben, bunlara bakıp her şeyin her yöne savrulduğunu görünce sonunda başım döndü. Bu konularda ve bütün yönetim konusunda işlerin bir gün daha iyi olup olamayacağını incelemekten vazgeçmedim, ama harekete geçmek için hep uygun anı bekledim. Sonunda bugünkü şehirlerin hepsinin kötü yönetildiğini anladım; çünkü kanunları, talihle birleşen şaşılacak bir hazırlık olmadan, neredeyse iyileşmez durumdadır. Doğru felsefeyi överek şunu söylemek zorunda kaldım: Devlet işlerinde ve kişilerin işlerinde adil olan her şey ancak felsefe sayesinde görülebilir. Bu yüzden doğru ve gerçek anlamda felsefe yapanların soyu siyasi iktidara gelmedikçe ya da şehirlerde iktidarı elinde tutanların soyu ilahî bir payla gerçekten felsefe yapmaya başlamadıkça, insan soyu kötülüklerden kurtulmayacaktır.
διοικεῖν· οὔτε γὰρ ἄνευ φίλων ἀνδρῶν καὶ ἑταίρων πιστῶν οἷόν τʼ εἶναι πράττειν—οὓς οὔθʼ ὑπάρχοντας ἦν εὑρεῖν εὐπετές, οὐ γὰρ ἔτι ἐν τοῖς τῶν πατέρων ἤθεσιν καὶ ἐπιτηδεύμασιν ἡ πόλις ἡμῶν διῳκεῖτο, καινούς τε ἄλλους ἀδύνατον ἦν κτᾶσθαι μετά τινος ῥᾳστώνης—τά τε τῶν νόμων γράμματα καὶ ἔθη διεφθείρετο καὶ ἐπεδίδου θαυμαστὸν ὅσον, ὥστε με,
τὸ πρῶτον πολλῆς μεστὸν ὄντα ὁρμῆς ἐπὶ τὸ πράττειν τὰ κοινά, βλέποντα εἰς ταῦτα καὶ φερόμενα ὁρῶντα πάντῃ πάντως, τελευτῶντα ἰλιγγιᾶν,
καὶ τοῦ μὲν σκοπεῖν μὴ ἀποστῆναι μή ποτε ἄμεινον ἂν γίγνοιτο περί τε αὐτὰ ταῦτα καὶ
δὴ καὶ περὶ τὴν πᾶσαν πολιτείαν, τοῦ δὲ πράττειν αὖ περιμένειν ἀεὶ καιρούς, τελευτῶντα δὲ νοῆσαι περὶ πασῶν τῶν νῦν πόλεων ὅτι κακῶς σύμπασαι πολιτεύονται—τὰ γὰρ τῶν νόμων αὐταῖς σχεδὸν ἀνιάτως ἔχοντά ἐστιν ἄνευ παρασκευῆς θαυμαστῆς τινος μετὰ τύχης—λέγειν τε ἠναγκάσθην, ἐπαινῶν τὴν ὀρθὴν φιλοσοφίαν, ὡς ἐκ ταύτης ἔστιν τά τε πολιτικὰ δίκαια καὶ τὰ τῶν ἰδιωτῶν πάντα κατιδεῖν· κακῶν οὖν οὐ
326bBu düşünceyle, ilk gittiğimde, İtalya'ya ve Sicilya'ya geldim. Gelince, orada mesut denen hayat, İtalya ve Syrakusai sofralarıyla dolu hayat hiçbir şekilde hoşuma gitmedi: Günde iki kez tıka basa doyarak yaşamak, geceleri asla yalnız yatmamak ve bu hayata eşlik eden bütün alışkanlıklar.
λήξειν τὰ ἀνθρώπινα γένη, πρὶν ἂν ἢ τὸ τῶν φιλοσοφούντων ὀρθῶς γε καὶ ἀληθῶς γένος εἰς ἀρχὰς ἔλθῃ τὰς πολιτικὰς ἢ τὸ τῶν δυναστευόντων ἐν ταῖς πόλεσιν ἔκ τινος μοίρας θείας ὄντως φιλοσοφήσῃ.
ταύτην δὴ τὴν διάνοιαν ἔχων εἰς Ἰταλίαν τε καὶ Σικελίαν ἦλθον, ὅτε πρῶτον ἀφικόμην. ἐλθόντα δέ με ὁ ταύτῃ λεγόμενος αὖ βίος εὐδαίμων, Ἰταλιωτικῶν τε καὶ Συρακουσίων τραπεζῶν πλήρης, οὐδαμῇ οὐδαμῶς ἤρεσεν, δίς τε τῆς ἡμέρας ἐμπιμπλάμενον ζῆν καὶ μηδέποτε κοιμώμενον μόνον νύκτωρ,
326cÇünkü gökyüzünün altındaki insanlardan hiçbiri, gençlikten beri bu alışkanlıklarla yaşarsa, hiçbir zaman phronēsis sahibi olamaz — tabiatı bu kadar şaşılacak bir karışımla yoğrulmuş olmaz —; onun itidalli olması ise hiç beklenemez; öteki aretē için de aynı şey söylenebilir. Her şeyi aşırılıklara harcamak gerektiğini düşünen, ziyafetler, içki âlemleri ve büyük çabayla sürdürülen aşk zevkleri dışında her şeyde tembel olmak gerektiğine inanan insanların elinde hiçbir şehir, hangi kanunlarla yönetilirse yönetilsin, huzur bulamaz. Böyle şehirlerin tiranlıklar, oligarşiler ve demokrasiler arasında gidip gelmekten asla kurtulamaması, içlerinde iktidarı elinde tutanların da adil ve eşit haklara dayanan bir yönetimin adını bile duymaya katlanamaması zorunludur.
καὶ ὅσα τούτῳ ἐπιτηδεύματα συνέπεται τῷ βίῳ· ἐκ γὰρ τούτων τῶν ἐθῶν οὔτʼ ἂν φρόνιμος οὐδείς ποτε γενέσθαι τῶν ὑπὸ τὸν οὐρανὸν ἀνθρώπων ἐκ νέου ἐπιτηδεύων δύναιτο—οὐχ οὕτως θαυμαστῇ φύσει κραθήσεται—σώφρων δὲ οὐδʼ ἂν μελλήσαι ποτὲ γενέσθαι, καὶ δὴ καὶ περὶ τῆς ἄλλης ἀρετῆς ὁ αὐτὸς λόγος ἂν εἴη, πόλις τε οὐδεμία ἂν ἠρεμήσαι κατὰ νόμους οὐδʼ οὑστινασοῦν ἀνδρῶν οἰομένων ἀναλίσκειν μὲν δεῖν
326dBunları da öncekilere ekleyerek düşünürken Syrakusai'ye geçtim. Belki bir talih eseriydi; ama görünüşe göre o zaman üstün güçlerden biri, şimdi Dion ve Syrakusai'yle ilgili olarak olup biten işlerin başlangıcını kuruyordu.
πάντα εἰς ὑπερβολάς, ἀργῶν δὲ εἰς ἅπαντα ἡγουμένων αὖ δεῖν γίγνεσθαι πλὴν ἐς εὐωχίας καὶ πότους καὶ ἀφροδισίων σπουδὰς διαπονουμένας· ἀναγκαῖον δὲ εἶναι ταύτας τὰς πόλεις τυραννίδας τε καὶ ὀλιγαρχίας καὶ δημοκρατίας μεταβαλλούσας μηδέποτε λήγειν, δικαίου δὲ καὶ ἰσονόμου πολιτείας τοὺς ἐν αὐταῖς δυναστεύοντας μηδʼ ὄνομα ἀκούοντας ἀνέχεσθαι. ταῦτα δὴ πρὸς τοῖς πρόσθε διανοούμενος, εἰς Συρακούσας
326eKorkarım daha başka işlerin de başlangıcını kuruyordu, eğer şimdi siz, ikinci kez öğüt veren bana uymazsanız. Peki o zamanki Sicilya'ya gelişimin her şeyin başlangıcı olduğunu nasıl söylüyorum?
διεπορεύθην, ἴσως μὲν κατὰ τύχην, ἔοικεν μὴν τότε μηχανωμένῳ τινὶ τῶν κρειττόνων ἀρχὴν βαλέσθαι τῶν νῦν γεγονότων πραγμάτων περὶ Δίωνα καὶ τῶν περὶ Συρακούσας· δέος δὲ μὴ καὶ πλειόνων ἔτι, ἐὰν μὴ νῦν ὑμεῖς ἐμοὶ πείθησθε τὸ δεύτερον συμβουλεύοντι.
πῶς οὖν δὴ λέγω πάντων
327aO zaman genç olan Dion'la görüşüp insanlar için en iyi gördüğüm şeyleri sözlerle anlatırken ve onları yapmasını öğütlerken, farkına varmadan, ileride gerçekleşecek bir tiranlık yıkımını bir bakıma hazırlıyormuşum. Çünkü Dion, başka konularda olduğu gibi o zaman benim söylediğim sözlerde de çok çabuk öğrenen biri olarak, karşılaştığım gençlerden hiçbirinin dinlemediği kadar keskin bir kavrayışla ve candan dinledi. Hayatının geri kalanını da İtalya ve Sicilya'daki Yunanların çoğundan farklı yaşamak istedi; aretēyi hazdan ve öteki zevk ü sefadan daha çok sevdi.
ἀρχὴν γεγονέναι τὴν τότε εἰς Σικελίαν ἐμὴν ἄφιξιν; ἐγὼ συγγενόμενος Δίωνι τότε νέῳ κινδυνεύω, τὰ δοκοῦντα ἐμοὶ βέλτιστα ἀνθρώποις εἶναι μηνύων διὰ λόγων καὶ πράττειν αὐτὰ συμβουλεύων, ἀγνοεῖν ὅτι τυραννίδος τινὰ τρόπον κατάλυσιν ἐσομένην μηχανώμενος ἐλάνθανον ἐμαυτόν. δίων μὲν γὰρ δή, μάλʼ εὐμαθὴς ὢν πρός τε τἆλλα καὶ πρὸς τοὺς τότε ὑπʼ ἐμοῦ λόγους γενομένους, οὕτως ὀξέως ὑπήκουσεν
327bBu yüzden Dionysios'un ölümüne kadar, tiranlık âdetlerine göre yaşayanlara pek sıkıcı gelen bir hayat sürdü. Bundan sonra, doğru sözler sayesinde kendisinin edindiği bu düşüncenin yalnız kendisinde kalmayacağını düşündü; onun başkalarında da doğduğunu görüp fark ediyordu; birçoklarında değil, ama bazılarında doğuyordu. Tanrıların yardımıyla Dionysios'un da bunlardan biri olabileceğini, böyle bir şey olursa hem kendi hayatının hem de öteki Syrakusailıların hayatının akıl almaz bir bahtiyarlığa kavuşacağını düşündü.
καὶ σφόδρα, ὡς οὐδεὶς πώποτε ὧν ἐγὼ προσέτυχον νέων, καὶ τὸν ἐπίλοιπον βίον ζῆν ἠθέλησεν διαφερόντως τῶν πολλῶν Ἰταλιωτῶν τε καὶ Σικελιωτῶν, ἀρετὴν περὶ πλείονος ἡδονῆς τῆς τε ἄλλης τρυφῆς ἠγαπηκώς· ὅθεν ἐπαχθέστερον τοῖς περὶ τὰ τυραννικὰ νόμιμα ζῶσιν ἐβίω μέχρι τοῦ θανάτου τοῦ περὶ Διονύσιον γενομένου. μετὰ δὲ τοῦτο διενοήθη μὴ μόνον ἐν αὑτῷ ποτʼ ἂν γενέσθαι ταύτην τὴν διάνοιαν, ἣν
327cBunun yanında, bu işlere ortak olmam için her yola başvurup bir an önce Syrakusai'ye gelmem gerektiğini düşündü; benimle birlikteliğinin kendisini en güzel ve en iyi hayatı arzulamaya ne kolayca götürdüğünü hatırlıyordu.
αὐτὸς ὑπὸ τῶν ὀρθῶν λόγων ἔσχεν, ἐγγιγνομένην δὲ αὐτὴν καὶ ἐν ἄλλοις ὁρῶν κατενόει, πολλοῖς μὲν οὔ, γιγνομένην δʼ οὖν ἔν τισιν, ὧν καὶ Διονύσιον ἡγήσατο ἕνα γενέσθαι τάχʼ ἂν συλλαμβανόντων θεῶν, γενομένου δʼ αὖ τοῦ τοιούτου τόν τε αὐτοῦ βίον καὶ τὸν τῶν ἄλλων Συρακουσίων ἀμήχανον ἂν μακαριότητι συμβῆναι γενόμενον. πρὸς δὴ τούτοις ᾠήθη δεῖν ἐκ παντὸς τρόπου εἰς Συρακούσας ὅτι τάχιστα ἐλθεῖν ἐμὲ
327dBunu şimdi de, giriştiği gibi Dionysios'ta gerçekleştirebilirse, kıyımlar, ölümler ve şimdi olup biten kötülükler olmadan bütün ülkede mesut ve gerçek bir hayat kurabileceğine dair büyük umutları vardı. Dion bunları doğru bir şekilde düşünerek Dionysios'u beni çağırmaya ikna etti; kendisi de haber gönderip, başkaları Dionysios'la karşılaşıp onu en iyi hayattan başka bir hayata saptırmadan önce, ne pahasına olursa olsun bir an önce gelmem için yalvardı.
κοινωνὸν τούτων, μεμνημένος τήν τε αὑτοῦ καὶ ἐμὴν συνουσίαν ὡς εὐπετῶς ἐξηργάσατο εἰς ἐπιθυμίαν ἐλθεῖν αὐτὸν τοῦ καλλίστου τε καὶ ἀρίστου βίου· ὃ δὴ καὶ νῦν εἰ διαπράξαιτο ἐν Διονυσίῳ ὡς ἐπεχείρησε, μεγάλας ἐλπίδας εἶχεν ἄνευ σφαγῶν καὶ θανάτων καὶ τῶν νῦν γεγονότων κακῶν βίον ἂν εὐδαίμονα καὶ ἀληθινὸν ἐν πάσῃ τῇ χώρᾳ κατασκευάσαι. ταῦτα δίων ὀρθῶς διανοηθεὶς ἔπεισε μεταπέμπεσθαι Διονύσιον ἐμέ, καὶ αὐτὸς ἐδεῖτο πέμπων ἥκειν ὅτι τάχιστα ἐκ
327eBiraz uzun da olsa söyleyeyim, şunları söyleyerek yalvarıyordu: "Şimdi ilahî bir talihle karşımıza çıkan fırsattan daha büyük hangi fırsatları bekleyeceğiz?"
Sonra İtalya ve Sicilya'daki iktidarı, kendisinin bu iktidar içindeki gücünü, Dionysios'un gençliğini ve arzusunu sayıyor, onun felsefeye ve terbiyeye ne kadar istekli olduğunu söylüyordu. Kendi yeğenlerinin ve yakınlarının da benim her zaman anlattığım söze ve hayata kolayca çağrılabileceğini, Dionysios'u birlikte çağırmaya da pek yetenekli olduklarını anlatıyordu. Öyle ki, eğer bir gün gerçekleşecekse, aynı kişilerin hem filozof hem de büyük şehirlerin yöneticisi olacakları yolundaki bütün umut şimdi gerçekleşecekti.
παντὸς τρόπου, πρίν τινας ἄλλους ἐντυχόντας Διονυσίῳ ἐπʼ ἄλλον βίον αὐτὸν τοῦ βελτίστου παρατρέψαι. λέγων δὲ τάδε ἐδεῖτο, εἰ καὶ μακρότερα εἰπεῖν. τίνας γὰρ καιρούς, ἔφη, μείζους περιμενοῦμεν τῶν νῦν παραγεγονότων θείᾳ τινὶ τύχῃ;
καταλέγων δὲ τήν τε ἀρχὴν τῆς Ἰταλίας καὶ Σικελίας
καὶ τὴν αὑτοῦ δύναμιν ἐν αὐτῇ, καὶ τὴν νεότητα καὶ τὴν ἐπιθυμίαν τὴν Διονυσίου, φιλοσοφίας τε καὶ παιδείας ὡς ἔχοι σφόδρα λέγων, τούς τε αὑτοῦ ἀδελφιδοῦς καὶ τοὺς οἰκείους ὡς εὐπαράκλητοι εἶεν πρὸς τὸν ὑπʼ ἐμοῦ λεγόμενον ἀεὶ λόγον καὶ βίον, ἱκανώτατοί τε Διονύσιον συμπαρακαλεῖν, ὥστε εἴπερ ποτὲ καὶ νῦν ἐλπὶς πᾶσα ἀποτελεσθήσεται τοῦ τοὺς αὐτοὺς φιλοσόφους τε καὶ πόλεων ἄρχοντας μεγάλων
328bTeşvikler bunlar ve bunlara benzer daha pek çok şeydi. Ama gençler konusunda işin nereye varacağına dair bir korku kanaatimi sarmıştı; çünkü böylelerinin arzuları çabuk değişir ve çoğu zaman kendileriyle çelişen yönlere savrulur. Dion'un ise psykhē bakımından karakterinin tabiatça ağırbaşlı olduğunu ve artık olgun bir yaşta bulunduğunu biliyordum. Bu yüzden gidip çağrıya uymam mı gerektiğini, yoksa başka ne yapmam gerektiğini düşünüp tereddüt ederken, yine de şu düşünce ağır bastı: Eğer biri kanunlar ve yönetim hakkındaki düşüncelerini gerçekleştirmeye bir gün girişecekse, şimdi de denemesi gerekir; çünkü yalnız bir kişiyi yeterince ikna edebilsem, bütün iyilikleri gerçekleştirmiş olurdum.
συμβῆναι γενομένους. τὰ μὲν δὴ παρακελεύματα ἦν ταῦτά τε καὶ τοιαῦτα ἕτερα πάμπολλα, τὴν δʼ ἐμὴν δόξαν τὸ μὲν περὶ τῶν νέων, ὅπῃ ποτὲ γενήσοιτο, εἶχεν φόβος—αἱ γὰρ ἐπιθυμίαι τῶν τοιούτων ταχεῖαι καὶ πολλάκις ἑαυταῖς ἐναντίαι φερόμεναι—τὸ δὲ Δίωνος ἦθος ἠπιστάμην τῆς ψυχῆς πέρι φύσει τε ἐμβριθὲς ὂν ἡλικίας τε ἤδη μετρίως ἔχον. ὅθεν μοι σκοπουμένῳ καὶ διστάζοντι πότερον εἴη πορευτέον καὶ ὑπακουστέον ἢ πῶς, ὅμως ἔρρεψε δεῖν, εἴ ποτέ τις τὰ διανοηθέντα
328cİşte bu düşünce ve cesaretle evimden yola çıktım; bazılarının sandığı sebeple değil, en çok kendimden utandığım için: Kendi gözümde büsbütün yalnız sözden ibaret biri, hiçbir işe isteyerek el atmayan biri olarak görünmekten utanıyordum. Önce de, gerçekten küçük olmayan tehlikelerle karşı karşıya kalmış olan Dion'un misafir dostluğunu ve arkadaşlığını ele vermekten korkuyordum.
περὶ νόμων τε καὶ πολιτείας ἀποτελεῖν ἐγχειρήσοι, καὶ νῦν πειρατέον εἶναι· πείσας γὰρ ἕνα μόνον ἱκανῶς πάντα ἐξειργασμένος ἐσοίμην ἀγαθά. ταύτῃ μὲν δὴ τῇ διανοίᾳ τε καὶ τόλμῃ ἀπῆρα οἴκοθεν, οὐχ ᾗ τινες ἐδόξαζον, ἀλλʼ αἰσχυνόμενος μὲν ἐμαυτὸν τὸ μέγιστον, μὴ δόξαιμί ποτε ἐμαυτῷ παντάπασι λόγος μόνον ἀτεχνῶς εἶναι τίς, ἔργου δὲ οὐδενὸς ἄν ποτε ἑκὼν ἀνθάψασθαι, κινδυνεύσειν δὲ προδοῦναι πρῶτον
328dYa başına bir şey gelseydi ya da Dionysios ve öteki düşmanları tarafından sürgüne gönderilip bize kaçarak gelseydi ve bana şöyle sorsaydı: "Platon, sana sürgün olarak geldim. Düşmanlarımı savuşturmak için ağır piyadelere ya da atlılara ihtiyacım yoktu; sözlere ve ikna gücüne ihtiyacım vardı. Senin bu güçle genç insanları iyiye ve adile yöneltip her seferinde onları birbirleriyle dostluk ve arkadaşlık içine sokabildiğini herkesten iyi biliyordum. Sen kendi payına bunları esirgediğin için ben şimdi Syrakusai'yi bırakıp buraya geldim.
μὲν τὴν Δίωνος ξενίαν τε καὶ ἑταιρίαν ἐν κινδύνοις ὄντως γεγονότος οὐ σμικροῖς. εἴτʼ οὖν πάθοι τι, εἴτʼ ἐκπεσὼν ὑπὸ Διονυσίου καὶ τῶν ἄλλων ἐχθρῶν ἔλθοι παρʼ ἡμᾶς φεύγων καὶ ἀνέροιτο εἰπών· ὦ Πλάτων, ἥκω σοι φυγὰς οὐχ ὁπλιτῶν δεόμενος οὐδὲ ἱππέων ἐνδεὴς γενόμενος τοῦ ἀμύνασθαι τοὺς ἐχθρούς, ἀλλὰ λόγων καὶ πειθοῦς, ᾗ σὲ μάλιστα ἠπιστάμην ἐγὼ δυνάμενον ἀνθρώπους νέους ἐπὶ τὰ ἀγαθὰ καὶ τὰ δίκαια προτρέποντα εἰς φιλίαν τε καὶ ἑταιρίαν ἀλλήλοις
328e"Benim durumum sana daha az ayıp getirir. Ama hep övdüğün, öteki insanlar tarafından onursuzca karşılandığını söylediğin felsefe, sana bağlı olduğu ölçüde, şimdi benimle birlikte ele verilmiş olmuyor mu?
καθιστάναι ἑκάστοτε· ὧν ἐνδείᾳ κατὰ τὸ σὸν μέρος νῦν ἐγὼ καταλιπὼν Συρακούσας ἐνθάδε πάρειμι. καὶ τὸ μὲν ἐμὸν ἔλαττον ὄνειδός σοι φέρει· φιλοσοφία δέ, ἣν ἐγκωμιάζεις ἀεὶ καὶ ἀτίμως φῂς ὑπὸ τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων φέρεσθαι, πῶς οὐ προδέδοται τὰ νῦν μετʼ ἐμοῦ μέρος ὅσον ἐπὶ σοὶ γέγονεν;
329a"Megara'da oturuyor olsaydık, seni çağırdığım iş için bana yardıma gelirdin elbette; yoksa kendini herkesten değersiz sayardın. Şimdi ise yolun uzunluğunu, deniz yolculuğunun ve zahmetin büyüklüğünü bahane ederek kötülük şüphesinden bir gün kurtulabileceğini mi sanıyorsun? Bundan çok uzaksın." Bunlar söylenseydi, buna ne yakışık alır bir cevabım olurdu? Hiç yok. Ama bir insanın elinden geldiğince akla ve adalete uygun bir şekilde geldim; bunlar yüzünden de, hiç de yakışıksız olmayan kendi uğraşlarımı bırakıp, benim sözlerime de bana da yakışmadığı düşünülen bir tiranlığın altına girdim.
