VI. Kitap
484a"Sonunda, Glaukon," dedim, "uzunca bir söz boyunca güçbela da olsa filozofların kimler olduğu, filozof olmayanların kimler olduğu ortaya çıktı."
"Kısa yoldan kolay olmazdı herhalde," dedi.
"Olmazdı galiba," dedim. "Bana kalırsa yalnız bunun hakkında konuşmak gerekseydi, adil hayatın adaletsiz hayattan farkının ne olduğunu görmek isteyen biri olarak daha anlatmam gereken pek çok şey olmasaydı, daha da iyi ortaya çıkardı."
οἱ μὲν δὴ φιλόσοφοι, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ Γλαύκων, καὶ οἱ μὴ διὰ μακροῦ τινος διεξελθόντες λόγου μόγις πως ἀνεφάνησαν οἵ εἰσιν ἑκάτεροι.
ἴσως γάρ, ἔφη, διὰ βραχέος οὐ ῥᾴδιον.
οὐ φαίνεται, εἶπον· ἐμοὶ γοῦν ἔτι δοκεῖ ἂν βελτιόνως φανῆναι εἰ περὶ τούτου μόνου ἔδει ῥηθῆναι, καὶ μὴ πολλὰ τὰ λοιπὰ διελθεῖν μέλλοντι κατόψεσθαι τί διαφέρει βίος
484b"Peki bundan sonra ne yapacağız?" dedi.
"Sıradakinden başka ne olabilir?" dedim. "Madem her zaman aynı bakımdan aynı kalana dokunabilenler filozoftur, bunu yapamayıp çok sayıda ve her bakımdan değişen şeyler arasında dolaşıp duranlar filozof değildir, şehrin önderleri hangileri olmalı?"
"Bunu nasıl söylersek yerinde söylemiş oluruz?" dedi.
"Hangileri şehirlerin kanunlarını ve kurumlarını korumaya muktedir görünüyorsa," dedim, "onları bekçi yapmalıyız."
δίκαιος ἀδίκου.
τί οὖν, ἔφη, τὸ μετὰ τοῦτο ἡμῖν;
τί δʼ ἄλλο, ἦν δʼ ἐγώ, ἢ τὸ ἑξῆς; ἐπειδὴ φιλόσοφοι μὲν οἱ τοῦ ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ ὡσαύτως ἔχοντος δυνάμενοι ἐφάπτεσθαι, οἱ δὲ μὴ ἀλλʼ ἐν πολλοῖς καὶ παντοίως ἴσχουσιν πλανώμενοι οὐ φιλόσοφοι, ποτέρους δὴ δεῖ πόλεως ἡγεμόνας εἶναι;
πῶς οὖν λέγοντες ἂν αὐτό, ἔφη, μετρίως λέγοιμεν;
ὁπότεροι ἄν, ἦν δʼ ἐγώ, δυνατοὶ φαίνωνται φυλάξαι νόμους τε καὶ ἐπιτηδεύματα πόλεων, τούτους καθιστάναι
484c"Doğru," dedi.
"Şu da açık değil mi," dedim: "Bir şeyi koruyacak bekçi kör mü olmalı, keskin gözlü mü?"
"Nasıl açık olmasın?" dedi.
"Peki her şeyin gerçekten var olanının bilgisinden yoksun olanların, psykhē'lerinde açık seçik hiçbir örnek taşımayanların körlerden bir farkı var mı sence? Bunlar ressamlar gibi en hakiki olana bakıp hep ona başvuramaz, onu olabildiğince titizlikle seyredemezler; böylece burada da güzel, adil ve iyi şeyler hakkındaki ölçüleri, koymak gerekirse koyamaz, konmuş olanları da koruyup sürdüremezler."
φύλακας.
ὀρθῶς, ἔφη.
τόδε δέ, ἦν δʼ ἐγώ, ἆρα δῆλον, εἴτε τυφλὸν εἴτε ὀξὺ ὁρῶντα χρὴ φύλακα τηρεῖν ὁτιοῦν;
καὶ πῶς, ἔφη, οὐ δῆλον;
ἦ οὖν δοκοῦσί τι τυφλῶν διαφέρειν οἱ τῷ ὄντι τοῦ ὄντος ἑκάστου ἐστερημένοι τῆς γνώσεως, καὶ μηδὲν ἐναργὲς ἐν τῇ ψυχῇ ἔχοντες παράδειγμα, μηδὲ δυνάμενοι ὥσπερ γραφῆς εἰς τὸ ἀληθέστατον ἀποβλέποντες κἀκεῖσε ἀεὶ ἀναφέροντές τε
484d"Zeus adına," dedi, "pek bir farkları yok."
"Öyleyse bunları mı bekçi yapacağız, yoksa var olan her şeyi bilen, deneyim bakımından ötekilerden hiç geri kalmayan, aretē'nin başka hiçbir yanında da onlardan aşağı olmayanları mı?"
"Öteki bakımlardan geri değillerse başkalarını seçmek tuhaf olurdu," dedi; "çünkü belki de en önemli olan bu bakımdan üstün olacaklar."
καὶ θεώμενοι ὡς οἷόν τε ἀκριβέστατα, οὕτω δὴ καὶ τὰ ἐνθάδε νόμιμα καλῶν τε πέρι καὶ δικαίων καὶ ἀγαθῶν τίθεσθαί τε, ἐὰν δέῃ τίθεσθαι, καὶ τὰ κείμενα φυλάττοντες σῴζειν;
οὐ μὰ τὸν Δία, ἦ δʼ ὅς, οὐ πολύ τι διαφέρει.
τούτους οὖν μᾶλλον φύλακας στησόμεθα ἢ τοὺς ἐγνωκότας μὲν ἕκαστον τὸ ὄν, ἐμπειρίᾳ δὲ μηδὲν ἐκείνων ἐλλείποντας μηδʼ ἐν ἄλλῳ μηδενὶ μέρει ἀρετῆς ὑστεροῦντας;
ἄτοπον μεντἄν, ἔφη, εἴη ἄλλους αἱρεῖσθαι, εἴ γε τἆλλα μὴ ἐλλείποιντο· τούτῳ γὰρ αὐτῷ σχεδόν τι τῷ μεγίστῳ ἂν προέχοιεν.
485a"Öyleyse aynı kişilerin hem bunlara hem ötekilere nasıl sahip olabileceğini söyleyelim mi?"
"Elbette."
"Bu sözün başında söylediğimiz gibi, önce onların tabiatını iyice anlamalıyız. Sanırım onda yeterince anlaşırsak, aynı kişilerin bu nitelikleri taşıyabileceğinde ve şehirlerin önderlerinin bunlardan başkası olmaması gerektiğinde de anlaşacağız."
"Nasıl?"
"Filozof tabiatları hakkında şunda anlaşalım: Onlar her zaman var olan, oluş ve yok oluşla bir o yana bir bu yana savrulmayan o varlığı (ousia) kendilerine gösterecek her bilgiye hep âşıktırlar."
οὐκοῦν τοῦτο δὴ λέγωμεν, τίνα τρόπον οἷοί τʼ ἔσονται οἱ αὐτοὶ κἀκεῖνα καὶ ταῦτα ἔχειν;
πάνυ μὲν οὖν.
ὃ τοίνυν ἀρχόμενοι τούτου τοῦ λόγου ἐλέγομεν, τὴν φύσιν αὐτῶν πρῶτον δεῖ καταμαθεῖν· καὶ οἶμαι, ἐὰν ἐκείνην ἱκανῶς ὁμολογήσωμεν, ὁμολογήσειν καὶ ὅτι οἷοί τε ταῦτα ἔχειν οἱ αὐτοί, ὅτι τε οὐκ ἄλλους πόλεων ἡγεμόνας δεῖ εἶναι ἢ τούτους.
πῶς;
τοῦτο μὲν δὴ τῶν φιλοσόφων φύσεων πέρι ὡμολογήσθω
485b"Anlaşalım."
"Bir de şunda," dedim: "Onun bütününe âşıktırlar; daha önce şan düşkünleri ve âşıklar için anlattığımız gibi, ne küçük ne büyük, ne değerli ne değersiz hiçbir parçasından isteyerek vazgeçmezler."
"Doğru söylüyorsun," dedi.
"Şimdi şuna bak: Söylediğimiz gibi olacaklarsa, tabiatlarında bunun yanında şunu da taşımaları zorunlu mu?"
ἡμῖν ὅτι μαθήματός γε ἀεὶ ἐρῶσιν ὃ ἂν αὐτοῖς δηλοῖ ἐκείνης τῆς οὐσίας τῆς ἀεὶ οὔσης καὶ μὴ πλανωμένης ὑπὸ γενέσεως καὶ φθορᾶς.
ὡμολογήσθω.
καὶ μήν, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ ὅτι πάσης αὐτῆς, καὶ οὔτε σμικροῦ οὔτε μείζονος οὔτε τιμιωτέρου οὔτε ἀτιμοτέρου μέρους ἑκόντες ἀφίενται, ὥσπερ ἐν τοῖς πρόσθεν περί τε τῶν φιλοτίμων καὶ ἐρωτικῶν διήλθομεν.
ὀρθῶς, ἔφη, λέγεις.
τόδε τοίνυν μετὰ τοῦτο σκόπει εἰ ἀνάγκη ἔχειν πρὸς
485c"Neyi?"
"Yalan söylememeyi; yalanı hiçbir şekilde isteyerek kabul etmeyip ondan nefret etmeyi, hakikati ise sevmeyi."
"Beklenir," dedi.
"Beklenmekle kalmaz, dostum; tabiatça birine âşık olan, sevdiğine yakın ve akraba olan her şeyi de sevmek zorundadır."
"Doğru," dedi.
"Bilgeliğe hakikatten daha yakın bir şey bulabilir misin?"
"Nasıl bulayım?" dedi.
"Peki aynı tabiatın hem bilgeliği hem yalanı sevmesi mümkün mü?"
τούτῳ ἐν τῇ φύσει οἳ ἂν μέλλωσιν ἔσεσθαι οἵους ἐλέγομεν.
τὸ ποῖον;
τὴν ἀψεύδειαν καὶ τὸ ἑκόντας εἶναι μηδαμῇ προσδέχεσθαι τὸ ψεῦδος ἀλλὰ μισεῖν, τὴν δʼ ἀλήθειαν στέργειν.
εἰκός γʼ, ἔφη.
οὐ μόνον γε, ὦ φίλε, εἰκός, ἀλλὰ καὶ πᾶσα ἀνάγκη τὸν ἐρωτικῶς του φύσει ἔχοντα πᾶν τὸ συγγενές τε καὶ οἰκεῖον τῶν παιδικῶν ἀγαπᾶν.
ὀρθῶς, ἔφη.
ἦ οὖν οἰκειότερον σοφίᾳ τι ἀληθείας ἂν εὕροις;
καὶ πῶς; ἦ δʼ ὅς.
ἦ οὖν δυνατὸν εἶναι τὴν αὐτὴν φύσιν φιλόσοφόν τε καὶ
485d"Hiç de mümkün değil."
"Demek gerçekten öğrenmeyi seven, gençliğinden beri bütün hakikate olabildiğince uzanmalıdır."
"Tamamen öyle."
"Ama arzuları tek bir şeye güçlü bir şekilde yönelen birinin öteki şeylere karşı arzularının daha zayıf olduğunu biliriz; tıpkı başka bir yana akıtılmış bir dere gibi."
"Elbette."
"Öyleyse arzuları derslere ve bu türden her şeye akan biri, sanırım psykhē'nin kendi başına duyduğu hazla ilgilenir, bedenden gelen hazları ise bırakır; tabii yapmacık değil, gerçek bir filozofsa."
φιλοψευδῆ;
οὐδαμῶς γε.
τὸν ἄρα τῷ ὄντι φιλομαθῆ πάσης ἀληθείας δεῖ εὐθὺς ἐκ νέου ὅτι μάλιστα ὀρέγεσθαι.
παντελῶς γε.
ἀλλὰ μὴν ὅτῳ γε εἰς ἕν τι αἱ ἐπιθυμίαι σφόδρα ῥέπουσιν, ἴσμεν που ὅτι εἰς τἆλλα τούτῳ ἀσθενέστεραι, ὥσπερ ῥεῦμα ἐκεῖσε ἀπωχετευμένον.
τί μήν;
ὧι δὴ πρὸς τὰ μαθήματα καὶ πᾶν τὸ τοιοῦτον ἐρρυήκασιν, περὶ τὴν τῆς ψυχῆς οἶμαι ἡδονὴν αὐτῆς καθʼ αὑτὴν εἶεν ἄν, τὰς δὲ διὰ τοῦ σώματος ἐκλείποιεν, εἰ μὴ πεπλασμένως ἀλλʼ
485e"Kesinlikle zorunlu."
"Böylesi itidalli de olur, hiçbir şekilde paragöz olmaz; çünkü insanları çok harcamayla para peşinde koşturan şeylerin peşine düşmek ona değil, başkasına yakışır."
"Öyle."
ἀληθῶς φιλόσοφός τις εἴη.
μεγάλη ἀνάγκη.
σώφρων μὴν ὅ γε τοιοῦτος καὶ οὐδαμῇ φιλοχρήματος· ὧν γὰρ ἕνεκα χρήματα μετὰ πολλῆς δαπάνης σπουδάζεται, ἄλλῳ τινὶ μᾶλλον ἢ τούτῳ προσήκει σπουδάζειν.
οὕτω.
486a"Filozof olan ve olmayan tabiatı ayırt edeceğin zaman şuna da bakman gerekir."
"Neye?"
"Köle ruhluluktan pay almış olmasın da gözünden kaçmasın; çünkü küçük hesaplar, tanrısal ve insani her şeyin bütününe hep uzanacak bir psykhē'ye en aykırı şeydir."
"Çok doğru," dedi.
"Peki yüce düşünceli, bütün zamanı ve bütün varlığı seyreden bir zihne insan hayatının büyük bir şey gibi görünmesi mümkün mü sence?"
"İmkânsız," dedi.
καὶ μήν που καὶ τόδε δεῖ σκοπεῖν, ὅταν κρίνειν μέλλῃς φύσιν φιλόσοφόν τε καὶ μή.
τὸ ποῖον;
μή σε λάθῃ μετέχουσα ἀνελευθερίας· ἐναντιώτατον γάρ που σμικρολογία ψυχῇ μελλούσῃ τοῦ ὅλου καὶ παντὸς ἀεὶ ἐπορέξεσθαι θείου τε καὶ ἀνθρωπίνου.
ἀληθέστατα, ἔφη.
ἧι οὖν ὑπάρχει διανοίᾳ μεγαλοπρέπεια καὶ θεωρία παντὸς μὲν χρόνου, πάσης δὲ οὐσίας, οἷόν τε οἴει τούτῳ μέγα τι δοκεῖν εἶναι τὸν ἀνθρώπινον βίον;
ἀδύνατον, ἦ δʼ ὅς.
486b"Öyleyse böyle biri ölümü de korkunç bir şey saymaz, değil mi?"
"Hiç saymaz."
"Demek korkak ve köle ruhlu bir tabiatın gerçek felsefeden hiç payı olmaz gibi."
"Bana öyle geliyor."
"Peki? Düzenli, paragöz olmayan, köle ruhlu, kendini beğenmiş ve korkak olmayan biri herhangi bir şekilde geçimsiz ya da adaletsiz olabilir mi?"
"Olamaz."
"Demek filozof olan ve olmayan psykhē'yi ayırt etmek için, daha gençken onun adil ve uysal mı, yoksa geçimsiz ve vahşi mi olduğuna da bakacaksın."
"Elbette."
οὐκοῦν καὶ θάνατον οὐ δεινόν τι ἡγήσεται ὁ τοιοῦτος;
ἥκιστά γε.
δειλῇ δὴ καὶ ἀνελευθέρῳ φύσει φιλοσοφίας ἀληθινῆς, ὡς ἔοικεν, οὐκ ἂν μετείη.
οὔ μοι δοκεῖ.
τί οὖν; ὁ κόσμιος καὶ μὴ φιλοχρήματος μηδʼ ἀνελεύθερος μηδʼ ἀλαζὼν μηδὲ δειλὸς ἔσθʼ ὅπῃ ἂν δυσσύμβολος ἢ ἄδικος γένοιτο;
οὐκ ἔστιν.
καὶ τοῦτο δὴ ψυχὴν σκοπῶν φιλόσοφον καὶ μὴ εὐθὺς νέου ὄντος ἐπισκέψῃ, εἰ ἄρα δικαία τε καὶ ἥμερος ἢ δυσκοινώνητος καὶ ἀγρία.
πάνυ μὲν οὖν.
486c"Sanırım şunu da atlamayacaksın."
"Neyi?"
"Kolay mı öğreniyor, zor mu. Yoksa birinin, acı çekerek yaptığı ve güçbela azıcık ilerleyebildiği bir işi yeterince seveceğini mi umarsın?"
"Olmaz böyle bir şey."
"Peki unutkanlıkla dolu olduğu için öğrendiklerinden hiçbirini aklında tutamıyorsa? Epistēmē'den yoksun kalmaması mümkün mü?"
"Nasıl mümkün olsun?"
"Boşuna emek veren biri sonunda hem kendinden hem de böyle bir işten nefret etmek zorunda kalmaz mı sence?"
"Nasıl kalmasın?"
οὐ μὴν οὐδὲ τόδε παραλείψεις, ὡς ἐγᾦμαι.
τὸ ποῖον;
εὐμαθὴς ἢ δυσμαθής. ἢ προσδοκᾷς ποτέ τινά τι ἱκανῶς ἂν στέρξαι, ὃ πράττων ἂν ἀλγῶν τε πράττοι καὶ μόγις σμικρὸν ἀνύτων;
οὐκ ἂν γένοιτο.
τί δʼ εἰ μηδὲν ὧν μάθοι σῴζειν δύναιτο, λήθης ὢν πλέως; ἆρʼ ἂν οἷός τʼ εἴη ἐπιστήμης μὴ κενὸς εἶναι;
καὶ πῶς;
ἀνόνητα δὴ πονῶν οὐκ οἴει ἀναγκασθήσεται τελευτῶν αὑτόν τε μισεῖν καὶ τὴν τοιαύτην πρᾶξιν;
πῶς δʼ οὔ;
486d"Öyleyse unutkan bir psykhē'yi yeterince filozof olanlar arasına asla almayalım; belleği güçlü olanı arayalım."
"Kesinlikle."
"Ama müzikten nasibini almamış ve biçimsiz bir tabiatın, insanı ölçüsüzlükten başka bir yere sürüklemediğini söyleyebiliriz."
"Elbette."
"Hakikati ölçüsüzlüğe mi akraba sayıyorsun, ölçülülüğe mi?"
"Ölçülülüğe."
"Demek öteki niteliklerin yanında tabiatça ölçülü ve zarif bir zihin arayalım; doğuştan gelen eğilimi onu kolayca her var olanın idea'sına götürsün."
"Nasıl aramayalım?"
ἐπιλήσμονα ἄρα ψυχὴν ἐν ταῖς ἱκανῶς φιλοσόφοις μή ποτε ἐγκρίνωμεν, ἀλλὰ μνημονικὴν αὐτὴν ζητῶμεν δεῖν εἶναι.
παντάπασι μὲν οὖν.
ἀλλʼ οὐ μὴν τό γε τῆς ἀμούσου τε καὶ ἀσχήμονος φύσεως ἄλλοσέ ποι ἂν φαῖμεν ἕλκειν ἢ εἰς ἀμετρίαν.
τί μήν;
ἀλήθειαν δʼ ἀμετρίᾳ ἡγῇ συγγενῆ εἶναι ἢ ἐμμετρίᾳ;
ἐμμετρίᾳ.
ἔμμετρον ἄρα καὶ εὔχαριν ζητῶμεν πρὸς τοῖς ἄλλοις διάνοιαν φύσει, ἣν ἐπὶ τὴν τοῦ ὄντος ἰδέαν ἑκάστου τὸ αὐτοφυὲς εὐάγωγον παρέξει.
πῶς δʼ οὔ;
486e"Peki? Saydığımız niteliklerin her birinin, var olandan yeterince ve eksiksiz pay alacak bir psykhē için zorunlu olmadığını, birbirini izlemediğini mi düşünüyorsun?"
τί οὖν; μή πῃ δοκοῦμέν σοι οὐκ ἀναγκαῖα ἕκαστα διεληλυθέναι καὶ ἑπόμενα ἀλλήλοις τῇ μελλούσῃ τοῦ ὄντος ἱκανῶς τε καὶ τελέως ψυχῇ μεταλήψεσθαι;
487a"Hepsi de son derece zorunlu," dedi.
"Öyleyse tabiatça belleği güçlü, kolay öğrenen, yüce düşünceli, zarif, hakikatin, adaletin, cesaretin ve itidalin dostu ve akrabası olmadıkça kimsenin yeterince uğraşamayacağı böyle bir uğraşı herhangi bir bakımdan kınayabilir misin?"
"Momos bile böyle bir şeyi kınayamazdı," dedi.
"Peki," dedim, "terbiye ve yaşla olgunlaşmış böyle insanlara, yalnız onlara şehri emanet etmez misin?"
ἀναγκαιότατα μὲν οὖν, ἔφη.
ἔστιν οὖν ὅπῃ μέμψῃ τοιοῦτον ἐπιτήδευμα, ὃ μή ποτʼ ἄν τις οἷός τε γένοιτο ἱκανῶς ἐπιτηδεῦσαι, εἰ μὴ φύσει εἴη μνήμων, εὐμαθής, μεγαλοπρεπής, εὔχαρις, φίλος τε καὶ συγγενὴς ἀληθείας, δικαιοσύνης, ἀνδρείας, σωφροσύνης;
οὐδʼ ἂν ὁ Μῶμος, ἔφη, τό γε τοιοῦτον μέμψαιτο.
ἀλλʼ, ἦν δʼ ἐγώ, τελειωθεῖσι τοῖς τοιούτοις παιδείᾳ τε καὶ ἡλικίᾳ ἆρα οὐ μόνοις ἂν τὴν πόλιν ἐπιτρέποις;
487bAdeimantos, "Sokrates," dedi, "buna kimse karşı bir şey söyleyemez. Ama şimdi söylediklerini her dinleyişlerinde dinleyenlerin başına şöyle bir şey geliyor: Soru sorup cevap vermekte deneyimsiz oldukları için her soruda söz tarafından azıcık saptırıldıklarını, sözün sonunda bu küçük sapmalar birikince büyük bir yanılgının, ilk söylediklerine zıt bir şeyin ortaya çıktığını düşünüyorlar. Dama oyununda ustalara karşı oynayan acemiler sonunda kıstırılıp oynayacak taş bulamazlar ya; kendileri de sonunda, taşlarla değil sözlerle oynanan bu başka türden damada kıstırılıp söyleyecek bir şey bulamadıklarını düşünüyorlar. Oysa hakikat bu yüzden hiç de değişmez.
καὶ ὁ Ἀδείμαντος, ὦ Σώκρατες, ἔφη, πρὸς μὲν ταῦτά σοι οὐδεὶς ἂν οἷός τʼ εἴη ἀντειπεῖν. ἀλλὰ γὰρ τοιόνδε τι πάσχουσιν οἱ ἀκούοντες ἑκάστοτε ἃ νῦν λέγεις· ἡγοῦνται διʼ ἀπειρίαν τοῦ ἐρωτᾶν καὶ ἀποκρίνεσθαι ὑπὸ τοῦ λόγου παρʼ ἕκαστον τὸ ἐρώτημα σμικρὸν παραγόμενοι, ἁθροισθέντων τῶν σμικρῶν ἐπὶ τελευτῆς τῶν λόγων μέγα τὸ σφάλμα καὶ ἐναντίον τοῖς πρώτοις ἀναφαίνεσθαι, καὶ ὥσπερ ὑπὸ τῶν πεττεύειν δεινῶν οἱ μὴ τελευτῶντες ἀποκλείονται καὶ οὐκ ἔχουσιν ὅτι
487cBunu şimdiki duruma bakarak söylüyorum. Şimdi biri sana, sözle sorulan her şeye tek tek karşı çıkamadığını, ama gerçekte şunu gördüğünü söyleyebilir: Felsefeye yönelip onunla gençken yalnız eğitimleri tamamlansın diye uğraşıp bırakmayan, daha uzun süre onunla oyalananların çoğu, büsbütün kötü demeyelim, pek tuhaf insanlar oluyor; en iyi görünenleri bile senin övdüğün bu uğraş yüzünden şehirlere yararsız insanlar hâline geliyor."
φέρωσιν, οὕτω καὶ σφεῖς τελευτῶντες ἀποκλείεσθαι καὶ οὐκ ἔχειν ὅτι λέγωσιν ὑπὸ πεττείας αὖ ταύτης τινὸς ἑτέρας, οὐκ ἐν ψήφοις ἀλλʼ ἐν λόγοις· ἐπεὶ τό γε ἀληθὲς οὐδέν τι μᾶλλον ταύτῃ ἔχειν. λέγω δʼ εἰς τὸ παρὸν ἀποβλέψας. νῦν γὰρ φαίη ἄν τίς σοι λόγῳ μὲν οὐκ ἔχειν καθʼ ἕκαστον τὸ ἐρωτώμενον ἐναντιοῦσθαι, ἔργῳ δὲ ὁρᾶν, ὅσοι ἂν ἐπὶ φιλοσοφίαν ὁρμήσαντες μὴ τοῦ πεπαιδεῦσθαι ἕνεκα ἁψάμενοι νέοι ὄντες
487dBen de bunu duyunca, "Peki bunu söyleyenlerin yalan söylediğini mi düşünüyorsun?" dedim.
"Bilmiyorum," dedi; "ama senin ne düşündüğünü dinlemek isterim."
"Bana doğru söylüyormuş gibi göründüklerini duyarsın."
ἀπαλλάττωνται, ἀλλὰ μακρότερον ἐνδιατρίψωσιν, τοὺς μὲν πλείστους καὶ πάνυ ἀλλοκότους γιγνομένους, ἵνα μὴ παμπονήρους εἴπωμεν, τοὺς δʼ ἐπιεικεστάτους δοκοῦντας ὅμως τοῦτό γε ὑπὸ τοῦ ἐπιτηδεύματος οὗ σὺ ἐπαινεῖς πάσχοντας, ἀχρήστους ταῖς πόλεσι γιγνομένους.
καὶ ἐγὼ ἀκούσας, οἴει οὖν, εἶπον, τοὺς ταῦτα λέγοντας ψεύδεσθαι;
οὐκ οἶδα, ἦ δʼ ὅς, ἀλλὰ τὸ σοὶ δοκοῦν ἡδέως ἂν ἀκούοιμι.
ἀκούοις ἂν ὅτι ἔμοιγε φαίνονται τἀληθῆ λέγειν.
487e"O hâlde," dedi, "filozoflar şehirlerde yönetime gelmedikçe şehirlerin kötülükten kurtulmayacağını söylemek nasıl doğru olur, hem de onların şehirlere yararsız olduğunu kabul ediyorken?"
"Ancak bir benzetmeyle cevaplanabilecek bir soru soruyorsun," dedim.
"Sen de zaten benzetmelerle konuşmaya hiç alışık değilsin!" dedi.
"Pekâlâ," dedim. "Beni ispatı bu kadar zor bir söze sokup bir de alay ediyorsun, öyle mi?
πῶς οὖν, ἔφη, εὖ ἔχει λέγειν ὅτι οὐ πρότερον κακῶν παύσονται αἱ πόλεις, πρὶν ἂν ἐν αὐταῖς οἱ φιλόσοφοι ἄρξωσιν, οὓς ἀχρήστους ὁμολογοῦμεν αὐταῖς εἶναι;
ἐρωτᾷς, ἦν δʼ ἐγώ, ἐρώτημα δεόμενον ἀποκρίσεως διʼ εἰκόνος λεγομένης.
σὺ δέ γε, ἔφη, οἶμαι οὐκ εἴωθας διʼ εἰκόνων λέγειν.
εἶεν, εἶπον· σκώπτεις ἐμβεβληκώς με εἰς λόγον οὕτω
488aÖyleyse benzetmeyi dinle de ne kadar zorlanarak benzetme yaptığımı daha iyi gör. En iyi insanların şehirlerden gördüğü muamele o kadar ağır ki, böyle bir muameleye uğrayan başka tek bir şey yok; ressamların keçi-geyikleri ve böyle karışık yaratıkları çizerken yaptığı gibi, onu birçok şeyden derleyerek benzetmek ve onları böyle savunmak gerekiyor.
Bir ya da birçok gemide şöyle bir şey olduğunu düşün. Gemi sahibi boyca ve güçte gemidekilerin hepsinden üstün, ama biraz sağır, gözleri de pek iyi görmüyor, denizcilik bilgisi de bu ölçüde kıt. Tayfalar dümeni kimin kullanacağı konusunda birbirleriyle kavgalı; her biri dümeni kendisinin kullanması gerektiğini düşünüyor, oysa bu tekhnē'yi hiç öğrenmemiş, hocasının kim olduğunu, ne zaman öğrendiğini gösteremez. Üstelik bunun öğretilemeyeceğini söylüyor, öğretilebileceğini söyleyeni de doğramaya hazır duruyorlar. Hep gemi sahibinin çevresine üşüşüp yalvarıyor, dümeni kendilerine bırakması için her şeyi yapıyorlar. Bazen onu kendileri değil başkaları ikna ederse, ötekileri ya öldürüyor ya gemiden atıyorlar; o soylu gemi sahibini de adamotuyla, sarhoşlukla ya da başka bir şeyle etkisiz hâle getirip gemiyi yönetiyor, içindekileri tüketiyor, içip eğlenerek, böylelerinden beklendiği gibi yol alıyorlar. Gemi sahibini ikna ederek ya da zorlayarak yönetimi ele geçirmelerine yardım etmekte usta olanı da övüp denizci, dümenci, gemi işlerinden anlayan diye adlandırıyor, böyle olmayanı yararsız diye kınıyorlar. Gerçek dümenciyi ise hiç anlamıyorlar: Gemiyi gerçekten yönetecekse yılla, mevsimlerle, gökle, yıldızlarla, rüzgârlarla ve bu tekhnē'ye ilişkin her şeyle ilgilenmesi gerektiğini kavramıyorlar. Dümeni, bazıları istesin istemesin, nasıl ele geçireceğine gelince de, dümencilikle birlikte bunun tekhnē'sini ya da alıştırmasını edinmenin mümkün olmadığını sanıyorlar.
δυσαπόδεικτον; ἄκουε δʼ οὖν τῆς εἰκόνος, ἵνʼ ἔτι μᾶλλον ἴδῃς ὡς γλίσχρως εἰκάζω. οὕτω γὰρ χαλεπὸν τὸ πάθος τῶν ἐπιεικεστάτων, ὃ πρὸς τὰς πόλεις πεπόνθασιν, ὥστε οὐδʼ ἔστιν ἓν οὐδὲν ἄλλο τοιοῦτον πεπονθός, ἀλλὰ δεῖ ἐκ πολλῶν αὐτὸ συναγαγεῖν εἰκάζοντα καὶ ἀπολογούμενον ὑπὲρ αὐτῶν, οἷον οἱ γραφῆς τραγελάφους καὶ τὰ τοιαῦτα μειγνύντες γράφουσιν. νόησον γὰρ τοιουτονὶ γενόμενον εἴτε πολλῶν νεῶν πέρι εἴτε μιᾶς· ναύκληρον μεγέθει μὲν καὶ
ῥώμῃ ὑπὲρ τοὺς ἐν τῇ νηὶ πάντας, ὑπόκωφον δὲ καὶ ὁρῶντα ὡσαύτως βραχύ τι καὶ γιγνώσκοντα περὶ ναυτικῶν ἕτερα τοιαῦτα, τοὺς δὲ ναύτας στασιάζοντας πρὸς ἀλλήλους περὶ τῆς κυβερνήσεως, ἕκαστον οἰόμενον δεῖν κυβερνᾶν, μήτε μαθόντα πώποτε τὴν τέχνην μέτε ἔχοντα ἀποδεῖξαι διδάσκαλον ἑαυτοῦ μηδὲ χρόνον ἐν ᾧ ἐμάνθανεν, πρὸς δὲ τούτοις φάσκοντας μηδὲ διδακτὸν εἶναι, ἀλλὰ καὶ τὸν λέγοντα ὡς διδακτὸν ἑτοίμους κατατέμνειν, αὐτοὺς δὲ αὐτῷ ἀεὶ τῷ
ναυκλήρῳ περικεχύσθαι δεομένους καὶ πάντα ποιοῦντας ὅπως ἂν σφίσι τὸ πηδάλιον ἐπιτρέψῃ, ἐνίοτε δʼ ἂν μὴ πείθωσιν ἀλλὰ ἄλλοι μᾶλλον, τοὺς μὲν ἄλλους ἢ ἀποκτεινύντας ἢ ἐκβάλλοντας ἐκ τῆς νεώς, τὸν δὲ γενναῖον ναύκληρον μανδραγόρᾳ ἢ μέθῃ ἤ τινι ἄλλῳ συμποδίσαντας τῆς νεὼς ἄρχειν χρωμένους τοῖς ἐνοῦσι, καὶ πίνοντάς τε καὶ εὐωχουμένους πλεῖν ὡς τὸ εἰκὸς τοὺς τοιούτους, πρὸς δὲ τούτοις ἐπαινοῦντας
ναυτικὸν μὲν καλοῦντας καὶ κυβερνητικὸν καὶ ἐπιστάμενον τὰ κατὰ ναῦν, ὃς ἂν συλλαμβάνειν δεινὸς ᾖ ὅπως ἄρξουσιν ἢ πείθοντες ἢ βιαζόμενοι τὸν ναύκληρον, τὸν δὲ μὴ τοιοῦτον ψέγοντας ὡς ἄχρηστον, τοῦ δὲ ἀληθινοῦ κυβερνήτου πέρι μηδʼ ἐπαΐοντες, ὅτι ἀνάγκη αὐτῷ τὴν ἐπιμέλειαν ποιεῖσθαι ἐνιαυτοῦ καὶ ὡρῶν καὶ οὐρανοῦ καὶ ἄστρων καὶ πνευμάτων καὶ πάντων τῶν τῇ τέχνῃ προσηκόντων, εἰ μέλλει τῷ ὄντι νεὼς ἀρχικὸς ἔσεσθαι, ὅπως δὲ κυβερνήσει
488eGemilerde böyle şeyler olurken, gerçek dümenciye böyle düzenlenmiş gemilerdeki yolcuların gerçekten yıldız gözleyen, geveze, kendilerine yararsız biri diyeceğini düşünmez misin?"
ἐάντε τινες βούλωνται ἐάντε μή, μήτε τέχνην τούτου μήτε μελέτην οἰόμενοι δυνατὸν εἶναι λαβεῖν ἅμα καὶ τὴν κυβερνητικήν.
τοιούτων δὴ περὶ τὰς ναῦς γιγνομένων τὸν ὡς ἀληθῶς κυβερνητικὸν οὐχ ἡγῇ ἂν τῷ ὄντι μετεωροσκόπον
489a"Hem de çok," dedi Adeimantos.
"Sanırım," dedim, "bu benzetmenin şehirlerin gerçek filozoflara karşı tutumuna benzediğini görmek için onu tek tek incelemene gerek yok; ne dediğimi anlıyorsun."
"Hem de çok iyi," dedi.
"Öyleyse önce, filozofların şehirlerde onurlandırılmamasına şaşan kişiye bu benzetmeyi öğret ve onurlandırılsalardı bunun çok daha şaşılacak bir şey olacağına onu ikna etmeye çalış."
τε καὶ ἀδολέσχην καὶ ἄχρηστόν σφισι καλεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἐν ταῖς οὕτω κατεσκευασμέναις ναυσὶ πλωτήρων;
καὶ μάλα, ἔφη ὁ Ἀδείμαντος.
οὐ δή, ἦν δʼ ἐγώ, οἶμαι δεῖσθαί σε ἐξεταζομένην τὴν εἰκόνα ἰδεῖν, ὅτι ταῖς πόλεσι πρὸς τοὺς ἀληθινοὺς φιλοσόφους τὴν διάθεσιν ἔοικεν, ἀλλὰ μανθάνειν ὃ λέγω.
καὶ μάλʼ, ἔφη.
πρῶτον μὲν τοίνυν ἐκεῖνον τὸν θαυμάζοντα ὅτι οἱ φιλόσοφοι οὐ τιμῶνται ἐν ταῖς πόλεσι δίδασκέ τε τὴν εἰκόνα καὶ πειρῶ πείθειν ὅτι πολὺ ἂν θαυμαστότερον ἦν
489b"Öğreteceğim," dedi.
"Felsefeyle uğraşanların en iyilerinin çoğunluğa yararsız olduğunu söylemekte de haklısın. Ama ona, bu yararsızlıktan iyileri değil, onlardan yararlanmayanları sorumlu tutmasını söyle. Çünkü dümencinin tayfalardan kendisi tarafından yönetilmeyi rica etmesi, bilgelerin zenginlerin kapısına gitmesi tabiata uygun değildir; bu nükteyi yapan yalan söylemiştir. Gerçek şu ki, hasta olan, ister zengin ister yoksul olsun, hekimlerin kapısına gitmek zorundadır; yönetilmeye ihtiyacı olan herkes de yönetebilecek olanın kapısına gitmelidir. Gerçekten bir işe yarayan yönetici, yönetilenlerden kendisi tarafından yönetilmelerini rica etmez.
εἰ ἐτιμῶντο.
ἀλλὰ διδάξω, ἔφη.
καὶ ὅτι τοίνυν τἀληθῆ λέγεις, ὡς ἄχρηστοι τοῖς πολλοῖς οἱ ἐπιεικέστατοι τῶν ἐν φιλοσοφίᾳ· τῆς μέντοι ἀχρηστίας τοὺς μὴ χρωμένους κέλευε αἰτιᾶσθαι, ἀλλὰ μὴ τοὺς ἐπιεικεῖς. οὐ γὰρ ἔχει φύσιν κυβερνήτην ναυτῶν δεῖσθαι ἄρχεσθαι ὑφʼ αὑτοῦ οὐδὲ τοὺς σοφοὺς ἐπὶ τὰς τῶν πλουσίων θύρας ἰέναι, ἀλλʼ ὁ τοῦτο κομψευσάμενος ἐψεύσατο, τὸ δὲ ἀληθὲς πέφυκεν, ἐάντε πλούσιος ἐάντε πένης κάμνῃ, ἀναγκαῖον
489cBugünkü siyasi yöneticileri demin söylediğimiz tayfalara, onların yararsız ve gökler hakkında gevezelik eden dediği kişileri de gerçek dümencilere benzetirsen yanılmazsın."
"Çok doğru," dedi.
"Bu yüzden ve bu şartlar altında en iyi uğraşın, ona zıt şeylerle uğraşanlar arasında itibar görmesi kolay değildir. Ama felsefeye karşı açık ara en büyük ve en güçlü iftira, onunla uğraştığını söyleyenler yüzünden doğar. Felsefeyi suçlayanın, ona yönelenlerin çoğunun büsbütün kötü, en iyilerinin de yararsız olduğunu söylediğini anlattığın kişiler bunlardır; ben de doğru söylediğini kabul ettim.
εἶναι ἐπὶ ἰατρῶν θύρας ἰέναι καὶ πάντα τὸν ἄρχεσθαι δεόμενον ἐπὶ τὰς τοῦ ἄρχειν δυναμένου, οὐ τὸν ἄρχοντα δεῖσθαι τῶν ἀρχομένων ἄρχεσθαι, οὗ ἂν τῇ ἀληθείᾳ τι ὄφελος ᾖ. ἀλλὰ τοὺς νῦν πολιτικοὺς ἄρχοντας ἀπεικάζων οἷς ἄρτι ἐλέγομεν ναύταις οὐχ ἁμαρτήσῃ, καὶ τοὺς ὑπὸ τούτων ἀχρήστους λεγομένους καὶ μετεωρολέσχας τοῖς ὡς ἀληθῶς κυβερνήταις.
ὀρθότατα, ἔφη.
ἔκ τε τοίνυν τούτων καὶ ἐν τούτοις οὐ ῥᾴδιον εὐδοκιμεῖν τὸ βέλτιστον ἐπιτήδευμα ὑπὸ τῶν τἀναντία ἐπιτηδευόντων·
489dDeğil mi?"
"Evet."
"İyilerin yararsızlığının sebebini anlattık, değil mi?"
"Hem de çok iyi."
"İstersen bundan sonra çoğunluğun kötülüğünün neden kaçınılmaz olduğunu anlatalım ve elimizden gelirse bunun sebebinin de felsefe olmadığını göstermeye çalışalım."
πολὺ δὲ μεγίστη καὶ ἰσχυροτάτη διαβολὴ γίγνεται φιλοσοφίᾳ διὰ τοὺς τὰ τοιαῦτα φάσκοντας ἐπιτηδεύειν, οὓς δὴ σὺ φῂς τὸν ἐγκαλοῦντα τῇ φιλοσοφίᾳ λέγειν ὡς παμπόνηροι οἱ πλεῖστοι τῶν ἰόντων ἐπʼ αὐτήν, οἱ δὲ ἐπιεικέστατοι ἄχρηστοι, καὶ ἐγὼ συνεχώρησα ἀληθῆ σε λέγειν. ἦ γάρ;
ναί.
οὐκοῦν τῆς μὲν τῶν ἐπιεικῶν ἀχρηστίας τὴν αἰτίαν διεληλύθαμεν;
καὶ μάλα.
τῆς δὲ τῶν πολλῶν πονηρίας τὴν ἀνάγκην βούλει τὸ μετὰ τοῦτο διέλθωμεν, καὶ ὅτι οὐδὲ τούτου φιλοσοφία αἰτία,
489e"Elbette."
"Dinleyelim ve konuşalım öyleyse; iyi ve güzel bir insan olacak kişinin tabiatının nasıl olması gerektiğini anlattığımız yeri hatırlayarak oradan başlayalım.
ἂν δυνώμεθα, πειραθῶμεν δεῖξαι;
πάνυ μὲν οὖν.
ἀκούωμεν δὴ καὶ λέγωμεν ἐκεῖθεν ἀναμνησθέντες, ὅθεν διῇμεν τὴν φύσιν οἷον ἀνάγκη φῦναι τὸν καλόν τε κἀγαθὸν
490aHatırlıyorsan ona önce hakikat önderlik ediyordu: Onun peşinden her şekilde ve her bakımdan gitmesi gerekiyordu; yoksa bir şarlatan olarak gerçek felsefeden hiçbir payı olmazdı."
"Öyle söylenmişti."
"Yalnız bu bile bugün onun hakkında düşünülenlere çok aykırı değil mi?"
"Hem de çok," dedi.
"Peki şöyle savunsak yerinde olmaz mı: Gerçekten öğrenmeyi seven kişi tabiatı gereği var olana ulaşmak için çabalar; kanaat konusu olan çok sayıdaki tek tek şeylerde oyalanmaz, yoluna devam eder. Her şeyin kendisinin tabiatına, psykhē'sinin böyle bir şeye dokunmaya yaraşan yanıyla dokununcaya kadar aşkı körelmez, sönmez; buna yaraşan da ona akraba olan yandır. Gerçekten var olana bu yanla yaklaşıp onunla birleşerek nous'u ve hakikati doğurur; böylece bilir, gerçekten yaşar ve beslenir, doğum sancısından da ancak o zaman kurtulur, daha önce değil."
ἐσόμενον. ἡγεῖτο δʼ αὐτῷ, εἰ νῷ ἔχεις, πρῶτον μὲν ἀλήθεια, ἣν διώκειν αὐτὸν πάντως καὶ πάντῃ ἔδει ἢ ἀλαζόνι ὄντι μηδαμῇ μετεῖναι φιλοσοφίας ἀληθινῆς.
ἦν γὰρ οὕτω λεγόμενον.
οὐκοῦν ἓν μὲν τοῦτο σφόδρα οὕτω παρὰ δόξαν τοῖς νῦν δοκουμένοις περὶ αὐτοῦ;
καὶ μάλα, ἔφη.
ἆρʼ οὖν δὴ οὐ μετρίως ἀπολογησόμεθα ὅτι πρὸς τὸ ὂν πεφυκὼς εἴη ἁμιλλᾶσθαι ὅ γε ὄντως φιλομαθής, καὶ οὐκ
490b"Bundan daha yerinde bir savunma olamaz," dedi.
"Peki? Böyle birinin yalanı sevmekle bir ilgisi olur mu, yoksa tam tersine ondan nefret mi eder?"
ἐπιμένοι ἐπὶ τοῖς δοξαζομένοις εἶναι πολλοῖς ἑκάστοις, ἀλλʼ ἴοι καὶ οὐκ ἀμβλύνοιτο οὐδʼ ἀπολήγοι τοῦ ἔρωτος, πρὶν αὐτοῦ ὃ ἔστιν ἑκάστου τῆς φύσεως ἅψασθαι ᾧ προσήκει ψυχῆς ἐφάπτεσθαι τοῦ τοιούτου—προσήκει δὲ συγγενεῖ— ᾧ πλησιάσας καὶ μιγεὶς τῷ ὄντι ὄντως, γεννήσας νοῦν καὶ ἀλήθειαν, γνοίη τε καὶ ἀληθῶς ζῴη καὶ τρέφοιτο καὶ οὕτω λήγοι ὠδῖνος, πρὶν δʼ οὔ;
ὡς οἷόν τʼ, ἔφη, μετριώτατα.
τί οὖν; τούτῳ τι μετέσται ψεῦδος ἀγαπᾶν ἢ πᾶν τοὐναντίον μισεῖν;
490c"Nefret eder," dedi.
"Hakikat önderlik ederken, sanırım ardından bir kötülükler korosunun gideceğini asla söylemeyiz."
"Nasıl söyleriz?"
"Tersine, ardından sağlıklı ve adil bir karakter gider, onu da itidal izler."
"Doğru," dedi.
"Filozof tabiatının öteki korosunu yeniden en baştan zorla sıraya dizmeye ne gerek var? Hatırlarsın, cesaret, yüce düşüncelilik, kolay öğrenme ve güçlü bellek bunlara yakışıyordu. Sen de araya girip herkesin söylediklerimizi kabul etmek zorunda kalacağını, ama sözleri bırakıp sözün konusu olan kişilere bakınca onlardan bazılarının yararsız, çoğunun da her türlü kötülükle kötü olduğunu gördüğünü söyleyeceğini belirtmiştin. Bu iftiranın sebebini incelerken şimdi şu soruya geldik: Çoğu neden kötü? İşte bu yüzden gerçek filozofların tabiatını yeniden ele aldık ve zorunlu olarak tarif ettik."
μισεῖν, ἔφη.
ἡγουμένης δὴ ἀληθείας οὐκ ἄν ποτε οἶμαι φαμὲν αὐτῇ χορὸν κακῶν ἀκολουθῆσαι.
πῶς γάρ;
ἀλλʼ ὑγιές τε καὶ δίκαιον ἦθος, ᾧ καὶ σωφροσύνην ἕπεσθαι.
ὀρθῶς, ἔφη.
καὶ δὴ τὸν ἄλλον τῆς φιλοσόφου φύσεως χορὸν τί δεῖ πάλιν ἐξ ἀρχῆς ἀναγκάζοντα τάττειν; μέμνησαι γάρ που ὅτι συνέβη προσῆκον τούτοις ἀνδρεία, μεγαλοπρέπεια, εὐμάθεια, μνήμη· καὶ σοῦ ἐπιλαβομένου ὅτι πᾶς μὲν ἀναγκασθήσεται
ὁμολογεῖν οἷς λέγομεν, ἐάσας δὲ τοὺς λόγους, εἰς αὐτοὺς ἀποβλέψας περὶ ὧν ὁ λόγος, φαίη ὁρᾶν αὐτῶν τοὺς μὲν ἀχρήστους, τοὺς δὲ πολλοὺς κακοὺς πᾶσαν κακίαν, τῆς διαβολῆς τὴν αἰτίαν ἐπισκοποῦντες ἐπὶ τούτῳ νῦν γεγόναμεν, τί ποθʼ οἱ πολλοὶ κακοί, καὶ τούτου δὴ ἕνεκα πάλιν ἀνειλήφαμεν τὴν τῶν ἀληθῶς φιλοσόφων φύσιν καὶ ἐξ ἀνάγκης ὡρισάμεθα.
490e"Öyle," dedi.
"O hâlde bu tabiatın nasıl bozulduğuna bakmamız gerekiyor: Çoğunda nasıl mahvolup gittiğine, ancak küçük bir kısmının nasıl kurtulduğuna. Kurtulanlar da halkın kötü demediği, yalnızca yararsız dediği kimselerdir. Ardından da bu tabiatı taklit edip onun uğraşına kendini yerleştiren tabiatlara bakmalıyız: Kendilerine layık olmayan, boylarını aşan bir uğraşa girişip her adımda yanlış nota basan bu psykhē'ler nasıl tabiatlardır da senin dediğin o kötü ünü her yerde ve herkesin gözünde felsefeye yapıştırmışlardır?"
ἔστιν, ἔφη, ταῦτα.
ταύτης δή, ἦν δʼ ἐγώ, τῆς φύσεως δεῖ θεάσασθαι τὰς φθοράς, ὡς διόλλυται ἐν πολλοῖς, σμικρὸν δέ τι ἐκφεύγει, οὓς δὴ καὶ οὐ πονηρούς, ἀχρήστους δὲ καλοῦσι· καὶ μετὰ
491a"Peki, hangi bozulmalardan söz ediyorsun?" dedi.
"Elimden gelirse sana anlatmaya çalışacağım," dedim. "Sanırım şu noktada herkes bize hak verecektir: Az önce saydığımız bütün nitelikleri taşıyan böyle bir tabiat, kişi tam bir filozof olacaksa, insanlar arasında seyrek yetişir, sayıca da azdır. Yoksa sen öyle düşünmüyor musun?"
τοῦτο αὖ τὰς μιμουμένας ταύτην καὶ εἰς τὸ ἐπιτήδευμα καθισταμένας αὐτῆς, οἷαι οὖσαι φύσεις ψυχῶν εἰς ἀνάξιον καὶ μεῖζον ἑαυτῶν ἀφικνούμεναι ἐπιτήδευμα, πολλαχῇ πλημμελοῦσαι, πανταχῇ καὶ ἐπὶ πάντας δόξαν οἵαν λέγεις φιλοσοφίᾳ προσῆψαν.
τίνας δέ, ἔφη, τὰς διαφθορὰς λέγεις;
ἐγώ σοι, εἶπον, ἂν οἷός τε γένωμαι, πειράσομαι διελθεῖν. τόδε μὲν οὖν οἶμαι πᾶς ἡμῖν ὁμολογήσει, τοιαύτην φύσιν καὶ πάντα ἔχουσαν ὅσα προσετάξαμεν νυνδή, εἰ τελέως
491b"Hem de nasıl."
"İşte bu azınlığı tehdit eden yıkımların ne kadar çok ve ne kadar büyük olduğuna bir bak."
"Nelermiş onlar?"
"İşitilecek en şaşırtıcı şey şu: Bu tabiatta övdüğümüz niteliklerin her biri, kendisini taşıyan psykhē'yi mahveder ve felsefeden koparır. Cesareti, itidali ve saydığımız bütün öbür nitelikleri kastediyorum."
"Tuhaf bir söz bu," dedi.
μέλλοι φιλόσοφος γενέσθαι, ὀλιγάκις ἐν ἀνθρώποις φύεσθαι καὶ ὀλίγας. ἢ οὐκ οἴει;
σφόδρα γε.
τούτων δὴ τῶν ὀλίγων σκόπει ὡς πολλοὶ ὄλεθροι καὶ μεγάλοι.
τίνες δή;
ὃ μὲν πάντων θαυμαστότατον ἀκοῦσαι, ὅτι ἓν ἕκαστον ὧν ἐπῃνέσαμεν τῆς φύσεως ἀπόλλυσι τὴν ἔχουσαν ψυχὴν καὶ ἀποσπᾷ φιλοσοφίας. λέγω δὲ ἀνδρείαν, σωφροσύνην καὶ πάντα ἃ διήλθομεν.
ἄτοπον, ἔφη, ἀκοῦσαι.
491c"Üstelik," dedim, "bunlara ek olarak iyi denen her şey de onu bozar ve felsefeden koparır: güzellik, zenginlik, beden gücü, şehirde nüfuzlu akrabalar ve bunlara bağlı her şey. Neyi kastettiğimin ana hatlarını anlıyorsun."
"Anlıyorum," dedi, "ama söylediklerini daha açık öğrenmek isterdim."
"Öyleyse meseleyi bütünüyle ve doğru biçimde kavra," dedim. "O zaman her şey sana apaçık görünecek, demin söylediklerim de tuhaf gelmeyecek."
"Nasıl yapmamı istiyorsun?" dedi.
ἔτι τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, πρὸς τούτοις τὰ λεγόμενα ἀγαθὰ πάντα φθείρει καὶ ἀποσπᾷ, κάλλος καὶ πλοῦτος καὶ ἰσχὺς σώματος καὶ συγγένεια ἐρρωμένη ἐν πόλει καὶ πάντα τὰ τούτων οἰκεῖα· ἔχεις γὰρ τὸν τύπον ὧν λέγω.
ἔχω, ἔφη· καὶ ἡδέως γʼ ἂν ἀκριβέστερον ἃ λέγεις πυθοίμην.
λαβοῦ τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, ὅλου αὐτοῦ ὀρθῶς, καί σοι εὔδηλόν τε φανεῖται καὶ οὐκ ἄτοπα δόξει τὰ προειρημένα περὶ αὐτῶν.
πῶς οὖν, ἔφη, κελεύεις;
491d"Bitki olsun hayvan olsun," dedim, "her tohum ve her filiz için şunu biliyoruz: Kendisine uygun besini, mevsimi ve yeri bulamazsa, ne kadar gürbüzse kendisine gereken şeylerden o kadar çok yoksun kalır. Çünkü kötü, iyi olmayana olduğundan daha çok iyiye zıttır."
"Elbette."
"Öyleyse en iyi tabiatın kendisine yabancı bir besinle beslendiğinde sıradan bir tabiattan daha kötü duruma düşmesi, sanırım, akla yatkındır."
"Yatkın."
παντός, ἦν δʼ ἐγώ, σπέρματος πέρι ἢ φυτοῦ, εἴτε ἐγγείων εἴτε τῶν ζῴων, ἴσμεν ὅτι τὸ μὴ τυχὸν τροφῆς ἧς προσήκει ἑκάστῳ μηδʼ ὥρας μηδὲ τόπου, ὅσῳ ἂν ἐρρωμενέστερον ᾖ, τοσούτῳ πλειόνων ἐνδεῖ τῶν πρεπόντων· ἀγαθῷ γάρ που κακὸν ἐναντιώτερον ἢ τῷ μὴ ἀγαθῷ.
πῶς δʼ οὔ;
ἔχει δὴ οἶμαι λόγον τὴν ἀρίστην φύσιν ἐν ἀλλοτριωτέρᾳ οὖσαν τροφῇ κάκιον ἀπαλλάττειν τῆς φαύλης.
ἔχει.
491e"Psykhē'ler için de aynı şeyi söylemeyelim mi, Adeimantos?" dedim. "En iyi yaratılışlı psykhē'ler kötü bir terbiye görürse olağanüstü kötü olur. Yoksa büyük haksızlıkların ve katıksız kötülüğün, beslenmesi yüzünden bozulmuş gürbüz bir tabiattan değil de sıradan bir tabiattan doğduğunu, zayıf bir tabiatın da bir gün büyük iyiliklere ya da büyük kötülüklere sebep olabileceğini mi sanıyorsun?"
"Hayır," dedi, "senin dediğin gibi."
οὐκοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ Ἀδείμαντε, καὶ τὰς ψυχὰς οὕτω φῶμεν τὰς εὐφυεστάτας κακῆς παιδαγωγίας τυχούσας διαφερόντως κακὰς γίγνεσθαι; ἢ οἴει τὰ μεγάλα ἀδικήματα καὶ τὴν ἄκρατον πονηρίαν ἐκ φαύλης ἀλλʼ οὐκ ἐκ νεανικῆς φύσεως τροφῇ διολομένης γίγνεσθαι, ἀσθενῆ δὲ φύσιν μεγάλων οὔτε ἀγαθῶν οὔτε κακῶν αἰτίαν ποτὲ ἔσεσθαι;
οὔκ, ἀλλά, ἦ δʼ ὅς, οὕτως.
492a"Öyleyse filozofa yakıştırdığımız tabiat, sanırım, uygun bir öğrenim bulursa büyüyüp gelişerek zorunlu olarak her aretē'ye ulaşır. Ama kendisine uygun olmayan bir toprağa ekilip dikilerek beslenirse, tanrılardan biri yardımına yetişmedikçe, bu kez her bakımdan tam tersine varır. Yoksa sen de çoğunluk gibi, gençlerin, söz etmeye değer bir ölçüde, sofistler tarafından bozulduğuna, onları bozanların da kendi hesabına çalışan birtakım sofistler olduğuna mı inanıyorsun? Bunu söyleyenlerin kendilerinin en büyük sofistler olduğunu, gençleri de yaşlıları da, erkekleri de kadınları da en mükemmel biçimde terbiye edip istedikleri gibi biçimlendirdiklerini görmüyor musun?"
ἣν τοίνυν ἔθεμεν τοῦ φιλοσόφου φύσιν, ἂν μὲν οἶμαι μαθήσεως προσηκούσης τύχῃ, εἰς πᾶσαν ἀρετὴν ἀνάγκη αὐξανομένην ἀφικνεῖσθαι, ἐὰν δὲ μὴ ἐν προσηκούσῃ σπαρεῖσά τε καὶ φυτευθεῖσα τρέφηται, εἰς πάντα τἀναντία αὖ, ἐὰν μή τις αὐτῇ βοηθήσας θεῶν τύχῃ. ἢ καὶ σὺ ἡγῇ, ὥσπερ οἱ πολλοί, διαφθειρομένους τινὰς εἶναι ὑπὸ σοφιστῶν νέους, διαφθείροντας δέ τινας σοφιστὰς ἰδιωτικούς, ὅτι καὶ ἄξιον λόγου, ἀλλʼ οὐκ αὐτοὺς τοὺς ταῦτα λέγοντας μεγίστους
492b"Ne zaman?" dedi.
"Kalabalık hâlinde meclislere, mahkemelere, tiyatrolara, ordugâhlara ya da halkın toplandığı başka bir yere yığılıp oturdukları, söylenen ya da yapılan şeylerin kimini kınayıp kimini övdükleri zaman," dedim. "İkisinde de ölçüyü kaçırırlar; bağırıp çağırır, el çırparlar. Üstelik bulundukları yerin kayaları da sesi yankılayarak kınamanın ve övgünün gürültüsünü ikiye katlar. Böyle bir anda, derler ya, gencin yüreği ne hâle gelir sence? Hangi özel terbiye buna dayanabilir? Böyle bir kınama ve övgü selinde boğulup akıntı onu nereye götürürse oraya sürüklenmez mi? Genç de onların güzel ve çirkin dediğine güzel ve çirkin demez mi, onlar ne yaparsa onu yapmaz mı, onlar gibi biri olup çıkmaz mı?"
μὲν εἶναι σοφιστάς, παιδεύειν δὲ τελεώτατα καὶ ἀπεργάζεσθαι οἵους βούλονται εἶναι καὶ νέους καὶ πρεσβυτέρους καὶ ἄνδρας καὶ γυναῖκας;
πότε δή; ἦ δʼ ὅς.
ὅταν, εἶπον, συγκαθεζόμενοι ἁθρόοι πολλοὶ εἰς ἐκκλησίας ἢ εἰς δικαστήρια ἢ θέατρα ἢ στρατόπεδα ἤ τινα ἄλλον κοινὸν πλήθους σύλλογον σὺν πολλῷ θορύβῳ τὰ μὲν ψέγωσι τῶν λεγομένων ἢ πραττομένων, τὰ δὲ ἐπαινῶσιν, ὑπερβαλλόντως ἑκάτερα, καὶ ἐκβοῶντες καὶ κροτοῦντες, πρὸς δʼ
αὐτοῖς αἵ τε πέτραι καὶ ὁ τόπος ἐν ᾧ ἂν ὦσιν ἐπηχοῦντες διπλάσιον θόρυβον παρέχωσι τοῦ ψόγου καὶ ἐπαίνου. ἐν δὴ τῷ τοιούτῳ τὸν νέον, τὸ λεγόμενον, τίνα οἴει καρδίαν ἴσχειν; ἢ ποίαν [ἂν] αὐτῷ παιδείαν ἰδιωτικὴν ἀνθέξειν, ἣν οὐ κατακλυσθεῖσαν ὑπὸ τοῦ τοιούτου ψόγου ἢ ἐπαίνου οἰχήσεσθαι φερομένην κατὰ ῥοῦν ᾗ ἂν οὗτος φέρῃ, καὶ φήσειν τε τὰ αὐτὰ τούτοις καλὰ καὶ αἰσχρὰ εἶναι, καὶ ἐπιτηδεύσειν ἅπερ ἂν οὗτοι, καὶ ἔσεσθαι τοιοῦτον;
492d"Hem de kaçınılmaz olarak, Sokrates," dedi.
"Üstelik," dedim, "en büyük zorunluluktan henüz söz etmedik."
"Hangisinden?" dedi.
"Bu terbiyeciler ve sofistler, sözle ikna edemedikleri zaman işe başvururlar. Sözlerine boyun eğmeyeni itibarını elinden alarak, para cezasıyla ve ölümle cezalandırdıklarını bilmiyor musun?"
"Hem de çok iyi biliyorum," dedi.
"Öyleyse başka hangi sofistin ya da hangi özel sözün bunlara karşı direnip galip geleceğini sanıyorsun?"
πολλή, ἦ δʼ ὅς, ὦ Σώκρατες, ἀνάγκη.
καὶ μήν, ἦν δʼ ἐγώ, οὔπω τὴν μεγίστην ἀνάγκην εἰρήκαμεν.
ποίαν; ἔφη.
ἣν ἔργῳ προστιθέασι λόγῳ μὴ πείθοντες οὗτοι οἱ παιδευταί τε καὶ σοφισταί. ἢ οὐκ οἶσθα ὅτι τὸν μὴ πειθόμενον ἀτιμίαις τε καὶ χρήμασι καὶ θανάτοις κολάζουσι;
καὶ μάλα, ἔφη, σφόδρα.
τίνα οὖν ἄλλον σοφιστὴν οἴει ἢ ποίους ἰδιωτικοὺς λόγους ἐναντία τούτοις τείνοντας κρατήσειν;
492e"Hiçbirinin, sanırım," dedi.
"Elbette," dedim, "buna kalkışmak bile büyük bir akılsızlıktır. Çünkü bunların terbiyesine karşın aretē'ye yönelecek biçimde terbiye edilmiş farklı bir karakter ne vardır, ne olmuştur, ne de olacaktır. İnsan karakterini kastediyorum, dostum; tanrısal olanı ise atasözünün dediği gibi hesabın dışında tutalım. Çünkü iyi bil: Yönetim biçimlerinin bu hâlinde kurtulan ve olması gerektiği gibi olan ne varsa, onu ilahî bir takdirin kurtardığını söylersen yanlış söylemiş olmazsın."
οἶμαι μὲν οὐδένα, ἦ δʼ ὅς.
οὐ γάρ, ἦν δʼ ἐγώ, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐπιχειρεῖν πολλὴ ἄνοια.
οὔτε γὰρ γίγνεται οὔτε γέγονεν οὐδὲ οὖν μὴ γένηται ἀλλοῖον ἦθος πρὸς ἀρετὴν παρὰ τὴν τούτων παιδείαν πεπαιδευμένον, ἀνθρώπειον, ὦ ἑταῖρε—θεῖον μέντοι κατὰ τὴν παροιμίαν ἐξαιρῶμεν λόγου· εὖ γὰρ χρὴ εἰδέναι, ὅτιπερ ἂν σωθῇ τε
493a"Ben de başka türlü düşünmüyorum," dedi.
"Öyleyse bunlara ek olarak şunu da kabul et," dedim.
"Neyi?"
"Bunların sofist deyip rakip saydıkları, ücretle ders veren o özel kişilerin her biri, çoğunluğun toplandığında benimsediği inanışlardan başka bir şey öğretmez, bunlara da bilgelik der. Bu, şuna benzer: Biri, beslenen iri ve güçlü bir hayvanın öfkelerini ve arzularını iyice öğrenmiş olsun. Ona nereden yaklaşmak, nereden tutmak gerektiğini, ne zaman ve neyin yüzünden en huysuz ya da en uysal olduğunu, hangi durumda hangi sesleri çıkarmayı âdet edindiğini, başkası hangi sesleri çıkarınca yatışıp hangilerinde kızıştığını bilsin. Bütün bunları hayvanla uzun zaman geçirerek öğrendikten sonra da buna bilgelik desin, onu bir tekhnē hâline getirmiş gibi öğretmeye girişsin. Oysa bu inanışlardan ve arzulardan hangisinin güzel ya da çirkin, iyi ya da kötü, adil ya da adaletsiz olduğunu gerçekte hiç bilmesin; bütün bu adları o büyük hayvanın kanaatlerine göre koysun. Onun hoşlandığı şeylere iyi, canını sıkan şeylere kötü desin, bunlar hakkında başka hiçbir açıklaması olmasın; zorunlu olana adil ve güzel desin, ama zorunlu olanın tabiatıyla iyinin tabiatı arasında gerçekte ne büyük fark bulunduğunu ne kendisi görmüş olsun ne de bir başkasına gösterebilsin."
καὶ γένηται οἷον δεῖ ἐν τοιαύτῃ καταστάσει πολιτειῶν, θεοῦ μοῖραν αὐτὸ σῶσαι λέγων οὐ κακῶς ἐρεῖς.
οὐδʼ ἐμοὶ ἄλλως, ἔφη, δοκεῖ.
ἔτι τοίνυν σοι, ἦν δʼ ἐγώ, πρὸς τούτοις καὶ τόδε δοξάτω.
τὸ ποῖον;
ἕκαστος τῶν μισθαρνούντων ἰδιωτῶν, οὓς δὴ οὗτοι σοφιστὰς καλοῦσι καὶ ἀντιτέχνους ἡγοῦνται, μὴ ἄλλα παιδεύειν ἢ ταῦτα τὰ τῶν πολλῶν δόγματα, ἃ δοξάζουσιν ὅταν ἁθροισθῶσιν, καὶ σοφίαν ταύτην καλεῖν· οἷόνπερ ἂν εἰ θρέμματος μεγάλου καὶ ἰσχυροῦ τρεφομένου τὰς ὀργάς τις καὶ
ἐπιθυμίας κατεμάνθανεν, ὅπῃ τε προσελθεῖν χρὴ καὶ ὅπῃ ἅψασθαι αὐτοῦ, καὶ ὁπότε χαλεπώτατον ἢ πρᾳότατον καὶ ἐκ τίνων γίγνεται, καὶ φωνὰς δὴ ἐφʼ οἷς ἑκάστας εἴωθεν φθέγγεσθαι, καὶ οἵας αὖ ἄλλου φθεγγομένου ἡμεροῦταί τε καὶ ἀγριαίνει, καταμαθὼν δὲ ταῦτα πάντα συνουσίᾳ τε καὶ χρόνου τριβῇ σοφίαν τε καλέσειεν καὶ ὡς τέχνην συστησάμενος ἐπὶ διδασκαλίαν τρέποιτο, μηδὲν εἰδὼς τῇ ἀληθείᾳ τούτων τῶν δογμάτων τε καὶ ἐπιθυμιῶν ὅτι καλὸν ἢ αἰσχρὸν
493c"Tanrı aşkına, böyle biri sana tuhaf bir terbiyeci gibi görünmez mi?"
"Görünür," dedi.
"Peki, çeşit çeşit insanın toplanmasından oluşan kalabalığın öfkesini ve hazlarını kavramayı bilgelik sayan kişinin, ister resimde ister müzikte ister siyasette olsun, bundan bir farkı var mı sence?"
ἢ ἀγαθὸν ἢ κακὸν ἢ δίκαιον ἢ ἄδικον, ὀνομάζοι δὲ πάντα ταῦτα ἐπὶ ταῖς τοῦ μεγάλου ζῴου δόξαις, οἷς μὲν χαίροι ἐκεῖνο ἀγαθὰ καλῶν, οἷς δὲ ἄχθοιτο κακά, ἄλλον δὲ μηδένα ἔχοι λόγον περὶ αὐτῶν, ἀλλὰ τἀναγκαῖα δίκαια καλοῖ καὶ καλά, τὴν δὲ τοῦ ἀναγκαίου καὶ ἀγαθοῦ φύσιν, ὅσον διαφέρει τῷ ὄντι, μήτε ἑωρακὼς εἴη μήτε ἄλλῳ δυνατὸς δεῖξαι. τοιοῦτος δὴ ὢν πρὸς Διὸς οὐκ ἄτοπος ἄν σοι δοκεῖ εἶναι παιδευτής;
ἔμοιγʼ, ἔφη.
ἦ οὖν τι τούτου δοκεῖ διαφέρειν ὁ τὴν τῶν πολλῶν καὶ
493d"Çünkü biri bu kalabalıkla düşüp kalkar, onlara bir şiir, başka bir zanaat eseri ya da şehre bir hizmet sunar da çoğunluğu kendi üzerinde, zorunlu olanın ötesinde söz sahibi yaparsa, onların neyi övüyorlarsa onu yapmak, 'Diomedes zorunluluğu' denen o kaçınılmaz zorunlulukla, onun yazgısı olur. Ama bunların gerçekten iyi ve güzel olduğuna dair onlardan birinin gülünç olmayan bir açıklama yaptığını hiç duydun mu?"
παντοδαπῶν συνιόντων ὀργὴν καὶ ἡδονὰς κατανενοηκέναι σοφίαν ἡγούμενος, εἴτʼ ἐν γραφικῇ εἴτʼ ἐν μουσικῇ εἴτε δὴ ἐν πολιτικῇ; ὅτι μὲν γὰρ ἄν τις τούτοις ὁμιλῇ ἐπιδεικνύμενος, ἢ ποίησιν ἤ τινα ἄλλην δημιουργίαν ἢ πόλει διακονίαν, κυρίους αὑτοῦ ποιῶν τοὺς πολλούς, πέρα τῶν ἀναγκαίων, ἡ Διομηδεία λεγομένη ἀνάγκη ποιεῖν αὐτῷ ταῦτα ἃ ἂν οὗτοι ἐπαινῶσιν· ὡς δὲ καὶ ἀγαθὰ καὶ καλὰ ταῦτα τῇ ἀληθείᾳ, ἤδη πώποτέ του ἤκουσας αὐτῶν λόγον διδόντος οὐ καταγέλαστον;
493e"Sanırım hiç de duymayacağım," dedi.
"Bütün bunları aklında tutarak şunu hatırla: Güzelin kendisinin var olduğunu, çok sayıdaki güzel şeylerin değil de onun var olduğunu; ya da her bir şeyin kendisinin, çok sayıdaki tek tek şeylerin değil de onun var olduğunu kalabalığın kabul etmesi ya da düşünmesi mümkün mü?"
οἶμαι δέ γε, ἦ δʼ ὅς, οὐδʼ ἀκούσομαι.
ταῦτα τοίνυν πάντα ἐννοήσας ἐκεῖνο ἀναμνήσθητι· αὐτὸ τὸ καλὸν ἀλλὰ μὴ τὰ πολλὰ καλά, ἢ αὐτό τι ἕκαστον καὶ
494a"Asla," dedi.
"Demek ki kalabalığın filozof olması imkânsız," dedim.
"İmkânsız."
"Öyleyse felsefeyle uğraşanların onlar tarafından kınanması da kaçınılmaz."
"Kaçınılmaz."
"Kalabalıkla düşüp kalkıp onu hoşnut etmek isteyen bu özel kişiler tarafından da."
"Belli."
"Bütün bunlardan sonra filozof tabiatının bu uğraşta kalıp sonuna kadar varması için nasıl bir kurtuluş görüyorsun? Daha önce söylediklerimizi hesaba kat."
μὴ τὰ πολλὰ ἕκαστα, ἔσθʼ ὅπως πλῆθος ἀνέξεται ἢ ἡγήσεαι εἶναι;
ἥκιστά γʼ, ἔφη.
φιλόσοφον μὲν ἄρα, ἦν δʼ ἐγώ, πλῆθος ἀδύνατον εἶναι.
ἀδύνατον.
καὶ τοὺς φιλοσοφοῦντας ἄρα ἀνάγκη ψέγεσθαι ὑπʼ αὐτῶν.
ἀνάγκη.
καὶ ὑπὸ τούτων δὴ τῶν ἰδιωτῶν, ὅσοι προσομιλοῦντες ὄχλῳ ἀρέσκειν αὐτῷ ἐπιθυμοῦσι.
δῆλον.
ἐκ δὴ τούτων τίνα ὁρᾷς σωτηρίαν φιλοσόφῳ φύσει, ὥστʼ ἐν τῷ ἐπιτηδεύματι μείνασαν πρὸς τέλος ἐλθεῖν; ἐννόει δʼ
494b"Bu tabiata kolay öğrenmenin, güçlü belleğin, cesaretin ve yüce gönüllülüğün ait olduğunu kabul etmiştik."
"Evet."
"Öyleyse böyle biri daha çocukken her şeyde birinci olmaz mı, hele bedeni de psykhē'sine yaraşır biçimde gelişmişse?"
"Neden olmasın?" dedi.
"Yaşı ilerleyince de, sanırım, hem akrabaları hem vatandaşları onu kendi işlerinde kullanmak isteyecekler."
"Elbette."
ἐκ τῶν ἔμπροσθεν. ὡμολόγηται γὰρ δὴ ἡμῖν εὐμάθεια καὶ μνήμη καὶ ἀνδρεία καὶ μεγαλοπρέπεια ταύτης εἶναι τῆς φύσεως.
ναί.
οὐκοῦν εὐθὺς ἐν παισὶν ὁ τοιοῦτος πρῶτος ἔσται ἐν ἅπασιν, ἄλλως τε καὶ ἐὰν τὸ σῶμα φυῇ προσφερὴς τῇ ψυχῇ;
τί δʼ οὐ μέλλει; ἔφη.
βουλήσονται δὴ οἶμαι αὐτῷ χρῆσθαι, ἐπειδὰν πρεσβύτερος γίγνηται, ἐπὶ τὰ αὑτῶν πράγματα οἵ τε οἰκεῖοι καὶ οἱ πολῖται.
πῶς δʼ οὔ;
494c"Öyleyse ricalarla, şereflerle önünde eğilecekler; gelecekteki gücünü önceden ele geçirmek için şimdiden ona yaltaklanacaklar."
"Genellikle öyle olur," dedi.
"Böyle biri böyle insanlar arasında ne yapar sence," dedim, "hele büyük bir şehirdense, orada da zengin ve soylu biriyse, üstelik yakışıklı ve uzun boyluysa? Hem Yunanlıların hem barbarların işlerini çevirmeye yeteceğini sanıp ölçüsüz bir umutla dolmaz mı? Bunun üzerine kendini yükseklere çıkarıp nous'tan yoksun bir gösteriş ve boş bir gururla şişmez mi?"
ὑποκείσονται ἄρα δεόμενοι καὶ τιμῶντες, προκαταλαμβάνοντες καὶ προκολακεύοντες τὴν μέλλουσαν αὐτοῦ δύναμιν.
φιλεῖ γοῦν, ἔφη, οὕτω γίγνεσθαι.
τί οὖν οἴει, ἦν δʼ ἐγώ, τὸν τοιοῦτον ἐν τοῖς τοιούτοις ποιήσειν, ἄλλως τε καὶ ἐὰν τύχῃ μεγάλης πόλεως ὢν καὶ ἐν ταύτῃ πλούσιός τε καὶ γενναῖος, καὶ ἔτι εὐειδὴς καὶ μέγας; ἆρʼ οὐ πληρωθήσεσθαι ἀμηχάνου ἐλπίδος, ἡγούμενον καὶ τὰ τῶν Ἑλλήνων καὶ τὰ τῶν βαρβάρων ἱκανὸν ἔσεσθαι
494d"Hem de nasıl," dedi.
"Bu hâle gelmiş birine biri usulca yaklaşıp gerçeği söylese, yani onda nous bulunmadığını, oysa buna ihtiyacı olduğunu, bunun da ancak onu elde etmek için köle gibi çalışan birinin kazanabileceği bir şey olduğunu söylese, bu kadar kötülüğün arasında onu dinlemesinin kolay olacağını mı sanıyorsun?"
"Hiç de değil," dedi.
"Yine de iyi yaratılışı ve bu sözlerle akrabalığı sayesinde bir şeyler sezip yumuşasa ve felsefeye doğru çekilse," dedim, "onun sağladığı yararı ve arkadaşlığını yitireceklerini düşünenlerin ne yapacağını sanıyoruz? Onu ikna olmaktan, ikna edeni de bunu başarmaktan alıkoymak için her işi yapmaz, her sözü söylemezler mi? Ona gizlice tuzak kurup açıkça mahkemelere sürüklemezler mi?"
πράττειν, καὶ ἐπὶ τούτοις ὑψηλὸν ἐξαρεῖν αὑτόν, σχηματισμοῦ καὶ φρονήματος κενοῦ ἄνευ νοῦ ἐμπιμπλάμενον;
καὶ μάλʼ, ἔφη.
τῷ δὴ οὕτω διατιθεμένῳ ἐάν τις ἠρέμα προσελθὼν τἀληθῆ λέγῃ, ὅτι νοῦς οὐκ ἔνεστιν αὐτῷ, δεῖται δέ, τὸ δὲ οὐ κτητὸν μὴ δουλεύσαντι τῇ κτήσει αὐτοῦ, ἆρʼ εὐπετὲς οἴει εἶναι εἰσακοῦσαι διὰ τοσούτων κακῶν;
πολλοῦ γε δεῖ, ἦ δʼ ὅς.
ἐὰν δʼ οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, διὰ τὸ εὖ πεφυκέναι καὶ τὸ συγγενὲς
τῶν λόγων εἰσαισθάνηταί τέ πῃ καὶ κάμπτηται καὶ ἕλκηται πρὸς φιλοσοφίαν, τί οἰόμεθα δράσειν ἐκείνους τοὺς ἡγουμένους ἀπολλύναι αὐτοῦ τὴν χρείαν τε καὶ ἑταιρίαν; οὐ πᾶν μὲν ἔργον, πᾶν δʼ ἔπος λέγοντάς τε καὶ πράττοντας καὶ περὶ αὐτόν, ὅπως ἂν μὴ πεισθῇ, καὶ περὶ τὸν πείθοντα, ὅπως ἂν μὴ οἷός τʼ ᾖ, καὶ ἰδίᾳ ἐπιβουλεύοντας καὶ δημοσίᾳ εἰς ἀγῶνας καθιστάντας;
495a"Hem de kaçınılmaz olarak," dedi.
"Böyle biri felsefeyle uğraşabilir mi hiç?"
"Hiç sanmam."
"Görüyor musun," dedim, "filozof tabiatının parçalarının bile kötü bir beslenmeye düştüklerinde onun bu uğraştan düşmesine bir bakıma sebep olduğunu, iyi denen şeylerin, zenginliklerin ve bu türden bütün donanımın da öyle olduğunu söylerken yanılmamışız."
"Yanılmamışız," dedi, "doğru söylenmişti."
"İşte, dostum," dedim, "en iyi uğraşa yönelen en iyi tabiatın yıkımı ve bozulması bu kadar büyük ve böyledir; üstelik biz bu tabiatın zaten seyrek yetiştiğini söylüyoruz."
πολλή, ἦ δʼ ὅς, ἀνάγκη.
ἔστιν οὖν ὅπως ὁ τοιοῦτος φιλοσοφήσει;
οὐ πάνυ.
ὁρᾷς οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, ὅτι οὐ κακῶς ἐλέγομεν ὡς ἄρα καὶ αὐτὰ τὰ τῆς φιλοσόφου φύσεως μέρη, ὅταν ἐν κακῇ τροφῇ γένηται, αἴτια τρόπον τινὰ τοῦ ἐκπεσεῖν ἐκ τοῦ ἐπιτηδεύματος, καὶ τὰ λεγόμενα ἀγαθά, πλοῦτοί τε καὶ πᾶσα ἡ τοιαύτη παρασκευή;
οὐ γάρ, ἀλλʼ ὀρθῶς, ἔφη, ἐλέχθη.
οὗτος δή, εἶπον, ὦ θαυμάσιε, ὄλεθρός τε καὶ διαφθορὰ
495b"Şehirlere ve kişilere en büyük kötülükleri yapanlar da bu insanlar arasından çıkar, akıntı onları o yöne sürüklerse en büyük iyilikleri yapanlar da. Küçük bir tabiat ise ne bir kişiye ne de bir şehre hiçbir zaman büyük bir şey yapmaz."
"Çok doğru," dedi.
"İşte felsefeye en çok yakışan bu kişiler böylece ondan düşüp onu ıssız ve yarım bırakırlar; kendileri de kendilerine yakışmayan, gerçek olmayan bir hayat sürerler. Felsefeyi ise akrabasız kalmış bir öksüz gibi bulan başka, ona layık olmayan kişiler içeri dalıp onu lekeler ve ona, senin de dediğin gibi, kötüleyenlerin yakıştırdığı ayıpları yapıştırırlar: Onunla uğraşanların kimi hiçbir şeye, çoğu da birçok kötülüğe layıktır diye."
τοσαύτη τε καὶ τοιαύτη τῆς βελτίστης φύσεως εἰς τὸ ἄριστον ἐπιτήδευμα, ὀλίγης καὶ ἄλλως γιγνομένης, ὡς ἡμεῖς φαμεν. καὶ ἐκ τούτων δὴ τῶν ἀνδρῶν καὶ οἱ τὰ μέγιστα κακὰ ἐργαζόμενοι τὰς πόλεις γίγνονται καὶ τοὺς ἰδιώτας, καὶ οἱ τἀγαθά, οἳ ἂν ταύτῃ τύχωσι ῥυέντες· σμικρὰ δὲ φύσις οὐδὲν μέγα οὐδέποτε οὐδένα οὔτε ἰδιώτην οὔτε πόλιν δρᾷ.
ἀληθέστατα, ἦ δʼ ὅς.
οὗτοι μὲν δὴ οὕτως ἐκπίπτοντες, οἷς μάλιστα προσήκει,
495c"Gerçekten de söylenenler bunlar," dedi.
"Hem de haklı olarak söyleniyor," dedim. "Çünkü başka birtakım insancıklar, bu yerin boşaldığını, ama güzel adlarla ve gösterişli unvanlarla dolu olduğunu görünce, tıpkı hapishanelerden tapınaklara kaçanlar gibi, onlar da sevinerek kendi zanaatlarından felsefeye sıçrarlar; hem de bunlar kendi küçük zanaatlarında en becerikli olanlardır."
ἔρημον καὶ ἀτελῆ φιλοσοφίαν λείποντες αὐτοί τε βίον οὐ προσήκοντα οὐδʼ ἀληθῆ ζῶσιν, τὴν δέ, ὥσπερ ὀρφανὴν συγγενῶν, ἄλλοι ἐπεισελθόντες ἀνάξιοι ᾔσχυνάν τε καὶ ὀνείδη περιῆψαν, οἷα καὶ σὺ φῂς ὀνειδίζειν τοὺς ὀνειδίζοντας, ὡς οἱ συνόντες αὐτῇ οἱ μὲν οὐδενός, οἱ δὲ πολλοὶ πολλῶν κακῶν ἄξιοί εἰσιν.
καὶ γὰρ οὖν, ἔφη, τά γε λεγόμενα ταῦτα.
εἰκότως γε, ἦν δʼ ἐγώ, λεγόμενα. καθορῶντες γὰρ ἄλλοι ἀνθρωπίσκοι κενὴν τὴν χώραν ταύτην γιγνομένην, καλῶν
495d"Çünkü felsefe bu durumda olsa bile, öbür zanaatlarla karşılaştırıldığında itibarı yine de daha yüce kalır. Tabiatları kusurlu, bedenleri zanaatları ve el işleri yüzünden nasıl sakatlanmışsa psykhē'leri de bayağı işler yüzünden öyle ezilip büzülmüş, örselenmiş birçok kişi işte bu itibara özenir. Bu kaçınılmaz değil mi?"
δὲ ὀνομάτων καὶ προσχημάτων μεστήν, ὥσπερ οἱ ἐκ τῶν εἱργμῶν εἰς τὰ ἱερὰ ἀποδιδράσκοντες, ἅσμενοι καὶ οὗτοι ἐκ τῶν τεχνῶν ἐκπηδῶσιν εἰς τὴν φιλοσοφίαν, οἳ ἂν κομψότατοι ὄντες τυγχάνωσι περὶ τὸ αὑτῶν τεχνίον. ὅμως γὰρ δὴ πρός γε τὰς ἄλλας τέχνας καίπερ οὕτω πραττούσης φιλοσοφίας τὸ ἀξίωμα μεγαλοπρεπέστερον λείπεται, οὗ δὴ ἐφιέμενοι πολλοὶ ἀτελεῖς μὲν τὰς φύσεις, ὑπὸ δὲ τῶν τεχνῶν τε καὶ δημιουργιῶν ὥσπερ τὰ σώματα λελώβηνται, οὕτω
495e"Hem de nasıl," dedi.
"Sence bunların görünüşü," dedim, "para kazanmış, kel, ufak tefek bir bakırcınınkinden farklı mı? Hani daha yeni zincirlerinden kurtulmuş, hamamda yıkanmış, yepyeni bir giysi giymiş, güvey gibi süslenmiş, efendisi yoksul ve kimsesiz kaldı diye onun kızıyla evlenmeye hazırlanan bir bakırcı?"
καὶ τὰς ψυχὰς συγκεκλασμένοι τε καὶ ἀποτεθρυμμένοι διὰ τὰς βαναυσίας τυγχάνουσιν—ἢ οὐκ ἀνάγκη;
καὶ μάλα, ἔφη.
δοκεῖς οὖν τι, ἦν δʼ ἐγώ, διαφέρειν αὐτοὺς ἰδεῖν ἀργύριον κτησαμένου χαλκέως φαλακροῦ καὶ σμικροῦ, νεωστὶ μὲν ἐκ δεσμῶν λελυμένου, ἐν βαλανείῳ δὲ λελουμένου, νεουογὸν ἱμάτιον ἔχοντος, ὡς νυμφίου παρεσκευασμένου, διὰ πενίαν καὶ ἐρημίαν τοῦ δεσπότου τὴν θυγατέρα μέλλοντος γαμεῖν;
496a"Hiçbir farkı yok," dedi.
"Böyle insanların neler doğurması beklenir? Piç ve değersiz şeyler değil mi?"
"Kaçınılmaz olarak."
"Peki terbiyeye layık olmayanlar ona yaklaşıp onunla layık olmayan biçimde düşüp kalktıklarında, ne tür düşünceler ve kanaatler doğurduklarını söyleyelim? Gerçekten de safsata adını hak eden, hiçbir sahicilik taşımayan, gerçek phronēsis'le hiçbir ilgisi olmayan şeyler değil mi?"
"Tamamen öyle," dedi.
"Demek ki felsefeyle layıkıyla düşüp kalkanlardan geriye pek küçük bir kısım kalıyor, Adeimantos," dedim. "Ya sürgüne yakalanmış soylu ve iyi yetişmiş bir karakter, onu bozacak kimse bulunmadığından tabiatına uygun olarak felsefeye bağlı kalmıştır; ya da küçük bir şehirde büyük bir psykhē doğmuş, şehrin işlerini küçümseyip onlara tepeden bakmıştır. Başka bir zanaatı haklı olarak küçümseyip felsefeye gelen birkaç iyi yaratılışlı kişi de bulunabilir."
οὐ πάνυ, ἔφη, διαφέρει.
ποῖʼ ἄττα οὖν εἰκὸς γεννᾶν τοὺς τοιούτους; οὐ νόθα καὶ φαῦλα;
πολλὴ ἀνάγκη.
τί δέ; τοὺς ἀναξίους παιδεύσεως, ὅταν αὐτῇ πλησιάζοντες ὁμιλῶσι μὴ κατʼ ἀξίαν, ποῖʼ ἄττα φῶμεν γεννᾶν διανοήματά τε καὶ δόξας; ἆρʼ οὐχ ὡς ἀληθῶς προσήκοντα ἀκοῦσαι σοφίσματα, καὶ οὐδὲν γνήσιον οὐδὲ φρονήσεως [ἄξιον] ἀληθινῆς ἐχόμενον;
παντελῶς μὲν οὖν, ἔφη.
πάνσμικρον δή τι, ἔφην ἐγώ, ὦ Ἀδείμαντε, λείπεται τῶν
496b"Bir de dostumuz Theages'in dizgini var; o da insanı tutabilir. Çünkü Theages'i felsefeden düşürecek başka her şey hazırdı, ama bedeninin hastalıklı oluşu onu siyasetten uzak tutarak felsefede alıkoyuyor."
κατʼ ἀξίαν ὁμιλούντων φιλοσοφίᾳ, ἤ που ὑπὸ φυγῆς καταληφθὲν γενναῖον καὶ εὖ τεθραμμένον ἦθος, ἀπορίᾳ τῶν διαφθερούντων κατὰ φύσιν μεῖναν ἐπʼ αὐτῇ, ἢ ἐν σμικρᾷ πόλει ὅταν μεγάλη ψυχὴ φυῇ καὶ ἀτιμάσασα τὰ τῆς πόλεως ὑπερίδῃ· βραχὺ δέ πού τι καὶ ἀπʼ ἄλλης τέχνης δικαίως ἀτιμάσαν εὐφυὲς ἐπʼ αὐτὴν ἂν ἔλθοι. εἴη δʼ ἂν καὶ ὁ τοῦ ἡμετέρου ἑταίρου Θεάγους χαλινὸς οἷος κατασχεῖν· καὶ γὰρ
496c"Benim durumumdan, o daimonion işaretinden söz etmeye değmez; çünkü benden önce ya pek az kimsede görülmüştür ya da hiç kimsede. İşte bu az sayıdaki kişilerin arasına girip bu varlığın ne tatlı, ne kutlu bir şey olduğunu tadan kişi, öte yandan çoğunluğun çılgınlığını da yeterince görmüştür. Şehir işlerinde neredeyse hiç kimsenin sağlıklı bir iş yapmadığını, adaletin yardımına koşsa yanında onu kurtarabilecek bir müttefik de bulunmadığını anlamıştır. Kendini vahşi hayvanların arasına düşmüş bir insan gibi görür: Ne onlarla birlikte haksızlık etmeye razıdır ne de tek başına bütün o yabanilere karşı koyabilecek güçtedir; şehre ya da dostlarına bir yararı dokunmadan, hem kendine hem başkalarına faydasız biri olarak yok olup gidecektir. Bütün bunları hesaba katan kişi sessizce kendi işine bakar. Kışın rüzgârın savurduğu tozdan ve sağanaktan bir duvarın dibine sığınan biri gibi, başkalarının kanunsuzlukla dolup taştığını görür; bu dünyadaki hayatını haksızlıktan ve dine aykırı işlerden temiz olarak geçirebilir, buradan ayrılırken de güzel bir umutla, gönlü huzurlu ve barışık ayrılabilirse, bununla yetinir."
Θεάγει τὰ μὲν ἄλλα πάντα παρεσκεύασται πρὸς τὸ ἐκπεσεῖν φιλοσοφίας, ἡ δὲ τοῦ σώματος νοσοτροφία ἀπείργουσα αὐτὸν τῶν πολιτικῶν κατέχει. τὸ δʼ ἡμέτερον οὐκ ἄξιον λέγειν, τὸ δαιμόνιον σημεῖον· ἢ γάρ πού τινι ἄλλῳ ἢ οὐδενὶ τῶν ἔμπροσθεν γέγονεν. καὶ τούτων δὴ τῶν ὀλίγων οἱ γενόμενοι καὶ γευσάμενοι ὡς ἡδὺ καὶ μακάριον τὸ κτῆμα, καὶ τῶν πολλῶν αὖ ἱκανῶς ἰδόντες τὴν μανίαν, καὶ ὅτι οὐδεὶς οὐδὲν ὑγιὲς ὡς ἔπος εἰπεῖν περὶ τὰ τῶν πόλεων πράττει οὐδʼ ἔστι
σύμμαχος μεθʼ ὅτου τις ἰὼν ἐπὶ τὴν τῷ δικαίῳ βοήθειαν σῴζοιτʼ ἄν, ἀλλʼ ὥσπερ εἰς θηρία ἄνθρωπος ἐμπεσών, οὔτε συναδικεῖν ἐθέλων οὔτε ἱκανὸς ὢν εἷς πᾶσιν ἀγρίοις ἀντέχειν, πρίν τι τὴν πόλιν ἢ φίλους ὀνῆσαι προαπολόμενος ἀνωφελὴς αὑτῷ τε καὶ τοῖς ἄλλοις ἂν γένοιτο—ταῦτα πάντα λογισμῷ λαβών, ἡσυχίαν ἔχων καὶ τὰ αὑτοῦ πράττων, οἷον ἐν χειμῶνι κονιορτοῦ καὶ ζάλης ὑπὸ πνεύματος φερομένου ὑπὸ τειχίον ἀποστάς, ὁρῶν τοὺς ἄλλους καταπιμπλαμένους ἀνομίας, ἀγαπᾷ εἴ πῃ αὐτὸς καθαρὸς ἀδικίας τε καὶ ἀνοσίων
ἔργων τόν τε ἐνθάδε βίον βιώσεται καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν αὐτοῦ μετὰ καλῆς ἐλπίδος ἵλεώς τε καὶ εὐμενὴς ἀπαλλάξεται.
497a"Ama buradan ayrılırken," dedi, "en küçük işleri başarmış olarak ayrılmış olmaz."
"En büyüklerini de başarmış olmaz," dedim, "kendisine uygun bir yönetim biçimine rastlamadıkça. Çünkü uygun bir yönetim biçiminde hem kendisi daha çok büyür hem de kendi işleriyle birlikte ortak işleri de kurtarır. Felsefenin neden kötü bir ün kazandığını ve bunun neden haksız olduğunu, bence yeterince söyledik; tabii sen başka bir şey söylemiyorsan."
"Bu konuda söyleyeceğim başka bir şey yok," dedi. "Ama şimdiki yönetim biçimlerinden hangisinin ona uygun olduğunu söylüyorsun?"
ἀλλά τοι, ἦ δʼ ὅς, οὐ τὰ ἐλάχιστα ἂν διαπραξάμενος ἀπαλλάττοιτο.
οὐδέ γε, εἶπον, τὰ μέγιστα, μὴ τυχὼν πολιτείας προσηκούσης· ἐν γὰρ προσηκούσῃ αὐτός τε μᾶλλον αὐξήσεται καὶ μετὰ τῶν ἰδίων τὰ κοινὰ σώσει.
τὸ μὲν οὖν τῆς φιλοσοφίας ὧν ἕνεκα διαβολὴν εἴληφεν καὶ ὅτι οὐ δικαίως, ἐμοὶ μὲν δοκεῖ μετρίως εἰρῆσθαι, εἰ μὴ ἔτʼ ἄλλο λέγεις τι σύ.
ἀλλʼ οὐδέν, ἦ δʼ ὅς, ἔτι λέγω περὶ τούτου· ἀλλὰ τὴν προσήκουσαν αὐτῇ τίνα τῶν νῦν λέγεις πολιτειῶν;
497b"Hiçbirinin," dedim. "Benim yakındığım da tam bu: Şimdiki şehir düzenlerinden hiçbiri filozof tabiatına layık değil. Bu yüzden bu tabiat dönüp değişiyor. Yabancı bir toprağa ekilen yabancı bir tohum nasıl özünü yitirip oranın yerli bitkisine yenilmeye yatkınsa, bu soy da şimdi kendi gücünü koruyamıyor, yabancı bir karaktere düşüp bozuluyor. Ama kendisi gibi en iyi olan yönetim biçimini bulursa, o zaman bunun gerçekten tanrısal, geri kalan her şeyin, hem tabiatların hem uğraşların, insanca olduğunu gösterecektir."
οὐδʼ ἡντινοῦν, εἶπον, ἀλλὰ τοῦτο καὶ ἐπαιτιῶμαι, μηδεμίαν ἀξίαν εἶναι τῶν νῦν κατάστασιν πόλεως φιλοσόφου φύσεως· διὸ καὶ στρέφεσθαί τε καὶ ἀλλοιοῦσθαι αὐτήν, ὥσπερ ξενικὸν σπέρμα ἐν γῇ ἄλλῃ σπειρόμενον ἐξίτηλον εἰς τὸ ἐπιχώριον φιλεῖ κρατούμενον ἰέναι, οὕτω καὶ τοῦτο τὸ γένος νῦν μὲν οὐκ ἴσχειν τὴν αὑτοῦ δύναμιν, ἀλλʼ εἰς ἀλλότριον ἦθος ἐκπίπτειν· εἰ δὲ λήψεται τὴν ἀρίστην πολιτείαν, ὥσπερ
497c"Bundan sonra bu yönetim biçiminin hangisi olduğunu soracağın belli."
"Bilemedin," dedi. "Onu soracak değildim. Şehri kurarken anlattığımız yönetim biçiminin bu olup olmadığını, yoksa başkası mı olduğunu soracaktım."
"Başka bakımlardan bu," dedim. "Ama asıl şu nokta o zaman da söylenmişti: Şehirde her zaman, sen kanun koyucu olarak kanunları koyarken yönetim biçimi hakkında nasıl bir anlayış taşıdıysan, aynı anlayışı taşıyan bir unsurun bulunması gerekecek."
καὶ αὐτὸ ἄριστόν ἐστιν, τότε δηλώσει ὅτι τοῦτο μὲν τῷ ὄντι θεῖον ἦν, τὰ δὲ ἄλλα ἀνθρώπινα, τά τε τῶν φύσεων καὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων. δῆλος δὴ οὖν εἶ ὅτι μετὰ τοῦτο ἐρήσῃ τίς αὕτη ἡ πολιτεία.
οὐκ ἔγνως, ἔφη· οὐ γὰρ τοῦτο ἔμελλον, ἀλλʼ εἰ αὑτὴ ἣν ἡμεῖς διεληλύθαμεν οἰκίζοντες τὴν πόλιν ἢ ἄλλη.
τὰ μὲν ἄλλα, ἦν δʼ ἐγώ, αὕτη· τοῦτο δὲ αὐτὸ ἐρρήθη μὲν καὶ τότε, ὅτι δεήσοι τι ἀεὶ ἐνεῖναι ἐν τῇ πόλει λόγον
497d"Söylenmişti gerçekten," dedi.
"Ama yeterince açıklanmamıştı," dedim, "çünkü itirazlarınızla gösterdiğiniz şeyden, yani bunun ispatının uzun ve zor olacağından korkmuştum. Üstelik geri kalanını anlatmak da hiç kolay değil."
"Nedir o?"
"Bir şehir felsefeyle nasıl uğraşırsa mahvolmaz? Çünkü bütün büyük şeyler tehlikelidir; atasözünün dediği gibi, güzel şeyler gerçekten de zordur."
ἔχον τῆς πολιτείας τὸν αὐτὸν ὅνπερ καὶ σὺ ὁ νομοθέτης ἔχων τοὺς νόμους ἐτίθεις.
ἐρρήθη γάρ, ἔφη.
ἀλλʼ οὐχ ἱκανῶς, εἶπον, ἐδηλώθη, φόβῳ ὧν ὑμεῖς ἀντιλαμβανόμενοι δεδηλώκατε μακρὰν καὶ χαλεπὴν αὐτοῦ τὴν ἀπόδειξιν· ἐπεὶ καὶ τὸ λοιπὸν οὐ πάντων ῥᾷστον διελθεῖν.
τὸ ποῖον;
τίνα τρόπον μεταχειριζομένη πόλις φιλοσοφίαν οὐ διολεῖται. τὰ γὰρ δὴ μεγάλα πάντα ἐπισφαλῆ, καὶ τὸ λεγόμενον τὰ καλὰ τῷ ὄντι χαλεπά.
497e"Yine de," dedi, "bu da açıklığa kavuşsun ki ispat tamamlansın."
"Beni engelleyecek olan istememek olmaz," dedim, "olsa olsa yapamamak olur. Ama yanımda olduğun için hevesimi kendin göreceksin. Şimdi de ne kadar hevesle ve gözümü karartarak söyleyeceğime bak: Şehir bu uğraşa bugünkünün tam tersi bir biçimde el atmalı."
"Nasıl?"
"Şimdi," dedim, "ona el atanlar çocukluktan yeni çıkmış delikanlılardır. Ev geçindirmeye ve para kazanmaya başlamadan önceki arada ona yaklaşır, en zor kısmına gelince de onu bırakıp giderler; üstelik bunlar en çok felsefe yapmış sayılanlardır. En zor kısım derken akıl yürütmeyle ilgili kısmı kastediyorum. Daha sonraları, başkaları felsefe yaparken çağrılıp dinleyici olmaya razı olurlarsa bunu büyük bir iş sayarlar, çünkü onunla ancak bir yan uğraş olarak ilgilenmek gerektiğini düşünürler. Yaşlılığa doğru da, pek azı dışında, sönüp giderler. Herakleitos'un güneşi her gün söner ama yeniden yanar; bunlar ise ondan çok daha fazla söner, bir daha da tutuşmazlar."
ἀλλʼ ὅμως, ἔφη, λαβέτω τέλος ἡ ἀπόδειξις τούτου φανεροῦ γενομένου.
οὐ τὸ μὴ βούλεσθαι, ἦν δʼ ἐγώ, ἀλλʼ εἴπερ, τὸ μὴ δύνασθαι διακωλύσει· παρὼν δὲ τήν γʼ ἐμὴν προθυμίαν εἴσῃ. σκόπει δὲ καὶ νῦν ὡς προθύμως καὶ παρακινδυνευτικῶς μέλλω λέγειν, ὅτι τοὐναντίον ἢ νῦν δεῖ τοῦ ἐπιτηδεύματος τούτου πόλιν ἅπτεσθαι.
πῶς;
νῦν μέν, ἦν δʼ ἐγώ, οἱ καὶ ἁπτόμενοι μειράκια ὄντα ἄρτι
ἐκ παίδων τὸ μεταξὺ οἰκονομίας καὶ χρηματισμοῦ πλησιάσαντες αὐτοῦ τῷ χαλεπωτάτῳ ἀπαλλάττονται, οἱ φιλοσοφώτατοι ποιούμενοι—λέγω δὲ χαλεπώτατον τὸ περὶ τοὺς λόγους —ἐν δὲ τῷ ἔπειτα, ἐὰν καὶ ἄλλων τοῦτο πραττόντων παρακαλούμενοι ἐθέλωσιν ἀκροαταὶ γίγνεσθαι, μεγάλα ἡγοῦνται, πάρεργον οἰόμενοι αὐτὸ δεῖν πράττειν· πρὸς δὲ τὸ γῆρας ἐκτὸς δή τινων ὀλίγων ἀποσβέννυνται πολὺ μᾶλλον τοῦ
498b"Nasıl olmalı peki?" dedi.
"Tam tersi. Çocukken ve delikanlıyken gençliğe uygun bir terbiye ve felsefeyle uğraşmalılar. Bedenleri büyüyüp erkekleştiği bu çağda bedenlerine çok iyi bakmalı, böylece felsefeye bir hizmetçi kazanmalılar. Yaş ilerleyip psykhē olgunlaşmaya başlayınca onun idmanlarını sıklaştırmalılar. Güçleri tükenip siyasetin ve askerliğin dışında kaldıklarında ise artık serbestçe otlamalı, bir yan uğraş dışında başka hiçbir şeyle uğraşmamalılar; tabii mesut yaşayacak, öldükten sonra da öbür dünyada yaşadıkları hayata yaraşır bir yazgıya kavuşacaklarsa."
Ἡρακλειτείου ἡλίου, ὅσον αὖθις οὐκ ἐξάπτονται.
δεῖ δὲ πῶς; ἔφη.
πᾶν τοὐναντίον· μειράκια μὲν ὄντα καὶ παῖδας μειρακιώδη παιδείαν καὶ φιλοσοφίαν μεταχειρίζεσθαι, τῶν τε σωμάτων, ἐν ᾧ βλαστάνει τε καὶ ἀνδροῦται, εὖ μάλα ἐπιμελεῖσθαι, ὑπηρεσίαν φιλοσοφίᾳ κτωμένους· προϊούσης δὲ τῆς ἡλικίας, ἐν ᾗ ἡ ψυχὴ τελεοῦσθαι ἄρχεται, ἐπιτείνειν τὰ ἐκείνης γυμνάσια· ὅταν δὲ λήγῃ μὲν ἡ ῥώμη, πολιτικῶν δὲ καὶ
498c"Bana gerçekten hevesle konuşuyorsun gibi geliyor, Sokrates," dedi. "Ama sanırım dinleyenlerin çoğu, Thrasymakhos'tan başlayarak, sana daha da büyük bir hevesle karşı çıkacak ve hiçbir şekilde ikna olmayacaklar."
"Thrasymakhos'la beni birbirimize düşürme," dedim, "daha yeni dost olduk; gerçi önceden de düşman değildik. Onu da öbürlerini de ikna edinceye ya da onlar yeniden doğup bu türden sözlerle karşılaştıklarında o hayata yararlı bir şey sağlayıncaya kadar hiçbir çabadan geri durmayacağız."
στρατειῶν ἐκτὸς γίγνηται, τότε ἤδη ἀφέτους νέμεσθαι καὶ μηδὲν ἄλλο πράττειν, ὅτι μὴ πάρεργον, τοὺς μέλλοντας εὐδαιμόνως βιώσεσθαι καὶ τελευτήσαντας τῷ βίῳ τῷ βεβιωμένῳ τὴν ἐκεῖ μοῖραν ἐπιστήσειν πρέπουσαν.
ὡς ἀληθῶς μοι δοκεῖς, ἔφη, λέγειν γε προθύμως, ὦ Σώκρατες· οἶμαι μέντοι τοὺς πολλοὺς τῶν ἀκουόντων προθυμότερον ἔτι ἀντιτείνειν οὐδʼ ὁπωστιοῦν πεισομένους, ἀπὸ Θρασυμάχου ἀρξαμένους.
μὴ διάβαλλε, ἦν δʼ ἐγώ, ἐμὲ καὶ Θρασύμαχον ἄρτι
498d"Pek kısa bir süreden söz ettin doğrusu!" dedi.
"Bütün zamanın yanında hiç sayılacak bir süreden," dedim. "Yine de çoğunluğun bu söylenenlere inanmamasında şaşılacak bir şey yok. Çünkü şu an söylenenin bir gün gerçekleştiğini hiç görmediler; görüp duydukları daha çok, şimdiki gibi kendiliğinden denk düşmemiş, bile bile birbirine benzetilmiş böyle söz oyunlarıydı."
φίλους γεγονότας, οὐδὲ πρὸ τοῦ ἐχθροὺς ὄντας. πείρας γὰρ οