İçeriğe geç
Devlet

Platon · Devlet

VII. Kitap

514a"Bundan sonra," dedim, "terbiye görüp görmeme bakımından tabiatımızı şöyle bir duruma benzet. Yeraltında, mağaraya benzer bir yerde yaşayan insanlar düşün. Bu yerin, mağaranın bütün genişliği boyunca ışığa açılan uzun bir girişi var. İnsanlar çocukluklarından beri burada, bacakları ve boyunları zincirli olarak yaşıyorlar; öyle ki yerlerinden kıpırdayamıyor, yalnız önlerini görebiliyorlar, zincir yüzünden başlarını çeviremiyorlar. Arkalarında, yukarıda ve uzakta bir ateş yanıyor, onlara ışık veriyor. Ateşle tutsakların arasında, yukarıda bir yol var; bu yol boyunca alçak bir duvar örüldüğünü düşün, tıpkı hokkabazların seyircilerin önüne kurdukları, gösterilerini üstünden yaptıkları perdeler gibi."

514a

μετὰ ταῦτα δή, εἶπον, ἀπείκασον τοιούτῳ πάθει τὴν ἡμετέραν φύσιν παιδείας τε πέρι καὶ ἀπαιδευσίας. ἰδὲ γὰρ ἀνθρώπους οἷον ἐν καταγείῳ οἰκήσει σπηλαιώδει, ἀναπεπταμένην πρὸς τὸ φῶς τὴν εἴσοδον ἐχούσῃ μακρὰν παρὰ πᾶν τὸ σπήλαιον, ἐν ταύτῃ ἐκ παίδων ὄντας ἐν δεσμοῖς καὶ τὰ σκέλη καὶ τοὺς αὐχένας, ὥστε μένειν τε αὐτοὺς εἴς τε τὸ

514b"Görüyorum," dedi.

"Şimdi de bu alçak duvar boyunca insanların, duvarın üstünden aşan her türlü eşyayı, taştan, tahtadan ve her türlü malzemeden yapılmış insan ve hayvan heykelciklerini taşıdıklarını gör. Taşıyanların bazıları, beklenebileceği gibi, konuşuyor, bazıları susuyor."

514b

πρόσθεν μόνον ὁρᾶν, κύκλῳ δὲ τὰς κεφαλὰς ὑπὸ τοῦ δεσμοῦ ἀδυνάτους περιάγειν, φῶς δὲ αὐτοῖς πυρὸς ἄνωθεν καὶ πόρρωθεν καόμενον ὄπισθεν αὐτῶν, μεταξὺ δὲ τοῦ πυρὸς καὶ τῶν δεσμωτῶν ἐπάνω ὁδόν, παρʼ ἣν ἰδὲ τειχίον παρῳκοδομημένον, ὥσπερ τοῖς θαυματοποιοῖς πρὸ τῶν ἀνθρώπων πρόκειται τὰ παραφράγματα, ὑπὲρ ὧν τὰ θαύματα δεικνύασιν.

ὁρῶ, ἔφη.

ὅρα τοίνυν παρὰ τοῦτο τὸ τειχίον φέροντας ἀνθρώπους

514c

σκεύη τε παντοδαπὰ ὑπερέχοντα τοῦ τειχίου καὶ ἀνδριάντας

515a"Tuhaf bir benzetme anlatıyorsun," dedi, "tutsaklar da tuhaf."

"Bize benziyorlar," dedim. "Önce şunu söyle: Böyleleri kendilerinden ve birbirlerinden, ateşin karşılarındaki mağara duvarına düşürdüğü gölgelerden başka bir şey görmüş olabilirler mi sence?"

"Bütün hayatları boyunca başlarını kımıldatamayacak hâle getirilmişlerse nasıl görebilirler?" dedi.

515a

καὶ ἄλλα ζῷα λίθινά τε καὶ ξύλινα καὶ παντοῖα εἰργασμένα, οἷον εἰκὸς τοὺς μὲν φθεγγομένους, τοὺς δὲ σιγῶντας τῶν παραφερόντων.

ἄτοπον, ἔφη, λέγεις εἰκόνα καὶ δεσμώτας ἀτόπους.

ὁμοίους ἡμῖν, ἦν δʼ ἐγώ· τοὺς γὰρ τοιούτους πρῶτον μὲν ἑαυτῶν τε καὶ ἀλλήλων οἴει ἄν τι ἑωρακέναι ἄλλο πλὴν τὰς σκιὰς τὰς ὑπὸ τοῦ πυρὸς εἰς τὸ καταντικρὺ αὐτῶν τοῦ σπηλαίου προσπιπτούσας;

πῶς γάρ, ἔφη, εἰ ἀκινήτους γε τὰς κεφαλὰς ἔχειν ἠναγκασμένοι

515b"Ya taşınan şeyler? Onlarda da durum aynı değil mi?"

"Elbette."

"Peki birbirleriyle konuşabilseler, gördükleri bu şeylerin var olan şeyler olduğuna inanacaklarını düşünmez misin?"

"Zorunlu olarak."

"Ya hapishanenin karşı duvarı bir de yankı yapsaydı? Yoldan geçenlerden biri her konuştuğunda, konuşanın önlerinden geçen gölgeden başka bir şey olduğunu düşünürler miydi sence?"

"Zeus adına, düşünmezlerdi," dedi.

515b

εἶεν διὰ βίου;

τί δὲ τῶν παραφερομένων; οὐ ταὐτὸν τοῦτο;

τί μήν;

εἰ οὖν διαλέγεσθαι οἷοί τʼ εἶεν πρὸς ἀλλήλους, οὐ ταῦτα ἡγῇ ἂν τὰ ὄντα αὐτοὺς νομίζειν ἅπερ ὁρῷεν;

ἀνάγκη.

τί δʼ εἰ καὶ ἠχὼ τὸ δεσμωτήριον ἐκ τοῦ καταντικρὺ ἔχοι; ὁπότε τις τῶν παριόντων φθέγξαιτο, οἴει ἂν ἄλλο τι αὐτοὺς ἡγεῖσθαι τὸ φθεγγόμενον ἢ τὴν παριοῦσαν σκιάν;

μὰ Δίʼ οὐκ ἔγωγʼ, ἔφη.

515c"Demek ki böyleleri hakikatin yapılmış şeylerin gölgelerinden başka bir şey olduğunu hiç mi hiç düşünmezler," dedim.

"Kaçınılmaz olarak," dedi.

"Şimdi de bağlarından kurtulmalarının ve akılsızlıklarından iyileşmelerinin, başlarına doğal olarak şöyle bir şey gelirse nasıl olacağına bak. Biri zincirlerinden çözülse ve birdenbire ayağa kalkmaya, başını çevirmeye, yürümeye ve ışığa doğru bakmaya zorlansa; bütün bunları yaparken acı çekse ve ışığın parıltısı yüzünden daha önce gölgelerini gördüğü şeyleri seçemese... Biri ona daha önce boş şeyler gördüğünü, şimdiyse var olana daha yakın olduğunu ve daha çok var olan şeylere dönmüş olduğu için daha doğru gördüğünü söylese, üstelik önünden geçen şeylerin her birini ona gösterip sorular sorarak ne olduğunu söylemeye zorlasa, sence ne derdi? Ne diyeceğini bilemeyeceğini, daha önce gördüklerini şimdi gösterilenlerden daha gerçek sayacağını düşünmez misin?"

515c

παντάπασι δή, ἦν δʼ ἐγώ, οἱ τοιοῦτοι οὐκ ἂν ἄλλο τι νομίζοιεν τὸ ἀληθὲς ἢ τὰς τῶν σκευαστῶν σκιάς.

πολλὴ ἀνάγκη, ἔφη.

σκόπει δή, ἦν δʼ ἐγώ, αὐτῶν λύσιν τε καὶ ἴασιν τῶν τε δεσμῶν καὶ τῆς ἀφροσύνης, οἵα τις ἂν εἴη, εἰ φύσει τοιάδε συμβαίνοι αὐτοῖς· ὁπότε τις λυθείη καὶ ἀναγκάζοιτο ἐξαίφνης ἀνίστασθαί τε καὶ περιάγειν τὸν αὐχένα καὶ βαδίζειν καὶ πρὸς τὸ φῶς ἀναβλέπειν, πάντα δὲ ταῦτα ποιῶν ἀλγοῖ τε καὶ διὰ τὰς μαρμαρυγὰς ἀδυνατοῖ καθορᾶν ἐκεῖνα ὧν

515d"Hem de çok daha gerçek," dedi.

515d

τότε τὰς σκιὰς ἑώρα, τί ἂν οἴει αὐτὸν εἰπεῖν, εἴ τις αὐτῷ λέγοι ὅτι τότε μὲν ἑώρα φλυαρίας, νῦν δὲ μᾶλλόν τι ἐγγυτέρω τοῦ ὄντος καὶ πρὸς μᾶλλον ὄντα τετραμμένος ὀρθότερον βλέποι, καὶ δὴ καὶ ἕκαστον τῶν παριόντων δεικνὺς αὐτῷ ἀναγκάζοι ἐρωτῶν ἀποκρίνεσθαι ὅτι ἔστιν; οὐκ οἴει αὐτὸν ἀπορεῖν τε ἂν καὶ ἡγεῖσθαι τὰ τότε ὁρώμενα ἀληθέστερα ἢ τὰ νῦν δεικνύμενα;

πολύ γʼ, ἔφη.

515e"Peki onu ışığın kendisine bakmaya zorlasa, gözleri acımaz mı, dönüp seçebildiği şeylere kaçmaz mı, onları kendisine gösterilenlerden gerçekten daha açık saymaz mı?"

"Öyle," dedi.

"Biri onu oradan zorla, sarp ve dik yokuştan yukarı sürükleyip güneş ışığına çıkarıncaya kadar bırakmasa," dedim, "sürüklenirken acı çekip öfkelenmez mi? Işığa çıktığında da gözleri parıltıyla dolup şimdi gerçek denen şeylerin tek birini bile göremez hâle gelmez mi?"

515e

οὐκοῦν κἂν εἰ πρὸς αὐτὸ τὸ φῶς ἀναγκάζοι αὐτὸν βλέπειν, ἀλγεῖν τε ἂν τὰ ὄμματα καὶ φεύγειν ἀποστρεφόμενον πρὸς ἐκεῖνα ἃ δύναται καθορᾶν, καὶ νομίζειν ταῦτα τῷ ὄντι σαφέστερα τῶν δεικνυμένων;

οὕτως, ἔφη.

εἰ δέ, ἦν δʼ ἐγώ, ἐντεῦθεν ἕλκοι τις αὐτὸν βίᾳ διὰ τραχείας τῆς ἀναβάσεως καὶ ἀνάντους, καὶ μὴ ἀνείη πρὶν ἐξελκύσειεν εἰς τὸ τοῦ ἡλίου φῶς, ἆρα οὐχὶ ὀδυνᾶσθαί τε

516a"Hiç değilse birdenbire göremez," dedi.

"Yukarıdaki şeyleri görecekse, sanırım alışması gerekir. Önce en kolay gölgeleri seçer, sonra sularda insanların ve öbür şeylerin yansımalarını, daha sonra da şeylerin kendilerini. Bunlardan sonra da gökteki şeyleri ve gökyüzünün kendisini, gündüz güneşe ve güneşin ışığına bakmaktansa geceleyin yıldızların ve ayın ışığına bakarak daha kolay seyreder."

516a

ἂν καὶ ἀγανακτεῖν ἑλκόμενον, καὶ ἐπειδὴ πρὸς τὸ φῶς ἔλθοι, αὐγῆς ἂν ἔχοντα τὰ ὄμματα μεστὰ ὁρᾶν οὐδʼ ἂν ἓν δύνασθαι τῶν νῦν λεγομένων ἀληθῶν;

οὐ γὰρ ἄν, ἔφη, ἐξαίφνης γε.

συνηθείας δὴ οἶμαι δέοιτʼ ἄν, εἰ μέλλοι τὰ ἄνω ὄψεσθαι. καὶ πρῶτον μὲν τὰς σκιὰς ἂν ῥᾷστα καθορῷ, καὶ μετὰ τοῦτο ἐν τοῖς ὕδασι τά τε τῶν ἀνθρώπων καὶ τὰ τῶν ἄλλων εἴδωλα, ὕστερον δὲ αὐτά· ἐκ δὲ τούτων τὰ ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ αὐτὸν τὸν οὐρανὸν νύκτωρ ἂν ῥᾷον θεάσαιτο, προσβλέπων τὸ τῶν

516b"Elbette."

"En sonunda da, sanırım, güneşi, sularda ya da başka bir yerdeki görüntülerini değil, kendi yerinde, kendi başına güneşin kendisini görebilir ve nasıl bir şey olduğunu seyredebilir."

"Zorunlu olarak," dedi.

"Bundan sonra da onun hakkında şu sonuca varır: Mevsimleri ve yılları getiren, görülen alandaki her şeyi yöneten, kendilerinin orada gördüğü bütün o şeylerin de bir bakıma sebebi olan odur."

516b

ἄστρων τε καὶ σελήνης φῶς, ἢ μεθʼ ἡμέραν τὸν ἥλιόν τε καὶ τὸ τοῦ ἡλίου.

πῶς δʼ οὔ;

τελευταῖον δὴ οἶμαι τὸν ἥλιον, οὐκ ἐν ὕδασιν οὐδʼ ἐν ἀλλοτρίᾳ ἕδρᾳ φαντάσματα αὐτοῦ, ἀλλʼ αὐτὸν καθʼ αὑτὸν ἐν τῇ αὑτοῦ χώρᾳ δύναιτʼ ἂν κατιδεῖν καὶ θεάσασθαι οἷός ἐστιν.

ἀναγκαῖον, ἔφη.

καὶ μετὰ ταῦτʼ ἂν ἤδη συλλογίζοιτο περὶ αὐτοῦ ὅτι οὗτος ὁ τάς τε ὥρας παρέχων καὶ ἐνιαυτοὺς καὶ πάντα ἐπιτροπεύων

516c"Bunlardan sonra buna varacağı belli," dedi.

"Peki? İlk yaşadığı yeri, oradaki bilgeliği ve o zamanki zincir arkadaşlarını hatırladığında, bu değişiklik yüzünden kendini mesut sayıp onlara acımaz mı sence?"

"Hem de nasıl."

"Peki o zamanlar birbirlerine şerefler ve övgüler veriyorlarsa; önlerinden geçen şeyleri en keskin seçene, hangilerinin önce, hangilerinin sonra, hangilerinin birlikte geçmeyi âdet edindiğini en iyi hatırlayana ve bundan yola çıkarak geleceği en ustaca kestirene ödüller varsa, onun bunlara gönlünün akacağını, onlar arasında şeref görüp söz sahibi olanlara imreneceğini mi sanıyorsun? Yoksa Homeros'un dediği duruma düşüp yürekten şunu mu ister: Toprak üstünde bir başkasına, topraksız bir adama ırgat olmak ve o kanaatleri taşıyıp öyle yaşamaktansa her şeye katlanmayı mı yeğler?"

516c

τὰ ἐν τῷ ὁρωμένῳ τόπῳ, καὶ ἐκείνων ὧν σφεῖς ἑώρων τρόπον τινὰ πάντων αἴτιος.

δῆλον, ἔφη, ὅτι ἐπὶ ταῦτα ἂν μετʼ ἐκεῖνα ἔλθοι.

τί οὖν; ἀναμιμνῃσκόμενον αὐτὸν τῆς πρώτης οἰκήσεως καὶ τῆς ἐκεῖ σοφίας καὶ τῶν τότε συνδεσμωτῶν οὐκ ἂν οἴει αὑτὸν μὲν εὐδαιμονίζειν τῆς μεταβολῆς, τοὺς δὲ ἐλεεῖν;

καὶ μάλα.

τιμαὶ δὲ καὶ ἔπαινοι εἴ τινες αὐτοῖς ἦσαν τότε παρʼ ἀλλήλων καὶ γέρα τῷ ὀξύτατα καθορῶντι τὰ παριόντα, καὶ μνημονεύοντι μάλιστα ὅσα τε πρότερα αὐτῶν καὶ ὕστερα

516d

εἰώθει καὶ ἅμα πορεύεσθαι, καὶ ἐκ τούτων δὴ δυνατώτατα ἀπομαντευομένῳ τὸ μέλλον ἥξειν, δοκεῖς ἂν αὐτὸν ἐπιθυμητικῶς αὐτῶν ἔχειν καὶ ζηλοῦν τοὺς παρʼ ἐκείνοις τιμωμένους τε καὶ ἐνδυναστεύοντας, ἢ τὸ τοῦ Ὁμήρου ἂν πεπονθέναι καὶ σφόδρα βούλεσθαι ἐπάρουρον ἐόντα θητευέμεν ἄλλῳ ἀνδρὶ παρʼ ἀκλήρῳ Hom. Od. 11.489 καὶ ὁτιοῦν ἂν πεπονθέναι μᾶλλον ἢ ʼκεῖνά τε δοξάζειν καὶ ἐκείνως ζῆν;

516e"Bence," dedi, "öyle yaşamaktansa her şeye katlanmayı kabul eder."

"Şunu da düşün," dedim. "Böyle biri yeniden aşağı inip eski yerine otursa, güneşten birdenbire geldiği için gözleri karanlıkla dolmaz mı?"

"Hem de nasıl," dedi.

"Gözleri henüz bulanıkken, alışmadan önce, ki alışma süresi hiç de kısa olmaz, o gölgeler hakkında hüküm verme yarışına hep tutsak kalmış olanlarla yeniden girmesi gerekse, gülünç duruma düşmez mi? Onun için 'yukarı çıktı, gözlerini bozup geri geldi; yukarı çıkmaya kalkışmaya bile değmez' denmez mi? Onları çözüp yukarı çıkarmaya kalkışan birini de ellerine geçirip öldürebilseler, öldürmezler mi?"

516e

οὕτως, ἔφη, ἔγωγε οἶμαι, πᾶν μᾶλλον πεπονθέναι ἂν δέξασθαι ἢ ζῆν ἐκείνως.

καὶ τόδε δὴ ἐννόησον, ἦν δʼ ἐγώ. εἰ πάλιν ὁ τοιοῦτος καταβὰς εἰς τὸν αὐτὸν θᾶκον καθίζοιτο, ἆρʼ οὐ σκότους ⟨ἂν⟩ ἀνάπλεως σχοίη τοὺς ὀφθαλμούς, ἐξαίφνης ἥκων ἐκ τοῦ ἡλίου;

καὶ μάλα γʼ, ἔφη.

τὰς δὲ δὴ σκιὰς ἐκείνας πάλιν εἰ δέοι αὐτὸν γνωματεύοντα διαμιλλᾶσθαι τοῖς ἀεὶ δεσμώταις ἐκείνοις, ἐν ᾧ ἀμβλυώττει,

517a"Kesinlikle öldürürler," dedi.

"İşte sevgili Glaukon," dedim, "bu benzetmenin tamamını daha önce söylediklerimize uygulamalıyız. Gözle görünen yeri hapishaneye, içindeki ateşin ışığını da güneşin gücüne benzetmelisin. Yukarı çıkışı ve yukarıdaki şeylerin seyrini de psykhē'nin akılla kavranan alana yükselişi sayarsan, benim umduğumu kaçırmış olmazsın; madem bunu duymak istiyorsun."

517a

πρὶν καταστῆναι τὰ ὄμματα, οὗτος δʼ ὁ χρόνος μὴ πάνυ ὀλίγος εἴη τῆς συνηθείας, ἆρʼ οὐ γέλωτʼ ἂν παράσχοι, καὶ λέγοιτο ἂν περὶ αὐτοῦ ὡς ἀναβὰς ἄνω διεφθαρμένος ἥκει τὰ ὄμματα, καὶ ὅτι οὐκ ἄξιον οὐδὲ πειρᾶσθαι ἄνω ἰέναι; καὶ τὸν ἐπιχειροῦντα λύειν τε καὶ ἀνάγειν, εἴ πως ἐν ταῖς χερσὶ δύναιντο λαβεῖν καὶ ἀποκτείνειν, ἀποκτεινύναι ἄν;

σφόδρα γʼ, ἔφη.

ταύτην τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, τὴν εἰκόνα, ὦ φίλε Γλαύκων,

517b"Doğru olup olmadığını herhalde tanrı bilir. Ama bana görünen şu: Bilinebilir alanda en son ve güçlükle görülen şey iyinin idea'sıdır. Görüldükten sonra da her şeyde doğru ve güzel olan her şeyin sebebinin o olduğu sonucuna varmak gerekir: Görülen alanda ışığı ve ışığın efendisini o doğurmuştur, akılla kavranan alanda da kendisi efendi olarak hakikati ve nous'u o sağlar. Özel ya da kamusal hayatta akıllıca davranacak olan kişinin onu görmesi gerekir."

517b

προσαπτέον ἅπασαν τοῖς ἔμπροσθεν λεγομένοις, τὴν μὲν διʼ ὄψεως φαινομένην ἕδραν τῇ τοῦ δεσμωτηρίου οἰκήσει ἀφομοιοῦντα, τὸ δὲ τοῦ πυρὸς ἐν αὐτῇ φῶς τῇ τοῦ ἡλίου δυνάμει· τὴν δὲ ἄνω ἀνάβασιν καὶ θέαν τῶν ἄνω τὴν εἰς τὸν νοητὸν τόπον τῆς ψυχῆς ἄνοδον τιθεὶς οὐχ ἁμαρτήσῃ τῆς γʼ ἐμῆς ἐλπίδος, ἐπειδὴ ταύτης ἐπιθυμεῖς ἀκούειν. θεὸς δέ που οἶδεν εἰ ἀληθὴς οὖσα τυγχάνει. τὰ δʼ οὖν ἐμοὶ φαινόμενα οὕτω φαίνεται, ἐν τῷ γνωστῷ τελευταία ἡ τοῦ

517c"Ben de elimden geldiğince sana katılıyorum," dedi.

"Haydi öyleyse," dedim, "şuna da katıl: Oraya varanların insanların işleriyle uğraşmak istememesine, psykhē'lerinin hep yukarıda kalmaya can atmasına şaşma. Benzetmemiz doğruysa bu herhalde akla yatkın bir şeydir."

517c

ἀγαθοῦ ἰδέα καὶ μόγις ὁρᾶσθαι, ὀφθεῖσα δὲ συλλογιστέα εἶναι ὡς ἄρα πᾶσι πάντων αὕτη ὀρθῶν τε καὶ καλῶν αἰτία, ἔν τε ὁρατῷ φῶς καὶ τὸν τούτου κύριον τεκοῦσα, ἔν τε νοητῷ αὐτὴ κυρία ἀλήθειαν καὶ νοῦν παρασχομένη, καὶ ὅτι δεῖ ταύτην ἰδεῖν τὸν μέλλοντα ἐμφρόνως πράξειν ἢ ἰδίᾳ ἢ δημοσίᾳ.

συνοίομαι, ἔφη, καὶ ἐγώ, ὅν γε δὴ τρόπον δύναμαι.

ἴθι τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ τόδε συνοιήθητι καὶ μὴ θαυμάσῃς ὅτι οἱ ἐνταῦθα ἐλθόντες οὐκ ἐθέλουσιν τὰ τῶν ἀνθρώπων πράττειν, ἀλλʼ ἄνω ἀεὶ ἐπείγονται αὐτῶν αἱ ψυχαὶ διατρίβειν·

517d"Akla yatkın elbette," dedi.

"Peki," dedim, "tanrısal seyirlerden insanların kötülüklerine dönen biri beceriksizlik eder ve pek gülünç görünürse, buna şaşılır mı sence? Gözleri hâlâ bulanıkken ve şimdiki karanlığa yeterince alışmadan önce, mahkemelerde ya da başka bir yerde adaletin gölgeleri ya da gölgeleri düşen heykeller üzerine çekişmek, adaletin kendisini hiç görmemiş olanların bunları nasıl anladığı üzerine yarışmak zorunda kalıyorsa?"

517d

εἰκὸς γάρ που οὕτως, εἴπερ αὖ κατὰ τὴν προειρημένην εἰκόνα τοῦτʼ ἔχει.

εἰκὸς μέντοι, ἔφη.

τί δέ; τόδε οἴει τι θαυμαστόν, εἰ ἀπὸ θείων, ἦν δʼ ἐγώ, θεωριῶν ἐπὶ τὰ ἀνθρώπειά τις ἐλθὼν κακὰ ἀσχημονεῖ τε καὶ φαίνεται σφόδρα γελοῖος ἔτι ἀμβλυώττων καὶ πρὶν ἱκανῶς συνήθης γενέσθαι τῷ παρόντι σκότῳ ἀναγκαζόμενος ἐν δικαστηρίοις ἢ ἄλλοθί που ἀγωνίζεσθαι περὶ τῶν τοῦ δικαίου σκιῶν ἢ ἀγαλμάτων ὧν αἱ σκιαί, καὶ διαμιλλᾶσθαι

517e"Hiç de şaşılmaz," dedi.

517e

περὶ τούτου, ὅπῃ ποτὲ ὑπολαμβάνεται ταῦτα ὑπὸ τῶν αὐτὴν δικαιοσύνην μὴ πώποτε ἰδόντων;

οὐδʼ ὁπωστιοῦν θαυμαστόν, ἔφη.

518a"Ama aklı başında biri," dedim, "gözlerin iki türlü ve iki sebepten bulandığını hatırlar: ışıktan karanlığa geçtiklerinde ve karanlıktan ışığa geçtiklerinde. Aynı şeyin psykhē için de geçerli olduğunu düşünerek, bir psykhē'yi şaşkın ve bir şeyi seçemez hâlde gördüğünde düşünmeden gülmez. Daha aydınlık bir hayattan gelip alışık olmadığı için mi karardığına, yoksa büyük bir bilgisizlikten daha aydınlığa geçerken daha parlak bir ışıltıyla mı gözlerinin dolduğuna bakar. Böylece birini bu hâlinden ve hayatından dolayı mesut sayar, öbürüne acır. Ona gülmek isterse de bu gülüşü, yukarıdan, ışıktan gelene gülmekten daha az gülünç olur."

518a

ἀλλʼ εἰ νοῦν γε ἔχοι τις, ἦν δʼ ἐγώ, μεμνῇτʼ ἂν ὅτι διτταὶ καὶ ἀπὸ διττῶν γίγνονται ἐπιταράξεις ὄμμασιν, ἔκ τε φωτὸς εἰς σκότος μεθισταμένων καὶ ἐκ σκότους εἰς φῶς. ταὐτὰ δὲ ταῦτα νομίσας γίγνεσθαι καὶ περὶ ψυχήν, ὁπότε ἴδοι θορυβουμένην τινὰ καὶ ἀδυνατοῦσάν τι καθορᾶν, οὐκ ἂν ἀλογίστως γελῷ, ἀλλʼ ἐπισκοποῖ ἂν πότερον ἐκ φανοτέρου βίου ἥκουσα ὑπὸ ἀηθείας ἐσκότωται, ἢ ἐξ ἀμαθίας πλείονος εἰς φανότερον ἰοῦσα ὑπὸ λαμπροτέρου μαρμαρυγῆς

518b"Çok yerinde söylüyorsun," dedi.

"Bunlar doğruysa," dedim, "şöyle düşünmeliyiz: Terbiye, bazılarının iddia ettiği gibi bir şey değildir. Onlar, psykhē'de bulunmayan epistēmē'yi, kör gözlere görme koyar gibi, kendilerinin içine koyduklarını söylerler."

518b

ἐμπέπλησται, καὶ οὕτω δὴ τὴν μὲν εὐδαιμονίσειεν ἂν τοῦ πάθους τε καὶ βίου, τὴν δὲ ἐλεήσειεν, καὶ εἰ γελᾶν ἐπʼ αὐτῇ βούλοιτο, ἧττον ἂν καταγέλαστος ὁ γέλως αὐτῷ εἴη ἢ ὁ ἐπὶ τῇ ἄνωθεν ἐκ φωτὸς ἡκούσῃ.

καὶ μάλα, ἔφη, μετρίως λέγεις.

δεῖ δή, εἶπον, ἡμᾶς τοιόνδε νομίσαι περὶ αὐτῶν, εἰ ταῦτʼ ἀληθῆ· τὴν παιδείαν οὐχ οἵαν τινὲς ἐπαγγελλόμενοί φασιν εἶναι τοιαύτην καὶ εἶναι. φασὶ δέ που οὐκ ἐνούσης ἐν τῇ

518c"Öyle söylüyorlar," dedi.

"Oysa şimdiki söz," dedim, "her birinin psykhē'sinde bulunan bu yetinin ve her birinin öğrenmesini sağlayan organın şöyle olduğunu gösteriyor: Göz nasıl bütün bedenle birlikte dönmedikçe karanlıktan aydınlığa çevrilemiyorsa, bu organ da bütün psykhē'yle birlikte oluş alanından çevrilmelidir; ta ki var olanı ve var olanın en parlak kısmını seyretmeye dayanabilir hâle gelinceye kadar. Bu en parlak kısmın da iyi olduğunu söylüyoruz, değil mi?"

518c

ψυχῇ ἐπιστήμης σφεῖς ἐντιθέναι, οἷον τυφλοῖς ὀφθαλμοῖς ὄψιν ἐντιθέντες.

φασὶ γὰρ οὖν, ἔφη.

ὁ δέ γε νῦν λόγος, ἦν δʼ ἐγώ, σημαίνει ταύτην τὴν ἐνοῦσαν ἑκάστου δύναμιν ἐν τῇ ψυχῇ καὶ τὸ ὄργανον ᾧ καταμανθάνει ἕκαστος, οἷον εἰ ὄμμα μὴ δυνατὸν ἦν ἄλλως ἢ σὺν ὅλῳ τῷ σώματι στρέφειν πρὸς τὸ φανὸν ἐκ τοῦ σκοτώδους, οὕτω σὺν ὅλῃ τῇ ψυχῇ ἐκ τοῦ γιγνομένου περιακτέον εἶναι, ἕως ἂν εἰς τὸ ὂν καὶ τοῦ ὄντος τὸ φανότατον δυνατὴ γένηται ἀνασχέσθαι θεωμένη· τοῦτο δʼ εἶναί φαμεν

518d"Evet."

"Öyleyse," dedim, "tam da bunun, bu çevirmenin bir tekhnē'si olabilir: Bu organ en kolay ve en etkili biçimde nasıl döndürülür? Bu tekhnē ona görmeyi kazandırmaz; görmesi vardır ama doğru yöne dönmemiş, bakması gereken yere bakmıyordur; tekhnē bunu düzeltmenin yolunu bulur."

"Öyle görünüyor," dedi.

"Psykhē'nin aretē'leri denen öbür aretē'ler bedenin aretē'lerine yakın gibidir; çünkü gerçekten de önceden bulunmazlar, sonradan alışkanlıklarla ve idmanlarla kazandırılırlar. Ama phronēsis'in aretē'si, görünüşe göre, her şeyden çok daha tanrısal bir şeye aittir: Bu şey gücünü hiçbir zaman yitirmez, ama nereye çevrildiğine göre yararlı ve faydalı ya da yararsız ve zararlı olur."

518d

τἀγαθόν. ἦ γάρ;

ναί.

τούτου τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, αὐτοῦ τέχνη ἂν εἴη, τῆς περιαγωγῆς, τίνα τρόπον ὡς ῥᾷστά τε καὶ ἀνυσιμώτατα μεταστραφήσεται, οὐ τοῦ ἐμποιῆσαι αὐτῷ τὸ ὁρᾶν, ἀλλʼ ὡς ἔχοντι μὲν αὐτό, οὐκ ὀρθῶς δὲ τετραμμένῳ οὐδὲ βλέποντι οἷ ἔδει, τοῦτο διαμηχανήσασθαι.

ἔοικεν γάρ, ἔφη.

αἱ μὲν τοίνυν ἄλλαι ἀρεταὶ καλούμεναι ψυχῆς κινδυνεύουσιν ἐγγύς τι εἶναι τῶν τοῦ σώματος—τῷ ὄντι γὰρ

518e

οὐκ ἐνοῦσαι πρότερον ὕστερον ἐμποιεῖσθαι ἔθεσι καὶ ἀσκήσεσιν—ἡ δὲ τοῦ φρονῆσαι παντὸς μᾶλλον θειοτέρου τινὸς τυγχάνει, ὡς ἔοικεν, οὖσα, ὃ τὴν μὲν δύναμιν οὐδέποτε ἀπόλλυσιν, ὑπὸ δὲ τῆς περιαγωγῆς χρήσιμόν τε καὶ ὠφέλιμον

519a"Yoksa kötü ama bilge denen kişilerde, o küçücük psykhē'nin ne kadar keskin baktığını, yöneldiği şeyleri ne kadar iyi seçtiğini hiç fark etmedin mi? Görmesi kötü değildir ama kötülüğe hizmet etmeye zorlanmıştır; bu yüzden ne kadar keskin görürse o kadar çok kötülük yapar."

"Kesinlikle," dedi.

"Ama böyle bir tabiatın bu kısmı," dedim, "daha çocukluktan budanıp oluşa akraba olan o kurşun ağırlıklardan kurtarılsaydı... Bunlar yemekle, böyle şeylerin hazlarıyla ve oburluklarla ona yapışır, psykhē'nin bakışını aşağıya çevirir. Bunlardan kurtulup gerçek şeylere çevrilseydi, aynı insanlardaki bu aynı kısım, şimdi yöneldiği şeyleri gördüğü gibi o şeyleri de en keskin biçimde görürdü."

519a

καὶ ἄχρηστον αὖ καὶ βλαβερὸν γίγνεται.

ἢ οὔπω ἐννενόηκας, τῶν λεγομένων πονηρῶν μέν, σοφῶν δέ, ὡς δριμὺ μὲν βλέπει τὸ ψυχάριον καὶ ὀξέως διορᾷ ταῦτα ἐφʼ ἃ τέτραπται, ὡς οὐ φαύλην ἔχον τὴν ὄψιν, κακίᾳ δʼ ἠναγκασμένον ὑπηρετεῖν, ὥστε ὅσῳ ἂν ὀξύτερον βλέπῃ, τοσούτῳ πλείω κακὰ ἐργαζόμενον;

πάνυ μὲν οὖν, ἔφη.

τοῦτο μέντοι, ἦν δʼ ἐγώ, τὸ τῆς τοιαύτης φύσεως εἰ ἐκ παιδὸς εὐθὺς κοπτόμενον περιεκόπη τὰς τῆς γενέσεως

519b"Akla yatkın," dedi.

"Peki," dedim, "şu da akla yatkın değil mi, hatta söylediklerimizden zorunlu olarak çıkmıyor mu: Ne terbiye görmemiş, hakikatten habersiz kişiler bir şehri hiçbir zaman yeterince yönetebilir, ne de ömürlerinin sonuna kadar terbiyeyle uğraşmalarına izin verilenler. Birincilerin hayatta, özel ve kamusal bütün yaptıklarında hedef almaları gereken tek bir amaçları yoktur; ötekiler ise daha sağken Mutluların Adaları'na göçmüş olduklarını sanıp kendi istekleriyle iş görmeyeceklerdir."

519b

συγγενεῖς ὥσπερ μολυβδίδας, αἳ δὴ ἐδωδαῖς τε καὶ τοιούτων ἡδοναῖς τε καὶ λιχνείαις προσφυεῖς γιγνόμεναι [περὶ] κάτω στρέφουσι τὴν τῆς ψυχῆς ὄψιν· ὧν εἰ ἀπαλλαγὲν περιεστρέφετο εἰς τὰ ἀληθῆ, καὶ ἐκεῖνα ἂν τὸ αὐτὸ τοῦτο τῶν αὐτῶν ἀνθρώπων ὀξύτατα ἑώρα, ὥσπερ καὶ ἐφʼ ἃ νῦν τέτραπται.

εἰκός γε, ἔφη.

τί δέ; τόδε οὐκ εἰκός, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ ἀνάγκη ἐκ τῶν προειρημένων, μήτε τοὺς ἀπαιδεύτους καὶ ἀληθείας ἀπείρους

519c"Doğru," dedi.

"Öyleyse bizim, şehrin kurucularının işi," dedim, "en iyi tabiatları daha önce en büyük dediğimiz derse ulaşmaya, iyiyi görmeye ve o yokuşu çıkmaya zorlamaktır. Çıkıp yeterince gördükten sonra da onlara şimdi izin verilen şeye izin vermemeliyiz."

519c

ἱκανῶς ἄν ποτε πόλιν ἐπιτροπεῦσαι, μήτε τοὺς ἐν παιδείᾳ ἐωμένους διατρίβειν διὰ τέλους, τοὺς μὲν ὅτι σκοπὸν ἐν τῷ βίῳ οὐκ ἔχουσιν ἕνα, οὗ στοχαζομένους δεῖ ἅπαντα πράττειν ἃ ἂν πράττωσιν ἰδίᾳ τε καὶ δημοσίᾳ, τοὺς δὲ ὅτι ἑκόντες εἶναι οὐ πράξουσιν, ἡγούμενοι ἐν μακάρων νήσοις ζῶντες ἔτι ἀπῳκίσθαι;

ἀληθῆ, ἔφη.

ἡμέτερον δὴ ἔργον, ἦν δʼ ἐγώ, τῶν οἰκιστῶν τάς τε βελτίστας φύσεις ἀναγκάσαι ἀφικέσθαι πρὸς τὸ μάθημα ὃ ἐν τῷ πρόσθεν ἔφαμεν εἶναι μέγιστον, ἰδεῖν τε τὸ ἀγαθὸν

519d"Neymiş o?"

"Orada kalmaya, o tutsakların yanına yeniden inmek istememeye, onların zahmetlerine ve şereflerine, ister daha değersiz ister daha değerli olsunlar, katılmamaya," dedim.

"Ama o zaman," dedi, "onlara haksızlık etmiş olmayacak mıyız? Daha iyi yaşamaları mümkünken onları daha kötü yaşamaya mı zorlayacağız?"

519d

καὶ ἀναβῆναι ἐκείνην τὴν ἀνάβασιν, καὶ ἐπειδὰν ἀναβάντες ἱκανῶς ἴδωσι, μὴ ἐπιτρέπειν αὐτοῖς ὃ νῦν ἐπιτρέπεται.

τὸ ποῖον δή;

τὸ αὐτοῦ, ἦν δʼ ἐγώ, καταμένειν καὶ μὴ ἐθέλειν πάλιν καταβαίνειν παρʼ ἐκείνους τοὺς δεσμώτας μηδὲ μετέχειν τῶν παρʼ ἐκείνοις πόνων τε καὶ τιμῶν, εἴτε φαυλότεραι εἴτε σπουδαιότεραι.

ἔπειτʼ, ἔφη, ἀδικήσομεν αὐτούς, καὶ ποιήσομεν χεῖρον ζῆν, δυνατὸν αὐτοῖς ὂν ἄμεινον;

519e"Yine unuttun dostum," dedim, "kanun şehirde tek bir sınıfın ötekilerden daha iyi durumda olmasıyla ilgilenmez; bunun bütün şehirde gerçekleşmesinin yolunu arar. Vatandaşları ikna ve zorlamayla birbirine uydurur, her birinin topluma sağlayabileceği yararı birbirleriyle paylaşmalarını sağlar. Şehirde böyle adamlar yetiştirmesinin sebebi de onları herkes istediği yöne gitsin diye salıvermek değil, şehri bir arada tutmak için onları bizzat kullanmaktır."

519e

ἐπελάθου, ἦν δʼ ἐγώ, πάλιν, ὦ φίλε, ὅτι νόμῳ οὐ τοῦτο μέλει, ὅπως ἕν τι γένος ἐν πόλει διαφερόντως εὖ πράξει, ἀλλʼ ἐν ὅλῃ τῇ πόλει τοῦτο μηχανᾶται ἐγγενέσθαι, συναρμόττων τοὺς πολίτας πειθοῖ τε καὶ ἀνάγκῃ, ποιῶν μεταδιδόναι

520a"Doğru," dedi, "unutmuştum."

"Öyleyse düşün, Glaukon," dedim, "aramızda yetişen filozoflara haksızlık etmiş olmayacağız; onları öbürleriyle ilgilenmeye ve onları korumaya zorlarken onlara adil şeyler söyleyeceğiz. Şöyle diyeceğiz: Başka şehirlerde böyle yetişenlerin oradaki zahmetlere katılmaması akla yatkındır. Çünkü her şehirde, oradaki yönetim biçimine rağmen kendiliğinden yetişirler; kendiliğinden yetişen bir şeyin, beslenmesini kimseye borçlu olmadığı için beslenme bedelini ödemeye hevesli olmaması da haklıdır. Ama sizi biz, hem kendiniz hem şehrin geri kalanı için, arı kovanlarında olduğu gibi önder ve kral olarak yetiştirdik; onlardan daha iyi ve daha eksiksiz biçimde terbiye ettik, her ikisine [felsefeye de yönetime de] katılmaya daha yetenekli kıldık."

520a

ἀλλήλοις τῆς ὠφελίας ἣν ἂν ἕκαστοι τὸ κοινὸν δυνατοὶ ὦσιν ὠφελεῖν καὶ αὐτὸς ἐμποιῶν τοιούτους ἄνδρας ἐν τῇ πόλει, οὐχ ἵνα ἀφιῇ τρέπεσθαι ὅπῃ ἕκαστος βούλεται, ἀλλʼ ἵνα καταχρῆται αὐτὸς αὐτοῖς ἐπὶ τὸν σύνδεσμον τῆς πόλεως.

ἀληθῆ, ἔφη· ἐπελαθόμην γάρ.

σκέψαι τοίνυν, εἶπον, ὦ Γλαύκων, ὅτι οὐδʼ ἀδικήσομεν τοὺς παρʼ ἡμῖν φιλοσόφους γιγνομένους, ἀλλὰ δίκαια πρὸς αὐτοὺς ἐροῦμεν, προσαναγκάζοντες τῶν ἄλλων ἐπιμελεῖσθαί τε καὶ φυλάττειν. ἐροῦμεν γὰρ ὅτι οἱ μὲν ἐν ταῖς ἄλλαις

520b

πόλεσι τοιοῦτοι γιγνόμενοι εἰκότως οὐ μετέχουσι τῶν ἐν αὐταῖς πόνων· αὐτόματοι γὰρ ἐμφύονται ἀκούσης τῆς ἐν ἑκάστῃ πολιτείας, δίκην δʼ ἔχει τό γε αὐτοφυὲς μηδενὶ τροφὴν ὀφεῖλον μηδʼ ἐκτίνειν τῳ προθυμεῖσθαι τὰ τροφεῖα· ὑμᾶς δʼ ἡμεῖς ὑμῖν τε αὐτοῖς τῇ τε ἄλλῃ πόλει ὥσπερ ἐν σμήνεσιν ἡγεμόνας τε καὶ βασιλέας ἐγεννήσαμεν, ἄμεινόν τε καὶ τελεώτερον ἐκείνων πεπαιδευμένους καὶ μᾶλλον δυνατοὺς

520c"Bu yüzden her biriniz sırası gelince öbürlerinin yaşadığı yere inmeli, karanlıktaki şeyleri seyretmeye alışmalısınız. Alıştığınızda oradakilerden on bin kat daha iyi göreceksiniz; güzel, adil ve iyi şeyler hakkında hakikati görmüş olduğunuz için her bir görüntünün ne olduğunu ve neyin görüntüsü olduğunu bileceksiniz. Böylece şehir, bizim için de sizin için de, rüyada değil uyanıkken yönetilecek; bugün çoğu şehrin, birbirleriyle gölge savaşı yapan ve yönetimi büyük bir iyilikmiş gibi onun için birbirine düşen kimseler tarafından yönetildiği gibi değil."

520c

ἀμφοτέρων μετέχειν. καταβατέον οὖν ἐν μέρει ἑκάστῳ εἰς τὴν τῶν ἄλλων συνοίκησιν καὶ συνεθιστέον τὰ σκοτεινὰ θεάσασθαι· συνεθιζόμενοι γὰρ μυρίῳ βέλτιον ὄψεσθε τῶν ἐκεῖ καὶ γνώσεσθε ἕκαστα τὰ εἴδωλα ἅττα ἐστὶ καὶ ὧν, διὰ τὸ τἀληθῆ ἑωρακέναι καλῶν τε καὶ δικαίων καὶ ἀγαθῶν πέρι. καὶ οὕτω ὕπαρ ἡμῖν καὶ ὑμῖν ἡ πόλις οἰκήσεται ἀλλʼ οὐκ ὄναρ, ὡς νῦν αἱ πολλαὶ ὑπὸ σκιαμαχούντων τε πρὸς ἀλλήλους καὶ στασιαζόντων περὶ τοῦ ἄρχειν

520d"Oysa hakikat şudur: Yönetecek olanların yönetmeye en az hevesli olduğu şehir, zorunlu olarak en iyi ve en kargaşasız biçimde yönetilir; bunun tersi yöneticilere sahip olan şehir de tersi biçimde."

"Kesinlikle," dedi.

"Öyleyse sence yetiştirdiklerimiz bunları duyunca bize itaat etmeyecek, her biri sırası gelince şehirde birlikte zahmete katlanmayı, zamanlarının çoğunu da birbirleriyle o arı yerde geçirmeyi istemeyecekler mi?"

520d

οἰκοῦνται, ὡς μεγάλου τινὸς ἀγαθοῦ ὄντος. τὸ δέ που ἀληθὲς ὧδʼ ἔχει· ἐν πόλει ᾗ ἥκιστα πρόθυμοι ἄρχειν οἱ μέλλοντες ἄρξειν, ταύτην ἄριστα καὶ ἀστασιαστότατα ἀνάγκη οἰκεῖσθαι, τὴν δʼ ἐναντίους ἄρχοντας σχοῦσαν ἐναντίως.

πάνυ μὲν οὖν, ἔφη.

ἀπειθήσουσιν οὖν ἡμῖν οἴει οἱ τρόφιμοι ταῦτʼ ἀκούοντες, καὶ οὐκ ἐθελήσουσιν συμπονεῖν ἐν τῇ πόλει ἕκαστοι ἐν μέρει, τὸν δὲ πολὺν χρόνον μετʼ ἀλλήλων οἰκεῖν ἐν τῷ καθαρῷ;

520e"İmkânsız," dedi, "çünkü adil insanlara adil şeyler buyuracağız. Ama her biri yönetime, kesinlikle, zorunlu bir işe gider gibi gidecek; bugün her şehirde yönetenlerin tam tersine."

"Durum böyle, dostum," dedim. "Yönetecek olanlar için yönetmekten daha iyi bir hayat bulursan, iyi yönetilen bir şehir kurman mümkün olur."

520e

ἀδύνατον, ἔφη· δίκαια γὰρ δὴ δικαίοις ἐπιτάξομεν. παντὸς μὴν μᾶλλον ὡς ἐπʼ ἀναγκαῖον αὐτῶν ἕκαστος εἶσι τὸ ἄρχειν, τοὐναντίον τῶν νῦν ἐν ἑκάστῃ πόλει ἀρχόντων.

οὕτω γὰρ ἔχει, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ ἑταῖρε· εἰ μὲν βίον ἐξευρήσεις

521a"Çünkü yalnız orada gerçekten zengin olanlar yönetir: altınca değil, mesut kişinin zengin olması gereken şeyle, iyi ve aklı başında bir hayatla zengin olanlar. Ama kendi iyilikleri bakımından yoksul ve aç olanlar, iyiyi oradan kapmaları gerektiğini düşünerek kamu işlerine yönelirlerse, bu mümkün olmaz. Çünkü yönetim uğruna savaşılan bir şey hâline gelir; böyle bir savaş da ev içinde, aile içinde bir savaş olduğu için hem onları hem şehrin geri kalanını mahveder."

"Çok doğru," dedi.

521a

ἀμείνω τοῦ ἄρχειν τοῖς μέλλουσιν ἄρξειν, ἔστι σοι δυνατὴ γενέσθαι πόλις εὖ οἰκουμένη· ἐν μόνῃ γὰρ αὐτῇ ἄρξουσιν οἱ τῷ ὄντι πλούσιοι, οὐ χρυσίου ἀλλʼ οὗ δεῖ τὸν εὐδαίμονα πλουτεῖν, ζωῆς ἀγαθῆς τε καὶ ἔμφρονος. εἰ δὲ πτωχοὶ καὶ πεινῶντες ἀγαθῶν ἰδίων ἐπὶ τὰ δημόσια ἴασιν, ἐντεῦθεν οἰόμενοι τἀγαθὸν δεῖν ἁρπάζειν, οὐκ ἔστι· περιμάχητον γὰρ τὸ ἄρχειν γιγνόμενον, οἰκεῖος ὢν καὶ ἔνδον ὁ τοιοῦτος πόλεμος αὐτούς τε ἀπόλλυσι καὶ τὴν ἄλλην πόλιν.

ἀληθέστατα, ἔφη.

521b"Peki," dedim, "siyasî makamları küçümseyen, gerçek felsefe hayatından başka bir hayat biliyor musun?"