καὶ Μεγαροῖ μὲν εἰ κατοικοῦντες ἐτυγχάνομεν, ἦλθες δήπου ἄν μοι βοηθὸς ἐφʼ ἅ σε παρεκάλουν, ἢ πάντων ἂν φαυλότατον ἡγοῦ σαυτόν· νῦν δʼ ἄρα τὸ μῆκος τῆς πορείας καὶ τὸ μέγεθος δὴ τοῦ πλοῦ καὶ τοῦ πόνου ἐπαιτιώμενος οἴει δόξαν κακίας ἀποφευξεῖσθαί ποτε; πολλοῦ καὶ δεήσει. λεχθέντων δὲ τούτων τίς ἂν ἦν μοι πρὸς ταῦτα εὐσχήμων ἀπόκρισις; οὐκ ἔστιν. ἀλλʼ ἦλθον μὲν κατὰ λόγον ἐν δίκῃ τε
329bGelmekle Misafirlerin Koruyucusu Zeus'a karşı borcumdan kurtuldum ve filozofun payını suçlanamaz kıldım; eğer gevşeyip korkaklık ederek kötü bir utanca bulaşsaydım, bu pay ayıplanacak bir hâle gelirdi. Geldiğimde ise — uzatmaya gerek yok — Dionysios'un çevresindeki her şeyi kargaşayla ve Dion hakkında tiranlık katına yapılan iftiralarla dolu buldum.
ὡς οἷόν τε ἀνθρώπῳ μάλιστα, διά τε τὰ τοιαῦτα καταλιπὼν τὰς ἐμαυτοῦ διατριβάς, οὔσας οὐκ ἀσχήμονας, ὑπὸ τυραννίδα δοκοῦσαν οὐ πρέπειν τοῖς ἐμοῖς λόγοις οὐδὲ ἐμοί· ἐλθών τε ἐμαυτὸν ἠλευθέρωσα Διὸς ξενίου καὶ τῆς φιλοσόφου ἀνέγκλητον μοίρας παρέσχον, ἐπονειδίστου γενομένης ἄν, εἴ τι καταμαλθακισθεὶς καὶ ἀποδειλιῶν αἰσχύνης μετέσχον κακῆς. ἐλθὼν δέ—οὐ γὰρ δεῖ μηκύνειν—ηὗρον στάσεως τὰ περὶ Διονύσιον μεστὰ σύμπαντα καὶ διαβολῶν
329cElimden geldiğince Dion'u savundum, ama ancak az şey yapabildim. Aşağı yukarı dördüncü ayda Dionysios, Dion'u tiranlığa karşı komplo kurmakla suçlayarak küçük bir gemiye bindirdi ve onursuzca sürgüne gönderdi. Bundan sonra biz Dion'un bütün dostları, birimizi Dion'un komplosunun suç ortağı diye suçlayıp cezalandıracağından korkuyorduk. Benim hakkımda ise Syrakusai'de, o zaman olup bitenlerin hepsinin sebebi olduğum için Dionysios tarafından öldürüldüğüme dair bir söylenti bile dolaştı.
πρὸς τὴν τυραννίδα Δίωνος πέρι· ἤμυνον μὲν οὖν καθʼ ὅσον ἠδυνάμην, σμικρὰ δʼ οἷός τʼ ἦ, μηνὶ δὲ σχεδὸν ἴσως τετάρτῳ Δίωνα Διονύσιος αἰτιώμενος ἐπιβουλεύειν τῇ τυραννίδι, σμικρὸν εἰς πλοῖον ἐμβιβάσας, ἐξέβαλεν ἀτίμως. οἱ δὴ Δίωνος τὸ μετὰ τοῦτο πάντες φίλοι ἐφοβούμεθα μή τινα ἐπαιτιώμενος τιμωροῖτο ὡς συναίτιον τῆς Δίωνος ἐπιβουλῆς· περὶ δʼ ἐμοῦ καὶ διῆλθε λόγος τις ἐν Συρακούσαις, ὡς τεθνεὼς εἴην ὑπὸ Διονυσίου τούτων ὡς πάντων τῶν τότε
329dO ise hepimizin bu durumda olduğunu fark edince, korkularımızdan daha büyük bir şey doğmasından korkarak hepimize dostça davrandı. Özellikle beni teselli etti, cesaretimi toplamamı söyledi ve mutlaka kalmam için yalvardı. Çünkü benim ondan kaçmam onun için hiç de iyi bir şey olmayacaktı, kalmam ise iyi olacaktı; bu yüzden pek yalvarıyormuş gibi yaptı. Tiranların ricalarının zorlamalarla karışık olduğunu ise biliyoruz.
γεγονότων αἴτιος. ὁ δὲ αἰσθανόμενος πάντας ἡμᾶς οὕτω διατεθέντας, φοβούμενος μὴ μεῖζον ἐκ τῶν φόβων γένοιτό τι, φιλοφρόνως πάντας ἀνελάμβανεν, καὶ δὴ καὶ τὸν ἐμὲ παρεμυθεῖτό τε καὶ θαρρεῖν διεκελεύετο καὶ ἐδεῖτο πάντως μένειν· ἐγίγνετο γάρ οἱ τὸ μὲν ἐμὲ φυγεῖν ἀπʼ αὐτοῦ καλὸν οὐδέν, τὸ δὲ μένειν—διὸ δὴ καὶ σφόδρα προσεποιεῖτο δεῖσθαι. τὰς δὲ τῶν τυράννων δεήσεις ἴσμεν ὅτι μεμειγμέναι ἀνάγκαις
329eBunu düzenleyerek denize açılmamı engelledi: Beni akropole götürüp oraya yerleştirdi. Oradan beni hiçbir gemi kaptanı, Dionysios engellediği sürece değil, Dionysios kendisi adam gönderip götürülmemi emretmedikçe bile götürmezdi. Ne bir tüccar ne de ülkenin çıkış yerlerindeki yöneticilerden biri tek başıma ayrıldığımı görüp de beni hemen yakalayıp Dionysios'a geri götürmeden bırakırdı; özellikle de bu sefer, daha öncekinin tam tersine, Dionysios'un Platon'u şaşılacak derecede sevdiği haberi her yana yayılmışken.
εἰσίν—ὃ δὴ μηχανώμενος διεκώλυέν μου τὸν ἔκπλουν, εἰς ἀκρόπολιν ἀγαγὼν καὶ κατοικίσας ὅθεν οὐδʼ ἂν εἷς ἔτι με ναύκληρος μὴ ὅτι κωλύοντος ἐξήγαγε Διονυσίου, ἀλλʼ οὐδʼ εἰ μὴ πέμπων αὐτὸς τὸν κελεύοντα ἐξαγαγεῖν ἐπέστελλεν,
οὔτʼ ἂν ἔμπορος οὔτε τῶν ἐν ταῖς τῆς χώρας ἐξόδοις ἀρχόντων οὐδʼ ἂν εἷς περιεῖδέν με μόνον ἐκπορευόμενον, ὃς οὐκ ἂν συλλαβὼν εὐθέως παρὰ Διονύσιον πάλιν ἀπήγαγεν, ἄλλως τε καὶ διηγγελμένον ἤδη ποτὲ τοὐναντίον ἢ
330aPeki durum gerçekte nasıldı? Doğruyu söylemek gerekir. Zaman geçtikçe, yaşayışımı ve karakterimi tanıdıkça beni gerçekten daha çok seviyordu; ama onu Dion'dan çok övmemi, onu ötekinden çok daha fazla dost saymamı istiyordu ve bu konuda şaşılacak bir hırsla yarışıyordu. Oysa bu, eğer olacaksa, en güzel şekilde şöyle olabilirdi: Felsefe hakkındaki sözleri öğrenip dinleyerek bana yakınlaşmak ve benimle birlikte olmak. Ama o, iftiracıların sözlerinden korktuğu için, bir şekilde ayağı bağlanır ve her şey Dion'un eseri olur diye bundan çekiniyordu.
τὸ πρότερον πάλιν, ὡς Πλάτωνα Διονύσιος θαυμαστῶς ὡς ἀσπάζεται. τὸ δʼ εἶχεν δὴ πῶς; τὸ γὰρ ἀληθὲς δεῖ φράζειν. ἠσπάζετο μὲν ἀεὶ προϊόντος τοῦ χρόνου μᾶλλον κατὰ τὴν τοῦ τρόπου τε καὶ ἤθους συνουσίαν, ἑαυτὸν δὲ ἐπαινεῖν μᾶλλον ἢ Δίωνα ἐβούλετό με καὶ φίλον ἡγεῖσθαι διαφερόντως μᾶλλον ἢ ʼκεῖνον, καὶ θαυμαστῶς ἐφιλονίκει πρὸς τὸ τοιοῦτον· ᾗ δʼ ἂν οὕτως ἐγένετο, εἴπερ ἐγίγνετο, κάλλιστα, ὤκνει
330bBen ise, geldiğim zamanki ilk düşünceme sadık kalarak, belki filozofça hayatı arzulamaya başlar diye her şeye katlandım; ama o direnerek galip geldi.
Sicilya'daki ilk ikamet ve kalış sürem bütün bunlar yüzünden böyle geçti.
ὡς δὴ μανθάνων καὶ ἀκούων τῶν περὶ φιλοσοφίαν λόγων οἰκειοῦσθαι καὶ ἐμοὶ συγγίγνεσθαι, φοβούμενος τοὺς τῶν διαβαλλόντων λόγους, μή πῃ παραποδισθείη καὶ δίων δὴ πάντα εἴη διαπεπραγμένος. ἐγὼ δὲ πάντα ὑπέμενον, τὴν πρώτην διάνοιαν φυλάττων ᾗπερ ἀφικόμην, εἴ πως εἰς ἐπιθυμίαν ἔλθοι τῆς φιλοσόφου ζωῆς· ὁ δʼ ἐνίκησεν ἀντιτείνων.
καὶ ὁ πρῶτος δὴ χρόνος τῆς εἰς Σικελίαν ἐμῆς ἐπιδημίας
330cBundan sonra oradan ayrıldım; Dionysios beni büyük bir ısrarla çağırınca da yeniden geldim. Bunun hangi sebeplerle olduğunu, neler yaptığımı ve bunların ne kadar yerinde ve adil olduğunu, önce şimdiki olaylar karşısında ne yapmanız gerektiğini size öğütledikten sonra anlatacağım. İkinci kez neyi isteyerek geldiğimi soranlar için bunu yapacağım, ta ki ikinci derecedeki şeyler asıl işmiş gibi anlatılmış olmasın. Şunu söylüyorum:
Hasta olan ve sağlığına zararlı bir rejim izleyen bir adama öğüt veren kişinin önce onun yaşayışını değiştirmesi gerekir; adam uymak isterse ona başka öğütler de verir. İstemezse, böyle birine öğüt vermekten kaçanı hem adam hem hekim sayarım; buna katlananı ise, tersine, adamlıktan da tekhnēden de yoksun sayarım.
τε καὶ διατριβῆς διὰ πάντα ταῦτα συνέβη γενόμενος. μετὰ δὲ τοῦτο ἀπεδήμησά τε καὶ πάλιν ἀφικόμην πάσῃ σπουδῇ μεταπεμπομένου Διονυσίου· ὧν δὲ ἕνεκα καὶ ὅσα ἔπραξα, ὡς εἰκότα τε καὶ δίκαια, ὑμῖν πρῶτον μὲν συμβουλεύσας ἃ χρὴ ποιεῖν ἐκ τῶν νῦν γεγονότων, ὕστερον τὰ περὶ ταῦτα διέξειμι, τῶν ἐπανερωτώντων ἕνεκα τί δὴ βουλόμενος ἦλθον τὸ δεύτερον, ἵνα μὴ τὰ πάρεργα ὡς ἔργα μοι συμβαίνῃ λεγόμενα. λέγω δὴ τάδε ἐγώ—
τὸν συμβουλεύοντα ἀνδρὶ κάμνοντι καὶ δίαιταν διαιτωμένῳ
330dBir şehir için de aynı şey geçerlidir, ister onun efendisi tek kişi olsun ister birden fazla: Yönetimi usulünce doğru yolda ilerleyen bir şehir yararlı bir konuda öğüt istiyorsa, böylelerine öğüt vermek nous sahibi birinin işidir.
μοχθηρὰν πρὸς ὑγίειαν ἄλλο τι χρὴ πρῶτον μὲν μεταβάλλειν τὸν βίον, καὶ ἐθέλοντι μὲν πείθεσθαι καὶ τἆλλα ἤδη παραινεῖν· μὴ ἐθέλοντι δέ, φεύγοντα ἀπὸ τῆς τοῦ τοιούτου συμβουλῆς ἄνδρα τε ἡγοίμην ἂν καὶ ἰατρικόν, τὸν δὲ ὑπομένοντα τοὐναντίον ἄνανδρόν τε καὶ ἄτεχνον. ταὐτὸν δὴ καὶ πόλει, εἴτε αὐτῆς εἷς εἴη κύριος εἴτε καὶ πλείους, εἰ μὲν κατὰ τρόπον ὀρθῇ πορευομένης ὁδῷ τῆς πολιτείας συμβουλεύοιτό
330eAma doğru yönetimin tamamen dışına çıkan, onun izinden gitmeye hiç yanaşmayan, öğüt verene de yönetime dokunmamasını, dokunursa öleceğini önceden bildirip kendi dilemelerine ve arzularına hizmet ederek bunların nasıl en kolay ve en çabuk biçimde, sonsuza dek gerçekleşeceği konusunda öğüt vermesini buyuranlara gelince: Böyle öğütler vermeye katlananı adamlıktan yoksun, katlanmayanı ise adam sayarım.
τι τῶν προσφόρων, νοῦν ἔχοντος τὸ τοῖς τοιούτοις συμβουλεύειν·
τοῖς δʼ ἔξω τὸ παράπαν βαίνουσι τῆς ὀρθῆς πολιτείας καὶ μηδαμῇ ἐθέλουσιν αὐτῆς εἰς ἴχνος ἰέναι, προαγορεύουσιν δὲ τῷ συμβούλῳ τὴν μὲν πολιτείαν ἐᾶν καὶ μὴ
331aBu düşünceye sahip olduğum için, biri bana hayatıyla ilgili en önemli konulardan birinde, örneğin para kazanma, beden ya da psykhē bakımı hakkında danıştığında, eğer gündelik hayatında belli bir düzenle yaşıyor gibi görünüyorsa ya da danıştığı konularda öğüt verdiğimde uymaya istekli olacak gibiyse, ona seve seve öğüt veririm; yalnızca görevimi yapmış olmak için öğüt verip bırakmam.
κινεῖν, ὡς ἀποθανουμένῳ ἐὰν κινῇ, ταῖς δὲ βουλήσεσιν καὶ ἐπιθυμίαις αὐτῶν ὑπηρετοῦντας συμβουλεύειν κελεύοιεν, τίνα τρόπον γίγνοιτʼ ἂν ῥᾷστά τε καὶ τάχιστα εἰς τὸν ἀεὶ χρόνον, τὸν μὲν ὑπομένοντα συμβουλὰς τοιαύτας ἡγοίμην ἂν ἄνανδρον, τὸν δʼ οὐχ ὑπομένοντα ἄνδρα. ταύτην δὴ τὴν διάνοιαν ἐγὼ κεκτημένος, ὅταν τίς μοι συμβουλεύηται περί τινος τῶν μεγίστων περὶ τὸν αὑτοῦ βίον, οἷον περὶ χρημάτων κτήσεως
331bAma bana hiç danışmazsa ya da öğüt verdiğimde hiç uymayacağı belli olursa, böyle birine kendiliğimden öğüt vermeye gitmem; oğlum bile olsa onu zorlamam. Bir köleye öğüt verebilirim, istemezse onu zorlayabilirim de.
ἢ περὶ σώματος ἢ ψυχῆς ἐπιμελείας, ἂν μέν μοι τὸ καθʼ ἡμέραν ἔν τινι τρόπῳ δοκῇ ζῆν ἢ συμβουλεύσαντος ἂν ἐθέλειν πείθεσθαι περὶ ὧν ἀνακοινοῦται, προθύμως συμβουλεύω καὶ οὐκ ἀφοσιωσάμενος μόνον ἐπαυσάμην. ἐὰν δὲ μὴ συμβουλεύηταί μοι τὸ παράπαν ἢ συμβουλεύοντι δῆλος ᾖ μηδαμῇ πεισόμενος, αὐτόκλητος ἐπὶ τὸν τοιοῦτον οὐκ ἔρχομαι συμβουλεύσων, βιασόμενος δὲ οὐδʼ ἂν ὑὸς ᾖ μου. δούλῳ δὲ συμβουλεύσαιμʼ ἂν καὶ μὴ ἐθέλοντά γε προσβιαζοίμην·
331cBabayı ya da anneyi ise, delilik hastalığına tutulmamışlarsa, zorlamayı dine aykırı sayarım. Eğer kendilerinin hoşuna giden ama benim hoşuma gitmeyen yerleşik bir hayat sürüyorlarsa, ne boş yere öğüt verip onların düşmanlığını kazanmalı ne de dalkavukluk edip onlara hizmet etmeli, kendim benimseyip öyle yaşamak istemeyeceğim arzularının doyurulmasını sağlamalıyım. Akıllı insan kendi şehri hakkında da aynı şekilde düşünerek yaşamalıdır: Şehir ona iyi yönetiliyor gibi görünmüyorsa, boş yere konuşmayacaksa ve konuştuğu için öldürülmeyecekse bunu söylemeli; ama en iyi yönetim insanlar sürülüp öldürülmeden gerçekleşemiyorsa, yönetimi değiştirmek için vatanına zor kullanmamalı, sessizce kendisi ve şehri için iyilikler dilemelidir.
πατέρα δὲ ἢ μητέρα οὐχ ὅσιον ἡγοῦμαι προσβιάζεσθαι μὴ νόσῳ παραφροσύνης ἐχομένους, ἐὰν δέ τινα καθεστῶτα ζῶσι βίον, ἑαυτοῖς ἀρέσκοντα, ἐμοὶ δὲ μή, μήτε ἀπεχθάνεσθαι μάτην νουθετοῦντα μήτε δὴ κολακεύοντά γε ὑπηρετεῖν αὐτοῖς, πληρώσεις ἐπιθυμιῶν ἐκπορίζοντα ἃς αὐτὸς ἀσπαζόμενος οὐκ ἂν ἐθέλοιμι ζῆν. ταὐτὸν δὴ καὶ περὶ πόλεως αὑτοῦ διανοούμενον χρὴ ζῆν τὸν ἔμφρονα· λέγειν μέν, εἰ μὴ
331dİşte bu şekilde size de öğüt verirdim; Dion'la birlikte Dionysios'a da öğüt veriyordum: Önce gündelik hayatını, kendine olabildiğince hâkim olacak ve güvenilir dostlar ve arkadaşlar edinecek şekilde yaşamalıydı; ta ki babasının başına gelenler onun başına gelmesin.
καλῶς αὐτῷ φαίνοιτο πολιτεύεσθαι, εἰ μέλλοι μήτε ματαίως ἐρεῖν μήτε ἀποθανεῖσθαι λέγων, βίαν δὲ πατρίδι πολιτείας μεταβολῆς μὴ προσφέρειν, ὅταν ἄνευ φυγῆς καὶ σφαγῆς ἀνδρῶν μὴ δυνατὸν ᾖ γίγνεσθαι τὴν ἀρίστην, ἡσυχίαν δὲ ἄγοντα εὔχεσθαι τὰ ἀγαθὰ αὑτῷ τε καὶ τῇ πόλει.
κατὰ δὴ τοῦτον τὸν τρόπον ἐγὼ ὑμῖν τʼ ἂν συμβουλεύοιμι, συνεβούλευον δὲ καὶ Διονυσίῳ μετὰ Δίωνος, ζῆν μὲν τὸ καθʼ ἡμέραν πρῶτον, ὅπως ἐγκρατὴς αὐτὸς αὑτοῦ ὅτι μάλιστα
331eBabası, barbarlar tarafından yakılıp yıkılmış Sicilya'nın birçok büyük şehrini ele geçirmiş, ama onları yeniden kurup her birinde güvenilir arkadaşlardan oluşan yönetimler kuramamıştı: Ne başka yerlerden gelen yabancılardan ne de kardeşlerinden. Oysa kardeşlerini daha gençken kendisi yetiştirmiş, sıradan kişilerken onları yönetici, yoksulken de son derece zengin yapmıştı.
ἔσεσθαι μέλλοι καὶ πιστοὺς φίλους τε καὶ ἑταίρους κτήσεσθαι, ὅπως μὴ πάθοι ἅπερ ὁ πατὴρ αὐτοῦ,
ὃς παραλαβὼν Σικελίας πολλὰς καὶ μεγάλας πόλεις ὑπὸ τῶν βαρβάρων ἐκπεπορθημένας, οὐχ οἷός τʼ ἦν κατοικίσας πολιτείας ἐν ἑκάσταις καταστήσασθαι πιστὰς ἑταίρων ἀνδρῶν, οὔτε ἄλλων δή
332aBunlardan hiçbirini ikna, öğretim, iyilikler ve akrabalık bağlarıyla iktidarına ortak edemedi; Dareios'tan yedi kat daha kötü çıktı. Dareios kardeşlerine de kendi yetiştirdiklerine de güvenmedi, yalnız Med'i ve hadımı alt etmekteki ortaklarına güvendi; ülkeyi, her biri bütün Sicilya'dan büyük yedi parçaya bölüp onlara dağıttı. Ortaklarını güvenilir buldu; onlar ne kendisine ne de birbirlerine saldırdılar. Böylece iyi bir kanun koyucunun ve kralın nasıl olması gerektiğine dair bir örnek gösterdi: Kurduğu kanunlarla Pers iktidarını bugüne kadar korudu.
ποθεν ὀθνείων οὔτε ἀδελφῶν, οὓς ἔθρεψέν τε αὐτὸς νεωτέρους ὄντας, ἔκ τε ἰδιωτῶν ἄρχοντας καὶ ἐκ πενήτων πλουσίους ἐπεποιήκει διαφερόντως. τούτων κοινωνὸν τῆς ἀρχῆς οὐδένα οἷός τʼ ἦν πειθοῖ καὶ διδαχῇ καὶ εὐεργεσίαις καὶ συγγενείαις ἀπεργασάμενος ποιήσασθαι, Δαρείου δὲ ἑπταπλασίῳ φαυλότερος ἐγένετο, ὃς οὐκ ἀδελφοῖς πιστεύσας οὐδʼ ὑφʼ αὑτοῦ τραφεῖσιν, κοινωνοῖς δὲ μόνον τῆς τοῦ Μήδου τε
332bBunun yanında Atinalılar da birçok Yunan şehrini kendileri kurmadıkları hâlde, barbarların saldırısına uğramış ama hâlâ ayakta olan şehirler olarak ele geçirdiler; her şehirde dost adamlar edinerek iktidarlarını yetmiş yıl korudular.
καὶ εὐνούχου χειρώσεως, διένειμέ τε μέρη μείζω ἕκαστα Σικελίας πάσης ἑπτά, καὶ πιστοῖς ἐχρήσατο τοῖς κοινωνοῖς καὶ οὐκ ἐπιτιθεμένοις οὔτε αὐτῷ οὔτε ἀλλήλοις, ἔδειξέν τε παράδειγμα οἷον χρὴ τὸν νομοθέτην καὶ βασιλέα τὸν ἀγαθὸν γίγνεσθαι· νόμους γὰρ κατασκευάσας ἔτι καὶ νῦν διασέσωκεν τὴν Περσῶν ἀρχήν. ἔτι δὲ Ἀθηναῖοι πρὸς τούτοις, οὐκ αὐτοὶ κατοικίσαντες, πολλὰς τῶν Ἑλλήνων πόλεις ὑπὸ βαρβάρων ἐμβεβλημένας ἀλλʼ οἰκουμένας παραλαβόντες, ὅμως
332cDionysios ise bütün Sicilya'yı tek bir şehirde topladı; bilgeliğinden kimseye güvenmedi ve ancak güçlükle ayakta kalabildi. Çünkü dost ve güvenilir adamlar bakımından yoksuldu; aretē ile kötülüğün, böyle adamlardan yoksun olup olmamaktan daha büyük bir işareti yoktur. İşte ben ve Dion, Dionysios'a da bunları öğütlüyorduk. Babasından ona kalan durum böyleydi: Ne terbiyeden ne de uygun birlikteliklerden nasibini almıştı. Bu yüzden önce [terbiyeye yönelmeli], sonra da bu yolda ilerleyip yakınları ve yaşıtları arasından aretē konusunda kendisiyle uyumlu başka dostlar edinmeliydi; ama en çok da kendi kendisiyle uyumlu olmalıydı, çünkü bunun şaşılacak ölçüde eksikliğini çekiyordu. Bunu böyle açıkça söylemiyorduk — çünkü güvenli değildi —, ama ima ederek ve sözlerimizle mücadele ederek şunu anlatıyorduk: Her insan böyle yaparsa hem kendini hem de başında bulunduklarını kurtarır; bu yola girmezse tam tersini gerçekleştirir.
