İçeriğe geç
Platon

Platon

Kharmides

Χαρμίδης

153aBir gün önce akşamüstü Poteidaia'dan, ordugâhtan dönmüştük. Uzun bir aradan sonra geldiğim için alışık olduğum uğrak yerlerine sevinçle gittim. Basile tapınağının karşısındaki Taureas palestrasına da girdim; orada pek çok kişi buldum, bir kısmını tanımıyordum, ama çoğu tanıdığımdı. Beni beklenmedik bir anda içeri girerken görünce, daha uzaktan, her biri bir yandan selam vermeye başladı.

153a

ἥκομεν τῇ προτεραίᾳ ἑσπέρας ἐκ Ποτειδαίας ἀπὸ τοῦ στρατοπέδου, οἷον δὲ διὰ χρόνου ἀφιγμένος ἁσμένως ᾖα ἐπὶ τὰς συνήθεις διατριβάς. καὶ δὴ καὶ εἰς τὴν Ταυρέου παλαίστραν τὴν καταντικρὺ τοῦ τῆς Βασίλης ἱεροῦ εἰσῆλθον, καὶ αὐτόθι κατέλαβον πάνυ πολλούς, τοὺς μὲν καὶ ἀγνῶτας ἐμοί, τοὺς δὲ πλείστους γνωρίμους. καί με ὡς

153bKhairephon da, zaten biraz deli dolu olduğundan, ortalarından fırlayıp bana koştu, elimi tuttu ve "Sokrates," dedi, "savaştan nasıl sağ kurtuldun?" Biz ayrılmadan kısa bir süre önce Poteidaia'da bir savaş olmuştu; buradakiler de haberini daha yeni almışlardı.

Ben de ona, "Gördüğün gibi," diye cevap verdim.

"Ama buraya gelen habere göre," dedi, "savaş çok çetin geçmiş, tanıdıklarımızdan da birçoğu ölmüş."

153b

εἶδον εἰσιόντα ἐξ ἀπροσδοκήτου, εὐθὺς πόρρωθεν ἠσπάζοντο ἄλλος ἄλλοθεν· Χαιρεφῶν δέ, ἅτε καὶ μανικὸς ὤν, ἀναπηδήσας ἐκ μέσων ἔθει πρός με, καί μου λαβόμενος τῆς χειρός, ὦ Σώκρατες, ἦ δʼ ὅς, πῶς ἐσώθης ἐκ τῆς μάχης; Ὀλίγον δὲ πρὶν ἡμᾶς ἀπιέναι μάχη ἐγεγόνει ἐν τῇ Ποτειδαίᾳ, ἣν ἄρτι ἦσαν οἱ τῇδε πεπυσμένοι.

καὶ ἐγὼ πρὸς αὐτὸν ἀποκρινόμενος, Οὑτωσί, ἔφην, ὡς σὺ ὁρᾷς.

καὶ μὴν ἤγγελταί γε δεῦρο, ἔφη, ἥ τε μάχη πάνυ ἰσχυρὰ

153c"Gelen haber oldukça doğru," dedim.

"Savaşta bulundun mu?" dedi.

"Bulundum."

"Gel öyleyse," dedi, "otur da bize anlat; çünkü henüz her şeyi açık seçik öğrenmiş değiliz." Bunu derken beni alıp Kallaiskhros oğlu Kritias'ın yanına oturttu.

Yanına oturunca Kritias'ı ve ötekileri selamladım, kim ne sorduysa ordugâhta olup bitenleri onlara anlattım; her biri başka bir şey soruyordu.

153c

γεγονέναι καὶ ἐν αὐτῇ πολλοὺς τῶν γνωρίμων τεθνάναι.

καὶ ἐπιεικῶς, ἦν δʼ ἐγώ, ἀληθῆ ἀπήγγελται.

παρεγένου μέν, ἦ δʼ ὅς, τῇ μάχῃ;

παρεγενόμην.

δεῦρο δή, ἔφη, καθεζόμενος ἡμῖν διήγησαι· οὐ γάρ τί πω πάντα σαφῶς πεπύσμεθα. καὶ ἅμα με καθίζει ἄγων παρὰ Κριτίαν τὸν Καλλαίσχρου.

παρακαθεζόμενος οὖν ἠσπαζόμην τόν τε Κριτίαν καὶ τοὺς ἄλλους, καὶ διηγούμην αὐτοῖς τὰ ἀπὸ στρατοπέδου, ὅτι μέ

153dBu tür şeylere doyduğumuzda, bu kez ben onlara buradaki durumu sordum: felsefenin şimdi ne hâlde olduğunu, gençler arasında bilgelikte ya da güzellikte, ya da her ikisinde birden göze çarpanlar çıkıp çıkmadığını.

Kritias da kapıya bakıp birbirleriyle atışarak içeri giren birkaç delikanlı ve arkalarından gelen bir kalabalık görünce, "Güzeller konusunda, Sokrates," dedi, "bence hemen bilgi sahibi olacaksın; çünkü şu girenler, şu sıralar en güzel sayılan gencin öncüleri ve âşıklarıdır. Kendisi de galiba yaklaşmış, nerdeyse burada."

153d

τις ἀνέροιτο· ἠρώτων δὲ ἄλλος ἄλλο.

ἐπειδὴ δὲ τῶν τοιούτων ἅδην εἴχομεν, αὖθις ἐγὼ αὐτοὺς ἀνηρώτων τὰ τῇδε, περὶ φιλοσοφίας ὅπως ἔχοι τὰ νῦν, περί τε τῶν νέων, εἴ τινες ἐν αὐτοῖς διαφέροντες ἢ σοφίᾳ ἢ κάλλει ἢ ἀμφοτέροις ἐγγεγονότες εἶεν.

καὶ ὁ Κριτίας ἀποβλέψας

154a"Kim o?" dedim, "kimin oğlu?"

"Sen de tanıyorsundur," dedi, "ama sen gitmeden önce henüz delikanlılık yaşında değildi: amcamız Glaukon'un oğlu, benim amcaoğlum Kharmides."

154a

πρὸς τὴν θύραν, ἰδών τινας νεανίσκους εἰσιόντας καὶ λοιδορουμένους ἀλλήλοις καὶ ἄλλον ὄχλον ὄπισθεν ἑπόμενον, περὶ μὲν τῶν καλῶν, ἔφη, ὦ Σώκρατες, αὐτίκα μοι δοκεῖς εἴσεσθαι· οὗτοι γὰρ τυγχάνουσιν οἱ εἰσιόντες πρόδρομοί τε καὶ ἐρασταὶ ὄντες τοῦ δοκοῦντος καλλίστου εἶναι τά γε δὴ νῦν, φαίνεται δέ μοι καὶ αὐτὸς ἐγγὺς ἤδη που εἶναι προσιών.

ἔστιν δέ, ἦν δʼ ἐγώ, τίς τε καὶ τοῦ;

οἶσθά που σύ γε, ἔφη, ἀλλʼ οὔπω ἐν ἡλικίᾳ ἦν πρίν σε

154b"Tanıyorum, Zeus adına," dedim; "o zaman da, henüz bir çocukken, hiç fena değildi; şimdi artık epey yetişkin bir delikanlı olmuştur sanırım."

"Hemen göreceksin," dedi, "ne kadar büyüdüğünü, nasıl biri olduğunu." Tam bunları söylerken Kharmides içeri girdi.

Bana sorarsan, dostum, ben bu işte ölçü olamam; güzeller karşısında ben, beyaz taşa çekilmiş beyaz bir çizgi gibiyim, hiçbir şeyi ölçemem; çünkü o yaştakilerin neredeyse hepsi bana güzel görünür. Yine de o gün o, boyuyla da güzelliğiyle de bana harika göründü. Öteki herkes de bana ona âşıkmış gibi geliyordu; o içeri girince öyle şaşırmış, öyle bir telaşa kapılmışlardı. Arkadan gelenler arasında da başka birçok âşığı vardı.

154b

ἀπιέναι, Χαρμίδην τὸν τοῦ Γλαύκωνος τοῦ ἡμετέρου θείου ὑόν, ἐμὸν δὲ ἀνεψιόν.

οἶδα μέντοι νὴ Δία, ἦν δʼ ἐγώ· οὐ γάρ τι φαῦλος οὐδὲ τότε ἦν ἔτι παῖς ὤν, νῦν δʼ οἶμαί που εὖ μάλα ἂν ἤδη μειράκιον εἴη.

αὐτίκα, ἔφη, εἴσῃ καὶ ἡλίκος καὶ οἷος γέγονεν. καὶ ἅμα ταῦτʼ αὐτοῦ λέγοντος ὁ Χαρμίδης εἰσέρχεται.

ἐμοὶ μὲν οὖν, ὦ ἑταῖρε, οὐδὲν σταθμητόν· ἀτεχνῶς γὰρ λευκὴ στάθμη εἰμὶ πρὸς τοὺς καλούς—σχεδὸν γάρ τί μοι πάντες οἱ ἐν τῇ ἡλικίᾳ καλοὶ φαίνονται—ἀτὰρ οὖν δὴ καὶ

154cBiz yetişkin erkeklerin böyle olması pek şaşılacak bir şey değildi; ama ben çocuklara da dikkat ettim: aralarından hiçbiri, en küçüğü bile, başka bir yere bakmıyordu, hepsi onu bir heykel seyreder gibi seyrediyordu. Khairephon da bana seslenip, "Delikanlıyı nasıl buldun, Sokrates?" dedi. "Yüzü güzel değil mi?"

154c

τότε ἐκεῖνος ἐμοὶ θαυμαστὸς ἐφάνη τό τε μέγεθος καὶ τὸ κάλλος, οἱ δὲ δὴ ἄλλοι πάντες ἐρᾶν ἔμοιγε ἐδόκουν αὐτοῦ— οὕτως ἐκπεπληγμένοι τε καὶ τεθορυβημένοι ἦσαν, ἡνίκʼ εἰσῄει—πολλοὶ δὲ δὴ ἄλλοι ἐρασταὶ καὶ ἐν τοῖς ὄπισθεν εἵποντο. καὶ τὸ μὲν ἡμέτερον τὸ τῶν ἀνδρῶν ἧττον θαυμαστὸν ἦν· ἀλλʼ ἐγὼ καὶ τοῖς παισὶ προσέσχον τὸν νοῦν, ὡς οὐδεὶς ἄλλοσʼ ἔβλεπεν αὐτῶν, οὐδʼ ὅστις σμικρότατος ἦν, ἀλλὰ πάντες ὥσπερ ἄγαλμα ἐθεῶντο αὐτόν. καὶ ὁ

154d"Olağanüstü," dedim.

"Ama bu soyunmaya razı olsa," dedi, "yüzünü görmezsin bile; vücudu o kadar güzeldir."

Ötekiler de Khairephon'la aynı şeyleri söylediler. Ben de, "Herakles adına," dedim, "anlattığınıza göre adam karşı konulmaz biriymiş; yeter ki bir şeyi daha, küçük bir şeyi daha olsun."

"Neyi?" dedi Kritias.

154d

Χαιρεφῶν καλέσας με, τί σοι φαίνεται ὁ νεανίσκος, ἔφη, ὦ Σώκρατες; οὐκ εὐπρόσωπος;

ὑπερφυῶς, ἦν δʼ ἐγώ.

οὗτος μέντοι, ἔφη, εἰ ἐθέλοι ἀποδῦναι, δόξει σοι ἀπρόσωπος εἶναι· οὕτως τὸ εἶδος πάγκαλός ἐστιν.

συνέφασαν οὖν καὶ οἱ ἄλλοι ταὐτὰ ταῦτα τῷ Χαιρεφῶντι· κἀγώ, Ἡράκλεις, ἔφην, ὡς ἄμαχον λέγετε τὸν ἄνδρα, εἰ ἔτι αὐτῷ ἓν δὴ μόνον τυγχάνει προσὸν σμικρόν τι.

τί; ἔφη ὁ Κριτίας.

154e"Psykhēsinin de iyi yaratılışlı olması," dedim. "Kritias, sizin aileden olduğuna göre öyle olması yakışır herhalde."

"O bakımdan da," dedi, "çok güzel ve iyidir."

"Peki," dedim, "neden önce tam da bu yanını soyup vücudundan önce onu seyretmedik? Bu yaşa geldiğine göre artık konuşmak ister herhalde."

"Hem de nasıl," dedi Kritias; "çünkü kendisi hem felsefeye düşkündür hem de, başkalarının da kendisinin de kanaatince, çok iyi bir şairdir."

154e

εἰ τὴν ψυχήν, ἦν δʼ ἐγώ, τυγχάνει εὖ πεφυκώς. πρέπει δέ που, ὦ Κριτία, τοιοῦτον αὐτὸν εἶναι τῆς γε ὑμετέρας ὄντα οἰκίας.

ἀλλʼ, ἔφη, πάνυ καλὸς καὶ ἀγαθός ἐστιν καὶ ταῦτα.

τί οὖν, ἔφην, οὐκ ἀπεδύσαμεν αὐτοῦ αὐτὸ τοῦτο καὶ ἐθεασάμεθα πρότερον τοῦ εἴδους; πάντως γάρ που τηλικοῦτος ὢν ἤδη ἐθέλει διαλέγεσθαι.

καὶ πάνυ γε, ἔφη ὁ Κριτίας, ἐπεί τοι καὶ ἔστιν φιλόσοφός

155a"Bu güzellik size, sevgili Kritias," dedim, "ta eskiden, Solon'la akrabalığınızdan gelir. Ama delikanlıyı neden buraya çağırıp bana göstermedin? Daha genç olsaydı bile, hem vasisi hem amcaoğlu olan senin önünde bizimle konuşması ayıp olmazdı."

"Güzel söylüyorsun," dedi, "çağıralım." Hemen de uşağına, "Çocuk," dedi, "Kharmides'i çağır; onu, geçen gün bana hasta olduğunu söylediği rahatsızlığı için bir hekimle tanıştırmak istediğimi söyle."

155a

τε καί, ὡς δοκεῖ ἄλλοις τε καὶ ἑαυτῷ, πάνυ ποιητικός.

τοῦτο μέν, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ φίλε Κριτία, πόρρωθεν ὑμῖν τὸ καλὸν ὑπάρχει ἀπὸ τῆς Σόλωνος συγγενείας. ἀλλὰ τί οὐκ ἐπέδειξάς μοι τὸν νεανίαν καλέσας δεῦρο; οὐδὲ γὰρ ἄν που εἰ ἔτι ἐτύγχανε νεώτερος ὤν, αἰσχρὸν ἂν ἦν αὐτῷ διαλέγεσθαι ἡμῖν ἐναντίον γε σοῦ, ἐπιτρόπου τε ἅμα καὶ ἀνεψιοῦ ὄντος.

ἀλλὰ καλῶς, ἔφη, λέγεις, καὶ καλοῦμεν αὐτόν. καὶ

155bSonra Kritias bana dönüp, "Geçenlerde sabah kalkınca başının ağırlaştığını söylüyordu," dedi. "Ona baş ağrısına karşı bir ilaç bildiğini söylemene ne engel var?"

"Hiçbir engel yok," dedim; "yeter ki gelsin."

"Gelecek," dedi.

Öyle de oldu. Geldi ve epey gülüşmeye yol açtı.

155b

ἅμα πρὸς τὸν ἀκόλουθον, Παῖ, ἔφη, κάλει Χαρμίδην, εἰπὼν ὅτι βούλομαι αὐτὸν ἰατρῷ συστῆσαι περὶ τῆς ἀσθενείας ἧς πρῴην πρός με ἔλεγεν ὅτι ἀσθενοῖ. πρὸς οὖν ἐμὲ ὁ Κριτίας, Ἔναγχός τοι ἔφη βαρύνεσθαί τι τὴν κεφαλὴν ἕωθεν ἀνιστάμενος· ἀλλὰ τί σε κωλύει προσποιήσασθαι πρὸς αὐτὸν ἐπίστασθαί τι κεφαλῆς φάρμακον;

οὐδέν, ἦν δʼ ἐγώ· μόνον ἐλθέτω.

ἀλλʼ ἥξει, ἔφη.

ὃ οὖν καὶ ἐγένετο. ἧκε γάρ, καὶ ἐποίησε γέλωτα

155cÇünkü oturanlardan her birimiz, yanına otursun diye yanındakini sıkıştırıp telaşla itiyordu; sonunda kenarda oturanlardan birini ayağa kaldırdık, birini de yan üstü devirdik. O da gelip benimle Kritias'ın arasına oturdu. İşte o zaman, dostum, ben artık şaşırıp kaldım; onunla pek rahatça konuşacağımı sanarak daha önce taşıdığım cesaret kırılmıştı. Kritias benim o ilacı bilen kişi olduğumu söyleyince, bana anlatılmaz bir bakışla baktı ve soru sormak için toparlandı; palestradakilerin hepsi de çepeçevre etrafımıza üşüştü. İşte o anda, soylu dostum, himationunun içini gördüm; alev alev yandım, kendimden geçtim. Aşk işlerinde en bilgenin Kydias olduğunu düşündüm; o güzel bir oğlandan söz ederken, bir başkasına öğüt vererek, aslanın karşısına çıkan yavru geyiğin et payı olarak kapılmaktan sakınması gerektiğini söylemişti.

155c

πολύν· ἕκαστος γὰρ ἡμῶν τῶν καθημένων συγχωρῶν τὸν πλησίον ἐώθει σπουδῇ, ἵνα παρʼ αὑτῷ καθέζοιτο, ἕως τῶν ἐπʼ ἐσχάτῳ καθημένων τὸν μὲν ἀνεστήσαμεν, τὸν δὲ πλάγιον κατεβάλομεν. ὁ δʼ ἐλθὼν μεταξὺ ἐμοῦ τε καὶ τοῦ Κριτίου ἐκαθέζετο. ἐνταῦθα μέντοι, ὦ φίλε, ἐγὼ ἤδη ἠπόρουν, καί μου ἡ πρόσθεν θρασύτης ἐξεκέκοπτο, ἣν εἶχον ἐγὼ ὡς πάνυ ῥᾳδίως αὐτῷ διαλεξόμενος· ἐπειδὴ δέ, φράσαντος τοῦ Κριτίου ὅτι ἐγὼ εἴην ὁ τὸ φάρμακον ἐπιστάμενος, ἐνέβλεψέν τέ μοι

155d

τοῖς ὀφθαλμοῖς ἀμήχανόν τι οἷον καὶ ἀνήγετο ὡς ἐρωτήσων, καὶ οἱ ἐν τῇ παλαίστρᾳ ἅπαντες περιέρρεον ἡμᾶς κύκλῳ κομιδῇ, τότε δή, ὦ γεννάδα, εἶδόν τε τὰ ἐντὸς τοῦ ἱματίου καὶ ἐφλεγόμην καὶ οὐκέτʼ ἐν ἐμαυτοῦ ἦν καὶ ἐνόμισα σοφώτατον εἶναι τὸν Κυδίαν τὰ ἐρωτικά, ὃς εἶπεν ἐπὶ καλοῦ λέγων παιδός, ἄλλῳ ὑποτιθέμενος, εὐλαβεῖσθαι μὴ κατέναντα λέοντος νεβρὸν ἐλθόντα μοῖραν αἱρεῖσθαι

155eÇünkü ben de kendimi böyle bir yaratığın avı olmuş gibi hissediyordum. Yine de bana baş ilacını bilip bilmediğimi sorunca, güç bela bildiğimi söyleyebildim.

"Nedir peki?" dedi.

Ben de bunun bir yaprak olduğunu, ama ilacın yanında bir de efsun bulunduğunu söyledim: İnsan ilacı kullanırken bu efsunu da okursa, ilaç onu tamamen iyileştirirmiş; efsun olmadan yaprağın hiçbir faydası yokmuş.

155e

κρεῶν· αὐτὸς γάρ μοι ἐδόκουν ὑπὸ τοῦ τοιούτου θρέμματος ἑαλωκέναι. ὅμως δὲ αὐτοῦ ἐρωτήσαντος εἰ ἐπισταίμην τὸ τῆς κεφαλῆς φάρμακον, μόγις πως ἀπεκρινάμην ὅτι ἐπισταίμην.

τί οὖν, ἦ δʼ ὅς, ἐστίν;

καὶ ἐγὼ εἶπον ὅτι αὐτὸ μὲν εἴη φύλλον τι, ἐπῳδὴ δέ τις ἐπὶ τῷ φαρμάκῳ εἴη, ἣν εἰ μέν τις ἐπᾴδοι ἅμα καὶ χρῷτο αὐτῷ, παντάπασιν ὑγιᾶ ποιοῖ τὸ φάρμακον· ἄνευ δὲ τῆς ἐπῳδῆς οὐδὲν ὄφελος εἴη τοῦ φύλλου.

156a"O hâlde efsunu senden yazıp alacağım," dedi.

"Beni ikna edersen mi," dedim, "yoksa etmesen de mi?"

Gülerek, "Seni ikna edersem, Sokrates," dedi.

"Peki," dedim; "adımı da biliyor musun?"

"Bilmezsem haksızlık etmiş olurum," dedi; "çünkü bizim yaşıtlarımız arasında senden az söz edilmez; ben de çocukken senin şu Kritias'la birlikte olduğunu hatırlıyorum."

"İyi ediyorsun," dedim; "efsunun nasıl bir şey olduğunu sana daha açık yüreklilikle anlatırım.

156a

καὶ ὅς, Ἀπογράψομαι τοίνυν, ἔφη, παρὰ σοῦ τὴν ἐπῳδήν.

πότερον, ἦν δʼ ἐγώ, ἐάν με πείθῃς ἢ κἂν μή;

γελάσας οὖν, ἐάν σε πείθω, ἔφη, ὦ Σώκρατες.

εἶεν, ἦν δʼ ἐγώ· καὶ τοὔνομά μου σὺ ἀκριβοῖς;

εἰ μὴ ἀδικῶ γε, ἔφη· οὐ γάρ τι σοῦ ὀλίγος λόγος ἐστὶν ἐν τοῖς ἡμετέροις ἡλικιώταις, μέμνημαι δὲ ἔγωγε καὶ παῖς ὢν Κριτίᾳ τῷδε συνόντα σε.

καλῶς γε σύ, ἦν δʼ ἐγώ, ποιῶν· μᾶλλον γάρ σοι παρρησιάσομαι

156bAz önce onun gücünü sana nasıl göstereceğimi bilemiyordum. Çünkü bu efsun, Kharmides, yalnız başı iyileştirebilecek türden değildir. Belki sen de iyi hekimlerden duymuşsundur: Biri gözleri ağrıyarak onlara geldiğinde, yalnız gözleri tedavi etmeye kalkışamayacaklarını, gözlerin de iyi olması için başı da birlikte tedavi etmeleri gerektiğini söylerler; başı da bütün bedenden ayrı olarak, kendi başına tedavi edebileceğini sanmanın büyük bir akılsızlık olduğunu.

156b

περὶ τῆς ἐπῳδῆς οἵα τυγχάνει οὖσα· ἄρτι δʼ ἠπόρουν τίνι τρόπῳ σοι ἐνδειξαίμην τὴν δύναμιν αὐτῆς. ἔστι γάρ, ὦ Χαρμίδη, τοιαύτη οἵα μὴ δύνασθαι τὴν κεφαλὴν μόνον ὑγιᾶ ποιεῖν, ἀλλʼ ὥσπερ ἴσως ἤδη καὶ σὺ ἀκήκοας τῶν ἀγαθῶν ἰατρῶν, ἐπειδάν τις αὐτοῖς προσέλθῃ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἀλγῶν, λέγουσί που ὅτι οὐχ οἷόν τε αὐτοὺς μόνους ἐπιχειρεῖν τοὺς ὀφθαλμοὺς ἰᾶσθαι, ἀλλʼ ἀναγκαῖον εἴη ἅμα καὶ τὴν κεφαλὴν θεραπεύειν, εἰ μέλλοι

156cBu düşünceden yola çıkarak rejimlerle bütün bedene yönelir, parçayı bütünle birlikte tedavi edip iyileştirmeye çalışırlar. Yoksa böyle dediklerini, durumun da böyle olduğunu fark etmedin mi?"