"Zeus adına, hayır," dedi.

"Ama yönetime, ona âşık olanlar gitmemeli; yoksa rakip âşıklar birbiriyle savaşır."

"Elbette."

"Öyleyse şehrin bekçiliğine, bir şehrin en iyi nasıl yönetileceği konusunda en anlayışlı olan, üstelik başka şereflere ve siyasetten daha iyi bir hayata sahip kişilerden başka kimleri zorlayacaksın?"

"Başka kimseyi," dedi.

521b

ἔχεις οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, βίον ἄλλον τινὰ πολιτικῶν ἀρχῶν καταφρονοῦντα ἢ τὸν τῆς ἀληθινῆς φιλοσοφίας;

οὐ μὰ τὸν Δία, ἦ δʼ ὅς.

ἀλλὰ μέντοι δεῖ γε μὴ ἐραστὰς τοῦ ἄρχειν ἰέναι ἐπʼ αὐτό· εἰ δὲ μή, οἵ γε ἀντερασταὶ μαχοῦνται.

πῶς δʼ οὔ;

τίνας οὖν ἄλλους ἀναγκάσεις ἰέναι ἐπὶ φυλακὴν τῆς πόλεως ἢ οἳ περὶ τούτων τε φρονιμώτατοι διʼ ὧν ἄριστα πόλις οἰκεῖται, ἔχουσί τε τιμὰς ἄλλας καὶ βίον ἀμείνω τοῦ πολιτικοῦ;

οὐδένας ἄλλους, ἔφη.

521c"Şimdi istersen böylelerinin nasıl yetişeceğini, birinin onları ışığa nasıl çıkaracağını inceleyelim; tıpkı bazılarının Hades'ten tanrıların yanına çıktığı söylendiği gibi."

"Nasıl istemem?" dedi.

"Görünüşe göre bu, çocuk oyunundaki gibi bir çömlek kırığını çevirmek olmayacak. Psykhē'nin gece gibi bir gündüzden gerçek gündüze çevrilmesi, var olana doğru bir yükseliş olacak; gerçek felsefe dediğimiz de budur."

"Kesinlikle."

"Öyleyse derslerden hangisinin böyle bir gücü olduğunu incelememiz gerekir, değil mi?"

521c

βούλει οὖν τοῦτʼ ἤδη σκοπῶμεν, τίνα τρόπον οἱ τοιοῦτοι ἐγγενήσονται, καὶ πῶς τις ἀνάξει αὐτοὺς εἰς φῶς, ὥσπερ ἐξ Ἅιδου λέγονται δή τινες εἰς θεοὺς ἀνελθεῖν;

πῶς γὰρ οὐ βούλομαι; ἔφη.

τοῦτο δή, ὡς ἔοικεν, οὐκ ὀστράκου ἂν εἴη περιστροφή, ἀλλὰ ψυχῆς περιαγωγὴ ἐκ νυκτερινῆς τινος ἡμέρας εἰς ἀληθινήν, τοῦ ὄντος οὖσαν ἐπάνοδον, ἣν δὴ φιλοσοφίαν ἀληθῆ φήσομεν εἶναι.

πάνυ μὲν οὖν.

οὐκοῦν δεῖ σκοπεῖσθαι τί τῶν μαθημάτων ἔχει τοιαύτην

521d"Elbette."

"Peki Glaukon, psykhē'yi oluşandan var olana çeken ders hangisi olabilir? Bunu söylerken aklıma şu da geliyor: Bunların gençken savaş atletleri olmaları gerektiğini söylememiş miydik?"

"Söylemiştik."

"Demek ki aradığımız dersin bunun yanında şu niteliği de taşıması gerekiyor."

"Hangi niteliği?"

"Savaşçılar için yararsız olmamak."

"Gerekiyor elbette," dedi, "mümkünse."

"Daha önce onları jimnastikle ve müzikle terbiye etmiştik."

521d

δύναμιν;

πῶς γὰρ οὔ;

τί ἂν οὖν εἴη, ὦ Γλαύκων, μάθημα ψυχῆς ὁλκὸν ἀπὸ τοῦ γιγνομένου ἐπὶ τὸ ὄν; τόδε δʼ ἐννοῶ λέγων ἅμα· οὐκ ἀθλητὰς μέντοι πολέμου ἔφαμεν τούτους ἀναγκαῖον εἶναι νέους ὄντας;

ἔφαμεν γάρ.

δεῖ ἄρα καὶ τοῦτο προσέχειν τὸ μάθημα ὃ ζητοῦμεν πρὸς ἐκείνῳ.

τὸ ποῖον;

μὴ ἄχρηστον πολεμικοῖς ἀνδράσιν εἶναι.

δεῖ μέντοι, ἔφη, εἴπερ οἷόν τε.

γυμναστικῇ μὴν καὶ μουσικῇ ἔν γε τῷ πρόσθεν ἐπαιδεύοντο

521e"Öyleydi," dedi.

"Jimnastik herhalde oluşan ve yok olanla uğraşır; çünkü bedenin büyümesini ve erimesini gözetir."

"Öyle görünüyor."

"Demek ki aradığımız ders bu olamaz."

521e

ἡμῖν.

ἦν ταῦτα, ἔφη.

καὶ γυμναστικὴ μέν που περὶ γιγνόμενον καὶ ἀπολλύμενον τετεύτακεν· σώματος γὰρ αὔξης καὶ φθίσεως. ἐπιστατεῖ.

φαίνεται.

τοῦτο μὲν δὴ οὐκ ἂν εἴη ὃ ζητοῦμεν μάθημα.

522a"Olamaz."

"Peki daha önce anlattığımız kadarıyla müzik olabilir mi?"

"Ama o, hatırlarsan," dedi, "jimnastiğin karşılığıydı. Bekçileri alışkanlıklarla terbiye ediyor, armoniye göre epistēmē değil bir uyumluluk, ritme göre bir ritimlilik kazandırıyordu; sözlerde de, ister masalsı ister daha gerçek sözler olsun, bunların kardeşi olan başka alışkanlıklar veriyordu. Ama senin şimdi aradığın gibi bir şeye götüren bir ders yoktu onda."

522a

οὐ γάρ.

ἀλλʼ ἆρα μουσικὴ ὅσην τὸ πρότερον διήλθομεν;

ἀλλʼ ἦν ἐκείνη γʼ, ἔφη, ἀντίστροφος τῆς γυμναστικῆς, εἰ μέμνησαι, ἔθεσι παιδεύουσα τοὺς φύλακας, κατά τε ἁρμονίαν εὐαρμοστίαν τινά, οὐκ ἐπιστήμην, παραδιδοῦσα, καὶ κατὰ ῥυθμὸν εὐρυθμίαν, ἔν τε τοῖς λόγοις ἕτερα τούτων ἀδελφὰ ἔθη ἄττα ἔχουσα, καὶ ὅσοι μυθώδεις τῶν λόγων καὶ ὅσοι ἀληθινώτεροι ἦσαν· μάθημα δὲ πρὸς τοιοῦτόν τι

522b"Bana çok doğru hatırlatıyorsun," dedim, "gerçekten de onda böyle bir şey yoktu. Ama aziz Glaukon, böyle bir şey ne olabilir? Çünkü zanaatların hepsi bayağı görünmüştü..."

"Elbette. Ama müzikten, jimnastikten ve zanaatlardan ayrı olarak başka hangi ders kalıyor?"

"Haydi," dedim, "bunların dışında alacak bir şey bulamıyorsak, hepsine uzanan bir şey alalım."

"Hangisini?"

522b

ἄγον, οἷον σὺ νῦν ζητεῖς, οὐδὲν ἦν ἐν αὐτῇ.

ἀκριβέστατα, ἦν δʼ ἐγώ, ἀναμιμνῄσκεις με· τῷ γὰρ ὄντι τοιοῦτον οὐδὲν εἶχεν. ἀλλʼ, ὦ δαιμόνιε Γλαύκων, τί ἂν εἴη τοιοῦτον; αἵ τε γὰρ τέχναι βάναυσοί που ἅπασαι ἔδοξαν εἶναι—

πῶς δʼ οὔ; καὶ μὴν τί ἔτʼ ἄλλο λείπεται μάθημα, μουσικῆς καὶ γυμναστικῆς καὶ τῶν τεχνῶν κεχωρισμένον;

φέρε, ἦν δʼ ἐγώ, εἰ μηδὲν ἔτι ἐκτὸς τούτων ἔχομεν λαβεῖν, τῶν ἐπὶ πάντα τεινόντων τι λάβωμεν.

τὸ ποῖον;

522c"Örneğin şu ortak şeyi: Bütün tekhnē'lerin, düşüncelerin ve epistēmē'lerin kullandığı, herkesin ilk öğrenmesi gereken şeylerden biri olan şeyi."

"Hangisi?" dedi.

"Şu basit şey," dedim, "biri, ikiyi ve üçü ayırt etmek. Kısacası sayı ve hesap diyorum. Bunlarla ilgili durum, her tekhnē'nin ve her epistēmē'nin bunlardan pay almak zorunda olması değil mi?"

"Hem de nasıl," dedi.

"Savaş tekhnē'sinin de öyle değil mi?" dedim.

"Zorunlu olarak," dedi.

522c

οἷον τοῦτο τὸ κοινόν, ᾧ πᾶσαι προσχρῶνται τέχναι τε καὶ διάνοιαι καὶ ἐπιστῆμαι—ὃ καὶ παντὶ ἐν πρώτοις ἀνάγκη μανθάνειν.

τὸ ποῖον; ἔφη.

τὸ φαῦλον τοῦτο, ἦν δʼ ἐγώ, τὸ ἕν τε καὶ τὰ δύο καὶ τὰ τρία διαγιγνώσκειν· λέγω δὲ αὐτὸ ἐν κεφαλαίῳ ἀριθμόν τε καὶ λογισμόν. ἢ οὐχ οὕτω περὶ τούτων ἔχει, ὡς πᾶσα τέχνη τε καὶ ἐπιστήμη ἀναγκάζεται αὐτῶν μέτοχος γίγνεσθαι;

καὶ μάλα, ἔφη.

οὐκοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ ἡ πολεμική;

πολλή, ἔφη, ἀνάγκη.

522d"Palamedes trajedilerde Agamemnon'u her seferinde pek gülünç bir komutan olarak gösterir," dedim. "Sayıyı bulup İlion'da orduya düzen verdiğini, gemileri ve öbür her şeyi saydığını söylediğini fark etmedin mi? Sanki önceden bunlar sayılmamışmış, Agamemnon da, görünüşe göre, saymayı bilmiyorsa kaç ayağı olduğunu bile bilmiyormuş gibi. Peki böyle biri nasıl bir komutan olur sence?"

"Bu doğru olsaydı," dedi, "tuhaf bir komutan derdim."

522d

παγγέλοιον γοῦν, ἔφην, στρατηγὸν Ἀγαμέμνονα ἐν ταῖς τραγῳδίαις Παλαμήδης ἑκάστοτε ἀποφαίνει. ἢ οὐκ ἐννενόηκας ὅτι φησὶν ἀριθμὸν εὑρὼν τάς τε τάξεις τῷ στρατοπέδῳ καταστῆσαι ἐν Ἰλίῳ καὶ ἐξαριθμῆσαι ναῦς τε καὶ τἆλλα πάντα, ὡς πρὸ τοῦ ἀναριθμήτων ὄντων καὶ τοῦ Ἀγαμέμνονος, ὡς ἔοικεν, οὐδʼ ὅσους πόδας εἶχεν εἰδότος, εἴπερ ἀριθμεῖν μὴ ἠπίστατο; καίτοι ποῖόν τινʼ αὐτὸν οἴει στρατηγὸν εἶναι;

ἄτοπόν τινʼ, ἔφη, ἔγωγε, εἰ ἦν τοῦτʼ ἀληθές.

522e"Öyleyse," dedim, "hesap yapabilmeyi ve sayabilmeyi savaşçı bir adam için zorunlu bir ders saymayacak mıyız?"

"Her şeyden çok," dedi, "eğer saf düzeninden azıcık bir şey anlayacaksa; hatta insan olacaksa."

"Peki bu ders hakkında benim düşündüğümü sen de düşünüyor musun?" dedim.

"Neyi?"

522e

ἄλλο τι οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, μάθημα ἀναγκαῖον πολεμικῷ ἀνδρὶ θήσομεν λογίζεσθαί τε καὶ ἀριθμεῖν δύνασθαι;

πάντων γʼ, ἔφη, μάλιστα, εἰ καὶ ὁτιοῦν μέλλει τάξεων ἐπαΐειν, μᾶλλον δʼ εἰ καὶ ἄνθρωπος ἔσεσθαι.

ἐννοεῖς οὖν, εἶπον, περὶ τοῦτο τὸ μάθημα ὅπερ ἐγώ;

τὸ ποῖον;

523a"Bu ders, aradığımız, tabiatı gereği akılla kavramaya götüren derslerden biri gibi görünüyor; ama hiç kimse onu doğru kullanmıyor, oysa insanı tamamen ousia'ya doğru çeken bir derstir."

"Ne demek istiyorsun?" dedi.

"Bana nasıl göründüğünü açıklamaya çalışacağım," dedim. "Söylediğimiz şeye götüren ve götürmeyen diye kendi içimde ayırdığım şeyleri benimle birlikte seyret, sonra ya kabul et ya reddet; böylece bunun da sandığım gibi olup olmadığını daha açık görelim."

"Göster," dedi.

"Gösteriyorum, dikkat edersen: Hislerdeki şeylerin bir kısmı akılla kavramayı incelemeye çağırmaz, çünkü his onları yeterince ayırt eder; bir kısmı ise onu incelemeye kesinlikle zorlar, çünkü his sağlıklı hiçbir şey ortaya koymaz."

523a

κινδυνεύει τῶν πρὸς τὴν νόησιν ἀγόντων φύσει εἶναι ὧν ζητοῦμεν, χρῆσθαι δʼ οὐδεὶς αὐτῷ ὀρθῶς, ἑλκτικῷ ὄντι παντάπασι πρὸς οὐσίαν.

πῶς, ἔφη, λέγεις;

ἐγὼ πειράσομαι, ἦν δʼ ἐγώ, τό γʼ ἐμοὶ δοκοῦν δηλῶσαι. ἃ γὰρ διαιροῦμαι παρʼ ἐμαυτῷ ἀγωγά τε εἶναι οἷ λέγομεν καὶ μή, συνθεατὴς γενόμενος σύμφαθι ἢ ἄπειπε, ἵνα καὶ τοῦτο σαφέστερον ἴδωμεν εἰ ἔστιν οἷον μαντεύομαι.

δείκνυʼ, ἔφη.

δείκνυμι δή, εἶπον, εἰ καθορᾷς, τὰ μὲν ἐν ταῖς αἰσθήσεσιν

523b"Uzaktan görünen şeyleri ve gölgeli resimleri söylediğin belli," dedi.

"Hiç de kastettiğim şeyi bulamadın," dedim.

"Peki hangilerini söylüyorsun?" dedi.

"Çağırmayanlar," dedim, "aynı anda zıt bir hisse varmayan şeylerdir. Varanları ise çağıran şeyler sayıyorum: His, ister yakından ister uzaktan gelsin, bir şeyi zıddından daha çok göstermediğinde."

523b

οὐ παρακαλοῦντα τὴν νόησιν εἰς ἐπίσκεψιν, ὡς ἱκανῶς ὑπὸ τῆς αἰσθήσεως κρινόμενα, τὰ δὲ παντάπασι διακελευόμενα ἐκείνην ἐπισκέψασθαι, ὡς τῆς αἰσθήσεως οὐδὲν ὑγιὲς ποιούσης.

τὰ πόρρωθεν, ἔφη, φαινόμενα δῆλον ὅτι λέγεις καὶ τὰ ἐσκιαγραφημένα.

οὐ πάνυ, ἦν δʼ ἐγώ, ἔτυχες οὗ λέγω.

ποῖα μήν, ἔφη, λέγεις;

τὰ μὲν οὐ παρακαλοῦντα, ἦν δʼ ἐγώ, ὅσα μὴ ἐκβαίνει

523c"Ne demek istediğimi şöyle daha açık anlayacaksın. Şunlar, diyelim, üç parmak: en küçüğü, ikincisi ve ortadaki."

"Elbette," dedi.

"Bunları yakından görülüyormuş gibi anlattığımı düşün. Ama bunlarla ilgili şuna bak."

"Neye?"

"Her biri aynı ölçüde bir parmak gibi görünür; bu bakımdan ortada ya da kenarda görülmesi, beyaz ya da siyah, kalın ya da ince olması, bunun gibi her şey hiçbir fark yaratmaz. Çünkü bütün bunlarda çoğu kişinin psykhē'si parmağın ne olduğunu akılla kavramaya sormak zorunda kalmaz; çünkü görme ona hiçbir zaman parmağın aynı zamanda parmağın zıddı olduğunu bildirmemiştir."

523c

εἰς ἐναντίαν αἴσθησιν ἅμα· τὰ δʼ ἐκβαίνοντα ὡς παρακαλοῦντα τίθημι, ἐπειδὰν ἡ αἴσθησις μηδὲν μᾶλλον τοῦτο ἢ τὸ ἐναντίον δηλοῖ, εἴτʼ ἐγγύθεν προσπίπτουσα εἴτε πόρρωθεν. ὧδε δὲ ἃ λέγω σαφέστερον εἴσῃ. οὗτοί φαμεν τρεῖς ἂν εἶεν δάκτυλοι, ὅ τε σμικρότατος καὶ ὁ δεύτερος καὶ ὁ μέσος.

πάνυ γʼ, ἔφη.

ὡς ἐγγύθεν τοίνυν ὁρωμένους λέγοντός μου διανοοῦ. ἀλλά μοι περὶ αὐτῶν τόδε σκόπει.

τὸ ποῖον;

δάκτυλος μέν που αὐτῶν φαίνεται ὁμοίως ἕκαστος, καὶ

523d"Bildirmemiştir elbette," dedi.

"Öyleyse," dedim, "böyle bir şeyin akılla kavramayı çağırmaması, uyandırmaması akla yatkındır."

523d

ταύτῃ γε οὐδὲν διαφέρει, ἐάντε ἐν μέσῳ ὁρᾶται ἐάντʼ ἐπʼ ἐσχάτῳ, ἐάντε λευκὸς ἐάντε μέλας, ἐάντε παχὺς ἐάντε λεπτός, καὶ πᾶν ὅτι τοιοῦτον. ἐν πᾶσι γὰρ τούτοις οὐκ ἀναγκάζεται τῶν πολλῶν ἡ ψυχὴ τὴν νόησιν ἐπερέσθαι τί ποτʼ ἐστὶ δάκτυλος· οὐδαμοῦ γὰρ ἡ ὄψις αὐτῇ ἅμα ἐσήμηνεν τὸ δάκτυλον τοὐναντίον ἢ δάκτυλον εἶναι.

οὐ γὰρ οὖν, ἔφη.

οὐκοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, εἰκότως τό γε τοιοῦτον νοήσεως οὐκ

523e"Akla yatkın."

"Peki? Görme parmakların büyüklüğünü ve küçüklüğünü yeterince görüyor mu, birinin ortada ya da kenarda bulunması onun için fark etmiyor mu? Dokunma da kalınlığı ve inceliği, yumuşaklığı ve sertliği yeterince algılıyor mu? Öbür hisler de bu tür şeyleri eksik göstermiyorlar mı? Yoksa her biri şöyle mi davranıyor: Önce sert olana bakmakla görevli his, yumuşak olana da bakmak zorunda kalıyor ve psykhē'ye aynı şeyi hem sert hem yumuşak olarak hissettiğini bildiriyor?"

523e

ἂν παρακλητικὸν οὐδʼ ἐγερτικὸν εἴη.

εἰκότως.

τί δὲ δή; τὸ μέγεθος αὐτῶν καὶ τὴν σμικρότητα ἡ ὄψις ἆρα ἱκανῶς ὁρᾷ, καὶ οὐδὲν αὐτῇ διαφέρει ἐν μέσῳ τινὰ αὐτῶν κεῖσθαι ἢ ἐπʼ ἐσχάτῳ; καὶ ὡσαύτως πάχος καὶ λεπτότητα ἢ μαλακότητα καὶ σκληρότητα ἡ ἁφή; καὶ αἱ ἄλλαι αἰσθήσεις ἆρʼ οὐκ ἐνδεῶς τὰ τοιαῦτα δηλοῦσιν;

ἢ

524a"Öyle," dedi.

"Öyleyse," dedim, "böyle durumlarda psykhē'nin aporia'ya düşmesi zorunludur: Bu his aynı şeyi yumuşak diye de bildiriyorsa sert derken neyi kastediyor? Hafiflik ve ağırlık hissi de ağır olanı hafif, hafif olanı ağır diye bildiriyorsa, hafif nedir, ağır nedir?"

524a

ὧδε ποιεῖ ἑκάστη αὐτῶν· πρῶτον μὲν ἡ ἐπὶ τῷ σκληρῷ τεταγμένη αἴσθησις ἠνάγκασται καὶ ἐπὶ τῷ μαλακῷ τετάχθαι, καὶ παραγγέλλει τῇ ψυχῇ ὡς ταὐτὸν σκληρόν τε καὶ μαλακὸν αἰσθανομένη;

οὕτως, ἔφη.

οὐκοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, ἀναγκαῖον ἔν γε τοῖς τοιούτοις αὖ τὴν ψυχὴν ἀπορεῖν τί ποτε σημαίνει αὕτη ἡ αἴσθησις τὸ σκληρόν, εἴπερ τὸ αὐτὸ καὶ μαλακὸν λέγει, καὶ ἡ τοῦ κούφου καὶ ἡ τοῦ βαρέος, τί τὸ κοῦφον καὶ βαρύ, εἰ τό τε βαρὺ κοῦφον καὶ τὸ κοῦφον βαρὺ σημαίνει;

524b"Gerçekten de," dedi, "bu bildirimler psykhē'ye tuhaf gelir ve incelenmeyi gerektirir."

"Öyleyse," dedim, "böyle durumlarda psykhē'nin önce hesaplamayı ve akılla kavramayı yardıma çağırıp bildirilen şeylerin her birinin bir mi iki mi olduğunu incelemeye çalışması akla yatkındır."

"Elbette."

"İki görünürlerse, her biri ayrı ve bir görünür, değil mi?"

"Evet."

"Her biri bir, ikisi birlikte iki ise, ikiyi ayrı olarak akılla kavrayacaktır; ayrı olmasalardı iki değil bir olarak kavrardı."

524b

καὶ γάρ, ἔφη, αὗταί γε ἄτοποι τῇ ψυχῇ αἱ ἑρμηνεῖαι καὶ ἐπισκέψεως δεόμεναι.

εἰκότως ἄρα, ἦν δʼ ἐγώ, ἐν τοῖς τοιούτοις πρῶτον μὲν πειρᾶται λογισμόν τε καὶ νόησιν ψυχὴ παρακαλοῦσα ἐπισκοπεῖν εἴτε ἓν εἴτε δύο ἐστὶν ἕκαστα τῶν εἰσαγγελλομένων.

πῶς δʼ οὔ;

οὐκοῦν ἐὰν δύο φαίνηται, ἕτερόν τε καὶ ἓν ἑκάτερον φαίνεται;

ναί.

εἰ ἄρα ἓν ἑκάτερον, ἀμφότερα δὲ δύο, τά γε δύο κεχωρισμένα

524c"Doğru."

"Görme de büyüğü ve küçüğü görüyordu, diyoruz; ama ayrı ayrı değil, karışık bir şey olarak. Öyle değil mi?"

"Evet."

"Bunu açıklığa kavuşturmak için de akılla kavrama, görmenin tersine, büyüğü ve küçüğü karışık olarak değil, birbirinden ayrılmış olarak görmek zorunda kaldı."

"Doğru."

"İşte büyük nedir, küçük nedir diye sormak aklımıza ilk kez buradan gelmiyor mu?"

"Kesinlikle."

"Böylece birine akılla kavranan, öbürüne görülen dedik."

524c

νοήσει· οὐ γὰρ ἂν ἀχώριστά γε δύο ἐνόει, ἀλλʼ ἕν.

ὀρθῶς.

μέγα μὴν καὶ ὄψις καὶ σμικρὸν ἑώρα, φαμέν, ἀλλʼ οὐ κεχωρισμένον ἀλλὰ συγκεχυμένον τι. ἦ γάρ;

ναί.

διὰ δὲ τὴν τούτου σαφήνειαν μέγα αὖ καὶ σμικρὸν ἡ νόησις ἠναγκάσθη ἰδεῖν, οὐ συγκεχυμένα ἀλλὰ διωρισμένα, τοὐναντίον ἢ ʼκείνη.