ἑβδομήκοντα ἔτη διεφύλαξαν τὴν ἀρχὴν ἄνδρας φίλους ἐν ταῖς πόλεσιν ἑκάσταις κεκτημένοι. Διονύσιος δὲ εἰς μίαν πόλιν ἁθροίσας πᾶσαν Σικελίαν, ὑπὸ σοφίας πιστεύων οὐδενί, μόγις ἐσώθη· πένης γὰρ ἦν ἀνδρῶν φίλων καὶ πιστῶν, οὗ μεῖζον σημεῖον εἰς ἀρετὴν καὶ κακίαν οὐκ ἔστιν οὐδέν, τοῦ ἔρημον ἢ μὴ τοιούτων ἀνδρῶν εἶναι. ἃ δὴ καὶ Διονυσίῳ συνεβουλεύομεν ἐγὼ καὶ δίων, ἐπειδὴ τὰ παρὰ τοῦ πατρὸς
αὐτῷ συνεβεβήκει οὕτως, ἀνομιλήτῳ μὲν παιδείας, ἀνομιλήτῳ δὲ συνουσιῶν τῶν προσηκουσῶν γεγονέναι, πρῶτον … ἔπειτα ταύτῃ ὁρμήσαντα φίλους ἄλλους αὑτῷ τῶν οἰκείων ἅμα καὶ ἡλικιωτῶν καὶ συμφώνους πρὸς ἀρετὴν κτήσασθαι, μάλιστα δʼ αὐτὸν αὑτῷ, τούτου γὰρ αὐτὸν θαυμαστῶς ἐνδεᾶ γεγονέναι, λέγοντες οὐκ ἐναργῶς οὕτως—οὐ γὰρ ἦν ἀσφαλές —αἰνιττόμενοι δὲ καὶ διαμαχόμενοι τοῖς λόγοις ὡς οὕτω μὲν πᾶς ἀνὴρ αὑτόν τε καὶ ἐκείνους ὧν ἂν ἡγεμὼν γίγνηται σώσει,
332eDediğimiz yoldan giderek kendini akıllı ve itidalli kılar, ıssızlaşmış Sicilya şehirlerini yeniden kurar, onları kanunlarla ve yönetimlerle birbirine bağlarsa, öyle ki barbarlara karşı yardımlaşmada hem kendisine hem de birbirlerine yakın olsunlar, babasından kalan iktidarı yalnız iki katına değil, gerçekten kat kat büyütmüş olurdu.
μὴ ταύτῃ δὲ τραπόμενος τἀναντία πάντα ἀποτελεῖ· πορευθεὶς δὲ ὡς λέγομεν, καὶ ἑαυτὸν ἔμφρονά τε καὶ σώφρονα ἀπεργασάμενος, εἰ τὰς ἐξηρημωμένας Σικελίας πόλεις κατοικίσειεν νόμοις τε συνδήσειεν καὶ πολιτείαις, ὥστε αὑτῷ τε οἰκείας καὶ ἀλλήλαις εἶναι πρὸς τὰς τῶν βαρβάρων βοηθείας, οὐ
333aÇünkü bunlar gerçekleşince Kartacalıları, Gelon zamanında düştükleri kölelikten çok daha ağır bir şekilde köleleştirmek mümkün olurdu; şimdiki gibi, tersine, babasının barbarlara vergi ödemeyi üstlenmesi gibi olmazdı. Dionysios'a karşı komplo kurduğu söylenen bizlerin söylediği ve öğütlediği şeyler bunlardı. Bu tür sözler pek çok yandan yayılıyordu; sonunda Dionysios'un yanında galip gelip Dion'u sürgüne gönderttiler, bizi de korkuya düşürdüler.
διπλασίαν τὴν πατρῴαν ἀρχὴν μόνον ποιήσοι, πολλαπλασίαν δὲ ὄντως·
ἕτοιμον γὰρ εἶναι τούτων γενομένων πολὺ μᾶλλον δουλώσασθαι Καρχηδονίους τῆς ἐπὶ Γέλωνος αὐτοῖς γενομένης δουλείας, ἀλλʼ οὐχ ὥσπερ νῦν τοὐναντίον ὁ πατὴρ αὐτοῦ φόρον ἐτάξατο φέρειν τοῖς βαρβάροις. ταῦτα ἦν τὰ λεγόμενα καὶ παρακελευόμενα ὑφʼ ἡμῶν τῶν ἐπιβουλευόντων Διονυσίῳ, ὡς πολλαχόθεν ἐχώρουν οἱ τοιοῦτοι λόγοι, οἳ δὴ καὶ κρατήσαντες παρὰ Διονυσίῳ ἐξέβαλον μὲν Δίωνα, ἡμᾶς
333bKısa bir zamanda olan az olmayan olayları bitirmek için söyleyeyim: Dion Peloponnesos'tan ve Atina'dan gelip Dionysios'a işle ders verdi. Ama şehri özgürleştirip iki kez onlara geri verdiğinde, Syrakusailılar o zaman Dion'a karşı, bir zamanlar Dionysios'un hissettiğinin aynısını hissettiler. Dion, Dionysios'u terbiye edip yetiştirerek iktidara layık bir kral yapmaya ve böylece bütün hayatı boyunca onunla ortak olmaya çalışmıştı; Dionysios ise, Dion'un o sıralar yaptığı her şeyi tiranlığa karşı komplo kurmak için yaptığını söyleyen iftiracılara kulak vermişti: Güya Dion, Dionysios'un aklı terbiyeyle büyülenip iktidarı ona bırakarak işlerini ihmal etsin, kendisi de iktidarı ele geçirip Dionysios'u hileyle iktidardan atsın diye bunları yapıyormuş.
δʼ εἰς φόβον κατέβαλον· ἵνα δʼ ἐκπεράνωμεν οὐκ ὀλίγα πράγματα τὰ ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ, ἐλθὼν ἐκ Πελοποννήσου καὶ Ἀθηνῶν δίων ἔργῳ τὸν Διονύσιον ἐνουθέτησεν. ἐπειδὴ δʼ οὖν ἠλευθέρωσέν τε καὶ ἀπέδωκεν αὐτοῖς δὶς τὴν πόλιν, ταὐτὸν πρὸς Δίωνα Συρακόσιοι τότε ἔπαθον ὅπερ καὶ Διονύσιος, ὅτε αὐτὸν ἐπεχείρει παιδεύσας καὶ θρέψας βασιλέα τῆς ἀρχῆς ἄξιον, οὕτω κοινωνεῖν αὐτῷ τοῦ βίου παντός, ὁ δὲ τοῖς
333cBu sözler o zaman da, ikinci kez Syrakusailılar arasında söylendiğinde de galip geldi; hem de bu zafere sebep olanlar için pek tuhaf ve utanç verici bir zaferle. Ne olduğunu, şimdiki işler için beni çağıranların dinlemesi gerekir.
διαβάλλουσιν καὶ λέγουσιν ὡς ἐπιβουλεύων τῇ τυραννίδι δίων πράττοι πάντα ὅσα ἔπραττεν ἐν τῷ τότε χρόνῳ, ἵνα ὁ μὲν παιδείᾳ δὴ τὸν νοῦν κηληθεὶς ἀμελοῖ τῆς ἀρχῆς ἐπιτρέψας ἐκείνῳ, ὁ δὲ σφετερίσαιτο καὶ Διονύσιον ἐκβάλοι ἐκ τῆς ἀρχῆς δόλῳ. ταῦτα τότε ἐνίκησεν καὶ τὸ δεύτερον ἐν Συρακοσίοις λεγόμενα, καὶ μάλα ἀτόπῳ τε καὶ αἰσχρᾷ νίκῃ τοῖς τῆς νίκης αἰτίοις. οἷον γὰρ γέγονεν, ἀκοῦσαι χρὴ τοὺς
333dBen, bir Atinalı, Dion'un arkadaşı ve müttefiki olarak, savaş yerine dostluk kurmak için tiranın yanına geldim; ama iftiracılarla mücadelede yenildim. Dionysios beni onurlar ve paralarla, Dion'u sürgüne göndermesinin yakışık alır görünmesi için yanında tanık ve dost olmaya ikna etmeye çalıştı, ama bunda tamamen başarısız oldu. Daha sonra Dion vatanına dönerken Atina'dan iki kardeşi yanına aldı. Bunlar felsefe yoluyla dost olmamışlardı; çoğu dostluğun dayandığı, ortalıkta dolaşan o arkadaşlık yoluyla dost olmuşlardı; insanlar bu arkadaşlığı misafir ağırlayarak, sırlara ve gizemlere birlikte erdirilerek kurarlar. Onu geri döndürmeye yardım eden bu iki dost da bu yollarla ve dönüşü sırasındaki hizmetleri sayesinde onun arkadaşı olmuşlardı.
ἐμὲ παρακαλοῦντας πρὸς τὰ νῦν πράγματα. ἦλθον Ἀθηναῖος ἀνὴρ ἐγώ, ἑταῖρος Δίωνος, σύμμαχος αὐτῷ, πρὸς τὸν τύραννον, ὅπως ἀντὶ πολέμου φιλίαν ποιήσαιμι· διαμαχόμενος δὲ τοῖς διαβάλλουσιν ἡττήθην. πείθοντος δὲ Διονυσίου τιμαῖς καὶ χρήμασιν γενέσθαι μετʼ αὐτοῦ ἐμὲ μάρτυρά τε καὶ φίλον πρὸς τὴν εὐπρέπειαν τῆς ἐκβολῆς τῆς Δίωνος αὐτῷ γίγνεσθαι, τούτων δὴ τὸ πᾶν διήμαρτεν. ὕστερον δὲ δὴ κατιὼν οἴκαδε
333eSicilya'ya varınca, Dion'un, kendisinin özgürleştirdiği Sicilyalı Yunanlar nezdinde, tiran olmak için komplo kurduğu iftirasına uğradığını fark ettiler. O zaman yalnız arkadaşlarını ve misafir dostlarını ele vermekle kalmadılar, adeta cinayeti kendi elleriyle işlediler: Ellerinde silahlarla katillerin yanında yardımcı olarak durdular.
δίων ἀδελφὼ δύο προσλαμβάνει Ἀθήνηθεν, οὐκ ἐκ φιλοσοφίας γεγονότε φίλω, ἀλλʼ ἐκ τῆς περιτρεχούσης ἑταιρίας ταύτης τῆς τῶν πλείστων φίλων, ἣν ἐκ τοῦ ξενίζειν τε καὶ μυεῖν καὶ ἐποπτεύειν πραγματεύονται, καὶ δὴ καὶ τούτω τὼ συγκαταγαγόντε αὐτὸν φίλω ἐκ τούτων τε καὶ ἐκ τῆς πρὸς τὴν κάθοδον ὑπηρεσίας ἐγενέσθην ἑταίρω·
ἐλθόντες
334aBu utanç verici ve dinsizce işi ne hoş görüyorum ne de üzerinde bir şey söylüyorum; çünkü başka birçokları bunu dillerinden düşürmüyor ve gelecekte de düşürmeyecek. Ama Atinalılar hakkında söylenen sözü, bu adamların şehre utanç bulaştırdığı sözünü kabul etmiyorum.
δὲ εἰς Σικελίαν, ἐπειδὴ Δίωνα ᾔσθοντο διαβεβλημένον εἰς τοὺς ἐλευθερωθέντας ὑπʼ αὐτοῦ Σικελιώτας ὡς ἐπιβουλεύοντα γενέσθαι τύραννον, οὐ μόνον τὸν ἑταῖρον καὶ ξένον προύδοσαν, ἀλλʼ οἷον τοῦ φόνου αὐτόχειρες ἐγένοντο, ὅπλα ἔχοντες ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοὶ τοῖς φονεῦσι παρεστῶτες ἐπίκουροι. καὶ τὸ μὲν αἰσχρὸν καὶ ἀνόσιον οὔτε παρίεμαι ἔγωγε οὔτε τι λέγω—πολλοῖς γὰρ καὶ ἄλλοις ὑμνεῖν ταῦτα ἐπιμελὲς
334bÇünkü şunu söylüyorum: Bu aynı adamı, para ve daha birçok onur alabilecekken ele vermeyen kişi de bir Atinalıydı. O, bayağı bir dostlukla değil, özgür bir terbiyenin ortaklığıyla dost olmuştu; nous sahibi olan kişi, psykhēlerin ve bedenlerin akrabalığından çok yalnız buna güvenmelidir. Bu yüzden Dion'u öldüren o ikisi, sanki hiç adı sanı olan adamlarmış gibi, şehre ayıp getirmeye layık değildir.
καὶ εἰς τὸν ἔπειτα μελήσει χρόνον—τὸ δὲ Ἀθηναίων πέρι λεγόμενον, ὡς αἰσχύνην οὗτοι περιῆψαν τῇ πόλει, ἐξαιροῦμαι· φημὶ γὰρ κἀκεῖνον Ἀθηναῖον εἶναι ὃς οὐ προύδωκεν τὸν αὐτὸν τοῦτον, ἐξὸν χρήματα καὶ ἄλλας τιμὰς πολλὰς λαμβάνειν. οὐ γὰρ διὰ βαναύσου φιλότητος ἐγεγόνει φίλος, διὰ δὲ ἐλευθέρας παιδείας κοινωνίαν, ᾗ μόνῃ χρὴ πιστεύειν τὸν νοῦν κεκτημένον μᾶλλον ἢ συγγενείᾳ ψυχῶν καὶ σωμάτων· ὥστε οὐκ ἀξίω
334cBütün bunlar Dion'un dostlarına ve akrabalarına öğüt vermek için söylendi. Bunların yanında size bir öğüt daha veriyorum; aynı öğüdü ve aynı sözü artık üçüncü kez, üçüncü kişiler olan size söylüyorum: Ne Sicilya ne de başka bir şehir — hiç değilse benim sözüm budur — efendi insanların değil, kanunların kölesi olsun. Çünkü bu, ne köleleştirenler ne de köleleştirilenler için, ne kendileri ne çocukları ne de torunları için iyidir; bu deneme her bakımdan yıkıcıdır. Bu tür kazançları kapmaya, ancak küçük ve özgür olmayan psykhē karakterleri meyleder; onlar ne gelecek ne de şimdiki zaman için ilahî ve insanî iyi ve adil hiçbir şeyi bilmezler.
ὀνείδους γεγόνατον τῇ πόλει τὼ Δίωνα ἀποκτείναντε, ὡς ἐλλογίμω πώποτε ἄνδρε γενομένω.
ταῦτα εἴρηται πάντα τῆς συμβουλῆς ἕνεκα τῶν Διωνείων φίλων καὶ συγγενῶν· συμβουλεύω δὲ δή τι πρὸς τούτοις τὴν αὐτὴν συμβουλὴν καὶ λόγον τὸν αὐτὸν λέγων ἤδη τρίτον τρίτοις ὑμῖν. μὴ δουλοῦσθαι Σικελίαν ὑπʼ ἀνθρώποις δεσπόταις, μηδὲ ἄλλην πόλιν, ὅ γʼ ἐμὸς λόγος, ἀλλʼ ὑπὸ νόμοις· οὔτε γὰρ τοῖς δουλουμένοις οὔτε τοῖς δουλωθεῖσιν ἄμεινον,
334dBunlara önce Dion'u, ikinci olarak Dionysios'u, üçüncü olarak da şimdi sizi ikna etmeye çalıştım. Kurtarıcı Zeus'a sunulan üçüncü kadeh hürmetine bana uyun; sonra Dionysios'a ve Dion'a bakın: Biri uymadığı için şimdi kötü yaşıyor, öteki uyduğu için güzelce öldü.
αὐτοῖς καὶ παισὶ παίδων τε καὶ ἐκγόνοις, ἀλλʼ ὀλέθριος πάντως ἡ πεῖρα, σμικρὰ δὲ καὶ ἀνελεύθερα ψυχῶν ἤθη τὰ τοιαῦτα ἁρπάζειν κέρδη φιλεῖ, οὐδὲν τῶν εἰς τὸν ἔπειτα καὶ εἰς τὸν παρόντα καιρὸν ἀγαθῶν καὶ δικαίων εἰδότα θείων τε καὶ ἀνθρωπίνων. ταῦτα πρῶτον μὲν Δίωνα ἐπεχείρησα ἐγὼ πείθειν, δεύτερον δὲ Διονύσιον, τρίτους δὲ ὑμᾶς νῦν. καὶ ἐμοὶ πείθεσθε Διὸς τρίτου σωτῆρος χάριν, εἶτα εἰς Διονύσιον βλέψαντες καὶ Δίωνα, ὧν ὁ μὲν μὴ πειθόμενος ζῇ τὰ νῦν
334eÇünkü kendisi ve şehri için en güzel olana yönelen kişinin başına ne gelirse gelsin, hepsi doğru ve güzeldir.
Hiçbirimiz tabiatça ölümsüz değiliz; biri ölümsüz olsa bile, çoğunluğun sandığı gibi mesut olmazdı. Çünkü psykhēsi olmayan şeyler için sözü edilmeye değer hiçbir iyi ya da kötü yoktur; iyi ve kötü, ister bedenle birlikte olsun ister ondan ayrılmış olsun, her psykhēnin başına gelecektir.
οὐ καλῶς, ὁ δὲ πειθόμενος τέθνηκεν καλῶς· τὸ γὰρ τῶν καλλίστων ἐφιέμενον αὑτῷ τε καὶ πόλει πάσχειν ὅτι ἂν πάσχῃ πᾶν ὀρθὸν καὶ καλόν.
οὔτε γὰρ πέφυκεν ἀθάνατος ἡμῶν οὐδείς, οὔτʼ εἴ τῳ συμβαίη, γένοιτο ἂν εὐδαίμων, ὡς δοκεῖ τοῖς πολλοῖς· κακὸν γὰρ καὶ ἀγαθὸν οὐδὲν λόγου ἄξιόν
335aEski ve kutsal sözlere ise her zaman gerçekten inanmak gerekir. Bunlar bize psykhēnin ölümsüz olduğunu, kişi bedenden ayrıldığında yargıçlarla karşılaştığını ve en büyük cezaları ödediğini bildirir. Bu yüzden büyük hataları ve haksızlıkları yapmaktansa onlara uğramayı daha küçük bir kötülük saymak gerekir. Psykhēsi yoksul olan para düşkünü adam ise bunları dinlemez; dinlese bile kendince alay eder ve her yandan, bir hayvan gibi, yüzsüzce kapar: Yiyip içebileceğini ya da yanlış olarak aşk zevki denen o köleye yaraşır, zarafetten yoksun hazzı tıka basa doyurabileceğini sandığı her şeyi. Kördür, görmez: Kaptığı şeylerin ardından nasıl bir dinsizlik gelir, her haksızlıkla birlikte ne büyük bir kötülük vardır. Haksızlık eden kişi, ister yeryüzünde dolaşsın ister yerin altına dönmüş olsun, bu dinsizliği her yerde, her bakımdan onursuz ve sefil bir yolculukta peşinden sürüklemek zorundadır.
ἐστιν τοῖς ἀψύχοις, ἀλλʼ ἢ μετὰ σώματος οὔσῃ ψυχῇ τοῦτο συμβήσεται ἑκάστῃ ἢ κεχωρισμένῃ. πείθεσθαι δὲ ὄντως ἀεὶ χρὴ τοῖς παλαιοῖς τε καὶ ἱεροῖς λόγοις, οἳ δὴ μηνύουσιν ἡμῖν ἀθάνατον ψυχὴν εἶναι δικαστάς τε ἴσχειν καὶ τίνειν τὰς μεγίστας τιμωρίας, ὅταν τις ἀπαλλαχθῇ τοῦ σώματος· διὸ καὶ τὰ μεγάλα ἁμαρτήματα καὶ ἀδικήματα σμικρότερον εἶναι χρὴ νομίζειν κακὸν πάσχειν ἢ δρᾶσαι, ὧν ὁ φιλοχρήματος
πένης τε ἀνὴρ τὴν ψυχὴν οὔτε ἀκούει, ἐάν τε ἀκούσῃ, καταγελῶν, ὡς οἴεται, πανταχόθεν ἀναιδῶς ἁρπάζει πᾶν ὅτιπερ ἂν οἴηται, καθάπερ θηρίον, φαγεῖν ἢ πιεῖν ἢ περὶ τὴν ἀνδραποδώδη καὶ ἀχάριστον, ἀφροδίσιον λεγομένην οὐκ ὀρθῶς, ἡδονὴν ποριεῖν αὑτῷ τοὐμπίμπλασθαι, τυφλὸς ὢν καὶ οὐχ ὁρῶν, οἷς συνέπεται τῶν ἁρπαγμάτων ἀνοσιουργία, κακὸν ἡλίκον ἀεὶ μετʼ ἀδικήματος ἑκάστου, ἣν ἀναγκαῖον τῷ ἀδικήσαντι συνεφέλκειν ἐπί τε γῇ στρεφομένῳ καὶ ὑπὸ γῆς
335cBen de Dion'u bunları ve buna benzer başka şeyleri söyleyerek ikna ediyordum. Onu öldürenlere en haklı biçimde öfkelenirim; bir bakıma Dionysios'a öfkelendiğim gibi. Çünkü ikisi de bana ve, deyim yerindeyse, öteki bütün insanlara en büyük zararı verdi: Onlar adaleti uygulamak isteyen adamı yok ettiler; o ise bütün iktidarı boyunca, en büyük güce sahipken, adaleti hiç uygulamak istemedi. Oysa onun iktidarında felsefe ile güç gerçekten bir araya gelseydi, Yunanlar ve barbarlar arasında bütün insanlara yeterince parlayıp herkese şu gerçek kanaati yerleştirirdi: Ne bir şehir ne de bir insan, hayatını phronēsisle birlikte adaletin buyruğu altında geçirmedikçe asla mesut olamaz; bu adalet ister kendinde bulunsun, ister dindar yöneticilerin karakterleri içinde usulünce yetiştirilip terbiye edilerek kazanılmış olsun.
νοστήσαντι πορείαν ἄτιμόν τε καὶ ἀθλίαν πάντως πανταχῇ. Δίωνα δὴ ἐγὼ λέγων ταῦτά τε καὶ ἄλλα τοιαῦτα ἔπειθον, καὶ τοῖς ἀποκτείνασιν ἐκεῖνον δικαιότατʼ ἂν ὀργιζοίμην ἐγὼ τρόπον τινὰ ὁμοιότατα καὶ Διονυσίῳ· ἀμφότεροι γὰρ ἐμὲ καὶ τοὺς ἄλλους ὡς ἔπος εἰπεῖν ἅπαντας τὰ μέγιστα ἔβλαψαν ἀνθρώπους, οἱ μὲν τὸν βουλόμενον δικαιοσύνῃ χρῆσθαι διαφθείραντες, ὁ δὲ οὐδὲν ἐθελήσας χρήσασθαι δικαιοσύνῃ
διὰ πάσης τῆς ἀρχῆς, μεγίστην δύναμιν ἔχων, ἐν ᾗ γενομένη φιλοσοφία τε καὶ δύναμις ὄντως ἐν ταὐτῷ διὰ πάντων ἀνθρώπων Ἑλλήνων τε καὶ βαρβάρων λάμψασʼ ἂν ἱκανῶς δόξαν παρέστησεν πᾶσιν τὴν ἀληθῆ, ὡς οὐκ ἄν ποτε γένοιτο εὐδαίμων οὔτε πόλις οὔτʼ ἀνὴρ οὐδείς, ὃς ἂν μὴ μετὰ φρονήσεως ὑπὸ δικαιοσύνῃ διαγάγῃ τὸν βίον, ἤτοι ἐν αὑτῷ κεκτημένος ἢ ὁσίων ἀνδρῶν ἀρχόντων ἐν ἤθεσιν τραφείς τε καὶ παιδευθεὶς
335eDionysios'un verdiği zarar budur; ötekiler buna kıyasla benim için küçük zararlardır. Dion'u öldüren ise bununla aynı şeyi yaptığını bilmiyor.