"Elbette fark ettim," dedi.

"Peki bunun doğru söylendiğini düşünüyor, bu düşünceyi kabul ediyor musun?"

"Hem de her şeyden çok," dedi.

156c

καὶ τὰ τῶν ὀμμάτων εὖ ἔχειν· καὶ αὖ τὸ τὴν κεφαλὴν οἴεσθαι ἄν ποτε θεραπεῦσαι αὐτὴν ἐφʼ ἑαυτῆς ἄνευ ὅλου τοῦ σώματος πολλὴν ἄνοιαν εἶναι. ἐκ δὴ τούτου τοῦ λόγου διαίταις ἐπὶ πᾶν τὸ σῶμα τρεπόμενοι μετὰ τοῦ ὅλου τὸ μέρος ἐπιχειροῦσιν θεραπεύειν τε καὶ ἰᾶσθαι· ἢ οὐκ ᾔσθησαι ὅτι ταῦτα οὕτως λέγουσίν τε καὶ ἔχει;

πάνυ γε, ἔφη.

οὐκοῦν καλῶς σοι δοκεῖ λέγεσθαι καὶ ἀποδέχῃ τὸν λόγον;

πάντων μάλιστα, ἔφη.

156dOnun bunu onayladığını duyunca yeniden cesaret buldum, eski cüretim yavaş yavaş yeniden toparlandı, canlandım. "İşte bu efsunun durumu da böyledir, Kharmides," dedim. "Onu orada, seferdeyken, insanları ölümsüz kıldıkları söylenen Zalmoksis'in Trakyalı hekimlerinden birinden öğrendim. Bu Trakyalı, az önce anlattığım bu şeyleri Yunanlıların doğru söylediğini söyledi; ama 'Bizim kralımız Zalmoksis,' dedi, 'ki kendisi bir tanrıdır, şöyle der: Gözleri baştan ayrı olarak, başı da bedenden ayrı olarak tedavi etmeye kalkışmamak gerektiği gibi, bedeni de psykhēden ayrı olarak tedavi etmeye kalkışmamak gerekir. Yunanlı hekimlerin elinden hastalıkların çoğunun kurtulmasının sebebi de budur: özen göstermeleri gereken bütünü ihmal ederler; o iyi olmadıkça da parçanın iyi olması imkânsızdır.'

156d

κἀγὼ ἀκούσας αὐτοῦ ἐπαινέσαντος ἀνεθάρρησά τε, καί μοι κατὰ σμικρὸν πάλιν ἡ θρασύτης συνηγείρετο, καὶ ἀνεζωπυρούμην. καὶ εἶπον· τοιοῦτον τοίνυν ἐστίν, ὦ Χαρμίδη, καὶ τὸ ταύτης τῆς ἐπῳδῆς. ἔμαθον δʼ αὐτὴν ἐγὼ ἐκεῖ ἐπὶ στρατιᾶς παρά τινος τῶν Θρᾳκῶν τῶν Ζαλμόξιδος ἰατρῶν, οἳ λέγονται καὶ ἀπαθανατίζειν. ἔλεγεν δὲ ὁ Θρᾲξ οὗτος ὅτι ταῦτα μὲν [ἰατροὶ] οἱ Ἕλληνες, ἃ νυνδὴ ἐγὼ ἔλεγον, καλῶς λέγοιεν· ἀλλὰ Ζάλμοξις, ἔφη, λέγει ὁ ἡμέτερος βασιλεύς, θεὸς ὤν,

156eÇünkü, dedi, beden için de bütün insan için de kötü ve iyi her şey psykhēden kaynaklanır, baştan gözlere akar gibi oradan akar.

156e

ὅτι ὥσπερ ὀφθαλμοὺς ἄνευ κεφαλῆς οὐ δεῖ ἐπιχειρεῖν ἰᾶσθαι οὐδὲ κεφαλὴν ἄνευ σώματος, οὕτως οὐδὲ σῶμα ἄνευ ψυχῆς, ἀλλὰ τοῦτο καὶ αἴτιον εἴη τοῦ διαφεύγειν τοὺς παρὰ τοῖς Ἕλλησιν ἰατροὺς τὰ πολλὰ νοσήματα, ὅτι τοῦ ὅλου ἀμελοῖεν οὗ δέοι τὴν ἐπιμέλειαν ποιεῖσθαι, οὗ μὴ καλῶς ἔχοντος ἀδύνατον εἴη τὸ μέρος εὖ ἔχειν.

πάντα γὰρ ἔφη ἐκ τῆς ψυχῆς ὡρμῆσθαι καὶ τὰ κακὰ καὶ τὰ ἀγαθὰ τῷ σώματι καὶ παντὶ τῷ ἀνθρώπῳ, καὶ ἐκεῖθεν ἐπιρρεῖν ὥσπερ ἐκ τῆς κεφαλῆς ἐπὶ

157aBu yüzden, başın da bedenin geri kalanının da iyi olması isteniyorsa, ilk önce ve en çok ona bakmak gerekirmiş. Psykhē ise, sevgili dostum, dedi, birtakım efsunlarla tedavi edilirmiş; bu efsunlar da güzel sözlermiş. Böyle sözlerden psykhēlerde itidal doğarmış; itidal doğup yerleşince de hem başa hem bedenin geri kalanına sağlık kazandırmak artık kolaymış.

157a

τὰ ὄμματα· δεῖν οὖν ἐκεῖνο καὶ πρῶτον καὶ μάλιστα θεραπεύειν, εἰ μέλλει καὶ τὰ τῆς κεφαλῆς καὶ τὰ τοῦ ἄλλου σώματος καλῶς ἔχειν. θεραπεύεσθαι δὲ τὴν ψυχὴν ἔφη, ὦ μακάριε, ἐπῳδαῖς τισιν, τὰς δʼ ἐπῳδὰς ταύτας τοὺς λόγους εἶναι τοὺς καλούς· ἐκ δὲ τῶν τοιούτων λόγων ἐν ταῖς ψυχαῖς σωφροσύνην ἐγγίγνεσθαι, ἧς ἐγγενομένης καὶ παρούσης ῥᾴδιον ἤδη εἶναι τὴν ὑγίειαν καὶ τῇ κεφαλῇ καὶ τῷ ἄλλῳ

157bBana ilacı ve efsunları öğretirken, 'Sakın,' dedi, 'psykhēsini önce efsunla tedavi etmen için sana teslim etmeyen kimse, bu ilaçla kendi başını tedavi etmen için seni ikna etmesin. Çünkü şimdi insanlar arasındaki yanlış şudur: bazı hekimler bu ikisinden, itidalden ve sağlıktan, birini ötekinden ayrı tutarak hekimlik etmeye kalkışıyorlar.' Bana da, hiç kimsenin, ne kadar zengin, soylu ya da güzel olursa olsun, beni başka türlü davranmaya ikna etmesine izin vermememi sıkı sıkı tembihledi.

157b

σώματι πορίζειν. διδάσκων οὖν με τό τε φάρμακον καὶ τὰς ἐπῳδάς, ὅπως, ἔφη, τῷ φαρμάκῳ τούτῳ μηδείς σε πείσει τὴν αὑτοῦ κεφαλὴν θεραπεύειν, ὃς ἂν μὴ τὴν ψυχὴν πρῶτον παράσχῃ τῇ ἐπῳδῇ ὑπὸ σοῦ θεραπευθῆναι. καὶ γὰρ νῦν, ἔφη, τοῦτʼ ἔστιν τὸ ἁμάρτημα περὶ τοὺς ἀνθρώπους, ὅτι χωρὶς ἑκατέρου, σωφροσύνης τε καὶ ὑγιείας, ἰατροί τινες ἐπιχειροῦσιν εἶναι· καί μοι πάνυ σφόδρα ἐνετέλλετο μήτε πλούσιον οὕτω μηδένα εἶναι μήτε γενναῖον μήτε καλόν, ὃς

157cBen de ona yemin ettim, sözünü dinlemek zorundayım; dinleyeceğim de. Sen de, yabancının tembihlerine uyarak psykhēni önce Trakyalının efsunlarıyla efsunlamam için teslim etmek istersen, başına ilacı sürerim; istemezsen, sevgili Kharmides, sana ne yapacağımızı bilemeyiz."

Kritias benim bunları söylediğimi duyunca, "Sokrates," dedi, "başı yüzünden aklının da daha iyi olmak zorunda kalacaksa, baş ağrısı delikanlı için bir talih kuşu olur.

157c

ἐμὲ πείσει ἄλλως ποιεῖν. ἐγὼ οὖν—ὀμώμοκα γὰρ αὐτῷ, καί μοι ἀνάγκη πείθεσθαι—πείσομαι οὖν, καὶ σοί, ἐὰν μὲν βούλῃ κατὰ τὰς τοῦ ξένου ἐντολὰς τὴν ψυχὴν πρῶτον παρασχεῖν ἐπᾷσαι ταῖς τοῦ Θρᾳκὸς ἐπῳδαῖς, προσοίσω τὸ φάρμακον τῇ κεφαλῇ· εἰ δὲ μή, οὐκ ἂν ἔχοιμεν ὅτι ποιοῖμέν σοι, ὦ φίλε Χαρμίδη.

ἀκούσας οὖν μου ὁ Κριτίας ταῦτʼ εἰπόντος, Ἕρμαιον, ἔφη, ὦ Σώκρατες, γεγονὸς ἂν εἴη ἡ τῆς κεφαλῆς ἀσθένεια τῷ νεανίσκῳ, εἰ ἀναγκασθήσεται καὶ τὴν διάνοιαν διὰ τὴν

157dAma sana şunu söyleyeyim: Kharmides yaşıtları arasında yalnız güzelliğiyle değil, tam da senin efsununu bildiğini söylediğin şeyle de sivriliyor gibidir. İtidal diyorsun, değil mi?"

"Elbette," dedim.

"İyi bil öyleyse," dedi, "şimdikilerin açık ara en itidallisi sayılır; başka her bakımdan da, yaşının elverdiği ölçüde, kimseden aşağı kalmaz."

"Zaten, Kharmides," dedim, "bütün bu bakımlardan ötekilerden üstün olman da yerinde bir şey.

157d

κεφαλὴν βελτίων γενέσθαι. λέγω μέντοι σοι ὅτι Χαρμίδης τῶν ἡλικιωτῶν οὐ μόνον τῇ ἰδέᾳ δοκεῖ διαφέρειν, ἀλλὰ καὶ αὐτῷ τούτῳ, οὗ σὺ φῂς τὴν ἐπῳδὴν ἔχειν· φῂς δὲ σωφροσύνης· ἦ γάρ;

πάνυ γε, ἦν δʼ ἐγώ.

εὖ τοίνυν ἴσθι, ἔφη, ὅτι πάνυ πολὺ δοκεῖ σωφρονέστατος εἶναι τῶν νυνί, καὶ τἆλλα πάντα, εἰς ὅσον ἡλικίας ἥκει, οὐδενὸς χείρων ὤν.

καὶ γάρ, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ δίκαιον, ὦ Χαρμίδη, διαφέρειν σε

157eÇünkü buradakilerden başka kimsenin, Atina'da hangi iki ailenin birleşip, akla yatkın olarak, senin doğduğun ailelerden daha güzel ve daha iyi birini dünyaya getirebileceğini kolayca gösterebileceğini sanmıyorum. Baba tarafından ailen, Dropides oğlu Kritias'ın ailesi, Anakreon, Solon ve daha birçok şair tarafından güzellikte, aretēde ve saadet denen öteki şeylerde üstün diye övülmüş olarak bize ulaştı; anne tarafındaki ailen de öyle.

157e

τῶν ἄλλων πᾶσιν τοῖς τοιούτοις· οὐ γὰρ οἶμαι ἄλλον οὐδένα τῶν ἐνθάδε ῥᾳδίως ἂν ἔχειν ἐπιδεῖξαι ποῖαι δύο οἰκίαι συνελθοῦσαι εἰς ταὐτὸν τῶν Ἀθήνησιν ἐκ τῶν εἰκότων καλλίω ἂν καὶ ἀμείνω γεννήσειαν ἢ ἐξ ὧν σὺ γέγονας.

ἥ τε γὰρ πατρῴα ὑμῖν οἰκία, ἡ Κριτίου τοῦ Δρωπίδου, καὶ ὑπὸ Ἀνακρέοντος καὶ ὑπὸ Σόλωνος καὶ ὑπʼ ἄλλων πολλῶν ποιητῶν ἐγκεκωμιασμένη παραδέδοται ἡμῖν, ὡς διαφέρουσα κάλλει τε

158aÇünkü dayın Pyrilampes ne zaman büyük krala ya da kıtadaki başka birine elçi olarak gittiyse, kıtada ondan daha güzel ve daha büyük bir adam görülmediği söylenir; bu aile de bütünüyle ötekinden hiç aşağı değildir. Böylelerinden doğmuş olan senin her bakımdan birinci olman beklenir. Görünen dış güzelliğinde, sevgili Glaukon oğlu, bence senden öncekilerin hiçbirinden hiçbir bakımdan geri kalmıyorsun.

158a

καὶ ἀρετῇ καὶ τῇ ἄλλῃ λεγομένῃ εὐδαιμονίᾳ, καὶ αὖ ἡ πρὸς μητρὸς ὡσαύτως· Πυριλάμπους γὰρ τοῦ σοῦ θείου οὐδεὶς τῶν ἐν τῇ ἠπείρῳ λέγεται καλλίων καὶ μείζων ἀνὴρ δόξαι εἶναι, ὁσάκις ἐκεῖνος ἢ παρὰ μέγαν βασιλέα ἢ παρὰ ἄλλον τινὰ τῶν ἐν τῇ ἠπείρῳ πρεσβεύων ἀφίκετο, σύμπασα δὲ αὕτη ἡ οἰκία οὐδὲν τῆς ἑτέρας ὑποδεεστέρα. ἐκ δὴ τοιούτων γεγονότα εἰκός σε εἰς πάντα πρῶτον εἶναι. τὰ μὲν οὖν ὁρώμενα τῆς

158bEğer bunun dediği gibi itidal ve öteki şeyler bakımından da yeterince iyi yaratılışlıysan," dedim, "sevgili Kharmides, annen seni mutlu bir insan olarak doğurmuş. Durum şöyle: Kritias'ın dediği gibi itidal sende zaten varsa ve yeterince itidalliysen, ne Zalmoksis'in ne de Hyperboreioslu Abaris'in efsunlarına artık ihtiyacın yok; baş ilacını hemen sana vermek gerek.

158b

ἰδέας, ὦ φίλε παῖ Γλαύκωνος, δοκεῖς μοι οὐδένα τῶν πρὸ σοῦ ἐν οὐδενὶ ὑποβεβηκέναι· εἰ δὲ δὴ καὶ πρὸς σωφροσύνην καὶ πρὸς τἆλλα κατὰ τὸν τοῦδε λόγον ἱκανῶς πέφυκας, μακάριόν σε, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ φίλε Χαρμίδη, ἡ μήτηρ ἔτικτεν. ἔχει δʼ οὖν οὕτως. εἰ μέν σοι ἤδη πάρεστιν, ὡς λέγει Κριτίας ὅδε, σωφροσύνη καὶ εἶ σώφρων ἱκανῶς, οὐδὲν ἔτι σοι ἔδει οὔτε τῶν Ζαλμόξιδος οὔτε τῶν Ἀβάριδος τοῦ Ὑπερβορέου ἐπῳδῶν, ἀλλʼ αὐτό σοι ἂν ἤδη δοτέον εἴη τὸ

158cAma bunlara hâlâ ihtiyacın varsa, ilacı vermeden önce efsunu okumak gerek. Kendin söyle bana: Buna katılıp yeterince itidalli olduğunu mu söylüyorsun, yoksa itidalden yoksun olduğunu mu?"

Kharmides kızardı; önce bu yüzden daha da güzel göründü, çünkü utangaçlığı yaşına yakışmıştı. Sonra hiç de soysuzca olmayan bir cevap verdi: Şu anda sorulana ne evet ne hayır demenin kolay olmadığını söyledi.

158c

τῆς κεφαλῆς φάρμακον· εἰ δʼ ἔτι τούτων ἐπιδεὴς εἶναι δοκεῖς, ἐπᾳστέον πρὸ τῆς τοῦ φαρμάκου δόσεως. αὐτὸς οὖν μοι εἰπὲ πότερον ὁμολογεῖς τῷδε καὶ φῂς ἱκανῶς ἤδη σωφροσύνης μετέχειν ἢ ἐνδεὴς εἶναι;

ἀνερυθριάσας οὖν ὁ Χαρμίδης πρῶτον μὲν ἔτι καλλίων ἐφάνη—καὶ γὰρ τὸ αἰσχυντηλὸν αὐτοῦ τῇ ἡλικίᾳ ἔπρεψεν— ἔπειτα καὶ οὐκ ἀγεννῶς ἀπεκρίνατο· εἶπεν γὰρ ὅτι οὐ ῥᾴδιον εἴη ἐν τῷ παρόντι οὔθʼ ὁμολογεῖν οὔτε ἐξάρνῳ εἶναι τὰ

158d"Çünkü itidalli olmadığımı söylersem," dedi, "bir yandan insanın kendisi hakkında böyle şeyler söylemesi tuhaf olur, bir yandan da hem şu Kritias'ı hem de onun dediğine göre beni itidalli sayan başka birçoklarını yalancı çıkarmış olurum. Öte yandan itidalli olduğumu söyleyip kendimi översem, bu da belki çekilmez görünür. Bu yüzden sana ne cevap vereceğimi bilemiyorum."

Ben de, "Bana makul konuşuyor gibi görünüyorsun, Kharmides," dedim. "Bence sorduğum şeye sahip olup olmadığını birlikte incelemeliyiz; ne sen istemediğin şeyleri söylemek zorunda kalırsın ne de ben düşünüp taşınmadan hekimliğe girişirim.

158d

ἐρωτώμενα. ἐὰν μὲν γάρ, ἦ δʼ ὅς, μὴ φῶ εἶναι σώφρων, ἅμα μὲν ἄτοπον αὐτὸν καθʼ ἑαυτοῦ τοιαῦτα λέγειν, ἅμα δὲ καὶ Κριτίαν τόνδε ψευδῆ ἐπιδείξω καὶ ἄλλους πολλούς, οἷς δοκῶ εἶναι σώφρων, ὡς ὁ τούτου λόγος· ἐὰν δʼ αὖ φῶ καὶ ἐμαυτὸν ἐπαινῶ, ἴσως ἐπαχθὲς φανεῖται. ὥστε οὐκ ἔχω ὅτι σοι ἀποκρίνωμαι.

καὶ ἐγὼ εἶπον ὅτι μοι εἰκότα φαίνῃ λέγειν, ὦ Χαρμίδη. καί μοι δοκεῖ, ἦν δʼ ἐγώ, κοινῇ ἂν εἴη σκεπτέον εἴτε κέκτησαι

158eSenin için uygunsa, seninle birlikte incelemek isterim; değilse, bırakalım."

"Hem de her şeyden çok uygun," dedi; "bu bakımdan, nasıl incelemenin daha iyi olduğunu düşünüyorsan öyle incele."

"Şöyle incelemek bence en iyisi," dedim. "Belli ki itidal sende varsa, onun hakkında bir kanaatin olabilir.

158e

εἴτε μὴ ὃ πυνθάνομαι, ἵνα μήτε σὺ ἀναγκάζῃ λέγειν ἃ μὴ βούλει, μήτʼ αὖ ἐγὼ ἀσκέπτως ἐπὶ τὴν ἰατρικὴν τρέπωμαι. εἰ οὖν σοι φίλον, ἐθέλω σκοπεῖν μετὰ σοῦ· εἰ δὲ μή, ἐᾶν.

ἀλλὰ πάντων μάλιστα, ἔφη, φίλον· ὥστε τούτου γε ἕνεκα, ὅπῃ αὐτὸς οἴει βέλτιον σκέψασθαι, ταύτῃ σκόπει.

τῇδε τοίνυν, ἔφην ἐγώ, δοκεῖ μοι βελτίστη εἶναι ἡ σκέψις περὶ αὐτοῦ.

δῆλον γὰρ ὅτι εἴ σοι πάρεστιν σωφροσύνη,

159aÇünkü itidal sende bulunuyorsa, sana zorunlu olarak bir his verir; bu histen de onun ne olduğu, nasıl bir şey olduğu hakkında bir kanaat edinirsin. Öyle düşünmüyor musun?"

"Öyle düşünüyorum," dedi.

"Peki düşündüğün şeyi, Yunanca konuşmayı bildiğine göre, sana nasıl göründüğünü herhalde söyleyebilirsin de, değil mi?"

"Belki," dedi.

"O hâlde, sende bulunup bulunmadığını tahmin edebilmemiz için," dedim, "söyle bakalım, kendi kanaatine göre itidal nedir?"

159a

ἔχεις τι περὶ αὐτῆς δοξάζειν. ἀνάγκη γάρ που ἐνοῦσαν αὐτήν, εἴπερ ἔνεστιν, αἴσθησίν τινα παρέχειν, ἐξ ἧς δόξα ἄν τίς σοι περὶ αὐτῆς εἴη ὅτι ἐστὶν καὶ ὁποῖόν τι ἡ σωφροσύνη· ἢ οὐκ οἴει;

ἔγωγε, ἔφη, οἶμαι.

οὐκοῦν τοῦτό γε, ἔφην, ὃ οἴει, ἐπειδήπερ ἑλληνίζειν ἐπίστασαι, κἂν εἴποις δήπου αὐτὸ ὅτι σοι φαίνεται;

ἴσως, ἔφη.

ἵνα τοίνυν τοπάσωμεν εἴτε σοι ἔνεστιν εἴτε μή, εἰπέ, ἦν δʼ ἐγώ, τί φῂς εἶναι σωφροσύνην κατὰ τὴν σὴν δόξαν.

159bO önce çekindi, cevap vermeye pek gönüllü değildi; ama sonra ona göre itidalin her şeyi düzgün ve sakin sakin yapmak olduğunu söyledi: sokaklarda yürürken de konuşurken de, öteki her şeyi de aynı şekilde yapmak. "Bana kalırsa," dedi, "sorduğun şey, kısacası, bir çeşit sakinliktir."

"Peki doğru mu söylüyorsun?" dedim. "Sakin insanların itidalli olduğunu söylerler gerçekten, Kharmides; bakalım doğru bir şey söylüyorlar mı.

159b

καὶ ὃς τὸ μὲν πρῶτον ὤκνει τε καὶ οὐ πάνυ ἤθελεν ἀποκρίνασθαι· ἔπειτα μέντοι εἶπεν ὅτι οἷ δοκοῖ σωφροσύνη εἶναι τὸ κοσμίως πάντα πράττειν καὶ ἡσυχῇ, ἔν τε ταῖς ὁδοῖς βαδίζειν καὶ διαλέγεσθαι, καὶ τὰ ἄλλα πάντα ὡσαύτως ποιεῖν. καί μοι δοκεῖ, ἔφη, συλλήβδην ἡσυχιότης τις εἶναι ὃ ἐρωτᾷς.

ἆρʼ οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, εὖ λέγεις; φασί γέ τοι, ὦ Χαρμίδη, τοὺς ἡσυχίους σώφρονας εἶναι· ἴδωμεν δὴ εἴ τι λέγουσιν.

159cSöyle bana: itidal güzel şeylerden biri değil mi?"

"Elbette," dedi.

"Peki okuma yazma öğretmeninin yanında aynı harfleri hızlı yazmak mı daha güzeldir, sakin sakin mi?"

"Hızlı."

"Ya okumak? Hızlı mı, yavaş mı?"

"Hızlı."

"Hem kithara çalmakta hem güreşte de hızlı ve çevik olmak, sakin ve yavaş olmaktan çok daha güzel değil mi?"

"Evet."

"Ya boksta ve pankrationda? Aynı şey değil mi?"

"Elbette."

"Koşmakta, atlamakta ve bedenin bütün işlerinde de, çevik ve hızlı yapılanlar güzelliğe, güçlükle ve sakin sakin yapılanlar çirkinliğe ait değil mi?"

159c

εἰπὲ γάρ μοι, οὐ τῶν καλῶν μέντοι ἡ σωφροσύνη ἐστίν;

πάνυ γε, ἔφη.

πότερον οὖν κάλλιστον ἐν γραμματιστοῦ τὰ ὅμοια γράμματα γράφειν ταχὺ ἢ ἡσυχῇ;

ταχύ.

τί δʼ ἀναγιγνώσκειν; ταχέως ἢ βραδέως;

ταχέως.

καὶ μὲν δὴ καὶ τὸ κιθαρίζειν ταχέως καὶ τὸ παλαίειν ὀξέως πολὺ κάλλιον τοῦ ἡσυχῇ τε καὶ βραδέως;

ναί.

τί δὲ πυκτεύειν τε καὶ παγκρατιάζειν; οὐχ ὡσαύτως;

πάνυ γε.

θεῖν δὲ καὶ ἅλλεσθαι καὶ τὰ τοῦ σώματος ἅπαντα ἔργα,

159d"Öyle görünüyor."

"Demek ki," dedim, "beden bakımından en güzel olanın sakin olan değil, en hızlı ve en çevik olan olduğu ortaya çıkıyor. Öyle değil mi?"

"Elbette."

"İtidal de güzel bir şeydi, değil mi?"

"Evet."

"O hâlde beden bakımından sakinlik değil hız daha itidalli olur, mademki itidal güzeldir."

"Öyle görünüyor," dedi.

159d

οὐ τὰ μὲν ὀξέως καὶ ταχὺ γιγνόμενα τὰ τοῦ καλοῦ ἐστιν, τὰ δὲ [βραδέα] μόγις τε καὶ ἡσυχῇ τὰ τοῦ αἰσχροῦ;

φαίνεται.

φαίνεται ἄρα ἡμῖν, ἔφην ἐγώ, κατά γε τὸ σῶμα οὐ τὸ ἡσύχιον, ἀλλὰ τὸ τάχιστον καὶ ὀξύτατον κάλλιστον ὄν. ἦ γάρ;

πάνυ γε.

ἡ δέ γε σωφροσύνη καλόν τι ἦν;

ναί.

οὐ τοίνυν κατά γε τὸ σῶμα ἡ ἡσυχιότης ἂν ἀλλʼ ἡ ταχυτὴς σωφρονέστερον εἴη, ἐπειδὴ καλὸν ἡ σωφροσύνη.

ἔοικεν, ἔφη.

159e"Peki," dedim, "kolay öğrenmek mi daha güzeldir, güç öğrenmek mi?"

"Kolay öğrenmek."

"Kolay öğrenmek hızlı öğrenmek, güç öğrenmek de sakin sakin ve yavaş öğrenmek değil mi?"

"Evet."

"Başkasına öğretmek de hızlı ve canlı yapılınca, sakin ve yavaş yapılmaktan daha güzel değil mi?"

"Evet."

"Peki ya hatırlamak ve akılda tutmak? Sakin ve yavaş yapılması mı daha güzeldir, canlı ve hızlı yapılması mı?"

"Canlı ve hızlı," dedi.

159e

τί δέ; ἦν δʼ ἐγώ, εὐμαθία κάλλιον ἢ δυσμαθία;

εὐμαθία.

ἔστιν δέ γʼ, ἔφην, ἡ μὲν εὐμαθία ταχέως μανθάνειν, ἡ δὲ δυσμαθία ἡσυχῇ καὶ βραδέως;

ναί.

διδάσκειν δὲ ἄλλον οὐ ταχέως [καὶ] κάλλιον καὶ σφόδρα μᾶλλον ἢ ἡσυχῇ τε καὶ βραδέως;

ναί.

τί δέ; ἀναμιμνῄσκεσθαι καὶ μεμνῆσθαι ἡσυχῇ τε καὶ βραδέως κάλλιον ἢ σφόδρα καὶ ταχέως;

σφόδρʼ, ἔφη, καὶ ταχέως.

160a"Zihin keskinliği de psykhēnin bir çeşit çevikliği değil mi, sakinliği değil?"

"Doğru."

"O hâlde söylenenleri anlamak da, okuma yazma öğretmeninin yanında da kithara öğretmeninin yanında da başka her yerde de, olabildiğince sakin değil, olabildiğince hızlı olunca en güzeldir, değil mi?"

"Evet."

"Psykhēnin araştırmalarında ve düşünüp taşınmada da, bence, en sakin olan, güçlükle düşünüp bir şey bulan değil, bunu en kolay ve en hızlı yapan övgüye değer sayılır."

160a

ἡ δʼ ἀγχίνοια οὐχὶ ὀξύτης τίς ἐστιν τῆς ψυχῆς ἀλλʼ οὐχὶ ἡσυχία;

ἀληθῆ.

οὐκοῦν καὶ τὸ συνιέναι τὰ λεγόμενα, καὶ ἐν γραμματιστοῦ καὶ κιθαριστοῦ καὶ ἄλλοθι πανταχοῦ, οὐχ ὡς ἡσυχαίτατα ἀλλʼ ὡς τάχιστά ἐστι κάλλιστα;

ναί.

ἀλλὰ μὴν ἔν γε ταῖς ζητήσεσιν τῆς ψυχῆς καὶ τῷ βουλεύεσθαι οὐχ ὁ ἡσυχιώτατος, ὡς ἐγὼ οἶμαι, καὶ μόγις βουλευόμενός τε καὶ ἀνευρίσκων ἐπαίνου δοκεῖ ἄξιος εἶναι,

160b"Öyle," dedi.

"O hâlde, Kharmides," dedim, "gerek psykhēyle gerek bedenle ilgili her şeyde, hızla ve çeviklikle ilgili olanlar bize yavaşlıkla ve sakinlikle ilgili olanlardan daha güzel görünüyor, değil mi?"

"Galiba," dedi.

"Demek ki bu düşünceye göre itidal bir çeşit sakinlik olamaz, itidalli hayat da sakin bir hayat olamaz; çünkü itidalli olan hayatın güzel olması gerekir. İki şeyden biri: Hayatta sakin davranışlar ya hiçbir zaman ya da pek az yerde hızlı ve güçlü davranışlardan daha güzel göründü.

160b

ἀλλʼ ὁ ῥᾷστά τε καὶ τάχιστα τοῦτο δρῶν.

ἔστιν ταῦτα, ἔφη.

οὐκοῦν πάντα, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ Χαρμίδη, ἡμῖν καὶ τὰ περὶ τὴν ψυχὴν καὶ τὰ περὶ τὸ σῶμα, τὰ τοῦ τάχους τε καὶ τῆς ὀξύτητος καλλίω φαίνεται ἢ τὰ τῆς βραδυτῆτός τε καὶ ἡσυχιότητος;

κινδυνεύει, ἔφη.

οὐκ ἄρα ἡσυχιότης τις ἡ σωφροσύνη ἂν εἴη, οὐδʼ ἡσύχιος ὁ σώφρων βίος, ἔκ γε τούτου τοῦ λόγου, ἐπειδὴ καλὸν αὐτὸν δεῖ εἶναι σώφρονα ὄντα. δυοῖν γὰρ δὴ τὰ ἕτερα· ἢ οὐδαμοῦ

160cAma diyelim ki, dostum, sakin davranışlar canlı ve hızlı davranışlardan ne kadar az değilse o kadar çok güzel olsun; bu durumda da ne yürüyüşte ne konuşmada ne de başka herhangi bir yerde sakin sakin yapmak, canlı ve hızlı yapmaktan daha itidalli olmaz, sakin hayat da sakin olmayandan daha itidalli olmaz. Çünkü tartışmamızda itidali güzel şeylerden biri olarak kabul ettik, hızlı şeyler de sakin olanlardan daha az güzel görünmedi.

160c

ἡμῖν ἢ πάνυ που ὀλιγαχοῦ αἱ ἡσύχιοι πράξεις ἐν τῷ βίῳ καλλίους ἐφάνησαν ἢ αἱ ταχεῖαί τε καὶ ἰσχυραί. εἰ δʼ οὖν, ὦ φίλε, ὅτι μάλιστα μηδὲν ἐλάττους αἱ ἡσύχιοι τῶν σφοδρῶν τε καὶ ταχειῶν πράξεων τυγχάνουσιν καλλίους οὖσαι, οὐδὲ ταύτῃ σωφροσύνη ἂν εἴη μᾶλλόν τι τὸ ἡσυχῇ πράττειν ἢ τὸ σφόδρα τε καὶ ταχέως, οὔτε ἐν βαδισμῷ οὔτε ἐν λέξει οὔτε ἄλλοθι οὐδαμοῦ, οὐδὲ ὁ ἡσύχιος βίος [κόσμιος] τοῦ μὴ ἡσυχίου

160d"Bence doğru söyledin, Sokrates," dedi.

"Bir kez daha öyleyse, Kharmides," dedim, "dikkatini daha çok topla, kendi içine bak; itidalin içinde bulunduğunda seni nasıl biri yaptığını ve böyle birini meydana getirmek için kendisinin nasıl bir şey olması gerektiğini düşün; bütün bunları toparlayıp bana iyice ve yiğitçe söyle: itidal sana ne gibi görünüyor?"

160d

σωφρονέστερος ἂν εἴη, ἐπειδὴ ἐν τῷ λόγῳ τῶν καλῶν τι ἡμῖν ἡ σωφροσύνη ὑπετέθη, καλὰ δὲ οὐχ ἧττον ⟨τὰ⟩ ταχέα τῶν ἡσυχίων πέφανται.

ὀρθῶς μοι δοκεῖς, ἔφη, ὦ Σώκρατες, εἰρηκέναι.

πάλιν τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ Χαρμίδη, μᾶλλον προσέχων τὸν νοῦν καὶ εἰς σεαυτὸν ἐμβλέψας, ἐννοήσας ὁποῖόν τινά σε ποιεῖ ἡ σωφροσύνη παροῦσα καὶ ποία τις οὖσα τοιοῦτον ἀπεργάζοιτο ἄν, πάντα ταῦτα συλλογισάμενος εἰπὲ εὖ καὶ

160eO biraz durdu, kendi kendine hiç de korkakça olmayan bir şekilde düşündükten sonra, "Bana öyle geliyor ki," dedi, "itidal insanı utandırır, utangaç kılar; itidal, hayâdır."

"Peki," dedim, "az önce itidalin güzel bir şey olduğunu kabul etmiyor muydun?"

"Elbette," dedi.

"İtidalli insanlar iyi insanlar da değil mi?"

"Evet."

"İnsanları iyi yapmayan bir şey iyi olabilir mi?"

"Elbette olamaz."

"O hâlde itidal yalnız güzel değil, iyidir de."

160e

ἀνδρείως τί σοι φαίνεται εἶναι;

καὶ ὃς ἐπισχὼν καὶ πάνυ ἀνδρικῶς πρὸς ἑαυτὸν διασκεψάμενος, δοκεῖ τοίνυν μοι, ἔφη, αἰσχύνεσθαι ποιεῖν ἡ σωφροσύνη καὶ αἰσχυντηλὸν τὸν ἄνθρωπον, καὶ εἶναι ὅπερ αἰδὼς ἡ σωφροσύνη.

εἶεν, ἦν δʼ ἐγώ, οὐ καλὸν ἄρτι ὡμολόγεις τὴν σωφροσύνην εἶναι;

πάνυ γʼ, ἔφη.

οὐκοῦν καὶ ἀγαθοὶ ἄνδρες οἱ σώφρονες;

ναί.

ἆρʼ οὖν ἂν εἴη ἀγαθὸν ὃ μὴ ἀγαθοὺς ἀπεργάζεται;

οὐ δῆτα.

οὐ μόνον οὖν ἄρα καλόν, ἀλλὰ καὶ ἀγαθόν ἐστιν.

161a"Bence öyle."

"Peki," dedim, "Homeros'un şunu söylerken doğru söylediğine inanmıyor musun: Hayâ iyi değildir muhtaç adama."

"İnanıyorum," dedi.

"Demek ki, öyle görünüyor, hayâ hem iyi değildir hem iyidir."

"Öyle görünüyor."

"İtidal ise, içinde bulunduğu kimseleri iyi yapıyor, kötü yapmıyorsa, iyidir."

"Bence de durum senin dediğin gibi."

"O hâlde itidal hayâ olamaz; çünkü itidal iyidir, hayâ ise iyi olmaktan çok kötü de değildir."

161a

ἔμοιγε δοκεῖ.

τί οὖν; ἦν δʼ ἐγώ· Ὁμήρῳ οὐ πιστεύεις καλῶς λέγειν, λέγοντι ὅτιαἰδὼς δʼ οὐκ ἀγαθὴ κεχρημένῳ ἀνδρὶ παρεῖναι; ηομ. οδ. 17.347

ἔγωγʼ, ἔφη.

ἔστιν ἄρα, ὡς ἔοικεν, αἰδὼς οὐκ ἀγαθὸν καὶ ἀγαθόν.

φαίνεται.

σωφροσύνη δέ γε ἀγαθόν, εἴπερ ἀγαθοὺς ποιεῖ οἷς ἂν παρῇ, κακοὺς δὲ μή.

ἀλλὰ μὴν οὕτω γε δοκεῖ μοι ἔχειν, ὡς σὺ λέγεις.

οὐκ ἄρα σωφροσύνη ἂν εἴη αἰδώς, εἴπερ τὸ μὲν ἀγαθὸν

161b"Bence bu doğru söylendi, Sokrates," dedi; "ama itidal hakkında şuna ne dersin, bir bak. Az önce hatırladım, bir zamanlar birinden duymuştum: itidal kendi işini yapmakmış. Bunu söyleyenin doğru söyleyip söylemediğine bir bak."

Ben de, "Seni gidi seni!" dedim. "Bunu şu Kritias'tan ya da başka bir bilgeden duydun."

161b

τυγχάνει ὄν, αἰδὼς δὲ [μὴ] οὐδὲν μᾶλλον ἀγαθὸν ἢ καὶ κακόν.

ἀλλʼ ἔμοιγε δοκεῖ, ἔφη, ὦ Σώκρατες, τοῦτο μὲν ὀρθῶς λέγεσθαι· τόδε δὲ σκέψαι τί σοι δοκεῖ εἶναι περὶ σωφροσύνης. ἄρτι γὰρ ἀνεμνήσθην—ὃ ἤδη του ἤκουσα λέγοντος— ὅτι σωφροσύνη ἂν εἴη τὸ τὰ ἑαυτοῦ πράττειν. σκόπει οὖν τοῦτο εἰ ὀρθῶς σοι δοκεῖ λέγειν ὁ λέγων.

καὶ ἐγώ, ὦ μιαρέ, ἔφην, Κριτίου τοῦδε ἀκήκοας αὐτὸ ἢ

161c"Galiba başkasından," dedi Kritias; "çünkü benden değil."

"Ama kimden duyduğumun ne önemi var, Sokrates?" dedi Kharmides.

"Hiçbir önemi yok," dedim; "çünkü incelememiz gereken, bunu kimin söylediği değil, doğru söylenip söylenmediği."

"Şimdi doğru söylüyorsun," dedi.

"Zeus adına, öyle," dedim. "Ama durumun ne olduğunu bulursak şaşarım; çünkü bir bilmeceye benziyor."

"Neden?" dedi.

161c

ἄλλου του τῶν σοφῶν.

ἔοικεν, ἔφη ὁ Κριτίας, ἄλλου· οὐ γὰρ δὴ ἐμοῦ γε.

ἀλλὰ τί διαφέρει, ἦ δʼ ὅς, ὁ Χαρμίδης, ὦ Σώκρατες, ὅτου ἤκουσα;

οὐδέν, ἦν δʼ ἐγώ· πάντως γὰρ οὐ τοῦτο σκεπτέον, ὅστις αὐτὸ εἶπεν, ἀλλὰ πότερον ἀληθὲς λέγεται ἢ οὔ.

νῦν ὀρθῶς λέγεις, ἦ δʼ ὅς.

νὴ Δία, ἦν δʼ ἐγώ. ἀλλʼ εἰ καὶ εὑρήσομεν αὐτὸ ὅπῃ γε ἔχει, θαυμάζοιμʼ ἄν· αἰνίγματι γάρ τινι ἔοικεν.

ὅτι δὴ τί γε; ἔφη.

161d"Çünkü," dedim, "itidalin kendi işini yapmak olduğunu söyleyen, sözcükleri nasıl söylediyse öyle düşünmüyordu herhalde. Yoksa sence okuma yazma öğretmeni yazdığında ya da okuduğunda hiçbir şey yapmıyor mu?"

"Tersine, bir şey yaptığını düşünüyorum," dedi.

"Peki sence okuma yazma öğretmeni yalnız kendi adını mı yazıp okuyor, size, çocuklara da yalnız onu mu öğretiyordu? Yoksa siz düşmanlarınızın adlarını da, kendinizinkileri ve dostlarınızınkileri yazdığınızdan aşağı kalmayarak yazmıyor muydunuz?"

"Aşağı kalmayarak yazıyorduk."

"Peki bunu yaparken başkasının işine karışıyor, itidalsiz mi davranıyordunuz?"

161d

ὅτι οὐ δήπου, ἦν δʼ ἐγώ, ᾗ τὰ ῥήματα ἐφθέγξατο ταύτῃ καὶ ἐνόει, λέγων σωφροσύνην εἶναι τὸ τὰ αὑτοῦ πράττειν. ἢ σὺ οὐδὲν ἡγῇ πράττειν τὸν γραμματιστὴν ὅταν γράφῃ ἢ ἀναγιγνώσκῃ;

ἔγωγε, ἡγοῦμαι μὲν οὖν, ἔφη.

δοκεῖ οὖν σοι τὸ αὑτοῦ ὄνομα μόνον γράφειν ὁ γραμματιστὴς καὶ ἀναγιγνώσκειν ἢ ὑμᾶς τοὺς παῖδας διδάσκειν, ἢ οὐδὲν ἧττον τὰ τῶν ἐχθρῶν ἐγράφετε ἢ τὰ ὑμέτερα καὶ τὰ τῶν φίλων ὀνόματα;

οὐδὲν ἧττον.

ἦ οὖν ἐπολυπραγμονεῖτε καὶ οὐκ ἐσωφρονεῖτε τοῦτο

161e"Asla."

"Oysa kendi işinizi yapmıyordunuz, eğer yazmak ve okumak bir şey yapmaksa."

"Elbette yapmaktır."

"Tedavi etmek de, dostum, ev yapmak da, dokumak da, herhangi bir tekhnēyle o tekhnēnin işlerinden herhangi birini meydana getirmek de herhalde bir şey yapmaktır."

"Elbette."

"Peki," dedim, "sence herkese kendi giysisini dokuyup yıkamasını, ayakkabısını dikmesini, yağ şişesini, kazıyıcısını ve öteki her şeyi aynı ilkeye göre kendisinin yapmasını, başkalarınınkine el sürmeyip herkesin kendi işini görüp kendi işini yapmasını buyuran bir kanunla bir şehir iyi yönetilir mi?"

161e

δρῶντες;

οὐδαμῶς.

καὶ μὴν οὐ τὰ ὑμέτερά γε αὐτῶν ἐπράττετε, εἴπερ τὸ γράφειν πράττειν τί ἐστιν καὶ τὸ ἀναγιγνώσκειν.

ἀλλὰ μὴν ἔστιν.

καὶ γὰρ τὸ ἰᾶσθαι, ὦ ἑταῖρε, καὶ τὸ οἰκοδομεῖν καὶ τὸ ὑφαίνειν καὶ τὸ ᾑτινιοῦν τέχνῃ ὁτιοῦν τῶν τέχνης ἔργων ἀπεργάζεσθαι πράττειν δήπου τί ἐστιν.

πάνυ γε.

τί οὖν; ἦν δʼ ἐγώ, δοκεῖ ἄν σοι πόλις εὖ οἰκεῖσθαι ὑπὸ τούτου τοῦ νόμου τοῦ κελεύοντος τὸ ἑαυτοῦ ἱμάτιον ἕκαστον ὑφαίνειν καὶ πλύνειν, καὶ ὑποδήματα σκυτοτομεῖν, καὶ λήκυθον καὶ στλεγγίδα καὶ τἆλλα πάντα κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον,

162a"Bence yönetilmez," dedi.

"Ama itidalle yönetilen bir şehir iyi yönetilir," dedim.

"Elbette," dedi.

"O hâlde," dedim, "bu tür şeyleri bu şekilde yaparak kendi işini yapmak itidal olamaz."

"Olamaz gibi görünüyor."

"Demek ki itidalin kendi işini yapmak olduğunu söyleyen kişi, öyle görünüyor, az önce dediğim gibi bilmece söylüyordu; çünkü o kadar saf değildi herhalde.

162a

τῶν μὲν ἀλλοτρίων μὴ ἅπτεσθαι, τὰ δὲ ἑαυτοῦ ἕκαστον ἐργάζεσθαί τε καὶ πράττειν;

οὐκ ἔμοιγε δοκεῖ, ἦ δʼ ὅς.

ἀλλὰ μέντοι, ἔφην ἐγώ, σωφρόνως γε οἰκοῦσα εὖ ἂν οἰκοῖτο.

πῶς δʼ οὔκ; ἔφη.

οὐκ ἄρα, ἦν δʼ ἐγώ, τὸ τὰ τοιαῦτά τε καὶ οὕτω τὰ αὑτοῦ πράττειν σωφροσύνη ἂν εἴη.

οὐ φαίνεται.

ἠινίττετο ἄρα, ὡς ἔοικεν, ὅπερ ἄρτι ἐγὼ ἔλεγον, ὁ λέγων τὸ τὰ αὑτοῦ πράττειν σωφροσύνην εἶναι· οὐ γάρ που οὕτω

162bYoksa bunu söylerken bir budaladan mı duydun, Kharmides?"

"Hiç de değil," dedi; "tersine, çok bilge biri gibi görünüyordu."

"O hâlde bence her şeyden çok, kendi işini yapmanın ne olduğunu anlamak zor diye bunu bir bilmece olarak ortaya attı."

"Belki," dedi.

"Peki kendi işini yapmak ne olabilir? Söyleyebilir misin?"

"Zeus adına, ben bilmiyorum," dedi; "ama belki bunu söyleyenin de ne düşündüğünü hiç bilmemesine bir engel yoktur." Bunları söylerken bir yandan gülümsüyor, bir yandan da Kritias'a bakıyordu.

162b

γε ἦν εὐήθης. ἤ τινος ἠλιθίου ἤκουσας τουτὶ λέγοντος, ὦ Χαρμίδη;

ἥκιστά γε, ἔφη, ἐπεί τοι καὶ πάνυ ἐδόκει σοφὸς εἶναι.

παντὸς τοίνυν μᾶλλον, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, αἴνιγμα αὐτὸ προύβαλεν, ὡς ὂν χαλεπὸν τὸ τὰ αὑτοῦ πράττειν γνῶναι ὅτι ποτε ἔστιν.

ἴσως, ἔφη.

τί οὖν ἂν εἴη ποτὲ τὸ τὰ αὑτοῦ πράττειν; ἔχεις εἰπεῖν;

οὐκ οἶδα μὰ Δία ἔγωγε, ἦ δʼ ὅς· ἀλλʼ ἴσως οὐδὲν κωλύει μηδὲ τὸν λέγοντα μηδὲν εἰδέναι ὅτι ἐνόει. καὶ ἅμα ταῦτα λέγων ὑπεγέλα τε καὶ εἰς τὸν Κριτίαν ἀπέβλεπεν.

162cKritias'ın da çoktandır heyecanlandığı, hem Kharmides'e hem orada bulunanlara karşı hırslandığı belliydi; o ana kadar kendini güç bela tutmuştu, artık tutamadı. Çünkü bana kalırsa, benim tahmin ettiğim şey, yani Kharmides'in itidal hakkındaki bu cevabı Kritias'tan duymuş olduğu, her şeyden çok doğrudur. Kharmides, cevabın hesabını kendisi değil de o versin istediğinden onu kışkırtıyor, çürütülmüş olduğunu ima ediyordu.

162c

καὶ ὁ Κριτίας δῆλος μὲν ἦν καὶ πάλαι ἀγωνιῶν καὶ φιλοτίμως πρός τε τὸν Χαρμίδην καὶ πρὸς τοὺς παρόντας ἔχων, μόγις δʼ ἑαυτὸν ἐν τῷ πρόσθεν κατέχων τότε οὐχ οἷός τε ἐγένετο· δοκεῖ γάρ μοι παντὸς μᾶλλον ἀληθὲς εἶναι, ὃ ἐγὼ ὑπέλαβον, τοῦ Κριτίου ἀκηκοέναι τὸν Χαρμίδην ταύτην τὴν ἀπόκρισιν περὶ τῆς σωφροσύνης. ὁ μὲν οὖν Χαρμίδης βουλόμενος μὴ αὐτὸς ὑπέχειν λόγον ἀλλʼ ἐκεῖνον τῆς ἀποκρίσεως,

162dKritias buna dayanamadı; bana öyle geldi ki, şiirlerini kötü oynayan bir oyuncuya kızan bir şair gibi ona kızmıştı. Ona bakıp, "Böyle mi sanıyorsun, Kharmides," dedi, "itidalin kendi işini yapmak olduğunu söyleyenin ne düşündüğünü sen bilmiyorsan, o da mı bilmiyor?"

"Ama, iyi dostum Kritias," dedim, "bunun bu yaşta bilmemesi hiç şaşılacak şey değil; senin ise hem yaşın hem de bu işlerle uğraşman bakımından bilmen beklenir herhalde.

162d

ὑπεκίνει αὐτὸν ἐκεῖνον, καὶ ἐνεδείκνυτο ὡς ἐξεληλεγμένος εἴη· ὁ δʼ οὐκ ἠνέσχετο, ἀλλά μοι ἔδοξεν ὀργισθῆναι αὐτῷ ὥσπερ ποιητὴς ὑποκριτῇ κακῶς διατιθέντι τὰ ἑαυτοῦ ποιήματα. ὥστʼ ἐμβλέψας αὐτῷ εἶπεν, οὕτως οἴει, ὦ Χαρμίδη, εἰ σὺ μὴ οἶσθα ὅτι ποτʼ ἐνόει ὃς ἔφη σωφροσύνην εἶναι τὸ τὰ ἑαυτοῦ πράττειν, οὐδὲ δὴ ἐκεῖνον εἰδέναι;

ἀλλʼ, ὦ βέλτιστε, ἔφην ἐγώ, Κριτία, τοῦτον μὲν οὐδὲν

162eEğer bunun söylediği şeyin itidal olduğuna katılıyor ve bu düşünceyi üstleniyorsan, söylenenin doğru olup olmadığını seninle birlikte çok daha seve seve incelerim."

"Elbette katılıyor ve üstleniyorum," dedi.

"İyi ediyorsun," dedim. "Söyle bana: az önce sorduklarıma da katılıyor musun, bütün zanaatkârların bir şey ürettiğine?"

"Katılıyorum."

162e

θαυμαστὸν ἀγνοεῖν τηλικοῦτον ὄντα· σὲ δέ που εἰκὸς εἰδέναι καὶ ἡλικίας ἕνεκα καὶ ἐπιμελείας. εἰ οὖν συγχωρεῖς τοῦτʼ εἶναι σωφροσύνην ὅπερ οὑτοσὶ λέγει καὶ παραδέχῃ τὸν λόγον, ἔγωγε πολὺ ἂν ἥδιον μετὰ σοῦ σκοποίμην εἴτʼ ἀληθὲς εἴτε μὴ τὸ λεχθέν.

ἀλλὰ πάνυ συγχωρῶ, ἔφη, καὶ παραδέχομαι.

καλῶς γε σὺ τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, ποιῶν. καί μοι λέγε, ἦ καὶ ἃ νυνδὴ ἠρώτων ἐγὼ συγχωρεῖς, τοὺς δημιουργοὺς πάντας ποιεῖν τι;

ἔγωγε.

163a"Peki sence yalnız kendi şeylerini mi üretiyorlar, başkalarınınkini de mi?"

"Başkalarınınkini de."

"Peki yalnız kendi şeylerini üretmedikleri hâlde itidalli midirler?"

"Ne engel var ki?" dedi.

"Bana hiçbir engel yok," dedim; "ama bak bakalım, itidalin kendi işini yapmak olduğunu ileri sürüp sonra başkalarının işini yapanların da itidalli olmasına hiçbir engel olmadığını söyleyene bir engel olmasın."

"Ben," dedi, "başkalarının işini yapanların itidalli olduğunu mu kabul ettim? Üretenleri kabul ettim."

163a

ἦ οὖν δοκοῦσί σοι τὰ ἑαυτῶν μόνον ποιεῖν ἢ καὶ τὰ τῶν ἄλλων;

καὶ τὰ τῶν ἄλλων.

σωφρονοῦσιν οὖν οὐ τὰ ἑαυτῶν μόνον ποιοῦντες;

τί γὰρ κωλύει; ἔφη.

οὐδὲν ἐμέ γε, ἦν δʼ ἐγώ· ἀλλʼ ὅρα μὴ ἐκεῖνον κωλύει, ὃς ὑποθέμενος σωφροσύνην εἶναι τὸ τὰ ἑαυτοῦ πράττειν ἔπειτα οὐδέν φησι κωλύειν καὶ τοὺς τὰ τῶν ἄλλων πράττοντας σωφρονεῖν.

ἐγὼ γάρ που, ἦ δʼ ὅς, τοῦθʼ ὡμολόγηκα, ὡς οἱ τὰ τῶν ἄλλων πράττοντες σωφρονοῦσιν, εἰ τοὺς ποιοῦντας ὡμολόγησα.

163b"Söyle bana," dedim, "üretmeye ve yapmaya aynı şeyi demiyor musun?"

"Hayır," dedi; "iş görmeye ve üretmeye de. Bunu Hesiodos'tan öğrendim; o, hiçbir işin ayıp olmadığını söyler. Sence, şimdi senin saydığın türden şeylere iş deseydi, onları yapmaya da iş görmek deseydi, ayakkabı diken, tuzlu balık satan ya da genelevde oturan kimse için bunun ayıp olmadığını söyler miydi? Öyle sanmamak gerek, Sokrates; bence o da üretmeyi, yapmaktan ve iş görmekten başka bir şey sayıyordu; bir ürünün, güzellikle birlikte olmadığında bazen ayıp olduğunu, ama hiçbir işin hiçbir zaman ayıp olmadığını düşünüyordu.

163b

εἰπέ μοι, ἦν δʼ ἐγώ, οὐ ταὐτὸν καλεῖς τὸ ποιεῖν καὶ τὸ πράττειν;

οὐ μέντοι, ἔφη· οὐδέ γε τὸ ἐργάζεσθαι καὶ τὸ ποιεῖν. ἔμαθον γὰρ παρʼ Ἡσιόδου, ὃς ἔφη ἔργον [δʼ] οὐδὲν εἶναι ὄνειδος. οἴει οὖν αὐτόν, εἰ τὰ τοιαῦτα ἔργα ἐκάλει καὶ ἐργάζεσθαι καὶ πράττειν, οἷα νυνδὴ σὺ ἔλεγες, οὐδενὶ ἂν ὄνειδος φάναι εἶναι σκυτοτομοῦντι ἢ ταριχοπωλοῦντι ἢ ἐπʼ οἰκήματος καθημένῳ; οὐκ οἴεσθαί γε χρή, ὦ Σώκρατες, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνος οἶμαι ποίησιν πράξεως καὶ ἐργασίας ἄλλο ἐνόμιζεν,

163cÇünkü güzel ve faydalı şekilde üretilmiş şeylere iş diyordu, bu tür üretmelere de iş görme ve yapma. Onun yalnız bu tür şeyleri kendine ait, zararlı olanların hepsini başkasına ait saydığını söylemek gerek. Bu yüzden Hesiodos'un da, aklı başında başka birinin de, kendi işini yapan kişiye itidalli dediğini düşünmek gerek."

163c

καὶ ποίημα μὲν γίγνεσθαι ὄνειδος ἐνίοτε, ὅταν μὴ

1 μετὰ τοῦ καλοῦ γίγνηται, ἔργον δὲ οὐδέποτε οὐδὲν ὄνειδος· τὰ γὰρ καλῶς τε καὶ ὠφελίμως ποιούμενα ἔργα ἐκάλει, καὶ ἐργασίας τε καὶ πράξεις τὰς τοιαύτας ποιήσεις. φάναι δέ γε χρὴ καὶ οἰκεῖα μόνα τὰ τοιαῦτα ἡγεῖσθαι αὐτόν, τὰ δὲ βλαβερὰ πάντα ἀλλότρια· ὥστε καὶ Ἡσίοδον χρὴ οἴεσθαι καὶ ἄλλον ὅστις φρόνιμος τὸν τὰ αὑτοῦ πράττοντα τοῦτον σώφρονα καλεῖν.

163d"Kritias," dedim, "daha sen başlar başlamaz söylediğini aşağı yukarı anlamıştım: kendine özgü olan ve kendine ait olan şeylere iyi diyorsun, iyi şeyleri üretmeye de yapmak. Çünkü Prodikos'un da adlar üzerinde yaptığı sayısız ayrımı dinledim. Ama ben sana adların her birini istediğin gibi koymana izin veriyorum; yeter ki söylediğin adı neye uyguladığını açıkça göster. Şimdi bir kez daha, en baştan, daha açık bir tarif ver: iyi şeyleri yapmayı ya da üretmeyi, ya da nasıl adlandırmak istiyorsan onu mu itidal diye adlandırıyorsun?"

163d

ὦ Κριτία, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ εὐθὺς ἀρχομένου σου σχεδὸν ἐμάνθανον τὸν λόγον, ὅτι τὰ οἰκεῖά τε καὶ τὰ αὑτοῦ ἀγαθὰ καλοίης, καὶ τὰς τῶν ἀγαθῶν ποιήσεις πράξεις· καὶ γὰρ Προδίκου μυρία τινὰ ἀκήκοα περὶ ὀνομάτων διαιροῦντος. ἀλλʼ ἐγώ σοι τίθεσθαι μὲν τῶν ὀνομάτων δίδωμι ὅπῃ ἂν βούλῃ ἕκαστον· δήλου δὲ μόνον ἐφʼ ὅτι ἂν φέρῃς τοὔνομα ὅτι ἂν λέγῃς. νῦν οὖν πάλιν ἐξ ἀρχῆς σαφέστερον ὅρισαι·

163e"Evet," dedi.

"O hâlde kötü şeyler yapan değil, iyi şeyler yapan itidallidir?"

"Sana öyle görünmüyor mu, iyi dostum?" dedi.

"Bırak," dedim; "henüz bana neyin göründüğünü değil, şimdi senin ne söylediğini inceleyelim."

"Ama ben," dedi, "iyi değil de kötü şeyler üretenin itidalli olmadığını, kötü değil iyi şeyler üretenin itidalli olduğunu söylüyorum; çünkü sana açıkça tarif ediyorum: itidal iyi şeyleri yapmaktır."

163e

ἆρα τὴν τῶν ἀγαθῶν πρᾶξιν ἢ ποίησιν ἢ ὅπως σὺ βούλει ὀνομάζειν, ταύτην λέγεις σὺ σωφροσύνην εἶναι;

ἔγωγε, ἔφη.

οὐκ ἄρα σωφρονεῖ ὁ τὰ κακὰ πράττων, ἀλλʼ ὁ τἀγαθά;

σοὶ δέ, ἦ δʼ ὅς, ὦ βέλτιστε, οὐχ οὕτω δοκεῖ;

ἔα, ἦν δʼ ἐγώ· μὴ γάρ πω τὸ ἐμοὶ δοκοῦν σκοπῶμεν, ἀλλʼ ὃ σὺ λέγεις νῦν.

ἀλλὰ μέντοι ἔγωγε, ἔφη, τὸν μὴ ἀγαθὰ ἀλλὰ κακὰ ποιοῦντα οὔ φημι σωφρονεῖν, τὸν δὲ ἀγαθὰ ἀλλὰ μὴ κακὰ σωφρονεῖν· τὴν γὰρ τῶν ἀγαθῶν πρᾶξιν σωφροσύνην εἶναι σαφῶς σοι διορίζομαι.

164a"Belki doğru söylemene de hiçbir engel yoktur," dedim; "ama şuna şaşıyorum: itidalli insanların itidalli olduklarını bilmediklerini mi düşünüyorsun?"

"Hayır, düşünmüyorum," dedi.

"Biraz önce sen, zanaatkârların başkalarının işlerini ürettikleri hâlde itidalli olmalarına hiçbir engel olmadığını söylemedin mi?" dedim.

"Söyledim," dedi; "ama ne olmuş?"

"Hiç; ama söyle bakalım: Sence bir hekim, birini iyileştirirken hem kendisi için hem tedavi ettiği kişi için faydalı bir şey yapmış olur mu?"

164a

καὶ οὐδέν γέ σε ἴσως κωλύει ἀληθῆ λέγειν· τόδε γε μέντοι, ἦν δʼ ἐγώ, θαυμάζω, εἰ σωφρονοῦντας ἀνθρώπους ἡγῇ σὺ ἀγνοεῖν ὅτι σωφρονοῦσιν.

ἀλλʼ οὐχ ἡγοῦμαι, ἔφη.

οὐκ ὀλίγον πρότερον, ἔφην ἐγώ, ἐλέγετο ὑπὸ σοῦ ὅτι τοὺς δημιουργοὺς οὐδὲν κωλύει καὶ αὖ τὰ τῶν ἄλλων ποιοῦντας σωφρονεῖν;

ἐλέγετο γάρ, ἔφη· ἀλλὰ τί τοῦτο;

οὐδέν· ἀλλὰ λέγε εἰ δοκεῖ τίς σοι ἰατρός, ὑγιᾶ τινα

164b"Bence olur."

"Bunu yapan, gereken şeyi yapıyor, değil mi?"

"Evet."

"Gereken şeyi yapan itidalli değil midir?"

"Elbette itidallidir."

"Peki hekimin, ne zaman faydalı şekilde tedavi ettiğini, ne zaman etmediğini bilmesi zorunlu mudur? Zanaatkârlardan her birinin de, yaptığı işten ne zaman fayda göreceğini, ne zaman görmeyeceğini bilmesi zorunlu mudur?"

"Belki değildir."

"Demek ki," dedim, "hekim kimi zaman faydalı ya da zararlı bir şey yaptığında, nasıl yaptığını kendisi bilmez.

164b

ποιῶν, ὠφέλιμα καὶ ἑαυτῷ ποιεῖν καὶ ἐκείνῳ ὃν ἰῷτο;

ἔμοιγε.

οὐκοῦν τὰ δέοντα πράττει ὅ γε ταῦτα πράττων;

ναί.

ὁ τὰ δέοντα πράττων οὐ σωφρονεῖ;

σωφρονεῖ μὲν οὖν.

ἦ οὖν καὶ γιγνώσκειν ἀνάγκη τῷ ἰατρῷ ὅταν τε ὠφελίμως ἰᾶται καὶ ὅταν μή; καὶ ἑκάστῳ τῶν δημιουργῶν ὅταν τε μέλλῃ ὀνήσεσθαι ἀπὸ τοῦ ἔργου οὗ ἂν πράττῃ καὶ ὅταν μή;

ἴσως οὔ.

ἐνίοτε ἄρα, ἦν δʼ ἐγώ, ὠφελίμως πράξας ἢ βλαβερῶς ὁ

164cOysa senin dediğine göre, faydalı bir şey yaptığında itidalle yapmış olur. Böyle demiyor muydun?"

"Diyordum."

"O hâlde, öyle görünüyor, kimi zaman faydalı bir şey yaptığında itidalle yapar ve itidallidir, ama itidalli olduğunu kendisi bilmez, değil mi?"

"Ama bu, Sokrates," dedi, "hiçbir zaman olamaz. Daha önce kabul ettiklerimden bu sonuca zorunlu olarak varıldığını düşünüyorsan, bilmeden kendini itidalli bir insan olduğunu hiçbir zaman kabul etmektense, onlardan bir kısmını geri alırım; doğru söylemediğimi kabul etmekten de utanmam.

164c

ἰατρὸς οὐ γιγνώσκει ἑαυτὸν ὡς ἔπραξεν· καίτοι ὠφελίμως πράξας, ὡς ὁ σὸς λόγος, σωφρόνως ἔπραξεν. ἢ οὐχ οὕτως ἔλεγες;

ἔγωγε.

οὐκοῦν, ὡς ἔοικεν, ἐνίοτε ὠφελίμως πράξας πράττει μὲν σωφρόνως καὶ σωφρονεῖ, ἀγνοεῖ δʼ ἑαυτὸν ὅτι σωφρονεῖ;

ἀλλὰ τοῦτο μέν, ἔφη, ὦ Σώκρατες, οὐκ ἄν ποτε γένοιτο, ἀλλʼ εἴ τι σὺ οἴει ἐκ τῶν ἔμπροσθεν ὑπʼ ἐμοῦ ὡμολογημένων εἰς τοῦτο ἀναγκαῖον εἶναι συμβαίνειν, ἐκείνων ἄν τι ἔγωγε

164dÇünkü ben itidalin aşağı yukarı tam da bu olduğunu söylüyorum: kendini bilmek. Delphoi'ye bu yazıyı adamış olana da katılıyorum. Bence bu yazı oraya, tanrının içeri girenleri 'khaire' yerine selamlama sözü olarak konmuştur; sanki bu selamlama sözü, yani 'sevinç seninle olsun', doğru değilmiş de birbirimize bunu değil, 'itidalli ol'u salık vermemiz gerekirmiş gibi.

164d

μᾶλλον ἀναθείμην, καὶ οὐκ ἂν αἰσχυνθείην μὴ οὐχὶ ὀρθῶς φάναι εἰρηκέναι, μᾶλλον ἤ ποτε συγχωρήσαιμʼ ἂν ἀγνοοῦντα αὐτὸν ἑαυτὸν ἄνθρωπον σωφρονεῖν. σχεδὸν γάρ τι ἔγωγε αὐτὸ τοῦτό φημι εἶναι σωφροσύνην, τὸ γιγνώσκειν ἑαυτόν, καὶ συμφέρομαι τῷ ἐν Δελφοῖς ἀναθέντι τὸ τοιοῦτον γράμμα. καὶ γὰρ τοῦτο οὕτω μοι δοκεῖ τὸ γράμμα ἀνακεῖσθαι, ὡς δὴ πρόσρησις οὖσα τοῦ θεοῦ τῶν εἰσιόντων ἀντὶ τοῦ χαῖρε, ὡς

164eTanrı tapınağa girenlere, ona bu yazıyı adayanın niyetine göre, bence, insanlardan farklı bir şekilde böyle hitap eder; her girene "itidalli ol"dan başka bir şey söylemez. Ama bir kâhin gibi, biraz bilmeceli konuşur. Çünkü "kendini bil" ile "itidalli ol", yazının da benim de söylediğim gibi aynı şeydir; ama biri bunların başka şeyler olduğunu sanabilir. Bence sonraki yazıları, "Hiçbir şeyde aşırıya gitme"yi ve "Kefil ol, başına bela gelir"i adayanların başına da bu gelmiş.

164e

τούτου μὲν οὐκ ὀρθοῦ ὄντος τοῦ προσρήματος, τοῦ χαίρειν, οὐδὲ δεῖν τοῦτο παρακελεύεσθαι ἀλλήλοις ἀλλὰ σωφρονεῖν. οὕτω μὲν δὴ ὁ θεὸς προσαγορεύει τοὺς εἰσιόντας εἰς τὸ ἱερὸν διαφέρον τι ἢ οἱ ἄνθρωποι, ὡς διανοούμενος ἀνέθηκεν ὁ ἀναθείς, ὥς μοι δοκεῖ· καὶ λέγει πρὸς τὸν ἀεὶ εἰσιόντα οὐκ ἄλλο τι ἢ Σωφρόνει, φησίν.

αἰνιγματωδέστερον δὲ δή, ὡς μάντις, λέγει· τὸ γὰρ Γνῶθι σαυτόν καὶ τὸ Σωφρόνει ἔστιν

165aÇünkü bunlar da "kendini bil"i tanrının içeri girenleri selamlaması değil, bir öğüt sanmışlar; sonra kendileri de ondan aşağı kalmayacak faydalı öğütler adamak için bunları yazıp adamışlar. Bütün bunları, Sokrates, şunun için söylüyorum: daha önce söylenenlerin hepsinden sana vazgeçiyorum; belki onlar hakkında sen daha doğru bir şey söylüyordun, belki ben; söylediklerimizin hiçbiri pek açık değildi. Ama şimdi, itidalin kendini bilmek olduğunu kabul etmiyorsan, bunun hesabını sana vermek istiyorum."

165a

μὲν ταὐτόν, ὡς τὰ γράμματά φησιν καὶ ἐγώ, τάχα δʼ ἄν τις οἰηθείη ἄλλο εἶναι, ὃ δή μοι δοκοῦσιν παθεῖν καὶ οἱ τὰ ὕστερον γράμματα ἀναθέντες, τό τε μηδὲν ἄγαν καὶ τὸ Ἐγγύη πάρα δʼ ἄτη. καὶ γὰρ οὗτοι συμβουλὴν ᾠήθησαν εἶναι τὸ Γνῶθι σαυτόν, ἀλλʼ οὐ τῶν εἰσιόντων [ἕνεκεν] ὑπὸ τοῦ θεοῦ πρόσρησιν· εἶθʼ ἵνα δὴ καὶ σφεῖς μηδὲν ἧττον συμβουλὰς χρησίμους ἀναθεῖεν, ταῦτα γράψαντες ἀνέθεσαν. οὗ δὴ οὖν ἕνεκα λέγω, ὦ Σώκρατες, ταῦτα πάντα, τόδʼ ἐστίν· τὰ μὲν

165b"Ama Kritias," dedim, "sen bana, sorduğum şeyleri bildiğimi ileri sürüyormuşum da, istersem sana hak verecekmişim gibi yaklaşıyorsun. Durum öyle değil: ben ortaya konan şeyi her seferinde seninle birlikte araştırıyorum, çünkü kendim bilmiyorum.

