Platon
Lakhes
Λάχης
178aLysimakhos: Adamın silahlı dövüş gösterisini seyrettiniz, Nikias ve Lakhes. Ben ve şuradaki Melesias, onu birlikte seyretmeniz için sizi niçin çağırdığımızı o sırada söylemedik; şimdi söyleyeceğiz. Çünkü hiç değilse size karşı açık sözlü olmamız gerektiğini düşünüyoruz. Böyle şeylerle alay eden insanlar vardır: biri onlara danışacak olsa düşündüklerini söylemezler, danışanın ne duymak istediğini kollayıp kendi kanaatlerine aykırı şeyler söylerler.
ΛΥ. τεθέασθε μὲν τὸν ἄνδρα μαχόμενον ἐν ὅπλοις, ὦ Νικία τε καὶ Λάχης· οὗ δʼ ἕνεκα ὑμᾶς ἐκελεύσαμεν συνθεάσασθαι ἐγώ τε καὶ Μελησίας ὅδε, τότε μὲν οὐκ εἴπομεν, νῦν δʼ ἐροῦμεν. ἡγούμεθα γὰρ χρῆναι πρός γε ὑμᾶς παρρησιάζεσθαι. εἰσὶ γάρ τινες οἳ τῶν τοιούτων καταγελῶσι, καὶ ἐάν
178bSizin ise hem meseleyi kavrayabilecek hem de kavradıktan sonra düşündüğünüzü dolandırmadan söyleyecek kimseler olduğunuza inandık; bu yüzden size açacağımız konuda danışmak için sizi de yanımıza aldık. Bunca zamandır girizgâhını yaptığım mesele şu.
τις αὐτοῖς συμβουλεύσηται, οὐκ ἂν εἴποιεν ἃ νοοῦσιν, ἀλλὰ στοχαζόμενοι τοῦ συμβουλευομένου ἄλλα λέγουσι παρὰ τὴν αὑτῶν δόξαν· ὑμᾶς δὲ ἡμεῖς ἡγησάμενοι καὶ ἱκανοὺς γνῶναι καὶ γνόντας ἁπλῶς ἂν εἰπεῖν ἃ δοκεῖ ὑμῖν, οὕτω παρελάβομεν ἐπὶ τὴν συμβουλὴν περὶ ὧν μέλλομεν ἀνακοινοῦσθαι.
ΛΥ. ἔστιν
179aBunlar bizim oğullarımız: şu, bunun oğlu; dedesinin adını taşıyor, Thukydides. Şu da benim oğlum; o da dedesinin, benim babamın adını taşıyor, ona Aristeides diyoruz. Onlarla elimizden geldiğince ilgilenmeye karar verdik; çoğu insanın yaptığı gibi, delikanlılık çağına geldiler diye onları istediklerini yapmaya salıvermeyeceğiz, tam şimdi, gücümüz yettiğince onlarla ilgilenmeye başlayacağız. Sizin de oğullarınız olduğunu bildiğimizden, onların nasıl yetiştirilirse en iyi insanlar olacağı üzerine herkesten çok sizin kafa yormuş olduğunuzu düşündük; yok eğer böyle bir şeye pek dikkat etmediyseniz, bunun ihmal edilmemesi gerektiğini hatırlatmak ve sizi de oğullarınızla bizimle birlikte ilgilenmeye çağırmak istedik.
οὖν τοῦτο, περὶ οὗ πάλαι τοσαῦτα προοιμιάζομαι, τόδε. ἡμῖν εἰσὶν ὑεῖς οὑτοιί, ὅδε μὲν τοῦδε, πάππου ἔχων ὄνομα Θουκυδίδης, ἐμὸς δὲ αὖ ὅδε—παππῷον δὲ καὶ οὗτος ὄνομʼ ἔχει τοὐμοῦ πατρός· Ἀριστείδην γὰρ αὐτὸν καλοῦμεν—ἡμῖν οὖν τούτων δέδοκται ἐπιμεληθῆναι ὡς οἷόν τε μάλιστα, καὶ μὴ ποιῆσαι ὅπερ οἱ πολλοί, ἐπειδὴ μειράκια γέγονεν, ἀνεῖναι αὐτοὺς ὅτι βούλονται ποιεῖν, ἀλλὰ νῦν δὴ καὶ ἄρχεσθαι αὐτῶν ἐπιμελεῖσθαι καθʼ ὅσον οἷοί τʼ ἐσμέν. εἰδότες οὖν καὶ
179bBuna nereden karar verdiğimizi, Nikias ve Lakhes, biraz uzun sürse de dinlemeniz gerek. Ben ve şu Melesias yemeğimizi birlikte yeriz; delikanlılar da sofrada bizimle olur.
ὑμῖν ὑεῖς ὄντας ἡγησάμεθα μεμεληκέναι περὶ αὐτῶν, εἴπερ τισὶν ἄλλοις, πῶς ἂν θεραπευθέντες γένοιντο ἄριστοι· εἰ δʼ ἄρα πολλάκις μὴ προσεσχήκατε τὸν νοῦν τῷ τοιούτῳ, ὑπομνήσοντες ὅτι οὐ χρὴ αὐτοῦ ἀμελεῖν, καὶ παρακαλοῦντες ὑμᾶς ἐπὶ τὸ ἐπιμέλειάν τινα ποιήσασθαι τῶν ὑέων κοινῇ μεθʼ ἡμῶν. ὅθεν δὲ ἡμῖν ταῦτʼ ἔδοξεν, ὦ Νικία τε καὶ Λάχης, χρὴ ἀκοῦσαι, κἂν ᾖ ὀλίγῳ μακρότερα. συσσιτοῦμεν γὰρ δὴ ἐγώ τε καὶ Μελησίας ὅδε, καὶ ἡμῖν τὰ μειράκια παρασιτεῖ.
179cKonuşmama başlarken söylediğim gibi, size açık sözlü olacağız. İkimizin de kendi babası hakkında gençlere anlatacak pek çok güzel işi var: savaşta yaptıkları da, barışta müttefiklerin ve bu şehrin işlerini yönetirken yaptıkları da. Kendi işlerimizden ise ikimizin de anlatacak bir şeyi yok. İşte bu yüzden bu gençlerin karşısında biraz utanıyor ve babalarımızı suçluyoruz: delikanlılık çağına geldiğimizde bizi keyfimize bıraktılar, kendileri ise başkalarının işleriyle uğraştılar.
ὅπερ οὖν καὶ ἀρχόμενος εἶπον τοῦ λόγου, παρρησιασόμεθα πρὸς ὑμᾶς. ἡμῶν γὰρ ἑκάτερος περὶ τοῦ ἑαυτοῦ πατρὸς πολλὰ καὶ καλὰ ἔργα ἔχει λέγειν πρὸς τοὺς νεανίσκους, καὶ ὅσα ἐν πολέμῳ ἠργάσαντο καὶ ὅσα ἐν εἰρήνῃ, διοικοῦντες τά τε τῶν συμμάχων καὶ τὰ τῆσδε τῆς πόλεως· ἡμέτερα δʼ αὐτῶν ἔργα οὐδέτερος ἔχει λέγειν. ταῦτα δὴ ὑπαισχυνόμεθά τε τούσδε καὶ αἰτιώμεθα τοὺς πατέρας ἡμῶν ὅτι ἡμᾶς μὲν
179dBu gençlere de tam bunu gösteriyoruz; diyoruz ki kendilerini ihmal eder ve sözümüzü dinlemezlerse adları sanları olmayan kimseler olacaklar, ama kendilerine özen gösterirlerse belki taşıdıkları adlara layık olabilirler. Onlar da söz dinleyeceklerini söylüyorlar. Biz de şimdi, neyi öğrenir ya da neyle uğraşırlarsa en iyi insanlar olacaklarını araştırıyoruz.
εἴων τρυφᾶν, ἐπειδὴ μειράκια ἐγενόμεθα, τὰ δὲ τῶν ἄλλων πράγματα ἔπραττον· καὶ τοῖσδε τοῖς νεανίσκοις αὐτὰ ταῦτα ἐνδεικνύμεθα, λέγοντες ὅτι εἰ μὲν ἀμελήσουσιν ἑαυτῶν καὶ μὴ πείσονται ἡμῖν, ἀκλεεῖς γενήσονται, εἰ δʼ ἐπιμελήσονται, τάχʼ ἂν τῶν ὀνομάτων ἄξιοι γένοιντο ἃ ἔχουσιν. οὗτοι μὲν οὖν φασιν πείσεσθαι· ἡμεῖς δὲ δὴ τοῦτο σκοποῦμεν, τί ἂν οὗτοι μαθόντες ἢ ἐπιτηδεύσαντες ὅτι ἄριστοι γένοιντο.
179eBiri bize şu dersi de tavsiye etti: silahlı dövüşmeyi öğrenmek bir genç için güzel bir şeymiş. Az önce gösterisini seyrettiğiniz bu adamı övdü ve onu seyretmemizi söyledi. Biz de hem adamı seyretmeye gitmemiz hem de sizi yanımıza almamız gerektiğine karar verdik: hem birlikte seyredelim diye, hem de isterseniz oğullarımızın yetiştirilmesinde bize danışman ve ortak olasınız diye.
εἰσηγήσατο οὖν τις ἡμῖν καὶ τοῦτο τὸ μάθημα, ὅτι καλὸν εἴη τῷ νέῳ μαθεῖν ἐν ὅπλοις μάχεσθαι· καὶ ἐπῄνει τοῦτον ὃν νῦν ὑμεῖς ἐθεάσασθε ἐπιδεικνύμενον, κᾆτʼ ἐκέλευε θεάσασθαι. ἔδοξε δὴ χρῆναι αὐτούς τε ἐλθεῖν ἐπὶ θέαν τἀνδρὸς καὶ ὑμᾶς συμπαραλαβεῖν ἅμα μὲν συνθεατάς, ἅμα δὲ συμβούλους τε καὶ κοινωνούς, ἐὰν βούλησθε, περὶ τῆς τῶν ὑέων ἐπιμελείας.
180aSize açmak istediğimiz konu bu. Artık sıra sizde: hem bu ders hakkında, öğrenilmesi gerekir mi gerekmez mi, onu söyleyin; hem de bir gence tavsiye edebileceğiniz başka bir ders ya da uğraş varsa ona dair öğüt verin; bir de bu ortaklık için ne yapacağınızı söyleyin.
Nikias: Ben, Lysimakhos ve Melesias, niyetinizi takdir ediyorum ve ortak olmaya hazırım; sanırım şuradaki Lakhes de öyle.
ΛΥ. ταῦτʼ ἐστὶν ἃ ἐβουλόμεθα ὑμῖν ἀνακοινώσασθαι. ἤδη οὖν ὑμέτερον μέρος συμβουλεύειν καὶ περὶ τούτου τοῦ μαθήματος, εἴτε δοκεῖ χρῆναι μανθάνειν εἴτε μή, καὶ περὶ τῶν ἄλλων, εἴ τι ἔχετε ἐπαινέσαι μάθημα νέῳ ἀνδρὶ ἢ ἐπιτήδευμα, καὶ περὶ τῆς κοινωνίας λέγειν ὁποῖόν τι ποιήσετε.
ΝΙ. ἐγὼ μέν, ὦ Λυσίμαχε καὶ Μελησία, ἐπαινῶ τε ὑμῶν τὴν διάνοιαν καὶ κοινωνεῖν ἕτοιμος, οἶμαι δὲ καὶ Λάχητα τόνδε.
180bLakhes: Doğru düşünüyorsun, Nikias. Lysimakhos'un az önce kendi babası ve Melesias'ın babası hakkında söyledikleri bana çok yerinde görünüyor; hem onlar için, hem bizim için, hem de şehir işleriyle uğraşan herkes için söylenmiş: bu kişilerin başına aşağı yukarı onun anlattığı şey gelir, çocukları konusunda da öteki işlerinde de, kendi özel işlerini önemsemez, onları savsaklarlar. Bunu güzel söylüyorsun, Lysimakhos; ama gençlerin terbiyesi için bizi danışman olarak çağırıp da şu Sokrates'i çağırmamana şaşıyorum. Bir kere seninle aynı demostandır; sonra vaktini hep, senin gençler için aradığın türden güzel bir dersin ya da uğraşın bulunduğu yerlerde geçirir.
ΛΑ. ἀληθῆ γὰρ οἴει, ὦ Νικία. ὡς ὅ γε ἔλεγεν ὁ Λυσίμαχος ἄρτι περὶ τοῦ πατρὸς τοῦ αὑτοῦ τε καὶ τοῦ Μελησίου, πάνυ μοι δοκεῖ εὖ εἰρῆσθαι καὶ εἰς ἐκείνους καὶ εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς ἅπαντας ὅσοι τὰ τῶν πόλεων πράττουσιν, ὅτι αὐτοῖς σχεδόν τι ταῦτα συμβαίνει ἃ οὗτος λέγει καὶ περὶ παῖδας καὶ περὶ τἆλλα, τὰ ἴδια ὀλιγωρεῖσθαί τε καὶ ἀμελῶς διατίθεσθαι. ταῦτα μὲν οὖν καλῶς λέγεις, ὦ Λυσίμαχε· ὅτι δʼ ἡμᾶς μὲν συμβούλους παρακαλεῖς ἐπὶ τὴν τῶν νεανίσκων
180cLysimakhos: Ne diyorsun, Lakhes? Sokrates böyle şeylerle ilgilenmiş mi?
Lakhes: Elbette, Lysimakhos.
Nikias: Bunu ben de Lakhes'ten aşağı kalmadan söyleyebilirim. Geçenlerde oğluma bir mûsikî hocası, Agathokles'in öğrencisi Damon'u bulan oydu. Damon son derece hoş bir adamdır; yalnız mûsikîde değil, başka her bakımdan da bu yaştaki gençlerle vakit geçirmeye ne kadar değer dersen o kadar değerlidir.
παιδείαν, Σωκράτη δὲ τόνδε οὐ παρακαλεῖς, θαυμάζω, πρῶτον μὲν ὄντα δημότην, ἔπειτα ἐνταῦθα ἀεὶ τὰς διατριβὰς ποιούμενον ὅπου τί ἐστι τῶν τοιούτων ὧν σὺ ζητεῖς περὶ τοὺς νέους ἢ μάθημα ἢ ἐπιτήδευμα καλόν.
ΛΥ. πῶς λέγεις, ὦ Λάχης; Σωκράτης γὰρ ὅδε τινὸς τῶν τοιούτων ἐπιμέλειαν πεποίηται;
ΛΑ. πάνυ μὲν οὖν, ὦ Λυσίμαχε.
ΝΙ. τοῦτο μέν σοι κἂν ἐγὼ ἔχοιμι εἰπεῖν οὐ χεῖρον Λάχητος· καὶ γὰρ αὐτῷ μοι ἔναγχος ἄνδρα προυξένησε τῷ
180dLysimakhos: Sokrates, Nikias ve Lakhes, benim yaşımdakiler artık gençleri tanımıyor; yaşımız gereği vaktimizin çoğunu evde geçiriyoruz. Ama Sophroniskos'un oğlu, şu hemşehrine verebileceğin iyi bir öğüdün varsa sen de vermelisin.
ὑεῖ διδάσκαλον μουσικῆς, Ἀγαθοκλέους μαθητὴν Δάμωνα, ἀνδρῶν χαριέστατον οὐ μόνον τὴν μουσικήν, ἀλλὰ καὶ τἆλλα ὁπόσου βούλει ἄξιον συνδιατρίβειν τηλικούτοις νεανίσκοις.
ΛΥ. οὔτοι, ὦ Σώκρατές τε καὶ Νικία καὶ Λάχης, οἱ ἡλίκοι ἐγὼ ἔτι γιγνώσκομεν τοὺς νεωτέρους, ἅτε κατʼ οἰκίαν τὰ πολλὰ διατρίβοντες ὑπὸ τῆς ἡλικίας· ἀλλʼ εἴ τι καὶ σύ, ὦ παῖ Σωφρονίσκου, ἔχεις τῷδε τῷ σαυτοῦ δημότῃ ἀγαθὸν
180eBunu yapman yerinde de olur, çünkü sen babadan kalma dostumuzsun: ben ve baban hep yoldaş ve dost olduk, o da aramızda en küçük bir anlaşmazlık çıkmadan öldü. Bunlar konuşurken aklıma bir şey geldi: bu delikanlılar evde kendi aralarında konuşurken sık sık Sokrates'ten söz eder ve onu çok överler; ama Sophroniskos'un oğlunu mu kastettiklerini kendilerine hiç sormadım.
συμβουλεῦσαι, χρὴ συμβουλεύειν. δίκαιος δʼ εἶ· καὶ γὰρ πατρικὸς ἡμῖν φίλος τυγχάνεις ὤν· ἀεὶ γὰρ ἐγὼ καὶ ὁ σὸς πατὴρ ἑταίρω τε καὶ φίλω ἦμεν, καὶ πρότερον ἐκεῖνος ἐτελεύτησε, πρίν τι ἐμοὶ διενεχθῆναι.
ΛΥ. περιφέρει δέ τίς με καὶ μνήμη ἄρτι τῶνδε λεγόντων· τὰ γὰρ μειράκια τάδε πρὸς ἀλλήλους οἴκοι διαλεγόμενοι θαμὰ ἐπιμέμνηνται Σωκράτους καὶ σφόδρα ἐπαινοῦσιν· οὐ μέντοι πώποτε αὐτοὺς ἀνηρώτησα
181aSöyleyin bakalım çocuklar, sık sık sözünü ettiğiniz Sokrates bu mu?
Çocuklar: Evet baba, bu.
Lysimakhos: Hera adına, aferin sana Sokrates; insanların en iyisi olan babanın adını ayakta tutuyorsun. Hele bundan sonra seninkilerle bizimkilerin birbirine yakın olacağına ayrıca seviniyorum.
Lakhes: Bak, Lysimakhos, bu adamı elinden kaçırma; ben onu başka bir yerde, yalnız babasını değil vatanını da ayakta tutarken gördüm. Delion bozgunundan sonra benimle birlikte geri çekiliyordu; sana şunu söyleyeyim, ötekiler onun gibi olmayı isteseydi şehrimiz ayakta kalırdı, o gün öyle bir düşüş yaşamazdı.
εἰ τὸν Σωφρονίσκου λέγοιεν. ἀλλʼ, ὦ παῖδες, λέγετέ μοι, ὅδʼ ἐστὶ Σωκράτης, περὶ οὗ ἑκάστοτε ἐμέμνησθε;
ΠΑΙ. πάνυ μὲν οὖν, ὦ πάτερ, οὗτος.
ΛΥ. εὖ γε νὴ τὴν Ἥραν, ὦ Σώκρατες, ὅτι ὀρθοῖς τὸν πατέρα, ἄριστον ἀνδρῶν ὄντα, καὶ ἄλλως καὶ δὴ καὶ ὅτι οἰκεῖα τά τε σὰ ἡμῖν ὑπάρξει καὶ σοὶ τὰ ἡμέτερα.
ΛΑ. καὶ μήν, ὦ Λυσίμαχε, μὴ ἀφίεσό γε τἀνδρός· ὡς ἐγὼ καὶ ἄλλοθί γε αὐτὸν ἐθεασάμην οὐ μόνον τὸν πατέρα
181bLysimakhos: Sokrates, bu gerçekten güzel bir övgü: güvenilmeye layık adamlar seni övüyor, hem de övdükleri şeylerin ehli olarak. İyi bil ki bunları duyunca adının iyi anılmasına seviniyorum; sen de beni sana en çok iyilik dileyenlerden biri say.
ἀλλὰ καὶ τὴν πατρίδα ὀρθοῦντα· ἐν γὰρ τῇ ἀπὸ Δηλίου φυγῇ μετʼ ἐμοῦ συνανεχώρει, κἀγώ σοι λέγω ὅτι εἰ οἱ ἄλλοι ἤθελον τοιοῦτοι εἶναι, ὀρθὴ ἂν ἡμῶν ἡ πόλις ἦν καὶ οὐκ ἂν ἔπεσε τότε τοιοῦτον πτῶμα.
ΛΥ. ὦ Σώκρατες, οὗτος μέντοι ὁ ἔπαινός ἐστιν καλός, ὃν σὺ νῦν ἐπαινῇ ὑπʼ ἀνδρῶν ἀξίων πιστεύεσθαι καὶ εἰς ταῦτα εἰς ἃ οὗτοι ἐπαινοῦσιν. εὖ οὖν ἴσθι ὅτι ἐγὼ ταῦτα ἀκούων χαίρω ὅτι εὐδοκιμεῖς, καὶ σὺ δὲ ἡγοῦ με ἐν τοῖς εὐνούστατόν
181cAslında daha önce de bize gelip gitmeli ve bizi yakının saymalıydın, hak olan buydu. Ama birbirimizi yeniden bulduğumuz bu günden itibaren başka türlü yapma: bizimle de bu gençlerle de görüş, onları tanı, böylece siz de bizim dostluğumuzu sürdürün. Bunu sen de yapacaksın, biz de sana yine hatırlatacağız. Peki, başladığımız konu hakkında ne diyorsunuz? Ne düşünüyorsunuz? Silahlı dövüşmeyi öğrenmek delikanlılar için uygun bir ders mi, değil mi?
σοι εἶναι. χρῆν μὲν οὖν καὶ πρότερόν γε φοιτᾶν αὐτὸν παρʼ ἡμᾶς καὶ οἰκείους ἡγεῖσθαι, ὥσπερ τὸ δίκαιον· νῦν δʼ οὖν ἀπὸ τῆσδε τῆς ἡμέρας, ἐπειδὴ ἀνεγνωρίσαμεν ἀλλήλους, μὴ ἄλλως ποίει, ἀλλὰ σύνισθί τε καὶ γνώριζε καὶ ἡμᾶς καὶ τούσδε τοὺς νεωτέρους, ὅπως ἂν διασῴζητε καὶ ὑμεῖς τὴν ἡμετέραν φιλίαν. ταῦτα μὲν οὖν καὶ σὺ ποιήσεις καὶ ἡμεῖς σε καὶ αὖθις ὑπομνήσομεν· περὶ δὲ ὧν ἠρξάμεθα τί φατε; τί δοκεῖ; τὸ μάθημα τοῖς μειρακίοις ἐπιτήδειον εἶναι ἢ οὔ, τὸ μαθεῖν ἐν ὅπλοις μάχεσθαι;
181dSokrates: Bu konuda da, Lysimakhos, elimden geldiğince öğüt vermeye çalışacağım; senin istediğin öteki şeylerin hepsini de yapacağım. Yine de bana en doğrusu şu görünüyor: bunlardan daha genç ve daha tecrübesiz olduğum için önce onların ne söylediğini dinlemeli, onlardan öğrenmeliyim; onların söylediklerine ekleyecek bir şeyim olursa, o zaman hem sana hem onlara anlatır, sizi ikna etmeye çalışırım. Nikias, neden biriniz söze başlamıyor?
Nikias: Başlamamıza bir engel yok, Sokrates. Bana da bu dersi bilmek gençler için birçok bakımdan faydalı görünüyor.
ΣΩ. ἀλλὰ καὶ τούτων πέρι, ὦ Λυσίμαχε, ἔγωγε πειράσομαι συμβουλεύειν ἄν τι δύνωμαι, καὶ αὖ ἃ προκαλῇ πάντα ποιεῖν. δικαιότατον μέντοι μοι δοκεῖ εἶναι ἐμὲ νεώτερον ὄντα τῶνδε καὶ ἀπειρότερον τούτων ἀκούειν πρότερον τί λέγουσιν καὶ μανθάνειν παρʼ αὐτῶν· ἐὰν δʼ ἔχω τι ἄλλο παρὰ τὰ ὑπὸ τούτων λεγόμενα, τότʼ ἤδη διδάσκειν καὶ πείθειν καὶ σὲ καὶ τούτους. ἀλλʼ, ὦ Νικία, τί οὐ λέγει πότερος ὑμῶν;
ΝΙ. ἀλλʼ οὐδὲν κωλύει, ὦ Σώκρατες. δοκεῖ γὰρ καὶ
181eBir kere gençlerin, boş vakitlerinde severek gittikleri başka yerlerde değil de bu işle vakit geçirmeleri iyidir; bu sayede vücutları da ister istemez daha sağlam olur, çünkü hiçbir idman bundan daha hafif değildir, bundan daha az emek istemez. Üstelik binicilikle birlikte özgür bir insana en çok yakışan idman budur.
ἐμοὶ τοῦτο τὸ μάθημα τοῖς νέοις ὠφέλιμον εἶναι ἐπίστασθαι πολλαχῇ.
ΝΙ. καὶ γὰρ τὸ μὴ ἄλλοθι διατρίβειν, ἐν οἷς δὴ φιλοῦσιν οἱ νέοι τὰς διατριβὰς ποιεῖσθαι ὅταν σχολὴν ἄγωσιν, ἀλλʼ ἐν τούτῳ, εὖ ἔχει, ὅθεν καὶ τὸ σῶμα βέλτιον ἴσχειν ἀνάγκη—οὐδενὸς γὰρ τῶν γυμνασίων φαυλότερον οὐδʼ
182aÇünkü yarıştığımız ve önümüzde duran yarışma için yalnız savaş aletleriyle idman yapanlar gerçekten idman yapmış olur. Sonra bu ders, saf düzeni içinde başka birçok kişiyle birlikte dövüşmek gerektiğinde, bizzat savaşta da biraz işe yarar; ama en büyük faydası, saflar bozulup artık teke tek dövüşmek gerektiğinde ortaya çıkar: ister kovalarken kendini savunan birine saldırmak, ister kaçarken üstüne saldıran birine karşı kendini savunmak gereksin.
ἐλάττω πόνον ἔχει—καὶ ἅμα προσήκει μάλιστʼ ἐλευθέρῳ τοῦτό τε τὸ γυμνάσιον καὶ ἡ ἱππική· οὗ γὰρ ἀγῶνος ἀθληταί ἐσμεν καὶ ἐν οἷς ἡμῖν ὁ ἀγὼν πρόκειται, μόνοι οὗτοι γυμνάζονται οἱ ἐν τούτοις τοῖς [τὸν] περὶ τὸν πόλεμον ὀργάνοις γυμναζόμενοι. ἔπειτα ὀνήσει μέν τι τοῦτο τὸ μάθημα καὶ ἐν τῇ μάχῃ αὐτῇ, ὅταν ἐν τάξει δέῃ μάχεσθαι μετὰ πολλῶν ἄλλων· μέγιστον μέντοι αὐτοῦ ὄφελος, ὅταν λυθῶσιν αἱ τάξεις καὶ ἤδη τι δέῃ μόνον πρὸς μόνον ἢ διώκοντα ἀμυνομένῳ
182bBunu bilen biri, teke tek dövüşte hiçbir zarara uğramaz, belki birkaç kişiye karşı bile uğramaz; her durumda bu sayede üstün gelir. Üstelik böyle bir şey insanı başka güzel bir derse de heveslendirir: silahlı dövüşmeyi öğrenen herkes, onu izleyen dersi, saf düzeniyle ilgili olanı da öğrenmeye heves eder; bunu da edinip bunda hırslanınca komutanlıkla ilgili her şeye yönelir.
τινὶ ἐπιθέσθαι ἢ καὶ ἐν φυγῇ ἐπιτιθεμένου ἄλλου ἀμύνασθαι αὐτόν· οὔτʼ ἂν ὑπό γε ἑνὸς εἷς ὁ τοῦτʼ ἐπιστάμενος οὐδὲν ἂν πάθοι, ἴσως δʼ οὐδὲ ὑπὸ πλειόνων, ἀλλὰ πανταχῇ ἂν ταύτῃ πλεονεκτοῖ. ἔτι δὲ καὶ εἰς ἄλλου καλοῦ μαθήματος ἐπιθυμίαν παρακαλεῖ τὸ τοιοῦτον· πᾶς γὰρ ἂν μαθὼν ἐν ὅπλοις μάχεσθαι ἐπιθυμήσειε καὶ τοῦ ἑξῆς μαθήματος τοῦ περὶ τὰς τάξεις, καὶ ταῦτα λαβὼν καὶ φιλοτιμηθεὶς
182cBunlara bağlı bütün derslerin ve uğraşların bir insanın öğrenip edinmesi için güzel ve çok değerli şeyler olduğu da artık açıktır; işte bu ders onlara giden yolun başında durur. Buna küçümsenmeyecek bir şey daha ekleyeceğiz: bu epistēmē, savaşta her insanı eskisine göre hiç de az olmayacak ölçüde daha atılgan ve daha cesur yapar. Kimine önemsiz görünse de şunu söylemekten çekinmeyelim: bir insanın endamlı görünmesi gereken yerde onu daha endamlı gösterir; bu endamı sayesinde de düşmanlarına daha korkunç görünür.
ἐν αὐτοῖς ἐπὶ πᾶν ἂν τὸ περὶ τὰς στρατηγίας ὁρμήσειε· καὶ ἤδη δῆλον ὅτι τὰ τούτων ἐχόμενα καὶ μαθήματα πάντα καὶ ἐπιτηδεύματα καὶ καλὰ καὶ πολλοῦ ἄξια ἀνδρὶ μαθεῖν τε καὶ ἐπιτηδεῦσαι, ὧν καθηγήσαιτʼ ἂν τοῦτο τὸ μάθημα. προσθήσομεν δʼ αὐτῷ οὐ σμικρὰν προσθήκην, ὅτι πάντα ἄνδρα ἐν πολέμῳ καὶ θαρραλεώτερον καὶ ἀνδρειότερον ἂν ποιήσειεν αὐτὸν αὑτοῦ οὐκ ὀλίγῳ αὕτη ἡ ἐπιστήμη. μὴ ἀτιμάσωμεν δὲ εἰπεῖν, εἰ καί τῳ σμικρότερον δοκεῖ εἶναι, ὅτι καὶ εὐσχημονέστερον ἐνταῦθα οὗ χρὴ τὸν ἄνδρα εὐσχημονέστερον
182dBenim fikrim, Lysimakhos, dediğim gibi, bunun gençlere öğretilmesi gerektiği yönünde; nedenlerini de söyledim. Ama Lakhes'in buna karşı bir diyeceği varsa ben de memnuniyetle dinlerim.
Lakhes: Nikias, hangi ders olursa olsun, öğrenilmemesi gerektiğini söylemek zordur, çünkü her şeyi bilmek iyi bir şey gibi görünür. Bu ağır piyade sanatı da, onu öğretenlerin iddia ettiği gibi ve Nikias'ın anlattığı türden bir ders ise öğrenilmelidir; ama ders değilse de bunu vaat edenler aldatıyorsa, ya da ders olsa bile pek ciddi bir şey değilse, neden öğrenilsin ki?
φαίνεσθαι, οὗ ἅμα καὶ δεινότερος τοῖς ἐχθροῖς φανεῖται διὰ τὴν εὐσχημοσύνην. ἐμοὶ μὲν οὖν, ὦ Λυσίμαχε, ὥσπερ λέγω, δοκεῖ τε χρῆναι διδάσκειν τοὺς νεανίσκους ταῦτα καὶ διʼ ἃ δοκεῖ εἴρηκα· Λάχητος δʼ, εἴ τι παρὰ ταῦτα λέγει, κἂν αὐτὸς ἡδέως ἀκούσαιμι.
ΛΑ. ἀλλʼ ἔστι μέν, ὦ Νικία, χαλεπὸν λέγειν περὶ ὁτουοῦν μαθήματος ὡς οὐ χρὴ μανθάνειν· πάντα γὰρ ἐπίστασθαι ἀγαθὸν δοκεῖ εἶναι. καὶ δὴ καὶ τὸ ὁπλιτικὸν τοῦτο,
182eBunu şuna bakarak söylüyorum: bence bu iş bir şeye yarasaydı Lakedaimonlulardan gizli kalmazdı. Onların hayatta başka bir derdi yoktur; savaşta başkalarına üstün gelmek için ne öğrenmek ve neyle uğraşmak gerekiyorsa, onu arar ve onunla uğraşırlar.
εἰ μέν ἐστιν μάθημα, ὅπερ φασὶν οἱ διδάσκοντες, καὶ οἷον Νικίας λέγει, χρὴ αὐτὸ μανθάνειν· εἰ δʼ ἔστιν μὲν μὴ μάθημα, ἀλλʼ ἐξαπατῶσιν οἱ ὑπισχνούμενοι, ἢ μάθημα μὲν τυγχάνει ὄν, μὴ μέντοι πάνυ σπουδαῖον, τί καὶ δέοι ἂν αὐτὸ μανθάνειν;
ΛΑ. λέγω δὲ ταῦτα περὶ αὐτοῦ εἰς τάδε ἀποβλέψας, ὅτι οἶμαι ἐγὼ τοῦτο, εἰ τὶ ἦν, οὐκ ἂν λεληθέναι Λακεδαιμονίους, οἷς οὐδὲν ἄλλο μέλει ἐν τῷ βίῳ ἢ τοῦτο ζητεῖν καὶ ἐπιτηδεύειν,
183aDiyelim ki onlardan gizli kaldı; ama bu işin hocalarından şu gizli kalmamıştır: Yunanlılar arasında böyle işlere en çok önem verenler onlardır; bu işlerde onların gözünde itibar kazanan biri, tıpkı bizde itibar kazanan bir tragedya şairi gibi, başkalarından da en çok parayı kazanır. Nitekim güzel tragedya yazdığını düşünen biri Attika'nın dışında, öteki şehirleri dolaşıp eserini göstermez; doğruca buraya gelir ve onu bizimkilere gösterir, ki bu da gayet tabiidir.
ὅτι ἂν μαθόντες καὶ ἐπιτηδεύσαντες πλεονεκτοῖεν τῶν ἄλλων περὶ τὸν πόλεμον. εἰ δʼ ἐκείνους λέληθεν, ἀλλʼ οὐ τούτους γε τοὺς διδασκάλους αὐτοῦ λέληθεν αὐτὸ τοῦτο, ὅτι ἐκεῖνοι μάλιστα τῶν Ἑλλήνων σπουδάζουσιν ἐπὶ τοῖς τοιούτοις καὶ ὅτι παρʼ ἐκείνοις ἄν τις τιμηθεὶς εἰς ταῦτα καὶ παρὰ τῶν ἄλλων πλεῖστʼ ἂν ἐργάζοιτο χρήματα, ὥσπερ γε καὶ τραγῳδίας ποιητὴς παρʼ ἡμῖν τιμηθείς. τοιγάρτοι ὃς ἂν οἴηται τραγῳδίαν καλῶς ποιεῖν, οὐκ ἔξωθεν κύκλῳ περὶ τὴν Ἀττικὴν
183bOysa bu silahlı dövüşçülerin Lakedaimon'u ayak basılmaz kutsal bir yer saydığını görüyorum: oraya parmaklarının ucuyla bile basmıyor, çevresinde dolaşıp gösterilerini başka herkese yapıyorlar; hele savaş işlerinde birçok kişinin kendilerinden üstün olduğunu bizzat kabul edecek olanlara.
κατὰ τὰς ἄλλας πόλεις ἐπιδεικνύμενος περιέρχεται, ἀλλʼ εὐθὺς δεῦρο φέρεται καὶ τοῖσδʼ ἐπιδείκνυσιν εἰκότως· τοὺς δὲ ἐν ὅπλοις μαχομένους ἐγὼ τούτους ὁρῶ τὴν μὲν Λακεδαίμονα ἡγουμένους εἶναι ἄβατον ἱερὸν καὶ οὐδὲ ἄκρῳ ποδὶ ἐπιβαίνοντας, κύκλῳ δὲ περιιόντας αὐτὴν καὶ πᾶσι μᾶλλον ἐπιδεικνυμένους, καὶ μάλιστα τούτοις οἳ κἂν αὐτοὶ ὁμολογήσειαν πολλοὺς σφῶν προτέρους εἶναι πρὸς τὰ τοῦ πολέμου.
183cSonra, Lysimakhos, ben bunlardan epeycesini bizzat savaşta gördüm, ne mal olduklarını biliyorum. Bunu buradan da inceleyebiliriz: sanki mahsus yapılmış gibi, ağır piyade işleriyle uğraşanlardan hiçbiri savaşta ün kazanmış değildir. Oysa başka bütün işlerde ünlüler, o işle uğraşanların arasından çıkar; bunlar ise anlaşılan, başkalarına kıyasla bu konuda büyük bir talihsizliğe uğramışlar. Mesela şu Stesileos: sizler de benimle birlikte o kalabalığın içinde, gösteri yaparken ve kendisi hakkında o büyük laflarını ederken onu seyrettiniz; ben ise onu başka bir yerde, gerçek bir durumda, hem de istemeden yaptığı asıl gösterisinde çok daha güzel bir hâlde seyrettim.
ἔπειτα, ὦ Λυσίμαχε, οὐ πάνυ ὀλίγοις ἐγὼ τούτων παραγέγονα ἐν αὐτῷ τῷ ἔργῳ, καὶ ὁρῶ οἷοί εἰσιν. ἔξεστι δὲ καὶ αὐτόθεν ἡμῖν σκέψασθαι. ὥσπερ γὰρ ἐπίτηδες οὐδεὶς πώποτʼ εὐδόκιμος γέγονεν ἐν τῷ πολέμῳ ἀνὴρ τῶν τὰ ὁπλιτικὰ ἐπιτηδευσάντων. καίτοι εἴς γε τἆλλα πάντα ἐκ τούτων οἱ ὀνομαστοὶ γίγνονται, ἐκ τῶν ἐπιτηδευσάντων ἕκαστα· οὗτοι δʼ, ὡς ἔοικε, παρὰ τοὺς ἄλλους οὕτω σφόδρα εἰς τοῦτο δεδυστυχήκασιν. ἐπεὶ καὶ τοῦτον τὸν Στησίλεων, ὃν ὑμεῖς
183dBindiği gemi bir yük gemisine saldırmıştı; o da elinde orak-mızrakla dövüşüyordu, kendisi başkalarından farklı olduğuna göre silahı da elbette farklı olmalıydı. Adam hakkında anlatmaya değer başka bir şey yok; ama mızrağın ucuna takılmış orak icadının sonunun ne olduğunu dinleyin.
μετʼ ἐμοῦ ἐν τοσούτῳ ὄχλῳ ἐθεάσασθε ἐπιδεικνύμενον καὶ τὰ μεγάλα περὶ αὑτοῦ λέγοντα ἃ ἔλεγεν, ἑτέρωθι ἐγὼ κάλλιον ἐθεασάμην ἐν τῇ ἀληθείᾳ ὡς ἀληθῶς ἐπιδεικνύμενον οὐχ ἑκόντα. προσβαλούσης γὰρ τῆς νεὼς ἐφʼ ᾗ ἐπεβάτευεν πρὸς ὁλκάδα τινά, ἐμάχετο ἔχων δορυδρέπανον, διαφέρον δὴ ὅπλον ἅτε καὶ αὐτὸς τῶν ἄλλων διαφέρων. τὰ μὲν οὖν ἄλλα οὐκ ἄξια λέγειν περὶ τἀνδρός, τὸ δὲ σόφισμα τὸ τοῦ δρεπάνου
183eDövüşürken orak, öteki geminin donanımında bir yere takıldı ve orada kaldı. Stesileos kurtarmak için asıldı, ama başaramadı; bu arada gemi de öbür geminin yanından geçip gidiyordu. Bir süre mızrağa tutunarak kendi gemisinde koştu; ama gemi öbürünün yanından geçip, mızrağı tutan adamı peşinden sürüklemeye başlayınca mızrağı avucunda kaydırdı ve sonunda sapın en ucundan tutundu.
τοῦ πρὸς τῇ λόγχῃ οἷον ἀπέβη. μαχομένου γὰρ αὐτοῦ ἐνέσχετό που ἐν τοῖς τῆς νεὼς σκεύεσιν καὶ ἀντελάβετο· εἷλκεν οὖν ὁ Στησίλεως βουλόμενος ἀπολῦσαι, καὶ οὐχ οἷός τʼ ἦν, ἡ δὲ ναῦς τὴν ναῦν παρῄει.
ΛΑ. τέως μὲν οὖν παρέθει ἐν τῇ νηὶ ἀντεχόμενος τοῦ δόρατος· ἐπεὶ δὲ δὴ παρημείβετο ἡ ναῦς τὴν ναῦν καὶ ἐπέσπα αὐτὸν τοῦ δόρατος ἐχόμενον,
184aYük gemisindekiler hem bu hâline gülüyor hem alkış tutuyordu; derken biri ayaklarının dibine, güverteye bir taş atınca mızrağı bıraktı; işte o zaman trieredekiler de, o orak-mızrağın yük gemisinden sallandığını görünce gülmelerini artık tutamadılar. Belki bu işin bir değeri vardır, Nikias'ın dediği gibi; ama benim karşılaştıklarım işte böyle şeyler.
ἐφίει τὸ δόρυ διὰ τῆς χειρός, ἕως ἄκρου τοῦ στύρακος ἀντελάβετο. ἦν δὲ γέλως καὶ κρότος ὑπὸ τῶν ἐκ τῆς ὁλκάδος ἐπί τε τῷ σχήματι αὐτοῦ, καὶ ἐπειδὴ βαλόντος τινὸς λίθῳ παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ ἐπὶ τὸ κατάστρωμα ἀφίεται τοῦ δόρατος, τότʼ ἤδη καὶ οἱ ἐκ τῆς τριήρους οὐκέτι οἷοί τʼ ἦσαν τὸν γέλωτα κατέχειν, ὁρῶντες αἰωρούμενον ἐκ τῆς ὁλκάδος τὸ δορυδρέπανον ἐκεῖνο. ἴσως μὲν οὖν εἴη ἂν τὶ ταῦτα, ὥσπερ Νικίας λέγει· οἷς δʼ οὖν ἐγὼ ἐντετύχηκα, τοιαῦτʼ
184bBaşta da söylediğim gibi: ister bir ders olup bu kadar küçük faydalar sağlasın, ister ders olmadığı hâlde öyle olduğunu söyleyip öyleymiş gibi göstersinler, öğrenmeye kalkışmaya değmez. Bana öyle geliyor ki korkak biri bunu bildiğini sanırsa, bu yüzden daha cüretkâr olur ve ne mal olduğu daha çok göze batar; cesur biri ise insanlar onu göz hapsinde tutacağından, küçük bir hata yapsa bile büyük dedikodulara uğrar.
ἄττα ἐστίν. ὃ οὖν καὶ ἐξ ἀρχῆς εἶπον, εἴτε οὕτω σμικρὰς ὠφελίας ἔχει μάθημα ὄν, εἴτε μὴ ὂν φασὶ καὶ προσποιοῦνται αὐτὸ εἶναι μάθημα, οὐκ ἄξιον ἐπιχειρεῖν μανθάνειν. καὶ γὰρ οὖν μοι δοκεῖ, εἰ μὲν δειλός τις ὢν οἴοιτο αὐτὸ ἐπίστασθαι, θρασύτερος ἂν διʼ αὐτὸ γενόμενος ἐπιφανέστερος γένοιτο οἷος ἦν, εἰ δὲ ἀνδρεῖος, φυλαττόμενος ἂν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, εἰ καὶ σμικρὸν ἐξαμάρτοι, μεγάλας ἂν διαβολὰς ἴσχειν·
184cÇünkü böyle bir epistēmēye sahip olduğunu iddia etmek kıskançlık uyandırır; öyle ki aretē bakımından başkalarından şaşılacak kadar üstün olmadıkça, bu epistēmēye sahip olduğunu söyleyen biri gülünç duruma düşmekten kurtulamaz. Bu derse gösterilen ilgi bana böyle bir şey gibi görünüyor, Lysimakhos. Ama sana baştan söylediğim gibi, şu Sokrates'i de bırakmamalı, önümüzdeki konu hakkında ne düşünüyorsa öğüdünü ondan istemelisin.
Lysimakhos: İstiyorum ya, Sokrates; çünkü bana öyle geliyor ki toplantımızın, oyları ayıracak birine ihtiyacı var.
ἐπίφθονος γὰρ ἡ προσποίησις τῆς τοιαύτης ἐπιστήμης, ὥστʼ εἰ μή τι θαυμαστὸν ὅσον διαφέρει τῇ ἀρετῇ τῶν ἄλλων, οὐκ ἔσθʼ ὅπως ἄν τις φύγοι τὸ καταγέλαστος γενέσθαι φάσκων ἔχειν ταύτην τὴν ἐπιστήμην. τοιαύτη τις ἔμοιγε δοκεῖ, ὦ Λυσίμαχε, ἡ περὶ τοῦτο τὸ μάθημα εἶναι σπουδή· χρὴ δʼ ὅπερ σοι ἐξ ἀρχῆς ἔλεγον, καὶ Σωκράτη τόνδε μὴ ἀφιέναι, ἀλλὰ δεῖσθαι συμβουλεύειν ὅπῃ δοκεῖ αὐτῷ περὶ τοῦ προκειμένου.
ΛΥ. ἀλλὰ δέομαι ἔγωγε, ὦ Σώκρατες· καὶ γὰρ ὥσπερ
184dBu ikisi aynı fikirde olsaydı buna o kadar gerek kalmazdı; ama gördüğün gibi Lakhes, Nikias'ın tam tersi yönde oy verdi. O hâlde senin de iki adamdan hangisiyle aynı oyda olduğunu duymak iyi olur.
Sokrates: Nasıl yani, Lysimakhos? Çoğumuz hangisini överse ona mı uyacaksın?
Lysimakhos: Başka ne yapılabilir ki, Sokrates?
Sokrates: Sen de böyle mi yaparsın, Melesias? Diyelim ki oğlunun yarışmalar için hangi idmanı yapması gerektiği hakkında karar vermen gerekiyor: çoğumuza mı uyarsın, yoksa iyi bir beden eğitmeninin elinde yetişmiş ve idman yapmış olana mı?
τοῦ ἐπιδιακρινοῦντος δοκεῖ μοι δεῖν ἡμῖν ἡ βουλή. εἰ μὲν γὰρ συνεφερέσθην τώδε, ἧττον ἂν τοῦ τοιούτου ἔδει· νῦν δὲ τὴν ἐναντίαν γάρ, ὡς ὁρᾷς, Λάχης Νικίᾳ ἔθετο, εὖ δὴ ἔχει ἀκοῦσαι καὶ σοῦ ποτέρῳ τοῖν ἀνδροῖν σύμψηφος εἶ.
ΣΩ. τί δέ, ὦ Λυσίμαχε; ὁπότερʼ ἂν οἱ πλείους ἐπαινῶσιν ἡμῶν, τούτοις μέλλεις χρῆσθαι;
ΛΥ. τί γὰρ ἄν τις καὶ ποιοῖ, ὦ Σώκρατες;
ΣΩ. ἦ καὶ σύ, ὦ Μελησία, οὕτως ἂν ποιοῖς; κἂν εἴ
184eMelesias: Ona uyarım elbette, Sokrates.
Sokrates: Demek dördümüze uymaktansa ona uyarsın?
Melesias: Herhalde.
Sokrates: Çünkü sanırım, iyi bir karara bağlanacak şeyin çoğunlukla değil, epistēmēyle karara bağlanması gerekir.
Melesias: Elbette.
Sokrates: O hâlde şimdi de önce şunu incelemek gerekir: danıştığımız konunun tekhnēsine sahip biri aramızda var mı, yok mu?
τις περὶ ἀγωνίας τοῦ ὑέος σοι βουλὴ εἴη τί χρὴ ἀσκεῖν, ἆρα τοῖς πλείοσιν ἂν ἡμῶν πείθοιο, ἢ ʼκείνῳ ὅστις τυγχάνει ὑπὸ παιδοτρίβῃ ἀγαθῷ πεπαιδευμένος καὶ ἠσκηκώς;
ΜΕ. ἐκείνῳ εἰκός γε, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. αὐτῷ ἄρʼ ἂν μᾶλλον πείθοιο ἢ τέτταρσιν οὖσιν ἡμῖν;
ΜΕ. ἴσως.
ΣΩ. ἐπιστήμῃ γὰρ οἶμαι δεῖ κρίνεσθαι ἀλλʼ οὐ πλήθει τὸ μέλλον καλῶς κριθήσεσθαι.
ΜΕ. πῶς γὰρ οὔ;
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ νῦν χρὴ πρῶτον αὐτὸ τοῦτο σκέψασθαι,
185aVarsa, tek kişi de olsa ona uymalı, ötekileri bırakmalı; yoksa başka birini aramalı. Yoksa sen de Lysimakhos da şimdi küçük bir şeyi mi tehlikeye attığınızı sanıyorsunuz? Hayır, sahip olduklarınızın en büyüğünü tehlikeye atıyorsunuz. Çünkü oğullar iyi ya da kötü çıktıkça, babanın bütün evi de çocukların nasıl olduğuna göre yönetilecektir.
Melesias: Doğru söylüyorsun.
Sokrates: Demek bu konuda çok ileriyi görmek gerekir.
Melesias: Kesinlikle.
εἰ ἔστιν τις ἡμῶν τεχνικὸς περὶ οὗ βουλευόμεθα ἢ οὔ· καὶ εἰ μὲν ἔστιν, ἐκείνῳ πείθεσθαι ἑνὶ ὄντι, τοὺς δʼ ἄλλους ἐᾶν, εἰ δὲ μή, ἄλλον τινὰ ζητεῖν. ἢ περὶ σμικροῦ οἴεσθε νυνὶ κινδυνεύειν καὶ σὺ καὶ Λυσίμαχος ἀλλʼ οὐ περὶ τούτου τοῦ κτήματος ὃ τῶν ὑμετέρων μέγιστον ὂν τυγχάνει; ὑέων γάρ που ἢ χρηστῶν ἢ τἀναντία γενομένων καὶ πᾶς ὁ οἶκος ὁ τοῦ πατρὸς οὕτως οἰκήσεται, ὁποῖοι ἄν τινες οἱ παῖδες γένωνται.
ΜΕ. ἀληθῆ λέγεις.
ΣΩ. πολλὴν ἄρα δεῖ προμηθίαν αὐτοῦ ἔχειν.
ΜΕ. πάνυ γε.
185bSokrates: Peki, az önce söylediğim gibi, yarışma idmanında aramızda en ehil olanın kim olduğunu araştırmak isteseydik nasıl araştırırdık? Bunu öğrenmiş ve bununla uğraşmış, bu iş için iyi hocaları da olmuş kişi değil mi?
Melesias: Bence öyle.
Sokrates: Ama ondan da önce, hocalarını aradığımız şeyin ne olduğunu araştırmamız gerekmez mi?
Melesias: Ne demek istiyorsun?
Sokrates: Belki şöyle daha açık olur. Bana öyle geliyor ki, aramızda kimin bu işin ehli olduğunu ve bunun için hocalar edindiğini, kimin edinmediğini araştırırken, danıştığımız şeyin aslında ne olduğunda en baştan anlaşmış değiliz.
ΣΩ. πῶς οὖν, ὃ ἐγὼ ἄρτι ἔλεγον, ἐσκοποῦμεν ἄν, εἰ ἐβουλόμεθα σκέψασθαι τίς ἡμῶν περὶ ἀγωνίαν τεχνικώτατος; ἆρʼ οὐχ ὁ μαθὼν καὶ ἐπιτηδεύσας, ᾧ καὶ διδάσκαλοι ἀγαθοὶ γεγονότες ἦσαν αὐτοῦ τούτου;
ΜΕ. ἔμοιγε δοκεῖ.
ΣΩ. οὐκοῦν ἔτι πρότερον, τίνος ὄντος τούτου [οὗ] ζητοῦμεν τοὺς διδασκάλους;
ΜΕ. πῶς λέγεις;
ΣΩ. ὧδε ἴσως μᾶλλον κατάδηλον ἔσται. οὔ μοι δοκεῖ ἐξ ἀρχῆς ἡμῖν ὡμολογῆσθαι τί ποτʼ ἔστιν περὶ οὗ βουλευόμεθα [καὶ σκεπτόμεθα], ὅστις ἡμῶν τεχνικὸς καὶ τούτου
185cNikias: Ama Sokrates, silahlı dövüşü, gençlerin bunu öğrenmesi gerekip gerekmediğini araştırmıyor muyuz?
Sokrates: Elbette, Nikias. Ama biri gözler için bir ilacı, sürmeli mi sürmemeli mi diye araştırdığında, sence o zaman danışılan şey ilaç mıdır, yoksa gözler mi?
Nikias: Gözler.
ἕνεκα διδασκάλους ἐκτήσατο, καὶ ὅστις μή.
ΝΙ. οὐ γάρ, ὦ Σώκρατες, περὶ τοῦ ἐν ὅπλοις μάχεσθαι σκοποῦμεν, εἴτε χρὴ αὐτὸ τοὺς νεανίσκους μανθάνειν εἴτε μή;
ΣΩ. πάνυ μὲν οὖν, ὦ Νικία. ἀλλʼ ὅταν περὶ φαρμάκου τίς του πρὸς ὀφθαλμοὺς σκοπῆται, εἴτε χρὴ αὐτὸ ὑπαλείφεσθαι εἴτε μή, πότερον οἴει τότε εἶναι τὴν βουλὴν περὶ τοῦ φαρμάκου ἢ περὶ τῶν ὀφθαλμῶν;
ΝΙ. περὶ τῶν ὀφθαλμῶν.
185dSokrates: Biri bir ata gem takılmalı mı takılmamalı mı, takılacaksa ne zaman takılmalı diye araştırdığında da, o zaman herhalde atı düşünüyordur, gemi değil?
Nikias: Doğru.
Sokrates: Tek kelimeyle, biri bir şeyi başka bir şey için araştırdığında, danışma o başka şey hakkındadır, yani uğruna araştırdığı şey hakkında; başka bir şey için aradığı şey hakkında değil.
Nikias: Zorunlu olarak.
Sokrates: O hâlde danışman hakkında da şuna bakmak gerekir: uğruna araştırma yaptığımız şeyin bakımında ehil midir?
Nikias: Kesinlikle.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ὅταν ἵππῳ χαλινὸν σκοπῆταί τις εἰ προσοιστέον ἢ μή, καὶ ὁπότε, τότε που περὶ τοῦ ἵππου βουλεύεται ἀλλʼ οὐ περὶ τοῦ χαλινοῦ;
ΝΙ. ἀληθῆ.
ΣΩ. οὐκοῦν ἑνὶ λόγῳ, ὅταν τίς τι ἕνεκά του σκοπῇ, περὶ ἐκείνου ἡ βουλὴ τυγχάνει οὖσα οὗ ἕνεκα ἐσκόπει, ἀλλʼ οὐ περὶ τοῦ ὃ ἕνεκα ἄλλου ἐζήτει.
ΝΙ. ἀνάγκη.
ΣΩ. δεῖ ἄρα καὶ τὸν σύμβουλον σκοπεῖν ἆρα τεχνικός ἐστιν εἰς ἐκείνου θεραπείαν, οὗ ἕνεκα σκοπούμενοι σκοποῦμεν.
ΝΙ. πάνυ γε.
185eSokrates: Peki, şimdi gençlerin psykhēleri için bir dersi araştırdığımızı söylemiyor muyuz?
Nikias: Evet.
Sokrates: O hâlde aramızda psykhēnin bakımında ehil olan, ona iyi bakabilen ve iyi hocaları olmuş biri var mı, bunu araştırmalıyız.
Lakhes: Nasıl yani, Sokrates? Bazı işlerde hocası olmayanların hocası olanlardan daha usta olduğunu hiç görmedin mi?
Sokrates: Gördüm, Lakhes. Ama onlar iyi birer zanaatkâr olduklarını söyleseler, kendi tekhnēlerinden iyi işlenmiş bir eser, bir değil birkaç eser gösteremedikçe onlara inanmak istemezsin.
ΣΩ. οὐκοῦν νῦν φαμεν περὶ μαθήματος σκοπεῖν τῆς ψυχῆς ἕνεκα τῆς τῶν νεανίσκων;
ΝΙ. ναί.
ΣΩ. εἴ τις ἄρα ἡμῶν τεχνικὸς περὶ ψυχῆς θεραπείαν καὶ οἷός τε καλῶς τοῦτο θεραπεῦσαι, καὶ ὅτῳ διδάσκαλοι ἀγαθοὶ γεγόνασιν, τοῦτο σκεπτέον.
ΛΑ. τί δέ, ὦ Σώκρατες; οὔπω ἑώρακας ἄνευ διδασκάλων τεχνικωτέρους γεγονότας εἰς ἔνια ἢ μετὰ διδασκάλων;
ΣΩ. ἔγωγε, ὦ Λάχης· οἷς γε σὺ οὐκ ἂν ἐθέλοις πιστεῦσαι, εἰ φαῖεν ἀγαθοὶ εἶναι δημιουργοί, εἰ μή τί σοι τῆς αὑτῶν τέχνης ἔργον ἔχοιεν ἐπιδεῖξαι εὖ εἰργασμένον, καὶ ἓν καὶ πλείω.
186aLakhes: Bunda haklısın.
Sokrates: O hâlde bizim de, Lakhes ve Nikias, — madem Lysimakhos ve Melesias oğullarının psykhēleri olabildiğince iyi olsun diye can atarak bizi oğulları hakkında danışmaya çağırdılar — böyle hocalarımız olduğunu söylüyorsak, onları bu ikisine göstermemiz gerekir: önce kendileri iyi olan, birçok gencin psykhēsine iyi bakmış ve sonra bize de öğretmiş oldukları görülen hocaları.
ΛΑ. τοῦτο μὲν ἀληθῆ λέγεις.
ΣΩ. καὶ ἡμᾶς ἄρα δεῖ, ὦ Λάχης τε καὶ Νικία—ἐπειδὴ Λυσίμαχος καὶ Μελησίας εἰς συμβουλὴν παρεκαλεσάτην ἡμᾶς περὶ τοῖν ὑέοιν, προθυμούμενοι αὐτοῖν ὅτι ἀρίστας γενέσθαι τὰς ψυχάς—εἰ μέν φαμεν ἔχειν, ἐπιδεῖξαι αὐτοῖς καὶ διδασκάλους οἵτινες [ἡμῶν γεγόνασιν] αὐτοὶ πρῶτον ἀγαθοὶ ὄντες καὶ πολλῶν νέων τεθεραπευκότες ψυχὰς ἔπειτα
186bYa da aramızdan biri kendisinin bir hocası olmadığını söylüyorsa, hiç değilse kendi eserlerini anlatabilmeli ve Atinalılardan ya da yabancılardan, kölelerden ya da özgürlerden kimlerin onun sayesinde, herkesin kabul ettiği gibi iyi insanlar olduğunu gösterebilmelidir. Bunların hiçbiri bizde yoksa, onlara başkalarını aramalarını söylemeliyiz; dost oğullarını bozup en yakınlarımızın en ağır suçlamasına uğramayı göze almamalıyız. Ben, Lysimakhos ve Melesias, ilk önce kendi adıma söyleyeyim: bu konuda benim bir hocam olmadı.
καὶ ἡμᾶς διδάξαντες φαίνονται· ἢ εἴ τις ἡμῶν αὐτῶν ἑαυτῷ διδάσκαλον μὲν οὔ φησι γεγονέναι, ἀλλʼ οὖν ἔργα αὐτὸν αὑτοῦ ἔχειν εἰπεῖν καὶ ἐπιδεῖξαι τίνες Ἀθηναίων ἢ τῶν ξένων, ἢ δοῦλοι ἢ ἐλεύθεροι, διʼ ἐκεῖνον ὁμολογουμένως ἀγαθοὶ γεγόνασιν· εἰ δὲ μηδὲν ἡμῖν τούτων ὑπάρχει, ἄλλους κελεύειν ζητεῖν καὶ μὴ ἐν ἑταίρων ἀνδρῶν ὑέσιν κινδυνεύειν διαφθείροντας τὴν μεγίστην αἰτίαν ἔχειν ὑπὸ τῶν οἰκειοτάτων. ἐγὼ μὲν οὖν, ὦ Λυσίμαχέ τε καὶ Μελησία, πρῶτος
186cOysa gençliğimden beri bu işe hevesliyim. Ama beni güzel ve iyi bir insan yapabileceklerini ilan eden tek kişiler sofistler olduğu hâlde, onlara ödeyecek ücretim yok; bu tekhnēyi kendim bulmaya da hâlâ gücüm yetmiyor. Nikias ya da Lakhes onu bulmuş ya da öğrenmişse şaşırmam; çünkü başkalarından öğrenecek kadar benden daha varlıklılar, aynı zamanda onu kendileri bulmuş olacak kadar da yaşlılar. Bana kalırsa bir insanı terbiye edebilecek durumdalar; yeterince bildiklerine güvenmeselerdi, bir genç için hangi uğraşların yararlı, hangilerinin zararlı olduğu hakkında böyle çekinmeden fikir beyan etmezlerdi.
περὶ ἐμαυτοῦ λέγω ὅτι διδάσκαλός μοι οὐ γέγονε τούτου πέρι. καίτοι ἐπιθυμῶ γε τοῦ πράγματος ἐκ νέου ἀρξάμενος. ἀλλὰ τοῖς μὲν σοφισταῖς οὐκ ἔχω τελεῖν μισθούς, οἵπερ μόνοι ἐπηγγέλλοντό με οἷοί τʼ εἶναι ποιῆσαι καλόν τε κἀγαθόν· αὐτὸς δʼ αὖ εὑρεῖν τὴν τέχνην ἀδυνατῶ ἔτι νυνί. εἰ δὲ Νικίας ἢ Λάχης ηὕρηκεν ἢ μεμάθηκεν, οὐκ ἂν θαυμάσαιμι· καὶ γὰρ χρήμασιν ἐμοῦ δυνατώτεροι, ὥστε μαθεῖν παρʼ ἄλλων, καὶ ἅμα πρεσβύτεροι, ὥστε ἤδη ηὑρηκέναι. δοκοῦσι
186dBaşka konularda onlara güveniyorum; ama birbirleriyle anlaşamamalarına şaştım. Bu yüzden ben de senden bir şey rica ediyorum, Lysimakhos: az önce Lakhes seni benden ayrılmamaya, bana sormaya teşvik ettiği gibi, ben de şimdi seni Lakhes'i de Nikias'ı da bırakmamaya, onlara sormaya çağırıyorum. Onlara de ki: Sokrates bu konudan anlamadığını, hanginizin doğru söylediğine karar verecek yeterlikte olmadığını söylüyor, çünkü böyle şeylerin ne bulucusu ne de öğrencisi olmuş.
δή μοι δυνατοὶ εἶναι παιδεῦσαι ἄνθρωπον· οὐ γὰρ ἄν ποτε ἀδεῶς ἀπεφαίνοντο περὶ ἐπιτηδευμάτων νέῳ χρηστῶν τε καὶ πονηρῶν, εἰ μὴ αὑτοῖς ἐπίστευον ἱκανῶς εἰδέναι. τὰ μὲν οὖν ἄλλα ἔγωγε τούτοις πιστεύω· ὅτι δὲ διαφέρεσθον ἀλλήλοιν, ἐθαύμασα. τοῦτο οὖν σου ἐγὼ ἀντιδέομαι, ὦ Λυσίμαχε· καθάπερ ἄρτι Λάχης μὴ ἀφίεσθαί σε ἐμοῦ διεκελεύετο ἀλλὰ ἐρωτᾶν, καὶ ἐγὼ νῦν παρακελεύομαί σοι μὴ ἀφίεσθαι Λάχητος μηδὲ Νικίου, ἀλλʼ ἐρωτᾶν λέγοντα ὅτι ὁ μὲν Σωκράτης οὔ
186eSiz ise, Lakhes ve Nikias, ikiniz de bize söyleyin: gençlerin yetiştirilmesi konusunda en usta kimle birlikte bulundunuz? Bunu birinden öğrenerek mi biliyorsunuz, yoksa kendiniz mi buldunuz? Öğrendiyseniz, her birinizin hocası kimdi, onlarla aynı tekhnēyi icra eden başkaları kimlerdi? Söyleyin ki, şehir işleri yüzünden sizin vaktiniz yoksa onlara gidelim ve hediyelerle ya da iyiliklerle ya da ikisiyle birden, hem bizim hem sizin çocuklarınızla ilgilenmeleri için onları ikna edelim; çocuklar kötü yetişip atalarını utandırmasınlar.
φησιν ἐπαΐειν περὶ τοῦ πράγματος οὐδʼ ἱκανὸς εἶναι διακρῖναι ὁπότερος ὑμῶν ἀληθῆ λέγει—οὔτε γὰρ εὑρετὴς οὔτε μαθητὴς οὐδενὸς περὶ τῶν τοιούτων γεγονέναι—
ΣΩ. σὺ δʼ, ὦ Λάχης καὶ Νικία, εἴπετον ἡμῖν ἑκάτερος τίνι δὴ δεινοτάτῳ συγγεγόνατον περὶ τῆς τῶν νέων τροφῆς, καὶ πότερα μαθόντε παρά του ἐπίστασθον ἢ αὐτὼ ἐξευρόντε, καὶ εἰ μὲν μαθόντε,
187aYok eğer böyle bir şeyi kendiniz bulduysanız, daha önce başka kimlerle ilgilenip onları kötü insanlarken güzel ve iyi insanlar yaptığınızı bize örnek olarak gösterin. Çünkü terbiye etmeye şimdi ilk kez başlayacaksanız dikkat etmeniz gerekir: tehlikeyi atasözündeki gibi bir Karyalı üzerinde değil, kendi oğullarınız ve dostlarınızın çocukları üzerinde göze almış olmayasınız; öbür atasözündeki gibi çömlekçiliği daha ilk işte küple öğrenmeye kalkmış olmayasınız.
τίς ὁ διδάσκαλος ἑκατέρῳ καὶ τίνες ἄλλοι ὁμότεχνοι αὐτοῖς, ἵνʼ, ἂν μὴ ὑμῖν σχολὴ ᾖ ὑπὸ τῶν τῆς πόλεως πραγμάτων, ἐπʼ ἐκείνους ἴωμεν καὶ πείθωμεν ἢ δώροις ἢ χάρισιν ἢ ἀμφότερα ἐπιμεληθῆναι καὶ τῶν ἡμετέρων καὶ τῶν ὑμετέρων παίδων, ὅπως μὴ καταισχύνωσι τοὺς αὑτῶν προγόνους φαῦλοι γενόμενοι· εἰ δʼ αὐτοὶ εὑρεταὶ γεγονότε τοῦ τοιούτου, δότε παράδειγμα τίνων ἤδη ἄλλων ἐπιμεληθέντες ἐκ φαύλων καλούς τε κἀγαθοὺς ἐποιήσατε. εἰ γὰρ νῦν πρῶτον ἄρξεσθε
187bSöyleyin o hâlde: bunlardan hangisi sizde var ve size uygun düşüyor, hangisi yok? Bunları onlara sor, Lysimakhos, ve adamların peşini bırakma.
Lysimakhos: Bana kalırsa, beyler, Sokrates güzel söylüyor; ama böyle konularda sorguya çekilmek ve hesap vermek isteyip istemediğinize, Nikias ve Lakhes, siz karar vermelisiniz.
παιδεύειν, σκοπεῖν χρὴ μὴ οὐκ ἐν τῷ Καρὶ ὑμῖν ὁ κίνδυνος κινδυνεύηται, ἀλλʼ ἐν τοῖς ὑέσι τε καὶ ἐν τοῖς τῶν φίλων παισί, καὶ ἀτεχνῶς τὸ λεγόμενον κατὰ τὴν παροιμίαν ὑμῖν συμβαίνῃ ἐν πίθῳ ἡ κεραμεία γιγνομένη. λέγετε οὖν τί τούτων ἢ φατὲ ὑμῖν ὑπάρχειν τε καὶ προσήκειν ἢ οὔ φατε. ταῦτʼ, ὦ Λυσίμαχε, παρʼ αὐτῶν πυνθάνου τε καὶ μὴ μεθίει τοὺς ἄνδρας.
ΛΥ. καλῶς μὲν ἔμοιγε δοκεῖ, ὦ ἄνδρες, Σωκράτης λέγειν·
187cBana ve şu Melesias'a gelince, Sokrates'in sorduğu her şeyi enine boyuna konuşmaya razı olursanız memnun olacağımız açık. Zaten en başta söze buradan başlamıştım: sizi danışmaya bu yüzden çağırdık, çünkü tabii olarak bu tür konular üzerine kafa yorduğunuzu düşünüyorduk; hele sizin çocuklarınız da tıpkı bizimkiler gibi neredeyse terbiye edilecek yaşa geldiği için.
εἰ δὲ βουλομένοις ὑμῖν ἐστι περὶ τῶν τοιούτων ἐρωτᾶσθαί τε καὶ διδόναι λόγον, αὐτοὺς δὴ χρὴ γιγνώσκειν, ὦ Νικία τε καὶ Λάχης. ἐμοὶ μὲν γὰρ καὶ Μελησίᾳ τῷδε δῆλον ὅτι ἡδομένοις ἂν εἴη εἰ πάντα ἃ Σωκράτης ἐρωτᾷ ἐθέλοιτε λόγῳ διεξιέναι· καὶ γὰρ ἐξ ἀρχῆς ἐντεῦθεν ἠρχόμην λέγων, ὅτι εἰς συμβουλὴν διὰ ταῦτα ὑμᾶς παρακαλέσαιμεν, ὅτι μεμεληκέναι ὑμῖν ἡγούμεθα, ὡς εἰκός, περὶ τῶν τοιούτων, καὶ ἄλλως καὶ ἐπειδὴ οἱ παῖδες ὑμῖν ὀλίγου ὥσπερ οἱ ἡμέτεροι ἡλικίαν
187dBir sakıncası yoksa söyleyin, Sokrates'le birlikte, birbirinize hesap sorup hesap vererek inceleyin; çünkü şunu da güzel söylüyor: şimdi sahip olduklarımızın en büyüğü hakkında danışıyoruz. Ama bakın bakalım, böyle yapmak gerektiğini düşünüyor musunuz?
Nikias: Lysimakhos, bana öyle geliyor ki sen Sokrates'i gerçekten yalnızca babası sayesinde tanıyorsun; onunla, çocukken, belki demos toplantılarında babasının peşinden gelip ya bir tapınakta ya da demosun başka bir toplantısında yanına yaklaştığı zamanlar dışında bir arada bulunmamışsın.
ἔχουσι παιδεύεσθαι. εἰ οὖν ὑμῖν μή τι διαφέρει, εἴπατε καὶ κοινῇ μετὰ Σωκράτους σκέψασθε, διδόντες τε καὶ δεχόμενοι λόγον παρʼ ἀλλήλων· εὖ γὰρ καὶ τοῦτο λέγει ὅδε, ὅτι περὶ τοῦ μεγίστου νῦν βουλευόμεθα τῶν ἡμετέρων. ἀλλʼ ὁρᾶτε εἰ δοκεῖ χρῆναι οὕτω ποιεῖν.
ΝΙ. ὦ Λυσίμαχε, δοκεῖς μοι ὡς ἀληθῶς Σωκράτη πατρόθεν γιγνώσκειν μόνον, αὐτῷ δʼ οὐ συγγεγονέναι ἀλλʼ ἢ
187eBüyüdükten sonra ise onunla hiç karşılaşmadığın belli.
Lysimakhos: Neden öyle diyorsun, Nikias?
Nikias: Bilmiyorsun galiba: Sokrates'e çok yakın olan ve onunla konuşmaya giren biri, başta başka bir şey hakkında konuşmaya başlasa bile, onun tarafından sözle oradan oraya sürüklenir durur; ta ki sonunda kendisi hakkında hesap vermeye, şimdi nasıl yaşadığını ve geçmiş hayatını nasıl yaşamış olduğunu anlatmaya varana kadar.
παιδὶ ὄντι, εἴ που ἐν τοῖς δημόταις μετὰ τοῦ πατρὸς ἀκολουθῶν ἐπλησίασέν σοι ἢ ἐν ἱερῷ ἢ ἐν ἄλλῳ τῳ συλλόγῳ τῶν δημοτῶν· ἐπειδὴ δὲ πρεσβύτερος γέγονεν, οὐκ ἐντετυχηκὼς τῷ ἀνδρὶ δῆλος ἔτι εἶ.
ΛΥ. τί μάλιστα, ὦ Νικία;
ΝΙ. οὔ μοι δοκεῖς εἰδέναι ὅτι ὃς ἂν ἐγγύτατα Σωκράτους ᾖ [λόγῳ ὥσπερ γένει] καὶ πλησιάζῃ διαλεγόμενος, ἀνάγκη αὐτῷ, ἐὰν ἄρα καὶ περὶ ἄλλου του πρότερον ἄρξηται διαλέγεσθαι, μὴ παύεσθαι ὑπὸ τούτου περιαγόμενον τῷ λόγῳ, πρὶν ⟨ἂν⟩ ἐμπέσῃ εἰς τὸ διδόναι περὶ αὑτοῦ λόγον, ὅντινα
188aBuna varınca da Sokrates bunların hepsini iyice ve güzelce sınamadan onu bırakmaz. Ben bu adamı iyi tanırım, onun elinde bunlara uğramanın kaçınılmaz olduğunu bilirim; üstelik benim de bunlara uğrayacağımı iyi biliyorum. Çünkü bu adamla bir arada olmaktan hoşlanırım, Lysimakhos; geçmişte ya da şimdi neyi iyi yapmadığımızın bize hatırlatılmasında da bir kötülük görmem. Aksine, bundan kaçmayıp Solon'un sözüne uygun olarak yaşadıkça öğrenmeyi isteyen ve bunu gerekli sayan, yaşlılığın kendiliğinden akıl getireceğini sanmayan kişi, hayatının geri kalanında ister istemez daha ileri görüşlü olur.
τρόπον νῦν τε ζῇ καὶ ὅντινα τὸν παρεληλυθότα βίον βεβίωκεν· ἐπειδὰν δʼ ἐμπέσῃ, ὅτι οὐ πρότερον αὐτὸν ἀφήσει Σωκράτης, πρὶν ἂν βασανίσῃ ταῦτα εὖ τε καὶ καλῶς ἅπαντα. ἐγὼ δὲ συνήθης τέ εἰμι τῷδε καὶ οἶδʼ ὅτι ἀνάγκη ὑπὸ τούτου πάσχειν ταῦτα, καὶ ἔτι γε αὐτὸς ὅτι πείσομαι ταῦτα εὖ οἶδα· χαίρω γάρ, ὦ Λυσίμαχε, τῷ ἀνδρὶ πλησιάζων, καὶ οὐδὲν οἶμαι κακὸν εἶναι τὸ ὑπομιμνῄσκεσθαι ὅτι μὴ καλῶς ἢ πεποιήκαμεν
188bBu yüzden Sokrates tarafından sınanmak benim için ne alışılmadık ne de nahoş bir şey; hatta Sokrates oradayken konuşmanın delikanlılar hakkında değil, kendimiz hakkında olacağını aşağı yukarı baştan biliyordum.
ἢ ποιοῦμεν, ἀλλʼ εἰς τὸν ἔπειτα βίον προμηθέστερον ἀνάγκη εἶναι τὸν ταῦτα μὴ φεύγοντα ἀλλʼ ἐθέλοντα κατὰ τὸ τοῦ Σόλωνος καὶ ἀξιοῦντα μανθάνειν ἕωσπερ ἂν ζῇ, καὶ μὴ οἰόμενον αὐτῷ τὸ γῆρας νοῦν ἔχον προσιέναι. ἐμοὶ μὲν οὖν οὐδὲν ἄηθες οὐδʼ αὖ ἀηδὲς ὑπὸ Σωκράτους βασανίζεσθαι, ἀλλὰ καὶ πάλαι σχεδόν τι ἠπιστάμην ὅτι οὐ περὶ τῶν μειρακίων ἡμῖν ὁ λόγος ἔσοιτο Σωκράτους παρόντος, ἀλλὰ περὶ
188cDediğim gibi, ben Sokrates'le onun istediği şekilde vakit geçirmekten çekinmem; ama bak bakalım şuradaki Lakhes bu konuda ne düşünüyor.
Lakhes: Konuşmalar konusunda benim tavrım basittir, Nikias; istersen basit değil, çift yönlü de diyebilirsin. Çünkü biri beni hem sözsever hem söz düşmanı sanabilir. Aretē hakkında ya da herhangi bir bilgelik hakkında konuşan bir adamı dinlediğimde, o adam gerçekten adam gibi bir adamsa ve söylediği sözlere layıksa, hem konuşana hem söylenenlere bakıp bunların birbirine yakıştığını ve uyduğunu gördükçe olağanüstü sevinirim.
ἡμῶν αὐτῶν. ὅπερ οὖν λέγω, τὸ μὲν ἐμὸν οὐδὲν κωλύει Σωκράτει συνδιατρίβειν ὅπως οὗτος βούλεται· Λάχητα δὲ τόνδε ὅρα ὅπως ἔχει περὶ τοῦ τοιούτου.
ΛΑ. ἁπλοῦν τό γʼ ἐμόν, ὦ Νικία, περὶ λόγων ἐστίν, εἰ δὲ βούλει, οὐχ ἁπλοῦν ἀλλὰ διπλοῦν· καὶ γὰρ ἂν δόξαιμί τῳ φιλόλογος εἶναι καὶ αὖ μισόλογος. ὅταν μὲν γὰρ ἀκούω ἀνδρὸς περὶ ἀρετῆς διαλεγομένου ἢ περί τινος σοφίας ὡς ἀληθῶς ὄντος ἀνδρὸς καὶ ἀξίου τῶν λόγων ὧν λέγει,
188dBöyle biri bana tam bir mûsikî adamı gibi gelir: en güzel armoniyi bir lirde ya da eğlence çalgılarında değil, gerçekten kendi hayatında kurmuştur; hayatını sözleri işleriyle uyum içinde olacak biçimde akort etmiştir, hem de düpedüz Dor makamında; İon makamında değil, sanırım Phryg ya da Lydia makamında da değil, Yunanlılara ait tek armoni hangisiyse onda. Böyle biri konuştuğunda beni sevindirir ve herkese sözsever görünmeme yol açar, söylediklerini öyle gönülden kabul ederim. Bunun tersini yapan ise ne kadar iyi konuşuyor görünürse beni o kadar çok üzer ve bu kez söz düşmanı görünmeme yol açar.
χαίρω ὑπερφυῶς, θεώμενος ἅμα τόν τε λέγοντα καὶ τὰ λεγόμενα ὅτι πρέποντα ἀλλήλοις καὶ ἁρμόττοντά ἐστι. καὶ κομιδῇ μοι δοκεῖ μουσικὸς ὁ τοιοῦτος εἶναι, ἁρμονίαν καλλίστην ἡρμοσμένος οὐ λύραν οὐδὲ παιδιᾶς ὄργανα, ἀλλὰ τῷ ὄντι [ζῆν ἡρμοσμένος οὗ] αὐτὸς αὑτοῦ τὸν βίον σύμφωνον τοῖς λόγοις πρὸς τὰ ἔργα, ἀτεχνῶς δωριστὶ ἀλλʼ οὐκ ἰαστί, οἴομαι δὲ οὐδὲ φρυγιστὶ οὐδὲ λυδιστί, ἀλλʼ ἥπερ μόνη Ἑλληνική ἐστιν ἁρμονία. ὁ μὲν οὖν τοιοῦτος χαίρειν με ποιεῖ
188eSokrates'in sözlerini tanımıyorum; ama anlaşılan önce işlerini tanıdım ve orada onu güzel sözlere ve her türlü açık sözlülüğe layık buldum.
φθεγγόμενος καὶ δοκεῖν ὁτῳοῦν φιλόλογον εἶναι—οὕτω σφόδρα ἀποδέχομαι παρʼ αὐτοῦ τὰ λεγόμενα—ὁ δὲ τἀναντία τούτου πράττων λυπεῖ με, ὅσῳ ἂν δοκῇ ἄμεινον λέγειν, τοσούτῳ μᾶλλον, καὶ ποιεῖ αὖ δοκεῖν εἶναι μισόλογον.
ΛΑ. Σωκράτους δʼ ἐγὼ τῶν μὲν λόγων οὐκ ἔμπειρός εἰμι, ἀλλὰ πρότερον, ὡς ἔοικε, τῶν ἔργων ἐπειράθην, καὶ ἐκεῖ αὐτὸν
189aBu meziyeti de varsa bu adamla aynı fikirdeyim; böyle biri tarafından sınanmaktan büyük zevk alırım, öğrenmekten de sıkılmam. Ben de Solon'a katılıyorum, yalnız bir şey ekleyerek: yaşlanırken çok şey öğrenmek isterim, ama yalnızca iyi insanlardan. Solon bu kadarını bana bıraksın: hoca da iyi biri olsun ki isteksiz öğrendiğim için ağır kavrayışlı görünmeyeyim. Öğreten benden genç olacakmış, henüz ün kazanmamış olacakmış ya da buna benzer bir şey, hiç umurumda değil.
ηὗρον ἄξιον ὄντα λόγων καλῶν καὶ πάσης παρρησίας. εἰ οὖν καὶ τοῦτο ἔχει, συμβούλομαι τἀνδρί, καὶ ἥδιστʼ ἂν ἐξεταζοίμην ὑπὸ τοῦ τοιούτου, καὶ οὐκ ἂν ἀχθοίμην μανθάνων, ἀλλὰ καὶ ἐγὼ τῷ Σόλωνι, ἓν μόνον προσλαβών, συγχωρῶ· γηράσκων γὰρ πολλὰ διδάσκεσθαι ἐθέλω ὑπὸ χρηστῶν μόνον. τοῦτο γάρ μοι συγχωρείτω, ἀγαθὸν καὶ αὐτὸν εἶναι τὸν διδάσκαλον, ἵνα μὴ δυσμαθὴς φαίνωμαι ἀηδῶς μανθάνων· εἰ δὲ νεώτερος ὁ διδάσκων ἔσται ἢ μήπω ἐν δόξῃ ὢν ἤ τι
189bSana gelince, Sokrates, istediğin her şeyi bana öğretmeni ve beni çürütmeni, benim bildiklerimi de öğrenmeni teklif ediyorum. Benimle birlikte tehlikeyi göğüslediğin ve hakkıyla sınanacak birinin vermesi gereken aretē sınavını verdiğin o günden beri sana karşı duygularım böyle. Gönlünden ne geçiyorsa söyle, yaşımızı hiç hesaba katma.
ἄλλο τῶν τοιούτων ἔχων, οὐδέν μοι μέλει. σοὶ οὖν, ὦ Σώκρατες, ἐγὼ ἐπαγγέλλομαι καὶ διδάσκειν καὶ ἐλέγχειν ἐμὲ ὅτι ἂν βούλῃ, καὶ μανθάνειν γε ὅτι αὖ ἐγὼ οἶδα· οὕτω σὺ παρʼ ἐμοὶ διάκεισαι ἀπʼ ἐκείνης τῆς ἡμέρας ᾗ μετʼ ἐμοῦ συνδιεκινδύνευσας καὶ ἔδωκας σαυτοῦ πεῖραν ἀρετῆς ἣν χρὴ διδόναι τὸν μέλλοντα δικαίως δώσειν. λέγʼ οὖν ὅτι σοι φίλον, μηδὲν τὴν ἡμετέραν ἡλικίαν ὑπόλογον ποιούμενος.
189cSokrates: Anlaşılan, öğüt vermeye de birlikte incelemeye de hazır olmadığınız için sizi suçlayacak değiliz.
Lysimakhos: Ama iş asıl bize düşüyor, Sokrates; çünkü ben seni bizden biri sayıyorum. O hâlde gençler adına bunlardan öğrenmemiz gereken şeyi benim yerime sen araştır, onlarla konuşarak öğüt ver. Ben yaşım yüzünden sormayı düşündüğüm şeylerin de duyduklarımın da çoğunu artık unutuyorum; araya başka konuşmalar girerse hiç hatırlamam.
ΣΩ. οὐ τὰ ὑμέτερα, ὡς ἔοικεν, αἰτιασόμεθα μὴ οὐχ ἕτοιμα εἶναι καὶ συμβουλεύειν καὶ συσκοπεῖν.
ΛΥ. ἀλλʼ ἡμέτερον δὴ ἔργον, ὦ Σώκρατες—ἕνα γάρ σε ἔγωγε ἡμῶν τίθημι—σκόπει οὖν ἀντʼ ἐμοῦ ὑπὲρ τῶν νεανίσκων ὅτι δεόμεθα παρὰ τῶνδε πυνθάνεσθαι, καὶ συμβούλευε διαλεγόμενος τούτοις. ἐγὼ μὲν γὰρ καὶ ἐπιλανθάνομαι ἤδη τὰ πολλὰ διὰ τὴν ἡλικίαν ὧν ἂν διανοηθῶ ἐρέσθαι καὶ αὖ ἃ ἂν ἀκούσω· ἐὰν δὲ μεταξὺ ἄλλοι λόγοι γένωνται, οὐ πάνυ
189dSiz konuşun ve önümüze koyduğumuz konuyu aranızda tartışın; ben dinleyeceğim, dinledikten sonra da şu Melesias'la birlikte sizin doğru bulduğunuz neyse onu yapacağım.
Sokrates: Lysimakhos'la Melesias'ın sözünü dinlemeliyiz, Nikias ve Lakhes. Az önce araştırmaya giriştiğimiz şeyi, yani böyle bir terbiyede hocalarımızın kimler olduğunu ya da başka kimleri daha iyi yaptığımızı, kendimizde incelememiz belki yanlış olmazdı.
μέμνημαι. ὑμεῖς οὖν λέγετε καὶ διέξιτε πρὸς ὑμᾶς αὐτοὺς περὶ ὧν προυθέμεθα· ἐγὼ δʼ ἀκούσομαι καὶ ἀκούσας αὖ μετὰ Μελησίου τοῦδε ποιήσω τοῦτο ὅτι ἂν καὶ ὑμῖν δοκῇ.
ΣΩ. πειστέον, ὦ Νικία τε καὶ Λάχης, Λυσιμάχῳ καὶ Μελησίᾳ. ἃ μὲν οὖν νυνδὴ ἐπεχειρήσαμεν σκοπεῖν, τίνες οἱ διδάσκαλοι ἡμῖν τῆς τοιαύτης παιδείας γεγόνασιν ἢ τίνας ἄλλους βελτίους πεποιήκαμεν, ἴσως μὲν οὐ κακῶς εἶχεν
189eAma sanırım şöyle bir inceleme de aynı yere varır, hatta belki daha baştan başlar. Diyelim ki herhangi bir şey hakkında, onun bir şeye katıldığında katıldığı şeyi daha iyi yaptığını biliyoruz, üstelik onu o şeye katabiliyoruz da; o zaman, birinin onu en kolay ve en iyi nasıl edinebileceği konusunda danışman olabileceğimiz o şeyin kendisini bildiğimiz açıktır. Belki ne demek istediğimi anlamıyorsunuz; şöyle daha kolay anlarsınız.
ἐξετάζειν καὶ τὰ τοιαῦτα ἡμᾶς αὐτούς· ἀλλʼ οἶμαι καὶ ἡ τοιάδε σκέψις εἰς ταὐτὸν φέρει, σχεδὸν δέ τι καὶ μᾶλλον ἐξ ἀρχῆς εἴη ἄν. εἰ γὰρ τυγχάνομεν ἐπιστάμενοι ὁτουοῦν πέρι ὅτι παραγενόμενόν τῳ βέλτιον ποιεῖ ἐκεῖνο ᾧ παρεγένετο, καὶ προσέτι οἷοί τέ ἐσμεν αὐτὸ ποιεῖν παραγίγνεσθαι ἐκείνῳ, δῆλον ὅτι αὐτό γε ἴσμεν τοῦτο οὗ πέρι σύμβουλοι ἂν γενοίμεθα ὡς ἄν τις αὐτὸ ῥᾷστα καὶ ἄριστʼ ἂν κτήσαιτο. ἴσως οὖν οὐ μανθάνετέ μου ὅτι λέγω, ἀλλʼ ὧδε ῥᾷον μαθήσεσθε.
190aGörmenin gözlere katıldığında onları daha iyi yaptığını biliyorsak ve üstelik görmeyi gözlere katabiliyorsak, görmenin kendisinin ne olduğunu da bildiğimiz açıktır; ancak o zaman birinin onu en kolay ve en iyi nasıl edineceği konusunda danışman olabiliriz. Çünkü görmenin ya da işitmenin ne olduğunu bile bilmiyor olsaydık, birinin işitmeyi ya da görmeyi en güzel nasıl edineceği konusunda, gözler ya da kulaklar hakkında söz edilmeye değer bir danışman ya da hekim olamazdık herhalde.
ΣΩ. εἰ τυγχάνομεν ἐπιστάμενοι ὅτι ὄψις παραγενομένη ὀφθαλμοῖς βελτίους ποιεῖ ἐκείνους οἷς παρεγένετο, καὶ προσέτι οἷοί τʼ ἐσμὲν ποιεῖν αὐτὴν παραγίγνεσθαι ὄμμασι, δῆλον ὅτι ὄψιν γε ἴσμεν αὐτὴν ὅτι ποτʼ ἔστιν, ἧς πέρι σύμβουλοι ἂν γενοίμεθα ὡς ἄν τις αὐτὴν ῥᾷστα καὶ ἄριστα κτήσαιτο. εἰ γὰρ μηδʼ αὐτὸ τοῦτο εἰδεῖμεν, ὅτι ποτʼ ἔστιν ὄψις ἢ ὅτι ἔστιν ἀκοή, σχολῇ ἂν σύμβουλοί γε ἄξιοι λόγου γενοίμεθα καὶ ἰατροὶ ἢ περὶ ὀφθαλμῶν ἢ περὶ ὤτων, ὅντινα τρόπον
190bLakhes: Doğru söylüyorsun, Sokrates.
Sokrates: Peki Lakhes, şimdi de bu ikisi bizi, aretē oğullarının psykhēlerine nasıl katılıp onları daha iyi yapar, bu konuda danışmaya çağırmıyorlar mı?
Lakhes: Elbette.
Sokrates: O hâlde bizde şu bulunmalı değil mi: aretēnin ne olduğunu bilmek? Çünkü aretēnin ne olduğunu hiç bilmiyorsak, birinin onu en güzel nasıl edineceği konusunda kime nasıl danışman olabiliriz ki?
ἀκοὴν ἢ ὄψιν κάλλιστʼ ἂν κτήσαιτό τις.
ΛΑ. ἀληθῆ λέγεις, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. οὐκοῦν, ὦ Λάχης, καὶ νῦν ἡμᾶς τώδε παρακαλεῖτον εἰς συμβουλήν, τίνʼ ἂν τρόπον τοῖς ὑέσιν αὐτῶν ἀρετὴ παραγενομένη ταῖς ψυχαῖς ἀμείνους ποιήσειε;
ΛΑ. πάνυ γε.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν ἡμῖν τοῦτό γʼ ὑπάρχειν δεῖ, τὸ εἰδέναι ὅτι ποτʼ ἔστιν ἀρετή; εἰ γάρ που μηδʼ ἀρετὴν εἰδεῖμεν τὸ παράπαν ὅτι ποτε τυγχάνει ὄν, τίνʼ ἂν τρόπον τούτου
190cLakhes: Hiçbir şekilde, bence, Sokrates.
Sokrates: Demek, Lakhes, onun ne olduğunu bildiğimizi söylüyoruz.
Lakhes: Evet, söylüyoruz.
Sokrates: Bildiğimiz bir şeyin ne olduğunu da herhalde söyleyebiliriz.
Lakhes: Elbette.
Sokrates: Öyleyse, sevgili dostum, hemen aretēnin bütününü incelemeye kalkmayalım, bu belki fazla büyük bir iş olur; önce bir parçasına bakalım, onu bilmeye yeterli miyiz. Böylece inceleme de bizim için, tahmin edileceği gibi, daha kolay olur.
σύμβουλοι γενοίμεθʼ ἂν ὁτῳοῦν, ὅπως ἂν αὐτὸ κάλλιστα κτήσαιτο;
ΛΑ. οὐδένα, ἔμοιγε δοκεῖ, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. φαμὲν ἄρα, ὦ Λάχης, εἰδέναι αὐτὸ ὅτι ἔστιν.
ΛΑ. φαμὲν μέντοι.
ΣΩ. οὐκοῦν ὅ γε ἴσμεν, κἂν εἴποιμεν δήπου τί ἐστιν.
ΛΑ. πῶς γὰρ οὔ;
ΣΩ. μὴ τοίνυν, ὦ ἄριστε, περὶ ὅλης ἀρετῆς εὐθέως σκοπώμεθα—πλέον γὰρ ἴσως ἔργον—ἀλλὰ μέρους τινὸς πέρι πρῶτον ἴδωμεν εἰ ἱκανῶς ἔχομεν πρὸς τὸ εἰδέναι· καὶ
190dLakhes: Senin istediğin gibi yapalım, Sokrates.
Sokrates: Peki aretēnin parçalarından hangisini seçelim? Silahlı dövüş dersinin yöneldiği görünen parçayı seçeceğimiz açık değil mi? Çoğu kişiye göre bu ders cesarete yönelir, değil mi?
Lakhes: Evet, öyle görünüyor.
Sokrates: Öyleyse, Lakhes, önce cesaretin ne olduğunu söylemeye çalışalım; bundan sonra da, uğraşlarla ve derslerle kazanılabildiği ölçüde gençlere nasıl kazandırılabileceğini inceleriz.
ἡμῖν, ὡς τὸ εἰκός, ῥᾴων ἡ σκέψις ἔσται.
ΛΑ. ἀλλʼ οὕτω ποιῶμεν, ὦ Σώκρατες, ὡς σὺ βούλει.
ΣΩ. τί οὖν ἂν προελοίμεθα τῶν τῆς ἀρετῆς μερῶν; ἢ δῆλον δὴ ὅτι τοῦτο εἰς ὃ τείνειν δοκεῖ ἡ ἐν τοῖς ὅπλοις μάθησις; δοκεῖ δέ που τοῖς πολλοῖς εἰς ἀνδρείαν. ἦ γάρ;
ΛΑ. καὶ μάλα δὴ οὕτω δοκεῖ.
ΣΩ. τοῦτο τοίνυν πρῶτον ἐπιχειρήσωμεν, ὦ Λάχης, εἰπεῖν, ἀνδρεία τί ποτʼ ἐστίν· ἔπειτα μετὰ τοῦτο σκεψόμεθα
190eHaydi, dediğimi söylemeye çalış: cesaret nedir?
Lakhes: Zeus adına, Sokrates, söylemesi zor değil: saf düzeni içinde yerinde durup düşmana karşı koymaya razı olan ve kaçmayan biri, iyi bil ki cesurdur.
Sokrates: İyi söylüyorsun, Lakhes; ama belki açık konuşmadığım için, aklımdaki soruya değil de başka bir soruya cevap vermene ben sebep oldum.
Lakhes: Nasıl yani, Sokrates?
καὶ ὅτῳ ἂν τρόπῳ τοῖς νεανίσκοις παραγένοιτο, καθʼ ὅσον οἷόν τε ἐξ ἐπιτηδευμάτων τε καὶ μαθημάτων παραγενέσθαι. ἀλλὰ πειρῶ εἰπεῖν ὃ λέγω, τί ἐστιν ἀνδρεία.
ΛΑ. οὐ μὰ τὸν Δία, ὦ Σώκρατες, οὐ χαλεπὸν εἰπεῖν· εἰ γάρ τις ἐθέλοι ἐν τῇ τάξει μένων ἀμύνεσθαι τοὺς πολεμίους καὶ μὴ φεύγοι, εὖ ἴσθι ὅτι ἀνδρεῖος ἂν εἴη.
ΣΩ. εὖ μὲν λέγεις, ὦ Λάχης· ἀλλʼ ἴσως ἐγὼ αἴτιος, οὐ σαφῶς εἰπών, τὸ σὲ ἀποκρίνασθαι μὴ τοῦτο ὃ διανοούμενος ἠρόμην, ἀλλʼ ἕτερον.
ΛΑ. πῶς τοῦτο λέγεις, ὦ Σώκρατες;
191aSokrates: Elimden gelirse anlatayım. Senin de söylediğin gibi, saf düzeni içinde yerinde durup düşmanla dövüşen kişi cesurdur herhalde.
Lakhes: Ben öyle diyorum.
Sokrates: Ben de. Peki ya yerinde durmadan, kaçarken düşmanla dövüşen kişi?
Lakhes: Kaçarken nasıl?
Sokrates: Mesela İskitlerin kovalarken olduğu kadar kaçarken de dövüştükleri söylenir. Homeros da bir yerde Aineias'ın atlarını överken onların şunu bildiklerini söyler: *oraya buraya çevikçe kovalamayı da kaçmayı da.*
ΣΩ. ἐγὼ φράσω, ἐὰν οἷός τε γένωμαι. ἀνδρεῖός που οὗτος, ὃν καὶ σὺ λέγεις, ὃς ἂν ἐν τῇ τάξει μένων μάχηται τοῖς πολεμίοις.
ΛΑ. ἐγὼ γοῦν φημι.
ΣΩ. καὶ γὰρ ἐγώ. ἀλλὰ τί αὖ ὅδε, ὃς ἂν φεύγων μάχηται τοῖς πολεμίοις ἀλλὰ μὴ μένων;
ΛΑ. πῶς φεύγων;
ΣΩ. ὥσπερ που καὶ Σκύθαι λέγονται οὐχ ἧττον φεύγοντες ἢ διώκοντες μάχεσθαι, καὶ Ὅμηρός που ἐπαινῶν τοὺς τοῦ Αἰνείου ἵππους κραιπνὰ μάλʼ ἔνθα καὶ ἔνθαHom. Il. 8.107-108
191bAineias'ı da tam bununla, yani kaçmanın epistēmēsiyle övmüş ve onun "bozgunun ustası" olduğunu söylemiştir.
Lakhes: Hem de haklı olarak, Sokrates; çünkü savaş arabalarından söz ediyordu. Sen de İskit atlılarından söz ediyorsun. Atlılar böyle dövüşür, ama Yunanlıların ağır piyadesi benim söylediğim gibi dövüşür.
Sokrates: Lakedaimonluların ağır piyadesi dışında belki, Lakhes. Çünkü derler ki Lakedaimonlular Plataiai'de hasır kalkanlı Pers askerlerinin karşısına gelince yerinde durup onlarla dövüşmek istememişler, kaçmışlar; Perslerin safları dağılınca da atlılar gibi geri dönüp dövüşmüşler ve oradaki savaşı böyle kazanmışlar.
ἔφη αὐτοὺς ἐπίστασθαι διώκειν ἠδὲ φέβεσθαι· καὶ αὐτὸν τὸν Αἰνείαν κατὰ τοῦτʼ ἐνεκωμίασε, κατὰ τὴν τοῦ φόβου ἐπιστήμην, καὶ εἶπεν αὐτὸν εἶναι μήστωρα φόβοιο.Hom. Il. 8.107-108
ΛΑ. καὶ καλῶς γε, ὦ Σώκρατες· περὶ ἁρμάτων γὰρ ἔλεγε. καὶ σὺ τὸ τῶν Σκυθῶν ἱππέων πέρι λέγεις· τὸ μὲν γὰρ ἱππικὸν [τὸ ἐκείνων] οὕτω μάχεται, τὸ δὲ ὁπλιτικὸν [τό γε τῶν Ἑλλήνων], ὡς ἐγὼ λέγω.
ΣΩ. πλήν γʼ ἴσως, ὦ Λάχης, τὸ Λακεδαιμονίων. Λακεδαιμονίους
191cLakhes: Doğru söylüyorsun.
Sokrates: İşte az önce iyi cevap vermemene benim sebep olduğumu söylerken bunu kastediyordum: iyi sormamıştım. Çünkü senden öğrenmek istediğim, yalnız ağır piyadede değil süvaride ve bütün savaş türlerinde cesur olanlardı; yalnız savaşta değil, denizin tehlikelerinde cesur olanlar da; hastalıklara, yoksulluğa ya da şehir işlerine karşı cesur olanlar da; dahası, yalnız acılara ya da korkulara karşı cesur olanlar değil, arzulara ya da hazlara karşı, ister yerinde durarak ister geri dönerek dövüşmekte usta olanlar da. Çünkü bu tür şeylerde de cesur olanlar vardır herhalde, Lakhes.
γάρ φασιν ἐν Πλαταιαῖς, ἐπειδὴ πρὸς τοῖς γερροφόροις ἐγένοντο, οὐκ ἐθέλειν μένοντας πρὸς αὐτοὺς μάχεσθαι, ἀλλὰ φεύγειν, ἐπειδὴ δʼ ἐλύθησαν αἱ τάξεις τῶν Περσῶν, ἀναστρεφομένους ὥσπερ ἱππέας μάχεσθαι καὶ οὕτω νικῆσαι τὴν ἐκεῖ μάχην.
ΛΑ. ἀληθῆ λέγεις.
ΣΩ. τοῦτο τοίνυν ὃ ἄρτι ἔλεγον, ὅτι ἐγὼ αἴτιος μὴ καλῶς σε ἀποκρίνασθαι, ὅτι οὐ καλῶς ἠρόμην—βουλόμενος
γάρ σου πυθέσθαι μὴ μόνον τοὺς ἐν τῷ ὁπλιτικῷ ἀνδρείους, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐν τῷ ἱππικῷ καὶ ἐν σύμπαντι τῷ πολεμικῷ εἴδει, καὶ μὴ μόνον τοὺς ἐν τῷ πολέμῳ, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐν τοῖς πρὸς τὴν θάλατταν κινδύνοις ἀνδρείους ὄντας, καὶ ὅσοι γε πρὸς νόσους καὶ ὅσοι πρὸς πενίας ἢ καὶ πρὸς τὰ πολιτικὰ ἀνδρεῖοί εἰσιν, καὶ ἔτι αὖ μὴ μόνον ὅσοι πρὸς λύπας ἀνδρεῖοί εἰσιν ἢ φόβους, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἐπιθυμίας ἢ ἡδονὰς δεινοὶ
191eLakhes: Hem de nasıl, Sokrates.
Sokrates: Demek bunların hepsi cesurdur; ama kimi hazlarda, kimi acılarda, kimi arzularda, kimi korkularda cesarete sahiptir; kimileri de, sanırım, tam bu aynı şeylerde korkaklığa sahiptir.
Lakhes: Elbette.
Sokrates: Bu ikisinin her biri nedir? İşte bunu soruyordum. Bir daha söylemeye çalış, önce cesareti: bütün bunlarda aynı olan şey olarak nedir? Yoksa hâlâ ne demek istediğimi anlamıyor musun?
Lakhes: Pek anlamıyorum.
μάχεσθαι, καὶ μένοντες καὶ ἀναστρέφοντες—εἰσὶ γάρ πού τινες, ὦ Λάχης, καὶ ἐν τοῖς τοιούτοις ἀνδρεῖοι—
ΛΑ. καὶ σφόδρα, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. οὐκοῦν ἀνδρεῖοι μὲν πάντες οὗτοί εἰσιν, ἀλλʼ οἱ μὲν ἐν ἡδοναῖς, οἱ δʼ ἐν λύπαις, οἱ δʼ ἐν ἐπιθυμίαις, οἱ δʼ ἐν φόβοις τὴν ἀνδρείαν κέκτηνται· οἱ δέ γʼ οἶμαι δειλίαν ἐν τοῖς αὐτοῖς τούτοις.
ΛΑ. πάνυ γε.
ΣΩ. τί ποτε ὂν ἑκάτερον τούτων; τοῦτο ἐπυνθανόμην. πάλιν οὖν πειρῶ εἰπεῖν ἀνδρείαν πρῶτον τί ὂν ἐν πᾶσι τούτοις ταὐτόν ἐστιν· ἢ οὔπω καταμανθάνεις ὃ λέγω;
ΛΑ. οὐ πάνυ τι.
192aSokrates: Şöyle söyleyeyim: diyelim ki sana hızın ne olduğunu soruyorum. Hız koşmada, kithara çalmada, konuşmada, öğrenmede ve başka birçok şeyde bizde bulunur; söz etmeye değer her işte, ister ellerin, ister bacakların, ister ağzın ve sesin, ister düşüncenin işlerinde olsun, aşağı yukarı ona sahibiz. Sen de böyle söylemez misin?
Lakhes: Elbette.
Sokrates: Şimdi biri bana sorsa: "Sokrates, bütün bunlarda hız diye adlandırdığın şey nedir?" ona derdim ki: kısa zamanda çok iş gören güce ben hız derim; seste de, koşuda da, başka her şeyde de.
ΣΩ. ἀλλʼ ὧδε λέγω, ὥσπερ ἂν εἰ τάχος ἠρώτων τί ποτʼ ἐστίν, ὃ καὶ ἐν τῷ τρέχειν τυγχάνει ὂν ἡμῖν καὶ ἐν τῷ κιθαρίζειν καὶ ἐν τῷ λέγειν καὶ ἐν τῷ μανθάνειν καὶ ἐν ἄλλοις πολλοῖς, καὶ σχεδόν τι αὐτὸ κεκτήμεθα, οὗ καὶ πέρι ἄξιον λέγειν, ἢ ἐν ταῖς τῶν χειρῶν πράξεσιν ἢ σκελῶν ἢ στόματός τε καὶ φωνῆς ἢ διανοίας· ἢ οὐχ οὕτω καὶ σὺ λέγεις;
ΛΑ. πάνυ γε.
ΣΩ. εἰ τοίνυν τίς με ἔροιτο· ὦ Σώκρατες, τί λέγεις τοῦτο ὃ ἐν πᾶσιν ὀνομάζεις ταχυτῆτα εἶναι; εἴποιμʼ ἂν
192bLakhes: Doğru söylüyorsun.
Sokrates: Sen de, Lakhes, cesareti böyle söylemeye çalış: hazda da, acıda da, az önce içinde bulunduğunu söylediğimiz her şeyde aynı olan hangi güce cesaret denmiştir?
Lakhes: Bütün bunlarda tabiatça bulunan şeyi söylemek gerekiyorsa, bana öyle geliyor ki cesaret psykhēnin bir tür dayanıklılığıdır.
αὐτῷ ὅτι τὴν ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ πολλὰ διαπραττομένην δύναμιν ταχυτῆτα ἔγωγε καλῶ καὶ περὶ φωνὴν καὶ περὶ δρόμον καὶ περὶ τἆλλα πάντα.
ΛΑ. ὀρθῶς γε σὺ λέγων.
ΣΩ. πειρῶ δὴ καὶ σύ, ὦ Λάχης, τὴν ἀνδρείαν οὕτως εἰπεῖν τίς οὖσα δύναμις ἡ αὐτὴ ἐν ἡδονῇ καὶ ἐν λύπῃ καὶ ἐν ἅπασιν οἷς νυνδὴ ἐλέγομεν αὐτὴν εἶναι, ἔπειτα ἀνδρεία κέκληται.
ΛΑ. δοκεῖ τοίνυν μοι καρτερία τις εἶναι τῆς ψυχῆς, εἰ
192cSokrates: Söylemek gerekiyor elbette, soruya kendi kendimize cevap vereceksek. Ama bana şöyle görünüyor: sanırım her dayanıklılık sana cesaret gibi görünmüyor. Bunu şuradan çıkarıyorum: Lakhes, cesareti çok güzel şeylerden saydığını aşağı yukarı biliyorum.
Lakhes: İyi bil ki en güzel şeylerden sayıyorum.
Sokrates: Peki, phronēsisle birlikte olan dayanıklılık güzel ve iyi değil midir?
Lakhes: Elbette.
τό γε διὰ πάντων [περὶ ἀνδρείας] πεφυκὸς δεῖ εἰπεῖν.
ΣΩ. ἀλλὰ μὴν δεῖ, εἴ γε τὸ ἐρωτώμενον ἀποκρινούμεθα ἡμῖν αὐτοῖς. τοῦτο τοίνυν ἔμοιγε φαίνεται· οὔτι πᾶσά γε, ὡς ἐγᾦμαι, καρτερία ἀνδρεία σοι φαίνεται. τεκμαίρομαι δὲ ἐνθένδε· σχεδὸν γάρ τι οἶδα, ὦ Λάχης, ὅτι τῶν πάνυ καλῶν πραγμάτων ἡγῇ σὺ ἀνδρείαν εἶναι.
ΛΑ. εὖ μὲν οὖν ἴσθι ὅτι τῶν καλλίστων.
ΣΩ. οὐκοῦν ἡ μὲν μετὰ φρονήσεως καρτερία καλὴ κἀγαθή;
ΛΑ. πάνυ γε.
192dSokrates: Ya akılsızlıkla birlikte olan? Tersine, o zararlı ve kötülük yapan bir şey değil midir?
Lakhes: Evet.
Sokrates: Peki, kötülük yapan ve zararlı olan böyle bir şeye güzel mi diyeceksin?
Lakhes: Demek doğru olmaz, Sokrates.
Sokrates: O hâlde böyle bir dayanıklılığın cesaret olduğunu kabul etmeyeceksin, çünkü güzel değildir; cesaret ise güzel bir şeydir.
Lakhes: Doğru söylüyorsun.
Sokrates: Demek senin sözüne göre akıllıca dayanıklılık cesaret olur.
Lakhes: Öyle görünüyor.
ΣΩ. τί δʼ ἡ μετʼ ἀφροσύνης; οὐ τοὐναντίον ταύτῃ βλαβερὰ καὶ κακοῦργος;
ΛΑ. ναί.
ΣΩ. καλὸν οὖν τι φήσεις σὺ εἶναι τὸ τοιοῦτον, ὂν κακοῦργόν τε καὶ βλαβερόν;
ΛΑ. οὔκουν δίκαιόν γε, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. οὐκ ἄρα τήν γε τοιαύτην καρτερίαν ἀνδρείαν ὁμολογήσεις εἶναι, ἐπειδήπερ οὐ καλή ἐστιν, ἡ δὲ ἀνδρεία καλόν ἐστιν.
ΛΑ. ἀληθῆ λέγεις.
ΣΩ. ἡ φρόνιμος ἄρα καρτερία κατὰ τὸν σὸν λόγον ἀνδρεία ἂν εἴη.
ΛΑ. ἔοικεν.
192eSokrates: Bakalım, neye dair akıllıca? Büyük küçük her şeye dair mi? Mesela biri, harcayınca daha fazlasını kazanacağını bilerek parasını akıllıca harcamakta direniyorsa, buna cesur der misin?
Lakhes: Zeus adına, ben demem.
Sokrates: Ya biri hekimse ve oğlu ya da başka biri zatürreeye yakalanmış, içecek ya da yiyecek bir şey istiyorsa, o da yumuşamayıp direnirse?
ΣΩ. ἴδωμεν δή, ἡ εἰς τί φρόνιμος; ἢ ἡ εἰς ἅπαντα καὶ τὰ μεγάλα καὶ τὰ σμικρά; οἷον εἴ τις καρτερεῖ ἀναλίσκων ἀργύριον φρονίμως, εἰδὼς ὅτι ἀναλώσας πλέον ἐκτήσεται, τοῦτον ἀνδρεῖον καλοῖς ἄν;
ΛΑ. μὰ Δίʼ οὐκ ἔγωγε.
ΣΩ. ἀλλʼ οἷον εἴ τις ἰατρὸς ὤν, περιπλευμονίᾳ τοῦ ὑέος ἐχομένου ἢ ἄλλου τινὸς καὶ δεομένου πιεῖν ἢ φαγεῖν
193aLakhes: Bu da hiç değil.
Sokrates: Peki savaşta direnen ve dövüşmeye razı olan bir adam düşün: akıllıca hesap yapıyor; başkalarının ona yardıma geleceğini, kendi tarafındakilerden daha az ve daha zayıf kişilerle dövüşeceğini, üstelik daha elverişli bir mevziye sahip olduğunu biliyor. Böyle bir phronēsis ve hazırlıkla direnen bu adamın mı daha cesur olduğunu söylersin, yoksa karşı orduda yerinde durup direnmeye razı olanın mı?
δοῦναι, μὴ κάμπτοιτο ἀλλὰ καρτεροῖ;
ΛΑ. οὐδʼ ὁπωστιοῦν οὐδʼ αὕτη.
ΣΩ. ἀλλʼ ἐν πολέμῳ καρτεροῦντα ἄνδρα καὶ ἐθέλοντα μάχεσθαι, φρονίμως λογιζόμενον, εἰδότα μὲν ὅτι βοηθήσουσιν ἄλλοι αὐτῷ, πρὸς ἐλάττους δὲ καὶ φαυλοτέρους μαχεῖται ἢ μεθʼ ὧν αὐτός ἐστιν, ἔτι δὲ χωρία ἔχει κρείττω, τοῦτον τὸν μετὰ τῆς τοιαύτης φρονήσεως καὶ παρασκευῆς καρτεροῦντα ἀνδρειότερον ἂν φαίης ἢ τὸν ἐν τῷ ἐναντίῳ στρατοπέδῳ ἐθέλοντα ὑπομένειν τε καὶ καρτερεῖν;
193bLakhes: Karşı ordudakinin, bence, Sokrates.
Sokrates: Ama onun dayanıklılığı ötekininkinden daha akılsızcadır.
Lakhes: Doğru söylüyorsun.
Sokrates: Demek süvari savaşında binicilik epistēmēsiyle direneni de, bu epistēmē olmadan direnenden daha az cesur sayacaksın.
Lakhes: Bence öyle.
Sokrates: Sapancılık, okçuluk ya da başka bir tekhnēyle direneni de.
ΛΑ. τὸν ἐν τῷ ἐναντίῳ, ἔμοιγε δοκεῖ, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. ἀλλὰ μὴν ἀφρονεστέρα γε ἡ τούτου ἢ ἡ τοῦ ἑτέρου καρτερία.
ΛΑ. ἀληθῆ λέγεις.
ΣΩ. καὶ τὸν μετʼ ἐπιστήμης ἄρα ἱππικῆς καρτεροῦντα ἐν ἱππομαχίᾳ ἧττον φήσεις ἀνδρεῖον εἶναι ἢ τὸν ἄνευ ἐπιστήμης.
ΛΑ. ἔμοιγε δοκεῖ.
ΣΩ. καὶ τὸν μετὰ σφενδονητικῆς ἢ τοξικῆς ἢ ἄλλης τινὸς τέχνης καρτεροῦντα.
193cLakhes: Elbette.
Sokrates: Bir kuyuya inip dalmaya ve bu işte ya da buna benzer başka bir işte, ustası olmadıkları hâlde direnmeye razı olanları da bu işlerin ustalarından daha cesur sayacaksın.
Lakhes: Başka ne denebilir ki, Sokrates?
Sokrates: Hiçbir şey, eğer insan gerçekten böyle düşünüyorsa.
Lakhes: Ben öyle düşünüyorum.
Sokrates: Ama Lakhes, böyleleri herhalde bu işi tekhnēyle yapanlardan daha akılsızca tehlikeye atılıyor ve direniyorlar.
Lakhes: Öyle görünüyor.
ΛΑ. πάνυ γε.
ΣΩ. καὶ ὅσοι ἂν ἐθέλωσιν εἰς φρέαρ καταβαίνοντες καὶ κολυμβῶντες καρτερεῖν ἐν τούτῳ τῷ ἔργῳ, μὴ ὄντες δεινοί, ἢ ἔν τινι ἄλλῳ τοιούτῳ, ἀνδρειοτέρους φήσεις τῶν ταῦτα δεινῶν.
ΛΑ. τί γὰρ ἄν τις ἄλλο φαίη, ὦ Σώκρατες;
ΣΩ. οὐδέν, εἴπερ οἴοιτό γε οὕτως.
ΛΑ. ἀλλὰ μὴν οἶμαί γε.
ΣΩ. καὶ μήν που ἀφρονεστέρως γε, ὦ Λάχης, οἱ τοιοῦτοι κινδυνεύουσίν τε καὶ καρτεροῦσιν ἢ οἱ μετὰ τέχνης αὐτὸ πράττοντες.
ΛΑ. φαίνονται.
193dSokrates: Peki akılsızca gözü peklik ve direniş, daha önce bize çirkin ve zararlı görünmemiş miydi?
Lakhes: Elbette.
Sokrates: Cesaretin ise güzel bir şey olduğunda anlaşmıştık.
Lakhes: Anlaşmıştık ya.
Sokrates: Şimdi ise tersine, o çirkin şeye, akılsızca direnişe cesaret diyoruz.
Lakhes: Öyle görünüyor.
Sokrates: Sence doğru mu söylüyoruz?
Lakhes: Zeus adına, Sokrates, bence hayır.
Sokrates: Demek senin sözüne göre, Lakhes, sen ve ben Dor makamına göre akort edilmiş değiliz; çünkü işlerimiz sözlerimize uymuyor.
ΣΩ. οὐκοῦν αἰσχρὰ ἡ ἄφρων τόλμα τε καὶ καρτέρησις ἐν τῷ πρόσθεν ἐφάνη ἡμῖν οὖσα καὶ βλαβερά;
ΛΑ. πάνυ γε.
ΣΩ. ἡ δέ γε ἀνδρεία ὡμολογεῖτο καλόν τι εἶναι.
ΛΑ. ὡμολογεῖτο γάρ.
ΣΩ. νῦν δʼ αὖ πάλιν φαμὲν ἐκεῖνο τὸ αἰσχρόν, τὴν ἄφρονα καρτέρησιν, ἀνδρείαν εἶναι.
ΛΑ. ἐοίκαμεν.
ΣΩ. καλῶς οὖν σοι δοκοῦμεν λέγειν;
ΛΑ. μὰ τὸν Δίʼ, ὦ Σώκρατες, ἐμοὶ μὲν οὔ.
ΣΩ. οὐκ ἄρα που κατὰ τὸν σὸν λόγον δωριστὶ ἡρμόσμεθα
193eİşimize bakan biri, anlaşılan, bizim cesarete sahip olduğumuzu söyleyebilir; ama şimdi konuşmamızı dinlese, sözümüze bakıp böyle demez sanırım.
Lakhes: Çok doğru söylüyorsun.
Sokrates: Peki? Bu durumda olmamız sence güzel bir şey mi?
Lakhes: Hiç de değil.
Sokrates: O hâlde söylediğimiz söze, hiç değilse bu kadarına uyalım mı?
Lakhes: Hangi kadarına, hangi söze?
ἐγώ τε καὶ σύ, ὦ Λάχης· τὰ γὰρ ἔργα οὐ συμφωνεῖ ἡμῖν τοῖς λόγοις. ἔργῳ μὲν γάρ, ὡς ἔοικε, φαίη ἄν τις ἡμᾶς ἀνδρείας μετέχειν, λόγῳ δʼ, ὡς ἐγᾦμαι, οὐκ ἄν, εἰ νῦν ἡμῶν ἀκούσειε διαλεγομένων.
ΛΑ. ἀληθέστατα λέγεις.
ΣΩ. τί οὖν; δοκεῖ καλὸν εἶναι οὕτως ἡμᾶς διακεῖσθαι;
ΛΑ. οὐδʼ ὁπωστιοῦν.
ΣΩ. βούλει οὖν ᾧ λέγομεν πειθώμεθα τό γε τοσοῦτον;
ΛΑ. τὸ ποῖον δὴ τοῦτο, καὶ τίνι τούτῳ;
194aSokrates: Dayanmamızı buyuran söze. İstersen biz de araştırmada direnelim ve dayanalım ki, belki de asıl cesaret dayanmaksa, onu cesurca aramadığımız için cesaretin kendisi bize gülmesin.
Lakhes: Ben, Sokrates, yarı yolda bırakmamaya hazırım. Gerçi bu tür konuşmalara alışık değilim; ama söylenenler içimde bir yenme hırsı uyandırdı ve düşündüğümü böyle söyleyemediğim için gerçekten öfkeleniyorum.
ΣΩ. τῷ λόγῳ ὃς καρτερεῖν κελεύει. εἰ οὖν βούλει, καὶ ἡμεῖς ἐπὶ τῇ ζητήσει ἐπιμείνωμέν τε καὶ καρτερήσωμεν, ἵνα καὶ μὴ ἡμῶν αὐτὴ ἡ ἀνδρεία καταγελάσῃ, ὅτι οὐκ ἀνδρείως αὐτὴν ζητοῦμεν, εἰ ἄρα πολλάκις αὐτὴ ἡ καρτέρησίς ἐστιν ἀνδρεία.
ΛΑ. ἐγὼ μὲν ἕτοιμος, ὦ Σώκρατες, μὴ προαφίστασθαι. καίτοι ἀήθης γʼ εἰμὶ τῶν τοιούτων λόγων· ἀλλά τίς με καὶ φιλονικία εἴληφεν πρὸς τὰ εἰρημένα, καὶ ὡς ἀληθῶς ἀγανακτῶ
194bCesaretin ne olduğunu kavradığımı sanıyorum, ama nasıl olduysa az önce elimden kaçtı; onu sözle yakalayıp ne olduğunu söyleyemedim.
Sokrates: Öyleyse dostum, iyi bir avcı izi sürmeli, peşini bırakmamalı.
Lakhes: Kesinlikle.
Sokrates: İstersen şu Nikias'ı da ava çağıralım; belki bizden daha becerikli çıkar?
εἰ οὑτωσὶ ἃ νοῶ μὴ οἷός τʼ εἰμὶ εἰπεῖν. νοεῖν μὲν γὰρ ἔμοιγε δοκῶ περὶ ἀνδρείας ὅτι ἔστιν, οὐκ οἶδα δʼ ὅπῃ με ἄρτι διέφυγεν, ὥστε μὴ συλλαβεῖν τῷ λόγῳ αὐτὴν καὶ εἰπεῖν ὅτι ἔστιν.
ΣΩ. οὐκοῦν, ὦ φίλε, τὸν ἀγαθὸν κυνηγέτην μεταθεῖν χρὴ καὶ μὴ ἀνιέναι.
ΛΑ. παντάπασι μὲν οὖν.
ΣΩ. βούλει οὖν καὶ Νικίαν τόνδε παρακαλῶμεν ἐπὶ τὸ κυνηγέσιον, εἴ τι ἡμῶν εὐπορώτερός ἐστιν;
194cLakhes: İsterim, neden olmasın?
Sokrates: Haydi Nikias, sözün fırtınasına tutulmuş, çıkış yolu bulamayan dost adamlara, bir gücün varsa yardım et. Bizim işimizin ne kadar çıkmazda olduğunu görüyorsun. Cesaretin ne olduğunu düşündüğünü söyle; hem bizi aporiadan kurtar, hem de düşündüğünü sözle sağlama bağla.
Nikias: Bana öyle geliyor ki, Sokrates, bir süredir cesareti iyi tarif etmiyorsunuz; çünkü senin güzel bir şekilde söylediğini daha önce duyduğum bir şeyi kullanmıyorsunuz.
Sokrates: Hangi şeyi, Nikias?
ΛΑ. βούλομαι· πῶς γὰρ οὔ;
ΣΩ. ἴθι δή, ὦ Νικία, ἀνδράσι φίλοις χειμαζομένοις ἐν λόγῳ καὶ ἀποροῦσιν βοήθησον, εἴ τινα ἔχεις δύναμιν. τὰ μὲν γὰρ δὴ ἡμέτερα ὁρᾷς ὡς ἄπορα· σὺ δʼ εἰπὼν ὅτι ἡγῇ ἀνδρείαν εἶναι, ἡμᾶς τε τῆς ἀπορίας ἔκλυσαι καὶ αὐτὸς ἃ νοεῖς τῷ λόγῳ βεβαίωσαι.
ΝΙ. δοκεῖτε τοίνυν μοι πάλαι οὐ καλῶς, ὦ Σώκρατες, ὁρίζεσθαι τὴν ἀνδρείαν· ὃ γὰρ ἐγὼ σοῦ ἤδη καλῶς λέγοντος ἀκήκοα, τούτῳ οὐ χρῆσθε.
ΣΩ. ποίῳ δή, ὦ Νικία;
194dNikias: Senden sık sık şunu duydum: her birimiz bilge olduğu şeylerde iyi, cahil olduğu şeylerde kötüdür.
Sokrates: Zeus adına, doğru söylüyorsun, Nikias.
Nikias: O hâlde cesur kişi iyi ise, bilge olduğu açıktır.
Sokrates: Duydun mu, Lakhes?
Lakhes: Duydum, ama ne dediğini pek anlamıyorum.
Sokrates: Ben anlıyorum galiba; bana öyle geliyor ki adam cesaretin bir tür bilgelik olduğunu söylüyor.
Lakhes: Ne tür bir bilgelik, Sokrates?
ΝΙ. πολλάκις ἀκήκοά σου λέγοντος ὅτι ταῦτα ἀγαθὸς ἕκαστος ἡμῶν ἅπερ σοφός, ἃ δὲ ἀμαθής, ταῦτα δὲ κακός.
ΣΩ. ἀληθῆ μέντοι νὴ Δία λέγεις, ὦ Νικία.
ΝΙ. οὐκοῦν εἴπερ ὁ ἀνδρεῖος ἀγαθός, δῆλον ὅτι σοφός ἐστιν.
ΣΩ. ἤκουσας, ὦ Λάχης;
ΛΑ. ἔγωγε, καὶ οὐ σφόδρα γε μανθάνω ὃ λέγει.
ΣΩ. ἀλλʼ ἐγὼ δοκῶ μανθάνειν, καί μοι δοκεῖ ἁνὴρ σοφίαν τινὰ τὴν ἀνδρείαν λέγειν.
ΛΑ. ποίαν, ὦ Σώκρατες, σοφίαν;
194eSokrates: Bunu ona mı soruyorsun?
Lakhes: Evet.
Sokrates: Haydi Nikias, söyle ona: senin sözüne göre cesaret ne tür bir bilgelik olur? Aulos çalma bilgisi değildir herhalde.
Nikias: Asla.
Sokrates: Kithara çalma bilgisi de değil.
Nikias: Elbette değil.
Sokrates: Peki nedir bu, neyin epistēmēsidir?
Lakhes: Ona çok doğru soruyorsun, Sokrates; söylesin bakalım ne olduğunu iddia ediyor.
Nikias: Ben, Lakhes, cesaretin, savaşta da başka her şeyde de, korkulacak şeylerle güvenle karşılanacak şeylerin epistēmēsi olduğunu söylüyorum.
ΣΩ. οὐκοῦν τόνδε τοῦτο ἐρωτᾷς;
ΛΑ. ἔγωγε.
ΣΩ. ἴθι δή, αὐτῷ εἰπέ, ὦ Νικία, ποία σοφία ἀνδρεία ἂν εἴη κατὰ τὸν σὸν λόγον. οὐ γάρ που ἥ γε αὐλητική.
ΝΙ. οὐδαμῶς.
ΣΩ. οὐδὲ μὴν ἡ κιθαριστική.
ΝΙ. οὐ δῆτα.
ΣΩ. ἀλλὰ τίς δὴ αὕτη ἢ τίνος ἐπιστήμη;
ΛΑ. πάνυ μὲν οὖν ὀρθῶς αὐτὸν ἐρωτᾷς, ὦ Σώκρατες, καὶ εἰπέτω γε τίνα φησὶν αὐτὴν εἶναι.
ΝΙ. ταύτην ἔγωγε, ὦ Λάχης, τὴν τῶν δεινῶν καὶ θαρραλέων
195aLakhes: Ne tuhaf şeyler söylüyor, Sokrates!
Sokrates: Bunu neye bakarak söyledin, Lakhes?
Lakhes: Neye mi? Bilgelik cesaretten ayrı bir şeydir elbette.
Sokrates: Nikias öyle demiyor ama.
Lakhes: Zeus adına, demiyor; saçmalaması da bu yüzden zaten.
Sokrates: O hâlde ona laf atmayalım, bir şey öğretelim.
Nikias: Hayır, bana öyle geliyor ki Sokrates, Lakhes benim de boş konuşan biri gibi görünmemi istiyor, çünkü az önce kendisi öyle göründü.
ἐπιστήμην καὶ ἐν πολέμῳ καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ἅπασιν.
ΛΑ. ὡς ἄτοπα λέγει, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. πρὸς τί τοῦτʼ εἶπες βλέψας, ὦ Λάχης;
ΛΑ. πρὸς ὅτι; χωρὶς δήπου σοφία ἐστὶν ἀνδρείας.
ΣΩ. οὔκουν φησί γε Νικίας.
ΛΑ. οὐ μέντοι μὰ Δία· ταῦτά τοι καὶ ληρεῖ.
ΣΩ. οὐκοῦν διδάσκωμεν αὐτὸν ἀλλὰ μὴ λοιδορῶμεν.
ΝΙ. οὔκ, ἀλλά μοι δοκεῖ, ὦ Σώκρατες, Λάχης ἐπιθυμεῖν κἀμὲ φανῆναι μηδὲν λέγοντα, ὅτι καὶ αὐτὸς ἄρτι τοιοῦτός
195bLakhes: Elbette, Nikias, ve bunu göstermeye de çalışacağım, çünkü boş konuşuyorsun. Mesela hastalıklarda korkulacak şeyleri bilen hekimler değil midir? Yoksa sence bunları cesurlar mı bilir? Ya da sen hekimlere cesur mu diyorsun?
Nikias: Hiç de değil.
Lakhes: Çiftçilere de demezsin sanırım. Oysa çiftçilikte korkulacak şeyleri herhalde onlar bilir; öteki zanaatkârların hepsi de kendi tekhnēlerinde korkulacak ve güvenle karşılanacak şeyleri bilir. Ama bu yüzden hiç de daha cesur değildirler.
τις ἐφάνη.
ΛΑ. πάνυ μὲν οὖν, ὦ Νικία, καὶ πειράσομαί γε ἀποφῆναι· οὐδὲν γὰρ λέγεις. ἐπεὶ αὐτίκα ἐν ταῖς νόσοις οὐχ οἱ ἰατροὶ τὰ δεινὰ ἐπίστανται; ἢ οἱ ἀνδρεῖοι δοκοῦσί σοι ἐπίστασθαι; ἢ τοὺς ἰατροὺς σὺ ἀνδρείους καλεῖς;
ΝΙ. οὐδʼ ὁπωστιοῦν.
ΛΑ. οὐδέ γε τοὺς γεωργοὺς οἶμαι. καίτοι τά γε ἐν τῇ γεωργίᾳ δεινὰ οὗτοι δήπου ἐπίστανται, καὶ οἱ ἄλλοι δημιουργοὶ ἅπαντες τὰ ἐν ταῖς αὑτῶν τέχναις δεινά τε καὶ
195cSokrates: Sence Lakhes ne söylüyor, Nikias? Bir şey söylüyor gibi görünüyor.
Nikias: Bir şey söylüyor elbette, ama doğru bir şey değil.
Sokrates: Nasıl yani?
Nikias: Çünkü hekimlerin hastalar hakkında, neyin sağlıklı neyin hastalıklı olduğunu söyleyebilmekten fazlasını bildiklerini sanıyor. Oysa onlar herhalde yalnız bu kadarını bilir. Sence, Lakhes, biri için sağlıklı olmanın hasta olmaktan daha korkulacak bir şey olup olmadığını hekimler mi bilir? Yoksa birçokları için hastalıktan hiç kalkmamanın kalkmaktan daha iyi olduğunu düşünmüyor musun? Şunu söyle: herkes için yaşamak mı daha iyidir diyorsun, yoksa birçokları için ölmek daha iyi değil midir?
θαρραλέα ἴσασιν· ἀλλʼ οὐδέν τι μᾶλλον οὗτοι ἀνδρεῖοί εἰσιν.
ΣΩ. τί δοκεῖ Λάχης λέγειν, ὦ Νικία; ἔοικεν μέντοι λέγειν τι.
ΝΙ. καὶ γὰρ λέγει γέ τι, οὐ μέντοι ἀληθές γε.
ΣΩ. πῶς δή;
ΝΙ. ὅτι οἴεται τοὺς ἰατροὺς πλέον τι εἰδέναι περὶ τοὺς κάμνοντας ἢ τὸ ὑγιεινὸν εἰπεῖν οἷόν τε καὶ νοσῶδες. οἱ δὲ δήπου τοσοῦτον μόνον ἴσασιν· εἰ δὲ δεινόν τῳ τοῦτό ἐστιν τὸ ὑγιαίνειν μᾶλλον ἢ τὸ κάμνειν, ἡγῇ σὺ τουτί, ὦ Λάχης, τοὺς ἰατροὺς ἐπίστασθαι; ἢ οὐ πολλοῖς οἴει ἐκ τῆς νόσου ἄμεινον εἶναι μὴ ἀναστῆναι ἢ ἀναστῆναι; τοῦτο γὰρ εἰπέ·
195dLakhes: Bence birçokları için öyledir.
Nikias: Peki ölmenin işine yarayacağı kimseler için korkulacak şeylerle yaşamanın işine yarayacağı kimseler için korkulacak şeylerin aynı olduğunu mu sanıyorsun?
Lakhes: Hayır.
Nikias: Peki bunu bilmeyi hekimlere ya da başka bir zanaatkâra mı veriyorsun, yoksa yalnız korkulacak ve korkulmayacak şeylerin epistēmēsine sahip olana, benim cesur dediğim kişiye mi?
Sokrates: Ne dediğini anlıyor musun, Lakhes?
σὺ πᾶσι φῂς ἄμεινον εἶναι ζῆν καὶ οὐ πολλοῖς κρεῖττον τεθνάναι;
ΛΑ. οἶμαι ἔγωγε τοῦτό γε.
ΝΙ. οἷς οὖν τεθνάναι λυσιτελεῖ, ταὐτὰ οἴει δεινὰ εἶναι καὶ οἷς ζῆν;
ΛΑ. οὐκ ἔγωγε.
ΝΙ. ἀλλὰ τοῦτο δὴ σὺ δίδως τοῖς ἰατροῖς γιγνώσκειν ἢ ἄλλῳ τινὶ δημιουργῷ πλὴν τῷ τῶν δεινῶν καὶ μὴ δεινῶν ἐπιστήμονι, ὃν ἐγὼ ἀνδρεῖον καλῶ;
ΣΩ. κατανοεῖς, ὦ Λάχης, ὅτι λέγει;
195eLakhes: Anlıyorum: kâhinlere cesur diyor. Çünkü kimin için yaşamanın, kimin için ölmenin daha iyi olduğunu başka kim bilebilir ki? Peki sen, Nikias, kâhin olduğunu mu kabul ediyorsun, yoksa ne kâhin ne de cesur olduğunu mu?
Nikias: Ne o? Korkulacak ve güvenle karşılanacak şeyleri bilmek bu sefer de kâhine mi düşer sanıyorsun?
Lakhes: Evet; başka kime düşecek?
Nikias: Benim söylediğim kişiye, hem de çok daha fazla, sevgili dostum. Çünkü kâhinin bilmesi gereken yalnızca olacak şeylerin işaretleridir: birine ölüm mü, hastalık mı, mal kaybı mı gelecek; savaşta ya da başka bir yarışmada zafer mi olacak, yenilgi mi.
ΛΑ. ἔγωγε, ὅτι γε τοὺς μάντεις καλεῖ τοὺς ἀνδρείους· τίς γὰρ δὴ ἄλλος εἴσεται ὅτῳ ἄμεινον ζῆν ἢ τεθνάναι; καίτοι σύ, ὦ Νικία, πότερον ὁμολογεῖς μάντις εἶναι ἢ οὔτε μάντις οὔτε ἀνδρεῖος;
ΝΙ. τί δέ; μάντει αὖ οἴει προσήκει τὰ δεινὰ γιγνώσκειν καὶ τὰ θαρραλέα;
ΛΑ. ἔγωγε· τίνι γὰρ ἄλλῳ;
ΝΙ. ὧι ἐγὼ λέγω πολὺ μᾶλλον, ὦ βέλτιστε· ἐπεὶ μάντιν γε τὰ σημεῖα μόνον δεῖ γιγνώσκειν τῶν ἐσομένων, εἴτε τῳ θάνατος εἴτε νόσος εἴτε ἀποβολὴ χρημάτων ἔσται,
196aAma bunlardan birine uğramanın ya da uğramamanın biri için daha iyi olup olmadığına karar vermek neden başka herhangi birine değil de bir kâhine düşsün?
Lakhes: Ama ben bunun ne demek istediğini anlamıyorum, Sokrates. Cesur dediği kişinin ne kâhin, ne hekim, ne de başka biri olduğunu açıkça söylüyor; meğer bir tanrıyı kastediyor olsun. Bana öyle geliyor ki Nikias boş konuştuğunu mertçe kabul etmek istemiyor, kendi aporiasını gizlemek için bir aşağı bir yukarı dönüp duruyor.
εἴτε νίκη εἴτε ἧττα ἢ πολέμου ἢ καὶ ἄλλης τινὸς ἀγωνίας· ὅτι δέ τῳ ἄμεινον τούτων ἢ παθεῖν ἢ μὴ παθεῖν, τί μᾶλλον μάντει προσήκει κρῖναι ἢ ἄλλῳ ὁτῳοῦν;
ΛΑ. ἀλλʼ ἐγὼ τούτου οὐ μανθάνω, ὦ Σώκρατες, ὅτι βούλεται λέγειν· οὔτε γὰρ μάντιν οὔτε ἰατρὸν οὔτε ἄλλον οὐδένα δηλοῖ ὅντινα λέγει τὸν ἀνδρεῖον, εἰ μὴ εἰ θεόν τινα λέγει αὐτὸν εἶναι. ἐμοὶ μὲν οὖν φαίνεται Νικίας οὐκ ἐθέλειν
196bOysa kendimizle çelişir görünmek istemeseydik, az önce sen ve ben de böyle dönüp durabilirdik. Konuşmalarımız mahkemede geçiyor olsaydı, bunu yapmanın bir anlamı olurdu; ama şimdi böyle bir sohbette insan neden boş sözlerle kendini süslesin ki?
γενναίως ὁμολογεῖν ὅτι οὐδὲν λέγει, ἀλλὰ στρέφεται ἄνω καὶ κάτω ἐπικρυπτόμενος τὴν αὑτοῦ ἀπορίαν· καίτοι κἂν ἡμεῖς οἷοί τε ἦμεν ἄρτι ἐγώ τε καὶ σὺ τοιαῦτα στρέφεσθαι, εἰ ἐβουλόμεθα μὴ δοκεῖν ἐναντία ἡμῖν αὐτοῖς λέγειν. εἰ μὲν οὖν ἐν δικαστηρίῳ ἡμῖν οἱ λόγοι ἦσαν, εἶχεν ἄν τινα λόγον ταῦτα ποιεῖν· νῦν δὲ τί ἄν τις ἐν συνουσίᾳ τοιᾷδε μάτην κενοῖς λόγοις αὐτὸς αὑτὸν κοσμοῖ;
196cSokrates: Bence de hiçbir sebebi yok, Lakhes. Ama bakalım, belki Nikias gerçekten bir şey söylediğini düşünüyor ve bunları sırf söz olsun diye söylemiyor. Ne düşündüğünü ondan daha açık öğrenelim; bir şey söylediği ortaya çıkarsa ona katılırız, çıkmazsa ona öğretiriz.
Lakhes: Öğrenmek istiyorsan sen sor, Sokrates; ben herhalde yeterince sordum.
Sokrates: Bana bir engel yok; soruşturma hem benim hem senin adına ortak olacak.
Lakhes: Elbette.
Sokrates: Söyle bakalım Nikias — daha doğrusu bize söyle, çünkü bu sözü Lakhes'le ortaklaşa yürütüyoruz —, cesaretin korkulacak ve güvenle karşılanacak şeylerin epistēmēsi olduğunu mu söylüyorsun?
ΣΩ. οὐδὲν οὐδʼ ἐμοὶ δοκεῖ, ὦ Λάχης· ἀλλʼ ὁρῶμεν μὴ Νικίας οἴεταί τι λέγειν καὶ οὐ λόγου ἕνεκα ταῦτα λέγει. αὐτοῦ οὖν σαφέστερον πυθώμεθα τί ποτε νοεῖ· καὶ ἐάν τι φαίνηται λέγων, συγχωρησόμεθα, εἰ δὲ μή, διδάξομεν.
ΛΑ. σὺ τοίνυν, ὦ Σώκρατες, εἰ βούλει πυνθάνεσθαι, πυνθάνου· ἐγὼ δʼ ἴσως ἱκανῶς πέπυσμαι.
ΣΩ. ἀλλʼ οὐδέν με κωλύει· κοινὴ γὰρ ἔσται ἡ πύστις ὑπὲρ ἐμοῦ τε καὶ σοῦ.
ΛΑ. πάνυ μὲν οὖν.
ΣΩ. λέγε δή μοι, ὦ Νικία—μᾶλλον δʼ ἡμῖν· κοινούμεθα
196dNikias: Evet.
Sokrates: Bunu bilmek de herkesin işi değil; çünkü bu epistēmēyi edinmedikçe ne hekim ne de kâhin bunu bilecek, ne de cesur olacak. Böyle söylemiyor muydun?
Nikias: Öyle.
Sokrates: Demek atasözündeki gibi, bu gerçekten "her domuzun bileceği iş değil"; hiçbir domuz da cesur olamaz.
Nikias: Bence olamaz.
γὰρ ἐγώ τε καὶ Λάχης τὸν λόγον—τὴν ἀνδρείαν ἐπιστήμην φῂς δεινῶν τε καὶ θαρραλέων εἶναι;
ΝΙ. ἔγωγε.
ΣΩ. τοῦτο δὲ οὐ παντὸς δὴ εἶναι ἀνδρὸς γνῶναι, ὁπότε γε μήτε ἰατρὸς μήτε μάντις αὐτὸ γνώσεται μηδὲ ἀνδρεῖος ἔσται, ἐὰν μὴ αὐτὴν ταύτην τὴν ἐπιστήμην προσλάβῃ· οὐχ οὕτως ἔλεγες;
ΝΙ. οὕτω μὲν οὖν.
ΣΩ. κατὰ τὴν παροιμίαν ἄρα τῷ ὄντι οὐκ ἂν πᾶσα ὗς γνοίη οὐδʼ ἂν ἀνδρεία γένοιτο.
ΝΙ. οὔ μοι δοκεῖ.
196eSokrates: Belli ki, Nikias, sen Krommyon domuzunun da cesur olduğuna inanmıyorsun. Bunu şaka olsun diye söylemiyorum: bence bunları söyleyen biri ya hiçbir hayvanın cesur olduğunu kabul etmemeli, ya da bir hayvanın, bir aslanın, bir leoparın ya da bir yaban domuzunun, insanlardan pek azının bilmesi zor olduğu için bildiği şeyleri bilecek kadar bilge olduğunu kabul etmelidir. Cesareti senin koyduğun gibi koyan kişi, cesaret bakımından aslanla geyiğin, boğayla maymunun tabiatça aynı durumda olduğunu söylemek zorundadır.
ΣΩ. δῆλον δή, ὦ Νικία, ὅτι οὐδὲ τὴν Κρομμυωνίαν ὗν πιστεύεις σύ γε ἀνδρείαν γεγονέναι. τοῦτο δὲ λέγω οὐ παίζων, ἀλλʼ ἀναγκαῖον οἶμαι τῷ ταῦτα λέγοντι μηδενὸς θηρίου ἀποδέχεσθαι ἀνδρείαν, ἢ συγχωρεῖν θηρίον τι οὕτω σοφὸν εἶναι, ὥστε ἃ ὀλίγοι ἀνθρώπων ἴσασι διὰ τὸ χαλεπὰ εἶναι γνῶναι, ταῦτα λέοντα ἢ πάρδαλιν ἤ τινα κάπρον φάναι εἰδέναι· ἀλλʼ ἀνάγκη ὁμοίως λέοντα καὶ ἔλαφον καὶ ταῦρον καὶ πίθηκον πρὸς ἀνδρείαν φάναι πεφυκέναι τὸν τιθέμενον ἀνδρείαν τοῦθʼ ὅπερ σὺ τίθεσαι.
197aLakhes: Tanrılar adına, çok iyi söylüyorsun, Sokrates. Bize bunu gerçekten cevapla, Nikias: hepimizin cesur olduğunu kabul ettiği bu hayvanların bizden daha bilge olduğunu mu söylüyorsun, yoksa herkese karşı çıkarak onlara cesur demeye bile mi cüret ediyorsun?
Nikias: Hayır Lakhes, ben ne hayvanlara ne de korkulacak şeylerden akılsızlığı yüzünden korkmayan başka bir şeye cesur demem; onlara korkusuz ve budala derim. Yoksa akılsızlıkları yüzünden hiçbir şeyden korkmayan bütün küçük çocuklara da cesur dediğimi mi sanıyorsun?
ΛΑ. νὴ τοὺς θεούς, καὶ εὖ γε λέγεις, ὦ Σώκρατες. καὶ ἡμῖν ὡς ἀληθῶς τοῦτο ἀπόκριναι, ὦ Νικία, πότερον σοφώτερα φῂς ἡμῶν ταῦτα εἶναι τὰ θηρία, ἃ πάντες ὁμολογοῦμεν ἀνδρεῖα εἶναι, ἢ πᾶσιν ἐναντιούμενος τολμᾷς μηδὲ ἀνδρεῖα αὐτὰ καλεῖν;
ΝΙ. οὐ γάρ τι, ὦ Λάχης, ἔγωγε ἀνδρεῖα καλῶ οὔτε θηρία οὔτε ἄλλο οὐδὲν τὸ τὰ δεινὰ ὑπὸ ἀνοίας μὴ φοβούμενον, ἀλλʼ ἄφοβον καὶ μῶρον· ἢ καὶ τὰ παιδία πάντα οἴει με
197bBence korkusuzlukla cesaret aynı şey değildir. Bana kalırsa cesarete ve ileri görüşlülüğe pek az kişi sahiptir; gözü karalık, atılganlık ve ileriyi düşünmeyen korkusuzluk ise erkeklerden, kadınlardan, çocuklardan ve hayvanlardan pek çoğunda bulunur. Senin ve çoğu insanın cesur dediği bu şeylere ben gözü kara derim; cesur dediğim ise sözünü ettiğim akıllıca olanlardır.
ἀνδρεῖα καλεῖν, ἃ διʼ ἄνοιαν οὐδὲν δέδοικεν; ἀλλʼ οἶμαι τὸ ἄφοβον καὶ τὸ ἀνδρεῖον οὐ ταὐτόν ἐστιν. ἐγὼ δὲ ἀνδρείας μὲν καὶ προμηθίας πάνυ τισὶν ὀλίγοις οἶμαι μετεῖναι, θρασύτητος δὲ καὶ τόλμης καὶ τοῦ ἀφόβου μετὰ ἀπρομηθίας πάνυ πολλοῖς καὶ ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν καὶ παίδων καὶ θηρίων. ταῦτʼ οὖν ἃ σὺ καλεῖς ἀνδρεῖα καὶ οἱ πολλοί, ἐγὼ
197cLakhes: Bak, Sokrates, bu adam kendi sanınca sözüyle kendini nasıl da süslüyor; herkesin cesur olduğunu kabul ettiği kişileri ise bu şereften yoksun bırakmaya çalışıyor.
Nikias: Seni değil, Lakhes, merak etme; çünkü madem cesursunuz, senin de Lamakhos'un da bilge olduğunuzu söylüyorum, Atinalılardan başka pek çoklarının da.
Lakhes: Söyleyecek sözüm olduğu hâlde buna bir şey demeyeceğim; yoksa gerçekten o ağzı bozuk Aiksonelilerden biri olduğumu söylersin.
θρασέα καλῶ, ἀνδρεῖα δὲ τὰ φρόνιμα περὶ ὧν λέγω.
ΛΑ. θέασαι, ὦ Σώκρατες, ὡς εὖ ὅδε ἑαυτὸν δή, ὡς οἴεται, κοσμεῖ τῷ λόγῳ· οὓς δὲ πάντες ὁμολογοῦσιν ἀνδρείους εἶναι, τούτους ἀποστερεῖν ἐπιχειρεῖ ταύτης τῆς τιμῆς.
ΝΙ. οὔκουν σέ γε, ὦ Λάχης, ἀλλὰ θάρρει· φημὶ γάρ σε εἶναι σοφόν, καὶ Λάμαχόν γε, εἴπερ ἐστὲ ἀνδρεῖοι, καὶ ἄλλους γε συχνοὺς Ἀθηναίων.
ΛΑ. οὐδὲν ἐρῶ πρὸς ταῦτα, ἔχων εἰπεῖν, ἵνα μή με φῇς ὡς ἀληθῶς Αἰξωνέα εἶναι.
197dSokrates: Hiçbir şey deme, Lakhes. Bana öyle geliyor ki onun bu bilgeliği dostumuz Damon'dan aldığını fark etmemişsin bile; Damon da, sofistler arasında bu tür adları en güzel ayıran kişi sayılan Prodikos'la çok düşüp kalkar.
Lakhes: Zaten böyle incelikler, Sokrates, şehrin başına geçmeye layık gördüğü bir adamdan çok bir sofiste yakışır.
ΣΩ. μηδέ γε εἴπῃς, ὦ Λάχης· καὶ γάρ μοι δοκεῖς οὐδὲ ᾐσθῆσθαι ὅτι ταύτην τὴν σοφίαν παρὰ Δάμωνος τοῦ ἡμετέρου ἑταίρου παρείληφεν, ὁ δὲ Δάμων τῷ προδίκῳ πολλὰ πλησιάζει, ὃς δὴ δοκεῖ τῶν σοφιστῶν κάλλιστα τὰ τοιαῦτα ὀνόματα διαιρεῖν.
ΛΑ. καὶ γὰρ πρέπει, ὦ Σώκρατες, σοφιστῇ τὰ τοιαῦτα μᾶλλον κομψεύεσθαι ἢ ἀνδρὶ ὃν ἡ πόλις ἀξιοῖ αὑτῆς προεστάναι.
197eSokrates: En büyük işlerin başında duran birine en büyük phronēsise sahip olmak yakışır herhalde, aziz dostum. Ama bence Nikias'ı incelemeye değer: cesarete bu adı neye bakarak veriyor?
Lakhes: Öyleyse kendin incele, Sokrates.
Sokrates: Bunu yapacağım, sevgili dostum; ama seni konuşmadaki ortaklıktan salıvereceğimi sanma. Dikkatini ver ve söylenenleri benimle birlikte incele.
Lakhes: Gerekli görüyorsan öyle olsun.
Sokrates: Görüyorum. Sen de, Nikias, bize en baştan söyle: konuşmanın başında cesareti aretēnin bir parçası olarak incelediğimizi biliyorsun, değil mi?
ΣΩ. πρέπει μέν που, ὦ μακάριε, τῶν μεγίστων προστατοῦντι μεγίστης φρονήσεως μετέχειν· δοκεῖ δέ μοι Νικίας ἄξιος εἶναι ἐπισκέψεως, ὅποι ποτὲ βλέπων τοὔνομα τοῦτο τίθησι τὴν ἀνδρείαν.
ΛΑ. αὐτὸς τοίνυν σκόπει, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. τοῦτο μέλλω ποιεῖν, ὦ ἄριστε· μὴ μέντοι οἴου με ἀφήσειν σε τῆς κοινωνίας τοῦ λόγου, ἀλλὰ πρόσεχε τὸν νοῦν καὶ συσκόπει τὰ λεγόμενα.
ΛΑ. ταῦτα δὴ ἔστω, εἰ δοκεῖ χρῆναι.
ΣΩ. ἀλλὰ δοκεῖ. σὺ δέ, Νικία, λέγε ἡμῖν πάλιν ἐξ
198aNikias: Elbette.
Sokrates: Sen de onu, başka parçalar da varken ve bunların hepsine birden aretē denirken, bir parça olarak cevapladın, değil mi?
Nikias: Elbette.
Sokrates: Peki sen de benim saydığım parçaları mı sayıyorsun? Ben cesaretin yanında itidali, adaleti ve buna benzer başka şeyleri de parça sayarım. Sen de öyle değil mi?
ἀρχῆς· οἶσθʼ ὅτι τὴν ἀνδρείαν κατʼ ἀρχὰς τοῦ λόγου ἐσκοποῦμεν ὡς μέρος ἀρετῆς σκοποῦντες;
ΝΙ. πάνυ γε.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ σὺ τοῦτο ἀπεκρίνω ὡς μόριον, ὄντων δὴ καὶ ἄλλων μερῶν, ἃ σύμπαντα ἀρετὴ κέκληται;
ΝΙ. πῶς γὰρ οὔ;
ΣΩ. ἆρʼ οὖν ἅπερ ἐγὼ καὶ σὺ ταῦτα λέγεις; ἐγὼ δὲ καλῶ πρὸς ἀνδρείᾳ σωφροσύνην καὶ δικαιοσύνην καὶ ἄλλʼ ἄττα τοιαῦτα. οὐ καὶ σύ;
198bNikias: Kesinlikle.
Sokrates: Dur bakalım. Bunlarda anlaşıyoruz; şimdi korkulacak ve güvenle karşılanacak şeyleri inceleyelim de sen bir şey, biz başka bir şey düşünüyor olmayalım. Bizim ne düşündüğümüzü sana söyleyeceğiz; sen katılmazsan bize öğretirsin. Biz korkulacak şeylerin korku veren şeyler, güvenle karşılanacak şeylerin ise korku vermeyen şeyler olduğunu düşünüyoruz; korkuyu da olmuş ya da şu anda var olan kötülükler değil, beklenen kötülükler verir, çünkü korku gelecek bir kötülüğün beklentisidir. Yoksa sen de böyle düşünmüyor musun, Lakhes?
ΝΙ. πάνυ μὲν οὖν.
ΣΩ. ἔχε δή. ταῦτα μὲν γὰρ ὁμολογοῦμεν, περὶ δὲ τῶν δεινῶν καὶ θαρραλέων σκεψώμεθα, ὅπως μὴ σὺ μὲν ἄλλʼ ἄττα ἡγῇ, ἡμεῖς δὲ ἄλλα. ἃ μὲν οὖν ἡμεῖς ἡγούμεθα, φράσομέν σοι· σὺ δὲ ἂν μὴ ὁμολογῇς, διδάξεις. ἡγούμεθα δʼ ἡμεῖς δεινὰ μὲν εἶναι ἃ καὶ δέος παρέχει, θαρραλέα δὲ ἃ μὴ δέος παρέχει—δέος δὲ παρέχει οὐ τὰ γεγονότα οὐδὲ τὰ παρόντα τῶν κακῶν, ἀλλὰ τὰ προσδοκώμενα· δέος γὰρ εἶναι προσδοκίαν μέλλοντος κακοῦ—ἢ οὐχ οὕτω καὶ συνδοκεῖ, ὦ Λάχης;
198cLakhes: Hem de tamamen, Sokrates.
Sokrates: Bizim görüşümüzü duyuyorsun, Nikias: korkulacak şeylerin gelecekteki kötülükler, güvenle karşılanacak şeylerin ise gelecekteki kötü olmayan ya da iyi şeyler olduğunu söylüyoruz. Sen bunlar hakkında böyle mi söylüyorsun, başka türlü mü?
Nikias: Ben böyle söylüyorum.
Sokrates: Bunların epistēmēsine de cesaret diyorsun?
Nikias: Tam öyle.
Sokrates: Şimdi üçüncü bir noktayı daha inceleyelim: senin ve bizim görüşümüz uyuşuyor mu?
Nikias: Hangi noktayı?
ΛΑ. πάνυ γε σφόδρα, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. τὰ μὲν ἡμέτερα τοίνυν, ὦ Νικία, ἀκούεις, ὅτι δεινὰ μὲν τὰ μέλλοντα κακά φαμεν εἶναι, θαρραλέα δὲ τὰ μὴ κακὰ ἢ ἀγαθὰ μέλλοντα· σὺ δὲ ταύτῃ ἢ ἄλλῃ περὶ τούτων λέγεις;
ΝΙ. ταύτῃ ἔγωγε.
ΣΩ. τούτων δέ γε τὴν ἐπιστήμην ἀνδρείαν προσαγορεύεις;
ΝΙ. κομιδῇ γε.
ΣΩ. ἔτι δὴ τὸ τρίτον σκεψώμεθα εἰ συνδοκεῖ σοί τε καὶ ἡμῖν.
ΝΙ. τὸ ποῖον δὴ τοῦτο;
198dSokrates: Söyleyeyim. Bana ve şuna göre, bir epistēmēnin konusu olan her şeyde, olmuş bir şeyin nasıl olduğunu bilmek bir epistēmē, olmakta olan şeylerin nasıl olduğunu bilmek başka bir epistēmē, henüz olmamış olanın en güzel nasıl olabileceğini ve nasıl olacağını bilmek de yine başka bir epistēmē değildir; hepsi aynı epistēmēdir. Mesela sağlık konusunda bütün zamanlarda olmakta olanları, olmuş olanları ve olacakların nasıl olacağını gözeten tek bir sanat vardır: hekimlik.
ΣΩ. ἐγὼ δὴ φράσω. δοκεῖ γὰρ δὴ ἐμοί τε καὶ τῷδε, περὶ ὅσων ἐστὶν ἐπιστήμη, οὐκ ἄλλη μὲν εἶναι περὶ γεγονότος εἰδέναι ὅπῃ γέγονεν, ἄλλη δὲ περὶ γιγνομένων ὅπῃ γίγνεται, ἄλλη δὲ ὅπῃ ἂν κάλλιστα γένοιτο καὶ γενήσεται τὸ μήπω γεγονός, ἀλλʼ ἡ αὐτή. οἷον περὶ τὸ ὑγιεινὸν εἰς ἅπαντας τοὺς χρόνους οὐκ ἄλλη τις ἢ ἰατρική, μία οὖσα, ἐφορᾷ καὶ γιγνόμενα καὶ γεγονότα καὶ γενησόμενα ὅπῃ
198eTopraktan biten şeylerde de çiftçilik aynı durumdadır. Savaş işlerinde de, sanırım, siz kendiniz tanıklık edersiniz ki komutanlık başka şeyler gibi olacak şeyleri de en iyi şekilde önceden düşünür; kâhinliğin hizmetinde olması gerektiğini değil, ona buyurması gerektiğini düşünür, çünkü savaşta olan ve olacak şeyleri daha iyi bilir.
γενήσεται· καὶ περὶ τὰ ἐκ τῆς γῆς αὖ φυόμενα ἡ γεωργία ὡσαύτως ἔχει·
ΣΩ. καὶ δήπου τὰ περὶ τὸν πόλεμον αὐτοὶ ἂν μαρτυρήσαιτε ὅτι ἡ στρατηγία κάλλιστα προμηθεῖται τά τε ἄλλα καὶ περὶ τὸ μέλλον ἔσεσθαι, οὐδὲ τῇ μαντικῇ οἴεται δεῖν ὑπηρετεῖν ἀλλὰ ἄρχειν, ὡς εἰδυῖα κάλλιον
199aKanun da böyle buyurur: kâhin komutana değil, komutan kâhine buyurur. Bunu söyleyecek miyiz, Lakhes?
Lakhes: Söyleyeceğiz.
Sokrates: Peki sen, Nikias, aynı şeyler hakkında olacak, olmakta olan ve olmuş şeyleri anlayanın aynı epistēmē olduğunu bizimle birlikte söylüyor musun?
Nikias: Evet, bana da öyle görünüyor, Sokrates.
Sokrates: Peki sevgili dostum, senin dediğine göre cesaret de korkulacak ve güvenle karşılanacak şeylerin epistēmēsidir, değil mi?
τὰ περὶ τὸν πόλεμον καὶ γιγνόμενα καὶ γενησόμενα· καὶ ὁ νόμος οὕτω τάττει, μὴ τὸν μάντιν τοῦ στρατηγοῦ ἄρχειν, ἀλλὰ τὸν στρατηγὸν τοῦ μάντεως. φήσομεν ταῦτα, ὦ Λάχης;
ΛΑ. φήσομεν.
ΣΩ. τί δέ; σὺ ἡμῖν, ὦ Νικία, σύμφῃς περὶ τῶν αὐτῶν τὴν αὐτὴν ἐπιστήμην καὶ ἐσομένων καὶ γιγνομένων καὶ γεγονότων ἐπαΐειν;
ΝΙ. ἔγωγε· δοκεῖ γάρ μοι οὕτως, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. οὐκοῦν, ὦ ἄριστε, καὶ ἡ ἀνδρεία τῶν δεινῶν ἐπιστήμη
199bNikias: Evet.
Sokrates: Korkulacak şeylerin gelecekteki kötü, güvenle karşılanacak şeylerin ise gelecekteki iyi şeyler olduğunda anlaşmıştık.
Nikias: Elbette.
Sokrates: Aynı epistēmēnin de aynı şeylerin gelecekteki hâlleriyle her türlü hâllerine dair olduğunda.
Nikias: Öyle.
Sokrates: O hâlde cesaret yalnızca korkulacak ve güvenle karşılanacak şeylerin epistēmēsi değildir; çünkü yalnız gelecekteki iyi ve kötü şeyleri değil, olmakta olanları, olmuş olanları ve her türlü hâldekileri de anlar, tıpkı öteki epistēmēler gibi.
ἐστὶν καὶ θαρραλέων, ὡς φῄς· ἦ γάρ;
ΝΙ. ναί.
ΣΩ. τὰ δὲ δεινὰ ὡμολόγηται καὶ τὰ θαρραλέα τὰ μὲν μέλλοντα ἀγαθά, τὰ δὲ μέλλοντα κακὰ εἶναι.
ΝΙ. πάνυ γε.
ΣΩ. ἡ δέ γʼ αὐτὴ ἐπιστήμη τῶν αὐτῶν καὶ μελλόντων καὶ πάντως ἐχόντων εἶναι.
ΝΙ. ἔστι ταῦτα.
ΣΩ. οὐ μόνον ἄρα τῶν δεινῶν καὶ θαρραλέων ἡ ἀνδρεία ἐπιστήμη ἐστίν· οὐ γὰρ μελλόντων μόνον πέρι τῶν ἀγαθῶν τε καὶ κακῶν ἐπαΐει, ἀλλὰ καὶ γιγνομένων καὶ γεγονότων
199cNikias: Öyle görünüyor.
Sokrates: Demek, Nikias, bize cesaretin aşağı yukarı üçte biri kadar bir parçasını cevap olarak verdin; oysa biz cesaretin bütününün ne olduğunu soruyorduk. Şimdi ise anlaşılan, senin şimdiki sözüne göre cesaret yalnız korkulacak ve güvenle karşılanacak şeylerin epistēmēsi değil, aşağı yukarı her türlü hâldeki bütün iyi ve kötü şeylerin epistēmēsi olur.
καὶ πάντως ἐχόντων, ὥσπερ αἱ ἄλλαι ἐπιστῆμαι.
ΝΙ. ἔοικέν γε.
ΣΩ. μέρος ἄρα ἀνδρείας ἡμῖν, ὦ Νικία, ἀπεκρίνω σχεδόν τι τρίτον· καίτοι ἡμεῖς ἠρωτῶμεν ὅλην ἀνδρείαν ὅτι εἴη. καὶ νῦν δή, ὡς ἔοικεν, κατὰ τὸν σὸν λόγον οὐ μόνον δεινῶν τε καὶ θαρραλέων ἐπιστήμη ἡ ἀνδρεία ἐστίν, ἀλλὰ σχεδόν τι ἡ περὶ πάντων ἀγαθῶν τε καὶ κακῶν καὶ πάντως ἐχόντων, ὡς
199dBöyle mi değiştiriyorsun, yoksa ne diyorsun, Nikias?
Nikias: Bence öyle, Sokrates.
Sokrates: Peki, aziz dostum, bütün iyi şeylerin nasıl olmakta olduğunu, nasıl olacağını ve nasıl olmuş olduğunu tamamen bilen, kötü şeyleri de aynı biçimde bilen biri sence aretēden bir şey eksik mi olur? Böyle birinin itidalden, adaletten ve dindarlıktan yoksun olduğunu mu sanıyorsun? Hem tanrılar hem de insanlar karşısında korkulacak olanla olmayanı ayırt edip ondan sakınmak ve iyi şeyleri sağlamak yalnız ona düşer, çünkü onlarla nasıl doğru ilişki kurulacağını bilir.
νῦν αὖ ὁ σὸς λόγος, ἀνδρεία ἂν εἴη. οὕτως αὖ μετατίθεσθαι ἢ πῶς λέγεις, ὦ Νικία;
ΝΙ. ἔμοιγε δοκεῖ, ὦ Σώκρατες.
ΣΩ. δοκεῖ οὖν σοι, ὦ δαιμόνιε, ἀπολείπειν ἄν τι ὁ τοιοῦτος ἀρετῆς, εἴπερ εἰδείη τά τε ἀγαθὰ πάντα καὶ παντάπασιν ὡς γίγνεται καὶ γενήσεται καὶ γέγονε, καὶ τὰ κακὰ ὡσαύτως; καὶ τοῦτον οἴει ἂν σὺ ἐνδεᾶ εἶναι σωφροσύνης ἢ δικαιοσύνης τε καὶ ὁσιότητος, ᾧ γε μόνῳ προσήκει καὶ περὶ θεοὺς καὶ περὶ ἀνθρώπους ἐξευλαβεῖσθαί τε τὰ δεινὰ καὶ τὰ
199eNikias: Bence bir şey söylüyorsun, Sokrates.
Sokrates: O hâlde, Nikias, şimdi söylediğin şey aretēnin bir parçası değil, aretēnin bütünü olur.
Nikias: Öyle görünüyor.
Sokrates: Oysa cesaretin aretēnin parçalarından biri olduğunu söylemiştik.
Nikias: Söylemiştik.
Sokrates: Şimdi söylenen ise bir parça gibi görünmüyor.
Nikias: Görünmüyor.
Sokrates: Demek cesaretin ne olduğunu bulamadık, Nikias.
Nikias: Bulamadık anlaşılan.
Lakhes: Oysa ben, sevgili Nikias, ben Sokrates'e cevap verirken beni küçümsediğine göre senin bulacağını sanıyordum; Damon'dan gelen bilgelikle onu bulacağına dair çok büyük umudum vardı.
μή, καὶ τἀγαθὰ πορίζεσθαι, ἐπισταμένῳ ὀρθῶς προσομιλεῖν;
ΝΙ. λέγειν τὶ ὦ Σώκρατές μοι δοκεῖς.
ΣΩ. οὐκ ἄρα, ὦ Νικία, μόριον ἀρετῆς ἂν εἴη τὸ νῦν σοι λεγόμενον, ἀλλὰ σύμπασα ἀρετή.
ΝΙ. ἔοικεν.
ΣΩ. καὶ μὴν ἔφαμέν γε τὴν ἀνδρείαν μόριον εἶναι ἓν τῶν τῆς ἀρετῆς.
ΝΙ. ἔφαμεν γάρ.
ΣΩ. τὸ δέ γε νῦν λεγόμενον οὐ φαίνεται.
ΝΙ. οὐκ ἔοικεν.
ΣΩ. οὐκ ἄρα ηὑρήκαμεν, ὦ Νικία, ἀνδρεία ὅτι ἔστιν.
ΝΙ. οὐ φαινόμεθα.
ΛΑ. καὶ μὴν ἔγωγε, ὦ φίλε Νικία, ᾤμην σε εὑρήσειν,
200aNikias: Aferin, Lakhes! Az önce cesaret hakkında hiçbir şey bilmediğin ortaya çıktı, ama artık bunu önemsemiyorsun; tek baktığın, benim de senin gibi biri olarak ortaya çıkıp çıkmayacağım. Kendini bir şey sanan bir adamın epistēmēsine sahip olması gereken şeyleri benimle birlikte bilmemek, anlaşılan, artık senin için hiç fark etmeyecek. Bana öyle geliyor ki sen gerçekten çok insanca bir şey yapıyorsun: kendine değil, başkalarına bakıyorsun.
ἐπειδὴ ἐμοῦ κατεφρόνησας Σωκράτει ἀποκριναμένου· πάνυ δὴ μεγάλην ἐλπίδα εἶχον, ὡς τῇ παρὰ τοῦ Δάμωνος σοφίᾳ αὐτὴν ἀνευρήσεις.
ΝΙ. εὖ γε, ὦ Λάχης, ὅτι οὐδὲν οἴει σὺ ἔτι πρᾶγμα εἶναι ὅτι αὐτὸς ἄρτι ἐφάνης ἀνδρείας πέρι οὐδὲν εἰδώς, ἀλλʼ εἰ καὶ ἐγὼ ἕτερος τοιοῦτος ἀναφανήσομαι, πρὸς τοῦτο βλέπεις, καὶ οὐδὲν ἔτι διοίσει, ὡς ἔοικε, σοὶ μετʼ ἐμοῦ μηδὲν εἰδέναι ὧν προσήκει ἐπιστήμην ἔχειν ἀνδρὶ οἰομένῳ τὶ εἶναι. σὺ
200bBen ise sanırım konuştuğumuz konular hakkında şimdiye kadar yerinde şeyler söyledim; yeterince söylenmemiş bir yeri varsa da sonra Damon'la — Damon'la alay edebileceğini sanıyorsun herhalde, hem de onu hiç görmeden — ve başkalarıyla birlikte düzeltirim. Bunları sağlama bağlayınca sana da öğretirim, esirgemem; çünkü bence öğrenmeye çok ama çok ihtiyacın var.
μὲν οὖν μοι δοκεῖς ὡς ἀληθῶς ἀνθρώπειον πρᾶγμα ἐργάζεσθαι οὐδὲ πρὸς σαυτὸν βλέπειν ἀλλὰ πρὸς τοὺς ἄλλους· ἐγὼ δʼ οἶμαι ἐμοὶ περὶ ὧν ἐλέγομεν νῦν τε ἐπιεικῶς εἰρῆσθαι, καὶ εἴ τι αὐτῶν μὴ ἱκανῶς εἴρηται, ὕστερον ἐπανορθώσεσθαι καὶ μετὰ Δάμωνος—οὗ σύ που οἴει καταγελᾶν, καὶ ταῦτα οὐδʼ ἰδὼν πώποτε τὸν Δάμωνα—καὶ μετʼ ἄλλων· καὶ ἐπειδὰν βεβαιώσωμαι αὐτά, διδάξω καὶ σέ, καὶ οὐ φθονήσω· δοκεῖς
200cLakhes: Sen bilge birisin çünkü, Nikias. Ama yine de ben şu Lysimakhos'a ve Melesias'a, gençlerin terbiyesi konusunda seni de beni de bir kenara bırakmalarını, ama baştan söylediğim gibi şu Sokrates'i bırakmamalarını öğütlerim. Benim çocuklarım da o yaşta olsaydı ben de aynısını yapardım.
Nikias: Buna ben de katılıyorum: Sokrates delikanlılarla ilgilenmeye razı olursa başka birini aramasınlar. Ben de Nikeratos'u seve seve ona emanet ederdim, o razı olsaydı; ama ne zaman ona bundan söz etsem, bana hep başkalarını tavsiye ediyor, kendisi razı olmuyor.
γάρ μοι καὶ μάλα σφόδρα δεῖσθαι μαθεῖν.
ΛΑ. σοφὸς γάρ τοι σὺ εἶ, ὦ Νικία. ἀλλʼ ὅμως ἐγὼ Λυσιμάχῳ τῷδε καὶ Μελησίᾳ συμβουλεύω σὲ μὲν καὶ ἐμὲ περὶ τῆς παιδείας τῶν νεανίσκων χαίρειν ἐᾶν, Σωκράτη δὲ τουτονί, ὅπερ ἐξ ἀρχῆς ἔλεγον, μὴ ἀφιέναι· εἰ δὲ καὶ ἐμοὶ ἐν ἡλικίᾳ ἦσαν οἱ παῖδες, ταὐτὰ ἂν ταῦτʼ ἐποίουν.
ΝΙ. ταῦτα μὲν κἀγὼ συγχωρῶ· ἐάνπερ ἐθέλῃ Σωκράτης τῶν μειρακίων ἐπιμελεῖσθαι, μηδένα ἄλλον ζητεῖν. ἐπεὶ κἂν
200dAma bak, Lysimakhos, belki Sokrates seni daha çok dinler.
Lysimakhos: Dinlemesi hak da olur, Nikias; çünkü ben de onun için, başka pek çok kişi için yapmayacağım birçok şeyi yapmaya razıyım. Ne dersin, Sokrates? Sözümü dinleyip delikanlıların olabildiğince iyi insanlar olması için bizimle birlikte gayret gösterecek misin?
ἐγὼ τὸν Νικήρατον τούτῳ ἥδιστα ἐπιτρέποιμι, εἰ ἐθέλοι οὗτος· ἀλλὰ γὰρ ἄλλους μοι ἑκάστοτε συνίστησιν, ὅταν τι αὐτῷ περὶ τούτου μνησθῶ, αὐτὸς δὲ οὐκ ἐθέλει. ἀλλʼ ὅρα, ὦ Λυσίμαχε, εἴ τι σοῦ ἂν μᾶλλον ὑπακούοι Σωκράτης.
ΛΥ. δίκαιόν γέ τοι, ὦ Νικία, ἐπεὶ καὶ ἐγὼ τούτῳ πολλὰ ἂν ἐθελήσαιμι ποιεῖν, ἃ οὐκ ἂν ἄλλοις πάνυ πολλοῖς ἐθέλοιμι. πῶς οὖν φῄς, ὦ Σώκρατες; ὑπακούσῃ τι καὶ συμπροθυμήσῃ ὡς βελτίστοις γενέσθαι τοῖς μειρακίοις;
200eSokrates: Bunu istememek, Lysimakhos, yani birinin olabildiğince iyi bir insan olması için gayret göstermeye razı olmamak gerçekten korkunç olurdu. Az önceki konuşmalarda ben bilen, bu ikisi bilmeyen kişiler olarak ortaya çıksaydık, beni bu işe herkesten çok çağırmak doğru olurdu; ama şimdi hepimiz aynı şekilde aporiaya düştük. O hâlde hangimiz neden hangimizi seçsin ki? Bana kalırsa hiçbirimizi.
ΣΩ. καὶ γὰρ ἂν δεινὸν εἴη, ὦ Λυσίμαχε, τοῦτό γε, μὴ ἐθέλειν τῳ συμπροθυμεῖσθαι ὡς βελτίστῳ γενέσθαι. εἰ μὲν οὖν ἐν τοῖς διαλόγοις τοῖς ἄρτι ἐγὼ μὲν ἐφάνην εἰδώς, τώδε δὲ μὴ εἰδότε, δίκαιον ἂν ἦν ἐμὲ μάλιστα ἐπὶ τοῦτο τὸ ἔργον παρακαλεῖν, νῦν δʼ ὁμοίως γὰρ πάντες ἐν ἀπορίᾳ ἐγενόμεθα· τί οὖν ἄν τις ἡμῶν τίνα προαιροῖτο;
ΣΩ. ἐμοὶ μὲν οὖν δὴ αὐτῷ
201aAma madem durum böyle, size vereceğim öğüdü bir düşünün. Ben derim ki, beyler — söz aramızda kalsın — hepimiz birlikte önce kendimize, olabildiğince iyi bir hoca aramalıyız, çünkü buna ihtiyacımız var; sonra da delikanlılara; ne paradan ne de başka bir şeyden kaçınmalıyız. Kendimizi şimdiki hâlimizde bırakmayı öğütlemem. Bu yaşta hocalara gitmeye kalktığımız için biri bizimle alay ederse, bence Homeros'u kalkan olarak öne sürmeliyiz; o, muhtaç bir adama utanmanın yaraşmadığını söylemişti.
δοκεῖ οὐδένα· ἀλλʼ ἐπειδὴ ταῦτα οὕτως ἔχει, σκέψασθε ἄν τι δόξω συμβουλεύειν ὑμῖν. ἐγὼ γάρ φημι χρῆναι, ὦ ἄνδρες —οὐδεὶς γὰρ ἔκφορος λόγος—κοινῇ πάντας ἡμᾶς ζητεῖν μάλιστα μὲν ἡμῖν αὐτοῖς διδάσκαλον ὡς ἄριστον—δεόμεθα γάρ—ἔπειτα καὶ τοῖς μειρακίοις, μήτε χρημάτων φειδομένους μήτε ἄλλου μηδενός· ἐᾶν δὲ ἡμᾶς αὐτοὺς ἔχειν ὡς νῦν ἔχομεν οὐ συμβουλεύω. εἰ δέ τις ἡμῶν καταγελάσεται, ὅτι
201bBiz de biri bir şey der mi diye umursamadan, kendimizle de delikanlılarla da birlikte ilgilenelim.
Lysimakhos: Söylediklerin hoşuma gidiyor, Sokrates. En yaşlı ben olduğuma göre, delikanlılarla birlikte öğrenmeye en büyük hevesle ben istekliyim. Ama benim için şunu yap: yarın sabah erkenden eve gel, sakın gelmezlik etme; bu konuları birlikte görüşelim. Şimdilik toplantımızı dağıtalım.
τηλικοίδε ὄντες εἰς διδασκάλων ἀξιοῦμεν φοιτᾶν, τὸν Ὅμηρον δοκεῖ μοι χρῆναι προβάλλεσθαι, ὃς ἔφη οὐκ ἀγαθὴνHom. Od. 17.347 εἶναι αἰδῶ κεχρημένῳ ἀνδρὶ παρεῖναι. καὶ ἡμεῖς οὖν ἐάσαντες χαίρειν εἴ τίς τι ἐρεῖ, κοινῇ ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῶν μειρακίων ἐπιμέλειαν ποιησώμεθα.
ΛΥ. ἐμοὶ μὲν ἀρέσκει, ὦ Σώκρατες, ἃ λέγεις· καὶ ἐθέλω, ὅσῳπερ γεραίτατός εἰμι, τοσούτῳ προθυμότατα μανθάνειν μετὰ τῶν νεανίσκων. ἀλλά μοι οὑτωσὶ ποίησον· αὔριον
201cSokrates: Öyle yapacağım, Lysimakhos; tanrı izin verirse yarın sana geleceğim.
ἕωθεν ἀφίκου οἴκαδε καὶ μὴ ἄλλως ποιήσῃς, ἵνα βουλευσώμεθα περὶ αὐτῶν τούτων, τὸ δὲ νῦν εἶναι τὴν συνουσίαν διαλύσωμεν.
ΣΩ. ἀλλὰ ποιήσω, ὦ Λυσίμαχε, ταῦτα, καὶ ἥξω παρὰ σὲ αὔριον, ἐὰν θεὸς ἐθέλῃ.