Dion'u açıkça biliyorum; bir insanın başka insanlar hakkında kesin konuşabildiği kadarıyla şunu iddia ediyorum: İktidarı ele geçirseydi asla başka bir yönetim biçimine yönelmezdi. Önce vatanı Syrakusai'yi köleliğinden kurtarıp aydınlığa çıkarır, ona özgür bir biçim kazandırırdı; bundan sonra vatandaşları her yola başvurarak uygun ve en iyi kanunlarla düzene sokardı; ardından da bütün Sicilya'yı yeniden kurmaya ve barbarlardan kurtarmaya can atardı: Kimini kovar, kimine Hieron'dan daha kolay boyun eğdirirdi.
ἐνδίκως. ταῦτα μὲν Διονύσιος ἔβλαψεν· τὰ δὲ ἄλλα σμικρὰ ἂν εἴη πρὸς ταῦτά μοι βλάβη. ὁ δὲ Δίωνα ἀποκτείνας οὐκ οἶδεν ταὐτὸν ἐξειργασμένος τούτῳ.
Δίωνα γὰρ ἐγὼ σαφῶς οἶδα, ὡς οἷόν τε περὶ ἀνθρώπων ἄνθρωπον διισχυρίζεσθαι, ὅτι, τὴν ἀρχὴν εἰ κατέσχεν, ὡς οὐκ ἄν ποτε ἐπʼ ἄλλο γε
336aBunlar adil, cesur, itidalli ve filozof bir adamın eliyle gerçekleşseydi, çoğunluk aretē hakkında aynı kanaate varırdı; eğer Dionysios ikna olsaydı, bu kanaat, deyim yerindeyse, bütün insanlar arasında doğar ve onları kurtarırdı.
σχῆμα ἀρχῆς ἐτράπετο ἢ ἐπὶ τὸ Συρακούσας μὲν πρῶτον, τὴν πατρίδα τὴν ἑαυτοῦ, ἐπεὶ τὴν δουλείαν αὐτῆς ἀπήλλαξεν φαιδρύνας ἐλευθέρας δʼ ἐν σχήματι κατέστησεν, τὸ μετὰ τοῦτʼ ἂν πάσῃ μηχανῇ ἐκόσμησεν νόμοις τοῖς προσήκουσίν τε καὶ ἀρίστοις τοὺς πολίτας, τό τε ἐφεξῆς τούτοις προυθυμεῖτʼ ἂν πρᾶξαι, πᾶσαν Σικελίαν κατοικίζειν καὶ ἐλευθέραν ἀπὸ τῶν βαρβάρων ποιεῖν, τοὺς μὲν ἐκβάλλων, τοὺς δὲ χειρούμενος ῥᾷον Ἱέρωνος· τούτων δʼ αὖ γενομένων διʼ ἀνδρὸς
336bŞimdi ise ya bir daimōn ya da bir kötülük ruhu, kanunsuzlukla, tanrısızlıkla ve en çok da cehaletin cüretleriyle saldırıp her şeyi ikinci kez altüst etti ve yok etti. Bütün kötülükler herkes için bu cehaletten kök salar, filizlenir ve sonunda onu doğuranlara en acı meyveyi verir.
δικαίου τε καὶ ἀνδρείου καὶ σώφρονος καὶ φιλοσόφου, τὴν αὐτὴν ἀρετῆς ἂν πέρι γενέσθαι δόξαν τοῖς πολλοῖς, ἥπερ ἄν, εἰ Διονύσιος ἐπείσθη, παρὰ πᾶσιν ἂν ὡς ἔπος εἰπεῖν ἀνθρώποις ἀπέσωσεν γενομένη. νῦν δὲ ἤ πού τις δαίμων ἤ τις ἀλιτήριος ἐμπεσὼν ἀνομίᾳ καὶ ἀθεότητι καὶ τὸ μέγιστον τόλμαις ἀμαθίας, ἐξ ἧς πάντα κακὰ πᾶσιν ἐρρίζωται καὶ βλαστάνει καὶ εἰς ὕστερον ἀποτελεῖ καρπὸν τοῖς γεννήσασιν πικρότατον, αὕτη πάντα τὸ δεύτερον ἀνέτρεψέν τε καὶ
336cŞimdi üçüncü kez, uğur olsun diye, sözümüzü hayra yoralım. Yine de size, onun dostlarına, Dion'un vatan sevgisini ve yaşayışındaki itidalli düzeni taklit etmenizi, onun dilemelerini daha uğurlu kuşlar altında gerçekleştirmeye çalışmanızı öğütlüyorum; bunların ne olduğunu benden açıkça duydunuz. Aranızdan atalarından kalma Dor usulüne göre yaşayamayan, Dion'un katillerinin hayatının ve Sicilya hayatının peşinden koşan kimseyi ise ne çağırın ne de onun güvenilir ve sağlam bir şey yapabileceğini sanın. Ötekileri ise bütün Sicilya'nın yeniden kurulması ve eşit haklar için hem Sicilya'nın kendisinden hem de bütün Peloponnesos'tan çağırın; Atina'dan da korkmayın.
ἀπώλεσεν. νῦν δὲ δὴ εὐφημῶμεν χάριν οἰωνοῦ τὸ τρίτον. ὅμως δὲ μιμεῖσθαι μὲν συμβουλεύω Δίωνα ὑμῖν τοῖς φίλοις τήν τε τῆς πατρίδος εὔνοιαν καὶ τὴν τῆς τροφῆς σώφρονα δίαιταν, ἐπὶ λῳόνων δὲ ὀρνίθων τὰς ἐκείνου βουλήσεις πειρᾶσθαι ἀποτελεῖν—αἳ δὲ ἦσαν, ἀκηκόατε παρʼ ἐμοῦ σαφῶς—τὸν δὲ μὴ δυνάμενον ὑμῶν Δωριστὶ ζῆν κατὰ τὰ
336dÇünkü orada da aretē bakımından bütün insanlardan üstün olan, misafirlerini öldürenlerin cüretinden nefret eden adamlar vardır. Ama bunlar daha sonra olabilecekse ve sizi her gün türlü türlü baş gösteren iç çekişme anlaşmazlıkları sıkıştırıyorsa, ilahî bir talihin azıcık doğru kanaat bahşettiği her insan şunu bilmelidir: İç çekişmeye düşenler için kötülüklerin sonu gelmez; ta ki galip gelenler savaşlarla, insanları sürmekle ve öldürmekle kin gütmekten ve düşmanlarından öç almaya yönelmekten vazgeçinceye kadar. Kendilerine hâkim olup kendi hazlarına, yenilenlerinkinden daha fazla hizmet etmeyen ortak kanunlar koymalı ve onları iki zorlamayla, saygı ve korkuyla, bu kanunlara uymaya mecbur etmelidirler: Korkuyla, çünkü zor bakımından onlardan üstün olduklarını gösterirler; saygıyla, çünkü hazlar karşısında da üstün olduklarını, kanunlara kul olmaya daha istekli ve daha muktedir olduklarını gösterirler.
πάτρια, διώκοντα δὲ τόν τε τῶν Δίωνος σφαγέων καὶ τὸν Σικελικὸν βίον, μήτε παρακαλεῖν μήτε οἴεσθαι πιστὸν ἄν τι καὶ ὑγιὲς πρᾶξαί ποτε, τοὺς δὲ ἄλλους παρακαλεῖν ἐπὶ πάσης Σικελίας κατοικισμόν τε καὶ ἰσονομίαν ἔκ τε αὐτῆς Σικελίας καὶ ἐκ Πελοποννήσου συμπάσης, φοβεῖσθαι δὲ μηδὲ Ἀθήνας· εἰσὶ γὰρ καὶ ἐκεῖ πάντων ἀνθρώπων διαφέροντες πρὸς ἀρετήν, ξενοφόνων τε ἀνδρῶν μισοῦντες τόλμας. εἰ δʼ οὖν ταῦτα μὲν ὕστερα γένοιτʼ ἄν, κατεπείγουσιν δὲ ὑμᾶς αἱ τῶν
στάσεων πολλαὶ καὶ παντοδαπαὶ φυόμεναι ἑκάστης ἡμέρας διαφοραί, εἰδέναι μέν που χρὴ πάντα τινὰ ἄνδρα, ᾧ καὶ βραχὺ δόξης ὀρθῆς μετέδωκεν θεία τις τύχη, ὡς οὐκ ἔστιν παῦλα κακῶν τοῖς στασιάσασιν, πρὶν ἂν οἱ κρατήσαντες μάχαις καὶ ἐκβολαῖς ἀνθρώπων καὶ σφαγαῖς μνησικακοῦντες
337aBaşka türlü, kendi içinde iç çekişmeye düşmüş bir şehrin kötülüklerden kurtulması mümkün değildir; bu durumdaki şehirlerde iç çekişmeler, düşmanlıklar, nefretler ve güvensizlikler şehrin kendisine karşı hep yeniden doğar.
καὶ ἐπὶ τιμωρίας παύσωνται τρεπόμενοι τῶν ἐχθρῶν,
ἐγκρατεῖς δὲ ὄντες αὑτῶν, θέμενοι νόμους κοινοὺς μηδὲν μᾶλλον πρὸς ἡδονὴν αὑτοῖς ἢ τοῖς ἡττηθεῖσιν κειμένους, ἀναγκάσωσιν αὐτοὺς χρῆσθαι τοῖς νόμοις διτταῖς οὔσαις ἀνάγκαις, αἰδοῖ καὶ φόβῳ, φόβῳ μὲν διὰ τὸ κρείττους αὐτῶν εἶναι δεικνύντες τὴν βίαν, αἰδοῖ δὲ αὖ διὰ τὸ κρείττους φαίνεσθαι περί τε τὰς ἡδονὰς καὶ τοῖς νόμοις μᾶλλον ἐθέλοντές τε καὶ δυνάμενοι δουλεύειν. ἄλλως δὲ οὐκ ἔστιν ὡς ἄν ποτε κακῶν λήξαι
337bBu yüzden galip gelenler, kurtuluşu arzuladıklarında, her zaman kendi aralarında karar verip Yunanlar arasından en iyi olduklarını duydukları adamları seçmelidir: Önce yaşlı olanları, evlerinde çocukları ve karıları bulunanları, mümkün olduğunca çok sayıda iyi ve ünlü atadan gelenleri ve hepsi de yeterli mülke sahip olanları; on bin kişilik bir şehir için böyle elli adam yeterlidir. Bunları evlerinden en büyük ricalarla ve onurlarla çağırmalı, çağırdıktan sonra da yemin ettirip onlardan kanunlar koymalarını rica etmeli ve istemelidirler; bu kanunlar ne galiplere ne de yenilenlere fazla pay vermeli, bütün şehre eşit ve ortak olanı vermelidir.
πόλις ἐν αὑτῇ στασιάσασα, ἀλλὰ στάσεις καὶ ἔχθραι καὶ μίση καὶ ἀπιστίαι ταῖς οὕτω διατεθείσαις πόλεσιν αὐταῖς πρὸς αὑτὰς ἀεὶ γίγνεσθαι φιλεῖ. τοὺς δὴ κρατήσαντας ἀεὶ χρή, ὅτανπερ ἐπιθυμήσωσιν σωτηρίας, αὐτοὺς ἐν αὑτοῖς ἄνδρας προκρῖναι τῶν Ἑλλήνων οὓς ἂν πυνθάνωνται ἀρίστους ὄντας, πρῶτον μὲν γέροντας, καὶ παῖδας καὶ γυναῖκας κεκτημένους οἴκοι καὶ προγόνους αὑτῶν ὅτι μάλιστα πολλούς τε καὶ ἀγαθοὺς καὶ ὀνομαστοὺς καὶ κτῆσιν κεκτημένους πάντας
337cKanunlar konduktan sonra her şey buna bağlıdır. Galipler kendilerini kanunlara yenilenlerden daha çok bağlı gösterirlerse, her şey kurtuluşla ve saadetle dolu olur, bütün kötülüklerden kurtulunur. Böyle olmazsa, ne beni ne de başka bir ortağı, şimdi yazılanlara uymayan birine yardım için çağırın.
ἱκανήν—ἀριθμὸν δὲ εἶναι μυριάνδρῳ πόλει πεντήκοντα ἱκανοὶ τοιοῦτοι—τούτους δὴ δεήσεσιν καὶ τιμαῖς ὅτι μεγίσταις οἴκοθεν μεταπέμψασθαι, μεταπεμψαμένους δὲ ὀμόσαντας δεῖσθαι καὶ κελεύειν θεῖναι νόμους, μήτε νικήσασιν μήτε νικηθεῖσιν νέμειν πλέον, τὸ δὲ ἴσον καὶ κοινὸν πάσῃ τῇ πόλει. τεθέντων δὲ τῶν νόμων ἐν τούτῳ δὴ τὰ πάντα ἐστίν. ἂν μὲν γὰρ οἱ νενικηκότες ἥττους αὑτοὺς τῶν νόμων
337dÇünkü bunlar, Dion ile benim, Syrakusai için iyi niyetle birlikte gerçekleştirmeye çalıştığımız şeylerin kardeşidir, ama ikincileridir. Birincileri, ilk önce Dionysios'un kendisiyle birlikte gerçekleştirilmeye çalışılan, herkes için ortak iyiliklerdi; ama insanlardan üstün bir talih onları dağıttı.
μᾶλλον τῶν νενικημένων παρέχωνται, πάντʼ ἔσται σωτηρίας τε καὶ εὐδαιμονίας μεστὰ καὶ πάντων κακῶν ἀποφυγή· εἰ δὲ μή, μήτʼ ἐμὲ μήτʼ ἄλλον κοινωνὸν παρακαλεῖν ἐπὶ τὸν μὴ πειθόμενον τοῖς νῦν ἐπεσταλμένοις. ταῦτα γάρ ἐστιν ἀδελφὰ ὧν τε δίων ὧν τʼ ἐγὼ ἐπεχειρήσαμεν Συρακούσαις εὖ φρονοῦντες συμπρᾶξαι, δεύτερα μήν· πρῶτα δʼ ἦν ἃ τὸ πρῶτον ἐπεχειρήθη μετʼ αὐτοῦ Διονυσίου πραχθῆναι πᾶσιν κοινὰ ἀγαθά, τύχη δέ τις ἀνθρώπων κρείττων διεφόρησεν.
337eŞimdi siz bunları iyi bir payla ve ilahî bir talihle daha başarılı bir şekilde gerçekleştirmeye çalışın.
Öğüt, mektup ve Dionysios'a ilk gidişim hakkında söyleyeceklerim bu kadar. Sonraki yolculuğumun ve deniz seyahatimin ne kadar yerinde ve uygun olduğunu, merak eden bundan sonra dinleyebilir.
Sicilya'daki ilk kalışımı, dediğim gibi, Dion'un yakınlarına ve arkadaşlarına öğüt vermeden önce anlatıp bitirdim.
τὰ δὲ νῦν ὑμεῖς πειρᾶσθε εὐτυχέστερον αὐτὰ ἀγαθῇ πρᾶξαι μοίρᾳ καὶ θείᾳ τινὶ τύχῃ.
συμβουλὴ μὲν δὴ καὶ ἐπιστολὴ εἰρήσθω καὶ ἡ παρὰ Διονύσιον ἐμὴ προτέρα ἄφιξις· ἡ δὲ δὴ ὑστέρα πορεία τε καὶ πλοῦς ὡς εἰκότως τε ἅμα καὶ ἐμμελῶς γέγονεν, ᾧ μέλει ἀκούειν ἔξεστι τὸ μετὰ τοῦτο.
ὁ μὲν γὰρ δὴ πρῶτος χρόνος
338aBundan sonra Dionysios'u, elimden geldiğince, beni bırakmaya ikna ettim; barış olunca — çünkü o zaman Sicilya'da savaş vardı — ikimiz şu konuda anlaştık: Dionysios, iktidarını kendisi için daha güvenli hâle getirdikten sonra Dion'u ve beni yeniden çağıracağını söyledi; Dion'dan da o zaman başına gelenin bir sürgün değil, bir yer değiştirme olduğunu düşünmesini istedi. Ben de bu şartlarla geleceğime söz verdim.
τῆς ἐν Σικελίᾳ διατριβῆς μοι διεπεράνθη, καθάπερ εἶπον, πρὶν συμβουλεύειν τοῖς οἰκείοις καὶ ἑταίροις τοῖς περὶ Δίωνα· τὸ μετʼ ἐκεῖνα δʼ οὖν ἔπεισα ὅπῃ δή ποτʼ ἐδυνάμην Διονύσιον ἀφεῖναί με, εἰρήνης δὲ γενομένης—ἦν γὰρ τότε πόλεμος ἐν Σικελίᾳ—συνωμολογήσαμεν ἀμφότεροι. Διονύσιος μὲν ἔφη μεταπέμψεσθαι Δίωνα καὶ ἐμὲ πάλιν, καταστησάμενος τὰ περὶ τὴν ἀρχὴν ἀσφαλέστερον ἑαυτῷ, Δίωνα δὲ ἠξίου
338bBarış olunca beni çağırdı; Dion'un bir yıl daha beklemesini istiyor, benim ise ne pahasına olursa olsun gelmemi istiyordu. Dion da denize açılmamı buyuruyor ve yalvarıyordu; çünkü Sicilya'dan, Dionysios'un şimdi yeniden şaşılacak bir felsefe arzusuna kapıldığı yolunda çok söz geliyordu. Bu yüzden Dion, çağrıya karşı gelmemem için bize ısrarla yalvarıyordu. Ben ise felsefe konusunda gençlerin başına böyle şeylerin çok geldiğini biliyordum; yine de o zaman Dion'u da Dionysios'u da bir kenara bırakmak bana daha güvenli göründü. Yaşlı olduğumu, şimdi yapılanların hiçbirinin anlaşmalara uygun olmadığını söyleyerek ikisini de kendime kızdırdım.
διανοεῖσθαι μὴ φυγὴν αὑτῷ γεγονέναι τότε, μετάστασιν δέ· ἐγὼ δʼ ἥξειν ὡμολόγησα ἐπὶ τούτοις τοῖς λόγοις. γενομένης δὲ εἰρήνης, μετεπέμπετό με, Δίωνα δὲ ἐπισχεῖν ἔτι ἐνιαυτὸν ἐδεῖτο, ἐμὲ δὲ ἥκειν ἐκ παντὸς τρόπου ἠξίου. δίων μὲν οὖν ἐκέλευέ τέ με πλεῖν καὶ ἐδεῖτο· καὶ γὰρ δὴ λόγος ἐχώρει πολὺς ἐκ Σικελίας ὡς Διονύσιος θαυμαστῶς φιλοσοφίας ἐν ἐπιθυμίᾳ πάλιν εἴη γεγονὼς τὰ νῦν· ὅθεν ὁ δίων συντεταμένως ἐδεῖτο ἡμῶν τῇ μεταπέμψει μὴ ἀπειθεῖν. ἐγὼ δὲ ᾔδη μέν που
338cGörünüşe göre bundan sonra Arkhytas Dionysios'un yanına gelmiş — çünkü ben ayrılmadan önce Arkhytas ve Taras'takilerle Dionysios arasında misafir dostluğu ve dostluk kurup öyle denize açılmıştım —; Syrakusai'de Dion'dan bir şeyler dinlemiş başka bazı kişiler ve bunlardan dinlemiş başkaları da vardı; bunlar felsefe hakkında yanlış işitilmiş birtakım şeylerle doluydu. Bana öyle geliyor ki bunlar, Dionysios benim düşündüğüm her şeyi dinlemiş diye, onunla bu konularda tartışmaya çalıştılar.
κατὰ τὴν φιλοσοφίαν τοῖς νέοις πολλὰ τοιαῦτα γιγνόμενα, ὅμως δʼ οὖν ἀσφαλέστερόν μοι ἔδοξεν χαίρειν τότε γε πολλὰ καὶ Δίωνα καὶ Διονύσιον ἐᾶν, καὶ ἀπηχθόμην ἀμφοῖν ἀποκρινάμενος ὅτι γέρων τε εἴην καὶ κατὰ τὰς ὁμολογίας οὐδὲν γίγνοιτο τῶν τὰ νῦν πραττομένων. ἔοικεν δὴ τὸ μετὰ τοῦτο Ἀρχύτης τε παρὰ Διονύσιον [πρὶν] ἀφικέσθαι—ἐγὼ γὰρ πρὶν ἀπιέναι ξενίαν καὶ φιλίαν Ἀρχύτῃ καὶ τοῖς ἐν
338dO ise başka bakımlardan öğrenme yeteneğinden yoksun değildir ve şaşılacak derecede hırslıdır. Söylenenler belki hoşuna gidiyordu, ama ben oradayken hiçbir şey dinlemediğinin ortaya çıkmasından da utanıyordu. Bu yüzden bir yandan daha açık bir şekilde dinleme arzusuna kapıldı, bir yandan da hırsı onu sıkıştırıyordu. Önceki kalışımda neden dinlemediğini az önce yukarıda anlattık.
Τάραντι καὶ Διονυσίῳ ποιήσας ἀπέπλεον—ἄλλοι τέ τινες ἐν Συρακούσαις ἦσαν Δίωνός τε ἄττα διακηκοότες καὶ τούτων τινὲς ἄλλοι, παρακουσμάτων τινῶν ἔμμεστοι τῶν κατὰ φιλοσοφίαν· οἳ δοκοῦσί μοι Διονυσίῳ πειρᾶσθαι διαλέγεσθαι τῶν περὶ τὰ τοιαῦτα, ὡς Διονυσίου πάντα διακηκοότος ὅσα διενοούμην ἐγώ. ὁ δὲ οὔτε ἄλλως ἐστὶν ἀφυὴς πρὸς τὴν τοῦ μανθάνειν δύναμιν φιλότιμός τε θαυμαστῶς· ἤρεσκέν τε οὖν ἴσως αὐτῷ τὰ λεγόμενα ᾐσχύνετό τε φανερὸς γιγνόμενος
338eBen eve sağ salim dönüp ikinci çağrısını, az önce söylediğim gibi, reddedince, bana öyle geliyor ki Dionysios bütünüyle hırsa kapıldı: Bazılarına, onun tabiatını, melekesini ve yaşayışını tanıdıktan sonra onu küçümsediğim ve ona kızdığım için artık yanına gitmek istemediğim izlenimini vermemden korkuyordu.
οὐδὲν ἀκηκοὼς ὅτʼ ἐπεδήμουν ἐγώ, ὅθεν ἅμα μὲν εἰς ἐπιθυμίαν ᾔει τοῦ διακοῦσαι ἐναργέστερον, ἅμα δʼ ἡ φιλοτιμία κατήπειγεν αὐτόν—διʼ ἃ δὲ οὐκ ἤκουσεν ἐν τῇ πρόσθεν ἐπιδημίᾳ, διεξήλθομεν ἐν τοῖς ἄνω ῥηθεῖσιν νυνδὴ λόγοις—
ἐπειδὴ δʼ οὖν οἴκαδέ τʼ ἐσώθην καὶ καλοῦντος τὸ δεύτερον ἀπηρνήθην, καθάπερ εἶπον νυνδή, δοκεῖ μοι Διονύσιος παντάπασιν φιλοτιμηθῆναι μή ποτέ τισιν δόξαιμι καταφρονῶν
339aDoğruyu söylemek ve, olup bitenleri dinleyen biri benim felsefemi küçümseyip tiranın nous sahibi olduğunu düşünürse, buna katlanmak benim için adil olandır. Dionysios üçüncü kez, yolculuğum rahat olsun diye bana bir trireme gönderdi. Arkhytas'la birlikte bulunmuş olanlardan biri olan ve Sicilya'dakiler arasında en çok değer verdiğim kişi olduğunu düşündüğü Arkhedemos'u ve Sicilya'daki başka tanıdıkları da gönderdi.
αὐτοῦ τῆς φύσεώς τε καὶ ἕξεως ἅμα καὶ τῆς διαίτης ἔμπειρος γεγονώς, οὐκέτʼ ἐθέλειν δυσχεραίνων παρʼ αὐτὸν ἀφικνεῖσθαι. δίκαιος δὴ λέγειν εἰμὶ τἀληθὲς καὶ ὑπομένειν, εἴ τις ἄρα τὰ γεγονότα ἀκούσας καταφρονήσει τῆς ἐμῆς φιλοσοφίας, τὸν τύραννον δὲ ἡγήσεται νοῦν ἔχειν. ἔπεμψε μὲν γὰρ δὴ Διονύσιος τρίτον ἐπʼ ἐμὲ τριήρη ῥᾳστώνης ἕνεκα τῆς πορείας, ἔπεμψεν δὲ Ἀρχέδημον, ὃν ἡγεῖτό με τῶν ἐν
339bBunların hepsi bize aynı haberi getiriyordu: Dionysios felsefede şaşılacak ölçüde ilerlemişti. Bir de çok uzun bir mektup gönderdi; Dion'a karşı nasıl bir tutum içinde olduğumu, Dion'un da benim denize açılıp Syrakusai'ye gelmem için ne kadar istekli olduğunu biliyordu. Mektup bütün bunlara göre hazırlanmıştı ve başlangıcı aşağı yukarı şöyle diyordu: "Dionysios'tan Platon'a." Âdet olan selam sözlerinden sonra hemen şunu söylüyordu: "Bizim tarafımızdan ikna olup şimdi Sicilya'ya gelirsen, önce Dion'la ilgili işler senin istediğin şekilde olacak — biliyorum ki ölçülü şeyler isteyeceksin, ben de razı olacağım —; gelmezsen, Dion'la ilgili işlerin hiçbiri, ne başka konularda ne de onun kendisi hakkında, senin istediğin gibi gitmeyecek."
Σικελίᾳ περὶ πλείστου ποιεῖσθαι, τῶν Ἀρχύτῃ συγγεγονότων ἕνα, καὶ ἄλλους γνωρίμους τῶν ἐν Σικελίᾳ· οὗτοι δὲ ἡμῖν ἤγγελλον πάντες τὸν αὐτὸν λόγον, ὡς θαυμαστὸν ὅσον Διονύσιος ἐπιδεδωκὼς εἴη πρὸς φιλοσοφίαν. ἔπεμψεν δὲ ἐπιστολὴν πάνυ μακράν, εἰδὼς ὡς πρὸς Δίωνα διεκείμην καὶ τὴν αὖ Δίωνος προθυμίαν τοῦ ἐμὲ πλεῖν καὶ εἰς Συρακούσας ἐλθεῖν· πρὸς γὰρ δὴ πάντα ταῦτα ἦν παρεσκευασμένη τὴν ἀρχὴν ἔχουσα ἡ ἐπιστολή, τῇδέ πῃ φράζουσα— Διονύσιος
339cBunları böyle söyledi; geri kalanını söylemek uzun ve yersiz olur.
Πλάτωνι —τὰ νόμιμα ἐπὶ τούτοις εἰπὼν οὐδὲν τὸ μετὰ τοῦτο εἶπεν πρότερον ἢ ὡς ἂν εἰς Σικελίαν πεισθεὶς ὑφʼ ἡμῶν ἔλθῃς τὰ νῦν, πρῶτον μέν σοι τὰ περὶ Δίωνα ὑπάρξει ταύτῃ γιγνόμενα ὅπῃπερ ἂν αὐτὸς ἐθέλῃς—θελήσεις δὲ οἶδʼ ὅτι τὰ μέτρια, καὶ ἐγὼ συγχωρήσομαι—εἰ δὲ μή, οὐδέν σοι τῶν περὶ Δίωνα ἕξει πραγμάτων οὔτε περὶ τἆλλα οὔτε περὶ αὐτὸν κατὰ νοῦν γιγνόμενα. ταῦθʼ οὕτως εἶπεν, τἆλλα δὲ
339dArkhytas'tan ve Taras'takilerden de başka mektuplar geliyordu; bunlar Dionysios'un felsefesini övüyor, şimdi gelmezsem benim aracılığımla Dionysios'la kurdukları ve devlet işleri için hiç de küçük olmayan dostluğu tamamen bozacağımı söylüyordu. O sıralarda çağrı böyle olunca, Sicilya'dakiler ve İtalya'dakiler beni çekiştiriyor, Atina'dakiler de yalvararak beni adeta dışarı itiyordu; yine aynı söz geliyordu: Dion'u, Taras'taki misafir dostlarımı ve arkadaşlarımı ele vermemeliydim. İçimde de şu düşünce vardı: Öğrenmeye yatkın genç bir insanın, söze değer konuları kulak misafiri olarak dinleyip en iyi hayata karşı bir tutkuya kapılması hiç şaşılacak şey değildi. Bu yüzden durumun hangisi olduğunu açıkça sınamam, bunu asla yüzüstü bırakmamam ve, eğer anlatılanlar gerçekten doğruysa, gerçekten bu kadar büyük bir ayıbın sebebi olmamam gerekiyordu.
μακρὰ ἂν εἴη καὶ ἄνευ καιροῦ λεγόμενα. ἐπιστολαὶ δὲ ἄλλαι ἐφοίτων παρά τε Ἀρχύτου καὶ τῶν ἐν Τάραντι, τήν τε φιλοσοφίαν ἐγκωμιάζουσαι τὴν Διονυσίου, καὶ ὅτι, ἂν μὴ ἀφίκωμαι νῦν, τὴν πρὸς Διονύσιον αὐτοῖς γενομένην φιλίαν διʼ ἐμοῦ, οὐ σμικρὰν οὖσαν πρὸς τὰ πολιτικά, παντάπασιν διαβαλοίην. ταύτης δὴ τοιαύτης γενομένης ἐν τῷ τότε χρόνῳ τῆς μεταπέμψεως, τῶν μὲν ἐκ Σικελίας τε καὶ Ἰταλίας ἑλκόντων, τῶν δὲ Ἀθήνηθεν ἀτεχνῶς μετὰ δεήσεως οἷον
ἐξωθούντων με, καὶ πάλιν ὁ λόγος ἧκεν ὁ αὐτός, τὸ μὴ δεῖν προδοῦναι Δίωνα μηδὲ τοὺς ἐν Τάραντι ξένους τε καὶ ἑταίρους,
αὐτῷ δέ μοι ὑπῆν ὡς οὐδὲν θαυμαστὸν νέον ἄνθρωπον παρακούοντα ἀξίων λόγου πραγμάτων, εὐμαθῆ, πρὸς ἔρωτα ἐλθεῖν τοῦ βελτίστου βίου· δεῖν οὖν αὐτὸ ἐξελέγξαι σαφῶς ὁποτέρως ποτὲ ἄρα ἔχοι, καὶ τοῦτʼ αὐτὸ μηδαμῇ προδοῦναι μηδʼ ἐμὲ τὸν αἴτιον γενέσθαι τηλικούτου ἀληθῶς ὀνείδους,
340aBu hesapla, yüzümü örterek yola çıktım; birçok şeyden korkuyor ve, görünüşe göre, hiç de iyi şeyler sezinlemiyordum. Ama üçüncü kez gidip "üçüncüsü Kurtarıcı'ya" sözünü gerçekten yerine getirdim: Çünkü yine talihli bir şekilde kurtuldum. Bunun için de tanrıdan sonra Dionysios'a minnet duymak gerekir; çünkü birçokları beni yok etmek isterken o buna engel oldu ve benimle ilgili işlerde saygıya bir pay ayırdı.
εἴπερ ὄντως εἴη τῳ ταῦτα λελεγμένα. πορεύομαι δὴ τῷ λογισμῷ τούτῳ κατακαλυψάμενος—πολλὰ δεδιὼς μαντευόμενός τε οὐ πάνυ καλῶς, ὡς ἔοικεν—ἐλθὼν δʼ οὖν τὸ τρίτον τῷ σωτῆρι τοῦτό γε οὖν ἔπραξα ὄντως· ἐσώθην γάρ τοι πάλιν εὐτυχῶς, καὶ τούτων γε μετὰ θεὸν Διονυσίῳ χάριν εἰδέναι χρεών, ὅτι πολλῶν βουληθέντων ἀπολέσαι με διεκώλυσεν καὶ ἔδωκέν τι μέρος αἰδοῖ τῶν περὶ ἐμὲ πραγμάτων.
340bVardığımda, önce şunu sınamam gerektiğini düşündüm: Dionysios gerçekten felsefeyle ateş almış gibi tutuşmuş muydu, yoksa Atina'ya gelen bu kadar çok söz boşuna mıydı? Bu tür şeyleri sınamanın bayağı olmayan, gerçekten tiranlara yaraşan bir yolu vardır; özellikle de yanlış işitilmiş şeylerle dolu olanlar için. Ben de gelir gelmez Dionysios'un tam bu durumda olduğunu fark ettim. Böylelerine bütün işin ne olduğunu, kaç aşamadan geçtiğini ve ne kadar emek gerektirdiğini göstermek gerekir.
ἐπειδὴ δὲ ἀφικόμην, ᾤμην τούτου πρῶτον ἔλεγχον δεῖν λαβεῖν, πότερον ὄντως εἴη Διονύσιος ἐξημμένος ὑπὸ φιλοσοφίας ὥσπερ πυρός, ἢ μάτην ὁ πολὺς οὗτος ἔλθοι λόγος Ἀθήναζε. ἔστιν δή τις τρόπος τοῦ περὶ τὰ τοιαῦτα πεῖραν λαμβάνειν οὐκ ἀγεννὴς ἀλλʼ ὄντως τυράννοις πρέπων, ἄλλως τε καὶ τοῖς τῶν παρακουσμάτων μεστοῖς, ὃ δὴ κἀγὼ Διονύσιον εὐθὺς ἐλθὼν ᾐσθόμην καὶ μάλα πεπονθότα. δεικνύναι δὴ δεῖ τοῖς τοιούτοις ὅτι ἔστι πᾶν τὸ πρᾶγμα οἷόν τε
340cÇünkü bunu dinleyen kişi, eğer gerçekten filozofsa, bu işe yakın ve layık, ilahî biri ise, şaşılacak bir yol duymuş olduğunu, şimdi bütün gücüyle ona yönelmesi gerektiğini, başka türlü davranırsa hayatın yaşanmaya değmeyeceğini düşünür. Bundan sonra hem kendisi bütün gücüyle çabalar hem de yolu göstereni zorlar; ya her şeyi sonuna kadar götürünceye ya da yol gösteren olmadan kendi yolunu bulabilecek gücü kazanıncaya kadar bırakmaz.
καὶ διʼ ὅσων πραγμάτων καὶ ὅσον πόνον ἔχει. ὁ γὰρ ἀκούσας, ἐὰν μὲν ὄντως ᾖ φιλόσοφος οἰκεῖός τε καὶ ἄξιος τοῦ πράγματος θεῖος ὤν, ὁδόν τε ἡγεῖται θαυμαστὴν ἀκηκοέναι συντατέον τε εἶναι νῦν καὶ οὐ βιωτὸν ἄλλως ποιοῦντι· μετὰ τοῦτο δὴ συντείνας αὐτός τε καὶ τὸν ἡγούμενον τὴν ὁδόν, οὐκ ἀνίησιν πρὶν ἂν ἢ τέλος ἐπιθῇ πᾶσιν, ἢ λάβῃ δύναμιν ὥστε αὐτὸς αὑτὸν χωρὶς τοῦ δείξοντος δυνατὸς εἶναι ποδηγεῖν.
340dBöyle biri bu şekilde ve bu düşüncelerle yaşar: Hangi işlerle uğraşırsa uğraşsın, her şeyin yanında hep felsefeye ve onu en çok öğrenmeye yatkın, hafızası güçlü ve kendi içinde ayık bir şekilde akıl yürütebilir kılacak gündelik yaşayışa bağlı kalır; bunun zıddı olan yaşayıştan ise hep nefret eder. Gerçekten filozof olmayıp kanaatlerle yalnızca üstleri boyanmış olanlar ise, tıpkı bedenleri güneşten yanmış olanlar gibi, öğrenilecek ne kadar çok şey olduğunu, emeğin ne kadar büyük olduğunu ve bu işe yaraşan gündelik yaşayışın ne kadar düzenli olduğunu görünce, bunu zor ve kendileri için imkânsız sayarlar; bu işle uğraşmaya güçleri de yetmez.
ταύτῃ καὶ κατὰ ταῦτα διανοηθεὶς ὁ τοιοῦτος ζῇ, πράττων μὲν ἐν αἷστισιν ἂν ᾖ πράξεσιν, παρὰ πάντα δὲ ἀεὶ φιλοσοφίας ἐχόμενος καὶ τροφῆς τῆς καθʼ ἡμέραν ἥτις ἂν αὐτὸν μάλιστα εὐμαθῆ τε καὶ μνήμονα καὶ λογίζεσθαι δυνατὸν ἐν αὑτῷ νήφοντα ἀπεργάζηται· τὴν δὲ ἐναντίαν ταύτῃ μισῶν διατελεῖ. οἱ δὲ ὄντως μὲν μὴ φιλόσοφοι, δόξαις δʼ ἐπικεχρωσμένοι, καθάπερ οἱ τὰ σώματα ὑπὸ τῶν ἡλίων ἐπικεκαυμένοι, ἰδόντες τε ὅσα μαθήματά ἐστιν καὶ ὁ πόνος
ἡλίκος καὶ δίαιτα ἡ καθʼ ἡμέραν ὡς πρέπουσα ἡ κοσμία τῷ πράγματι, χαλεπὸν ἡγησάμενοι καὶ ἀδύνατον αὑτοῖς, οὔτε δὴ
341aBazıları da bütünü yeterince dinlediklerine ve artık hiçbir zahmete ihtiyaçları olmadığına kendilerini inandırırlar. İşte rahatına düşkün ve emek vermeye gücü yetmeyenlere karşı açık ve en güvenli sınama budur; çünkü böyle biri suçu asla gösterende değil, kendinde bulur: İşin gerektirdiği her şeyle uğraşamayan kendisidir. Dionysios'a da o zaman söylenenler böyle söylendi. Ben her şeyi anlatmadım, Dionysios da bunu istemedi; çünkü başkalarından yanlış işittikleri yüzünden birçok şeyi, hem de en önemlilerini bildiğini ve yeterince kavradığını iddia ediyordu.
ἐπιτηδεύειν δυνατοὶ γίγνονται,
ἔνιοι δὲ αὐτῶν πείθουσιν αὑτοὺς ὡς ἱκανῶς ἀκηκοότες εἰσὶν τὸ ὅλον, καὶ οὐδὲν ἔτι δέονταί τινων πραγμάτων. ἡ μὲν δὴ πεῖρα αὕτη γίγνεται ἡ σαφής τε καὶ ἀσφαλεστάτη πρὸς τοὺς τρυφῶντάς τε καὶ ἀδυνάτους διαπονεῖν, ὡς μηδέποτε βαλεῖν ἐν αἰτίᾳ τὸν δεικνύντα ἀλλʼ αὐτὸν αὑτόν, μὴ δυνάμενον πάντα τὰ πρόσφορα ἐπιτηδεύειν τῷ πράγματι. οὕτω δὴ καὶ Διονυσίῳ τότʼ ἐρρήθη τὰ ῥηθέντα. πάντα μὲν οὖν οὔτʼ ἐγὼ διεξῆλθον οὔτε
341bSonradan duydum ki o zaman dinlediği konular hakkında, duyduklarıyla hiçbir ilgisi yokmuş gibi, kendi tekhnēsi diye derleyerek bir şey yazmış; ama ben bunların hiçbirini bilmiyorum. Bu aynı konular hakkında yazmış başka bazı kişiler biliyorum; ama bunlar kim olduklarını kendileri de bilmiyor. Yine de benim üzerinde ciddiyetle durduğum şeyleri bildiklerini söyleyen, yazmış ve yazacak olan herkes hakkında — ister benden dinlemiş olsunlar ister başkalarından ister kendileri bulmuş olsunlar — şu kadarını söyleyebilirim: Benim kanaatime göre bunlar bu konudan hiçbir şey anlamazlar.
Διονύσιος ἐδεῖτο· πολλὰ γὰρ αὐτὸς καὶ τὰ μέγιστα εἰδέναι τε καὶ ἱκανῶς ἔχειν προσεποιεῖτο διὰ τὰς ὑπὸ τῶν ἄλλων παρακοάς. ὕστερον δὲ καὶ ἀκούω γεγραφέναι αὐτὸν περὶ ὧν τότε ἤκουσε, συνθέντα ὡς αὑτοῦ τέχνην, οὐδὲν τῶν αὐτῶν ὧν ἀκούοι· οἶδα δὲ οὐδὲν τούτων. ἄλλους μέν τινας οἶδα γεγραφότας περὶ τῶν αὐτῶν τούτων, οἵτινες δέ, οὐδʼ αὐτοὶ αὑτούς. τοσόνδε γε μὴν περὶ πάντων ἔχω φράζειν τῶν γεγραφότων
341cBu konularda benim hiçbir yazılı eserim yoktur, hiçbir zaman da olmayacaktır. Çünkü bu, öteki dersler gibi hiçbir şekilde sözle ifade edilemez; ama konunun kendisi üzerine uzun bir birliktelikten ve birlikte yaşamaktan sonra, sıçrayan bir ateşten tutuşan ışık gibi birdenbire psykhēde doğar ve artık kendi kendini besler.
καὶ γραψόντων, ὅσοι φασὶν εἰδέναι περὶ ὧν ἐγὼ σπουδάζω, εἴτʼ ἐμοῦ ἀκηκοότες εἴτʼ ἄλλων εἴθʼ ὡς εὑρόντες αὐτοί· τούτους οὐκ ἔστιν κατά γε τὴν ἐμὴν δόξαν περὶ τοῦ πράγματος ἐπαΐειν οὐδέν. οὔκουν ἐμόν γε περὶ αὐτῶν ἔστιν σύγγραμμα οὐδὲ μήποτε γένηται· ῥητὸν γὰρ οὐδαμῶς ἐστιν ὡς ἄλλα μαθήματα, ἀλλʼ ἐκ πολλῆς συνουσίας γιγνομένης περὶ τὸ πρᾶγμα αὐτὸ καὶ τοῦ συζῆν ἐξαίφνης, οἷον ἀπὸ πυρὸς
341dYine de şu kadarını biliyorum: Bunlar yazılacak ya da söylenecekse, en iyi benim tarafımdan söylenir; kötü yazılmış olmaları da en çok beni üzer. Eğer bunların çoğunluk için yeterince yazılabilir ve söylenebilir olduğu bana görünseydi, hayatımda insanlara büyük fayda sağlayacak şeyi yazmaktan ve tabiatı herkes için aydınlığa çıkarmaktan daha güzel ne yapabilirdim?
πηδήσαντος ἐξαφθὲν φῶς, ἐν τῇ ψυχῇ γενόμενον αὐτὸ ἑαυτὸ ἤδη τρέφει. καίτοι τοσόνδε γε οἶδα, ὅτι γραφέντα ἢ λεχθέντα ὑπʼ ἐμοῦ βέλτιστʼ ἂν λεχθείη· καὶ μὴν ὅτι γεγραμμένα κακῶς οὐχ ἥκιστʼ ἂν ἐμὲ λυποῖ. εἰ δέ μοι ἐφαίνετο γραπτέα θʼ ἱκανῶς εἶναι πρὸς τοὺς πολλοὺς καὶ ῥητά, τί τούτου κάλλιον ἐπέπρακτʼ ἂν ἡμῖν ἐν τῷ βίῳ ἢ τοῖς τε ἀνθρώποισι μέγα ὄφελος γράψαι καὶ τὴν φύσιν εἰς φῶς
341eAma bu konular hakkındaki böyle bir girişimin insanlar için iyi olduğunu düşünmüyorum; ancak küçük bir işaretle kendi başlarına bulabilecek birkaç kişi için iyi olabilir. Ötekilerin kimini hiç de yerinde olmayan, yanlış bir küçümsemeyle, kimini de yüce bir şeyler öğrenmişler gibi kibirli ve boş bir umutla doldururdu.
πᾶσιν προαγαγεῖν;
ἀλλʼ οὔτε ἀνθρώποις ἡγοῦμαι τὴν ἐπιχείρησιν περὶ αὐτῶν λεγομένην ἀγαθόν, εἰ μή τισιν ὀλίγοις ὁπόσοι δυνατοὶ ἀνευρεῖν αὐτοὶ διὰ σμικρᾶς ἐνδείξεως, τῶν τε δὴ ἄλλων τοὺς μὲν καταφρονήσεως οὐκ ὀρθῆς ἐμπλήσειεν ἂν οὐδαμῇ ἐμμελῶς, τοὺς δὲ ὑψηλῆς καὶ χαύνης ἐλπίδος, ὡς
342aBu konularda daha uzun bir şey söylemek aklıma geldi; çünkü belki bunlar söylenince anlattığım şey daha açık olur. Bu tür şeylerden herhangi birini yazmaya cüret edene karşı çıkan doğru bir söz var; bunu daha önce de sık sık söyledim, ama görünüşe göre şimdi de söylemek gerekiyor.
Var olan her şeyin, onun epistēmēsinin ortaya çıkması için zorunlu olarak aracı olan üç şeyi vardır; dördüncüsü epistēmēnin kendisidir; beşinci olarak da bilinebilen ve gerçekten var olan şeyin kendisini koymak gerekir. Birincisi ad, ikincisi logos, üçüncüsü suret, dördüncüsü epistēmēdir.
σέμνʼ ἄττα μεμαθηκότας. ἔτι δὲ μακρότερα περὶ αὐτῶν ἐν νῷ μοι γέγονεν εἰπεῖν· τάχα γὰρ ἂν περὶ ὧν λέγω σαφέστερον ἂν εἴη λεχθέντων αὐτῶν. ἔστι γάρ τις λόγος ἀληθής, ἐναντίος τῷ τολμήσαντι γράφειν τῶν τοιούτων καὶ ὁτιοῦν, πολλάκις μὲν ὑπʼ ἐμοῦ καὶ πρόσθεν ῥηθείς, ἔοικεν δʼ οὖν εἶναι καὶ νῦν λεκτέος.
ἔστιν τῶν ὄντων ἑκάστῳ, διʼ ὧν τὴν ἐπιστήμην ἀνάγκη παραγίγνεσθαι, τρία, τέταρτον δʼ αὐτή—πέμπτον δʼ αὐτὸ
342bŞimdi söyleneni öğrenmek istiyorsan bir örnek al ve her şey hakkında böyle düşün. Daire denen bir şey vardır; onun adı tam da şimdi ağzımızdan çıkan bu sözdür. İkincisi onun logosudur ve adlardan ve fiillerden oluşur: "Uçlarından merkeze her yönde eşit uzaklıkta olan şey", adı yuvarlak, çember ve daire olan şeyin logosu budur.
