Platon
Hipparkhos
Ἵππαρχος
225aSokrates: Peki nedir kazanç düşkünlüğü? Ne olabilir bu, kazanç düşkünleri kimlerdir?
Arkadaş: Bana kalırsa, hiçbir değeri olmayan şeylerden kazanç sağlamayı uygun görenler.
Sokrates: Peki bunların hiçbir değeri olmadığını bilerek mi yaparlar sence, bilmeden mi? Bilmeden yapıyorlarsa kazanç düşkünlerine akılsız demiş olursun.
Arkadaş: Akılsız demiyorum; düzenbaz, alçak ve kazanca yenik düşmüş kimseler diyorum: kazanç sağlamaya cüret ettikleri şeylerin hiçbir değeri olmadığını bildikleri hâlde, utanmazlıklarından yine de kazanç peşinde koşmaya cüret edenler.
ΣΩ. τί γὰρ τὸ φιλοκερδές; τί ποτέ ἐστιν, καὶ τίνες οἱ φιλοκερδεῖς;
ΕΤ. ἐμοὶ μὲν δοκοῦσιν οἳ ἂν κερδαίνειν ἀξιῶσιν ἀπὸ τῶν μηδενὸς ἀξίων.
ΣΩ. πότερον οὖν σοι δοκοῦσιν γιγνώσκοντες ὅτι οὐδενός ἐστιν ἄξια, ἢ ἀγνοοῦντες; εἰ γὰρ ἀγνοοῦντες, ἀνοήτους λέγεις τοὺς φιλοκερδεῖς.
ΕΤ. ἀλλʼ οὐκ ἀνοήτους λέγω, ἀλλὰ πανούργους καὶ
225bSokrates: Kazanç düşkünü derken şöyle birini mi kastediyorsun: Bir çiftçi diktiği fidanın hiçbir değeri olmadığını bildiği hâlde, fidan büyüyünce ondan kazanç sağlamayı uygun görse, ona mı kazanç düşkünü diyorsun?
Arkadaş: Kazanç düşkünü olan, Sokrates, her şeyden kazanç sağlaması gerektiğine inanır.
Sokrates: Bana böyle gelişigüzel, sanki biri sana haksızlık etmiş gibi cevap verme; dikkatini bana ver de, sanki sorumu baştan yeniden soruyormuşum gibi cevapla.
πονηροὺς καὶ ἥττους τοῦ κέρδους, γιγνώσκοντας ὅτι οὐδενὸς ἄξιά ἐστιν ἀφʼ ὧν τολμῶσι κερδαίνειν, ὅμως τολμᾶν φιλοκερδεῖν διʼ ἀναισχυντίαν.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν τοιόνδε λέγεις τὸν φιλοκερδῆ, οἷον ἐὰν φυτεύων γεωργὸς ἀνὴρ καὶ γιγνώσκων ὅτι οὐδενὸς ἄξιον τὸ φυτόν, ἀξιοῖ ἀπὸ τούτου ἐκτραφέντος κερδαίνειν; ἆρα τοιοῦτον αὐτὸν λέγεις;
ΕΤ. ἀπὸ παντὸς ὅ γε φιλοκερδής, ὦ Σώκρατες, οἴεται δεῖν κερδαίνειν.
ΣΩ. μή μοι οὕτως εἰκῇ, ὥσπερ τι ἠδικημένος ὑπό τινος,
225cKazanç düşkününün, kazanç sağlamayı uygun gördüğü şeyin değerini bilen biri olduğunu kabul etmiyor musun?
Arkadaş: Ediyorum.
Sokrates: Peki fidanların değerini, yani hangi zamanda ve hangi zeminde dikilmeye değer olduklarını kim bilir? Hani biz de mahkemelerde güzel söz söyleyen o becerikli adamların bilgece laflarından birini araya sıkıştıralım diye söylüyorum.
ἀλλὰ προσέχων ἐμοὶ τὸν νοῦν ἀπόκριναι, ὥσπερ ἂν εἰ ἐξ ἀρχῆς πάλιν ἠρώτων· οὐχὶ ὁμολογεῖς τὸν φιλοκερδῆ ἐπιστήμονα εἶναι περὶ τῆς ἀξίας τούτου ὅθεν κερδαίνειν ἀξιοῖ;
ΕΤ. ἔγωγε.
ΣΩ. τίς οὖν ἐπιστήμων περὶ φυτῶν τῆς ἀξίας, ἐν ὁποίᾳ ἄξια φυτευθῆναι καὶ ὥρᾳ καὶ χώρᾳ; ἵνα τι καὶ ἡμεῖς τῶν σοφῶν ῥημάτων ἐμβάλωμεν, ὧν οἱ δεξιοὶ περὶ τὰς δίκας καλλιεποῦνται.
225dArkadaş: Bence çiftçi.
Sokrates: Peki kazanç sağlamayı uygun görmek, kazanç sağlaması gerektiğine inanmaktan başka bir şey mi demek?
Arkadaş: Ben bunu kastediyorum.
Sokrates: O hâlde bu yaşta, benim gibi artık yaşlı bir adamı aldatmaya kalkışma; az önce yaptığın gibi kendin de inanmadığın cevaplar verme de bana doğrusunu söyle.
ΕΤ. ἐγὼ μὲν οἶμαι γεωργόν.
ΣΩ. τὸ οὖν ἀξιοῦν κερδαίνειν ἄλλο τι λέγεις ἢ οἴεσθαι δεῖν κερδαίνειν;
ΕΤ. τοῦτο λέγω.
ΣΩ. μὴ τοίνυν με ἐπιχείρει ἐξαπατᾶν, ἄνδρα πρεσβύτερον
226aÇiftçilikten anlayan bir adamın, diktiği fidanın hiçbir değeri olmadığını bildiği hâlde ondan kazanç sağlayacağına inandığı olur mu sence?
Arkadaş: Zeus adına, bence olmaz.
Sokrates: Peki ya atçılıktan anlayan biri? Atına hiçbir değeri olmayan yem verdiğini bilen bir adamın, atını mahvettiğinden habersiz olduğunu mu sanırsın?
Arkadaş: Hayır.
ἤδη οὕτω νέος ὤν, ἀποκρινόμενος ὥσπερ νυνδὴ ἃ οὐδʼ αὐτὸς οἴει, ἀλλʼ ὡς ἀληθῶς εἰπέ· ἆρʼ ἔστιν ὅντινα οἴει γεωργικὸν ἄνδρα γιγνόμενον, καὶ γιγνώσκοντα ὅτι οὐδενὸς ἄξιον φυτεύει τὸ φυτόν, οἴεσθαι ἀπὸ τούτου κερδαίνειν;
ΕΤ. μὰ Δίʼ οὐκ ἔγωγε.
ΣΩ. τί δέ; ἱππικὸν ἄνδρα γιγνώσκοντα ὅτι οὐδενὸς ἄξια σιτία τῷ ἵππῳ παρέχει, ἀγνοεῖν αὐτὸν οἴει ὅτι τὸν ἵππον διαφθείρει;
ΕΤ. οὐκ ἔγωγε.
226bSokrates: Demek ki o hiçbir değeri olmayan yemden kazanç sağlayacağına inanmaz.
Arkadaş: İnanmaz.