ἀληθῆ.

οὐκοῦν ἐντεῦθέν ποθεν πρῶτον ἐπέρχεται ἐρέσθαι ἡμῖν τί οὖν ποτʼ ἐστὶ τὸ μέγα αὖ καὶ τὸ σμικρόν;

παντάπασι μὲν οὖν.

καὶ οὕτω δὴ τὸ μὲν νοητόν, τὸ δʼ ὁρατὸν ἐκαλέσαμεν.

524d"Çok doğru," dedi.

"Demin de bunu söylemeye çalışıyordum: Bazı şeyler düşünceyi çağırır, bazıları çağırmaz. Hisse zıtlarıyla birlikte düşenleri çağıranlar, düşmeyenleri de akılla kavramayı uyandırmayanlar diye tarif ediyordum."

"Şimdi anlıyorum," dedi, "bana da öyle görünüyor."

"Peki sayı ve bir hangilerinden sence?"

"Kestiremiyorum," dedi.

"Söylediklerimizden çıkararak düşün," dedim. "Eğer bir, kendi başına görmeyle ya da başka bir hisle yeterince görülüp kavranıyorsa, parmak için söylediğimiz gibi ousia'ya doğru çeken bir şey olmaz."

524d

ὀρθότατʼ, ἔφη.

ταῦτα τοίνυν καὶ ἄρτι ἐπεχείρουν λέγειν, ὡς τὰ μὲν παρακλητικὰ τῆς διανοίας ἐστί, τὰ δʼ οὔ, ἃ μὲν εἰς τὴν αἴσθησιν ἅμα τοῖς ἐναντίοις ἑαυτοῖς ἐμπίπτει, παρακλητικὰ ὁριζόμενος, ὅσα δὲ μή, οὐκ ἐγερτικὰ τῆς νοήσεως.

μανθάνω τοίνυν ἤδη, ἔφη, καὶ δοκεῖ μοι οὕτω.

τί οὖν; ἀριθμός τε καὶ τὸ ἓν ποτέρων δοκεῖ εἶναι;

οὐ συννοῶ, ἔφη.

ἀλλʼ ἐκ τῶν προειρημένων, ἔφην, ἀναλογίζου. εἰ μὲν γὰρ ἱκανῶς αὐτὸ καθʼ αὑτὸ ὁρᾶται ἢ ἄλλῃ τινὶ αἰσθήσει

524e"Ama onunla birlikte hep bir zıtlık da görülüyorsa, öyle ki zıddından daha çok bir görünmüyorsa, o zaman artık bir hakeme ihtiyaç duyulur. Psykhē de bu durumda aporia'ya düşüp araştırmak, içindeki düşünceyi harekete geçirip birin kendisinin ne olduğunu sormak zorunda kalır. Böylece bir üzerine öğrenim, insanı var olanın seyrine götüren ve ona çeviren derslerden olur."

524e

λαμβάνεται τὸ ἕν, οὐκ ἂν ὁλκὸν εἴη ἐπὶ τὴν οὐσίαν, ὥσπερ ἐπὶ τοῦ δακτύλου ἐλέγομεν·

εἰ δʼ ἀεί τι αὐτῷ ἅμα ὁρᾶται ἐναντίωμα, ὥστε μηδὲν μᾶλλον ἓν ἢ καὶ τοὐναντίον φαίνεσθαι, τοῦ ἐπικρινοῦντος δὴ δέοι ἂν ἤδη καὶ ἀναγκάζοιτʼ ἂν ἐν αὐτῷ ψυχὴ ἀπορεῖν καὶ ζητεῖν, κινοῦσα ἐν ἑαυτῇ τὴν ἔννοιαν, καὶ ἀνερωτᾶν τί ποτέ ἐστιν αὐτὸ τὸ ἕν, καὶ οὕτω τῶν

525a"Ama birle ilgili görme bunu fazlasıyla taşır," dedi, "çünkü aynı şeyi hem bir hem sınırsız çokluk olarak görürüz."

"Bir için durum böyleyse," dedim, "bütün sayılar için de aynı durum geçerli değil mi?"

"Nasıl olmasın?"

"Hesap ve aritmetik de tümüyle sayıyla ilgilidir."

"Hem de nasıl."

525a

ἀγωγῶν ἂν εἴη καὶ μεταστρεπτικῶν ἐπὶ τὴν τοῦ ὄντος θέαν ἡ περὶ τὸ ἓν μάθησις.

ἀλλὰ μέντοι, ἔφη, τοῦτό γʼ ἔχει οὐχ ἥκιστα ἡ περὶ αὐτὸ ὄψις· ἅμα γὰρ ταὐτὸν ὡς ἕν τε ὁρῶμεν καὶ ὡς ἄπειρα τὸ πλῆθος.

οὐκοῦν εἴπερ τὸ ἕν, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ σύμπας ἀριθμὸς ταὐτὸν πέπονθε τοῦτο;

πῶς δʼ οὔ;

ἀλλὰ μὴν λογιστική τε καὶ ἀριθμητικὴ περὶ ἀριθμὸν πᾶσα.

καὶ μάλα.

525b"Bunlar da hakikate götürüyor gibi görünür."

"Hem de olağanüstü biçimde."

"Demek ki, görünüşe göre, aradığımız derslerden olabilirler. Çünkü savaşçının düzen kurmak için bunları öğrenmesi zorunludur; filozofun da oluştan sıyrılıp ousia'ya dokunması gerektiği için, yoksa hiçbir zaman hesap bilen biri olamaz."

"Öyle," dedi.

"Bizim bekçimiz de hem savaşçı hem filozoftur."

"Elbette."

"Öyleyse Glaukon, bu dersi kanunla koymak ve şehirde en büyük işlere katılacak olanları hesaba yönelmeye, ona amatörce değil, sayıların tabiatını bizzat akılla kavrayarak seyretmeye varıncaya kadar sarılmaya ikna etmek yerinde olur. Bunu tüccarlar ve esnaf gibi alım satım için değil, savaş için ve psykhē'nin kendisinin oluştan hakikate ve ousia'ya kolayca dönebilmesi için çalışmalılar."

525b

ταῦτα δέ γε φαίνεται ἀγωγὰ πρὸς ἀλήθειαν.

ὑπερφυῶς μὲν οὖν.

ὧν ζητοῦμεν ἄρα, ὡς ἔοικε, μαθημάτων ἂν εἴη· πολεμικῷ μὲν γὰρ διὰ τὰς τάξεις ἀναγκαῖον μαθεῖν ταῦτα, φιλοσόφῳ δὲ διὰ τὸ τῆς οὐσίας ἁπτέον εἶναι γενέσεως ἐξαναδύντι, ἢ μηδέποτε λογιστικῷ γενέσθαι.

ἔστι ταῦτʼ, ἔφη.

ὁ δέ γε ἡμέτερος φύλαξ πολεμικός τε καὶ φιλόσοφος τυγχάνει ὤν.

τί μήν;

προσῆκον δὴ τὸ μάθημα ἂν εἴη, ὦ Γλαύκων, νομοθετῆσαι καὶ πείθειν τοὺς μέλλοντας ἐν τῇ πόλει τῶν μεγίστων

525c"Çok güzel söylüyorsun," dedi.

"Hesapla ilgili bu dersten söz edilince," dedim, "şimdi şunu da fark ediyorum: İnsan onunla esnaflık için değil de bilmek için uğraşırsa, ne kadar incelikli ve istediğimiz şey için ne çok bakımdan yararlı bir derstir."

525c

μεθέξειν ἐπὶ λογιστικὴν ἰέναι καὶ ἀνθάπτεσθαι αὐτῆς μὴ ἰδιωτικῶς, ἀλλʼ ἕως ἂν ἐπὶ θέαν τῆς τῶν ἀριθμῶν φύσεως ἀφίκωνται τῇ νοήσει αὐτῇ, οὐκ ὠνῆς οὐδὲ πράσεως χάριν ὡς ἐμπόρους ἢ καπήλους μελετῶντας, ἀλλʼ ἕνεκα πολέμου τε καὶ αὐτῆς τῆς ψυχῆς ῥᾳστώνης μεταστροφῆς ἀπὸ γενέσεως ἐπʼ ἀλήθειάν τε καὶ οὐσίαν.

κάλλιστʼ, ἔφη, λέγεις.

καὶ μήν, ἦν δʼ ἐγώ, νῦν καὶ ἐννοῶ, ῥηθέντος τοῦ περὶ

525d"Nasıl?" dedi.

"Demin söylediğimiz gibi, psykhē'yi güçlü bir biçimde yukarıya doğru götürür ve onu sayıların kendileri üzerine akıl yürütmeye zorlar; biri ona görülen ya da dokunulan cisimleri olan sayılar sunarak tartışırsa, bunu asla kabul etmez. Bu işlerde usta olanları bilirsin: Biri birin kendisini sözle bölmeye kalkışırsa ona güler, kabul etmezler. Sen onu parçalara ayırırsan onlar çoğaltırlar; bir, bir değil de birçok parça olarak görünmesin diye sakınırlar."

525d

τοὺς λογισμοὺς μαθήματος, ὡς κομψόν ἐστι καὶ πολλαχῇ χρήσιμον ἡμῖν πρὸς ὃ βουλόμεθα, ἐὰν τοῦ γνωρίζειν ἕνεκά τις αὐτὸ ἐπιτηδεύῃ ἀλλὰ μὴ τοῦ καπηλεύειν.

πῇ δή; ἔφη.

τοῦτό γε, ὃ νυνδὴ ἐλέγομεν, ὡς σφόδρα ἄνω ποι ἄγει τὴν ψυχὴν καὶ περὶ αὐτῶν τῶν ἀριθμῶν ἀναγκάζει διαλέγεσθαι, οὐδαμῇ ἀποδεχόμενον ἐάν τις αὐτῇ ὁρατὰ ἢ ἁπτὰ σώματα ἔχοντας ἀριθμοὺς προτεινόμενος διαλέγηται. οἶσθα γάρ που τοὺς περὶ ταῦτα δεινοὺς αὖ ὡς, ἐάν τις αὐτὸ τὸ

525e"Çok doğru söylüyorsun," dedi.

525e

ἓν ἐπιχειρῇ τῷ λόγῳ τέμνειν, καταγελῶσί τε καὶ οὐκ ἀποδέχονται, ἀλλʼ ἐὰν σὺ κερματίζῃς αὐτό, ἐκεῖνοι πολλαπλασιοῦσιν, εὐλαβούμενοι μή ποτε φανῇ τὸ ἓν μὴ ἓν ἀλλὰ πολλὰ μόρια.

ἀληθέστατα, ἔφη, λέγεις.

526a"Peki Glaukon, biri onlara şunu sorsa ne olur sence: 'Hayret verici dostlarım, hangi sayılardan söz ediyorsunuz? İçlerinde birin sizin dediğiniz gibi olduğu, her birinin her birine tamamen eşit olup en ufak farkı bulunmadığı, içinde hiçbir parça taşımadığı sayılar hangileri?' Sence ne cevap verirler?"

"Bence yalnız düşünülebilen, başka hiçbir yoldan ele alınamayan sayılardan söz ettiklerini söylerler."

"Görüyor musun dostum," dedim, "bu ders bizim için gerçekten zorunlu gibi görünüyor; çünkü psykhē'yi hakikatin kendisine ulaşmak için akılla kavramanın kendisini kullanmaya zorladığı açıkça görülüyor."

526a

τί οὖν οἴει, ὦ Γλαύκων, εἴ τις ἔροιτο αὐτούς· ὦ θαυμάσιοι, περὶ ποίων ἀριθμῶν διαλέγεσθε, ἐν οἷς τὸ ἓν οἷον ὑμεῖς ἀξιοῦτέ ἐστιν, ἴσον τε ἕκαστον πᾶν παντὶ καὶ οὐδὲ σμικρὸν διαφέρον, μόριόν τε ἔχον ἐν ἑαυτῷ οὐδέν; τί ἂν οἴει αὐτοὺς ἀποκρίνασθαι;

τοῦτο ἔγωγε, ὅτι περὶ τούτων λέγουσιν ὧν διανοηθῆναι μόνον ἐγχωρεῖ, ἄλλως δʼ οὐδαμῶς μεταχειρίζεσθαι δυνατόν.

ὁρᾷς οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ φίλε, ὅτι τῷ ὄντι ἀναγκαῖον

526b"Gerçekten de bunu fazlasıyla yapıyor," dedi.

"Peki şunu hiç gözlemledin mi: Tabiatça hesaba yatkın olanlar hemen hemen bütün derslerde keskin olurlar. Ağır kavrayışlı olanlar da bunda terbiye görüp idman yaparlarsa, başka hiçbir yarar sağlamasalar bile, hepsi eskisinden daha keskin olma yolunda ilerlerler."

"Öyledir," dedi.

526b

ἡμῖν κινδυνεύει εἶναι τὸ μάθημα, ἐπειδὴ φαίνεταί γε προσαναγκάζον αὐτῇ τῇ νοήσει χρῆσθαι τὴν ψυχὴν ἐπʼ αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν;

καὶ μὲν δή, ἔφη, σφόδρα γε ποιεῖ αὐτό.

τί δέ; τόδε ἤδη ἐπεσκέψω, ὡς οἵ τε φύσει λογιστικοὶ εἰς πάντα τὰ μαθήματα ὡς ἔπος εἰπεῖν ὀξεῖς φύονται, οἵ τε βραδεῖς, ἂν ἐν τούτῳ παιδευθῶσιν καὶ γυμνάσωνται, κἂν μηδὲν ἄλλο ὠφεληθῶσιν, ὅμως εἴς γε τὸ ὀξύτεροι αὐτοὶ αὑτῶν γίγνεσθαι πάντες ἐπιδιδόασιν;

ἔστιν, ἔφη, οὕτω.

526c"Üstelik, sanırım, öğrenene ve çalışana bundan daha çok zahmet veren pek fazla ders bulamazsın."

"Bulamam elbette."

"Bütün bu sebeplerle bu dersi bırakmamalı, tabiatça en iyi olanları bununla terbiye etmeliyiz."

"Katılıyorum," dedi.

"Öyleyse bu, birincisi olarak yerleşsin," dedim. "İkinci olarak da bunun ardından gelenin bize uygun olup olmadığını inceleyelim."

"Hangisi? Geometriyi mi söylüyorsun?" dedi.

"Tam onu," dedim.

526c

καὶ μήν, ὡς ἐγᾦμαι, ἅ γε μείζω πόνον παρέχει μανθάνοντι καὶ μελετῶντι, οὐκ ἂν ῥᾳδίως οὐδὲ πολλὰ ἂν εὕροις ὡς τοῦτο.

οὐ γὰρ οὖν.

πάντων δὴ ἕνεκα τούτων οὐκ ἀφετέον τὸ μάθημα, ἀλλʼ οἱ ἄριστοι τὰς φύσεις παιδευτέοι ἐν αὐτῷ.

σύμφημι, ἦ δʼ ὅς.

τοῦτο μὲν τοίνυν, εἶπον, ἓν ἡμῖν κείσθω· δεύτερον δὲ τὸ ἐχόμενον τούτου σκεψώμεθα ἆρά τι προσήκει ἡμῖν.

τὸ ποῖον; ἢ γεωμετρίαν, ἔφη, λέγεις;

αὐτὸ τοῦτο, ἦν δʼ ἐγώ.

526d"Savaşla ilgili işlere yönelik kısmının uygun olduğu belli," dedi. "Çünkü ordugâh kurmada, yer tutmada, orduyu toplayıp yaymada ve ordunun gerek savaşlarda gerek yürüyüşlerde aldığı öbür bütün düzenlerde, geometri bilen biri bilmediği zamanki kendisinden çok farklı olur."

"Ama böyle işler için," dedim, "geometriden ve hesaptan küçük bir parça yeter. Asıl, geometrinin büyük ve daha ileriye giden kısmının şuna yönelip yönelmediğini incelemeliyiz: iyinin idea'sını daha kolay görmeyi sağlamaya."

526d

ὅσον μέν, ἔφη, πρὸς τὰ πολεμικὰ αὐτοῦ τείνει, δῆλον ὅτι προσήκει· πρὸς γὰρ τὰς στρατοπεδεύσεις καὶ καταλήψεις χωρίων καὶ συναγωγὰς καὶ ἐκτάσεις στρατιᾶς καὶ ὅσα δὴ ἄλλα σχηματίζουσι τὰ στρατόπεδα ἐν αὐταῖς τε ταῖς μάχαις καὶ πορείαις διαφέροι ἂν αὐτὸς αὑτοῦ γεωμετρικός τε καὶ μὴ ὤν.

ἀλλʼ οὖν δή, εἶπον, πρὸς μὲν τὰ τοιαῦτα καὶ βραχύ τι ἂν ἐξαρκοῖ γεωμετρίας τε καὶ λογισμῶν μόριον· τὸ δὲ πολὺ αὐτῆς καὶ πορρωτέρω προϊὸν σκοπεῖσθαι δεῖ εἴ τι πρὸς ἐκεῖνο

526e"Bizce psykhē'yi, var olanın en mesut kısmının bulunduğu, ne pahasına olursa olsun görmesi gereken o yere dönmeye zorlayan her şey oraya yönelir."

"Doğru söylüyorsun," dedi.

"Öyleyse ousia'yı seyretmeye zorluyorsa uygundur, oluşu seyretmeye zorluyorsa uygun değildir."

"Biz de öyle diyoruz."

526e

τείνει, πρὸς τὸ ποιεῖν κατιδεῖν ῥᾷον τὴν τοῦ ἀγαθοῦ ἰδέαν. τείνει δέ, φαμέν, πάντα αὐτόσε, ὅσα ἀναγκάζει ψυχὴν εἰς ἐκεῖνον τὸν τόπον μεταστρέφεσθαι ἐν ᾧ ἐστι τὸ εὐδαιμονέστατον τοῦ ὄντος, ὃ δεῖ αὐτὴν παντὶ τρόπῳ ἰδεῖν.

ὀρθῶς, ἔφη, λέγεις.

οὐκοῦν εἰ μὲν οὐσίαν ἀναγκάζει θεάσασθαι, προσήκει, εἰ δὲ γένεσιν, οὐ προσήκει.

φαμέν γε δή.

527a"Geometriden azıcık anlayan herkes," dedim, "bize şu konuda itiraz etmeyecektir: Bu epistēmē, onunla uğraşanların onun hakkında kullandıkları sözlerin tam tersidir."

"Nasıl?" dedi.

"Pek gülünç, ama zorunlu olarak öyle bir dille konuşuyorlar. Sanki bir iş yapıyorlarmış ve bütün sözlerini bir iş yapmak için kuruyorlarmış gibi 'kareye çevirmek', 'uzatmak', 'eklemek' diyor, her şeyi böyle dile getiriyorlar. Oysa bu dersin tamamı bilmek için yapılır."

527a

οὐ τοίνυν τοῦτό γε, ἦν δʼ ἐγώ, ἀμφισβητήσουσιν ἡμῖν ὅσοι καὶ σμικρὰ γεωμετρίας ἔμπειροι, ὅτι αὕτη ἡ ἐπιστήμη πᾶν τοὐναντίον ἔχει τοῖς ἐν αὐτῇ λόγοις λεγομένοις ὑπὸ τῶν μεταχειριζομένων.

πῶς; ἔφη.

λέγουσι μέν που μάλα γελοίως τε καὶ ἀναγκαίως· ὡς γὰρ πράττοντές τε καὶ πράξεως ἕνεκα πάντας τοὺς λόγους ποιούμενοι λέγουσιν τετραγωνίζειν τε καὶ παρατείνειν καὶ προστιθέναι καὶ πάντα οὕτω φθεγγόμενοι, τὸ δʼ ἔστι που

527b"Kesinlikle," dedi.

"Şunda da anlaşmamız gerekmez mi?"

"Neyde?"

"Onun her zaman var olanın bilgisi için yapıldığında; bazen oluşup bazen yok olan bir şeyin değil."

"Kolayca anlaşırız," dedi, "çünkü geometrinin bilgisi her zaman var olanın bilgisidir."

"Demek ki soylu dostum, psykhē'yi hakikate doğru çeken, şimdi gerekmediği hâlde aşağıya çevirdiğimiz şeyi yukarıya çevirmesi için filozofça düşünceyi hazırlayan bir şey olabilir."

"Mümkün olduğu kadar," dedi.

527b

πᾶν τὸ μάθημα γνώσεως ἕνεκα ἐπιτηδευόμενον.

παντάπασι μὲν οὖν, ἔφη.

οὐκοῦν τοῦτο ἔτι διομολογητέον;

τὸ ποῖον;

ὡς τοῦ ἀεὶ ὄντος γνώσεως, ἀλλὰ οὐ τοῦ ποτέ τι γιγνομένου καὶ ἀπολλυμένου.

εὐομολόγητον, ἔφη· τοῦ γὰρ ἀεὶ ὄντος ἡ γεωμετρικὴ γνῶσίς ἐστιν.

ὁλκὸν ἄρα, ὦ γενναῖε, ψυχῆς πρὸς ἀλήθειαν εἴη ἂν καὶ ἀπεργαστικὸν φιλοσόφου διανοίας πρὸς τὸ ἄνω σχεῖν ἃ νῦν κάτω οὐ δέον ἔχομεν.

ὡς οἷόν τε μάλιστα, ἔφη.

527c"Öyleyse," dedim, "senin güzel şehrindekilerin geometriden hiçbir şekilde uzak durmamaları için mümkün olduğu kadar sıkı buyruk vermeliyiz. Çünkü yan faydaları da küçük değildir."

"Neler?" dedi.

"Senin söylediğin, savaşla ilgili faydalar," dedim. "Üstelik her türlü öğrenimi daha güzel kavramak bakımından, geometriye el atmış biriyle atmamış biri arasında her bakımdan fark olacağını biliyoruz."

"Zeus adına, her bakımdan," dedi.

"Öyleyse bunu gençler için ikinci ders olarak koyalım mı?"

"Koyalım," dedi.

527c

ὡς οἷόν τʼ ἄρα, ἦν δʼ ἐγώ, μάλιστα προστακτέον ὅπως οἱ ἐν τῇ καλλιπόλει σοι μηδενὶ τρόπῳ γεωμετρίας ἀφέξονται. καὶ γὰρ τὰ πάρεργα αὐτοῦ οὐ σμικρά.

ποῖα; ἦ δʼ ὅς.

ἅ τε δὴ σὺ εἶπες, ἦν δʼ ἐγώ, τὰ περὶ τὸν πόλεμον, καὶ δὴ καὶ πρὸς πάσας μαθήσεις, ὥστε κάλλιον ἀποδέχεσθαι, ἴσμεν που ὅτι τῷ ὅλῳ καὶ παντὶ διοίσει ἡμμένος τε γεωμετρίας καὶ μή.

τῷ παντὶ μέντοι νὴ Δίʼ, ἔφη.

δεύτερον δὴ τοῦτο τιθῶμεν μάθημα τοῖς νέοις;

τιθῶμεν, ἔφη.

527d"Peki? Üçüncü olarak astronomiyi koyalım mı? Yoksa sana öyle görünmüyor mu?"

"Bana görünüyor," dedi. "Çünkü mevsimleri, ayları ve yılları daha iyi fark etmek yalnızca çiftçiliğe ve denizciliğe değil, komutanlığa da en az onlar kadar yakışır."

"Hoşsun doğrusu," dedim, "işe yaramaz dersler buyuruyor görünmemek için çoğunluktan korkuyor gibisin. Oysa her birimizin psykhē'sindeki bir organın bu derslerle arındırılıp yeniden alevlendiğine inanmak hiç de kolay değil, zordur. Bu organ öbür uğraşlarla yok olur, körleşir; ama on bin gözden daha değerli olduğu için kurtarılması gerekir, çünkü hakikat yalnızca onunla görülür."

527d

τί δέ; τρίτον θῶμεν ἀστρονομίαν; ἢ οὐ δοκεῖ;

ἐμοὶ γοῦν, ἔφη· τὸ γὰρ περὶ ὥρας εὐαισθητοτέρως ἔχειν καὶ μηνῶν καὶ ἐνιαυτῶν οὐ μόνον γεωργίᾳ οὐδὲ ναυτιλίᾳ προσήκει, ἀλλὰ καὶ στρατηγίᾳ οὐχ ἧττον.

ἡδὺς εἶ, ἦν δʼ ἐγώ, ὅτι ἔοικας δεδιότι τοὺς πολλούς, μὴ δοκῇς ἄχρηστα μαθήματα προστάττειν. τὸ δʼ ἔστιν οὐ πάνυ φαῦλον ἀλλὰ χαλεπὸν πιστεῦσαι ὅτι ἐν τούτοις τοῖς μαθήμασιν ἑκάστου ὄργανόν τι ψυχῆς ἐκκαθαίρεταί τε καὶ

527e"Bu düşünceye katılanlara pek güzel söylüyormuşsun gibi görüneceksin; bunu hiç fark etmemiş olanlar ise haklı olarak hiçbir şey söylemediğini düşünecekler, çünkü bu derslerden söz etmeye değer başka bir yarar görmüyorlar. Öyleyse hemen şimdi hangileriyle konuştuğuna karar ver. Belki de ikisiyle de konuşmuyor, sözlerini en çok kendin için kuruyorsun; ama onlardan bir yarar sağlayabilecek başka birini de kıskanmazsın."

527e

ἀναζωπυρεῖται ἀπολλύμενον καὶ τυφλούμενον ὑπὸ τῶν ἄλλων ἐπιτηδευμάτων, κρεῖττον ὂν σωθῆναι μυρίων ὀμμάτων· μόνῳ γὰρ αὐτῷ ἀλήθεια ὁρᾶται. οἷς μὲν οὖν ταῦτα συνδοκεῖ ἀμηχάνως ὡς εὖ δόξεις λέγειν, ὅσοι δὲ τούτου μηδαμῇ ᾐσθημένοι εἰσὶν εἰκότως ἡγήσονταί σε λέγειν οὐδέν· ἄλλην γὰρ ἀπʼ αὐτῶν οὐχ ὁρῶσιν ἀξίαν λόγου ὠφελίαν.

σκόπει

528a"Böylesini seçiyorum," dedi, "konuşmayı, sormayı ve cevap vermeyi en çok kendim için yapmayı."

"Öyleyse biraz geri dön," dedim, "çünkü demin geometriden sonra geleni doğru almadık."

"Nasıl aldık?" dedi.

"Düzlemden sonra," dedim, "katı cismi kendi başına almadan, dönme hareketi içindeyken aldık. Oysa doğrusu, ikinci boyuttan sonra sırayla üçüncüyü almaktır."

528a

οὖν αὐτόθεν πρὸς ποτέρους διαλέγῃ· ἢ οὐδὲ πρὸς ἑτέρους, ἀλλὰ σαυτοῦ ἕνεκα τὸ μέγιστον ποιῇ τοὺς λόγους, φθονοῖς μὴν οὐδʼ ἂν ἄλλῳ, εἴ τίς τι δύναιτο ἀπʼ αὐτῶν ὄνασθαι.

οὕτως, ἔφη, αἱροῦμαι, ἐμαυτοῦ ἕνεκα τὸ πλεῖστον λέγειν τε καὶ ἐρωτᾶν καὶ ἀποκρίνεσθαι.

ἄναγε τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, εἰς τοὐπίσω· νυνδὴ γὰρ οὐκ ὀρθῶς τὸ ἑξῆς ἐλάβομεν τῇ γεωμετρίᾳ.

πῶς λαβόντες; ἔφη.

μετὰ ἐπίπεδον, ἦν δʼ ἐγώ, ἐν περιφορᾷ ὂν ἤδη στερεὸν

528b"Bu da herhalde küplerin boyutuyla, derinliğe sahip olanla ilgilidir."

"Öyle," dedi, "ama Sokrates, bunlar henüz bulunmamış gibi görünüyor."

"Bunun iki sebebi var," dedim. "Hiçbir şehir bunlara değer vermediği için, zor olduklarından gevşekçe araştırılıyorlar. Araştıranların da bir yol göstericiye ihtiyacı var, o olmadan bulamazlar; ama önce böyle birinin çıkması zor, çıksa bile şimdiki durumda bu konuları araştıranlar kendilerini beğendikleri için onu dinlemezler."

528b

λαβόντες, πρὶν αὐτὸ καθʼ αὑτὸ λαβεῖν· ὀρθῶς δὲ ἔχει ἑξῆς μετὰ δευτέραν αὔξην τρίτην λαμβάνειν. ἔστι δέ που τοῦτο περὶ τὴν τῶν κύβων αὔξην καὶ τὸ βάθους μετέχον.

ἔστι γάρ, ἔφη· ἀλλὰ ταῦτά γε, ὦ Σώκρατες, δοκεῖ οὔπω ηὑρῆσθαι.

διττὰ γάρ, ἦν δʼ ἐγώ, τὰ αἴτια· ὅτι τε οὐδεμία πόλις ἐντίμως αὐτὰ ἔχει, ἀσθενῶς ζητεῖται χαλεπὰ ὄντα, ἐπιστάτου τε δέονται οἱ ζητοῦντες, ἄνευ οὗ οὐκ ἂν εὕροιεν, ὃν πρῶτον μὲν γενέσθαι χαλεπόν, ἔπειτα καὶ γενομένου, ὡς νῦν ἔχει,

528c"Bütün bir şehir onlara değer verip bu işe birlikte yol gösterse, araştırıcılar da söz dinler, sürekli ve gayretle araştırılan bu şeylerin nasıl olduğu ortaya çıkardı. Şimdi bile, çoğunluk tarafından küçümsenip budandıkları, araştıranlar da nelere yarayacaklarının hesabını veremedikleri hâlde, bütün bunlara rağmen çekicilikleri sayesinde zorla büyüyorlar; ortaya çıkmaları hiç şaşırtıcı olmaz."

528c

οὐκ ἂν πείθοιντο οἱ περὶ ταῦτα ζητητικοὶ μεγαλοφρονούμενοι. εἰ δὲ πόλις ὅλη συνεπιστατοῖ ἐντίμως ἄγουσα αὐτά, οὗτοί τε ἂν πείθοιντο καὶ συνεχῶς τε ἂν καὶ ἐντόνως ζητούμενα ἐκφανῆ γένοιτο ὅπῃ ἔχει· ἐπεὶ καὶ νῦν ὑπὸ τῶν πολλῶν ἀτιμαζόμενα καὶ κολουόμενα, ὑπὸ δὲ τῶν ζητούντων λόγον οὐκ ἐχόντων καθʼ ὅτι χρήσιμα, ὅμως πρὸς ἅπαντα ταῦτα βίᾳ ὑπὸ χάριτος αὐξάνεται, καὶ οὐδὲν θαυμαστὸν αὐτὰ φανῆναι.

528d"Gerçekten de pek çekici bir yanı var," dedi. "Ama demin söylediklerini bana daha açık söyle. Düzlemle uğraşmayı geometri diye koyuyordun."

"Evet," dedim.

"Sonra," dedi, "ondan sonra önce astronomiyi koydun, ama sonra geri döndün."

"Çünkü her şeyi çabucak geçmek için acele ederken daha çok geciktim," dedim. "Sırada derinlik boyutunu inceleyen alan vardı; ama araştırılması gülünç bir durumda olduğu için onu atlayıp geometriden sonra astronomiyi, yani derinliği olan şeylerin hareketini söyledim."

528d

καὶ μὲν δή, ἔφη, τό γε ἐπίχαρι καὶ διαφερόντως ἔχει. ἀλλά μοι σαφέστερον εἰπὲ ἃ νυνδὴ ἔλεγες. τὴν μὲν γάρ που τοῦ ἐπιπέδου πραγματείαν γεωμετρίαν ἐτίθεις.

ναί, ἦν δʼ ἐγώ.

εἶτά γʼ, ἔφη, τὸ μὲν πρῶτον ἀστρονομίαν μετὰ ταύτην, ὕστερον δʼ ἀνεχώρησας.

σπεύδων γάρ, ἔφην, ταχὺ πάντα διεξελθεῖν μᾶλλον βραδύνω· ἑξῆς γὰρ οὖσαν τὴν βάθους αὔξης μέθοδον, ὅτι τῇ ζητήσει γελοίως ἔχει, ὑπερβὰς αὐτὴν μετὰ γεωμετρίαν

528e"Doğru söylüyorsun," dedi.

"Öyleyse dördüncü ders olarak astronomiyi koyalım," dedim, "şimdi atlanan bilimin, bir şehir onunla ilgilenirse var olacağını varsayarak."

"Akla yatkın," dedi. "Az önce astronomiyi bayağı bir biçimde övdüğüm için beni azarlamıştın, Sokrates; şimdi senin ele aldığın biçimde övüyorum. Çünkü bence herkese açıktır ki bu bilim psykhē'yi yukarıya bakmaya zorlar ve buradaki şeylerden oradakilere götürür."

528e

ἀστρονομίαν ἔλεγον, φορὰν οὖσαν βάθους.

ὀρθῶς, ἔφη, λέγεις.

τέταρτον τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, τιθῶμεν μάθημα ἀστρονομίαν, ὡς ὑπαρχούσης τῆς νῦν παραλειπομένης, ἐὰν αὐτὴν πόλις μετίῃ.

εἰκός, ἦ δʼ ὅς. καὶ ὅ γε νυνδή μοι, ὦ Σώκρατες, ἐπέπληξας περὶ ἀστρονομίας ὡς φορτικῶς ἐπαινοῦντι, νῦν ᾗ σὺ μετέρχῃ

529a"Belki de benim dışımda herkese açıktır," dedim, "çünkü bana öyle görünmüyor."

"Nasıl peki?" dedi.

"Şimdi onu felsefeye yükseltenlerin ele aldığı biçimiyle, tam tersine aşağıya baktırıyor."

"Ne demek istiyorsun?" dedi.

"Bana öyle geliyor ki yukarıdaki şeylerle ilgili öğrenmenin ne olduğunu kendi içinde pek cömertçe kavrıyorsun! Biri bir tavandaki süslemeleri başını kaldırıp seyrederek bir şey öğrense, onun gözleriyle değil akılla kavrayarak seyrettiğini düşüneceksin galiba."

529a

ἐπαινῶ· παντὶ γάρ μοι δοκεῖ δῆλον ὅτι αὕτη γε ἀναγκάζει ψυχὴν εἰς τὸ ἄνω ὁρᾶν καὶ ἀπὸ τῶν ἐνθένδε ἐκεῖσε ἄγει.

ἴσως, ἦν δʼ ἐγώ, παντὶ δῆλον πλὴν ἐμοί· ἐμοὶ γὰρ οὐ δοκεῖ οὕτως.

ἀλλὰ πῶς; ἔφη.

ὡς μὲν νῦν αὐτὴν μεταχειρίζονται οἱ εἰς φιλοσοφίαν ἀνάγοντες, πάνυ ποιεῖν κάτω βλέπειν.

πῶς, ἔφη, λέγεις;

οὐκ ἀγεννῶς μοι δοκεῖς, ἦν δʼ ἐγώ, τὴν περὶ τὰ ἄνω μάθησιν λαμβάνειν παρὰ σαυτῷ ἥ ἐστι· κινδυνεύεις γὰρ

529b"Belki sen doğru düşünüyorsun, ben de saflık ediyorum. Ama ben, var olanla ve görünmeyenle ilgili olan dersten başka hiçbir dersin psykhē'yi yukarıya baktırdığını düşünemiyorum. Biri hissedilen şeylerden birini, ağzı açık yukarıya bakarak ya da gözlerini kısıp aşağıya bakarak öğrenmeye çalışırsa, hiçbir zaman öğrenemeyeceğini söylüyorum, çünkü bu tür şeylerin epistēmē'si olmaz. Psykhē'si de, sırtüstü yatıp karada ya da denizde yüzerek öğrense bile, yukarıya değil aşağıya bakar."

529b

καὶ εἴ τις ἐν ὀροφῇ ποικίλματα θεώμενος ἀνακύπτων καταμανθάνοι τι, ἡγεῖσθαι ἂν αὐτὸν νοήσει ἀλλʼ οὐκ ὄμμασι θεωρεῖν. ἴσως οὖν καλῶς ἡγῇ, ἐγὼ δʼ εὐηθικῶς. ἐγὼ γὰρ αὖ οὐ δύναμαι ἄλλο τι νομίσαι ἄνω ποιοῦν ψυχὴν βλέπειν μάθημα ἢ ἐκεῖνο ὃ ἂν περὶ τὸ ὄν τε ᾖ καὶ τὸ ἀόρατον, ἐάν τέ τις ἄνω κεχηνὼς ἢ κάτω συμμεμυκὼς τῶν αἰσθητῶν τι ἐπιχειρῇ μανθάνειν, οὔτε μαθεῖν ἄν ποτέ φημι αὐτόν—ἐπιστήμην

529c"Cezamı buldum," dedi, "beni haklı olarak azarladın. Ama astronominin, söylediğimiz amaç için yararlı olacak biçimde öğrenilmesi gerekiyorsa, şimdi öğrenildiğinden farklı olarak nasıl öğrenilmesi gerektiğini söylüyordun?"

"Şöyle," dedim. "Gökteki bu süslemeler, görülen bir şeyin üzerine işlendikleri için, bu türden şeylerin en güzeli ve en kusursuzu sayılmalı; ama gerçek olanlardan çok geri kaldıkları da kabul edilmeli. Gerçek olanlar, var olan hızın ve var olan yavaşlığın, gerçek sayıya ve bütün gerçek şekillere göre birbirlerine karşı yaptıkları ve içlerindekileri taşıdıkları hareketlerdir; bunlar logos'la ve düşünceyle kavranır, görmeyle değil. Yoksa sen öyle mi düşünüyorsun?"

529c

γὰρ οὐδὲν ἔχειν τῶν τοιούτων—οὔτε ἄνω ἀλλὰ κάτω αὐτοῦ βλέπειν τὴν ψυχήν, κἂν ἐξ ὑπτίας νέων ἐν γῇ ἢ ἐν θαλάττῃ μανθάνῃ.

δίκην, ἔφη, ἔχω· ὀρθῶς γάρ μοι ἐπέπληξας. ἀλλὰ πῶς δὴ ἔλεγες δεῖν ἀστρονομίαν μανθάνειν παρὰ ἃ νῦν μανθάνουσιν, εἰ μέλλοιεν ὠφελίμως πρὸς ἃ λέγομεν μαθήσεσθαι;

ὧδε, ἦν δʼ ἐγώ. ταῦτα μὲν τὰ ἐν τῷ οὐρανῷ ποικίλματα, ἐπείπερ ἐν ὁρατῷ πεποίκιλται, κάλλιστα μὲν ἡγεῖσθαι καὶ

529d"Hiç de öyle düşünmüyorum," dedi.

"Öyleyse," dedim, "gökteki süslemeleri o gerçek şeyleri öğrenmek için örnek olarak kullanmalıyız; tıpkı Daidalos'un ya da başka bir zanaatkârın veya ressamın olağanüstü bir özenle çizip işlediği çizimlerle karşılaşan birinin yapacağı gibi."

529d

ἀκριβέστατα τῶν τοιούτων ἔχειν, τῶν δὲ ἀληθινῶν πολὺ ἐνδεῖν, ἃς τὸ ὂν τάχος καὶ ἡ οὖσα βραδυτὴς ἐν τῷ ἀληθινῷ ἀριθμῷ καὶ πᾶσι τοῖς ἀληθέσι σχήμασι φοράς τε πρὸς ἄλληλα φέρεται καὶ τὰ ἐνόντα φέρει, ἃ δὴ λόγῳ μὲν καὶ διανοίᾳ ληπτά, ὄψει δʼ οὔ· ἢ σὺ οἴει;

οὐδαμῶς γε, ἔφη.

οὐκοῦν, εἶπον, τῇ περὶ τὸν οὐρανὸν ποικιλίᾳ παραδείγμασι χρηστέον τῆς πρὸς ἐκεῖνα μαθήσεως ἕνεκα, ὁμοίως ὥσπερ ἂν

529e"Geometriden anlayan biri bunları görünce işçilik bakımından çok güzel olduklarını düşünür, ama eşitlerin, iki katların ya da başka bir orantının hakikatini bunlarda bulacakmış gibi onları ciddi ciddi incelemeyi gülünç bulur."

529e

εἴ τις ἐντύχοι ὑπὸ Δαιδάλου ἤ τινος ἄλλου δημιουργοῦ ἢ γραφέως διαφερόντως γεγραμμένοις καὶ ἐκπεπονημένοις διαγράμμασιν.

ἡγήσαιτο γὰρ ἄν πού τις ἔμπειρος γεωμετρίας, ἰδὼν τὰ τοιαῦτα, κάλλιστα μὲν ἔχειν ἀπεργασίᾳ, γελοῖον μὴν ἐπισκοπεῖν αὐτὰ σπουδῇ ὡς τὴν ἀλήθειαν ἐν αὐτοῖς ληψόμενον

530a"Nasıl gülünç olmasın?" dedi.

"Gerçekten astronom olan biri de yıldızların hareketlerine bakınca aynı şeyi hissetmez mi sence? Göğü ve içindekileri, göğün yaratıcısının, bu tür eserler ne kadar güzel kurulabilirse o kadar güzel kurduğunu düşünür. Ama gecenin gündüze, bunların aya, ayın yıla, öbür yıldızların da bunlara ve birbirlerine oranına gelince, cisimleri olan ve görülen bu şeylerin her zaman aynı biçimde olup hiçbir şekilde sapmadığını sanan, onların hakikatini her yoldan yakalamaya çalışan birini tuhaf bulmaz mı sence?"

530a

ἴσων ἢ διπλασίων ἢ ἄλλης τινὸς συμμετρίας.

τί δʼ οὐ μέλλει γελοῖον εἶναι; ἔφη.

τῷ ὄντι δὴ ἀστρονομικόν, ἦν δʼ ἐγώ, ὄντα οὐκ οἴει ταὐτὸν πείσεσθαι εἰς τὰς τῶν ἄστρων φορὰς ἀποβλέποντα; νομιεῖν μὲν ὡς οἷόν τε κάλλιστα τὰ τοιαῦτα ἔργα συστήσασθαι, οὕτω συνεστάναι τῷ τοῦ οὐρανοῦ δημιουργῷ αὐτόν τε καὶ τὰ ἐν αὐτῷ· τὴν δὲ νυκτὸς πρὸς ἡμέραν συμμετρίαν καὶ τούτων πρὸς μῆνα καὶ μηνὸς πρὸς ἐνιαυτὸν καὶ τῶν ἄλλων ἄστρων

530b"Seni şimdi dinleyince bana öyle görünüyor," dedi.

"Öyleyse," dedim, "astronomiyi de geometri gibi problemler kullanarak ele alacağız, gökteki şeyleri ise bırakacağız; eğer gerçekten astronomiyle uğraşarak psykhē'deki tabiatça akıllı kısmı yararsızken yararlı hâle getireceksek."

530b

πρός τε ταῦτα καὶ πρὸς ἄλληλα, οὐκ ἄτοπον, οἴει, ἡγήσεται τὸν νομίζοντα γίγνεσθαί τε ταῦτα ἀεὶ ὡσαύτως καὶ οὐδαμῇ οὐδὲν παραλλάττειν, σῶμά τε ἔχοντα καὶ ὁρώμενα, καὶ ζητεῖν παντὶ τρόπῳ τὴν ἀλήθειαν αὐτῶν λαβεῖν;

ἐμοὶ γοῦν δοκεῖ, ἔφη, σοῦ νῦν ἀκούοντι.

προβλήμασιν ἄρα, ἦν δʼ ἐγώ, χρώμενοι ὥσπερ γεωμετρίαν οὕτω καὶ ἀστρονομίαν μέτιμεν, τὰ δʼ ἐν τῷ οὐρανῷ ἐάσομεν, εἰ μέλλομεν ὄντως ἀστρονομίας μεταλαμβάνοντες χρήσιμον

530c"Doğrusu," dedi, "astronominin şimdi yapıldığından kat kat fazla iş buyuruyorsun."

"Sanırım," dedim, "kanun koyucular olarak bir yararımız olacaksa, öbür şeyleri de aynı biçimde buyuracağız. Ama uygun derslerden hatırlatabileceğin bir şey var mı?"

"Şu an böyle birdenbire aklıma bir şey gelmiyor," dedi.

"Hareketin, sanırım, bir değil birçok türü vardır."

530c

τὸ φύσει φρόνιμον ἐν τῇ ψυχῇ ἐξ ἀχρήστου ποιήσειν.

ἦ πολλαπλάσιον, ἔφη, τὸ ἔργον ἢ ὡς νῦν ἀστρονομεῖται προστάττεις.

οἶμαι δέ γε, εἶπον, καὶ τἆλλα κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον προστάξειν ἡμᾶς, ἐάν τι ἡμῶν ὡς νομοθετῶν ὄφελος ᾖ. ἀλλὰ γάρ τι ἔχεις ὑπομνῆσαι τῶν προσηκόντων μαθημάτων;

οὐκ ἔχω, ἔφη, νῦν γʼ οὑτωσί.

οὐ μὴν ἕν, ἀλλὰ πλείω, ἦν δʼ ἐγώ, εἴδη παρέχεται ἡ φορά,

530d"Hepsini belki bilge biri söyleyebilir; ama bizim de gözümüze çarpan iki tanesi var."

"Hangileri?"

"Bunun yanında," dedim, "bunun karşılığı olan."

"Hangisi?"

"Görünüşe göre," dedim, "gözler astronomiye nasıl dikilmişse, kulaklar da armonik harekete öyle dikilmiştir; bu iki epistēmē de, Pythagorasçıların dediği ve bizim de kabul ettiğimiz gibi, birbirinin kardeşidir, Glaukon. Yoksa ne yapıyoruz?"

"Kabul ediyoruz," dedi.

530d

ὡς ἐγᾦμαι. τὰ μὲν οὖν πάντα ἴσως ὅστις σοφὸς ἕξει εἰπεῖν· ἃ δὲ καὶ ἡμῖν προφανῆ, δύο.

ποῖα δή;

πρὸς τούτῳ, ἦν δʼ ἐγώ, ἀντίστροφον αὐτοῦ.

τὸ ποῖον;

κινδυνεύει, ἔφην, ὡς πρὸς ἀστρονομίαν ὄμματα πέπηγεν, ὣς πρὸς ἐναρμόνιον φορὰν ὦτα παγῆναι, καὶ αὗται ἀλλήλων ἀδελφαί τινες αἱ ἐπιστῆμαι εἶναι, ὡς οἵ τε Πυθαγόρειοί φασι καὶ ἡμεῖς, ὦ Γλαύκων, συγχωροῦμεν. ἢ πῶς ποιοῦμεν;

οὕτως, ἔφη.

530e"Öyleyse," dedim, "iş büyük olduğu için, onların bu konuda ve başka konularda ne dediklerini onlardan öğreneceğiz; biz ise bütün bunların yanında kendi işimizi gözeteceğiz."

"Neymiş o?"

"Yetiştireceğimiz kişilerin bu konularda eksik kalan, demin astronomi için söylediğimiz gibi her şeyin varması gereken yere hiç varmayan bir şey öğrenmeye kalkışmamaları. Yoksa armoni konusunda da böyle bir şey yaptıklarını bilmiyor musun? İşitilen uyumları ve sesleri birbiriyle ölçerek, astronomlar gibi, bitmez tükenmez bir iş için emek veriyorlar."

530e

οὐκοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, ἐπειδὴ πολὺ τὸ ἔργον, ἐκείνων πευσόμεθα πῶς λέγουσι περὶ αὐτῶν καὶ εἴ τι ἄλλο πρὸς τούτοις· ἡμεῖς δὲ παρὰ πάντα ταῦτα φυλάξομεν τὸ ἡμέτερον.

ποῖον;

μή ποτʼ αὐτῶν τι ἀτελὲς ἐπιχειρῶσιν ἡμῖν μανθάνειν οὓς θρέψομεν, καὶ οὐκ ἐξῆκον ἐκεῖσε ἀεί, οἷ πάντα δεῖ ἀφήκειν, οἷον ἄρτι περὶ τῆς ἀστρονομίας ἐλέγομεν.

ἢ οὐκ οἶσθʼ ὅτι

531a"Tanrılar adına," dedi, "hem de gülünç bir biçimde. 'Sıklaştırmalar' diye bir şeylerden söz ediyor, sanki komşudan bir ses avlıyorlarmış gibi kulaklarını dayıyorlar. Kimisi aradaki bir sesi hâlâ duyduğunu, bunun en küçük aralık olduğunu ve ölçünün bununla yapılması gerektiğini söylüyor; kimisi de artık aynı sesi çıkardıklarını ileri sürerek itiraz ediyor. Her ikisi de kulaklarını nous'un önüne koyuyor."

531a

καὶ περὶ ἁρμονίας ἕτερον τοιοῦτον ποιοῦσι; τὰς γὰρ ἀκουομένας αὖ συμφωνίας καὶ φθόγγους ἀλλήλοις ἀναμετροῦντες ἀνήνυτα, ὥσπερ οἱ ἀστρονόμοι, πονοῦσιν.

νὴ τοὺς θεούς, ἔφη, καὶ γελοίως γε, πυκνώματʼ ἄττα ὀνομάζοντες καὶ παραβάλλοντες τὰ ὦτα, οἷον ἐκ γειτόνων φωνὴν θηρευόμενοι, οἱ μέν φασιν ἔτι κατακούειν ἐν μέσῳ τινὰ ἠχὴν καὶ σμικρότατον εἶναι τοῦτο διάστημα, ᾧ μετρητέον, οἱ δὲ ἀμφισβητοῦντες ὡς ὅμοιον ἤδη φθεγγομένων, ἀμφότεροι

531b"Sen," dedim, "telleri rahatsız edip onlara işkence eden, onları burgularda geren o iyi adamları söylüyorsun. Ama benzetme mızrapla vuruşlara, tellerin suçlanmasına, inkârına ve kurumuna kadar uzamasın diye benzetmeyi bırakıyorum ve bunları kastetmediğimi söylüyorum; demin armoni konusunda soracağımızı söylediğimiz kişileri kastediyorum. Onlar da astronomidekilerin yaptığını yapıyorlar: Bu işitilen uyumlardaki sayıları arıyorlar, ama problemlere yükselip hangi sayıların uyumlu olduğunu, hangilerinin olmadığını ve her birinin neden öyle olduğunu incelemiyorlar."

531b

ὦτα τοῦ νοῦ προστησάμενοι.

σὺ μέν, ἦν δʼ ἐγώ, τοὺς χρηστοὺς λέγεις τοὺς ταῖς χορδαῖς πράγματα παρέχοντας καὶ βασανίζοντας, ἐπὶ τῶν κολλόπων στρεβλοῦντας· ἵνα δὲ μὴ μακροτέρα ἡ εἰκὼν γίγνηται πλήκτρῳ τε πληγῶν γιγνομένων καὶ κατηγορίας πέρι καὶ ἐξαρνήσεως καὶ ἀλαζονείας χορδῶν, παύομαι τῆς εἰκόνος καὶ οὔ φημι τούτους λέγειν, ἀλλʼ ἐκείνους οὓς ἔφαμεν νυνδὴ περὶ ἁρμονίας ἐρήσεσθαι. ταὐτὸν γὰρ ποιοῦσι τοῖς ἐν τῇ

531c"Tanrısal bir işten söz ediyorsun," dedi.

"Güzelin ve iyinin araştırılması için yararlıdır," dedim, "başka bir amaçla izlenirse yararsızdır."

"Akla yatkın," dedi.

"Sanırım," dedim, "anlattığımız bütün bu derslerin incelenmesi de onların birbiriyle ortaklığına ve akrabalığına varır ve birbirlerine ne bakımdan yakın oldukları bir bütün olarak kavranırsa, bu uğraşın istediğimiz şeye bir katkısı olur ve boşuna emek verilmemiş olur; yoksa boşunadır."

531c

ἀστρονομίᾳ· τοὺς γὰρ ἐν ταύταις ταῖς συμφωνίαις ταῖς ἀκουομέναις ἀριθμοὺς ζητοῦσιν, ἀλλʼ οὐκ εἰς προβλήματα ἀνίασιν, ἐπισκοπεῖν τίνες σύμφωνοι ἀριθμοὶ καὶ τίνες οὔ, καὶ διὰ τί ἑκάτεροι.

δαιμόνιον γάρ, ἔφη, πρᾶγμα λέγεις.

χρήσιμον μὲν οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, πρὸς τὴν τοῦ καλοῦ τε καὶ ἀγαθοῦ ζήτησιν, ἄλλως δὲ μεταδιωκόμενον ἄχρηστον.

εἰκός γʼ, ἔφη.

οἶμαι δέ γε, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ ἡ τούτων πάντων ὧν διεληλύθαμεν

531d"Ben de öyle kestiriyorum," dedi. "Ama çok büyük bir işten söz ediyorsun, Sokrates."

"Girişten mi söz ediyorsun, yoksa neyden?" dedim. "Bütün bunların, öğrenilmesi gereken asıl ezginin girişleri olduğunu bilmiyor muyuz? Çünkü bu işlerde usta olanlar sana herhalde diyalektikçi görünmüyordur."

531d

μέθοδος ἐὰν μὲν ἐπὶ τὴν ἀλλήλων κοινωνίαν ἀφίκηται καὶ συγγένειαν, καὶ συλλογισθῇ ταῦτα ᾗ ἐστὶν ἀλλήλοις οἰκεῖα, φέρειν τι αὐτῶν εἰς ἃ βουλόμεθα τὴν πραγματείαν καὶ οὐκ ἀνόνητα πονεῖσθαι, εἰ δὲ μή, ἀνόνητα.

καὶ ἐγώ, ἔφη, οὕτω μαντεύομαι. ἀλλὰ πάμπολυ ἔργον λέγεις, ὦ Σώκρατες.

τοῦ προοιμίου, ἦν δʼ ἐγώ, ἢ τίνος λέγεις; ἢ οὐκ ἴσμεν ὅτι πάντα ταῦτα προοίμιά ἐστιν αὐτοῦ τοῦ νόμου ὃν δεῖ μαθεῖν; οὐ γάρ που δοκοῦσί γέ σοι οἱ ταῦτα δεινοὶ διαλεκτικοὶ

531e"Zeus adına, hayır," dedi, "karşılaştığım pek az kişi dışında."

"Peki," dedim, "bir logos'un hesabını veremeyen ve başkasınınkini kabul edemeyen kişiler, bilmemiz gerektiğini söylediğimiz şeylerden herhangi birini hiç bilebilecek mi?"

"Bu da olmaz," dedi.

531e

εἶναι.

οὐ μὰ τὸν Δίʼ, ἔφη, εἰ μὴ μάλα γέ τινες ὀλίγοι ὧν ἐγὼ ἐντετύχηκα.

ἀλλὰ δή, εἶπον, μὴ δυνατοὶ οἵτινες δοῦναί τε καὶ ἀποδέξασθαι λόγον εἴσεσθαί ποτέ τι ὧν φαμεν δεῖν εἰδέναι;

οὐδʼ αὖ, ἔφη, τοῦτό γε.

532a"Öyleyse Glaukon," dedim, "diyalektiğin icra ettiği asıl ezgi bu değil mi? Akılla kavranan bir şey olduğu hâlde onu görme yetisi taklit eder: Demin söylediğimiz gibi, o da önce canlıların kendilerine, sonra yıldızların kendilerine, en sonunda da güneşin kendisine bakmaya çalışıyordu. Bunun gibi biri de diyalektik yoluyla, hiçbir hisse başvurmadan, logos aracılığıyla her şeyin asıl kendisine yönelmeye çalışır ve iyinin kendisini akılla kavramanın kendisiyle yakalayıncaya kadar vazgeçmezse, akılla kavrananın sonuna varmış olur; tıpkı öbürünün o zaman görülenin sonuna varması gibi."

532a

οὐκοῦν, εἶπον, ὦ Γλαύκων, οὗτος ἤδη αὐτός ἐστιν ὁ νόμος ὃν τὸ διαλέγεσθαι περαίνει; ὃν καὶ ὄντα νοητὸν μιμοῖτʼ ἂν ἡ τῆς ὄψεως δύναμις, ἣν ἐλέγομεν πρὸς αὐτὰ ἤδη τὰ ζῷα ἐπιχειρεῖν ἀποβλέπειν καὶ πρὸς αὐτὰ ⟨τὰ⟩ ἄστρα τε καὶ τελευταῖον δὴ πρὸς αὐτὸν τὸν ἥλιον. οὕτω καὶ ὅταν τις τῷ διαλέγεσθαι ἐπιχειρῇ ἄνευ πασῶν τῶν αἰσθήσεων διὰ τοῦ λόγου ἐπʼ αὐτὸ ὃ ἔστιν ἕκαστον ὁρμᾶν, καὶ μὴ ἀποστῇ πρὶν

532b"Kesinlikle," dedi.

"Peki? Bu yürüyüşe diyalektik demiyor musun?"

"Elbette."

"Zincirlerden kurtulmak," dedim, "gölgelerden heykelciklere ve ışığa dönmek, yeraltından güneşe yükselmek; orada canlılara, bitkilere ve güneşin ışığına henüz bakamayıp sulardaki tanrısal görüntülere ve var olan şeylerin gölgelerine bakabilmek, güneşe kıyasla öyle zayıf başka bir ışığın düşürdüğü heykelcik gölgelerine değil... İşte anlattığımız tekhnē'lerle uğraşmanın bütünü bu güce sahiptir: Psykhē'deki en iyi kısmı, var olanlardaki en iyi şeyin seyrine yükseltir; tıpkı o zaman bedendeki en açık görenin, cisimsel ve görülen alandaki en parlak şeyin seyrine yükseltilmesi gibi."

532b

ἂν αὐτὸ ὃ ἔστιν ἀγαθὸν αὐτῇ νοήσει λάβῃ, ἐπʼ αὐτῷ γίγνεται τῷ τοῦ νοητοῦ τέλει, ὥσπερ ἐκεῖνος τότε ἐπὶ τῷ τοῦ ὁρατοῦ.

παντάπασι μὲν οὖν, ἔφη.

τί οὖν; οὐ διαλεκτικὴν ταύτην τὴν πορείαν καλεῖς;

τί μήν;

ἡ δέ γε, ἦν δʼ ἐγώ, λύσις τε ἀπὸ τῶν δεσμῶν καὶ μεταστροφὴ ἀπὸ τῶν σκιῶν ἐπὶ τὰ εἴδωλα καὶ τὸ φῶς καὶ ἐκ τοῦ καταγείου εἰς τὸν ἥλιον ἐπάνοδος, καὶ ἐκεῖ πρὸς μὲν τὰ ζῷά τε καὶ φυτὰ καὶ τὸ τοῦ ἡλίου φῶς ἔτι ἀδυναμία

532c

βλέπειν, πρὸς δὲ τὰ ἐν ὕδασι φαντάσματα θεῖα καὶ σκιὰς τῶν ὄντων, ἀλλʼ οὐκ εἰδώλων σκιὰς διʼ ἑτέρου τοιούτου φωτὸς ὡς πρὸς ἥλιον κρίνειν ἀποσκιαζομένας—πᾶσα αὕτη ἡ πραγματεία τῶν τεχνῶν ἃς διήλθομεν ταύτην ἔχει τὴν δύναμιν καὶ ἐπαναγωγὴν τοῦ βελτίστου ἐν ψυχῇ πρὸς τὴν τοῦ ἀρίστου ἐν τοῖς οὖσι θέαν, ὥσπερ τότε τοῦ σαφεστάτου ἐν σώματι πρὸς τὴν τοῦ φανοτάτου ἐν τῷ σωματοειδεῖ τε καὶ

532d"Ben bunu böyle kabul ediyorum," dedi. "Gerçi bunları kabul etmek bana her bakımdan zor görünüyor, ama başka bir bakımdan kabul etmemek de zor. Yine de, bunları yalnız şimdi dinlemekle kalmayıp ileride de sık sık bunlara dönmemiz gerekeceği için, şimdi söylendiği gibi olduklarını varsayarak asıl ezgiye geçelim ve onu da girişi anlattığımız gibi anlatalım. Söyle öyleyse: Diyalektik yetisinin tarzı nedir, hangi türlere ayrılır, yolları hangileridir? Çünkü görünüşe göre insanı oraya götürecek olan bu yollardır; oraya varan için orası yolun dinlenme yeri ve yolculuğun sonu olacaktır."

532d

ὁρατῷ τόπῳ.

ἐγὼ μέν, ἔφη, ἀποδέχομαι οὕτω. καίτοι παντάπασί γέ μοι δοκεῖ χαλεπὰ μὲν ἀποδέχεσθαι εἶναι, ἄλλον δʼ αὖ τρόπον χαλεπὰ μὴ ἀποδέχεσθαι. ὅμως δέ—οὐ γὰρ ἐν τῷ νῦν παρόντι μόνον ἀκουστέα, ἀλλὰ καὶ αὖθις πολλάκις ἐπανιτέον —ταῦτα θέντες ἔχειν ὡς νῦν λέγεται, ἐπʼ αὐτὸν δὴ τὸν νόμον ἴωμεν, καὶ διέλθωμεν οὕτως ὥσπερ τὸ προοίμιον διήλθομεν. λέγε οὖν τίς ὁ τρόπος τῆς τοῦ διαλέγεσθαι δυνάμεως, καὶ

532e

κατὰ ποῖα δὴ εἴδη διέστηκεν, καὶ τίνες αὖ ὁδοί· αὗται γὰρ ἂν ἤδη, ὡς ἔοικεν, αἱ πρὸς αὐτὸ ἄγουσαι εἶεν, οἷ ἀφικομένῳ ὥσπερ ὁδοῦ ἀνάπαυλα ἂν εἴη καὶ τέλος τῆς πορείας.

533a"Bundan sonrasında artık beni izleyemeyeceksin, sevgili Glaukon," dedim, "yoksa benim hevesimde bir eksiklik olmazdı. İzleyebilseydin artık söylediğimiz şeyin suretini değil, hakikatin kendisini görecektin; hiç değilse bana görünen hâliyle. Gerçekten öyle olup olmadığını kesinlikle ileri sürmeye artık değmez; ama böyle bir şeyin görülmesi gerektiğini kesinlikle ileri sürmeliyiz. Öyle değil mi?"

"Elbette."

"Şunu da ileri sürmeliyiz: Bunu ancak diyalektik yetisi, demin anlattığımız şeylerde deneyimli olan birine gösterebilir; başka hiçbir yoldan mümkün değildir."

"Bunu da kesinlikle ileri sürmeye değer," dedi.

533a

οὐκέτʼ, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ φίλε Γλαύκων, οἷός τʼ ἔσῃ ἀκολουθεῖν—ἐπεὶ τό γʼ ἐμὸν οὐδὲν ἂν προθυμίας ἀπολίποι—οὐδʼ εἰκόνα ἂν ἔτι οὗ λέγομεν ἴδοις, ἀλλʼ αὐτὸ τὸ ἀληθές, ὅ γε δή μοι φαίνεται—εἰ δʼ ὄντως ἢ μή, οὐκέτʼ ἄξιον τοῦτο διισχυρίζεσθαι· ἀλλʼ ὅτι μὲν δὴ τοιοῦτόν τι ἰδεῖν, ἰσχυριστέον. ἦ γάρ;

τί μήν;

οὐκοῦν καὶ ὅτι ἡ τοῦ διαλέγεσθαι δύναμις μόνη ἂν φήνειεν ἐμπείρῳ ὄντι ὧν νυνδὴ διήλθομεν, ἄλλῃ δὲ οὐδαμῇ δυνατόν;

καὶ τοῦτʼ, ἔφη, ἄξιον διισχυρίζεσθαι.

533b"Hiç değilse şunu söylediğimizde kimse bize itiraz etmeyecektir," dedim: "Her bir şeyin kendisini, her birinin asıl ne olduğunu, her şey hakkında yöntemli bir yolla kavramaya çalışan başka bir araştırma yolu yoktur. Öbür tekhnē'lerin hepsi ya insanların kanaatlerine ve arzularına yöneliktir, ya oluşa ve bir araya getirmeye, ya da yetişen ve bir araya getirilen şeylerin bakımına çevrilmiştir. Geri kalanlar ise, yani var olanın bir parçasını kavradığını söylediğimiz geometri ve onu izleyen bilimler, görüyoruz ki var olan hakkında rüya görürler; ama varsayımları kullanıp onları kımıldatmadan bıraktıkça ve onların hesabını veremedikçe, onu uyanıkken görmeleri imkânsızdır."

533b

τόδε γοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, οὐδεὶς ἡμῖν ἀμφισβητήσει λέγουσιν, ὡς αὐτοῦ γε ἑκάστου πέρι ὃ ἔστιν ἕκαστον ἄλλη τις ἐπιχειρεῖ μέθοδος ὁδῷ περὶ παντὸς λαμβάνειν. ἀλλʼ αἱ μὲν ἄλλαι πᾶσαι τέχναι ἢ πρὸς δόξας ἀνθρώπων καὶ ἐπιθυμίας εἰσὶν ἢ πρὸς γενέσεις τε καὶ συνθέσεις, ἢ πρὸς θεραπείαν τῶν φυομένων τε καὶ συντιθεμένων ἅπασαι τετράφαται· αἱ δὲ λοιπαί, ἃς τοῦ ὄντος τι ἔφαμεν ἐπιλαμβάνεσθαι, γεωμετρίας τε καὶ τὰς ταύτῃ ἑπομένας, ὁρῶμεν ὡς ὀνειρώττουσι μὲν

533c"Çünkü bir kişinin ilkesi bilmediği bir şeyse, sonu ve aradaki adımları da bilmediği o şeyden örülmüşse, böyle bir tutarlılığın epistēmē olmasının bir yolu olabilir mi?"

"Hiçbir yolu olamaz," dedi.

"Öyleyse," dedim, "yalnız diyalektik yöntem bu yoldan ilerler: Varsayımları ortadan kaldırarak sağlam bir zemine kavuşmak için ilkenin kendisine gider. Gerçekten de barbarca bir çamura gömülmüş olan psykhē gözünü yavaşça çekip yukarı çıkarır; bunu yaparken anlattığımız tekhnē'leri yardımcı olarak, gözü birlikte döndüren araçlar olarak kullanır. Bunlara alışkanlık yüzünden çoğu kez epistēmē dedik; ama kanaatten daha açık, epistēmē'den daha bulanık bir şeyi anlatan başka bir ada ihtiyaçları var. Daha önce bir yerde buna düşünce adını vermiştik. Ama bence, önlerinde bu kadar önemli şeyler hakkında bir inceleme duran kişiler ad üzerine tartışmaz."

533c

περὶ τὸ ὄν, ὕπαρ δὲ ἀδύνατον αὐταῖς ἰδεῖν, ἕως ἂν ὑποθέσεσι χρώμεναι ταύτας ἀκινήτους ἐῶσι, μὴ δυνάμεναι λόγον διδόναι αὐτῶν. ᾧ γὰρ ἀρχὴ μὲν ὃ μὴ οἶδε, τελευτὴ δὲ καὶ τὰ μεταξὺ ἐξ οὗ μὴ οἶδεν συμπέπλεκται, τίς μηχανὴ τὴν τοιαύτην ὁμολογίαν ποτὲ ἐπιστήμην γενέσθαι;

οὐδεμία, ἦ δʼ ὅς.

οὐκοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, ἡ διαλεκτικὴ μέθοδος μόνη ταύτῃ πορεύεται, τὰς ὑποθέσεις ἀναιροῦσα, ἐπʼ αὐτὴν τὴν ἀρχὴν

533d

ἵνα βεβαιώσηται, καὶ τῷ ὄντι ἐν βορβόρῳ βαρβαρικῷ τινι τὸ τῆς ψυχῆς ὄμμα κατορωρυγμένον ἠρέμα ἕλκει καὶ ἀνάγει ἄνω, συνερίθοις καὶ συμπεριαγωγοῖς χρωμένη αἷς διήλθομεν τέχναις· ἃς ἐπιστήμας μὲν πολλάκις προσείπομεν διὰ τὸ ἔθος, δέονται δὲ ὀνόματος ἄλλου, ἐναργεστέρου μὲν ἢ δόξης, ἀμυδροτέρου δὲ ἢ ἐπιστήμης—διάνοιαν δὲ αὐτὴν ἔν γε τῷ πρόσθεν που ὡρισάμεθα—ἔστι δʼ, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, οὐ περὶ

533e"Tartışmaz elbette," dedi.

"Psykhē'deki melekeyi açıkça ifade edecek herhangi bir ad yeter, değil mi?"

"Evet."

"Öyleyse," dedim, "daha önce olduğu gibi birinci kısma epistēmē, ikinciye düşünce, üçüncüye inanç, dördüncüye sanı demek yeter. Son ikisine birlikte kanaat, ilk ikisine birlikte akılla kavrama deriz. Kanaat oluşla, akılla kavrama ousia'yla ilgilidir. Ousia oluşa göre neyse akılla kavrama da kanaate göre odur; akılla kavrama kanaate göre neyse, epistēmē inanca, düşünce de sanıya göre odur. Ama bunların ait olduğu şeyler arasındaki orantıyı ve kanaat konusu olanla akılla kavrananın her birinin ikiye bölünmesini bir kenara bırakalım, Glaukon; yoksa bizi şimdiye kadarki sözlerin kat kat fazlasına boğar."

533e

ὀνόματος ἀμφισβήτησις, οἷς τοσούτων πέρι σκέψις ὅσων ἡμῖν πρόκειται.

οὐ γὰρ οὖν, ἔφη.

ἀλλʼ ὃ ἂν μόνον δηλοῖ πως τὴν ἕξιν σαφηνείᾳ λέγειν ἐν ψυχῇ ⟨ἀρκέσει;

ναί.⟩

ἀρκέσει οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, ὥσπερ τὸ πρότερον, τὴν μὲν πρώτην μοῖραν ἐπιστήμην καλεῖν, δευτέραν δὲ διάνοιαν, τρίτην

534a

δὲ πίστιν καὶ εἰκασίαν τετάρτην· καὶ συναμφότερα μὲν ταῦτα δόξαν, συναμφότερα δʼ ἐκεῖνα νόησιν· καὶ δόξαν μὲν περὶ γένεσιν, νόησιν δὲ περὶ οὐσίαν· καὶ ὅτι οὐσία πρὸς γένεσιν, νόησιν πρὸς δόξαν, καὶ ὅτι νόησις πρὸς δόξαν, ἐπιστήμην πρὸς πίστιν καὶ διάνοιαν πρὸς εἰκασίαν· τὴν δʼ ἐφʼ οἷς ταῦτα ἀναλογίαν καὶ διαίρεσιν διχῇ ἑκατέρου, δοξαστοῦ τε καὶ νοητοῦ, ἐῶμεν, ὦ Γλαύκων, ἵνα μὴ ἡμᾶς πολλαπλασίων λόγων ἐμπλήσῃ ἢ ὅσων οἱ παρεληλυθότες.

534b"Ben de, izleyebildiğim kadarıyla, öbür noktalarda sana katılıyorum," dedi.

"Her şeyin ousia'sının hesabını kavrayan kişiye de diyalektikçi diyorsun, değil mi? Bunu yapamayana da, kendine ve başkasına hesap veremediği ölçüde, o konuda nous sahibi olmadığını söylemez misin?"

"Nasıl söylemem?" dedi.

"İyi hakkında da durum aynı değil mi? Biri iyinin idea'sını öbür her şeyden ayırıp sözle tanımlayamıyorsa; bir savaştaki gibi bütün çürütmelerden geçip kanaate göre değil ousia'ya göre sınamaya çalışarak bütün bunların içinden sözü sürçmeden yolunu bulamıyorsa, böyle birinin ne iyinin kendisini ne de başka bir iyiyi bildiğini söylersin. Bir görüntüsüne bir yerde dokunuyorsa bile buna epistēmē'yle değil kanaatle dokunduğunu, bu hayatı rüya görerek ve uyuklayarak geçirdiğini, burada uyanmadan önce Hades'e varıp orada büsbütün uykuya dalacağını söylersin, değil mi?"

534b

ἀλλὰ μὴν ἔμοιγʼ, ἔφη, τά γε ἄλλα, καθʼ ὅσον δύναμαι ἕπεσθαι, συνδοκεῖ.

ἦ καὶ διαλεκτικὸν καλεῖς τὸν λόγον ἑκάστου λαμβάνοντα τῆς οὐσίας; καὶ τὸν μὴ ἔχοντα, καθʼ ὅσον ἂν μὴ ἔχῃ λόγον αὑτῷ τε καὶ ἄλλῳ διδόναι, κατὰ τοσοῦτον νοῦν περὶ τούτου οὐ φήσεις ἔχειν;

πῶς γὰρ ἄν, ἦ δʼ ὅς, φαίην;

οὐκοῦν καὶ περὶ τοῦ ἀγαθοῦ ὡσαύτως· ὃς ἂν μὴ ἔχῃ διορίσασθαι τῷ λόγῳ ἀπὸ τῶν ἄλλων πάντων ἀφελὼν τὴν

534c

τοῦ ἀγαθοῦ ἰδέαν, καὶ ὥσπερ ἐν μάχῃ διὰ πάντων ἐλέγχων διεξιών, μὴ κατὰ δόξαν ἀλλὰ κατʼ οὐσίαν προθυμούμενος ἐλέγχειν, ἐν πᾶσι τούτοις ἀπτῶτι τῷ λόγῳ διαπορεύηται, οὔτε αὐτὸ τὸ ἀγαθὸν φήσεις εἰδέναι τὸν οὕτως ἔχοντα οὔτε ἄλλο ἀγαθὸν οὐδέν, ἀλλʼ εἴ πῃ εἰδώλου τινὸς ἐφάπτεται, δόξῃ, οὐκ ἐπιστήμῃ ἐφάπτεσθαι, καὶ τὸν νῦν βίον ὀνειροπολοῦντα καὶ ὑπνώττοντα, πρὶν ἐνθάδʼ ἐξεγρέσθαι, εἰς Ἅιδου

534d"Zeus adına," dedi, "bütün bunları kesinlikle söyleyeceğim."

"Ama sözle beslediğin ve terbiye ettiğin kendi çocuklarını bir gün gerçekten beslersen, sanırım, geometrideki irrasyonel çizgiler gibi logos'tan yoksunken şehirde en önemli işlerde söz sahibi yöneticiler olmalarına izin vermezsin."

"Vermem elbette," dedi.

"Öyleyse onlara, sormayı ve cevap vermeyi en bilgili biçimde yapabilecekleri bu terbiyeye özellikle sarılmalarını kanunla koyacaksın, değil mi?"

534d

πρότερον ἀφικόμενον τελέως ἐπικαταδαρθεῖν;

νὴ τὸν Δία, ἦ δʼ ὅς, σφόδρα γε πάντα ταῦτα φήσω.

ἀλλὰ μὴν τούς γε σαυτοῦ παῖδας, οὓς τῷ λόγῳ τρέφεις τε καὶ παιδεύεις, εἴ ποτε ἔργῳ τρέφοις, οὐκ ἂν ἐάσαις, ὡς ἐγᾦμαι, ἀλόγους ὄντας ὥσπερ γραμμάς, ἄρχοντας ἐν τῇ πόλει κυρίους τῶν μεγίστων εἶναι.

οὐ γὰρ οὖν, ἔφη.

νομοθετήσεις δὴ αὐτοῖς ταύτης μάλιστα τῆς παιδείας ἀντιλαμβάνεσθαι, ἐξ ἧς ἐρωτᾶν τε καὶ ἀποκρίνεσθαι ἐπιστημονέστατα οἷοί τʼ ἔσονται;

534e"Seninle birlikte koyacağım," dedi.

"Peki sence," dedim, "diyalektik derslerin üstünde bir binanın taç taşı gibi durmuyor mu? Ondan daha yukarıya başka bir dersin konması doğru olmaz, dersler konusu artık sona ermiştir, değil mi?"

534e

νομοθετήσω, ἔφη, μετά γε σοῦ.

ἆρʼ οὖν δοκεῖ σοι, ἔφην ἐγώ, ὥσπερ θριγκὸς τοῖς μαθήμασιν ἡ διαλεκτικὴ ἡμῖν ἐπάνω κεῖσθαι, καὶ οὐκέτʼ ἄλλο τούτου μάθημα ἀνωτέρω ὀρθῶς ἂν ἐπιτίθεσθαι, ἀλλʼ ἔχειν

535a"Bence de," dedi.

"Öyleyse sana kalan," dedim, "bu dersleri kimlere ve nasıl vereceğimizi paylaştırmaktır."

"Belli," dedi.

"Önceki yönetici seçimini, kimleri seçtiğimizi hatırlıyor musun?"

"Nasıl hatırlamam?" dedi.

"Öbür bakımlardan," dedim, "o tabiatların seçilmesi gerektiğini düşün: En sağlam, en cesur ve mümkünse en yakışıklı olanlar tercih edilmeli. Ama bunun yanında yalnızca karakterce soylu ve ağırbaşlı olanları değil, bu terbiyeye elverişli tabiat niteliklerine de sahip olanları aramalıyız."

535a

ἤδη τέλος τὰ τῶν μαθημάτων;

ἔμοιγʼ, ἔφη.

διανομὴ τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, τὸ λοιπόν σοι, τίσιν ταῦτα τὰ μαθήματα δώσομεν καὶ τίνα τρόπον.

δῆλον, ἔφη.

μέμνησαι οὖν τὴν προτέραν ἐκλογὴν τῶν ἀρχόντων, οἵους ἐξελέξαμεν;

πῶς γάρ, ἦ δʼ ὅς, οὔ;

τὰ μὲν ἄλλα τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, ἐκείνας τὰς φύσεις οἴου δεῖν ἐκλεκτέας εἶναι· τούς τε γὰρ βεβαιοτάτους καὶ τοὺς ἀνδρειοτάτους προαιρετέον, καὶ κατὰ δύναμιν τοὺς εὐειδεστάτους·

535b"Hangi nitelikleri ayırıyorsun?"

"Aziz dostum," dedim, "derslere karşı keskin olmaları, zorlanmadan öğrenmeleri gerekir. Çünkü psykhē'ler ağır derslerde jimnastikte olduğundan çok daha fazla yılgınlığa düşer; o zahmet onlara daha yakındır, çünkü bedenle ortak değil, yalnız kendilerinindir."

"Doğru," dedi.

535b

πρὸς δὲ τούτοις ζητητέον μὴ μόνον γενναίους τε καὶ βλοσυροὺς τὰ ἤθη, ἀλλὰ καὶ ἃ τῇδε τῇ παιδείᾳ τῆς φύσεως πρόσφορα ἑκτέον αὐτοῖς.

ποῖα δὴ διαστέλλῃ;

δριμύτητα, ὦ μακάριε, ἔφην, δεῖ αὐτοῖς πρὸς τὰ μαθήματα ὑπάρχειν, καὶ μὴ χαλεπῶς μανθάνειν. πολὺ γάρ τοι μᾶλλον ἀποδειλιῶσι ψυχαὶ ἐν ἰσχυροῖς μαθήμασιν ἢ ἐν γυμνασίοις· οἰκειότερος γὰρ αὐταῖς ὁ πόνος, ἴδιος ἀλλʼ οὐ κοινὸς ὢν μετὰ τοῦ σώματος.

ἀληθῆ, ἔφη.

535c"Belleği güçlü, yılmaz ve her bakımdan çalışkan birini aramalıyız. Yoksa biri hem beden işlerinde emek vermeye hem de bu kadar öğrenim ve çalışmayı tamamlamaya nasıl razı olur sence?"

"Tabiatça her bakımdan yetenekli değilse hiçbir şekilde razı olmaz," dedi.

"Şimdiki yanlış da," dedim, "felsefenin uğradığı itibarsızlık da, daha önce de söylediğimiz gibi, bundandır: Ona layık olmayanlar ona el atıyor. Oysa ona piçlerin değil, öz çocukların el atması gerekirdi."

"Nasıl?" dedi.

535c

καὶ μνήμονα δὴ καὶ ἄρρατον καὶ πάντῃ φιλόπονον ζητητέον. ἢ τίνι τρόπῳ οἴει τά τε τοῦ σώματος ἐθελήσειν τινὰ διαπονεῖν καὶ τοσαύτην μάθησίν τε καὶ μελέτην ἐπιτελεῖν;

οὐδένα, ἦ δʼ ὅς, ἐὰν μὴ παντάπασί γʼ ᾖ εὐφυής.

τὸ γοῦν νῦν ἁμάρτημα, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ ἡ ἀτιμία φιλοσοφίᾳ διὰ ταῦτα προσπέπτωκεν, ὃ καὶ πρότερον εἴπομεν, ὅτι οὐ κατʼ ἀξίαν αὐτῆς ἅπτονται· οὐ γὰρ νόθους ἔδει ἅπτεσθαι, ἀλλὰ γνησίους.

πῶς; ἔφη.

535d"Önce," dedim, "ona el atacak kişi çalışkanlık bakımından topal olmamalı, yani yarı yarıya çalışkan, yarı yarıya tembel olmamalı. Bu, biri jimnastiği, avı ve bedenle yapılan her şeyi sever, bunlarda emek verirken öğrenmeyi sevmediği, dinlemeyi sevmediği, araştırıcı olmadığı, bütün bunlarda emekten kaçtığı zaman olur. Çalışkanlığını bunun tersine çevirmiş olan da topaldır."

"Çok doğru söylüyorsun," dedi.

"Hakikat bakımından da," dedim, "şöyle bir psykhē'yi aynı şekilde sakat saymayacak mıyız: İsteyerek söylenen yalandan nefret edip kendisi ona dayanamayan, başkaları yalan söyleyince de son derece öfkelenen, ama istemeyerek söylenen yalanı kolayca kabullenen, bilgisizlik içinde yakalandığında öfkelenmeyip bir domuz gibi bilgisizliğin içinde rahatça debelenen bir psykhē'yi?"

535d

πρῶτον μέν, εἶπον, φιλοπονίᾳ οὐ χωλὸν δεῖ εἶναι τὸν ἁψόμενον, τὰ μὲν ἡμίσεα φιλόπονον ὄντα, τὰ δʼ ἡμίσεα ἄπονον. ἔστι δὲ τοῦτο, ὅταν τις φιλογυμναστὴς μὲν καὶ φιλόθηρος ᾖ καὶ πάντα τὰ διὰ τοῦ σώματος φιλοπονῇ, φιλομαθὴς δὲ μή, μηδὲ φιλήκοος μηδὲ ζητητικός, ἀλλʼ ἐν πᾶσι τούτοις μισοπονῇ· χωλὸς δὲ καὶ ὁ τἀναντία τούτου μεταβεβληκὼς τὴν φιλοπονίαν.

ἀληθέστατα, ἔφη, λέγεις.

οὐκοῦν καὶ πρὸς ἀλήθειαν, ἦν δʼ ἐγώ, ταὐτὸν τοῦτο ἀνάπηρον

535e

ψυχὴν θήσομεν, ἣ ἂν τὸ μὲν ἑκούσιον ψεῦδος μισῇ καὶ χαλεπῶς φέρῃ αὐτή τε καὶ ἑτέρων ψευδομένων ὑπεραγανακτῇ, τὸ δʼ ἀκούσιον εὐκόλως προσδέχηται καὶ ἀμαθαίνουσά που ἁλισκομένη μὴ ἀγανακτῇ, ἀλλʼ εὐχερῶς ὥσπερ θηρίον ὕειον ἐν ἀμαθίᾳ μολύνηται;

536a"Kesinlikle," dedi.

"İtidal, cesaret, yüce gönüllülük ve aretē'nin bütün parçaları bakımından da," dedim, "piçi ve öz çocuğu ayırt etmek için en az bu kadar dikkatli olmalıyız. Çünkü ister bir kişi ister bir şehir böyle şeyleri her yönden incelemeyi bilmezse, farkında olmadan topalları ve piçleri bu niteliklerden hangisine rastgelirse onun için kullanır: kişiler dost olarak, şehirler yönetici olarak."

"Hem de tam öyle," dedi.

"Öyleyse," dedim, "bütün bunlara karşı çok dikkatli olmalıyız. Bu kadar öğrenime ve bu kadar idmana bedence ve akılca sağlam kişileri getirip terbiye edersek Adalet'in kendisi bile bizi kınamaz, şehri ve yönetim biçimini de kurtarırız. Ama başka türlü kişileri bunlara götürürsek her şeyi tam tersine yapar, felsefenin üstüne daha da fazla alay yağdırırız."

536a

παντάπασι μὲν οὖν, ἔφη.

καὶ πρὸς σωφροσύνην, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ ἀνδρείαν καὶ μεγαλοπρέπειαν καὶ πάντα τὰ τῆς ἀρετῆς μέρη οὐχ ἥκιστα δεῖ φυλάττειν τὸν νόθον τε καὶ τὸν γνήσιον. ὅταν γάρ τις μὴ ἐπίστηται πάντῃ τὰ τοιαῦτα σκοπεῖν καὶ ἰδιώτης καὶ πόλις, λανθάνουσι χωλοῖς τε καὶ νόθοις χρώμενοι πρὸς ὅτι ἂν τύχωσι τούτων, οἱ μὲν φίλοις, οἱ δὲ ἄρχουσι.

καὶ μάλα, ἔφη, οὕτως ἔχει.

ἡμῖν δή, ἦν δʼ ἐγώ, πάντα τὰ τοιαῦτα διευλαβητέον·

536b"Bu gerçekten utanç verici olurdu," dedi.

"Kesinlikle," dedim. "Ama şu an ben de gülünç bir duruma düşmüş gibiyim."

"Ne gibi?" dedi.

536b

ὡς ἐὰν μὲν ἀρτιμελεῖς τε καὶ ἀρτίφρονας ἐπὶ τοσαύτην μάθησιν καὶ τοσαύτην ἄσκησιν κομίσαντες παιδεύωμεν, ἥ τε δίκη ἡμῖν οὐ μέμψεται αὐτή, τήν τε πόλιν καὶ πολιτείαν σώσομεν, ἀλλοίους δὲ ἄγοντες ἐπὶ ταῦτα τἀναντία πάντα καὶ πράξομεν καὶ φιλοσοφίας ἔτι πλείω γέλωτα καταντλήσομεν.

αἰσχρὸν μεντἂν εἴη, ἦ δʼ ὅς.

πάνυ μὲν οὖν, εἶπον· γελοῖον δʼ ἔγωγε καὶ ἐν τῷ παρόντι ⟨τι⟩ ἔοικα παθεῖν.

τὸ ποῖον; ἔφη.

536c"Oyun oynadığımızı unuttum," dedim, "ve fazla kızışarak konuştum. Konuşurken bir yandan felsefeye baktım; onun layık olmadığı biçimde hakarete uğradığını görünce kızdım galiba, sanki thymos'um kabarmış da sorumlulara öfkelenmişim gibi söylediklerimi gereğinden ciddi söyledim."

"Zeus adına, hayır," dedi, "dinleyici olarak bana öyle gelmedi."

"Ama konuşmacı olarak bana öyle geliyor," dedim. "Şunu da unutmayalım: Önceki seçimde yaşlıları seçiyorduk, ama bu seçimde buna yer olmayacak. Çünkü Solon'a inanıp yaşlanan birinin çok şey öğrenebileceğini düşünmemeliyiz; yaşlı biri koşmayı bile daha az becerir. Büyük ve çok sayıdaki zahmetlerin hepsi gençlere göredir."

536c

ἐπελαθόμην, ἦν δʼ ἐγώ, ὅτι ἐπαίζομεν, καὶ μᾶλλον ἐντεινάμενος εἶπον. λέγων γὰρ ἅμα ἔβλεψα πρὸς φιλοσοφίαν, καὶ ἰδὼν προπεπηλακισμένην ἀναξίως ἀγανακτήσας μοι δοκῶ καὶ ὥσπερ θυμωθεὶς τοῖς αἰτίοις σπουδαιότερον εἰπεῖν ἃ εἶπον.

οὐ μὰ τὸν Δίʼ, ἔφη, οὔκουν ὥς γʼ ἐμοὶ ἀκροατῇ.

ἀλλʼ ὡς ἐμοί, ἦν δʼ ἐγώ, ῥήτορι. τόδε δὲ μὴ ἐπιλανθανώμεθα, ὅτι ἐν μὲν τῇ προτέρᾳ ἐκλογῇ πρεσβύτας ἐξελέγομεν,

536d"Zorunlu olarak," dedi.

"Öyleyse hesabı, geometriyi ve diyalektikten önce görülmesi gereken bütün ön terbiyeyi onlara çocukken sunmak gerekir; ama öğretime öğrenmeye zorlayan bir biçim vermeden."

"Neden peki?"

536d

ἐν δὲ ταύτῃ οὐκ ἐγχωρήσει· Σόλωνι γὰρ οὐ πειστέον ὡς γηράσκων τις πολλὰ δυνατὸς μανθάνειν, ἀλλʼ ἧττον ἢ τρέχειν, νέων δὲ πάντες οἱ μεγάλοι καὶ οἱ πολλοὶ πόνοι.

ἀνάγκη, ἔφη.

τὰ μὲν τοίνυν λογισμῶν τε καὶ γεωμετριῶν καὶ πάσης τῆς προπαιδείας, ἣν τῆς διαλεκτικῆς δεῖ προπαιδευθῆναι, παισὶν οὖσι χρὴ προβάλλειν, οὐχ ὡς ἐπάναγκες μαθεῖν τὸ σχῆμα τῆς διδαχῆς ποιουμένους.

τί δή;

536e"Çünkü," dedim, "özgür insan hiçbir dersi kölelik içinde öğrenmemelidir. Bedenin zahmetleri zorla çekilse de bedeni hiç kötüleştirmez; ama psykhē'ye zorla sokulan hiçbir ders kalıcı olmaz."

"Doğru," dedi.

"Öyleyse dostum," dedim, "çocukları derslerde zorla değil, oyun oynayarak yetiştir; böylece her birinin tabiatça neye yatkın olduğunu da daha iyi görebilirsin."

536e

ὅτι, ἦν δʼ ἐγώ, οὐδὲν μάθημα μετὰ δουλείας τὸν ἐλεύθερον χρὴ μανθάνειν. οἱ μὲν γὰρ τοῦ σώματος πόνοι βίᾳ πονούμενοι χεῖρον οὐδὲν τὸ σῶμα ἀπεργάζονται, ψυχῇ δὲ βίαιον οὐδὲν ἔμμονον μάθημα.

ἀληθῆ, ἔφη.

μὴ τοίνυν βίᾳ, εἶπον, ὦ ἄριστε, τοὺς παῖδας ἐν τοῖς

537a"Söylediğin akla yatkın," dedi.

"Hatırlıyor musun," dedim, "çocukları seyirci olarak atlar üzerinde savaşa da götürmemiz, güvenli olan yerde yakına sokup yavru köpekler gibi onlara kan tattırmamız gerektiğini söylemiştik?"

"Hatırlıyorum," dedi.

"Bütün bunlarda, zahmetlerde, derslerde ve korkularda hep en becerikli görünen kişiler belirli bir listeye alınmalıdır."

537a

μαθήμασιν ἀλλὰ παίζοντας τρέφε, ἵνα καὶ μᾶλλον οἷός τʼ ᾖς καθορᾶν ἐφʼ ὃ ἕκαστος πέφυκεν.

ἔχει ὃ λέγεις, ἔφη, λόγον.

οὐκοῦν μνημονεύεις, ἦν δʼ ἐγώ, ὅτι καὶ εἰς τὸν πόλεμον ἔφαμεν τοὺς παῖδας εἶναι ἀκτέον ἐπὶ τῶν ἵππων θεωρούς, καὶ ἐάν που ἀσφαλὲς ᾖ, προσακτέον ἐγγὺς καὶ γευστέον αἵματος, ὥσπερ τοὺς σκύλακας;

μέμνημαι, ἔφη.

ἐν πᾶσι δὴ τούτοις, ἦν δʼ ἐγώ, τοῖς τε πόνοις καὶ μαθήμασι καὶ φόβοις ὃς ἂν ἐντρεχέστατος ἀεὶ φαίνηται, εἰς ἀριθμόν τινα ἐγκριτέον.

537b"Hangi yaşta?" dedi.

"Zorunlu jimnastik eğitiminden ayrıldıkları zaman," dedim. "Çünkü bu süre, iki yıl da olsa üç yıl da olsa, başka bir şey yapmaya elvermez; yorgunluk ve uyku derslerin düşmanıdır. Aynı zamanda her birinin jimnastikte nasıl görüneceği de sınavların en küçüğü değildir."

"Elbette," dedi.

"Bu süreden sonra," dedim, "yirmi yaşındakilerden seçilenler öbürlerinden daha büyük şerefler alacaklar. Çocukken terbiye sırasında karışık olarak öğrendikleri dersler de onlar için bir araya getirilecek; böylece derslerin birbiriyle ve var olanın tabiatıyla yakınlığını topluca görebilecekler."

537b

ἐν τίνι, ἔφη, ἡλικίᾳ;

ἡνίκα, ἦν δʼ ἐγώ, τῶν ἀναγκαίων γυμνασίων μεθίενται· οὗτος γὰρ ὁ χρόνος, ἐάντε δύο ἐάντε τρία ἔτη γίγνηται, ἀδύνατός τι ἄλλο πρᾶξαι· κόποι γὰρ καὶ ὕπνοι μαθήμασι πολέμιοι. καὶ ἅμα μία καὶ αὕτη τῶν βασάνων οὐκ ἐλαχίστη, τίς ἕκαστος ἐν τοῖς γυμνασίοις φανεῖται.

πῶς γὰρ οὔκ; ἔφη.

μετὰ δὴ τοῦτον τὸν χρόνον, ἦν δʼ ἐγώ, ἐκ τῶν εἰκοσιετῶν οἱ προκριθέντες τιμάς τε μείζους τῶν ἄλλων οἴσονται,

537c"Hiç değilse," dedi, "içine yerleştiği kişilerde sağlam kalan tek öğrenim budur."

"Diyalektik bir tabiatın olup olmadığının da en büyük sınavı budur," dedim, "çünkü bütünü bir arada görebilen diyalektikçidir, göremeyen değildir."

"Katılıyorum," dedi.

"Öyleyse bunları göz önünde tutman gerekecek," dedim. "Aralarında en çok böyle olanları, derslerde sebatlı, savaşta ve kanunun öngördüğü öbür görevlerde de sebatlı olanları belirleyeceksin; otuz yaşını geçtiklerinde onları seçilmişler arasından yeniden seçip daha büyük şereflere yükselteceksin. Diyalektik yetisiyle sınayarak hangisinin gözlerden ve öbür hislerden vazgeçip hakikatle birlikte var olanın kendisine gidebildiğini inceleyeceksin."

537c

τά τε χύδην μαθήματα παισὶν ἐν τῇ παιδείᾳ γενόμενα τούτοις συνακτέον εἰς σύνοψιν οἰκειότητός τε ἀλλήλων τῶν μαθημάτων καὶ τῆς τοῦ ὄντος φύσεως.

μόνη γοῦν, εἶπεν, ἡ τοιαύτη μάθησις βέβαιος, ἐν οἷς ἂν ἐγγένηται.

καὶ μεγίστη γε, ἦν δʼ ἐγώ, πεῖρα διαλεκτικῆς φύσεως καὶ μή· ὁ μὲν γὰρ συνοπτικὸς διαλεκτικός, ὁ δὲ μὴ οὔ.

συνοίομαι, ἦ δʼ ὅς.

ταῦτα τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, δεήσει σε ἐπισκοποῦντα οἳ ἂν

537d"Burada çok büyük bir dikkat gerekiyor, dostum."

"Neden özellikle?" dedi.

537d

μάλιστα τοιοῦτοι ἐν αὐτοῖς ὦσι καὶ μόνιμοι μὲν ἐν μαθήμασι, μόνιμοι δʼ ἐν πολέμῳ καὶ τοῖς ἄλλοις νομίμοις, τούτους αὖ, ἐπειδὰν τὰ τριάκοντα ἔτη ἐκβαίνωσιν, ἐκ τῶν προκρίτων προκρινάμενον εἰς μείζους τε τιμὰς καθιστάναι καὶ σκοπεῖν, τῇ τοῦ διαλέγεσθαι δυνάμει βασανίζοντα τίς ὀμμάτων καὶ τῆς ἄλλης αἰσθήσεως δυνατὸς μεθιέμενος ἐπʼ αὐτὸ τὸ ὂν μετʼ ἀληθείας ἰέναι. καὶ ἐνταῦθα δὴ πολλῆς φυλακῆς ἔργον, ὦ ἑταῖρε.

τί μάλιστα; ἦ δʼ ὅς.

537e"Bugün diyalektik yüzünden ortaya çıkan kötülüğün ne kadar büyük olduğunu fark etmiyor musun?" dedim.

"Hangi kötülük?" dedi.

"Kanunsuzlukla doluyorlar," dedim.

"Hem de nasıl," dedi.

"Başlarına gelen şeyin şaşırtıcı olduğunu mu düşünüyorsun," dedim, "onları bağışlamıyor musun?"

"Neden bağışlamalıyım?" dedi.

"Şöyle," dedim. "Diyelim ki biri başkasının çocuğu yerine konmuş olarak, büyük bir servetin içinde, kalabalık ve büyük bir ailede, birçok dalkavuğun arasında büyüdü. Yetişkin olunca da anası babası olduğunu söyleyenlerin çocuğu olmadığını fark etti, ama gerçek anasını babasını bulamadı. Bu kişinin, hem bunu bilmediği zamanlarda hem de öğrendikten sonra, dalkavuklara ve kendisini evlat diye benimseyenlere karşı nasıl bir tutum takınacağını kestirebilir misin? Yoksa benim kestirdiğimi mi duymak istersin?"

537e

οὐκ ἐννοεῖς, ἦν δʼ ἐγώ, τὸ νῦν περὶ τὸ διαλέγεσθαι κακὸν γιγνόμενον ὅσον γίγνεται;

τὸ ποῖον; ἔφη.

παρανομίας που, ἔφην ἐγώ, ἐμπίμπλανται.

καὶ μάλα, ἔφη.

θαυμαστὸν οὖν τι οἴει, εἶπον, πάσχειν αὐτούς, καὶ οὐ συγγιγνώσκεις;

πῇ μάλιστα; ἔφη.

οἷον, ἦν δʼ ἐγώ, εἴ τις ὑποβολιμαῖος τραφείη ἐν πολλοῖς

538a"İsterim," dedi.

"Kestiriyorum ki," dedim, "gerçeği bilmediği sürece, babası, anası ve öbür akrabaları sandığı kişilere dalkavuklardan daha çok saygı gösterir. Onların bir şeye muhtaç kalmasına daha az göz yumar, onlara karşı kanunsuz bir şey yapmaya ya da söylemeye daha az yeltenir, önemli konularda onların sözünden dalkavukların sözünden daha az çıkar."

538a

μὲν χρήμασι, πολλῷ δὲ καὶ μεγάλῳ γένει καὶ κόλαξι πολλοῖς, ἀνὴρ δὲ γενόμενος αἴσθοιτο ὅτι οὐ τούτων ἐστὶ τῶν φασκόντων γονέων, τοὺς δὲ τῷ ὄντι γεννήσαντας μὴ εὕροι, τοῦτον ἔχεις μαντεύσασθαι πῶς ἂν διατεθείη πρός τε τοὺς κόλακας καὶ πρὸς τοὺς ὑποβαλομένους ἐν ἐκείνῳ τε τῷ χρόνῳ ᾧ οὐκ ᾔδει τὰ περὶ τῆς ὑποβολῆς, καὶ ἐν ᾧ αὖ ᾔδει; ἢ βούλει ἐμοῦ μαντευομένου ἀκοῦσαι;

βούλομαι, ἔφη.

μαντεύομαι τοίνυν, εἶπον, μᾶλλον αὐτὸν τιμᾶν ἂν τὸν

538b"Akla yatkın," dedi.

"Ama gerçeği fark edince, yine kestiriyorum ki, onlara saygısını ve ilgisini gevşetir, dalkavuklara olanı ise artırır. Onların sözünü eskisinden çok daha fazla dinler, artık onlara göre yaşar, açıkça onlarla düşüp kalkar. O babayı ve öbür sözde akrabaları ise, tabiatça pek iyi huylu biri değilse, hiç umursamaz."

538b

πατέρα καὶ τὴν μητέρα καὶ τοὺς ἄλλους οἰκείους δοκοῦντας ἢ τοὺς κολακεύοντας, καὶ ἧττον μὲν ἂν περιιδεῖν ἐνδεεῖς τινος, ἧττον δὲ παράνομόν τι δρᾶσαι ἢ εἰπεῖν εἰς αὐτούς, ἧττον δὲ ἀπειθεῖν τὰ μεγάλα ἐκείνοις ἢ τοῖς κόλαξιν, ἐν ᾧ χρόνῳ τὸ ἀληθὲς μὴ εἰδείη.

εἰκός, ἔφη.

αἰσθόμενον τοίνυν τὸ ὂν μαντεύομαι αὖ περὶ μὲν τούτους ἀνεῖναι ἂν τὸ τιμᾶν τε καὶ σπουδάζειν, περὶ δὲ τοὺς κόλακας ἐπιτεῖναι, καὶ πείθεσθαί τε αὐτοῖς διαφερόντως ἢ πρότερον

538c"Olacak olan her şeyi söylüyorsun," dedi. "Ama bu benzetme sözlere el atanlarla nasıl ilgili?"

"Şöyle. Bizim çocukluktan beri adil ve güzel şeyler hakkında inançlarımız var; onların altında, anne babanın yanında olduğu gibi yetiştik, onlara itaat edip saygı gösterdik."

"Var."

538c

καὶ ζῆν ἂν ἤδη κατʼ ἐκείνους, συνόντα αὐτοῖς ἀπαρακαλύπτως, πατρὸς δὲ ἐκείνου καὶ τῶν ἄλλων ποιουμένων οἰκείων, εἰ μὴ πάνυ εἴη φύσει ἐπιεικής, μέλειν τὸ μηδέν.

πάντʼ, ἔφη, λέγεις οἷά περ ἂν γένοιτο. ἀλλὰ πῇ πρὸς τοὺς ἁπτομένους τῶν λόγων αὕτη φέρει ἡ εἰκών;

τῇδε. ἔστι που ἡμῖν δόγματα ἐκ παίδων περὶ δικαίων καὶ καλῶν, ἐν οἷς ἐκτεθράμμεθα ὥσπερ ὑπὸ γονεῦσι, πειθαρχοῦντές τε καὶ τιμῶντες αὐτά.

ἔστι γάρ.

538d"Bunların karşısında, hazlar taşıyan başka uğraşlar da var. Bunlar psykhē'mize yaltaklanıp onu kendilerine çeker, ama birazcık ölçülü olanları ikna edemez; onlar babalarından kalan o inançlara saygı gösterir ve onlara itaat eder."

"Öyle."

"Peki," dedim, "böyle birinin karşısına bir soru çıkıp 'güzel nedir?' diye sorduğunda, o da kanun koyucudan duyduğunu cevap verdiğinde logos onu çürütürse? Çok kez ve çok yönden çürüterek onu bu şeyin çirkinden daha çok güzel olmadığı kanaatine düşürürse; adil, iyi ve en çok saygı duyduğu şeyler hakkında da aynısını yaparsa, bundan sonra sence bu şeylere saygı ve itaat bakımından nasıl davranır?"

538d

οὐκοῦν καὶ ἄλλα ἐναντία τούτων ἐπιτηδεύματα ἡδονὰς ἔχοντα, ἃ κολακεύει μὲν ἡμῶν τὴν ψυχὴν καὶ ἕλκει ἐφʼ αὑτά, πείθει δʼ οὒ τοὺς καὶ ὁπῃοῦν μετρίους· ἀλλʼ ἐκεῖνα τιμῶσι τὰ πάτρια καὶ ἐκείνοις πειθαρχοῦσιν.

ἔστι ταῦτα.

τί οὖν; ἦν δʼ ἐγώ· ὅταν τὸν οὕτως ἔχοντα ἐλθὸν ἐρώτημα ἔρηται· τί ἐστι τὸ καλόν, καὶ ἀποκριναμένου ὃ τοῦ νομοθέτου ἤκουεν ἐξελέγχῃ ὁ λόγος, καὶ πολλάκις καὶ πολλαχῇ ἐλέγχων εἰς δόξαν καταβάλῃ ὡς τοῦτο οὐδὲν μᾶλλον

538e"Zorunlu olarak," dedi, "artık eskisi gibi saygı da göstermez, itaat de etmez."

"Bunları eskisi gibi değerli ve kendine yakın saymadığında, ama gerçek olanları da bulamadığında," dedim, "dalkavukluk eden hayattan başka hangi hayata yönelmesi akla yatkındır?"

538e

καλὸν ἢ αἰσχρόν, καὶ περὶ δικαίου ὡσαύτως καὶ ἀγαθοῦ καὶ ἃ μάλιστα ἦγεν ἐν τιμῇ, μετὰ τοῦτο τί οἴει ποιήσειν αὐτὸν πρὸς αὐτὰ τιμῆς τε πέρι καὶ πειθαρχίας;

ἀνάγκη, ἔφη, μήτε τιμᾶν ἔτι ὁμοίως μήτε πείθεσθαι.

ὅταν οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, μήτε ταῦτα ἡγῆται τίμια καὶ οἰκεῖα ὥσπερ πρὸ τοῦ, τά τε ἀληθῆ μὴ εὑρίσκῃ, ἔστι πρὸς ὁποῖον

539a"Başka hiçbirine," dedi.

"O zaman, sanırım, kanuna bağlı biriyken kanunsuz biri olmuş görünecek."

"Zorunlu olarak."

"Öyleyse sözlere böyle el atanların başına gelen bu hâl akla yatkın değil mi," dedim, "ve demin dediğim gibi, büyük bir bağışlamayı hak etmiyor mu?"

"Acımayı da," dedi.

"Öyleyse bu acıma otuz yaşındakiler için söz konusu olmasın diye, sözlere her türlü dikkatle el atmak gerekir, değil mi?"

"Hem de nasıl," dedi.

539a

βίον ἄλλον ἢ τὸν κολακεύοντα εἰκότως προσχωρήσεται;

οὐκ ἔστιν, ἔφη.

παράνομος δὴ οἶμαι δόξει γεγονέναι ἐκ νομίμου.

ἀνάγκη.

οὐκοῦν, ἔφην, εἰκὸς τὸ πάθος τῶν οὕτω λόγων ἁπτομένων καί, ὃ ἄρτι ἔλεγον, πολλῆς συγγνώμης ἄξιον;

καὶ ἐλέου γʼ, ἔφη.

οὐκοῦν ἵνα μὴ γίγνηται ὁ ἔλεος οὗτος περὶ τοὺς τριακοντούτας σοι, εὐλαβουμένῳ παντὶ τρόπῳ τῶν λόγων ἁπτέον;

καὶ μάλʼ, ἦ δʼ ὅς.

539b"Bunun büyük bir tedbiri de onlara gençken sözlerin tadına baktırmamak değil mi? Çünkü fark etmişsindir sanırım: Delikanlılar sözlerin tadını ilk aldıklarında onları oyuncak gibi kullanır, hep çelişki çıkarmak için onlara başvururlar. Kendilerini çürütenleri taklit ederek kendileri de başkalarını çürütür, yavru köpekler gibi her zaman yanlarındakileri sözle çekip çekiştirmekten, parçalamaktan zevk alırlar."

"Hem de olağanüstü," dedi.

"Kendileri birçok kişiyi çürüttüklerinde, birçok kişi tarafından da çürütüldüklerinde, hızla ve büyük ölçüde daha önce inandıkları hiçbir şeye inanmaz hâle gelirler. Bu yüzden de hem kendileri hem de felsefeyle ilgili her şey başkalarının gözünde kötü bir üne kavuşur."

539b

ἆρʼ οὖν οὐ μία μὲν εὐλάβεια αὕτη συχνή, τὸ μὴ νέους ὄντας αὐτῶν γεύεσθαι; οἶμαι γάρ σε οὐ λεληθέναι ὅτι οἱ μειρακίσκοι, ὅταν τὸ πρῶτον λόγων γεύωνται, ὡς παιδιᾷ αὐτοῖς καταχρῶνται, ἀεὶ εἰς ἀντιλογίαν χρώμενοι, καὶ μιμούμενοι τοὺς ἐξελέγχοντας αὐτοὶ ἄλλους ἐλέγχουσι, χαίροντες ὥσπερ σκυλάκια τῷ ἕλκειν τε καὶ σπαράττειν τῷ λόγῳ τοὺς πλησίον ἀεί.

ὑπερφυῶς μὲν οὖν, ἔφη.

οὐκοῦν ὅταν δὴ πολλοὺς μὲν αὐτοὶ ἐλέγξωσιν, ὑπὸ πολλῶν

539c"Çok doğru," dedi.

"Ama daha yaşlı biri," dedim, "böyle bir çılgınlığa katılmak istemez; oyun olsun diye oynayan ve karşı çıkanı değil, diyalektik yapmak ve hakikati incelemek isteyeni taklit eder. Kendisi daha ölçülü olur, bu uğraşı da daha itibarsız değil, daha itibarlı hâle getirir."

539c

δὲ ἐλεγχθῶσι, σφόδρα καὶ ταχὺ ἐμπίπτουσιν εἰς τὸ μηδὲν ἡγεῖσθαι ὧνπερ πρότερον· καὶ ἐκ τούτων δὴ αὐτοί τε καὶ τὸ ὅλον φιλοσοφίας πέρι εἰς τοὺς ἄλλους διαβέβληνται.

ἀληθέστατα, ἔφη.

ὁ δὲ δὴ πρεσβύτερος, ἦν δʼ ἐγώ, τῆς μὲν τοιαύτης μανίας οὐκ ἂν ἐθέλοι μετέχειν, τὸν δὲ διαλέγεσθαι ἐθέλοντα καὶ σκοπεῖν τἀληθὲς μᾶλλον μιμήσεται ἢ τὸν παιδιᾶς χάριν παίζοντα καὶ ἀντιλέγοντα, καὶ αὐτός τε μετριώτερος ἔσται

539d"Doğru," dedi.

"Daha önce söylediğimiz her şey de buna karşı tedbir olarak söylenmedi mi: Sözlerden pay verilecek kişilerin tabiatlarının düzenli ve oturaklı olması, şimdiki gibi rastgele birinin, buna hiç yakışmayan birinin buna yönelmemesi?"

"Kesinlikle," dedi.

"Öyleyse sözlerle uğraşmaya, başka hiçbir şey yapmadan sürekli ve gayretle, beden idmanlarına karşılık gelecek biçimde idman ederek, o zamankinin iki katı yıl ayırmak yeter mi?"

539d

καὶ τὸ ἐπιτήδευμα τιμιώτερον ἀντὶ ἀτιμοτέρου ποιήσει.

ὀρθῶς, ἔφη.

οὐκοῦν καὶ τὰ προειρημένα τούτου ἐπʼ εὐλαβείᾳ πάντα προείρηται, τὸ τὰς φύσεις κοσμίους εἶναι καὶ στασίμους οἷς τις μεταδώσει τῶν λόγων, καὶ μὴ ὡς νῦν ὁ τυχὼν καὶ οὐδὲν προσήκων ἔρχεται ἐπʼ αὐτό;

πάνυ μὲν οὖν, ἔφη.

ἀρκεῖ δὴ ἐπὶ λόγων μεταλήψει μεῖναι ἐνδελεχῶς καὶ συντόνως μηδὲν ἄλλο πράττοντι, ἀλλʼ ἀντιστρόφως γυμναζομένῳ τοῖς περὶ τὸ σῶμα γυμνασίοις, ἔτη διπλάσια ἢ τότε;

539e"Altı yıl mı, dört yıl mı diyorsun?" dedi.

"Beş yıl koy, olsun bitsin," dedim. "Bundan sonra onları yeniden o mağaraya indirmen, savaşla ilgili görevlerde ve gençlere uygun öbür makamlarda yönetmeye zorlaman gerekecek; böylece tecrübe bakımından da öbürlerinin gerisinde kalmazlar. Bu görevlerde de her yana çekildiklerinde sebat edip etmeyeceklerini ya da biraz da olsa sarsılıp sarsılmayacaklarını sınamalısın."

539e

ἕξ, ἔφη, ἢ τέτταρα λέγεις;

ἀμέλει, εἶπον, πέντε θές. μετὰ γὰρ τοῦτο καταβιβαστέοι ἔσονταί σοι εἰς τὸ σπήλαιον πάλιν ἐκεῖνο, καὶ ἀναγκαστέοι ἄρχειν τά τε περὶ τὸν πόλεμον καὶ ὅσαι νέων ἀρχαί, ἵνα μηδʼ ἐμπειρίᾳ ὑστερῶσι τῶν ἄλλων· καὶ ἔτι καὶ ἐν τούτοις

540a"Bunun için ne kadar süre koyuyorsun?" dedi.

"On beş yıl," dedim. "Elli yaşına geldiklerinde de bütün bu sınavlardan sağ çıkmış, hem işlerde hem epistēmē'lerde her bakımdan en iyi olmuş olanları artık sona götürmeliyiz. Onları psykhē'lerinin ışığını yukarıya çevirip her şeye ışık veren o şeyin kendisine bakmaya zorlamalıyız. İyinin kendisini gördükten sonra da onu örnek alarak hem şehri hem kişileri hem de kendilerini hayatlarının geri kalanında sırayla düzene sokmalılar. Zamanlarının çoğunu felsefeyle geçirmeli, sıraları gelince de siyasî işlerin zahmetine katlanıp her biri şehir için yöneticilik yapmalı; bunu güzel bir şey olarak değil, zorunlu bir şey olarak yapmalılar. Böylece her seferinde başkalarını da kendileri gibi yetiştirip yerlerine şehrin bekçileri olarak bıraktıktan sonra Mutluların Adaları'na gidip orada yaşamalılar."

540a

βασανιστέοι εἰ ἐμμενοῦσιν ἑλκόμενοι πανταχόσε ἤ τι καὶ παρακινήσουσι.

χρόνον δέ, ἦ δʼ ὅς, πόσον τοῦτον τιθεῖς;

πεντεκαίδεκα ἔτη, ἦν δʼ ἐγώ. γενομένων δὲ πεντηκοντουτῶν τοὺς διασωθέντας καὶ ἀριστεύσαντας πάντα πάντῃ ἐν ἔργοις τε καὶ ἐπιστήμαις πρὸς τέλος ἤδη ἀκτέον, καὶ ἀναγκαστέον ἀνακλίναντας τὴν τῆς ψυχῆς αὐγὴν εἰς αὐτὸ ἀποβλέψαι τὸ πᾶσι φῶς παρέχον, καὶ ἰδόντας τὸ ἀγαθὸν αὐτό, παραδείγματι χρωμένους ἐκείνῳ, καὶ πόλιν καὶ ἰδιώτας

540b"Şehir de, Pythia onaylarsa onları daimōn'lar olarak, onaylamazsa mesut ve tanrısal kişiler olarak anmalı, onlar için kamu adına anıtlar dikip kurbanlar sunmalı."

540b

καὶ ἑαυτοὺς κοσμεῖν τὸν ἐπίλοιπον βίον ἐν μέρει ἑκάστους, τὸ μὲν πολὺ πρὸς φιλοσοφίᾳ διατρίβοντας, ὅταν δὲ τὸ μέρος ἥκῃ, πρὸς πολιτικοῖς ἐπιταλαιπωροῦντας καὶ ἄρχοντας ἑκάστους τῆς πόλεως ἕνεκα, οὐχ ὡς καλόν τι ἀλλʼ ὡς ἀναγκαῖον πράττοντας, καὶ οὕτως ἄλλους ἀεὶ παιδεύσαντας τοιούτους, ἀντικαταλιπόντας τῆς πόλεως φύλακας, εἰς μακάρων νήσους ἀπιόντας οἰκεῖν· μνημεῖα δʼ αὐτοῖς καὶ θυσίας

540c"Yöneticileri bir heykeltıraş gibi pek güzel yonttun, Sokrates," dedi.

"Kadın yöneticileri de, Glaukon," dedim. "Söylediklerimin, kadınlar arasında tabiatça yeterli olanlar çıktıkça, erkekler için olduğu kadar kadınlar için de söylendiğini düşün."

"Doğru," dedi, "anlattığımız gibi her şeyi erkeklerle eşit olarak paylaşacaklarsa."

540c

τὴν πόλιν δημοσίᾳ ποιεῖν, ἐὰν καὶ ἡ Πυθία συναναιρῇ, ὡς δαίμοσιν, εἰ δὲ μή, ὡς εὐδαίμοσί τε καὶ θείοις.

παγκάλους, ἔφη, τοὺς ἄρχοντας, ὦ Σώκρατες, ὥσπερ ἀνδριαντοποιὸς ἀπείργασαι.

καὶ τὰς ἀρχούσας γε, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ Γλαύκων· μηδὲν γάρ τι οἴου με περὶ ἀνδρῶν εἰρηκέναι μᾶλλον ἃ εἴρηκα ἢ περὶ γυναικῶν, ὅσαι ἂν αὐτῶν ἱκαναὶ τὰς φύσεις ἐγγίγνωνται.

ὀρθῶς, ἔφη, εἴπερ ἴσα γε πάντα τοῖς ἀνδράσι κοινωνήσουσιν, ὡς διήλθομεν.

540d"Peki," dedim, "şehir ve yönetim biçimi hakkında büsbütün boş dilekler söylemediğimizi, zor ama bir şekilde mümkün şeyler söylediğimizi, bunun da söylenenden başka bir yolla olmayacağını kabul ediyor musunuz? Gerçek filozoflar, birçoğu ya da bir tanesi, bir şehirde iktidara geldiklerinde bugünkü şerefleri özgür insana yakışmaz ve değersiz sayıp küçümseyecek; doğruyu ve ondan gelen şerefleri her şeyin üstünde tutacak, adaleti de en büyük ve en zorunlu şey sayacaklar; ona hizmet edip onu büyüterek kendi şehirlerini baştan düzenleyecekler."

540d

τί οὖν; ἔφην· συγχωρεῖτε περὶ τῆς πόλεώς τε καὶ πολιτείας μὴ παντάπασιν ἡμᾶς εὐχὰς εἰρηκέναι, ἀλλὰ χαλεπὰ μέν, δυνατὰ δέ πῃ, καὶ οὐκ ἄλλῃ ἢ εἴρηται, ὅταν οἱ ὡς ἀληθῶς φιλόσοφοι δυνάσται, ἢ πλείους ἢ εἷς, ἐν πόλει γενόμενοι τῶν μὲν νῦν τιμῶν καταφρονήσωσιν, ἡγησάμενοι ἀνελευθέρους εἶναι καὶ οὐδενὸς ἀξίας, τὸ δὲ ὀρθὸν περὶ

540e"Nasıl?" dedi.

"Şehirde on yaşından büyük olanların hepsini kırlara gönderecekler," dedim. "Onların çocuklarını, anne babalarının da taşıdığı bugünkü âdetlerden uzaklaştırıp kendi yaşayış tarzlarına ve kanunlarına, yani o zaman anlattığımız gibi olanlara göre yetiştirecekler. Böylece anlattığımız şehir ve yönetim biçimi hem en çabuk hem en kolay biçimde kurulur; hem kendisi mesut olur hem de içinde ortaya çıktığı halka en çok yararı dokunur, değil mi?"

540e

πλείστου ποιησάμενοι καὶ τὰς ἀπὸ τούτου τιμάς, μέγιστον δὲ καὶ ἀναγκαιότατον τὸ δίκαιον, καὶ τούτῳ δὴ ὑπηρετοῦντές τε καὶ αὔξοντες αὐτὸ διασκευωρήσωνται τὴν ἑαυτῶν πόλιν;

πῶς; ἔφη.

ὅσοι μὲν ἄν, ἦν δʼ ἐγώ, πρεσβύτεροι τυγχάνωσι δεκετῶν

541a"Hem de çok," dedi. "Gerçekleşecekse nasıl gerçekleşeceğini de bence iyi anlattın, Sokrates."

541a

ἐν τῇ πόλει, πάντας ἐκπέμψωσιν εἰς τοὺς ἀγρούς, τοὺς δὲ παῖδας αὐτῶν παραλαβόντες ἐκτὸς τῶν νῦν ἠθῶν, ἃ καὶ οἱ γονῆς ἔχουσι, θρέψωνται ἐν τοῖς σφετέροις τρόποισι καὶ νόμοις, οὖσιν οἵοις διεληλύθαμεν τότε· καὶ οὕτω τάχιστά τε καὶ ῥᾷστα πόλιν τε καὶ πολιτείαν, ἣν ἐλέγομεν, καταστᾶσαν αὐτήν τε εὐδαιμονήσειν καὶ τὸ ἔθνος ἐν ᾧ ἂν ἐγγένηται πλεῖστα ὀνήσειν;

πολύ γʼ, ἔφη· καὶ ὡς ἂν γένοιτο, εἴπερ ποτὲ γίγνοιτο,

541b"Öyleyse," dedim, "bu şehir ve buna benzeyen insan hakkındaki sözlerimiz artık yeterli değil mi? Onun da nasıl olması gerektiğini söyleyeceğimiz herhalde belli."

"Belli," dedi. "Sorduğun şeye gelince, bence bu konu sona erdi."

541b

δοκεῖς μοι, ὦ Σώκρατες, εὖ εἰρηκέναι.

οὐκοῦν ἅδην ἤδη, εἶπον ἐγώ, ἔχουσιν ἡμῖν οἱ λόγοι περί τε τῆς πόλεως ταύτης καὶ τοῦ ὁμοίου ταύτῃ ἀνδρός; δῆλος γάρ που καὶ οὗτος οἷον φήσομεν δεῖν αὐτὸν εἶναι.

δῆλος, ἔφη· καὶ ὅπερ ἐρωτᾷς, δοκεῖ μοι τέλος ἔχειν.

Çeviri değerlendirmesi

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…