τιθέναι δεῖ ὃ δὴ γνωστόν τε καὶ ἀληθῶς ἐστιν ὄν—ἓν μὲν ὄνομα, δεύτερον δὲ λόγος, τὸ δὲ τρίτον εἴδωλον, τέταρτον δὲ ἐπιστήμη. περὶ ἓν οὖν λαβὲ βουλόμενος μαθεῖν τὸ νῦν λεγόμενον, καὶ πάντων οὕτω πέρι νόησον. κύκλος ἐστίν τι λεγόμενον, ᾧ τοῦτʼ αὐτό ἐστιν ὄνομα ὃ νῦν ἐφθέγμεθα. λόγος δʼ αὐτοῦ τὸ δεύτερον, ἐξ ὀνομάτων καὶ ῥημάτων συγκείμενος· τὸ γὰρ ἐκ τῶν ἐσχάτων ἐπὶ τὸ μέσον ἴσον ἀπέχον πάντῃ, λόγος ἂν εἴη ἐκείνου ᾧπερ στρογγύλον καὶ περιφερὲς
342cÜçüncüsü çizilen ve silinen, tornada yapılan ve yok olan şeydir; bütün bunların çevresinde döndüğü dairenin kendisi ise bunlardan hiçbirine uğramaz, çünkü onlardan başka bir şeydir. Dördüncüsü bunlar hakkındaki epistēmē, nous ve doğru kanaattir. Bütün bunları tek bir şey olarak koymak gerekir, çünkü bu, seslerde ya da cisimlerin biçimlerinde değil psykhēlerde bulunur; bundan da açıkça anlaşılır ki hem dairenin kendi tabiatından hem de önce söylenen üç şeyden farklıdır.
ὄνομα καὶ κύκλος. τρίτον δὲ τὸ ζωγραφούμενόν τε καὶ ἐξαλειφόμενον καὶ τορνευόμενον καὶ ἀπολλύμενον· ὧν αὐτὸς ὁ κύκλος, ὃν πέρι πάντʼ ἐστὶν ταῦτα, οὐδὲν πάσχει, τούτων ὡς ἕτερον ὄν. τέταρτον δὲ ἐπιστήμη καὶ νοῦς ἀληθής τε δόξα περὶ ταῦτʼ ἐστίν· ὡς δὲ ἓν τοῦτο αὖ πᾶν θετέον, οὐκ ἐν φωναῖς οὐδʼ ἐν σωμάτων σχήμασιν ἀλλʼ ἐν ψυχαῖς ἐνόν, ᾧ δῆλον ἕτερόν τε ὂν αὐτοῦ τοῦ κύκλου τῆς φύσεως τῶν
342dBunlar arasında akrabalık ve benzerlik bakımından beşinciye en çok yaklaşan noustur; ötekiler daha uzaktır. Aynı şey düz ve yuvarlak biçim ve renk için; iyi, güzel ve adil için; yapılmış ya da tabiatça meydana gelmiş her cisim için, ateş, su ve buna benzer her şey için; her canlı ve psykhēlerdeki karakter için; bütün eylemler ve etkilenmeler için de geçerlidir. Çünkü biri bunların dördünü bir şekilde kavramadıkça, beşincinin epistēmēsinden hiçbir zaman tam olarak pay alamaz.
τε ἔμπροσθεν λεχθέντων τριῶν. τούτων δὲ ἐγγύτατα μὲν συγγενείᾳ καὶ ὁμοιότητι τοῦ πέμπτου νοῦς πεπλησίακεν, τἆλλα δὲ πλέον ἀπέχει. ταὐτὸν δὴ περί τε εὐθέος ἅμα καὶ περιφεροῦς σχήματος καὶ χρόας, περί τε ἀγαθοῦ καὶ καλοῦ καὶ δικαίου, καὶ περὶ σώματος ἅπαντος σκευαστοῦ τε καὶ κατὰ φύσιν γεγονότος, πυρὸς ὕδατός τε καὶ τῶν τοιούτων πάντων, καὶ ζῴου σύμπαντος πέρι καὶ ἐν ψυχαῖς ἤθους, καὶ περὶ ποιήματα καὶ παθήματα σύμπαντα· οὐ γὰρ ἂν τούτων
342eÜstelik bu dördü, logosların zayıflığı yüzünden, her şeyin varlığını göstermeye çalıştıkları kadar keyfiyetini de göstermeye çalışırlar.
μή τις τὰ τέτταρα λάβῃ ἁμῶς γέ πως, οὔποτε τελέως ἐπιστήμης τοῦ πέμπτου μέτοχος ἔσται.
πρὸς γὰρ τούτοις ταῦτα οὐχ ἧττον ἐπιχειρεῖ τὸ ποῖόν τι περὶ ἕκαστον δηλοῦν
343aBu yüzden nousu olan hiç kimse, kendi düşündüklerini bu zayıf araca, hele de yazılı harflerin başına gelen değiştirilemez bir biçime koymaya asla cüret etmez. Şimdi söyleneni de yine öğrenmek gerekir. İşlerde çizilen ya da tornada yapılan her daire beşinciye zıt olanla doludur, çünkü her noktada düz olana değer; oysa dairenin kendisi, diyoruz, zıt tabiattan ne küçük ne büyük bir şey içerir. Bunların hiçbirinin adının da sağlam olmadığını söylüyoruz: Şimdi yuvarlak denen şeylere düz, düz denenlere de yuvarlak denmesine hiçbir şey engel değildir; adları değiştirip tersini söyleyenler için de bunlar daha az sağlam olmayacaktır.
ἢ τὸ ὂν ἑκάστου διὰ τὸ τῶν λόγων ἀσθενές· ὧν ἕνεκα νοῦν ἔχων οὐδεὶς τολμήσει ποτὲ εἰς αὐτὸ τιθέναι τὰ νενοημένα ὑπʼ αὐτοῦ, καὶ ταῦτα εἰς ἀμετακίνητον, ὃ δὴ πάσχει τὰ γεγραμμένα τύποις. τοῦτο δὲ πάλιν αὖ τὸ νῦν λεγόμενον δεῖ μαθεῖν. κύκλος ἕκαστος τῶν ἐν ταῖς πράξεσι γραφομένων ἢ καὶ τορνευθέντων μεστὸς τοῦ ἐναντίου ἐστὶν τῷ πέμπτῳ—τοῦ γὰρ εὐθέος ἐφάπτεται πάντῃ—αὐτὸς δέ, φαμέν, ὁ κύκλος οὔτε τι σμικρότερον οὔτε μεῖζον τῆς ἐναντίας ἔχει ἐν αὑτῷ φύσεως. ὄνομά τε αὐτῶν φαμεν οὐδὲν οὐδενὶ
343bLogos için de aynı söz geçerlidir: Adlardan ve fiillerden oluştuğuna göre, onda hiçbir şey yeterince sağlam değildir. Bu dördünün her birinin ne kadar belirsiz olduğuna dair söylenecek söz sayısızdır. Ama en önemlisi, az önce söylediğimiz şudur: Varlık ve keyfiyet diye iki şey vardır; psykhē keyfiyeti değil, neliği bilmeye çalışırken, dördünün her biri aranmayanı sözle ve işle psykhēnin önüne koyar. Her biri söyleneni ve gösterileni hislerle kolayca çürütülebilir bir şekilde sunar ve böylece, deyim yerindeyse, her insanı her türlü aporiayla ve belirsizlikle doldurur.
βέβαιον εἶναι, κωλύειν δʼ οὐδὲν τὰ νῦν στρογγύλα καλούμενα εὐθέα κεκλῆσθαι τά τε εὐθέα δὴ στρογγύλα, καὶ οὐδὲν ἧττον βεβαίως ἕξειν τοῖς μεταθεμένοις καὶ ἐναντίως καλοῦσιν. καὶ μὴν περὶ λόγου γε ὁ αὐτὸς λόγος, εἴπερ ἐξ ὀνομάτων καὶ ῥημάτων σύγκειται, μηδὲν ἱκανῶς βεβαίως εἶναι βέβαιον· μυρίος δὲ λόγος αὖ περὶ ἑκάστου τῶν τεττάρων ὡς ἀσαφές, τὸ δὲ μέγιστον, ὅπερ εἴπομεν ὀλίγον ἔμπροσθεν, ὅτι δυοῖν ὄντοιν, τοῦ τε ὄντος καὶ τοῦ ποιοῦ τινος, οὐ τὸ
343cKötü bir yetiştirilme yüzünden doğruyu aramaya bile alışmadığımız ve önümüze konan suretlerin yettiği konularda, sorulanlar olarak soranların karşısında birbirimize gülünç düşmeyiz, soranlar dördünü evirip çevirip çürütebilseler bile. Ama beşinciyi cevaplamaya ve göstermeye zorladığımız konularda, altüst etmeyi beceren biri isterse galip gelir.
ποιόν τι, τὸ δὲ τί, ζητούσης εἰδέναι τῆς ψυχῆς, τὸ μὴ ζητούμενον ἕκαστον τῶν τεττάρων προτεῖνον τῇ ψυχῇ λόγῳ τε καὶ κατʼ ἔργα, αἰσθήσεσιν εὐέλεγκτον τό τε λεγόμενον καὶ δεικνύμενον ἀεὶ παρεχόμενον ἕκαστον, ἀπορίας τε καὶ ἀσαφείας ἐμπίμπλησι πάσης ὡς ἔπος εἰπεῖν πάντʼ ἄνδρα. ἐν οἷσι μὲν οὖν μηδʼ εἰθισμένοι τὸ ἀληθὲς ζητεῖν ἐσμεν ὑπὸ πονηρᾶς τροφῆς, ἐξαρκεῖ δὲ τὸ προταθὲν τῶν εἰδώλων, οὐ καταγέλαστοι γιγνόμεθα ὑπʼ ἀλλήλων, οἱ ἐρωτώμενοι ὑπὸ
343dSözle, yazıyla ya da cevaplarla açıklama yapan kişiyi dinleyenlerin çoğuna, yazmaya ya da söylemeye giriştiği şeylerden hiçbirini bilmiyormuş gibi gösterir. Çünkü dinleyenler bazen çürütülenin yazanın ya da söyleyenin psykhēsi değil, tabiatı kusurlu olan bu dördün her birinin tabiatı olduğunu bilmezler.
τῶν ἐρωτώντων, δυναμένων δὲ τὰ τέτταρα διαρρίπτειν τε καὶ ἐλέγχειν· ἐν οἷς δʼ ἂν τὸ πέμπτον ἀποκρίνασθαι καὶ δηλοῦν ἀναγκάζωμεν, ὁ βουλόμενος τῶν δυναμένων ἀνατρέπειν κρατεῖ. καὶ ποιεῖ τὸν ἐξηγούμενον ἐν λόγοις ἢ γράμμασιν ἢ ἀποκρίσεσιν τοῖς πολλοῖς τῶν ἀκουόντων δοκεῖν μηδὲν γιγνώσκειν ὧν ἂν ἐπιχειρῇ γράφειν ἢ λέγειν, ἀγνοούντων ἐνίοτε ὡς οὐχ ἡ ψυχὴ τοῦ γράψαντος ἢ λέξαντος ἐλέγχεται, ἀλλʼ ἡ τῶν τεττάρων φύσις ἑκάστου, πεφυκυῖα
343eBunların hepsinin içinden geçmek, her birine bir aşağı bir yukarı geçerek ilerlemek, iyi tabiatlı bir şey hakkında iyi tabiatlı bir insanda ancak güçlükle epistēmē doğurur.
Ama biri kötü tabiatlıysa — çoğunluğun psykhē melekesi öğrenmeye ve karakter denen şeylere karşı kimi zaman tabiatça kötüdür, kimi zaman da bozulmuştur —, böylelerine Lynkeus bile görme gücü veremez.
φαύλως. ἡ δὲ διὰ πάντων αὐτῶν διαγωγή, ἄνω καὶ κάτω μεταβαίνουσα ἐφʼ ἕκαστον, μόγις ἐπιστήμην ἐνέτεκεν εὖ πεφυκότος εὖ πεφυκότι·
κακῶς δὲ ἂν φυῇ, ὡς ἡ τῶν πολλῶν ἕξις τῆς ψυχῆς εἴς τε τὸ μαθεῖν εἴς τε τὰ λεγόμενα ἤθη
344aTek sözle, konuyla akrabalığı olmayana ne öğrenme kolaylığı ne de hafıza bunu hiçbir zaman kazandırabilir; çünkü bu, yabancı melekelerde hiç doğmaz. Bu yüzden adil şeylere ve öteki güzel şeylere yatkın ve akraba olmayan, başka konularda ise öğrenmeye yatkın ve hafızası güçlü olanlar da, akraba olup da öğrenmesi güç ve hafızası zayıf olanlar da, bunların hiçbiri aretēnin ve kötülüğün hakikatini mümkün olduğu ölçüde asla öğrenemez.
πέφυκεν, τὰ δὲ διέφθαρται, οὐδʼ ἂν ὁ Λυγκεὺς ἰδεῖν ποιήσειεν τοὺς τοιούτους. ἑνὶ δὲ λόγῳ, τὸν μὴ συγγενῆ τοῦ πράγματος οὔτʼ ἂν εὐμάθεια ποιήσειέν ποτε οὔτε μνήμη— τὴν ἀρχὴν γὰρ ἐν ἀλλοτρίαις ἕξεσιν οὐκ ἐγγίγνεται—ὥστε ὁπόσοι τῶν δικαίων τε καὶ τῶν ἄλλων ὅσα καλὰ μὴ προσφυεῖς εἰσιν καὶ συγγενεῖς, ἄλλοι δὲ ἄλλων εὐμαθεῖς ἅμα καὶ μνήμονες, οὐδʼ ὅσοι συγγενεῖς, δυσμαθεῖς δὲ καὶ ἀμνήμονες, οὐδένες τούτων μήποτε μάθωσιν ἀλήθειαν ἀρετῆς εἰς
344bÇünkü bunları birlikte öğrenmek zorunludur; bütün ousianın yanlışını ve doğrusunu da birlikte, büyük bir emekle ve uzun bir zamanda öğrenmek gerekir; başta söylediğim gibi. Bunların her biri, adlar ve logoslar, görüntüler ve hisler, güçlükle birbirine sürtülüp iyi niyetli sorgulamalarla sınandığında, kıskançlık duymadan soru ve cevaplarla uğraşanlarda her şey hakkında phronēsis ve nous, insan gücünün elverdiği en yüksek dereceye uzanarak birden parlar.
τὸ δυνατὸν οὐδὲ κακίας. ἅμα γὰρ αὐτὰ ἀνάγκη μανθάνειν καὶ τὸ ψεῦδος ἅμα καὶ ἀληθὲς τῆς ὅλης οὐσίας, μετὰ τριβῆς πάσης καὶ χρόνου πολλοῦ, ὅπερ ἐν ἀρχαῖς εἶπον· μόγις δὲ τριβόμενα πρὸς ἄλληλα αὐτῶν ἕκαστα, ὀνόματα καὶ λόγοι ὄψεις τε καὶ αἰσθήσεις, ἐν εὐμενέσιν ἐλέγχοις ἐλεγχόμενα καὶ ἄνευ φθόνων ἐρωτήσεσιν καὶ ἀποκρίσεσιν χρωμένων, ἐξέλαμψε φρόνησις περὶ ἕκαστον καὶ νοῦς, συντείνων ὅτι
344cBu yüzden ciddi bir insan, ciddi şeyler hakkında yazıp onları insanlar arasında kıskançlığın ve aporianın içine atmaktan çok uzak durur. Kısacası, buradan şunu bilmek gerekir: Biri, ister bir kanun koyucunun kanunlarında ister başka herhangi bir alanda, birinin yazdığı eserleri gördüğünde, eğer yazar ciddi biriyse, bunların onun için en ciddi şeyler olmadığını bilmelidir; onun en ciddi şeyleri kendisinin en güzel bölgesinde bir yerde durur. Eğer gerçekten onun üzerinde ciddiyetle durduğu şeyler yazıya konmuşsa, o zaman "tanrılar değil, ölümlüler kendileri aklını yitirmiştir."
μάλιστʼ εἰς δύναμιν ἀνθρωπίνην. διὸ δὴ πᾶς ἀνὴρ σπουδαῖος τῶν ὄντων σπουδαίων πέρι πολλοῦ δεῖ μὴ γράψας ποτὲ ἐν ἀνθρώποις εἰς φθόνον καὶ ἀπορίαν καταβαλεῖ. ἑνὶ δὴ ἐκ τούτων δεῖ γιγνώσκειν λόγῳ, ὅταν ἴδῃ τίς του συγγράμματα γεγραμμένα εἴτε ἐν νόμοις νομοθέτου εἴτε ἐν ἄλλοις τισὶν ἅττʼ οὖν, ὡς οὐκ ἦν τούτῳ ταῦτα σπουδαιότατα, εἴπερ ἔστʼ αὐτὸς σπουδαῖος, κεῖται δέ που ἐν χώρᾳ τῇ καλλίστῃ τῶν τούτου· εἰ δὲ ὄντως αὐτῷ ταῦτʼ ἐσπουδασμένα ἐν γράμμασιν
344dBu hikâyeyi ve bu sapmayı izleyen kişi şunu iyi bilecektir: Dionysios ya da ondan daha aşağı ya da daha yüksek başka biri tabiat hakkındaki en yüksek ve ilk şeylerden bir şey yazdıysa, benim sözüme göre, yazdığı şeylerden sağlam hiçbir şey duymamış ve öğrenmemiştir. Öyle olsaydı onlara benim gibi saygı duyardı ve onları uyumsuzluğa ve yakışıksızlığa atmaya cüret etmezdi. Hatırlatma olsun diye de yazmadı; çünkü bir kez psykhēsiyle kavrayan kişinin onu unutması tehlikesi yoktur, zira bu, her şeyin en kısa sözlerinde yer alır.
ἐτέθη, ἐξ ἄρα δή τοι ἔπειτα, θεοὶ μὲν οὔ, βροτοὶ δὲ φρένας ὤλεσαν αὐτοί.
τούτῳ δὴ τῷ μύθῳ τε καὶ πλάνῳ ὁ συνεπισπόμενος εὖ εἴσεται, εἴτʼ οὖν Διονύσιος ἔγραψέν τι τῶν περὶ φύσεως ἄκρων καὶ πρώτων εἴτε τις ἐλάττων εἴτε μείζων, ὡς οὐδὲν ἀκηκοὼς οὐδὲ μεμαθηκὼς ἦν ὑγιὲς ὧν ἔγραψεν κατὰ τὸν ἐμὸν λόγον· ὁμοίως γὰρ ἂν αὐτὰ ἐσέβετο ἐμοί, καὶ οὐκ ἂν αὐτὰ ἐτόλμησεν εἰς ἀναρμοστίαν καὶ ἀπρέπειαν ἐκβάλλειν. οὔτε γὰρ ὑπομνημάτων χάριν ἔγραψεν—οὐδὲν γὰρ
344eYazdıysa, utanç verici bir hırs yüzünden yazdı: Ya bunu kendi buluşu gibi ortaya koymak için ya da layık olmadığı bir terbiyeden pay almış biri gibi görünmek için; çünkü bu paya sahip olmanın ününü seviyordu.
δεινὸν μή τις αὐτὸ ἐπιλάθηται, ἐὰν ἅπαξ τῇ ψυχῇ περιλάβῃ· πάντων γὰρ ἐν βραχυτάτοις κεῖται—
φιλοτιμίας δὲ αἰσχρᾶς, εἴπερ, ἕνεκα, εἴθʼ ὡς αὑτοῦ τιθέμενος εἴθʼ ὡς παιδείας δὴ μέτοχος ὤν, ἧς οὐκ ἄξιος ἦν ἀγαπῶν δόξαν τὴν
345aEğer bu, Dionysios'ta tek bir birliktelikten doğmuşsa, belki öyledir; ama nasıl doğdu, Thebaili'nin dediği gibi, "Zeus bilir". Çünkü dediğim gibi, ona konuyu yalnız bir kez anlattım, sonra bir daha hiç anlatmadım. Bu konuda olanın nasıl olduğunu bulmak isteyen kişi bundan sonra şunu düşünmelidir: Neden ikinci, üçüncü ve daha fazla kez anlatmadık? Dionysios bir kez dinlemekle bildiğini mi sanıyor ve yeterince biliyor mu, ya kendisi bulduğu ya da daha önce başkalarından öğrendiği için? Yoksa söylenenleri değersiz mi buluyor? Ya da, üçüncü olarak, bunları kendi boyunu aşan, daha büyük şeyler sayıp phronēsise ve aretēye özen göstererek yaşamaya gerçekten güç yetiremeyeceğini mi düşünüyor?
τῆς μετοχῆς γενομένης. εἰ μὲν οὖν ἐκ τῆς μιᾶς συνουσίας Διονυσίῳ τοῦτο γέγονεν, τάχʼ ἂν εἴη, γέγονεν δʼ οὖν ὅπως, ἴττω Ζεύς, φησὶν ὁ Θηβαῖος· διεξῆλθον μὲν γὰρ ὡς εἶπόν τε ἐγὼ καὶ ἅπαξ μόνον, ὕστερον δὲ οὐ πώποτε ἔτι. ἐννοεῖν δὴ δεῖ τὸ μετὰ τοῦτο, ὅτῳ μέλει τὸ περὶ αὐτὰ γεγονὸς εὑρεῖν ὅπῃ ποτὲ γέγονεν, τίνι πότʼ αἰτίᾳ τὸ δεύτερον καὶ τὸ τρίτον, πλεονάκις τε οὐ διεξῇμεν· πότερον Διονύσιος ἀκούσας μόνον
345bEğer değersiz buluyorsa, tersini söyleyen birçok tanıkla çatışacaktır; bunlar bu konularda Dionysios'tan çok daha yetkili yargıçlardır. Eğer onları bulduğunu ya da öğrendiğini, dolayısıyla özgür bir psykhēnin terbiyesi için değerli olduklarını düşünüyorsa, şaşılacak bir insan değilse, bunların öncüsünü ve efendisini nasıl olur da bu kadar kolayca onursuzlaştırabilirdi?
ἅπαξ, οὕτως εἰδέναι τε οἴεται καὶ ἱκανῶς οἶδεν, εἴτε αὐτὸς εὑρὼν ἢ καὶ μαθὼν ἔμπροσθεν παρʼ ἑτέρων, ἢ φαῦλα εἶναι τὰ λεχθέντα, ἢ τὸ τρίτον οὐ καθʼ αὑτόν, μείζονα δέ, καὶ ὄντως οὐκ ἂν δυνατὸς εἶναι φρονήσεώς τε καὶ ἀρετῆς ζῆν ἐπιμελούμενος. εἰ μὲν γὰρ φαῦλα, πολλοῖς μάρτυσι μαχεῖται τὰ ἐναντία λέγουσιν, οἳ περὶ τῶν τοιούτων πάμπολυ Διονυσίου κυριώτεροι ἂν εἶεν κριταί· εἰ δὲ ηὑρηκέναι ἢ μεμαθηκέναι, ἄξια δʼ οὖν εἶναι πρὸς παιδείαν ψυχῆς ἐλευθέρας,
345cOnu nasıl hor gördüğünü de ben anlatayım.
Bundan sonra çok geçmeden, daha önce Dion'un kendi mallarını elinde tutmasına ve gelirlerinden yararlanmasına izin verdiği hâlde, artık vekillerinin bunları Peloponnesos'a göndermesine izin vermez oldu; sanki mektubunu büsbütün unutmuştu. Bu malların Dion'un değil, oğlunun olduğunu söylüyordu; oğlan da kendi yeğeniydi ve kanunlar gereği vasisi de kendisiydi.
πῶς ἄν, μὴ θαυμαστὸς ὢν ἄνθρωπος, τὸν ἡγεμόνα τούτων καὶ κύριον οὕτως εὐχερῶς ἠτίμασέν ποτʼ ἄν; πῶς δʼ ἠτίμασεν, ἐγὼ φράζοιμʼ ἄν.
οὐ πολὺν χρόνον διαλιπὼν τὸ μετὰ τοῦτο, ἐν τῷ πρόσθεν Δίωνα ἐῶν τὰ ἑαυτοῦ κεκτῆσθαι καὶ καρποῦσθαι χρήματα, τότε οὐκέτʼ εἴα τοὺς ἐπιτρόπους αὐτοῦ πέμπειν εἰς Πελοπόννησον, καθάπερ ἐπιλελησμένος τῆς ἐπιστολῆς παντάπασιν· εἶναι γὰρ αὐτὰ οὐ Δίωνος ἀλλὰ τοῦ ὑέος, ὄντος μὲν ἀδελφιδοῦ
345dO zamana kadar yapılanlar bunlardı. İşler bu noktaya gelince, Dionysios'un felsefeye duyduğu arzunun ne olduğunu artık tam olarak görmüştüm; ister kızayım ister kızmayayım, bu artık bana kalmıştı. Yaz gelmişti, gemilerin yola çıkma zamanıydı. Bana öyle geldi ki Dionysios'a kızmaktan çok kendime ve beni üçüncü kez Skylla'nın boğazına, uğursuz Kharybdis'i bir kez daha aşayım diye, gelmeye zorlayanlara kızmalıydım. Dionysios'a da, Dion bu kadar aşağılandıktan sonra burada kalmamın imkânsız olduğunu söylemeye karar verdim.
αὐτοῦ κατὰ νόμους ἐπιτροπεύοντος. τὰ μὲν δὴ πεπραγμένα μέχρι τούτου ταῦτʼ ἦν ἐν τῷ τότε χρόνῳ, τούτων δὲ οὕτω γενομένων, ἑωράκη τε ἐγὼ ἀκριβῶς τὴν ἐπιθυμίαν τὴν Διονυσίου φιλοσοφίας, ἀγανακτεῖν τε ἐξῆν εἴτε βουλοίμην εἴτε μή. ἦν γὰρ θέρος ἤδη τότε καὶ ἔκπλοι τῶν νεῶν· ἐδόκει δὴ χαλεπαίνειν μὲν οὐ δεῖν ἐμὲ Διονυσίῳ μᾶλλον ἢ ἐμαυτῷ τε καὶ τοῖς βιασαμένοις ἐλθεῖν ἐμὲ τὸ
345eO beni yatıştırmaya çalıştı ve kalmam için yalvardı; böyle bir haberi bizzat benim götürmemin, hem de bu kadar çabuk götürmemin kendisi için iyi olmayacağını düşünüyordu. Beni ikna edemeyince, yolculuğumu kendisinin hazırlayacağını söyledi.
τρίτον εἰς τὸν πορθμὸν τὸν περὶ τὴν Σκύλλαν, ὄφρʼ ἔτι τὴν ὀλοὴν ἀναμετρήσαιμι Χάρυβδιν, Ben ise öfkeyle, kalkan gemilerden birine binip gitmeyi düşünüyordum. Engellenirsem başıma ne gelirse katlanmam gerektiğine inanıyordum; çünkü açıkça hiçbir haksızlık etmiyor, tersine haksızlığa uğruyordum. O da kalmaya hiç yanaşmadığımı görünce, o seferki kalkışta beni alıkoymak için şöyle bir hile düşündü. Ertesi gün gelip bana inandırıcı bir söz söyledi: "Dion da Dion'un işleri de," dedi, "senle benim aramızda sık sık anlaşmazlık konusu olmaktan çıksın, aradan kalksın."[^346a]
346b"Senin hatırın için," dedi, "Dion'a şunu yapacağım. İstiyorum ki o, kendi mallarını geri alıp Peloponnesos'ta otursun; ama sürgün olarak değil, o, ben ve siz dostları hep birlikte uygun gördüğümüzde buraya da gelebilecek biri olarak. Bu da bana karşı tertip kurmaması şartıyla olsun; buna sen, senin yakınların ve Dion'un buradaki yakınları kefil olun, o da size güvence versin. Alacağı paralar ise Peloponnesos'ta ve Atina'da, sizin uygun gördüğünüz kişilerin yanında dursun; Dion onların gelirini alsın, ama sizin onayınız olmadan onları çekmeye yetkisi olmasın.
ἐκποδὼν ἀπαλλαχθήτω τοῦ περὶ αὐτὰ πολλάκις διαφέρεσθαι· ποιήσω γὰρ διὰ σέ, ἔφη, Δίωνι τάδε. ἀξιῶ ἐκεῖνον ἀπολαβόντα τὰ ἑαυτοῦ οἰκεῖν μὲν ἐν Πελοποννήσῳ, μὴ ὡς φυγάδα δέ, ἀλλʼ ὡς αὐτῷ καὶ δεῦρο ἐξὸν ἀποδημεῖν, ὅταν ἐκείνῳ τε καὶ ἐμοὶ καὶ ὑμῖν τοῖς φίλοις κοινῇ συνδοκῇ· ταῦτα δʼ εἶναι μὴ ἐπιβουλεύοντος ἐμοί, τούτων δὲ ἐγγυητὰς γίγνεσθαι σέ τε καὶ τοὺς σοὺς οἰκείους καὶ τοὺς ἐνθάδε Δίωνος, ὑμῖν δὲ τὸ βέβαιον ἐκεῖνος παρεχέτω. τὰ χρήματα δὲ ἃ ἂν λάβῃ,
346c"Çünkü ona, bu paraları kullanırken bana karşı adil davranacağı konusunda pek güvenmiyorum —az bir para olmayacak çünkü—; sana ve seninkilere ise daha çok güveniyorum. Bak bakalım bu şartlar hoşuna gidiyor mu; gidiyorsa bu şartlarla bu yıl kal, gelecek mevsim de bu paraları alıp git.
κατὰ Πελοπόννησον μὲν καὶ Ἀθήνας κείσθω παρʼ οἷστισιν ἂν ὑμῖν δοκῇ, καρπούσθω δὲ δίων, μὴ κύριος δὲ ἄνευ ὑμῶν γιγνέσθω ἀνελέσθαι. ἐγὼ γὰρ ἐκείνῳ μὲν οὐ σφόδρα πιστεύω τούτοις χρώμενον ἂν τοῖς χρήμασιν δίκαιον γίγνεσθαι περὶ ἐμέ—οὐ γὰρ ὀλίγα ἔσται—σοὶ δὲ καὶ τοῖς σοῖς μᾶλλον πεπίστευκα. ὅρα δὴ ταῦτα εἴ σοι ἀρέσκει, καὶ μένε ἐπὶ τούτοις τὸν ἐνιαυτὸν τοῦτον, εἰς δὲ ὥρας ἄπιθι
346d"Eminim ki Dion da onun için bunları başardığından ötürü sana çok minnettar kalacaktır." Bu sözü işitince canım sıkıldı; yine de iyice düşündükten sonra kararımı ertesi gün ona bildireceğimi söyledim. O zaman böyle anlaştık. Sonra yalnız kalınca, kafam allak bullak bir hâlde düşünmeye koyuldum. Düşüncelerime ilk yol gösteren söz şuydu:
λαβὼν τὰ χρήματα ταῦτα· καὶ δίων εὖ οἶδʼ ὅτι πολλὴν χάριν ἕξει σοι διαπραξαμένῳ ταῦτα ὑπὲρ ἐκείνου. τοῦτον δὴ ἐγὼ τὸν λόγον ἀκούσας ἐδυσχέραινον μέν, ὅμως δὲ βουλευσάμενος ἔφην εἰς τὴν ὑστεραίαν αὐτῷ περὶ τούτων τὰ δόξαντα ἀπαγγελεῖν. ταῦτα συνεθέμεθα τότε. ἐβουλευόμην δὴ τὸ μετὰ ταῦτα κατʼ ἐμαυτὸν γενόμενος, μάλα συγκεχυμένος· πρῶτος δʼ ἦν μοι τῆς βουλῆς ἡγούμενος ὅδε
346eDiyelim ki Dionysios söylediklerinin hiçbirini yapmaya niyetli değil. Ben gidince de şimdi bana söylediklerini Dion'a inandırıcı bir dille yazıyor, adamlarından birçoğuna da yazdırıyor: kendisi istekliymiş, ben ise onun bana önerdiklerini yapmak istememişim, onun işlerini hiç umursamamışım. Üstelik beni göndermek de istemiyor; gemi sahiplerinden hiçbirine kendisi bir emir vermiyor, ama yola çıkmamı istemediğini herkese kolayca belli ediyor. O zaman Dionysios'un evinden yola çıkan beni hangi gemici götürmeye razı olur?
λόγος. φέρε, εἰ διανοεῖται τούτων μηδὲν ποιεῖν Διονύσιος ὧν φησιν, ἀπελθόντος δʼ ἐμοῦ ἐὰν ἐπιστέλλῃ Δίωνι πιθανῶς, αὐτός τε καὶ ἄλλοις πολλοῖς τῶν αὐτοῦ διακελευόμενος, ἃ νῦν πρὸς ἐμὲ λέγει, ὡς αὐτοῦ μὲν ἐθέλοντος, ἐμοῦ δὲ οὐκ ἐθελήσαντος ἃ προυκαλεῖτό με δρᾶν, ἀλλʼ ὀλιγωρήσαντος τῶν ἐκείνου τὸ παράπαν πραγμάτων,
πρὸς δὲ καὶ τούτοισιν ἔτι μηδʼ ἐθέλῃ με ἐκπέμπειν, αὐτὸς τῶν ναυκλήρων
347aÇünkü başıma gelen öteki kötülüklerin yanı sıra, evin çevresindeki bahçede oturuyordum; oradan kapıcı bile, Dionysios'tan kendisine bir emir gelmedikçe beni bırakmazdı. Ama yıl dolana kadar beklersem, Dion'a durumumu ve ne yaptığımı yazabileceğim. Dionysios söylediklerinden birini gerçekten yaparsa, yaptıklarım büsbütün gülünç olmayacak; çünkü Dion'un mal varlığı, doğru hesaplanırsa, belki yüz talanttan aşağı değildir.
μηδενὶ προστάττων, ἐνδείξηται δὲ πᾶσιν ῥᾳδίως ὡς ἀβουλῶν ἐμὲ ἐκπλεῖν, ἆρά τις ἐθελήσει με ἄγειν ναύτην ὁρμώμενον ἐκ τῆς Διονυσίου οἰκίας; —ᾤκουν γὰρ πρὸς τοῖς ἄλλοισιν κακοῖς ἐν τῷ κήπῳ τῷ περὶ τὴν οἰκίαν, ὅθεν οὐδʼ ἂν ὁ θυρωρὸς ἤθελέν με ἀφεῖναι μὴ πεμφθείσης αὐτῷ τινος ἐντολῆς παρὰ Διονυσίου— ἂν δὲ περιμείνω τὸν ἐνιαυτόν, ἕξω μὲν Δίωνι ταῦτα ἐπιστέλλειν, ἐν οἷς τʼ αὖτʼ εἰμὶ καὶ ἃ πράττω· καὶ ἐὰν μὲν δὴ ποιῇ τι Διονύσιος ὧν φησιν, οὐ
347bYok, şimdi belirmeye başlayanlar beklenebileceği gibi gerçekleşirse, kendimi ne yapacağımı bilemem; yine de bir yıl daha katlanmam ve Dionysios'un hilelerini işle ortaya çıkarmaya çalışmam belki zorunludur. Bu karara varınca, ertesi gün Dionysios'a kalmaya karar verdiğimi söyledim.
παντάπασιν ἔσται μοι καταγελάστως πεπραγμένα—τάλαντα γὰρ ἴσως ἐστὶν οὐκ ἔλαττον, ἂν ἐκτιμᾷ τις ὀρθῶς, ἑκατὸν ἡ Δίωνος οὐσία—ἂν δʼ οὖν γίγνηται τὰ νῦν ὑποφαίνοντα οἷα εἰκὸς αὐτὰ γίγνεσθαι, ἀπορῶ μὲν ὅτι χρήσομαι ἐμαυτῷ, ὅμως δὲ ἀναγκαῖον ἴσως ἐνιαυτόν γʼ ἔτι πονῆσαι καὶ ἔργοις ἐλέγξαι πειρᾶσθαι τὰς Διονυσίου μηχανάς. ταῦτά μοι δόξαντα, εἰς τὴν ὑστεραίαν εἶπον πρὸς Διονύσιον ὅτι δέδοκταί
347c"Ama şunu istiyorum," dedim, "beni Dion adına karar vermeye yetkili sayma; benimle birlikte ona, şimdi kararlaştırılanları bildiren bir mektup gönder ve bunların ona yetip yetmediğini sor; yetmiyorsa başka neler istediğini ve neyi uygun gördüğünü bir an önce yazsın. Sen de o vakte kadar onunla ilgili hiçbir yeniliğe kalkışma." Bunlar konuşuldu, bunlarda anlaştık; aşağı yukarı şimdi anlattığım gibi. Bundan sonra gemiler kalktı ve artık benim için yola çıkmak mümkün değildi. İşte o zaman Dionysios bana, mal varlığının yarısının Dion'un, yarısının da oğlunun olması gerektiğini söyledi.
μοι μένειν· ἀξιῶ μήν, ἔφην, μὴ κύριον ἡγεῖσθαί σε Δίωνος ἐμέ, πέμπειν δὲ μετʼ ἐμοῦ σὲ παρʼ αὐτὸν γράμματα τὰ νῦν δεδογμένα δηλοῦντα, καὶ ἐρωτᾶν εἴτε ἀρκεῖ ταῦτα αὐτῷ, καὶ εἰ μή, βούλεται δὲ ἄλλʼ ἄττα καὶ ἀξιοῖ, καὶ ταῦτα ἐπιστέλλειν ὅτι τάχιστα, σὲ δὲ νεωτερίζειν μηδέν πω τῶν περὶ ἐκεῖνον. ταῦτα ἐρρήθη, ταῦτα συνωμολογήσαμεν, ὡς νῦν εἴρηται σχεδόν. ἐξέπλευσεν δὴ τὰ πλοῖα μετὰ τοῦτο, καὶ οὐκέτι μοι δυνατὸν ἦν πλεῖν, ὅτε δή μοι καὶ
347dMal varlığını satacağını, satılınca yarısını götürmem için bana vereceğini, yarısını da oğluna bırakacağını söyledi; en adil olanın bu olduğunu ileri sürdü. Bu söz bana bir darbe gibi indi. Artık itiraz etmenin büsbütün gülünç olacağını düşünüyordum; yine de Dion'un mektubunu beklememiz ve bunları da yeniden ona yazmamız gerektiğini söyledim. O ise hemen ardından pek pervasızca onun bütün mal varlığını, istediği yerde, istediği gibi ve istediği kişilere satmaya koyuldu; bana bu konuda tek kelime etmedi. Ben de aynı şekilde Dion'un işleri hakkında onunla artık hiç konuşmadım; çünkü bunun artık bir faydası olmayacağını düşünüyordum.
Διονύσιος ἐμνήσθη λέγων ὅτι τὴν ἡμίσειαν τῆς οὐσίας εἶναι δέοι Δίωνος, τὴν δʼ ἡμίσειαν τοῦ ὑέος· ἔφη δὴ πωλήσειν αὐτήν, πραθείσης δὲ τὰ μὲν ἡμίσεα ἐμοὶ δώσειν ἄγειν, τὰ δʼ ἡμίσεα τῷ παιδὶ καταλείψειν αὐτοῦ· τὸ γὰρ δὴ δικαιότατον οὕτως ἔχειν. πληγεὶς δʼ ἐγὼ τῷ λεχθέντι πάνυ μὲν ᾤμην γελοῖον εἶναι ἀντιλέγειν ἔτι, ὅμως δʼ εἶπον ὅτι χρείη τὴν παρὰ Δίωνος ἐπιστολὴν περιμένειν ἡμᾶς καὶ ταῦτα πάλιν αὐτὰ ἐπιστέλλειν. ὁ δὲ ἑξῆς τούτοις πάνυ νεανικῶς
347eFelsefeye ve dostlarıma o zamana kadar böyle yardım etmiş oldum. Bundan sonra Dionysios'la ben şöyle yaşadık: Ben, bir yerden uçup gitmeye can atan bir kuş gibi gözümü dışarı dikmiştim; o ise Dion'un mallarından hiçbir şey vermeden beni nasıl ürkütüp kaçıracağının yolunu arıyordu.
ἐπώλει τὴν οὐσίαν αὐτοῦ πᾶσαν, ὅπῃ τε καὶ ὅπως ἤθελε καὶ οἷστισι, πρὸς ἐμὲ δὲ οὐδὲν ὅλως ἐφθέγγετο περὶ αὐτῶν, καὶ μὴν ὡσαύτως ἐγὼ πρὸς ἐκεῖνον αὖ περὶ τῶν Δίωνος πραγμάτων οὐδὲν ἔτι διελεγόμην· οὐδὲν γὰρ ἔτι πλέον ᾤμην ποιεῖν.
μέχρι μὲν δὴ τούτων ταύτῃ μοι βεβοηθημένον ἐγεγόνει φιλοσοφίᾳ καὶ φίλοις· τὸ δὲ μετὰ ταῦτα ἐζῶμεν ἐγὼ καὶ
348aYine de bütün Sicilya'nın gözünde dost olduğumuzu söylüyorduk. Dionysios, babasının âdetlerine aykırı olarak, paralı askerlerin yaşlılarının ücretini düşürmeye kalkıştı. Askerler öfkelenip toplu hâlde bir araya geldiler ve buna izin vermeyeceklerini söylediler. O da akropolisin kapılarını kapatarak zor kullanmaya kalkıştı; ama askerler barbarca, savaşçı bir harp türküsü haykırarak hemen surlara yürüdüler.
Διονύσιος, ἐγὼ μὲν βλέπων ἔξω, καθάπερ ὄρνις ποθῶν ποθεν ἀναπτέσθαι, ὁ δὲ διαμηχανώμενος τίνα τρόπον ἀνασοβήσοι με μηδὲν ἀποδοὺς τῶν Δίωνος· ὅμως δὲ ἔφαμεν ἑταῖροί γε εἶναι πρὸς πᾶσαν Σικελίαν. τῶν δὴ μισθοφόρων τοὺς πρεσβυτέρους Διονύσιος ἐπεχείρησεν ὀλιγομισθοτέρους ποιεῖν παρὰ τὰ τοῦ πατρὸς ἔθη, θυμωθέντες δὲ οἱ στρατιῶται συνελέγησαν ἁθρόοι καὶ οὐκ ἔφασαν ἐπιτρέψειν. ὁ δʼ ἐπεχείρει
348bBunun üzerine dehşete kapılan Dionysios, o sırada toplanmış olan hafif piyadelere istediklerinin hepsini, hatta daha fazlasını verdi. Çok geçmeden, bütün bunlara Herakleides'in sebep olduğu yolunda bir söz yayıldı. Bunu duyan Herakleides ortadan kaybolup saklandı; Dionysios ise onu yakalamaya çalışıyordu.
βιάζεσθαι κλείσας τὰς τῆς ἀκροπόλεως πύλας, οἱ δʼ ἐφέροντο εὐθὺς πρὸς τὰ τείχη, παιῶνά τινα ἀναβοήσαντες βάρβαρον καὶ πολεμικόν· οὗ δὴ περιδεὴς Διονύσιος γενόμενος ἅπαντα συνεχώρησεν καὶ ἔτι πλείω τοῖς τότε συλλεχθεῖσι τῶν πελταστῶν. λόγος δή τις ταχὺ διῆλθεν ὡς Ἡρακλείδης αἴτιος εἴη γεγονὼς πάντων τούτων· ὃν ἀκούσας ὁ μὲν Ἡρακλείδης ἐκποδὼν αὑτὸν ἔσχεν ἀφανῆ, Διονύσιος
348cBulamayınca Theodotes'i bahçeye çağırttı —ben de o sırada bahçede geziniyordum—. Öteki konuştuklarını ne biliyorum ne de işittim; ama Theodotes'in benim yanımda Dionysios'a söylediklerini biliyor ve hatırlıyorum. "Platon," dedi, "ben şu Dionysios'u ikna etmeye çalışıyorum: Eğer Herakleides'i, şimdi ona yöneltilen suçlamalar hakkında bizimle konuşmak üzere buraya getirebilirsem ve onun Sicilya'da oturmaması gerektiğine karar verilirse, oğlunu ve karısını alıp Peloponnesos'a gitmesine, orada Dionysios'a hiçbir zarar vermeden, kendi malının geliriyle oturmasına izin verilmesini istiyorum.
δὲ ἐζήτει λαβεῖν, ἀπορῶν δέ, Θεοδότην μεταπεμψάμενος εἰς τὸν κῆπον—ἔτυχον δʼ ἐν τῷ κήπῳ καὶ ἐγὼ τότε περιπατῶν—τὰ μὲν οὖν ἄλλα οὔτʼ οἶδα οὔτʼ ἤκουον διαλεγομένων, ἃ δὲ ἐναντίον εἶπεν Θεοδότης ἐμοῦ πρὸς Διονύσιον, οἶδά τε καὶ μέμνημαι. Πλάτων γάρ, ἔφη, Διονύσιον ἐγὼ πείθω τουτονί, ἐὰν ἐγὼ γένωμαι δεῦρο Ἡρακλείδην κομίσαι δυνατὸς ἡμῖν εἰς λόγους περὶ τῶν ἐγκλημάτων αὐτῷ τῶν νῦν γεγονότων, ἂν ἄρα μὴ δόξῃ δεῖν αὐτὸν οἰκεῖν ἐν Σικελίᾳ, τόν τε ὑὸν λαβόντα καὶ τὴν γυναῖκα ἀξιῶ εἰς
348d"Onu daha önce de çağırttım, şimdi de çağırtacağım; ister önceki çağrıma ister şimdikine uysun. Dionysios'tan da şunu istiyor ve rica ediyorum: Herakleides'e kırda ya da burada rastlayan olursa, ona başka hiçbir kötülük yapılmasın; Dionysios başka bir karar verinceye kadar yalnızca memleketten uzaklaşsın.
Πελοπόννησον ἀποπλεῖν, οἰκεῖν τε βλάπτοντα μηδὲν Διονύσιον ἐκεῖ, καρπούμενον δὲ τὰ ἑαυτοῦ. μετεπεμψάμην μὲν οὖν καὶ πρότερον αὐτόν, μεταπέμψομαι δὲ καὶ νῦν, ἄντʼ οὖν ἀπὸ τῆς προτέρας μεταπομπῆς ἄντε καὶ ἀπὸ τῆς νῦν ὑπακούσῃ μοι· Διονύσιον δὲ ἀξιῶ καὶ δέομαι, ἄν τις ἐντυγχάνῃ Ἡρακλείδῃ ἐάντʼ ἐν ἀγρῷ ἐάντʼ ἐνθάδε, μηδὲν ἄλλο
348e"Bunu kabul ediyor musun?" dedi Dionysios'a dönerek. "Kabul ediyorum," dedi Dionysios; "senin evinin önünde görünse bile, şimdi söylenenlere aykırı hiçbir kötülüğe uğramayacak."
Ertesi gün akşamüstü Eurybios'la Theodotes müthiş telaşlı bir hâlde koşarak yanıma geldiler. Theodotes, "Platon," dedi, "dün Dionysios Herakleides hakkında bana ve sana söz verirken orada mıydın?" "Nasıl olmaz?" dedim. "İşte şimdi," dedi, "hafif piyadeler Herakleides'i yakalamak için dört bir yana koşuşuyor; kendisi de galiba buralarda bir yerde. Ne yap et, bizimle birlikte Dionysios'un yanına gel."
αὐτῷ φλαῦρον γίγνεσθαι, μεταστῆναι δʼ ἐκ τῆς χώρας, ἕως ἂν ἄλλο τι Διονυσίῳ δόξῃ. ταῦτα, ἔφη, συγχωρεῖς; λέγων πρὸς τὸν Διονύσιον. συγχωρῶ· μηδʼ ἂν πρὸς τῇ σῇ, ἔφη, φανῇ οἰκίᾳ, πείσεσθαι φλαῦρον μηδὲν παρὰ τὰ νῦν εἰρημένα.
τῇ δὴ μετὰ ταύτην τὴν ἡμέραν δείλης Εὐρύβιος καὶ Θεοδότης προσηλθέτην μοι σπουδῇ τεθορυβημένω θαυμαστῶς, καὶ Θεοδότης λέγει, Πλάτων, ἔφη, παρῆσθα χθὲς οἷς περὶ Ἡρακλείδου Διονύσιος ὡμολόγει πρὸς ἐμὲ καὶ σέ; πῶς δὲ οὔκ; ἔφην. νῦν τοίνυν, ἦ δʼ ὅς, περιθέουσιν πελτασταὶ λαβεῖν Ἡρακλείδην ζητοῦντες, ὁ δὲ εἶναί πῃ ταύτῃ κινδυνεύει· ἀλλʼ ἡμῖν, ἔφη,
349aGittik ve yanına girdik. O ikisi sessizce ağlayarak ayakta duruyordu; ben de şöyle dedim: "Bunlar, dün kararlaştırılana aykırı olarak Herakleides'e kötü bir şey yapmandan korkuyorlar; çünkü bana kalırsa onun buralara doğru döndüğü görülmüş." Bunu işitince Dionysios alev alev yandı, öfkelenen birinin yüzüne vurabilecek her renge girdi. Theodotes onun ayaklarına kapandı, elini tuttu, ağlayarak böyle bir şey yapmaması için yalvardı.
συνακολούθησον πρὸς Διονύσιον ἁπάσῃ μηχανῇ. ᾠχόμεθα οὖν καὶ εἰσήλθομεν παρʼ αὐτόν, καὶ τὼ μὲν ἑστάτην σιγῇ δακρύοντε, ἐγὼ δὲ εἶπον· οἵδε πεφόβηνται μή τι σὺ παρὰ τὰ χθὲς ὡμολογημένα ποιήσῃς περὶ Ἡρακλείδην νεώτερον· δοκεῖ γάρ μοι ταύτῃ πῃ γεγονέναι φανερὸς ἀποτετραμμένος. ὁ δὲ ἀκούσας ἀνεφλέχθη τε καὶ παντοδαπὰ χρώματα ἧκεν, οἷʼ ἂν θυμούμενος ἀφείη· προσπεσὼν δʼ αὐτῷ
349bBen de söze girip onu yatıştırmaya çalıştım: "Merak etme, Theodotes," dedim; "Dionysios dün kararlaştırılana aykırı bir şey yapmaya asla cüret etmez." O da bana tam bir tiran bakışıyla bakıp, "Ben sana," dedi, "ne küçük ne büyük hiçbir söz vermedim." "Tanrılar adına," dedim, "verdin: şu adamın şimdi senden yapmamanı rica ettiği şey için." Bunu söyleyip arkamı döndüm ve çıkıp gittim. Bundan sonra Dionysios Herakleides'in peşine düştü; Theodotes ise Herakleides'e haberciler gönderip kaçmasını tembihliyordu.
ὁ Θεοδότης, λαβόμενος τῆς χειρὸς ἐδάκρυσέν τε καὶ ἱκέτευεν μηδὲν τοιοῦτον ποιεῖν, ὑπολαβὼν δʼ ἐγὼ παραμυθούμενος, θάρρει, Θεοδότα, ἔφην· οὐ γὰρ τολμήσει Διονύσιος παρὰ τὰ χθὲς ὡμολογημένα ἄλλα ποτὲ δρᾶν. καὶ ὃς ἐμβλέψας μοι καὶ μάλα τυραννικῶς, σοί, ἔφη, ἐγὼ οὔτε τι σμικρὸν οὔτε μέγα ὡμολόγησα. νὴ τοὺς θεούς, ἦν δʼ ἐγώ, σύ γε, ταῦτα ἃ σοῦ νῦν οὗτος δεῖται μὴ ποιεῖν· καὶ εἰπὼν ταῦτα ἀποστρεφόμενος ᾠχόμην ἔξω. τὸ μετὰ
349cDionysios, Teisias'ı ve hafif piyadeleri gönderip onu kovalamalarını emretti; ama söylendiğine göre Herakleides, günün küçük bir parçası kadar farkla onlardan önce davranıp Kartacalıların hâkim olduğu topraklara kaçtı. Bundan sonra Dionysios, Dion'un paralarını geri vermemek için çoktandır kurduğu tertibin bana düşmanlık etmesi için inandırıcı bir bahane bulduğunu düşündü. Önce beni akropolisten çıkardı; bahane olarak da kadınların, benim oturduğum bahçede on gün sürecek bir kurban töreni yapmaları gerektiğini buldu.
ταῦτα ὁ μὲν ἐκυνήγει τὸν Ἡρακλείδην, Θεοδότης δὲ ἀγγέλους πέμπων Ἡρακλείδῃ φεύγειν διεκελεύετο. ὁ δὲ ἐκπέμψας Τεισίαν καὶ πελταστὰς διώκειν ἐκέλευε· φθάνει δέ, ὡς ἐλέγετο, Ἡρακλείδης εἰς τὴν Καρχηδονίων ἐπικράτειαν ἐκφυγὼν ἡμέρας σμικρῷ τινι μέρει. τὸ δὴ μετὰ τοῦτο ἡ πάλαι ἐπιβουλὴ Διονυσίῳ τοῦ μὴ ἀποδοῦναι τὰ Δίωνος χρήματα ἔδοξεν ἔχθρας λόγον ἔχειν ἂν πρός με πιθανόν, καὶ πρῶτον μὲν ἐκ τῆς ἀκροπόλεως ἐκπέμπει με, εὑρὼν
349dBu süre boyunca dışarıda, Arkhedemos'un yanında kalmamı emretti. Ben oradayken Theodotes beni çağırttı; o zaman olup bitenlere çok kızıyor, Dionysios'u suçluyordu. Dionysios ise Theodotes'in yanına gittiğimi duyunca, bunu da benimle arasını açmak için öncekinin kardeşi olan yeni bir bahane yaptı: birini gönderip Theodotes çağırdı diye gerçekten onunla görüşüp görüşmediğimi sordu.
πρόφασιν ὡς τὰς γυναῖκας ἐν τῷ κήπῳ, ἐν ᾧ κατῴκουν ἐγώ, δέοι θῦσαι θυσίαν τινὰ δεχήμερον· ἔξω δή με παρʼ Ἀρχεδήμῳ προσέταττεν τὸν χρόνον τοῦτον μεῖναι. ὄντος δʼ ἐμοῦ ἐκεῖ, Θεοδότης μεταπεμψάμενός με πολλὰ περὶ τῶν τότε πραχθέντων ἠγανάκτει καὶ ἐμέμφετο Διονυσίῳ· ὁ δʼ ἀκούσας ὅτι παρὰ Θεοδότην εἴην εἰσεληλυθώς, πρόφασιν
349e"Elbette," dedim. Adam, "Öyleyse," dedi, "sana şunu söylememi emretti: Dion'u ve Dion'un dostlarını her zaman ondan üstün tutmakla hiç de iyi etmiyorsun." Bunlar söylendi; bundan sonra beni bir daha sarayına çağırmadı. Artık açıkça Theodotes'in ve Herakleides'in dostu, kendisinin ise düşmanı olduğumu düşünüyordu; Dion'un paraları tamamen elden gittiği için de ona iyi niyet beslemediğimi sanıyordu.
αὖ ταύτην ἄλλην τῆς πρὸς ἐμὲ διαφορᾶς ποιούμενος, ἀδελφὴν τῆς πρόσθεν, πέμψας τινὰ ἠρώτα με εἰ συγγιγνοίμην ὄντως μεταπεμψαμένου με Θεοδότου. κἀγώ, παντάπασιν, ἔφην· ὁ δέ, ἐκέλευε τοίνυν, ἔφη, σοὶ φράζειν ὅτι καλῶς οὐδαμῇ ποιεῖς Δίωνα καὶ τοὺς Δίωνος φίλους ἀεὶ περὶ πλείονος αὐτοῦ ποιούμενος. ταῦτʼ ἐρρήθη, καὶ οὐκέτι μετεπέμψατό με εἰς τὴν οἴκησιν πάλιν, ὡς ἤδη σαφῶς Θεοδότου μὲν ὄντος μου καὶ Ἡρακλείδου φίλου, αὐτοῦ δʼ ἐχθροῦ, καὶ οὐκ εὐνοεῖν ᾤετό με, ὅτι Δίωνι τὰ χρήματα ἔρρει παντελῶς.
350aBundan sonra akropolisin dışında, paralı askerlerin arasında oturdum. Başkaları, özellikle de gemi tayfalarından Atinalı olanlar, yani hemşehrilerim yanıma gelip hafif piyadeler arasında bana iftira atıldığını, bazılarının da beni bir yerde yakalarlarsa öldüreceklerini söyleyerek tehdit ettiğini haber verdiler. Bunun üzerine kurtulmak için şöyle bir yol buldum. Taras'a, Arkhytas'a ve öteki dostlarıma haber gönderip ne durumda olduğumu bildirdim. Onlar da şehirleri adına bir elçilik bahanesi bulup otuz kürekli bir gemiyle kendilerinden biri olan Lamiskos'u gönderdiler. Lamiskos gelince Dionysios'a benim için ricada bulundu: gitmek istediğimi söyledi ve başka türlü davranmamasını diledi.
ᾤκουν δὴ τὸ μετὰ τοῦτο ἔξω τῆς ἀκροπόλεως ἐν τοῖς μισθοφόροις· προσιόντες δέ μοι ἄλλοι τε καὶ οἱ τῶν ὑπηρεσιῶν ὄντες Ἀθήνηθεν, ἐμοὶ πολῖται, ἀπήγγελλον ὅτι διαβεβλημένος εἴην ἐν τοῖς πελτασταῖς καί μοί τινες ἀπειλοῖεν, εἴ που λήψονταί με, διαφθερεῖν. μηχανῶμαι δή τινα τοιάνδε σωτηρίαν. πέμπω παρʼ Ἀρχύτην καὶ τοὺς ἄλλους φίλους εἰς Τάραντα, φράζων ἐν οἷς ὢν τυγχάνω· οἱ δὲ πρόφασίν τινα πρεσβείας πορισάμενοι παρὰ τῆς πόλεως πέμπουσιν
350bDionysios kabul etti ve yol harçlığı verip beni gönderdi; Dion'un paralarını ise ne ben bir daha istedim ne de biri geri verdi.
Peloponnesos'a, Olympia'ya varınca, oyunları seyretmeye gelmiş olan Dion'u buldum ve olup bitenleri anlattım. O da Zeus'u tanık tutarak hemen bana, yakınlarıma ve dostlarıma Dionysios'tan öç almak için hazırlanmamızı söyledi: bizim için, konuğa hıyanet ettiği için —böyle söylüyor ve böyle düşünüyordu—, kendisi için de onu haksız yere kovup sürgüne gönderdiği için.
τριακόντορόν τε καὶ Λαμίσκον αὑτῶν ἕνα, ὃς ἐλθὼν ἐδεῖτο Διονυσίου περὶ ἐμοῦ, λέγων ὅτι βουλοίμην ἀπιέναι, καὶ μηδαμῶς ἄλλως ποιεῖν. ὁ δὲ συνωμολόγησεν καὶ ἀπέπεμψεν ἐφόδια δούς, τῶν Δίωνος δὲ χρημάτων οὔτʼ ἐγὼ ἔτι ἀπῄτουν οὔτε τις ἀπέδωκεν.
ἐλθὼν δὲ εἰς Πελοπόννησον εἰς Ὀλυμπίαν, Δίωνα καταλαβὼν θεωροῦντα, ἤγγελλον τὰ γεγονότα· ὁ δὲ τὸν Δία ἐπιμαρτυράμενος εὐθὺς παρήγγελλεν ἐμοὶ καὶ τοῖς ἐμοῖς
350cBunu işitince, dostlarımı, eğer isterlerse, yardıma çağırabileceğini söyledim; kendime gelince şöyle dedim: "Beni sen, ötekilerle birlikte, bir bakıma zorla Dionysios'un sofra arkadaşı, ocak arkadaşı ve kurbanlarına ortak ettin. Birçokları bana iftira atarken o belki seninle birlikte kendisine ve tiranlığına karşı tertip kurduğuma inanıyordu; yine de beni öldürmedi, saygı gösterdi.
οἰκείοις καὶ φίλοις παρασκευάζεσθαι τιμωρεῖσθαι Διονύσιον, ἡμᾶς μὲν ξεναπατίας χάριν—οὕτω γὰρ ἔλεγέν τε καὶ ἐνόει— αὐτὸν δʼ ἐκβολῆς ἀδίκου καὶ φυγῆς. ἀκούσας δʼ ἐγὼ τοὺς μὲν φίλους παρακαλεῖν αὐτὸν ἐκέλευον, εἰ βούλοιντο· ἐμὲ δʼ εἶπον ὅτι σὺ μετὰ τῶν ἄλλων βίᾳ τινὰ τρόπον σύσσιτον καὶ συνέστιον καὶ κοινωνὸν ἱερῶν Διονυσίῳ ἐποίησας, ὃς ἴσως ἡγεῖτο διαβαλλόντων πολλῶν ἐπιβουλεύειν ἐμὲ μετὰ σοῦ ἑαυτῷ καὶ τῇ τυραννίδι, καὶ ὅμως οὐκ ἀπέκτεινεν,
350dAyrıca artık neredeyse kimsenin yanında savaşacak yaşta değilim. İkinizin de ortak dostuyum; birbirinizle dostluğa ihtiyaç duyup iyi bir şey yapmak isterseniz yanınızdayım; ama kötülük istediğiniz sürece başkalarını çağırın." Bunu, Sicilya'daki savruluşumdan ve talihsizliğimden bıkıp usandığım için söyledim. Ama onlar dinlemediler, benim uzlaştırma çabalarıma uymadılar; böylece şimdiki bütün kötülüklerin sebebi bizzat kendileri oldu. Dionysios Dion'a paralarını verseydi ya da onunla tamamen barışsaydı, insanın elinden geldiği ölçüde bunların hiçbiri asla olmazdı; çünkü Dion'u ben, hem bunu istediğim hem de buna gücüm yettiği için, kolayca dizginlerdim. Şimdiyse birbirlerine saldırıp her yeri kötülükle doldurdular.
ᾐδέσθη δέ. οὔτʼ οὖν ἡλικίαν ἔχω συμπολεμεῖν ἔτι σχεδὸν οὐδενί, κοινός τε ὑμῖν εἰμι, ἄν ποτέ τι πρὸς ἀλλήλους δεηθέντες φιλίας ἀγαθόν τι ποιεῖν βουληθῆτε· κακὰ δὲ ἕως ἂν ἐπιθυμῆτε, ἄλλους παρακαλεῖτε. ταῦτα εἶπον μεμισηκὼς τὴν περὶ Σικελίαν πλάνην καὶ ἀτυχίαν· ἀπειθοῦντες δὲ καὶ οὐ πειθόμενοι ταῖς ὑπʼ ἐμοῦ διαλλάξεσιν πάντων τῶν νῦν γεγονότων κακῶν αὐτοὶ αἴτιοι ἐγένοντο αὑτοῖς, ὧν, εἰ Διονύσιος
ἀπέδωκεν τὰ χρήματα Δίωνι ἢ καὶ παντάπασι κατηλλάγη, οὐκ ἄν ποτε ἐγένετο οὐδέν, ὅσα γε δὴ τἀνθρώπινα—Δίωνα γὰρ ἐγὼ καὶ τῷ βούλεσθαι καὶ τῷ δύνασθαι κατεῖχον ἂν ῥᾳδίως—νῦν δὲ ὁρμήσαντες ἐπʼ ἀλλήλους κακῶν πάντα ἐμπεπλήκασιν.
351aOysa Dion, benim hem kendim hem de ölçülü olan başka herkes için gerekli göreceğim dileğin aynısını taşıyordu: Böyle biri kendi gücünü, dostlarını ve şehrini düşünürken, iyilik ederek en büyük güce ve en büyük onurlara ulaşmayı diler. Bu ise şöyle olmaz: Biri fakirken, kendine hâkim değilken, korkaklık yüzünden hazlara yenik düşmüşken tertip kurar, suç ortakları toplar; sonra mal varlığı olanları düşman ilan edip öldürür, mallarını kendisiyle işbirlikçileri ve arkadaşları arasında paylaştırır ve kimse fakir olduğundan yakınıp onu suçlamasın diye tembihte bulunur; böylece kendini, arkadaşlarını ve şehrini zengin eder. Şehre böyle iyilik edip ondan onur gören de aynı yoldadır: azınlığın mallarını halk kararlarıyla çoğunluğa dağıtan ya da birçok küçük şehre hükmeden büyük bir şehrin başında durup küçüklerin mallarını haksız yere kendi şehrine dağıtan biri.
καίτοι τήν γε αὐτὴν δίων εἶχεν βούλησιν ἥνπερ ἂν ἐγὼ φαίην δεῖν ἐμὲ καὶ ἄλλον, ὅστις μέτριος, περί τε τῆς αὑτοῦ δυνάμεως καὶ φίλων καὶ περὶ πόλεως τῆς αὑτοῦ διανοοῖτʼ ἂν εὐεργετῶν ἐν δυνάμει καὶ τιμαῖσιν γενέσθαι τὰ μέγιστα ἐν ταῖς μεγίσταις. ἔστιν δὲ οὐκ ἄν τις πλούσιον ἑαυτὸν ποιήσῃ καὶ ἑταίρους καὶ πόλιν, ἐπιβουλεύσας καὶ συνωμότας συναγαγών, πένης ὢν καὶ ἑαυτοῦ μὴ κρατῶν, ὑπὸ δειλίας τῆς πρὸς τὰς ἡδονὰς ἡττημένος,
εἶτα τοὺς τὰς οὐσίας κεκτημένους ἀποκτείνας, ἐχθροὺς καλῶν τούτους, διαφορῇ τὰ τούτων χρήματα καὶ τοῖς συνεργοῖς τε καὶ ἑταίροις παρακελεύηται ὅπως μηδεὶς αὐτῷ ἐγκαλεῖ πένης φάσκων εἶναι· ταὐτὸν δὲ καὶ τὴν πόλιν ἂν οὕτω τις εὐεργετῶν τιμᾶται ὑπʼ αὐτῆς, τοῖς πολλοῖς τὰ τῶν ὀλίγων ὑπὸ ψηφισμάτων διανέμων, ἢ μεγάλης προεστὼς πόλεως καὶ πολλῶν ἀρχούσης ἐλαττόνων, τῇ ἑαυτοῦ πόλει τὰ τῶν σμικροτέρων
351cÇünkü ne Dion ne de başka biri, kendisine ve soyuna sonsuza dek lanet getirecek böyle bir iktidara isteyerek yönelmez; o, en adil ve en iyi siyasi düzene ve kanunların kurulmasına yönelir, hem de bunu tek bir ölüme, tek bir cinayete yol açmadan yapmak ister. Dion bunu yaparken, dine aykırı işleri yapmaktansa onlara uğramayı yeğledi, ama uğramamak için de her önlemi aldı; yine de düşmanlarını yenmenin eşiğine gelmişken tökezledi. Başına gelen şaşılacak bir şey değildi.
χρήματα διανέμῃ μὴ κατὰ δίκην. οὕτω μὲν γὰρ οὔτε δίων οὔτε ἄλλος πετὲ οὐδεὶς ἐπὶ δύναμιν ἑκὼν εἶσιν ἀλιτηριώδη ἑαυτῷ τε καὶ γένει εἰς τὸν ἀεὶ χρόνον, ἐπὶ πολιτείαν δὲ καὶ νόμων κατασκευὴν τῶν δικαιοτάτων τε καὶ ἀρίστων, οὔ τι διʼ ὀλιγίστων θανάτων καὶ φόνων γιγνομένην· ἃ δὴ δίων νῦν πράττων, προτιμήσας τὸ πάσχειν ἀνόσια τοῦ δρᾶσαι πρότερον, διευλαβούμενος δὲ μὴ παθεῖν, ὅμως ἔπταισεν ἐπʼ ἄκρον ἐλθὼν τοῦ περιγενέσθαι τῶν
351dÇünkü dindar bir insan, hele itidalli ve aklı başında da olursa, dine aykırı işler yapanlar hakkında psykhēsinde bütünüyle asla yanılmaz. Ama iyi bir dümencinin başına gelen şeyin onun da başına gelmesi belki şaşılacak bir şey olmaz: Fırtınanın geleceği dümencinin gözünden pek kaçmaz, ama fırtınaların olağanüstü ve beklenmedik büyüklüğü gözünden kaçabilir ve kaçınca gemiyi zorla batırabilir. Dion'u düşüren de buydu. Onu düşürenlerin kötü insanlar olduğu gözünden hiç kaçmadı; ama cehaletlerinin, öteki alçaklıklarının ve açgözlülüklerinin ne kadar derin olduğu gözünden kaçtı. İşte buna çarpıp düştü ve şimdi yerde yatıyor; Sicilya'yı da sonsuz bir yasa boğdu.
ἐχθρῶν, θαυμαστὸν παθὼν οὐδέν. ὅσιος γὰρ ἄνθρωπος ἀνοσίων πέρι, σώφρων τε καὶ ἔμφρων, τὸ μὲν ὅλον οὐκ ἄν ποτε διαψευσθείη τῆς ψυχῆς τῶν τοιούτων πέρι, κυβερνήτου δὲ ἀγαθοῦ πάθος ἂν ἴσως οὐ θαυμαστὸν εἰ πάθοι, ὃν χειμὼν μὲν ἐσόμενος οὐκ ἂν πάνυ λάθοι, χειμώνων δὲ ἐξαίσιον καὶ ἀπροσδόκητον μέγεθος λάθοι τʼ ἂν καὶ λαθὸν κατακλύσειεν βίᾳ. ταὐτὸν δὴ καὶ Δίωνα ἔσφηλεν· κακοὶ μὲν γὰρ ὄντες αὐτὸν σφόδρα οὐκ ἔλαθον οἱ σφήλαντες, ὅσον δὲ ὕψος ἀμαθίας
εἶχον καὶ τῆς ἄλλης μοχθηρίας τε καὶ λαιμαργίας, ἔλαθον, ᾧ δὴ σφαλεὶς κεῖται, Σικελίαν πένθει περιβαλὼν μυρίῳ.
352aBunlardan sonra öğütlediğim şeyleri aşağı yukarı söylemiş oldum; söylenmiş sayılsın. Sicilya'ya ikinci kez neden gittiğimi anlatmak ise, olup bitenler o kadar tuhaf ve akıl almaz olduğu için, bana zorunlu göründü. Şimdi anlattıklarım birine olup bitenleri daha anlaşılır kıldıysa ve ona bunların yeterli sebepleri olduğu kanaatini verdiyse, şimdi söylediklerim bizim için ölçülü ve yeterli olmuş demektir.
τὰ δὴ μετὰ τὰ νῦν ῥηθέντα ἃ συμβουλεύω, σχεδὸν εἴρηταί τέ μοι καὶ εἰρήσθω· ὧν δʼ ἐπανέλαβον ἕνεκα τὴν εἰς Σικελίαν ἄφιξιν τὴν δευτέραν, ἀναγκαῖον εἶναι ἔδοξέ μοι ῥηθῆναι δεῖν διὰ τὴν ἀτοπίαν καὶ ἀλογίαν τῶν γενομένων. εἰ δʼ ἄρα τινὶ νῦν ῥηθέντα εὐλογώτερα ἐφάνη καὶ προφάσεις πρὸς τὰ γενόμενα ἱκανὰς ἔχειν ἔδοξέν τῳ, μετρίως ἂν ἡμῖν καὶ ἱκανῶς εἴη τὰ νῦν εἰρημένα.