Sokrates: Peki ya gemisine hiçbir değeri olmayan yelkenler ve dümenler takmış bir dümenci? Zarara uğrayacağından, hem kendisinin ölmesi hem gemiyi ve taşıdığı her şeyi kaybetmesi tehlikesiyle karşı karşıya kalacağından habersiz olduğunu mu sanırsın?
Arkadaş: Hayır.
Sokrates: Demek ki o da hiçbir değeri olmayan donanımdan kazanç sağlayacağına inanmaz.
ΣΩ. οὐκ ἄρα οἴεταί γε ἀπὸ τούτων κερδαίνειν τῶν σιτίων τῶν μηδενὸς ἀξίων.
ΕΤ. οὐχί.
ΣΩ. τί δέ; κυβερνήτην μηδενὸς ἄξια ἱστία καὶ πηδάλια τῇ νηὶ παρεσκευασμένον ἀγνοεῖν οἴει ὅτι ζημιωθήσεται καὶ κινδυνεύσει καὶ αὐτὸς ἀπολέσθαι καὶ τὴν ναῦν ἀπολέσαι καὶ ἃ ἂν ἄγῃ πάντα;
ΕΤ. οὐκ ἔγωγε.
ΣΩ. οὐκ ἄρα οἴεταί γε κερδαίνειν ἀπὸ τῶν σκευῶν τῶν
226cArkadaş: İnanmaz elbette.
Sokrates: Peki ordusunun elindeki silahların hiçbir değeri olmadığını bilen bir komutan, bunlardan kazanç sağlayacağına inanır, kazanç sağlamayı uygun görür mü?
Arkadaş: Asla.
Sokrates: Ya hiçbir değeri olmayan bir aulosu olan bir aulos çalgıcısı, lirli bir kitharacı, yaylı bir okçu, kısacası zanaatkârlardan ya da aklı başında başka insanlardan herhangi biri, hiçbir değeri olmayan aletlere ya da başka bir donanıma sahipken bunlardan kazanç sağlayacağına inanır mı?
μηδενὸς ἀξίων.
ΕΤ. οὐ γάρ.
ΣΩ. ἀλλὰ στρατηγὸς γιγνώσκων ὅτι ἡ στρατιὰ αὐτῷ οὐδενὸς ἄξια ὅπλα ἔχει, οἴεται ἀπὸ τούτων κερδαίνειν καὶ ἀξιοῖ κερδαίνειν;
ΕΤ. οὐδαμῶς.
ΣΩ. ἀλλʼ αὐλητὴς αὐλοὺς οὐδενὸς ἀξίους ἔχων ἢ κιθαριστὴς λύραν ἢ τοξότης τόξον ἢ ἄλλος ὁστισοῦν συλλήβδην τῶν δημιουργῶν ἢ τῶν ἄλλων τῶν ἐμφρόνων ἀνδρῶν μηδενὸς ἄξια ὄργανα ἢ ἄλλην παρασκευὴν ἡντιναοῦν ἔχων ἀπὸ τούτων οἴεται κερδαίνειν;
226dArkadaş: İnanmıyor gibi görünüyor.
Sokrates: O hâlde kazanç düşkünü dediğin kimdir? Herhalde şimdiye kadar saydıklarımız değil, değersiz şeyleri değersiz olduklarını bilerek onlardan kazanç sağlamaları gerektiğine inananlar. Ama senin dediğin anlamda, sevgili dostum, insanlardan hiç kimse kazanç düşkünü değildir.
Arkadaş: Benim kazanç düşkünü demek istediğim, Sokrates, doymak bilmezlikleri yüzünden çok küçük, az değerli, hatta hiç değeri olmayan şeylere her seferinde aşırı derecede göz diken, onlardan kâr çıkarmaya can atan kimseler.
ΕΤ. οὔκουν φαίνεταί γε.
ΣΩ. τίνας οὖν ποτε λέγεις τοὺς φιλοκερδεῖς; οὐ γάρ που τούτους γε οὓς διεληλύθαμεν, ⟨ἀλλʼ⟩ οἵτινες γιγνώσκοντες τὰ οὐδενὸς ἄξια ἀπὸ τούτων οἴονται δεῖν κερδαίνειν· ἀλλʼ οὕτω μέν, ὦ θαυμάσιε, ὡς σὺ λέγεις, οὐκ ἔστʼ ἀνθρώπων οὐδεὶς φιλοκερδής.
ΕΤ. ἀλλʼ ἐγώ, ὦ Σώκρατες, βούλομαι λέγειν τούτους φιλοκερδεῖς εἶναι, οἳ ἑκάστοτε ὑπὸ ἀπληστίας καὶ πάνυ
226eSokrates: Herhalde, iyi dostum, bunların hiçbir değeri olmadığını bilerek değil; çünkü bunun imkânsız olduğunu biraz önce kendi tartışmamızla kendimize ispatladık.
Arkadaş: Bence de öyle.
Sokrates: Bilerek değilse, besbelli bilmeden yaparlar; hiçbir değeri olmayan şeylerin çok değerli olduğunu sanarak.
Arkadaş: Öyle görünüyor.
Sokrates: Peki kazanç düşkünleri kazancı sever, değil mi?
Arkadaş: Evet.
Sokrates: Kazancı da zararın zıddı olarak mı anlıyorsun?
σμικρὰ καὶ ὀλίγου ἄξια καὶ οὐδενὸς γλίχονται ὑπερφυῶς καὶ φιλοκερδοῦσιν.
ΣΩ. οὐ δήπου, ὦ βέλτιστε, γιγνώσκοντες ὅτι οὐδενὸς ἄξιά ἐστιν· τοῦτο μὲν γὰρ ἤδη ἡμᾶς αὐτοὺς τῷ λόγῳ ἐξηλέγξαμεν ὅτι ἀδύνατον.
ΕΤ. ἔμοιγε δοκεῖ.
ΣΩ. οὐκοῦν εἰ μὴ γιγνώσκοντες, δῆλον ὅτι ἀγνοοῦντες, οἰόμενοι δὲ τὰ οὐδενὸς ἄξια πολλοῦ ἄξια εἶναι.
ΕΤ. φαίνεται.
ΣΩ. ἄλλο τι οὖν οἵ γε φιλοκερδεῖς φιλοῦσι τὸ κέρδος;
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. κέρδος δὲ λέγεις ἐναντίον τῇ ζημίᾳ;
227aArkadaş: Evet.
Sokrates: Peki zarara uğramak kimin için iyidir?
Arkadaş: Hiç kimse için.
Sokrates: Kötüdür, öyle mi?
Arkadaş: Evet.
Sokrates: Demek ki insanlar zarardan zarar görür.
Arkadaş: Görür.
Sokrates: O hâlde zarar kötüdür.
Arkadaş: Evet.
Sokrates: Kazanç da zararın zıddıdır.
Arkadaş: Zıddıdır.
Sokrates: O hâlde kazanç iyidir.
Arkadaş: Evet.
ΕΤ. ἔγωγε.
ΣΩ. ἔστιν οὖν ὅτῳ ἀγαθόν ἐστι ζημιοῦσθαι;
ΕΤ. οὐδενί.
ΣΩ. ἀλλὰ κακόν;
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. βλάπτονται ὑπὸ τῆς ζημίας ἄρα ἄνθρωποι.
ΕΤ. βλάπτονται.
ΣΩ. κακὸν ἄρα ἡ ζημία.
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. ἐναντίον δὲ τῇ ζημίᾳ τὸ κέρδος.
ΕΤ. ἐναντίον.
ΣΩ. ἀγαθὸν ἄρα τὸ κέρδος.
ΕΤ. ναί.
227bSokrates: Demek ki iyiyi sevenlere kazanç düşkünü diyorsun.
Arkadaş: Öyle görünüyor.
Sokrates: Desene, dostum, kazanç düşkünlerine deli demiyorsun. Ama sen kendin iyi olan şeyi sever misin, sevmez misin?
Arkadaş: Severim.
Sokrates: Sevmediğin, kötü bulduğun iyi bir şey var mı?
Arkadaş: Zeus adına, yok.
Sokrates: Belki de bütün iyi şeyleri seviyorsun.
Arkadaş: Evet.
Sokrates: Sen de bana sor bakalım, ben de sevmiyor muyum diye; çünkü ben de sana iyi şeyleri sevdiğimi kabul edeceğim.
ΣΩ. τοὺς οὖν τὸ ἀγαθὸν φιλοῦντας φιλοκερδεῖς καλεῖς.
ΕΤ. ἔοικεν.
ΣΩ. οὐ μανικούς γε, ὦ ἑταῖρε, λέγεις τοὺς φιλοκερδεῖς. ἀλλὰ σὺ αὐτὸς πότερον φιλεῖς ὃ ἂν ἀγαθὸν ᾖ, ἢ οὐ φιλεῖς;
ΕΤ. ἔγωγε.
ΣΩ. ἔστι δέ τι ἀγαθόν, ὃ οὐ φιλεῖς, ἀλλὰ κακόν;
ΕΤ. μὰ Δίʼ οὐκ ἔγωγε.
ΣΩ. ἀλλὰ πάντα τὰ ἀγαθὰ ἴσως φιλεῖς.
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. ἐροῦ δὴ καὶ ἐμὲ εἰ οὐ καὶ ἐγώ· ὁμολογήσω γὰρ καὶ
227cAma sence ikimizden başka bütün insanlar da iyi şeyleri sevip kötü şeylerden nefret etmiyorlar mı?
Arkadaş: Bana öyle görünüyor.
Sokrates: Kazancın da iyi olduğunu kabul ettik, değil mi?
Arkadaş: Evet.
Sokrates: Bu bakımdan herkes kazanç düşkünü görünüyor; oysa daha önceki anlamda kimse kazanç düşkünü değildi. Peki hangi açıklamayı kullanan yanılmamış olur?
Arkadaş: Bence, Sokrates, kazanç düşkününü doğru anlayan.
ἐγώ σοι φιλεῖν τἀγαθά. ἀλλὰ πρὸς ἐμοὶ καὶ σοὶ οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι ἅπαντες οὐ δοκοῦσί σοι τἀγαθὰ φιλεῖν, τὰ δὲ κακὰ μισεῖν;
ΕΤ. ἔμοιγε φαίνεται.
ΣΩ. τὸ δὲ κέρδος ἀγαθὸν ὡμολογήσαμεν;
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. πάντες αὖ φιλοκερδεῖς φαίνονται τοῦτον τὸν τρόπον· ὃν δὲ τὸ πρότερον ἐλέγομεν, οὐδεὶς ἦν φιλοκερδής. ποτέρῳ οὖν ἄν τις τῷ λόγῳ χρώμενος οὐκ ἂν ἐξαμαρτάνοι;
ΕΤ. εἴ τις, ὦ Σώκρατες οἶμαι ὀρθῶς λαμβάνοι τὸν
227dKazanç düşkünü saymak doğru olan kişi de, namuslu insanların kazanç sağlamaya cüret etmedikleri şeylerin peşine düşen ve onlardan kazanç sağlamayı uygun görendir.
Sokrates: Ama bak, güzel dostum, kazanç sağlamanın fayda görmek olduğunu biraz önce kabul ettik.
Arkadaş: Ne olmuş yani?
Sokrates: Şu olmuş: buna bir de, herkesin her zaman iyi şeyleri istediğini ekleyerek kabul ettik.
Arkadaş: Evet.
Sokrates: O hâlde iyi insanlar da, mademki kazançlar iyidir, bütün kazançlara sahip olmak isterler.
φιλοκερδῆ. ὀρθῶς δʼ ἐστὶ τοῦτον ἡγεῖσθαι φιλοκερδῆ, ὃς ἂν σπουδάζῃ ἐπὶ τούτοις καὶ ἀξιοῖ κερδαίνειν ἀπʼ αὐτῶν, ἀφʼ ὧν οἱ χρηστοὶ οὐ τολμῶσι κερδαίνειν.
ΣΩ. ἀλλʼ ὁρᾷς, ὦ γλυκύτατε, τὸ κερδαίνειν ἄρτι ὡμολογήσαμεν εἶναι ὠφελεῖσθαι.
ΕΤ. τί οὖν δὴ τοῦτο;
ΣΩ. ὅτι καὶ τόδε αὐτῷ προσωμολογήσαμεν, βούλεσθαι τὰ ἀγαθὰ πάντας καὶ ἀεί.
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ οἱ ἀγαθοὶ πάντα τὰ κέρδη βούλονται ἔχειν, εἴπερ ἀγαθά γέ ἐστιν.
227eArkadaş: Zarar görecekleri kazançları istemezler, Sokrates.
Sokrates: Zarar görmek derken zarara uğramayı mı kastediyorsun, başka bir şeyi mi?
Arkadaş: Hayır, zarara uğramayı kastediyorum.
Sokrates: Peki insanlar kazançtan mı zarara uğrar, zarardan mı?
Arkadaş: İkisinden de; çünkü hem zarardan hem kötü kazançtan zarara uğrarlar.
Sokrates: Peki sence yararlı ve iyi olan bir şey kötü olabilir mi?
Arkadaş: Bence olamaz.
ΕΤ. οὐκ ἀφʼ ὧν γε μέλλουσιν, ὦ Σώκρατες, βλαβήσεσθαι τῶν κερδῶν.
ΣΩ. βλαβήσεσθαι δὲ λέγεις ζημιώσεσθαι ἢ ἄλλο τι;
ΕΤ. οὔκ, ἀλλὰ ζημιώσεσθαι λέγω.
ΣΩ. ὑπὸ τοῦ κέρδους οὖν ζημιοῦνται ἢ ὑπὸ τῆς ζημίας ἄνθρωποι;
ΕΤ. ὑπὸ ἀμφοτέρων· καὶ γὰρ ὑπὸ τῆς ζημίας ζημιοῦνται καὶ ὑπὸ τοῦ κέρδους τοῦ πονηροῦ.
ΣΩ. ἦ δοκεῖ οὖν τί σοι χρηστὸν καὶ ἀγαθὸν πρᾶγμα πονηρὸν εἶναι;
ΕΤ. οὐκ ἔμοιγε.
228aSokrates: Biraz önce kazancın, kötü olan zararın zıddı olduğunu kabul etmedik mi?
Arkadaş: Ettik diyorum.
Sokrates: Kötünün zıddı olduğu için de iyi olduğunu?
Arkadaş: Evet, kabul ettik.
Sokrates: Görüyor musun? Biraz önce kabul ettiklerimizin tam tersini bile bile söyleyerek beni aldatmaya kalkışıyorsun.
Arkadaş: Zeus adına, hayır, Sokrates; tam tersine, beni aldatan sensin. Konuşurken bilmem nasıl, her şeyi alt üst ediyorsun.
ΣΩ. οὐκοῦν ὡμολογήσαμεν ὀλίγον πρότερον τὸ κέρδος τῇ ζημίᾳ κακῷ ὄντι ἐναντίον εἶναι;
ΕΤ. φημί.
ΣΩ. ἐναντίον δὲ ὂν κακῷ ἀγαθὸν εἶναι;
ΕΤ. ὡμολογήσαμεν γάρ.
ΣΩ. ὁρᾷς οὖν, ἐπιχειρεῖς με ἐξαπατᾶν, ἐπίτηδες ἐναντία λέγων οἷς ἄρτι ὡμολογήσαμεν.
ΕΤ. οὐ μὰ Δία, ὦ Σώκρατες, ἀλλὰ τοὐναντίον σύ με ἐξαπατᾷς καὶ οὐκ οἶδα ὅπῃ ἐν τοῖς λόγοις ἄνω καὶ κάτω στρέφεις.
228bSokrates: Aman, öyle söyleme! İyi ve bilge bir adamın sözünü dinlemezsem hiç doğru etmiş olmam.
Arkadaş: Kimmiş o? Hem ne demek istiyorsun?
Sokrates: Hem benim hem senin hemşehrimiz, Philaidai soyundan Peisistratos'un oğlu Hipparkhos. Peisistratos'un oğullarının en büyüğü ve en bilgesiydi. Bilgeliğini gösteren daha nice güzel iş yaptı; Homeros'un destanlarını bu topraklara ilk getiren de odur. Rhapsodosların Panathenaia bayramında bu destanları sırayla, biri bıraktığı yerden öbürü devam ederek baştan sona okumalarını o zorunlu kıldı; bugün hâlâ böyle yapıyorlar. Teoslu Anakreon'u getirmek için elli kürekli bir gemi gönderip onu şehre getirdi; Keoslu Simonides'i de büyük ücretler ve hediyelerle ikna ederek hep yanında tuttu.
ΣΩ. εὐφήμει· οὐ μεντἂν καλῶς ποιοίην οὐ πειθόμενος ἀνδρὶ ἀγαθῷ καὶ σοφῷ.
ΕΤ. τίνι τούτῳ; καὶ τί μάλιστα;
ΣΩ. πολίτῃ μὲν ἐμῷ τε καὶ σῷ, Πεισιστράτου δὲ ὑεῖ τοῦ ἐκ Φιλαϊδῶν, Ἱππάρχῳ, ὃς τῶν Πεισιστράτου παίδων ἦν πρεσβύτατος καὶ σοφώτατος, ὃς ἄλλα τε πολλὰ καὶ καλὰ ἔργα σοφίας ἀπεδείξατο, καὶ τὰ Ὁμήρου ἔπη πρῶτος ἐκόμισεν εἰς τὴν γῆν ταυτηνί, καὶ ἠνάγκασε τοὺς ῥαψῳδοὺς Παναθηναίοις ἐξ ὑπολήψεως ἐφεξῆς αὐτὰ διιέναι, ὥσπερ νῦν ἔτι
228cBütün bunları vatandaşlarını eğitmek ve olabildiğince iyi insanlara hükmetmek istediği için yapıyordu; iyi ve soylu bir insan olduğundan, bilgeliği hiç kimseden esirgemek gerektiğini düşünmüyordu. Şehirde oturan vatandaşları eğitilip onun bilgeliğine hayran kalınca, bu kez kırlarda yaşayanları eğitmeyi tasarladı. Şehrin merkeziyle her bir köy arasındaki yolların ortasına onlar için Hermes heykelleri diktirdi. Sonra hem öğrendiği hem kendi bulduğu bilgeliğinden en bilgece saydığı sözleri seçti, bunları kendisi elegeia dizelerine döktü ve kendi şiirlerini, bilgeliğinin örnekleri olarak bu heykellerin üzerine yazdırdı. Böylece vatandaşları, önce Delphoi'deki o bilgece yazılara, "Kendini bil"e, "Hiçbir şeyde aşırıya gitme"ye ve benzerlerine hayran olmayacak, Hipparkhos'un sözlerini daha bilgece bulacaklardı; sonra da yollarda gidip gelirken bunları okuyup onun bilgeliğinden bir tat aldıkça, eğitimlerinin geri kalanını tamamlamak için kırlardan şehre gelecekler.
οἵδε ποιοῦσιν, καὶ ἐπʼ Ἀνακρέοντα τὸν Τήιον πεντηκόντορον στείλας ἐκόμισεν εἰς τὴν πόλιν, Σιμωνίδην δὲ τὸν Κεῖον ἀεὶ περὶ αὑτὸν εἶχεν, μεγάλοις μισθοῖς καὶ δώροις πείθων· ταῦτα δʼ ἐποίει βουλόμενος παιδεύειν τοὺς πολίτας, ἵνʼ ὡς βελτίστων ὄντων αὐτῶν ἄρχοι, οὐκ οἰόμενος δεῖν οὐδενὶ σοφίας φθονεῖν, ἅτε ὢν καλός τε κἀγαθός. ἐπειδὴ δὲ αὐτῷ οἱ περὶ τὸ ἄστυ τῶν πολιτῶν πεπαιδευμένοι ἦσαν καὶ
ἐθαύμαζον αὐτὸν ἐπὶ σοφίᾳ, ἐπιβουλεύων αὖ τοὺς ἐν τοῖς ἀγροῖς παιδεῦσαι ἔστησεν αὐτοῖς Ἑρμᾶς κατὰ τὰς ὁδοὺς ἐν μέσῳ τοῦ ἄστεος καὶ τῶν δήμων ἑκάστων, κἄπειτα τῆς σοφίας τῆς αὑτοῦ, ἥν τʼ ἔμαθεν καὶ ἣν αὐτὸς ἐξηῦρεν, ἐκλεξάμενος ἃ ἡγεῖτο σοφώτατα εἶναι, ταῦτα αὐτὸς ἐντείνας εἰς ἐλεγεῖον αὑτοῦ ποιήματα καὶ ἐπιδείγματα τῆς σοφίας ἐπέγραψεν,
228eİki tane yazıt vardır. Her Hermes'in sol yanında Hermes'in kendisi konuşur ve şehrin merkeziyle köyün tam ortasında durduğunu söyler; sağ yanındaysa şöyle der: *Hipparkhos'un anıtıdır bu: adil düşüncelerle yürü.*
ἵνα πρῶτον μὲν τὰ ἐν Δελφοῖς γράμματα τὰ σοφὰ ταῦτα μὴ θαυμάζοιεν οἱ πολῖται αὐτοῦ, τό τε γνῶθι σαυτόν καὶ τὸ μηδὲν ἄγαν καὶ τἆλλα τὰ τοιαῦτα, ἀλλὰ τὰ Ἱππάρχου ῥήματα μᾶλλον σοφὰ ἡγοῖντο, ἔπειτα παριόντες ἄνω καὶ κάτω καὶ ἀναγιγνώσκοντες καὶ γεῦμα λαμβάνοντες αὐτοῦ τῆς σοφίας φοιτῷεν ἐκ τῶν ἀγρῶν καὶ ἐπὶ τὰ λοιπὰ παιδευθησόμενοι.
ΣΩ. ἐστὸν δὲ δύο τὠπιγράμματε· ἐν μὲν τοῖς
229aBaşka Hermes heykellerinin üzerinde de onun daha nice güzel şiiri yazılıdır. Steiria yolu üzerinde de şunu söylediği bir şiir vardır: *Hipparkhos'un anıtıdır bu: dostunu aldatma.*
ἐπʼ ἀριστερὰ τοῦ Ἑρμοῦ ἑκάστου ἐπιγέγραπται λέγων ὁ Ἑρμῆς ὅτι ἐν μέσῳ τοῦ ἄστεος καὶ τοῦ δήμου ἕστηκεν, ἐν δὲ τοῖς ἐπὶ δεξιά—μνῆμα τόδʼ Ἱππάρχου· στεῖχε δίκαια φρονῶν φησίν. ἔστι δὲ τῶν ποιημάτων καὶ ἄλλα ἐν ἄλλοις Ἑρμαῖς πολλὰ καὶ καλὰ ἐπιγεγραμμένα· ἔστι δὲ δὴ καὶ τοῦτο ἐπὶ τῇ Στειριακῇ ὁδῷ, ἐν ᾧ λέγει—
229bBen de, benim dostum olan seni aldatmaya, öyle bir adamın sözünü dinlememeye herhalde cüret edemem. Bu adam öldükten sonra Atinalılar üç yıl boyunca kardeşi Hippias'ın tiranlığı altında yaşadılar; bütün eskilerden de duyabilirsin ki Atina'da tiranlık yalnız bu yıllarda vardı, geri kalan zamanda Atinalılar neredeyse Kronos'un krallığındaki gibi yaşıyorlardı. Daha kültürlü kimselere göre ölümü de çoğunluğun sandığı sebepten, kız kardeşinin kutsal sepeti taşımaktan alıkonarak aşağılanmasından ileri gelmedi; çünkü bu saçma bir şey. Söylediklerine göre Harmodios, Aristogeiton'un sevgilisiydi ve onun elinde yetişmişti; Aristogeiton da bir insanı yetiştirmiş olmakla çok gururlanıyor, Hipparkhos'u da kendine rakip sayıyordu.
μνῆμα τόδʼ Ἱππάρχου· μὴ φίλον ἐξαπάτα. ἐγὼ οὖν σὲ ἐμοὶ ὄντα φίλον οὐ δήπου τολμῴην ἂν ἐξαπατᾶν καὶ ἐκείνῳ τοιούτῳ ὄντι ἀπιστεῖν, οὗ καὶ ἀποθανόντος τρία ἔτη ἐτυραννεύθησαν Ἀθηναῖοι ὑπὸ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ Ἱππίου, καὶ πάντων ἂν τῶν παλαιῶν ἤκουσας ὅτι ταῦτα μόνον τὰ ἔτη τυραννὶς ἐγένετο ἐν Ἀθήναις, τὸν δʼ ἄλλον χρόνον ἐγγύς τι ἔζων Ἀθηναῖοι ὥσπερ ἐπὶ Κρόνου βασιλεύοντος. λέγεται δὲ ὑπὸ τῶν χαριεστέρων ἀνθρώπων καὶ ὁ θάνατος αὐτοῦ
229cO sırada Harmodios'un kendisi de o zamanın soylu ve güzel gençlerinden birine âşıktı; adını da söylüyorlar ama ben hatırlamıyorum. Bu delikanlı bir süre Harmodios'la Aristogeiton'a bilge kimseler diye hayranlık duymuş, sonra Hipparkhos'la yakınlık kurunca onları küçümsemeye başlamış; bu aşağılanmadan derin bir acı duyan ikili de Hipparkhos'u böylece öldürmüş.
γενέσθαι οὐ διʼ ἃ οἱ πολλοὶ ᾠήθησαν, διὰ τὴν τῆς ἀδελφῆς ἀτιμίαν τῆς κανηφορίας—ἐπεὶ τοῦτό γε εὔηθες—ἀλλὰ τὸν μὲν Ἁρμόδιον γεγονέναι παιδικὰ τοῦ Ἀριστογείτονος καὶ πεπαιδεῦσθαι ὑπʼ ἐκείνου, μέγα δʼ ἐφρόνει ἄρα καὶ ὁ Ἀριστογείτων ἐπὶ τῷ παιδεῦσαι ἄνθρωπον, καὶ ἀνταγωνιστὴν ἡγεῖτο εἶναι τὸν Ἵππαρχον. ἐν ἐκείνῳ δὲ τῷ χρόνῳ αὐτὸν τὸν
229dArkadaş: Öyle görünüyor ki, Sokrates, ya beni dost saymıyorsun ya da sayıyorsan Hipparkhos'un sözünü dinlemiyorsun. Çünkü konuşurken beni aldatmadığına inanamıyorum, nasıl aldattığını bilmesem de.
Ἁρμόδιον τυγχάνειν ἐρῶντά τινος τῶν νέων τε καὶ καλῶν καὶ γενναίων τῶν τότε—καὶ λέγουσι τοὔνομα αὐτοῦ, ἐγὼ δὲ οὐ μέμνημαι—τὸν οὖν νεανίσκον τοῦτον τέως μὲν θαυμάζειν τόν τε Ἁρμόδιον καὶ τὸν Ἀριστογείτονα ὡς σοφούς, ἔπειτα συγγενόμενον τῷ Ἱππάρχῳ καταφρονῆσαι ἐκείνων, καὶ τοὺς περιαλγήσαντας ταύτῃ τῇ ἀτιμίᾳ οὕτως ἀποκτεῖναι τὸν Ἵππαρχον.
ΕΤ. κινδυνεύεις τοίνυν, ὦ Σώκρατες, ἢ οὐ φίλον με ἡγεῖσθαι ἤ, εἰ ἡγῇ φίλον, οὐ πείθεσθαι Ἱππάρχῳ· ἐγὼ γὰρ
229eSokrates: Peki öyleyse, aldatıldığını düşünmeyesin diye, dama oyununda olduğu gibi, söylediklerimizden hangisini istersen onu geri almaya hazırım. Şunu mu geri alayım: bütün insanların iyi şeyleri arzu etmediğini?
Arkadaş: Benim için gerekmez.
Sokrates: Peki zarara uğramanın ve zararın kötü olmadığını?
Arkadaş: O da gerekmez.
Sokrates: Yoksa kazancın ve kazanç sağlamanın, zararın ve zarara uğramanın zıddı olmadığını mı?
ὅπως οὐ σὺ ἐμὲ ἐξαπατᾷς—οὐκ οἶδʼ ὅντινα μέντοι τρόπον— ἐν τοῖς λόγοις, οὐ δύναμαι πεισθῆναι.
ΣΩ. ἀλλὰ μὴν καὶ ὥσπερ πεττεύων ἐθέλω σοι ἐν τοῖς λόγοις ἀναθέσθαι ὅτι βούλει τῶν εἰρημένων, ἵνα μὴ οἴῃ ἐξαπατᾶσθαι. πότερον γὰρ τοῦτό σοι ἀναθῶμαι, ὡς οὐχὶ τῶν ἀγαθῶν πάντες ἐπιθυμοῦσιν ἄνθρωποι;
ΕΤ. μή μοί γε.
ΣΩ. ἀλλʼ ὡς τὸ ζημιοῦσθαι καὶ ἡ ζημία οὐ κακόν;
ΕΤ. μή μοί γε.
ΣΩ. ἀλλʼ ὡς οὐ τῇ ζημίᾳ καὶ τῷ ζημιοῦσθαι τὸ κέρδος καὶ τὸ κερδαίνειν ἐναντίον;
230aArkadaş: Onu da değil.
Sokrates: Peki kazanç sağlamanın, kötünün zıddı olduğu hâlde iyi olmadığını mı?
Arkadaş: Her kazanç için değil; işte bunu geri al.
Sokrates: Demek sana göre, öyle görünüyor, kazancın bir kısmı iyi, bir kısmı kötüdür.
Arkadaş: Evet.
Sokrates: Öyleyse bunu senin hatırın için geri alıyorum: diyelim ki iyi bir kazanç, bir de ondan başka kötü bir kazanç var. Ama ikisinden iyi olanı, kötü olandan daha çok kazanç değildir; öyle değil mi?
Arkadaş: Ne demek istiyorsun?
Sokrates: Anlatayım. İyi yiyecek de var, kötü yiyecek de, değil mi?
ΕΤ. μηδὲ τοῦτο.
ΣΩ. ἀλλʼ ὡς ἐναντίον ὂν τῷ κακῷ οὐκ ἀγαθόν ἐστι τὸ κερδαίνειν;
ΕΤ. οὔτι πᾶν γε· τουτί μοι ἀνάθου.
ΣΩ. δοκεῖ ἄρα σοι, ὡς ἔοικε, τοῦ κέρδους τὸ μέν τι ἀγαθὸν εἶναι, τὸ δέ τι κακόν.
ΕΤ. ἔμοιγε.
ΣΩ. ἀνατίθεμαι τοίνυν σοὶ τοῦτο· ἔστω γὰρ δὴ κέρδος τι ἀγαθὸν καὶ ἕτερον κέρδος τι κακόν. κέρδος δέ γε οὐδὲν μᾶλλόν ἐστιν αὐτῶν τὸ ἀγαθὸν ἢ τὸ κακόν· ἦ γάρ;
ΕΤ. πῶς με ἐρωτᾷς;
ΣΩ. ἐγὼ φράσω. σιτίον ἐστίν τι ἀγαθόν τε καὶ κακόν;
230bArkadaş: Evet.
Sokrates: Peki bunlardan biri ötekinden daha çok mu yiyecektir? Yoksa ikisi de aynı ölçüde yiyecek midir; yiyecek olmak bakımından birbirlerinden hiç farkları yoktur da yalnız biri iyi, öteki kötü olmak bakımından mı ayrılırlar?
Arkadaş: Evet.
Sokrates: İçecek ve öteki her şey için de durum aynı değil mi? Aynı şey olup da kimi iyi, kimi kötü olan şeyler, o aynı şey olmaları bakımından birbirlerinden hiç ayrılmazlar.
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν μᾶλλόν τι αὐτῶν ἐστι τὸ ἕτερον τοῦ ἑτέρου σιτίον, ἢ ὁμοίως τοῦτό γε, σιτία, ἐστὸν ἀμφότερα καὶ ταύτῃ γε οὐδὲν διαφέρει τὸ ἕτερον τοῦ ἑτέρου, κατὰ τὸ σιτίον εἶναι, ἀλλὰ ᾗ τὸ μὲν αὐτῶν ἀγαθόν, τὸ δὲ κακόν;
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ποτὸν καὶ τἆλλα πάντα, ὅσα τῶν ὄντων ταὐτὰ ὄντα τὰ μὲν πέπονθεν ἀγαθὰ εἶναι, τὰ δὲ κακά, οὐδὲν ἐκείνῃ γε διαφέρει τὸ ἕτερον τοῦ ἑτέρου, ᾗ τὸ
230cTıpkı insanlardan birinin namuslu, ötekinin kötü olması gibi.
Arkadaş: Evet.
Sokrates: Ama bence insan olmak bakımından hiçbiri ötekinden daha çok ya da daha az insan değildir; ne namuslu olan kötüden ne de kötü olan namusludan.
Arkadaş: Doğru söylüyorsun.
Sokrates: O hâlde kazanç hakkında da böyle düşünelim mi: kötüsü de iyisi de aynı ölçüde kazançtır?
Arkadaş: Zorunlu olarak.
Sokrates: Demek ki iyi kazanca sahip olan, kötü kazanca sahip olandan daha çok kazanç sağlamış olmaz; kabul ettiğimiz gibi, ikisinden hiçbiri ötekinden daha çok kazanç değildir.
αὐτό ἐστιν; ὥσπερ ἄνθρωπος δήπου ὁ μὲν χρηστός ἐστιν, ὁ δὲ πονηρός.
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. ἀλλʼ ἄνθρωπός γε οἶμαι οὐδέτερος οὐδετέρου οὔτε μᾶλλον οὔτε ἧττόν ἐστιν, οὔτε ὁ χρηστὸς τοῦ πονηροῦ οὔτε ὁ πονηρὸς τοῦ χρηστοῦ.
ΕΤ. ἀληθῆ λέγεις.
ΣΩ. οὐκοῦν οὕτω καὶ περὶ τοῦ κέρδους διανοώμεθα, ὡς κέρδος γε ὁμοίως ἐστὶ καὶ τὸ πονηρὸν καὶ τὸ χρηστόν;
ΕΤ. ἀνάγκη.
ΣΩ. οὐδὲν ἄρα μᾶλλον κερδαίνει ὁ τὸ χρηστὸν κέρδος ἔχων ἢ τὸ πονηρόν· οὔκουν μᾶλλόν γε κέρδος φαίνεται
230dArkadaş: Evet.
Sokrates: Çünkü ikisinde de ne "daha çok" ne "daha az" vardır.
Arkadaş: Elbette yok.
Sokrates: Bunlardan hiçbiri kendisinde bulunmayan böyle bir şeyle insan nasıl daha çok ya da daha az bir şey yapabilir, ya da ondan nasıl daha çok ya da daha az etkilenebilir?
Arkadaş: İmkânsız.
Sokrates: Mademki ikisi de aynı ölçüde kazanç ve kazançlıdır, şimdi şunu incelememiz gerekiyor: ikisinde de aynı olarak ne görüyorsun da ikisine birden kazanç diyorsun?
οὐδέτερον ὄν, ὡς ὁμολογοῦμεν.
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. οὐδετέρῳ γὰρ αὐτῶν οὔτε τὸ μᾶλλον οὔτε τὸ ἧττον πρόσεστιν.
ΕΤ. οὐ γὰρ δή.
ΣΩ. τῷ δὴ τοιούτῳ πράγματι πῶς ἄν τις μᾶλλον ἢ ἧττον ὁτιοῦν ἂν ποιοῖ ἢ πάσχοι, ᾧ μηδέτερον τούτων προσείη;
ΕΤ. ἀδύνατον.
ΣΩ. ἐπειδὴ τοίνυν κέρδη μὲν ὁμοίως ἐστὶν ἀμφότερα καὶ κερδαλέα, τουτὶ δὴ δεῖ ἡμᾶς ἐπισκέψασθαι, διὰ τί ποτε ἀμφότερα αὐτὰ κέρδος καλεῖς, τί ταὐτὸν ἐν ἀμφοτέροις ὁρῶν;
230eDiyelim ki az önceki sorumu sen bana sordun: neden iyi yiyeceğe de kötü yiyeceğe de aynı şekilde yiyecek diyorum? Sana şöyle derdim: ikisi de bedenin kuru gıdası olduğu için; çünkü yiyeceğin bu olduğunu herhalde sen de kabul edersin. Öyle değil mi?
Arkadaş: Ederim.
Sokrates: İçecek hakkında da cevap aynı türden olurdu: bedenin sıvı gıdasının, iyi de olsa kötü de olsa, adı budur: içecek. Ötekiler için de durum aynı.
ὥσπερ ἂν εἰ [ἃ] σύ με ἠρώτας τὰ νυνδή, διὰ τί ποτε καὶ τὸ ἀγαθὸν σιτίον καὶ τὸ κακὸν σιτίον ὁμοίως ἀμφότερα σιτία καλῶ, εἶπον ἄν σοι διότι ἀμφότερα ξηρὰ τροφὴ σώματός ἐστιν, διὰ τοῦτο ἔγωγε· τοῦτο γὰρ εἶναι σιτίον κἂν σύ που ἡμῖν ὁμολογοῖς. ἦ γάρ;
ΕΤ. ἔγωγε.
ΣΩ. καὶ περὶ ποτοῦ οὖν ὁ αὐτὸς ἂν τρόπος εἴη τῆς ἀποκρίσεως, ὅτι τῇ τοῦ σώματος ὑγρᾷ τροφῇ, ἐάντε χρηστὴ
231aSen de böyle cevap veren beni taklit etmeye çalış. İyi kazanca da kötü kazanca da kazanç derken, ikisinde aynı olarak ne görüyorsun da bunun da kazanç olduğunu söylüyorsun? Kendin cevap veremiyorsan ben söyleyeyim, sen düşün: Hiçbir şey harcamadan ya da daha az harcayıp daha fazlasını alarak edinilen her mala mı kazanç diyorsun?
ἐάντε πονηρὰ ᾖ, τοῦτο τὸ ὄνομά ἐστι, ποτόν· καὶ τοῖς ἄλλοις ὡσαύτως. πειρῶ οὖν καὶ σὺ ἐμὲ μιμεῖσθαι οὕτως ἀποκρινόμενον. τὸ χρηστὸν κέρδος καὶ τὸ πονηρὸν κέρδος κέρδος φῂς ἀμφότερον εἶναι τί τὸ αὐτὸ ἐν αὐτοῖς ὁρῶν, ὅτι δὴ καὶ τοῦτο κέρδος ἐστίν; εἰ δʼ αὖ μὴ αὐτὸς ἔχεις ἀποκρίνασθαι, ἀλλʼ ἐμοῦ λέγοντος σκόπει· ἆρα κέρδος λέγεις πᾶν κτῆμα ὃ ἄν τις κτήσηται ἢ μηδὲν ἀναλώσας, ἢ ἔλαττον ἀναλώσας πλέον λάβῃ;
231bArkadaş: Bana kalırsa buna kazanç diyorum.
Sokrates: Şöyle şeyleri de mi: biri bir ziyafete çağrılsa, hiçbir şey harcamadan karnını doyursa ama bir hastalık edinse?
Arkadaş: Zeus adına, hayır.
Sokrates: Ziyafetten sağlık edinse, kazanç mı edinmiş olur, zarar mı?
Arkadaş: Kazanç.
Sokrates: Demek ki herhangi bir şey edinmek kazanç değildir.
Arkadaş: Değil elbette.
Sokrates: Kötü bir şeyse mi değildir? Yoksa iyi bir şey edinse de mi kazanç edinmiş olmaz?
Arkadaş: İyi bir şeyse kazanç edinmiş olur galiba.
ΕΤ. ἔμοιγε δοκῶ τοῦτο καλεῖν κέρδος.
ΣΩ. ἆρα καὶ τὰ τοιάδε λέγεις, ἐάν τις ἑστιαθείς, μηδὲν ἀναλώσας ἀλλʼ εὐωχηθείς, νόσον κτήσηται;
ΕΤ. μὰ Δίʼ οὐκ ἔγωγε.
ΣΩ. Ὑγίειαν δὲ κτησάμενος ἀπὸ ἑστιάσεως κέρδος ἂν κτήσαιτο ἢ ζημίαν;
ΕΤ. κέρδος.
ΣΩ. οὐκ ἄρα τοῦτό γέ ἐστι κέρδος, τὸ ὁτιοῦν κτῆμα κτήσασθαι.
ΕΤ. οὐ μέντοι.
ΣΩ. πότερον οὔκ, ἐὰν κακόν; ἢ οὐδʼ ἂν ἀγαθὸν ὁτιοῦν κτήσηται, οὐ κέρδος κτήσεται;
ΕΤ. φαίνεται, ἐάν γε ἀγαθόν.
231cSokrates: Kötü bir şeyse zarar edinmiş olmaz mı?
Arkadaş: Bence olur.
Sokrates: Görüyor musun, yine dönüp dolaşıp aynı yere geliyorsun? Kazanç iyi, zarar kötü görünüyor.
Arkadaş: Ne diyeceğimi bilemiyorum.
Sokrates: Bilememekte de haksız değilsin. Şunu da cevapla: biri daha az harcayıp daha fazlasını edinirse, buna kazanç mı dersin?
Arkadaş: Kötü bir şeyse demem; ama daha az altın ya da gümüş harcayıp daha fazlasını alırsa, derim.
ΣΩ. ἐὰν δὲ κακόν, οὐ ζημίαν κτήσεται;
ΕΤ. ἔμοιγε δοκεῖ.
ΣΩ. ὁρᾷς οὖν ὡς πάλιν αὖ περιτρέχεις εἰς τὸ αὐτό; τὸ μὲν κέρδος ἀγαθὸν φαίνεται, ἡ δὲ ζημία κακόν.
ΕΤ. ἀπορῶ ἔγωγε ὅτι εἴπω.
ΣΩ. οὐκ ἀδίκως γε σὺ ἀπορῶν. ἔτι γὰρ καὶ τόδε ἀπόκριναι· ἐάν τις ἔλαττον ἀναλώσας πλέον κτήσηται, φῂς κέρδος εἶναι;
ΕΤ. οὔτι κακόν γε λέγω, ἀλλʼ ἐὰν χρυσίον ἢ ἀργύριον ἔλαττον ἀναλώσας πλέον λάβῃ.
231dSokrates: Ben de tam bunu soracaktım. Söyle bakalım: biri yarım ağırlık altın harcayıp iki kat ağırlık gümüş alırsa, kazanç mı almış olur, zarar mı?
Arkadaş: Zarar elbette, Sokrates; çünkü altın onun için on iki katı değerindeyken iki katı değerine inmiş olur.
Sokrates: Ama daha fazlasını almış; yoksa iki kat, yarımdan fazla değil mi?
Arkadaş: Değer bakımından gümüş altından fazla değil.
Sokrates: Demek ki, öyle görünüyor, kazançta değerin de bulunması gerekir. Nitekim gümüş altından fazla olduğu hâlde değerli olmadığını, altınsa daha az olduğu hâlde değerli olduğunu söylüyorsun.
ΣΩ. καὶ ἐγὼ μέλλω τοῦτο ἐρήσεσθαι. φέρε γάρ, ἐάν τις χρυσίου σταθμὸν ἥμισυν ἀναλώσας διπλάσιον λάβῃ ἀργυρίου, κέρδος ἢ ζημίαν εἴληφεν;
ΕΤ. ζημίαν δήπου, ὦ Σώκρατες· ἀντὶ δωδεκαστασίου γὰρ διστάσιον αὐτῷ καθίσταται τὸ χρυσίον.
ΣΩ. καὶ μὴν πλέον γʼ εἴληφεν· ἢ οὐ πλέον ἐστὶ τὸ διπλάσιον τοῦ ἡμίσεος;
ΕΤ. οὔτι τῇ ἀξίᾳ γε ἀργύριον χρυσίου.
ΣΩ. δεῖ ἄρα, ὡς ἔοικε, τῷ κέρδει τοῦτο προσεῖναι, τὴν ἀξίαν. νῦν γοῦν τὸ μὲν ἀργύριον πλέον ὂν τοῦ χρυσίου οὐ φῂς ἄξιον εἶναι, τὸ δὲ χρυσίον ἔλαττον ὂν ἄξιον φῂς εἶναι.
231eArkadaş: Hem de nasıl; durum böyle.
Sokrates: Demek ki değerli olan, küçük de olsa büyük de olsa kazançlıdır, değersiz olansa kazançsızdır.
Arkadaş: Evet.
Sokrates: Değerli derken sahip olmaya değer olandan başka bir şey mi kastediyorsun?
Arkadaş: Evet, sahip olmaya değer olanı.
Sokrates: Peki sahip olmaya değer derken faydasız olanı mı kastediyorsun, faydalı olanı mı?
Arkadaş: Faydalı olanı elbette.
ΕΤ. σφόδρα· ἔχει γὰρ οὕτως.
ΣΩ. τὸ μὲν ἄξιον ἄρα κερδαλέον ἐστίν, ἐάντε σμικρὸν ᾖ ἐάντε μέγα, τὸ δὲ ἀνάξιον ἀκερδές.
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. τὸ δὲ ἄξιον λέγεις ἄξιον εἶναι ἄλλο τι ἢ κεκτῆσθαι;
ΕΤ. ναί, κεκτῆσθαι.
ΣΩ. τὸ δὲ ἄξιον αὖ λέγεις κεκτῆσθαι τὸ ἀνωφελὲς ἢ τὸ ὠφέλιμον;
ΕΤ. τὸ ὠφέλιμον δήπου.
232aSokrates: Faydalı olan da iyi değil mi?
Arkadaş: Evet.
Sokrates: Öyleyse, ey insanların en cesuru, kazançlı olanın iyi olduğunu yine, üçüncü ya da dördüncü kez kabul etmiş olmuyor muyuz?
Arkadaş: Öyle görünüyor.
Sokrates: Bu konuşmanın nereden başladığını hatırlıyor musun?
Arkadaş: Sanırım.
Sokrates: Hatırlamıyorsan ben hatırlatayım. İyi insanların bütün kazançları değil, kazançlardan yalnız iyi olanları sağlamak istediklerini, kötüleri istemediklerini ileri sürüp bana itiraz etmiştin.
Arkadaş: Evet, öyle.
ΣΩ. οὐκοῦν τὸ ὠφέλιμον ἀγαθόν ἐστιν;
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν, ὦ ἀνδρειότατε πάντων, οὐ τὸ κερδαλέον ἀγαθὸν αὖ πάλιν τρίτον ἢ τέταρτον ἥκει ἡμῖν ὁμολογούμενον;
ΕΤ. ἔοικεν.
ΣΩ. μνημονεύεις οὖν ὅθεν ἡμῖν οὗτος ὁ λόγος γέγονεν;
ΕΤ. οἶμαί γε.
ΣΩ. εἰ δὲ μή, ἐγώ σε ὑπομνήσω. ἠμφεσβήτησάς μοι τοὺς ἀγαθοὺς μὴ πάντα τὰ κέρδη βούλεσθαι κερδαίνειν, ἀλλὰ τῶν κερδῶν τἀγαθά, τὰ δὲ πονηρὰ μή.
ΕΤ. ναίχι.
232bSokrates: Peki şimdi tartışma bizi, küçük olsun büyük olsun, bütün kazançların iyi olduğunu kabul etmeye zorlamadı mı?
Arkadaş: Zorladı, Sokrates; ama beni ikna etmekten çok zorladı.
Sokrates: Belki ileride ikna da eder. Ama şimdilik, ikna olmuş olsan da başka türlü düşünsen de, hiç değilse küçük olsun büyük olsun bütün kazançların iyi olduğunu bizimle birlikte kabul ediyorsun.
Arkadaş: Evet, kabul ediyorum.
Sokrates: Peki bütün namuslu insanların bütün iyi şeyleri istediğini kabul ediyor musun, etmiyor musun?
Arkadaş: Ediyorum.
ΣΩ. οὐκοῦν νῦν πάντα τὰ κέρδη ὁ λόγος ἡμᾶς ἠνάγκακε καὶ σμικρὰ καὶ μεγάλα ὁμολογεῖν ἀγαθὰ εἶναι;
ΕΤ. ἠνάγκακε γάρ, ὦ Σώκρατες, μᾶλλον ἐμέ γε ἢ πέπεικεν.
ΣΩ. ἀλλʼ ἴσως μετὰ τοῦτο καὶ πείσειεν ἄν· νῦν δʼ οὖν, εἴτε πέπεισαι εἴτε ὁπωσδὴ ἔχεις, σύμφῃς γοῦν ἡμῖν πάντα τὰ κέρδη ἀγαθὰ εἶναι, καὶ σμικρὰ καὶ μεγάλα.
ΕΤ. ὁμολογῶ γὰρ οὖν.
ΣΩ. τοὺς δὲ χρηστοὺς ἀνθρώπους βούλεσθαι τἀγαθὰ ὁμολογεῖς ἅπαντα ἅπαντας· ἢ οὔ;
ΕΤ. ὁμολογῶ.
232cSokrates: Ama kötülerin küçük büyük her kazancı sevdiğini de sen kendin söyledin.
Arkadaş: Söyledim.
Sokrates: O hâlde senin söylediğine göre bütün insanlar, namuslular da kötüler de, kazanç düşkünü olur.
Arkadaş: Öyle görünüyor.
Sokrates: Demek ki biri birini kazanç düşkünü diye ayıplarsa doğru ayıplamış olmaz; çünkü bunu ayıplayanın kendisi de aslında öyledir.
ΣΩ. ἀλλὰ μὲν δὴ τούς γε πονηροὺς αὐτὸς εἶπες ὅτι καὶ σμικρὰ καὶ μεγάλα κέρδη φιλοῦσιν.
ΕΤ. εἶπον.
ΣΩ. οὐκοῦν κατὰ τὸν σὸν λόγον πάντες ἄνθρωποι φιλοκερδεῖς ἂν εἶεν, καὶ οἱ χρηστοὶ καὶ οἱ πονηροί.
ΕΤ. φαίνεται.
ΣΩ. οὐκ ἄρα ὀρθῶς ὀνειδίζει, εἴ τίς τῳ ὀνειδίζει φιλοκερδεῖ εἶναι· τυγχάνει γὰρ καὶ ὁ ταῦτα ὀνειδίζων αὐτὸς τοιοῦτος ὤν.