165b

ἔμπροσθέν σοι πάντα ἀφίημι—ἴσως μὲν γάρ τι σὺ ἔλεγες περὶ αὐτῶν ὀρθότερον, ἴσως δʼ ἐγώ, σαφὲς δʼ οὐδὲν πάνυ ἦν ὧν ἐλέγομεν—νῦν δʼ ἐθέλω τούτου σοι διδόναι λόγον, εἰ μὴ ὁμολογεῖς σωφροσύνην εἶναι τὸ γιγνώσκειν αὐτὸν ἑαυτόν.

ἀλλʼ, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ Κριτία, σὺ μὲν ὡς φάσκοντος ἐμοῦ εἰδέναι περὶ ὧν ἐρωτῶ προσφέρῃ πρός με, καὶ ἐὰν δὴ βούλωμαι, ὁμολογήσοντός σοι· τὸ δʼ οὐχ οὕτως ἔχει, ἀλλὰ ζητῶ γὰρ μετὰ σοῦ ἀεὶ τὸ προτιθέμενον διὰ τὸ μὴ αὐτὸς

165cBu yüzden önce inceleyip sonra katılıp katılmadığımı söylemek istiyorum. Ama ben inceleyinceye kadar bekle."

"İncele öyleyse," dedi.

"İnceliyorum zaten," dedim. "İtidal bir şeyi bilmekse, belli ki bir epistēmēdir ve bir şeyin epistēmēsidir; öyle değil mi?"

"Öyle," dedi, "kendinin epistēmēsidir."

"Hekimlik de sağlıklı olanın epistēmēsi değil mi?" dedim.

"Elbette."

"Şimdi sen bana," dedim, "sağlıklı olanın epistēmēsi olan hekimliğin bize ne faydası olduğunu, neyi meydana getirdiğini sorsan, hiç de küçük olmayan bir fayda derdim; çünkü bize güzel bir iş olan sağlığı meydana getirir; tabii bunu kabul ediyorsan."

165c

εἰδέναι. σκεψάμενος οὖν ἐθέλω εἰπεῖν εἴτε ὁμολογῶ εἴτε μή. ἀλλʼ ἐπίσχες ἕως ἂν σκέψωμαι.

σκόπει δή, ἦ δʼ ὅς.

καὶ γάρ, ἦν δʼ ἐγώ, σκοπῶ. εἰ γὰρ δὴ γιγνώσκειν γέ τί ἐστιν ἡ σωφροσύνη, δῆλον ὅτι ἐπιστήμη τις ἂν εἴη καὶ τινός· ἢ οὔ;

ἔστιν, ἔφη, ἑαυτοῦ γε.

οὐκοῦν καὶ ἰατρική, ἔφην, ἐπιστήμη ἐστὶν τοῦ ὑγιεινοῦ;

πάνυ γε.

εἰ τοίνυν με, ἔφην, ἔροιο σύ· ἰατρικὴ ὑγιεινοῦ ἐπιστήμη οὖσα τί ἡμῖν χρησίμη ἐστὶν καὶ τί ἀπεργάζεται,

165d"Kabul ediyorum."

"Ev yapımının epistēmēsi olan mimarlığın da hangi işi meydana getirdiğini sorsan, evleri derdim; öteki tekhnēler için de aynı şekilde. Sen de, Kritias, mademki itidalin kendinin epistēmēsi olduğunu söylüyorsun, sana sorulduğunda, kendinin epistēmēsi olan itidalin bize hangi güzel ve adına layık işi meydana getirdiğini söyleyebilmelisin. Haydi söyle."

165d

εἴποιμʼ ἂν ὅτι οὐ σμικρὰν ὠφελίαν· τὴν γὰρ ὑγίειαν καλὸν ἡμῖν ἔργον ἀπεργάζεται, εἰ ἀποδέχῃ τοῦτο.

ἀποδέχομαι.

καὶ εἰ τοίνυν με ἔροιο τὴν οἰκοδομικήν, ἐπιστήμην οὖσαν τοῦ οἰκοδομεῖν, τί φημι ἔργον ἀπεργάζεσθαι, εἴποιμʼ ἂν ὅτι οἰκήσεις· ὡσαύτως δὲ καὶ τῶν ἄλλων τεχνῶν. χρὴ οὖν καὶ σὲ ὑπὲρ τῆς σωφροσύνης, ἐπειδὴ φῂς αὐτὴν ἑαυτοῦ ἐπιστήμην εἶναι, ἔχειν εἰπεῖν ἐρωτηθέντα, ὦ Κριτία, σωφροσύνη,

165e"Ama Sokrates," dedi, "doğru araştırmıyorsun. Çünkü bu, öteki epistēmēlere benzemez, ötekiler de birbirlerine benzemez; sense sanki birbirlerine benziyorlarmış gibi araştırıyorsun. Söylesene," dedi, "hesap tekhnēsinin ya da geometrinin, mimarlığın evi, dokumacılığın giysisi gibi bir işi var mı, ya da pek çok tekhnēde pek çok örneğini gösterebileceğin böyle başka işler?

165e

ἐπιστήμη οὖσα ἑαυτοῦ, τί καλὸν ἡμῖν ἔργον ἀπεργάζεται καὶ ἄξιον τοῦ ὀνόματος; ἴθι οὖν, εἰπέ.

ἀλλʼ, ὦ Σώκρατες, ἔφη, οὐκ ὀρθῶς ζητεῖς. οὐ γὰρ ὁμοία αὕτη πέφυκεν ταῖς ἄλλαις ἐπιστήμαις, οὐδέ γε αἱ ἄλλαι ἀλλήλαις· σὺ δʼ ὡς ὁμοίων οὐσῶν ποιῇ τὴν ζήτησιν.

ἐπεὶ λέγε μοι, ἔφη, τῆς λογιστικῆς τέχνης ἢ τῆς γεωμετρικῆς τί ἐστιν τοιοῦτον ἔργον οἷον οἰκία οἰκοδομικῆς ἢ ἱμάτιον ὑφαντικῆς ἢ ἄλλα τοιαῦτʼ ἔργα, ἃ πολλὰ ἄν τις ἔχοι πολλῶν τεχνῶν

166aSen de bana bunların böyle bir işini gösterebilir misin? Gösteremezsin."

Ben de, "Doğru söylüyorsun," dedim. "Ama sana şunu gösterebilirim: bu epistēmēlerin her biri, epistēmēnin kendisinden başka olan neyin epistēmēsidir. Örneğin hesap tekhnēsi tekin ve çiftin, yani sayının kendisiyle ve birbiriyle olan ilişkisinin epistēmēsidir herhalde; öyle değil mi?"

"Elbette," dedi.

"Tek ve çift, hesap tekhnēsinin kendisinden başka şeyler değil mi?"

"Elbette."

166a

δεῖξαι; ἔχεις οὖν μοι καὶ σὺ τούτων τοιοῦτόν τι ἔργον δεῖξαι; ἀλλʼ οὐχ ἕξεις.

καὶ ἐγὼ εἶπον ὅτι ἀληθῆ λέγεις· ἀλλὰ τόδε σοι ἔχω δεῖξαι, τίνος ἐστὶν ἐπιστήμη ἑκάστη τούτων τῶν ἐπιστημῶν, ὃ τυγχάνει ὂν ἄλλο αὐτῆς τῆς ἐπιστήμης. οἷον ἡ λογιστική ἐστίν που τοῦ ἀρτίου καὶ τοῦ περιττοῦ, πλήθους ὅπως ἔχει πρὸς αὑτὰ καὶ πρὸς ἄλληλα· ἦ γάρ;

πάνυ γε, ἔφη.

οὐκοῦν ἑτέρου ὄντος τοῦ περιττοῦ καὶ ἀρτίου αὐτῆς τῆς λογιστικῆς;

πῶς δʼ οὔ;

166b"Tartı tekhnēsi de daha ağır ve daha hafif ağırlığın tartı tekhnēsidir; ağır ve hafif ise tartı tekhnēsinin kendisinden başka şeydir. Katılıyor musun?"

"Katılıyorum."

"Söyle öyleyse: itidal de, itidalin kendisinden başka olan neyin epistēmēsidir?"

"İşte asıl mesele bu, Sokrates," dedi. "Araştıra araştıra tam da itidalin bütün epistēmēlerden ayrıldığı noktaya geldin; sense onun ötekilere bir benzerliğini arıyorsun. Durum öyle değil: öteki epistēmēlerin hepsi başka bir şeyin epistēmēsidir, kendilerinin değil; yalnız o hem öteki epistēmēlerin hem de kendisinin epistēmēsidir.

166b

καὶ μὴν αὖ ἡ στατικὴ τοῦ βαρυτέρου τε καὶ κουφοτέρου σταθμοῦ ἐστιν στατική· ἕτερον δέ ἐστιν τὸ βαρύ τε καὶ κοῦφον τῆς στατικῆς αὐτῆς. συγχωρεῖς;

ἔγωγε.

λέγε δή, καὶ ἡ σωφροσύνη τίνος ἐστὶν ἐπιστήμη, ὃ τυγχάνει ἕτερον ὂν αὐτῆς τῆς σωφροσύνης;

τοῦτό ἐστιν ἐκεῖνο, ἔφη, ὦ Σώκρατες· ἐπʼ αὐτὸ ἥκεις ἐρευνῶν τὸ ᾧ διαφέρει πασῶν τῶν ἐπιστημῶν ἡ σωφροσύνη· σὺ δὲ ὁμοιότητά τινα ζητεῖς αὐτῆς ταῖς ἄλλαις. τὸ δʼ οὐκ

166cBunun gözünden kaçması da imkânsız; ama bence az önce yapmadığını söylediğin şeyi yapıyorsun: konuşmanın konusunu bırakıp beni çürütmeye çalışıyorsun."

"Ne biçim düşünüyorsun," dedim; "seni ne kadar çürütmeye çalışırsam çalışayım, bunu, kendimi de neden inceleyeceksem ondan başka bir sebeple yaptığımı sanıyorsun: bir şey bildiğimi sanıp da bilmediğim hâlde farkına varmamaktan korktuğum için söylediğim şeyi araştırırım.

166c

ἔστιν οὕτως, ἀλλʼ αἱ μὲν ἄλλαι πᾶσαι ἄλλου εἰσὶν ἐπιστῆμαι, ἑαυτῶν δʼ οὔ, ἡ δὲ μόνη τῶν τε ἄλλων ἐπιστημῶν ἐπιστήμη ἐστὶ καὶ αὐτὴ ἑαυτῆς. καὶ ταῦτά σε πολλοῦ δεῖ λεληθέναι, ἀλλὰ γὰρ οἶμαι ὃ ἄρτι οὐκ ἔφησθα ποιεῖν, τοῦτο ποιεῖς· ἐμὲ γὰρ ἐπιχειρεῖς ἐλέγχειν, ἐάσας περὶ οὗ ὁ λόγος ἐστίν.

οἷον, ἦν δʼ ἐγώ, ποιεῖς ἡγούμενος, εἰ ὅτι μάλιστα σὲ ἐλέγχω, ἄλλου τινὸς ἕνεκα ἐλέγχειν ἢ οὗπερ ἕνεκα κἂν

166dŞimdi de yaptığımın bu olduğunu söylüyorum: tartışmayı en çok kendim için, belki de öteki dostlarım için inceliyorum. Yoksa var olanların her birinin nasıl olduğunun açığa çıkmasının, neredeyse bütün insanlar için ortak bir iyi olduğunu düşünmüyor musun?"

"Hem de nasıl düşünüyorum, Sokrates," dedi.

"O hâlde, sevgili dostum," dedim, "cesaretle, sorulana nasıl görünüyorsa öyle cevap ver; çürütülenin Kritias mı yoksa Sokrates mi olduğunu boş ver.

166d

ἐμαυτὸν διερευνῴμην τί λέγω, φοβούμενος μή ποτε λάθω οἰόμενος μέν τι εἰδέναι, εἰδὼς δὲ μή. καὶ νῦν δὴ οὖν ἔγωγέ φημι τοῦτο ποιεῖν, τὸν λόγον σκοπεῖν μάλιστα μὲν ἐμαυτοῦ ἕνεκα, ἴσως δὲ δὴ καὶ τῶν ἄλλων ἐπιτηδείων· ἢ οὐ κοινὸν οἴει ἀγαθὸν εἶναι σχεδόν τι πᾶσιν ἀνθρώποις, γίγνεσθαι καταφανὲς ἕκαστον τῶν ὄντων ὅπῃ ἔχει;

καὶ μάλα, ἦ δʼ ὅς, ἔγωγε, ὦ Σώκρατες.

θαρρῶν τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ μακάριε, ἀποκρινόμενος τὸ ἐρωτώμενον ὅπῃ σοι φαίνεται, ἔα χαίρειν εἴτε Κριτίας ἐστὶν

166eDikkatini yalnız tartışmaya ver ve çürütüldüğünde nereye varacağına bak."

"Pekâlâ," dedi, "öyle yapacağım; çünkü bana ölçülü konuşuyor gibisin."

"Söyle öyleyse," dedim, "itidal hakkında ne diyorsun?"

"Şunu diyorum," dedi: "epistēmēler arasında yalnız o, hem kendisinin hem öteki epistēmēlerin epistēmēsidir."

"Epistēmēnin epistēmēsiyse," dedim, "epistēmē yokluğunun da epistēmēsi olmaz mı?"

"Elbette," dedi.

166e

εἴτε Σωκράτης ὁ ἐλεγχόμενος· ἀλλʼ αὐτῷ προσέχων τὸν νοῦν τῷ λόγῳ σκόπει ὅπῃ ποτὲ ἐκβήσεται ἐλεγχόμενος.

ἀλλά, ἔφη, ποιήσω οὕτω· δοκεῖς γάρ μοι μέτρια λέγειν.

λέγε τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, περὶ τῆς σωφροσύνης πῶς λέγεις;

λέγω τοίνυν, ἦ δʼ ὅς, ὅτι μόνη τῶν ἄλλων ἐπιστημῶν αὐτή τε αὑτῆς ἐστιν καὶ τῶν ἄλλων ἐπιστημῶν ἐπιστήμη.

οὐκοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ ἀνεπιστημοσύνης ἐπιστήμη ἂν εἴη, εἴπερ καὶ ἐπιστήμης;

πάνυ γε, ἔφη.

167a"O hâlde yalnız itidalli olan hem kendini bilecek hem de neyi bilip neyi bilmediğini sınayabilecek; başkalarını da aynı şekilde, birinin neyi bildiğini ve biliyorsa bildiğini sandığını, neyi de bildiğini sanıp bilmediğini inceleyebilecek; başka hiç kimse bunu yapamayacak. İtidalli olmak, itidal ve kendini bilmek de budur: insanın neyi bilip neyi bilmediğini bilmesi. Söylediğin bu mu?"

"Evet," dedi.

"Bir kez daha öyleyse," dedim, "üçüncü kadeh Kurtarıcı Zeus'a, derler ya; en baştan alarak inceleyelim: önce bu mümkün müdür, değil midir, yani insanın bildiğini bildiğini, bilmediğini bilmediğini bilmesi? Sonra, ne kadar mümkün olsa da, bunu bilmenin bize ne faydası olur?"

167a

ὁ ἄρα σώφρων μόνος αὐτός τε ἑαυτὸν γνώσεται καὶ οἷός τε ἔσται ἐξετάσαι τί τε τυγχάνει εἰδὼς καὶ τί μή, καὶ τοὺς ἄλλους ὡσαύτως δυνατὸς ἔσται ἐπισκοπεῖν τί τις οἶδεν καὶ οἴεται, εἴπερ οἶδεν, καὶ τί αὖ οἴεται μὲν εἰδέναι, οἶδεν δʼ οὔ, τῶν δὲ ἄλλων οὐδείς· καὶ ἔστιν δὴ τοῦτο τὸ σωφρονεῖν τε καὶ σωφροσύνη καὶ τὸ ἑαυτὸν αὐτὸν γιγνώσκειν, τὸ εἰδέναι ἅ τε οἶδεν καὶ ἃ μὴ οἶδεν. ἆρα ταῦτά ἐστιν ἃ λέγεις;

ἔγωγʼ, ἔφη.

πάλιν τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, τὸ τρίτον τῷ σωτῆρι, ὥσπερ ἐξ

167b"Bunu incelememiz gerek," dedi.

"Haydi öyleyse, Kritias," dedim, "incele; bu konuda benden daha çıkar yol bulabildiğini görelim; çünkü ben aporia içindeyim. Neden aporia içinde olduğumu sana anlatayım mı?"

"Elbette," dedi.

"Az önce söylediğin doğruysa," dedim, "bütün bunlar, başka hiçbir şeyin değil, yalnız kendisinin ve öteki epistēmēlerin epistēmēsi olan, aynı zamanda epistēmē yokluğunun da epistēmēsi olan tek bir epistēmēden başka bir şey değil mi?"

167b

ἀρχῆς ἐπισκεψώμεθα πρῶτον μὲν εἰ δυνατόν ἐστιν τοῦτʼ εἶναι ἢ οὔ—τὸ ἃ οἶδεν καὶ ἃ μὴ οἶδεν εἰδέναι ⟨ὅτι οἶδε καὶ⟩ ὅτι οὐκ οἶδεν—ἔπειτα εἰ ὅτι μάλιστα δυνατόν, τίς ἂν εἴη ἡμῖν ὠφελία εἰδόσιν αὐτό.

ἀλλὰ χρή, ἔφη, σκοπεῖν.

ἴθι δή, ἔφην ἐγώ, ὦ Κριτία, σκέψαι, ἐάν τι περὶ αὐτῶν εὐπορώτερος φανῇς ἐμοῦ· ἐγὼ μὲν γὰρ ἀπορῶ. ᾗ δὲ ἀπορῶ, φράσω σοι;

πάνυ γʼ, ἔφη.

ἄλλο τι οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, πάντα ταῦτʼ ἂν εἴη, εἰ ἔστιν ὅπερ σὺ νυνδὴ ἔλεγες, μία τις ἐπιστήμη, ἣ οὐκ ἄλλου τινός

167c"Elbette."

"Bak, dostum, ne tuhaf bir şey söylemeye kalkışıyoruz. Aynı şeyi başka şeylerde incelersen, sanırım sana imkânsız görünecek."

"Nasıl ve nerede?"

"Şunlarda. Bir düşün: öteki görmelerin gördüğü şeyleri görmeyen, ama kendisinin, öteki görmelerin ve aynı şekilde görme olmayanların görmesi olan; görme olduğu hâlde hiçbir renk görmeyen, yalnız kendisini ve öteki görmeleri gören bir görme var mıdır sence? Böyle bir şey var gibi geliyor mu sana?"

167c

ἐστιν ἢ ἑαυτῆς τε καὶ τῶν ἄλλων ἐπιστημῶν ἐπιστήμη, καὶ δὴ καὶ ἀνεπιστημοσύνης ἡ αὐτὴ αὕτη;

πάνυ γε.

ἰδὲ δὴ ὡς ἄτοπον ἐπιχειροῦμεν, ὦ ἑταῖρε, λέγειν· ἐν ἄλλοις γάρ που τὸ αὐτὸ τοῦτο ἐὰν σκοπῇς, δόξει σοι, ὡς ἐγᾦμαι, ἀδύνατον εἶναι.

πῶς δὴ καὶ ποῦ;

ἐν τοῖσδε. ἐννόει γὰρ εἴ σοι δοκεῖ ὄψις τις εἶναι, ἣ ὧν μὲν αἱ ἄλλαι ὄψεις εἰσίν, οὐκ ἔστιν τούτων ὄψις, ἑαυτῆς δὲ καὶ τῶν ἄλλων ὄψεων ὄψις ἐστὶν καὶ μὴ ὄψεων ὡσαύτως,

167d"Zeus adına, gelmiyor."

"Peki hiçbir sesi işitmeyen, ama kendisini, öteki işitmeleri ve işitme olmayanları işiten bir işitme?"

"O da gelmiyor."

"Kısacası, bütün hisler hakkında düşün: öteki hislerin hissettiği şeylerin hiçbirini hissetmeyen, ama hislerin ve kendisinin hissi olan bir his var gibi geliyor mu sana?"

"Gelmiyor."

167d

καὶ χρῶμα μὲν ὁρᾷ οὐδὲν ὄψις οὖσα, αὑτὴν δὲ καὶ τὰς ἄλλας ὄψεις· δοκεῖ τίς σοι εἶναι τοιαύτη;

μὰ Δίʼ οὐκ ἔμοιγε.

τί δὲ ἀκοήν, ἣ φωνῆς μὲν οὐδεμιᾶς ἀκούει, αὑτῆς δὲ καὶ τῶν ἄλλων ἀκοῶν ἀκούει καὶ τῶν μὴ ἀκοῶν;

οὐδὲ τοῦτο.

συλλήβδην δὴ σκόπει περὶ πασῶν τῶν αἰσθήσεων εἴ τίς σοι δοκεῖ εἶναι αἰσθήσεων μὲν αἴσθησις καὶ ἑαυτῆς, ὧν δὲ δὴ αἱ ἄλλαι αἰσθήσεις αἰσθάνονται, μηδενὸς αἰσθανομένη;

οὐκ ἔμοιγε.

167e"Peki hiçbir hazzın arzusu olmayan, ama kendisinin ve öteki arzuların arzusu olan bir arzu var gibi geliyor mu?"

"Elbette gelmiyor."

"Sanırım hiçbir iyiyi dilemeyen, ama kendisini ve öteki dilemeleri dileyen bir dileme de yoktur."

"Yoktur elbette."

"Peki hiçbir güzelin aşkı olmayan, ama kendisinin ve öteki aşkların aşkı olan bir aşk var diyebilir misin?"

"Hayır," dedi, "diyemem."

"Peki kendisinden ve öteki korkulardan korkan, ama korkulacak şeylerin hiçbirinden korkmayan bir korkuya hiç rastladın mı?"

167e

ἀλλʼ ἐπιθυμία δοκεῖ τίς σοι εἶναι, ἥτις ἡδονῆς μὲν οὐδεμιᾶς ἐστὶν ἐπιθυμία, αὑτῆς δὲ καὶ τῶν ἄλλων ἐπιθυμιῶν;

οὐ δῆτα.

οὐδὲ μὴν βούλησις, ὡς ἐγᾦμαι, ἣ ἀγαθὸν μὲν οὐδὲν βούλεται, αὑτὴν δὲ καὶ τὰς ἄλλας βουλήσεις βούλεται.

οὐ γὰρ οὖν.

ἔρωτα δὲ φαίης ἄν τινα εἶναι τοιοῦτον, ὃς τυγχάνει ὢν ἔρως καλοῦ μὲν οὐδενός, αὑτοῦ δὲ καὶ τῶν ἄλλων ἐρώτων;

οὔκ, ἔφη, ἔγωγε.

φόβον δὲ ἤδη τινὰ κατανενόηκας, ὃς ἑαυτὸν μὲν καὶ τοὺς

168a"Rastlamadım," dedi.

"Peki kanaatlerin ve kendisinin kanaati olan, ama öteki kanaatlerin kanaat edindiği şeyler hakkında hiçbir kanaat edinmeyen bir kanaate?"

"Asla."

"Ama, öyle görünüyor, hiçbir öğrenilen şeyin epistēmēsi olmayan, kendisinin ve öteki epistēmēlerin epistēmēsi olan böyle bir epistēmē olduğunu söylüyoruz."

"Söylüyoruz."

"Gerçekten varsa, tuhaf değil mi bu? Henüz olmadığını kesin olarak ileri sürmeyelim, olup olmadığını hâlâ inceleyelim."

168a

ἄλλους φόβους φοβεῖται, τῶν δεινῶν δʼ οὐδὲ ἓν φοβεῖται;

οὐ κατανενόηκα, ἔφη.

δόξαν δὲ δοξῶν δόξαν καὶ αὑτῆς, ὧν δὲ αἱ ἄλλαι δοξάζουσιν μηδὲν δοξάζουσαν;

οὐδαμῶς.

ἀλλʼ ἐπιστήμην, ὡς ἔοικεν, φαμέν τινα εἶναι τοιαύτην, ἥτις μαθήματος μὲν οὐδενός ἐστιν ἐπιστήμη, αὑτῆς δὲ καὶ τῶν ἄλλων ἐπιστημῶν ἐπιστήμη;

φαμὲν γάρ.

οὐκοῦν ἄτοπον, εἰ ἄρα καὶ ἔστιν; μηδὲν γάρ πω διισχυριζώμεθα ὡς οὐκ ἔστιν, ἀλλʼ εἰ ἔστιν ἔτι σκοπῶμεν.

168b"Doğru söylüyorsun."

"Haydi bakalım: Bu epistēmē bir şeyin epistēmēsidir, bir şeyin olmasını sağlayan bir güce sahiptir; öyle değil mi?"

"Elbette."

"Daha büyük olanın da bir şeyden daha büyük olmasını sağlayan böyle bir gücü olduğunu söylüyoruz, değil mi?"

"Evet, vardır."

"Daha büyük olacaksa, daha küçük bir şeyden daha büyüktür, değil mi?"

"Zorunlu olarak."

"O hâlde daha büyük olanlardan ve kendisinden daha büyük olan, ama öteki daha büyük olanların kendilerinden daha büyük olduğu şeylerin hiçbirinden daha büyük olmayan bir şey bulsak, kendisinden daha büyükse, kendisinden daha küçük olması da kesinlikle ona düşerdi, değil mi?"

168b

ὀρθῶς λέγεις.

φέρε δή· ἔστι μὲν αὕτη ἡ ἐπιστήμη τινὸς ἐπιστήμη, καὶ ἔχει τινὰ τοιαύτην δύναμιν ὥστε τινὸς εἶναι· ἦ γάρ;

πάνυ γε.

καὶ γὰρ τὸ μεῖζόν φαμεν τοιαύτην τινὰ ἔχειν δύναμιν, ὥστε τινὸς εἶναι μεῖζον;

ἔχει γάρ.

οὐκοῦν ἐλάττονός τινος, εἴπερ ἔσται μεῖζον.

ἀνάγκη.

εἰ οὖν τι εὕροιμεν μεῖζον, ὃ τῶν μὲν μειζόνων ἐστὶν μεῖζον καὶ ἑαυτοῦ, ὧν δὲ τἆλλα μείζω ἐστὶν μηδενὸς μεῖζον,

168c"Hem de büyük bir zorunlulukla, Sokrates," dedi.

"Bir şey de öteki iki katların ve kendisinin iki katıysa, kendisi de ötekiler de yarım olmalı ki onların iki katı olsun; çünkü iki kat ancak yarımın iki katıdır."

"Doğru."

"Kendisinden fazla olan, kendisinden az da olmaz mı; daha ağır olan daha hafif, daha yaşlı olan daha genç olmaz mı, öteki her şeyde de aynı şekilde? Gücünü kendisine yöneltmiş olan herhangi bir şey, gücünün yöneldiği o ousiaya da sahip olmaz mı?

168c

πάντως ἄν που ἐκεῖνό γʼ αὐτῷ ὑπάρχοι, εἴπερ ἑαυτοῦ μεῖζον εἴη, καὶ ἔλαττον ἑαυτοῦ εἶναι· ἢ οὔ;

πολλὴ ἀνάγκη, ἔφη, ὦ Σώκρατες.

οὐκοῦν καὶ εἴ τι διπλάσιόν ἐστιν τῶν τε ἄλλων διπλασίων καὶ ἑαυτοῦ, ἡμίσεος δήπου ὄντος ἑαυτοῦ τε καὶ τῶν ἄλλων διπλάσιον ἂν εἴη· οὐ γάρ ἐστίν που ἄλλου διπλάσιον ἢ ἡμίσεος.

ἀληθῆ.

πλέον δὲ αὑτοῦ ὂν οὐ καὶ ἔλαττον ἔσται, καὶ βαρύτερον ὂν κουφότερον, καὶ πρεσβύτερον ὂν νεώτερον, καὶ τἆλλα

168dŞunu demek istiyorum: Örneğin işitme, diyoruz, sesten başka hiçbir şeyin işitmesi değildi; öyle değil mi?"

"Evet."

"O hâlde kendisini işitecekse, sesi olan kendisini işitecektir; çünkü başka türlü işitemez."

"Büyük bir zorunlulukla."

"Görme de, iyi dostum, kendisini görecekse, bir rengi olması zorunludur; çünkü görme renksiz hiçbir şeyi asla göremez."

168d

πάντα ὡσαύτως, ὅτιπερ ἂν τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν πρὸς ἑαυτὸ ἔχῃ, οὐ καὶ ἐκείνην ἕξει τὴν οὐσίαν, πρὸς ἣν ἡ δύναμις αὐτοῦ ἦν; λέγω δὲ τὸ τοιόνδε· οἷον ἡ ἀκοή, φαμέν, οὐκ ἄλλου τινὸς ἦν ἀκοὴ ἢ φωνῆς· ἦ γάρ;

ναί.

οὐκοῦν εἴπερ αὐτὴ αὑτῆς ἀκούσεται, φωνὴν ἐχούσης ἑαυτῆς ἀκούσεται· οὐ γὰρ ἂν ἄλλως ἀκούσειεν.

πολλὴ ἀνάγκη.

καὶ ἡ ὄψις γέ που, ὦ ἄριστε, εἴπερ ὄψεται αὐτὴ ἑαυτήν, χρῶμά τι αὐτὴν ἀνάγκη ἔχειν· ἄχρων γὰρ ὄψις οὐδὲν [ἂν]

168e"Göremez elbette."

"Görüyor musun, Kritias, saydığımız şeylerden bazılarının bize tamamen imkânsız göründüğünü, bazılarının da güçlerini kendilerine yöneltebileceklerinden pek şüphe edildiğini? Büyüklükler, sayılar ve benzerleri için bu tamamen imkânsızdır; öyle değil mi?"

"Elbette."

"İşitmenin ve görmenin, bir de hareketin kendi kendini hareket ettirmesinin, ısının yakmasının ve bu türden her şeyin de kimilerine güvensizlik verebileceğini, belki kimilerine de vermeyeceğini görüyorsun.

168e

μή ποτε ἴδῃ.

οὐ γὰρ οὖν.

ὁρᾷς οὖν, ὦ Κριτία, ὅτι ὅσα διεληλύθαμεν, τὰ μὲν αὐτῶν ἀδύνατα παντάπασι φαίνεται ἡμῖν, τὰ δʼ ἀπιστεῖται σφόδρα μή ποτʼ ἂν τὴν ἑαυτῶν δύναμιν πρὸς ἑαυτὰ σχεῖν; μεγέθη μὲν γὰρ καὶ πλήθη καὶ τὰ τοιαῦτα παντάπασιν ἀδύνατον· ἢ οὐχί;

πάνυ γε.

ἀκοὴ δʼ αὖ καὶ ὄψις καὶ ἔτι γε κίνησις αὐτὴ ἑαυτὴν κινεῖν, καὶ θερμότης κάειν, καὶ πάντα αὖ τὰ τοιαῦτα τοῖς

169aBunu her şey hakkında yeterince ayırt edecek büyük bir adama ihtiyaç var, dostum: var olanlardan hiçbiri gücünü tabiatça kendisine değil de başka bir şeye mi yöneltir, yoksa kimisi yöneltir kimisi yöneltmez mi? Kendine yönelenler varsa, bizim itidal dediğimiz epistēmē de bunların arasında mıdır? Ben bunları ayırt edebilecek yeterlikte olduğuma güvenmiyorum. Bu yüzden ne bunun, yani epistēmēnin epistēmēsinin olmasının mümkün olup olmadığını kesin olarak söyleyebilirim, ne de, ne kadar mümkün olsa da, böyle bir şeyin bize bir faydası olup olmadığını incelemeden onun itidal olduğunu kabul ederim.

169a

μὲν ἀπιστίαν ⟨ἂν⟩ παράσχοι, ἴσως δέ τισιν οὔ. μεγάλου δή τινος, ὦ φίλε, ἀνδρὸς δεῖ, ὅστις τοῦτο κατὰ πάντων ἱκανῶς διαιρήσεται, πότερον οὐδὲν τῶν ὄντων τὴν αὑτοῦ δύναμιν αὐτὸ πρὸς ἑαυτὸ πέφυκεν ἔχειν [πλὴν ἐπιστήμης], ἀλλὰ πρὸς ἄλλο, ἢ τὰ μέν, τὰ δʼ οὔ· καὶ εἰ ἔστιν αὖ ἅτινα αὐτὰ πρὸς αὑτὰ ἔχει, ἆρʼ ἐν τούτοις ἐστὶν ἐπιστήμη, ἣν δὴ ἡμεῖς σωφροσύνην φαμὲν εἶναι. ἐγὼ μὲν οὐ πιστεύω ἐμαυτῷ ἱκανὸς εἶναι ταῦτα διελέσθαι· διὸ καὶ οὔτʼ εἰ δυνατόν ἐστι τοῦτο γενέσθαι,

169bÇünkü itidalin faydalı ve iyi bir şey olduğunu sezinliyorum. Sen öyleyse, Kallaiskhros oğlu, mademki itidalin bu olduğunu, epistēmēnin ve epistēmē yokluğunun epistēmēsi olduğunu ileri sürüyorsun, önce bu az önce söylediğimin mümkün olduğunu, sonra da mümkün olmanın yanında faydalı olduğunu göster.

169b

ἐπιστήμης ἐπιστήμην εἶναι, ἔχω διισχυρίσασθαι, οὔτʼ εἰ ὅτι μάλιστα ἔστι, σωφροσύνην ἀποδέχομαι αὐτὸ εἶναι, πρὶν ἂν ἐπισκέψωμαι εἴτε τι ἂν ἡμᾶς ὠφελοῖ τοιοῦτον ὂν εἴτε μή. τὴν γὰρ οὖν δὴ σωφροσύνην ὠφέλιμόν τι καὶ ἀγαθὸν μαντεύομαι εἶναι· σὺ οὖν, ὦ παῖ Καλλαίσχρου—τίθεσαι γὰρ σωφροσύνην τοῦτʼ εἶναι, ἐπιστήμην ἐπιστήμης καὶ δὴ καὶ ἀνεπιστημοσύνης—πρῶτον μὲν τοῦτο ἔνδειξαι, ὅτι δυνατὸν [ἀποδεῖξαί σε] ὃ νυνδὴ ἔλεγον, ἔπειτα πρὸς τῷ δυνατῷ ὅτι

169cBelki o zaman itidalin ne olduğu konusunda doğru söylediğine beni de ikna edersin."

Kritias bunları duyup benim aporia içinde olduğumu görünce, karşısında esneyenleri gören insanların aynı şeye kapılması gibi, o da benim aporiamın zoruyla kendisi de aporiaya yakalanmış gibi geldi bana. Her zaman itibar gördüğü için orada bulunanlardan utanıyordu; ne kendisini zorladığım ayrımı yapamadığını bana kabul etmek istiyordu, ne de aporiasını örterek açık bir şey söylüyordu.

169c

καὶ ὠφέλιμον· κἀμὲ τάχʼ ἂν ἀποπληρώσαις ὡς ὀρθῶς λέγεις περὶ σωφροσύνης ὃ ἔστιν.

καὶ ὁ Κριτίας ἀκούσας ταῦτα καὶ ἰδών με ἀποροῦντα, ὥσπερ οἱ τοὺς χασμωμένους καταντικρὺ ὁρῶντες ταὐτὸν τοῦτο συμπάσχουσιν, κἀκεῖνος ἔδοξέ μοι ὑπʼ ἐμοῦ ἀποροῦντος ἀναγκασθῆναι καὶ αὐτὸς ἁλῶναι ὑπὸ ἀπορίας. ἅτε οὖν εὐδοκιμῶν ἑκάστοτε, ᾐσχύνετο τοὺς παρόντας, καὶ οὔτε συγχωρῆσαί μοι ἤθελεν ἀδύνατος εἶναι διελέσθαι ἃ προυκαλούμην

169dBen de tartışma ilerlesin diye şöyle dedim: "Uygun görürsen, Kritias, şimdilik şunu kabul edelim: epistēmēnin epistēmēsinin olması mümkündür; durumun böyle olup olmadığını başka bir zaman inceleriz. Haydi öyleyse: Bu ne kadar mümkün olsa da, insanın neyi bildiğini ve neyi bilmediğini bilmesi bundan dolayı neden daha mümkün olsun? Çünkü kendini bilmenin ve itidalli olmanın bu olduğunu söylemiştik herhalde; öyle değil mi?"

"Elbette," dedi, "bu da zaten sonuç olarak çıkıyor, Sokrates. Çünkü biri kendi kendini bilen bir epistēmēye sahipse, sahip olduğu şey ne türdense kendisi de o türden olur: hızı olan hızlı, güzelliği olan güzel, bilgisi olan bilen olduğu gibi; kendi kendisinin bilgisine sahip olan da o zaman herhalde kendini bilen olur."

169d

αὐτόν, ἔλεγέν τε οὐδὲν σαφές, ἐπικαλύπτων τὴν ἀπορίαν. κἀγὼ ἡμῖν ἵνα ὁ λόγος προΐοι, εἶπον· ἀλλʼ εἰ δοκεῖ, ὦ Κριτία, νῦν μὲν τοῦτο συγχωρήσωμεν, δυνατὸν εἶναι γενέσθαι ἐπιστήμην ἐπιστήμης· αὖθις δὲ ἐπισκεψόμεθα εἴτε οὕτως ἔχει εἴτε μή. ἴθι δὴ οὖν, εἰ ὅτι μάλιστα δυνατὸν τοῦτο, τί μᾶλλον οἷόν τέ ἐστιν εἰδέναι ἅ τέ τις οἶδε καὶ ἃ μή; τοῦτο γὰρ δήπου ἔφαμεν εἶναι τὸ γιγνώσκειν αὑτὸν καὶ σωφρονεῖν· ἦ γάρ;

πάνυ γε, ἦ δʼ ὅς, καὶ συμβαίνει γέ που, ὦ Σώκρατες. εἰ

169e"İtiraz ettiğim bu değil," dedim; "kendini bilene sahip olan kendini bilecektir. Ama buna sahip olanın neyi bildiğini ve neyi bilmediğini bilmesi için ne zorunluluk var?"

169e

γάρ τις ἔχει ἐπιστήμην ἣ αὐτὴ αὑτὴν γιγνώσκει, τοιοῦτος ἂν αὐτὸς εἴη οἷόνπερ ἐστὶν ὃ ἔχει· ὥσπερ ὅταν τάχος τις ἔχῃ, ταχύς, καὶ ὅταν κάλλος, καλός, καὶ ὅταν γνῶσιν, γιγνώσκων, ὅταν δὲ δὴ γνῶσιν αὐτὴν αὑτῆς τις ἔχῃ, γιγνώσκων που αὐτὸς ἑαυτὸν τότε ἔσται.

οὐ τοῦτο, ἦν δʼ ἐγώ, ἀμφισβητῶ, ὡς οὐχ ὅταν τὸ αὑτὸ γιγνῶσκόν τις ἔχῃ, αὐτὸς αὑτὸν γνώσεται, ἀλλʼ ἔχοντι τοῦτο τίς ἀνάγκη εἰδέναι ἅ τε οἶδεν καὶ ἃ μὴ οἶδεν;

170a"Şu zorunluluk, Sokrates: bu, onunla aynı şeydir."

"Belki," dedim; "ama ben hep aynı kalıyorum galiba; çünkü insanın bildiğini bilmesiyle bilmediğini bilmesinin nasıl aynı şey olduğunu yine anlamıyorum."

"Nasıl yani?" dedi.

"Şöyle," dedim. "Epistēmēnin epistēmēsi olan bir epistēmē, şunlardan şunun epistēmē, bunun epistēmē olmadığını ayırt etmekten fazlasını yapabilir mi?"

"Hayır, yalnız bu kadarını."

"Peki sağlıklı olanın epistēmēsi ve epistēmē yokluğu ile adil olanın epistēmēsi ve epistēmē yokluğu aynı şey midir?"

170a

ὅτι, ὦ Σώκρατες, ταὐτόν ἐστιν τοῦτο ἐκείνῳ.

ἴσως, ἔφην, ἀλλʼ ἐγὼ κινδυνεύω ἀεὶ ὅμοιος εἶναι· οὐ γὰρ αὖ μανθάνω ὡς ἔστιν τὸ αὐτό, ἃ οἶδεν εἰδέναι καὶ ἅ τις μὴ οἶδεν εἰδέναι.

πῶς λέγεις, ἔφη;

ὧδε, ἦν δʼ ἐγώ. ἐπιστήμη που ἐπιστήμης οὖσα ἆρα πλέον τι οἵα τʼ ἔσται διαιρεῖν, ἢ ὅτι τούτων τόδε μὲν ἐπιστήμη, τόδε δʼ οὐκ ἐπιστήμη;

οὔκ, ἀλλὰ τοσοῦτον.

ταὐτὸν οὖν ἐστιν ἐπιστήμῃ τε καὶ ἀνεπιστημοσύνῃ ὑγιεινοῦ,

170b"Asla."

"Bence biri hekimlik, öteki siyaset sanatı, üçüncüsü de epistēmēden başka bir şey değil."

"Elbette."

"O hâlde biri sağlıklıyı ve adili ayrıca bilmiyor, yalnız epistēmēyi biliyorsa, çünkü yalnız onun epistēmēsine sahiptir, bir şey bildiğini ve bir epistēmēye sahip olduğunu hem kendisi hem başkaları hakkında haklı olarak bilir; öyle değil mi?"

"Evet."

"Ama neyi bildiğini bu epistēmēyle nasıl bilecek?

170b

καὶ ἐπιστήμῃ τε καὶ ἀνεπιστημοσύνῃ δικαίου;

οὐδαμῶς.

ἀλλὰ τὸ μὲν οἶμαι ἰατρική, τὸ δὲ πολιτική, τὸ δὲ οὐδὲν ἄλλο ἢ ἐπιστήμη.

πῶς γὰρ οὔ;

οὐκοῦν ἐὰν μὴ προσεπίστηταί τις τὸ ὑγιεινὸν καὶ τὸ δίκαιον, ἀλλʼ ἐπιστήμην μόνον γιγνώσκῃ ἅτε τούτου μόνον ἔχων ἐπιστήμην, ὅτι μέν τι ἐπίσταται καὶ ὅτι ἐπιστήμην τινὰ ἔχει, εἰκότως ἂν γιγνώσκοι καὶ περὶ αὑτοῦ καὶ περὶ τῶν ἄλλων· ἦ γάρ;

ναί.

ὅτι δὲ γιγνώσκει, ταύτῃ τῇ ἐπιστήμῃ πῶς εἴσεται;

170cÇünkü sağlıklıyı itidalle değil hekimlikle, uyumluyu itidalle değil mûsikîyle, yapıyla ilgili olanı itidalle değil mimarlıkla bilir; her şey böyle; öyle değil mi?"

"Öyle görünüyor."

"İtidal yalnız epistēmēlerin epistēmēsiyse, onunla sağlıklıyı ya da yapıyla ilgili olanı bildiğini nasıl bilecek?"

"Asla bilemez."

"O hâlde bunu bilmeyen, neyi bildiğini bilmez, yalnız bildiğini bilir."

"Öyle görünüyor."

170c

γιγνώσκει γὰρ δὴ τὸ μὲν ὑγιεινὸν τῇ ἰατρικῇ ἀλλʼ οὐ σωφροσύνῃ, τὸ δʼ ἁρμονικὸν μουσικῇ ἀλλʼ οὐ σωφροσύνῃ, τὸ δʼ οἰκοδομικὸν οἰκοδομικῇ ἀλλʼ οὐ σωφροσύνῃ, καὶ οὕτω πάντα· ἢ οὔ;

φαίνεται.

σωφροσύνῃ δέ, εἴπερ μόνον ἐστὶν ἐπιστημῶν ἐπιστήμη, πῶς εἴσεται ὅτι τὸ ὑγιεινὸν γιγνώσκει ἢ ὅτι τὸ οἰκοδομικόν;

οὐδαμῶς.

οὐκ ἄρα εἴσεται ὃ οἶδεν ὁ τοῦτο ἀγνοῶν, ἀλλʼ ὅτι οἶδεν μόνον.

ἔοικεν.

170d"Demek ki itidalli olmak ve itidal, neyi bildiğini ve neyi bilmediğini bilmek değil, öyle görünüyor ki yalnız bildiğini ve bilmediğini bilmek olur."

"Galiba."

"O hâlde bu kişi, bir şey bildiğini iddia eden başka birinin, bildiğini iddia ettiği şeyi bilip bilmediğini de sınayamaz. Öyle görünüyor ki yalnız şu kadarını bilecek: onun bir epistēmēsi var; ama neyin epistēmēsi olduğunu itidal ona bildirmeyecek."

"Bildirmeyecek gibi görünüyor."

170d

οὐκ ἄρα σωφρονεῖν τοῦτʼ ἂν εἴη οὐδὲ σωφροσύνη, εἰδέναι ἅ τε οἶδεν καὶ ἃ μὴ οἶδεν, ἀλλʼ, ὡς ἔοικεν, ὅτι οἶδεν καὶ ὅτι οὐκ οἶδεν μόνον.

κινδυνεύει.

οὐδὲ ἄλλον ἄρα οἷός τε ἔσται οὗτος ἐξετάσαι φάσκοντά τι ἐπίστασθαι, πότερον ἐπίσταται ὅ φησιν ἐπίστασθαι ἢ οὐκ ἐπίσταται· ἀλλὰ τοσοῦτον μόνον, ὡς ἔοικεν, γνώσεται, ὅτι ἔχει τινὰ ἐπιστήμην, ὅτου δέ γε, ἡ σωφροσύνη οὐ ποιήσει αὐτὸν γιγνώσκειν.

οὐ φαίνεται.

170e"O hâlde ne hekim olmadığı hâlde hekim geçinen biriyle gerçekten hekim olanı ayırt edebilecek, ne de bilenlerle bilmeyenlerden başka birini. Şuradan bakalım: İtidalli olan ya da başka biri, gerçekten hekim olanla olmayanı ayırt edecekse, şöyle yapmayacak mı? Onunla herhalde hekimlik hakkında konuşmayacak; çünkü söylediğimiz gibi hekim sağlıklı ve hastalıklı olandan başka bir şeyden anlamaz; öyle değil mi?"

"Evet, öyle."

"Epistēmē hakkında ise hiçbir şey bilmez; bunu yalnız itidale verdik."

"Evet."

"O hâlde hekim hekimlik hakkında da bir şey bilmez, mademki hekimlik bir epistēmēdir."

170e

οὔτε ἄρα τὸν προσποιούμενον ἰατρὸν εἶναι, ὄντα δὲ μή, καὶ τὸν ὡς ἀληθῶς ὄντα οἷός τε ἔσται διακρίνειν, οὔτε ἄλλον οὐδένα τῶν ἐπιστημόνων καὶ μή. σκεψώμεθα δὲ ἐκ τῶνδε· εἰ μέλλει ὁ σώφρων ἢ ὁστισοῦν ἄλλος τὸν ὡς ἀληθῶς ἰατρὸν διαγνώσεσθαι καὶ τὸν μή, ἆρʼ οὐχ ὧδε ποιήσει· περὶ μὲν ἰατρικῆς δήπου αὐτῷ οὐ διαλέξεται—οὐδὲν γὰρ ἐπαΐει, ὡς ἔφαμεν, ὁ ἰατρὸς ἀλλʼ ἢ τὸ ὑγιεινὸν καὶ τὸ νοσῶδες—ἢ οὔ;

ναί, οὕτως.

περὶ δέ γε ἐπιστήμης οὐδὲν οἶδεν, ἀλλὰ τοῦτο δὴ τῇ σωφροσύνῃ μόνῃ ἀπέδομεν.

ναί.

οὐδὲ περὶ ἰατρικῆς ἄρα οἶδεν ὁ ἰατρικός, ἐπειδήπερ ἡ

171a"Doğru."

"İtidalli olan, hekimin bir epistēmēsi olduğunu bilecek; ama bunun hangi epistēmē olduğunu sınamak gerektiğinde, neyin epistēmēsi olduğuna bakmaktan başka ne yapacak? Her epistēmē yalnız epistēmē olmakla değil, hangi epistēmē olduğuyla da, yani belli şeylerin epistēmēsi olmakla tarif edilmemiş miydi?"

"Bununla elbette."

"Hekimlik de sağlıklının ve hastalıklının epistēmēsi olmakla öteki epistēmēlerden farklı diye tarif edildi."

"Evet."

"O hâlde hekimliği incelemek isteyen, onu nerede bulunuyorsa orada incelemek zorundadır.

171a

ἰατρικὴ ἐπιστήμη οὖσα τυγχάνει.

ἀληθῆ.

ὅτι μὲν δὴ ἐπιστήμην τινὰ ἔχει, γνώσεται ὁ σώφρων τὸν ἰατρόν· δέον δὲ πεῖραν λαβεῖν ἥτις ἐστίν, ἄλλο τι σκέψεται ὧντινων; ἢ οὐ τούτῳ ὥρισται ἑκάστη ἐπιστήμη μὴ μόνον ἐπιστήμη εἶναι ἀλλὰ καὶ τίς, τῷ τινῶν εἶναι;

τούτῳ μὲν οὖν.

καὶ ἡ ἰατρικὴ δὴ ἑτέρα εἶναι τῶν ἄλλων ἐπιστημῶν ὡρίσθη τῷ τοῦ ὑγιεινοῦ εἶναι καὶ νοσώδους ἐπιστήμη.

ναί.

οὐκοῦν ἐν τούτοις ἀναγκαῖον σκοπεῖν τὸν βουλόμενον

171bHerhalde bulunmadığı dışarıdaki şeylerde değil, değil mi?"

"Elbette değil."

"O hâlde doğru inceleyen, hekimi hekim olduğu ölçüde sağlıklı ve hastalıklı şeylerde inceleyecek."

"Öyle görünüyor."

"Yani bu şekilde söylenen ya da yapılan şeylerde; söylenenlerin doğru söylenip söylenmediğine, yapılanların doğru yapılıp yapılmadığına bakarak?"

"Zorunlu olarak."

"Peki hekimlik olmadan biri bunların hangisini takip edebilir?"

"Elbette hiçbirini."

171b

ἰατρικὴν σκοπεῖν, ἐν οἷς ποτʼ ἔστιν· οὐ γὰρ δήπου ἔν γε τοῖς ἔξω, ἐν οἷς οὐκ ἔστιν;

οὐ δῆτα.

ἐν τοῖς ὑγιεινοῖς ἄρα καὶ νοσώδεσιν ἐπισκέψεται τὸν ἰατρόν, ᾗ ἰατρικός ἐστιν, ὁ ὀρθῶς σκοπούμενος.

ἔοικεν.

οὐκοῦν ἐν τοῖς οὕτως ἢ λεγομένοις ἢ πραττομένοις τὰ μὲν λεγόμενα, εἰ ἀληθῆ λέγεται, σκοπούμενος, τὰ δὲ πραττόμενα, εἰ ὀρθῶς πράττεται;

ἀνάγκη.

ἦ οὖν ἄνευ ἰατρικῆς δύναιτʼ ἄν τις τούτων ποτέροις ἐπακολουθῆσαι;

οὐ δῆτα.

171c"Öyle görünüyor ki hekimden başka hiç kimse; itidalli olan da; yoksa itidalin yanında hekim de olurdu."

"Öyle."

"O hâlde her şeyden çok, eğer itidal yalnız epistēmēnin ve epistēmē yokluğunun epistēmēsiyse, ne tekhnēsinin konusunu bilen bir hekimi, bilmediği hâlde bildiğini ileri süren ya da sanan bir hekimden ayırt edebilecek, ne de herhangi bir şeyi bilenlerden başka birini; öteki zanaatkârlar gibi, yalnız kendi zanaat arkadaşını ayırt edebilecek."

"Öyle görünüyor," dedi.

171c

οὐδέ γε ἄλλος οὐδείς, ὡς ἔοικεν, πλὴν ἰατρός, οὔτε δὴ ὁ σώφρων· ἰατρὸς γὰρ ἂν εἴη πρὸς τῇ σωφροσύνῃ.

ἔστι ταῦτα.

παντὸς ἄρα μᾶλλον, εἰ ἡ σωφροσύνη ἐπιστήμης ἐπιστήμη μόνον ἐστὶν καὶ ἀνεπιστημοσύνης, οὔτε ἰατρὸν διακρῖναι οἵα τε ἔσται ἐπιστάμενον τὰ τῆς τέχνης ἢ μὴ ἐπιστάμενον, προσποιούμενον δὲ ἢ οἰόμενον, οὔτε ἄλλον οὐδένα τῶν ἐπισταμένων καὶ ὁτιοῦν, πλήν γε τὸν αὑτοῦ ὁμότεχνον, ὥσπερ οἱ ἄλλοι δημιουργοί.

φαίνεται, ἔφη.

171d"O hâlde, Kritias," dedim, "itidal böyle bir şeyse bize daha ne faydası olur? Eğer başta varsaydığımız gibi itidalli olan neyi bilip neyi bilmediğini, bir kısmını bildiğini, bir kısmını bilmediğini bilseydi ve aynı durumda olan başka birini de inceleyebilseydi, diyoruz ki itidalli olmak bize son derece faydalı olurdu. Çünkü hem itidale sahip olan bizler hem de bizim yönettiğimiz öteki herkes hayatımızı hatasız geçirirdik. Ne kendimiz bilmediğimiz şeyleri yapmaya kalkışırdık, onları bilenleri bulup onlara bırakırdık; ne de yönettiğimiz ötekilerin, yaptıklarında doğru yapacakları şeyden başka bir şey yapmalarına izin verirdik; bu da epistēmēsine sahip oldukları şey olurdu. Böylece itidal sayesinde ev yönetilirse güzel yönetilecekti, şehir de idare edilirse güzel idare edilecekti, itidalin yönettiği başka her şey de öyle.

171d

τίς οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ Κριτία, ὠφελία ἡμῖν ἔτι ἂν εἴη ἀπὸ τῆς σωφροσύνης τοιαύτης οὔσης; εἰ μὲν γάρ, ὃ ἐξ ἀρχῆς ὑπετιθέμεθα, ᾔδει ὁ σώφρων ἅ τε ᾔδει καὶ ἃ μὴ ᾔδει, τὰ μὲν ὅτι οἶδεν, τὰ δʼ ὅτι οὐκ οἶδεν, καὶ ἄλλον ταὐτὸν τοῦτο πεπονθότα ἐπισκέψασθαι οἷός τʼ ἦν, μεγαλωστὶ ἂν ἡμῖν, φαμέν, ὠφέλιμον ἦν σώφροσιν εἶναι· ἀναμάρτητοι γὰρ ἂν τὸν βίον διεζῶμεν αὐτοί τε [καὶ] οἱ τὴν σωφροσύνην ἔχοντες καὶ οἱ ἄλλοι πάντες ὅσοι ὑφʼ ἡμῶν ἤρχοντο. οὔτε

171eÇünkü hata ortadan kalkıp doğruluk yol gösterince, böyle bir durumda olanların her işte güzel ve iyi davranmaları, iyi davrananların da mesut olmaları zorunludur."

171e

γὰρ ἂν αὐτοὶ ἐπεχειροῦμεν πράττειν ἃ μὴ ἠπιστάμεθα, ἀλλʼ ἐξευρίσκοντες τοὺς ἐπισταμένους ἐκείνοις ἂν παρεδίδομεν, οὔτε τοῖς ἄλλοις ἐπετρέπομεν, ὧν ἤρχομεν, ἄλλο τι πράττειν ἢ ὅτι πράττοντες ὀρθῶς ἔμελλον πράξειν—τοῦτο δʼ ἦν ἄν, οὗ ἐπιστήμην εἶχον—καὶ οὕτω δὴ ὑπὸ σωφροσύνης οἰκία τε οἰκουμένη ἔμελλεν καλῶς οἰκεῖσθαι, πόλις τε πολιτευομένη, καὶ ἄλλο πᾶν οὗ σωφροσύνη ἄρχοι·

ἁμαρτίας γὰρ

172a"Kritias," dedim, "itidal hakkında böyle demiyor muyduk, insanın neyi bilip neyi bilmediğini bilmesinin ne büyük bir iyi olduğunu söylerken?"

"Elbette böyle diyorduk," dedi.

"Ama şimdi," dedim, "böyle bir epistēmēnin hiçbir yerde ortaya çıkmadığını görüyorsun."

"Görüyorum," dedi.

172a

ἐξῃρημένης, ὀρθότητος δὲ ἡγουμένης, ἐν πάσῃ πράξει καλῶς καὶ εὖ πράττειν ἀναγκαῖον τοὺς οὕτω διακειμένους, τοὺς δὲ εὖ πράττοντας εὐδαίμονας εἶναι. ἆρʼ οὐχ οὕτως, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ Κριτία, ἐλέγομεν περὶ σωφροσύνης, λέγοντες ὅσον ἀγαθὸν εἴη τὸ εἰδέναι ἅ τε οἶδέν τις καὶ ἃ μὴ οἶδεν;

πάνυ μὲν οὖν, ἔφη, οὕτως.

νῦν δέ, ἦν δʼ ἐγώ, ὁρᾷς ὅτι οὐδαμοῦ ἐπιστήμη οὐδεμία τοιαύτη οὖσα πέφανται.

ὁρῶ, ἔφη.

172b"Peki," dedim, "şimdi itidal olduğunu bulduğumuz şeyin, epistēmēyi ve epistēmē yokluğunu bilmenin iyiliği şu mudur: Buna sahip olan, başka ne öğrenirse daha kolay öğrenecek, her şey ona daha açık görünecek, çünkü öğrendiği her şeyin yanında epistēmēyi de görecek; başkalarını da kendi öğrendiği şeyler konusunda daha güzel sınayacak, bu olmadan sınayanlar ise bunu daha zayıf ve daha kötü yapacaklar? İtidalden yararlanacağımız şeyler, dostum, böyle şeyler midir, biz ise daha büyük bir şeye bakıp onun olduğundan daha büyük bir şey olmasını mı istiyoruz?"

172b

ἆρʼ οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, τοῦτʼ ἔχει τὸ ἀγαθὸν ἣν νῦν εὑρίσκομεν σωφροσύνην οὖσαν, τὸ ἐπιστήμην ἐπίστασθαι καὶ ἀνεπιστημοσύνην, ὅτι ὁ ταύτην ἔχων, ὅτι ἂν ἄλλο μανθάνῃ, ῥᾷόν τε μαθήσεται καὶ ἐναργέστερα πάντα αὐτῷ φανεῖται, ἅτε πρὸς ἑκάστῳ ᾧ ἂν μανθάνῃ προσκαθορῶντι τὴν ἐπιστήμην· καὶ τοὺς ἄλλους δὴ κάλλιον ἐξετάσει περὶ ὧν ἂν καὶ αὐτὸς μάθῃ, οἱ δὲ ἄνευ τούτου ἐξετάζοντες ἀσθενέστερον καὶ φαυλότερον τοῦτο δράσουσιν; ἆρʼ, ὦ φίλε, τοιαῦτα

172c"Belki öyledir," dedi.

"Belki," dedim; "ama belki de işe yarar bir şey aramadık. Bunu şuradan çıkarıyorum: itidal böyle bir şeyse, onunla ilgili bana bazı tuhaf şeyler görünüyor. İstersen bakalım: epistēmēyi bilmenin mümkün olduğunu kabul edelim; başta itidal diye ortaya koyduğumuz şeyi, insanın neyi bilip neyi bilmediğini bilmesini de reddetmeyelim, kabul edelim.

172c

ἄττα ἐστὶν ἃ ἀπολαυσόμεθα τῆς σωφροσύνης, ἡμεῖς δὲ μεῖζόν τι βλέπομεν καὶ ζητοῦμεν αὐτὸ μεῖζόν τι εἶναι ἢ ὅσον ἐστίν;

τάχα δʼ ἄν, ἔφη, οὕτως ἔχοι.

ἴσως, ἦν δʼ ἐγώ· ἴσως δέ γε ἡμεῖς οὐδὲν χρηστὸν ἐζητήσαμεν. τεκμαίρομαι δέ, ὅτι μοι ἄτοπʼ ἄττα καταφαίνεται περὶ σωφροσύνης, εἰ τοιοῦτόν ἐστιν. ἴδωμεν γάρ, εἰ βούλει, συγχωρήσαντες καὶ ἐπίστασθαι ἐπιστήμην δυνατὸν εἶναι [εἰδέναι], καὶ ὅ γε ἐξ ἀρχῆς ἐτιθέμεθα σωφροσύνην εἶναι, τὸ εἰδέναι ἅ τε οἶδεν καὶ ἃ μὴ οἶδεν, μὴ

172dBütün bunları kabul ederek, böyle bir şeyin bize gerçekten bir faydası olup olmayacağını daha iyi inceleyelim. Çünkü az önce söylediğimiz şeyi, itidal böyle bir şeyse, evin ve şehrin idaresine yol göstererek büyük bir iyi olacağını, bence iyi kabul etmedik, Kritias."

"Nasıl yani?" dedi.

"Şöyle," dedim: "her birimiz bildiği şeyleri yapsa, bilmediklerini de bilen başkalarına bıraksa, bunun insanlar için büyük bir iyi olacağını kolayca kabul ettik."

172d

ἀποστερήσωμεν, ἀλλὰ δῶμεν· καὶ πάντα ταῦτα δόντες ἔτι βέλτιον σκεψώμεθα εἰ ἄρα τι καὶ ἡμᾶς ὀνήσει τοιοῦτον ὄν. ἃ γὰρ νυνδὴ ἐλέγομεν, ὡς μέγα ἂν εἴη ἀγαθὸν ἡ σωφροσύνη εἰ τοιοῦτον εἴη, ἡγουμένη διοικήσεως καὶ οἰκίας καὶ πόλεως, οὔ μοι δοκοῦμεν, ὦ Κριτία, καλῶς ὡμολογηκέναι.

πῶς δή; ἦ δʼ ὅς.

ὅτι, ἦν δʼ ἐγώ, ῥᾳδίως ὡμολογήσαμεν μέγα τι ἀγαθὸν εἶναι τοῖς ἀνθρώποις εἰ ἕκαστοι ἡμῶν, ἃ μὲν ἴσασιν, πράττοιεν ταῦτα, ἃ δὲ μὴ ἐπίσταιντο, ἄλλοις παραδιδοῖεν τοῖς ἐπισταμένοις.

172e"İyi kabul etmedik mi yani?" dedi.

"Etmedik galiba," dedim.

"Gerçekten tuhaf şeyler söylüyorsun, Sokrates," dedi.

"Köpek adına," dedim, "bana da öyle geliyor; az önce de buna bakıp bazı tuhaf şeylerin göründüğünü, doğru incelemediğimizden korktuğumu söylemiştim. Çünkü gerçekten, itidal ne kadar böyle bir şey olsa da, bize ne iyilik yaptığı bana hiç açık görünmüyor."

172e

οὐκ οὖν, ἔφη, καλῶς ὡμολογήσαμεν;

οὔ μοι δοκοῦμεν, ἦν δʼ ἐγώ.

ἄτοπα λέγεις ὡς ἀληθῶς, ἔφη, ὦ Σώκρατες.

νὴ τὸν κύνα, ἔφην, καὶ ἐμοί τοι δοκεῖ οὕτω, κἀνταῦθα καὶ ἄρτι ἀποβλέψας ἄτοπʼ ἄττʼ ἔφην μοι προφαίνεσθαι, καὶ ὅτι φοβοίμην μὴ οὐκ ὀρθῶς σκοποῖμεν.

ὡς ἀληθῶς γάρ, εἰ ὅτι μάλιστα τοιοῦτόν ἐστιν ἡ σωφροσύνη, οὐδέν μοι

173a"Nasıl yani?" dedi. "Söyle de ne dediğini biz de bilelim."

"Saçmaladığımı sanıyorum," dedim; "yine de insan kendine azıcık önem veriyorsa, aklına geleni incelemesi, gelişigüzel geçip gitmemesi gerek."

"Güzel söylüyorsun," dedi.

"Dinle öyleyse rüyamı," dedim, "ister boynuz kapıdan gelmiş olsun ister fildişi kapıdan. Şimdi tarif ettiğimiz gibi olan itidal bizi bütünüyle yönetse, her şey epistēmēlere uygun yapılırdı; ne dümenci olmadığı hâlde dümenci olduğunu iddia eden biri bizi aldatabilirdi, ne de bir hekim, bir komutan ya da bilmediği bir şeyi biliyormuş gibi yapan başka biri fark edilmeden kalabilirdi.

173a

δῆλον εἶναι δοκεῖ ὅτι ἀγαθὸν ἡμᾶς ἀπεργάζεται.

πῶς δή; ἦ δʼ ὅς. λέγε, ἵνα καὶ ἡμεῖς εἰδῶμεν ὅτι λέγεις.

οἶμαι μέν, ἦν δʼ ἐγώ, ληρεῖν με· ὅμως τό γε προφαινόμενον ἀναγκαῖον σκοπεῖν καὶ μὴ εἰκῇ παριέναι, εἴ τίς γε αὑτοῦ καὶ σμικρὸν κήδεται.

καλῶς γάρ, ἔφη, λέγεις.

ἄκουε δή, ἔφην, τὸ ἐμὸν ὄναρ, εἴτε διὰ κεράτων εἴτε διʼ ἐλέφαντος ἐλήλυθεν. εἰ γὰρ ὅτι μάλιστα ἡμῶν ἄρχοι ἡ σωφροσύνη, οὖσα οἵαν νῦν ὁριζόμεθα, ἄλλο τι κατὰ τὰς

173bDurum böyle olunca, bundan bize şimdikinden daha sağlıklı bedenlere sahip olmaktan, denizde ve savaşta tehlikeye düştüğümüzde kurtulmaktan, kaplarımızın, giysilerimizin, bütün ayakkabılarımızın, bütün eşyamızın ustalıkla yapılmış olmasından ve gerçek zanaatkârlardan yararlandığımız için başka birçok şeyden başka ne çıkardı?

173b

ἐπιστήμας πάντʼ ἂν πράττοιτο, καὶ οὔτε τις κυβερνήτης φάσκων εἶναι, ὢν δὲ οὔ, ἐξαπατῷ ἂν ἡμᾶς, οὔτε ἰατρὸς οὔτε στρατηγὸς οὔτʼ ἄλλος οὐδείς, προσποιούμενός τι εἰδέναι ὃ μὴ οἶδεν, λανθάνοι ἄν· ἐκ δὴ τούτων οὕτως ἐχόντων ἄλλο ἂν ἡμῖν τι συμβαίνοι ἢ ὑγιέσιν τε τὰ σώματα εἶναι μᾶλλον ἢ νῦν, καὶ ἐν τῇ θαλάττῃ κινδυνεύοντας καὶ ἐν πολέμῳ σῴζεσθαι, καὶ τὰ σκεύη καὶ τὴν ἀμπεχόνην καὶ ὑπόδεσιν

173cİstersen kâhinliğin de olacak şeylerin epistēmēsi olduğunu kabul edelim; itidalin de ona nezaret edip şarlatanları uzaklaştırdığını, gerçek kâhinleri bize gelecekten haber verenler olarak atadığını. Böyle donatılmış olan insan soyunun epistēmēye uygun olarak davranıp yaşayacağını anlıyorum; çünkü nöbet tutan itidal, araya sızan epistēmē yokluğunun bize yardımcı olmasına izin vermezdi. Ama epistēmēye uygun davranarak iyi davranacağımızı ve mesut olacağımızı, işte bunu henüz anlayamıyoruz, sevgili Kritias."

173c

πᾶσαν καὶ τὰ χρήματα πάντα τεχνικῶς ἡμῖν εἰργασμένα εἶναι καὶ ἄλλα πολλὰ διὰ τὸ ἀληθινοῖς δημιουργοῖς χρῆσθαι; εἰ δὲ βούλοιό γε, καὶ τὴν μαντικὴν εἶναι συγχωρήσωμεν ἐπιστήμην τοῦ μέλλοντος ἔσεσθαι, καὶ τὴν σωφροσύνην, αὐτῆς ἐπιστατοῦσαν, τοὺς μὲν ἀλαζόνας ἀποτρέπειν, τοὺς δὲ ὡς ἀληθῶς μάντεις καθιστάναι ἡμῖν προφήτας τῶν μελλόντων. κατεσκευασμένον δὴ οὕτω τὸ ἀνθρώπινον γένος

173d"Ama," dedi, "epistēmēye uygun olarak yapmayı küçümsersen, iyi davranmanın başka bir gayesini kolay kolay bulamazsın."

"Bana biraz daha öğret öyleyse," dedim. "Neye dair epistēmēye uygun olarak? Ayakkabı kesmeye mi?"

173d

ὅτι μὲν ἐπιστημόνως ἂν πράττοι καὶ ζῴη, ἕπομαι—ἡ γὰρ σωφροσύνη φυλάττουσα οὐκ ἂν ἐῴη παρεμπίπτουσαν τὴν ἀνεπιστημοσύνην συνεργὸν ἡμῖν εἶναι—ὅτι δʼ ἐπιστημόνως ἂν πράττοντες εὖ ἂν πράττοιμεν καὶ εὐδαιμονοῖμεν, τοῦτο δὲ οὔπω δυνάμεθα μαθεῖν, ὦ φίλε Κριτία.

ἀλλὰ μέντοι, ἦ δʼ ὅς, οὐ ῥᾳδίως εὑρήσεις ἄλλο τι τέλος τοῦ εὖ πράττειν, ἐὰν τὸ ἐπιστημόνως ἀτιμάσῃς.

σμικρὸν τοίνυν με, ἦν δʼ ἐγώ, ἔτι προσδίδαξον. τίνος ἐπιστημόνως λέγεις; ἦ σκυτῶν τομῆς;

173e"Zeus adına, hayır."

"Tunç işlemeye mi?"

"Asla."

"Yünü, tahtayı ya da bu türden başka bir şeyi işlemeye mi?"

"Elbette hayır."

"O hâlde," dedim, "epistēmēye uygun yaşayanın mesut olduğu düşüncesinde artık durmuyoruz. Çünkü bunlar epistēmēye uygun yaşadıkları hâlde sen onların mesut olduğunu kabul etmiyorsun; bence sen mesut insanı belli şeylere dair epistēmēye uygun yaşayan biri olarak sınırlıyorsun. Belki de az önce benim söylediğim kişiyi, olacak her şeyi bilen kişiyi, kâhini kastediyorsun.

173e

μὰ Δίʼ οὐκ ἔγωγε.

ἀλλὰ χαλκοῦ ἐργασίας;

οὐδαμῶς.

ἀλλὰ ἐρίων ἢ ξύλων ἢ ἄλλου του τῶν τοιούτων;

οὐ δῆτα.

οὐκ ἄρα, ἦν δʼ ἐγώ, ἔτι ἐμμένομεν τῷ λόγῳ τῷ εὐδαίμονα εἶναι τὸν ἐπιστημόνως ζῶντα. οὗτοι γὰρ ἐπιστημόνως ζῶντες οὐχ ὁμολογοῦνται παρὰ σοῦ εὐδαίμονες εἶναι, ἀλλὰ περί τινων ἐπιστημόνως ζῶντα σὺ δοκεῖς μοι ἀφορίζεσθαι τὸν εὐδαίμονα.

καὶ ἴσως λέγεις ὃν νυνδὴ ἐγὼ ἔλεγον, τὸν

174aBunu mu kastediyorsun, başka birini mi?"

"Hem bunu," dedi, "hem başkasını."

"Kimi?" dedim. "Olacak şeylerin yanında olmuş her şeyi ve şimdi olanları da bilen, hiçbir şeyden habersiz olmayan birini mi? Böyle biri olduğunu varsayalım. Sanırım ondan daha çok epistēmēye uygun yaşayan kimse olmadığını söylersin."

"Elbette."

"Bir şeyi daha merak ediyorum: epistēmēlerden hangisi onu mesut kılar? Yoksa hepsi aynı ölçüde mi?"

"Hiç de aynı ölçüde değil," dedi.

174a

εἰδότα τὰ μέλλοντα ἔσεσθαι πάντα, τὸν μάντιν. τοῦτον ἢ ἄλλον τινὰ λέγεις;

καὶ τοῦτον ἔγωγε, ἔφη, καὶ ἄλλον.

τίνα; ἦν δʼ ἐγώ. ἆρα μὴ τὸν τοιόνδε, εἴ τις πρὸς τοῖς μέλλουσιν καὶ τὰ γεγονότα πάντα εἰδείη καὶ τὰ νῦν ὄντα, καὶ μηδὲν ἀγνοοῖ; θῶμεν γάρ τινα εἶναι αὐτόν. οὐ γὰρ οἶμαι τούτου γε ἔτι ἂν εἴποις οὐδένα ἐπιστημονέστερον ζῶντα εἶναι.

οὐ δῆτα.

τόδε δὴ ἔτι προσποθῶ, τίς αὐτὸν τῶν ἐπιστημῶν ποιεῖ εὐδαίμονα; ἢ ἅπασαι ὁμοίως;

οὐδαμῶς ὁμοίως, ἔφη.

174b"Peki en çok hangisi? Var olan, olmuş ve olacak şeylerden neyi bilmesini sağlayan? Dama oyununu bilmesini sağlayan mı?"

"Ne daması?" dedi.

"Hesabı bilmesini sağlayan mı?"

"Asla."

"Sağlıklı olanı bilmesini sağlayan mı?"

"O daha çok," dedi.

"Peki en çok dediğim," dedim, "neyi bilmesini sağlayan?"

"İyiyi ve kötüyü," dedi.

"Seni gidi seni," dedim; "iyi davranmayı ve mesut olmayı sağlayanın epistēmēye uygun yaşamak olmadığını, öteki bütün epistēmēlerin hepsi de olmadığını, yalnız iyi ve kötüyle ilgili bu tek epistēmē olduğunu saklayarak çoktandır beni dolandırıp duruyorsun.

174b

ἀλλὰ ποία μάλιστα; ᾗ τί οἶδεν καὶ τῶν ὄντων καὶ τῶν γεγονότων καὶ τῶν μελλόντων ἔσεσθαι; ἆρά γε ᾗ τὸ πεττευτικόν;

ποῖον, ἦ δʼ ὅς, πεττευτικόν;

ἀλλʼ ᾗ τὸ λογιστικόν;

οὐδαμῶς.

ἀλλʼ ᾗ τὸ ὑγιεινόν;

μᾶλλον, ἔφη.

ἐκείνη δʼ ἣν λέγω μάλιστα, ἦν δʼ ἐγώ, ᾗ τί;

ἧι τὸ ἀγαθόν, ἔφη, καὶ τὸ κακόν.

ὦ μιαρέ, ἔφην ἐγώ, πάλαι με περιέλκεις κύκλῳ, ἀποκρυπτόμενος ὅτι οὐ τὸ ἐπιστημόνως ἦν ζῆν τὸ εὖ πράττειν

174cÇünkü, Kritias, bu epistēmēyi öteki epistēmēlerin arasından çıkarmak istersen, hekimlik daha mı az sağlıklı kılacak, ayakkabıcılık daha mı az ayakkabı giydirecek, dokumacılık daha mı az giydirecek, dümencilik denizde, komutanlık da savaşta ölmeyi daha mı az engelleyecek?"

"Hiç de az değil," dedi.

"Ama sevgili Kritias, bunların her birinin iyi ve faydalı şekilde olması, bu epistēmē yoksa elimizden gitmiş olacak."

174c

τε καὶ εὐδαιμονεῖν ποιοῦν, οὐδὲ συμπασῶν τῶν ἄλλων ἐπιστημῶν, ἀλλὰ μιᾶς οὔσης ταύτης μόνον τῆς περὶ τὸ ἀγαθόν τε καὶ κακόν. ἐπεί, ὦ Κριτία, εἰ ʼθέλεις ἐξελεῖν ταύτην τὴν ἐπιστήμην ἐκ τῶν ἄλλων ἐπιστημῶν, ἧττόν τι ἡ μὲν ἰατρικὴ ὑγιαίνειν ποιήσει, ἡ δὲ σκυτικὴ ὑποδεδέσθαι, ἡ δὲ ὑφαντικὴ ἠμφιέσθαι, ἡ δὲ κυβερνητικὴ κωλύσει ἐν τῇ θαλάττῃ ἀποθνῄσκειν καὶ ἡ στρατηγικὴ ἐν πολέμῳ;

οὐδὲν ἧττον, ἔφη.

ἀλλʼ, ὦ φίλε Κριτία, τὸ εὖ γε τούτων ἕκαστα γίγνεσθαι

174d"Doğru söylüyorsun."

"Öyle görünüyor ki itidal bu değil, işi bize fayda sağlamak olan epistēmē bu. Çünkü bu epistēmē, epistēmēlerin ve epistēmē yokluklarının değil, iyinin ve kötünün epistēmēsidir. Bu yüzden faydalı olan buysa, itidal bizim için başka bir şey olur."

"Neden itidal fayda sağlamasın?" dedi. "Çünkü itidal ne kadar epistēmēlerin epistēmēsi olsa da, öteki epistēmēlere de nezaret ediyorsa, iyiyle ilgili bu epistēmēyi de herhalde yöneterek bize fayda sağlar."

174d

καὶ ὠφελίμως ἀπολελοιπὸς ἡμᾶς ἔσται ταύτης ἀπούσης.

ἀληθῆ λέγεις.

οὐχ αὕτη δέ γε, ὡς ἔοικεν, ἐστὶν ἡ σωφροσύνη, ἀλλʼ ἧς ἔργον ἐστὶν τὸ ὠφελεῖν ἡμᾶς. οὐ γὰρ ἐπιστημῶν γε καὶ ἀνεπιστημοσυνῶν ἡ ἐπιστήμη ἐστίν, ἀλλὰ ἀγαθοῦ τε καὶ κακοῦ· ὥστε εἰ αὕτη ἐστὶν ὠφέλιμος, ἡ σωφροσύνη ἄλλο τι ἂν εἴη [ἡ ὠφελίμη] ἡμῖν.

τί δʼ, ἦ δʼ ὅς, οὐκ ἂν αὕτη ὠφελοῖ; εἰ γὰρ ὅτι μάλιστα τῶν ἐπιστημῶν ἐπιστήμη ἐστὶν ἡ σωφροσύνη, ἐπιστατεῖ

174e"Sağlığı da hekimlik değil de bu mu sağlayacak?" dedim. "Tekhnēlerin öteki işlerini de, her biri kendi işini yapan öteki tekhnēler değil de bu mu yapacak? Bunun yalnız epistēmēnin ve epistēmē yokluğunun epistēmēsi olduğunu, başka hiçbir şeyin epistēmēsi olmadığını çoktan kesin olarak söylemedik mi? Öyle değil mi?"

"Öyle görünüyor."

"O hâlde sağlığın yapıcısı olmayacak?"

"Elbette olmayacak."

174e

δὲ καὶ ταῖς ἄλλαις ἐπιστήμαις, καὶ ταύτης δήπου ἂν ἄρχουσα τῆς περὶ τἀγαθὸν ἐπιστήμης ὠφελοῖ ἂν ἡμᾶς.

ἦ κἂν ὑγιαίνειν ποιοῖ, ἦν δʼ ἐγώ, αὕτη, ἀλλʼ οὐχ ἡ ἰατρική; καὶ τἆλλα τὰ τῶν τεχνῶν αὕτη ἂν ποιοῖ, καὶ οὐχ αἱ ἄλλαι τὸ αὑτῆς ἔργον ἑκάστη; ἢ οὐ πάλαι διεμαρτυρόμεθα ὅτι ἐπιστήμης μόνον ἐστὶν καὶ ἀνεπιστημοσύνης ἐπιστήμη, ἄλλου δὲ οὐδενός· οὐχ οὕτω;

φαίνεταί γε.

οὐκ ἄρα ὑγιείας ἔσται δημιουργός;

οὐ δῆτα.

175a"Çünkü sağlık başka bir tekhnēnin konusuydu; öyle değil mi?"

"Başkasının."

"O hâlde faydanın da yapıcısı olmayacak, dostum; çünkü bu işi de az önce başka bir tekhnēye verdik; öyle değil mi?"

"Elbette."

"Peki hiçbir faydanın yapıcısı olmayan itidal nasıl faydalı olacak?"

"Hiç faydalı olmayacak gibi görünüyor, Sokrates."

"Görüyor musun, Kritias, çoktandır korkmakta ne kadar haklıydım, itidal hakkında işe yarar hiçbir şey incelemediğim için kendimi suçlamakta ne kadar haklıydım? Güzel araştırmakta bir işe yarasaydım, herkesin her şeyin en güzeli olduğunu kabul ettiği şey bize faydasız görünmezdi herhalde.

175a

ἄλλης γὰρ ἦν τέχνης ὑγίεια· ἢ οὔ;

ἄλλης.

οὐδʼ ἄρα ὠφελίας, ὦ ἑταῖρε· ἄλλῃ γὰρ αὖ ἀπέδομεν τοῦτο τὸ ἔργον τέχνῃ νυνδή· ἦ γάρ;

πάνυ γε.

πῶς οὖν ὠφέλιμος ἔσται ἡ σωφροσύνη, οὐδεμιᾶς ὠφελίας οὖσα δημιουργός;

οὐδαμῶς, ὦ Σώκρατες, ἔοικέν γε.

ὁρᾷς οὖν, ὦ Κριτία, ὡς ἐγὼ πάλαι εἰκότως ἐδεδοίκη καὶ δικαίως ἐμαυτὸν ᾐτιώμην ὅτι οὐδὲν χρηστὸν περὶ σωφροσύνης σκοπῶ; οὐ γὰρ ἄν που ὅ γε κάλλιστον πάντων

175bOysa şimdi her bakımdan yeniliyoruz ve kanun koyucunun bu adı, itidali, var olanlardan hangisine koyduğunu bulamıyoruz. Üstelik tartışmada bizim için sonuç olarak çıkmayan birçok şeyi kabul ettik. Tartışma izin vermediği, öyle bir şey olduğunu söylemediği hâlde epistēmēnin epistēmēsinin olduğunu kabul ettik; yine tartışma izin vermediği hâlde, itidalli olan bize bildiğini bildiğini, bilmediğini bilmediğini bilen biri olsun diye, bu epistēmēyle öteki epistēmēlerin işlerinin de bilindiğini kabul ettik.

175b

ὁμολογεῖται εἶναι, τοῦτο ἡμῖν ἀνωφελὲς ἐφάνη, εἴ τι ἐμοῦ ὄφελος ἦν πρὸς τὸ καλῶς ζητεῖν. νῦν δὲ πανταχῇ γὰρ ἡττώμεθα, καὶ οὐ δυνάμεθα εὑρεῖν ἐφʼ ὅτῳ ποτὲ τῶν ὄντων ὁ νομοθέτης τοῦτο τοὔνομα ἔθετο, τὴν σωφροσύνην. καίτοι πολλά γε συγκεχωρήκαμεν οὐ συμβαίνονθʼ ἡμῖν ἐν τῷ λόγῳ. καὶ γὰρ ἐπιστήμην ἐπιστήμης εἶναι συνεχωρήσαμεν, οὐκ ἐῶντος τοῦ λόγου οὐδὲ φάσκοντος εἶναι· καὶ ταύτῃ αὖ τῇ ἐπιστήμῃ καὶ τὰ τῶν ἄλλων ἐπιστημῶν ἔργα γιγνώσκειν

175cBunu da hem de pek cömertçe kabul ettik; insanın hiç bilmediği şeyleri bir şekilde bilmesinin imkânsız olduğunu incelemedik bile; çünkü bizim kabulümüz, bilmediği şeyleri bilmediğini bildiğini söylüyor. Oysa bence bundan daha akıl dışı görünecek bir şey olamaz. Yine de araştırma bizi bu kadar saf ve hiç de inatçı olmayan bulduğu hâlde, gerçeği bulmakta hiç ilerleyemedi; tersine, onunla öyle alay etti ki, çoktandır birlikte kabul ederek ve uydurarak itidal diye ortaya koyduğumuz şeyin faydasız olduğunu bize küstahça gösterdi.

175c

συνεχωρήσαμεν, οὐδὲ τοῦτʼ ἐῶντος τοῦ λόγου, ἵνα δὴ ἡμῖν γένοιτο ὁ σώφρων ἐπιστήμων ὧν τε οἶδεν ὅτι οἶδεν, καὶ ὧν μὴ οἶδεν ὅτι οὐκ οἶδεν. τοῦτο μὲν δὴ καὶ παντάπασι μεγαλοπρεπῶς συνεχωρήσαμεν, οὐδʼ ἐπισκεψάμενοι τὸ ἀδύνατον εἶναι ἅ τις μὴ οἶδεν μηδαμῶς, ταῦτα εἰδέναι ἁμῶς γέ πως· ὅτι γὰρ οὐκ οἶδεν, φησὶν αὐτὰ εἰδέναι ἡ ἡμετέρα ὁμολογία. καίτοι, ὡς ἐγᾦμαι, οὐδενὸς ὅτου οὐχὶ ἀλογώτερον τοῦτʼ ἂν φανείη. ἀλλʼ ὅμως οὕτως ἡμῶν εὐηθικῶν

175dKendi hesabıma pek kızmıyorum; ama senin için, Kharmides," dedim, "çok kızıyorum: bu kadar güzel görünüşlü, bunun yanında psykhēce de en itidalli biri olduğun hâlde, bu itidalden hiçbir şey kazanmayacaksan, içinde bulunması hayatında sana hiçbir fayda sağlamayacaksa.

175d

τυχοῦσα ἡ ζήτησις καὶ οὐ σκληρῶν, οὐδέν τι μᾶλλον εὑρεῖν δύναται τὴν ἀλήθειαν, ἀλλὰ τοσοῦτον κατεγέλασεν αὐτῆς, ὥστε ὃ ἡμεῖς πάλαι συνομολογοῦντες καὶ συμπλάττοντες ἐτιθέμεθα σωφροσύνην εἶναι, τοῦτο ἡμῖν πάνυ ὑβριστικῶς ἀνωφελὲς ὂν ἀπέφαινε. τὸ μὲν οὖν ἐμὸν καὶ ἧττον ἀγανακτῶ· ὑπὲρ δὲ σοῦ, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ Χαρμίδη, πάνυ ἀγανακτῶ, εἰ σὺ τοιοῦτος ὢν τὴν ἰδέαν καὶ πρὸς τούτῳ τὴν ψυχὴν

175eTrakyalıdan öğrendiğim efsun için daha da çok kızıyorum, eğer hiçbir değeri olmayan bir şeyi o kadar çabayla öğrenmişsem. Ama durumun böyle olduğunu hiç sanmıyorum; ben kötü bir araştırıcıyım, o kadar. Çünkü itidal büyük bir iyidir ve eğer ona sahipsen sen de mutlu birisin.

175e

σωφρονέστατος, μηδὲν ὀνήσῃ ἀπὸ ταύτης τῆς σωφροσύνης μηδέ τί σʼ ὠφελήσει ἐν τῷ βίῳ παροῦσα. ἔτι δὲ μᾶλλον ἀγανακτῶ ὑπὲρ τῆς ἐπῳδῆς ἣν παρὰ τοῦ Θρᾳκὸς ἔμαθον, εἰ μηδενὸς ἀξίου πράγματος οὖσαν αὐτὴν μετὰ πολλῆς σπουδῆς ἐμάνθανον. ταῦτʼ οὖν πάνυ μὲν [οὖν] οὐκ οἴομαι οὕτως ἔχειν, ἀλλʼ ἐμὲ φαῦλον εἶναι ζητητήν·ἐπεὶ τήν γε σωφροσύνην μέγα τι ἀγαθὸν εἶναι, καὶ εἴπερ γε ἔχεις αὐτό,

176aAma bak bakalım, ona sahip misin, efsuna hiç ihtiyacın yok mu? Çünkü sahipsen, sana daha çok şunu öğütlerim: beni bir boşboğaz, herhangi bir şeyi tartışarak araştırmaktan âciz biri say; kendini de ne kadar itidalliysen o kadar mesut say."

Kharmides de, "Zeus adına, Sokrates," dedi, "ona sahip olup olmadığımı bilmiyorum. Senin dediğine göre sizin bile ne olduğunu bulamadığınız bir şeyi ben nasıl bilebilirim?

176a

μακάριον εἶναί σε.

ἀλλʼ ὅρα εἰ ἔχεις τε καὶ μηδὲν δέῃ τῆς ἐπῳδῆς· εἰ γὰρ ἔχεις, μᾶλλον ἂν ἔγωγέ σοι συμβουλεύσαιμι ἐμὲ μὲν λῆρον ἡγεῖσθαι εἶναι καὶ ἀδύνατον λόγῳ ὁτιοῦν ζητεῖν, σεαυτὸν δέ, ὅσῳπερ σωφρονέστερος εἶ, τοσούτῳ εἶναι καὶ εὐδαιμονέστερον.

καὶ ὁ Χαρμίδης, ἀλλὰ μὰ Δίʼ, ἦ δʼ ὅς, ἔγωγε, ὦ Σώκρατες, οὐκ οἶδα οὔτʼ εἰ ἔχω οὔτʼ εἰ μὴ ἔχω· πῶς γὰρ ἂν εἰδείην ὅ γε μηδʼ ὑμεῖς οἷοί τέ ἐστε ἐξευρεῖν ὅτι ποτʼ ἔστιν,

176bAma sana pek inanmıyorum, Sokrates; kendimin efsuna çok ihtiyacı olduğunu sanıyorum. Benim açımdan, sen yeterli olduğunu söyleyinceye kadar her gün senin efsunlamana bir engel yok."

"Pekâlâ," dedi Kritias; "Kharmides, bunu yaparsan, yani Sokrates'in seni efsunlamasına izin verir ve ondan ne az ne çok ayrılmazsan, bu benim için itidalli olduğunun kanıtı olacak."

"Onu izleyeceğimi, ondan ayrılmayacağımı bil," dedi; "vasim olan senin sözünü dinlemezsem, buyurduğunu yapmazsam çok kötü bir şey yapmış olurum."

176b

ὡς φῂς σύ; ἐγὼ μέντοι οὐ πάνυ σοι πείθομαι, καὶ ἐμαυτόν, ὦ Σώκρατες, πάνυ οἶμαι δεῖσθαι τῆς ἐπῳδῆς, καὶ τό γʼ ἐμὸν οὐδὲν κωλύει ἐπᾴδεσθαι ὑπὸ σοῦ ὅσαι ἡμέραι, ἕως ἂν φῇς σὺ ἱκανῶς ἔχειν.

εἶεν· ἀλλʼ, ἔφη ὁ Κριτίας, ὦ Χαρμίδη, ⟨ἢν⟩ δρᾷς τοῦτο ἔμοιγʼ ἔσται τοῦτο τεκμήριον ὅτι σωφρονεῖς, ἢν ἐπᾴδειν παρέχῃς Σωκράτει καὶ μὴ ἀπολείπῃ τούτου μήτε μέγα μήτε σμικρόν.

ὡς ἀκολουθήσοντος, ἔφη, καὶ μὴ ἀπολειψομένου· δεινὰ

176c"Buyuruyorum işte," dedi.

"O hâlde yapacağım," dedi, "bugünden başlayarak."

"Siz ikiniz," dedim, "ne yapmayı danışıyorsunuz?"

"Hiçbir şey," dedi Kharmides; "danıştık bile."

"Demek zor kullanacaksın," dedim, "bana bir ön soruşturma hakkı bile tanımayacaksın?"

"Zor kullanacağım," dedi, "çünkü bu böyle buyuruyor. Sen de buna karşı ne yapacağını düşün."

176c

γὰρ ἂν ποιοίην, εἰ μὴ πειθοίμην σοὶ τῷ ἐπιτρόπῳ καὶ μὴ ποιοίην ἃ κελεύεις.

ἀλλὰ μήν, ἔφη, κελεύω ἔγωγε.

ποιήσω τοίνυν, ἔφη, ἀπὸ ταυτησὶ τῆς ἡμέρας ἀρξάμενος.

οὗτοι, ἦν δʼ ἐγώ, τί βουλεύεσθον ποιεῖν;

οὐδέν, ἔφη ὁ Χαρμίδης, ἀλλὰ βεβουλεύμεθα.

βιάσῃ ἄρα, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ οὐδʼ ἀνάκρισίν μοι δώσεις;

ὡς βιασομένου, ἔφη, ἐπειδήπερ ὅδε γε ἐπιτάττει· πρὸς ταῦτα σὺ αὖ βουλεύου ὅτι ποιήσεις.

176d"Düşünecek bir şey kalmıyor," dedim; "çünkü sen bir şey yapmaya girişip zor kullanınca insanlardan hiç kimse sana karşı koyamaz."

"O hâlde," dedi, "sen de karşı koyma."

"Koymayacağım," dedim.

176d

ἀλλʼ οὐδεμία, ἔφην ἐγώ, λείπεται βουλή· σοὶ γὰρ ἐπιχειροῦντι πράττειν ὁτιοῦν καὶ βιαζομένῳ οὐδεὶς οἷός τʼ ἔσται ἐναντιοῦσθαι ἀνθρώπων.

μὴ τοίνυν, ἦ δʼ ὅς, μηδὲ σὺ ἐναντιοῦ.

οὐ τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, ἐναντιώσομαι.

Çeviri değerlendirmesi

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…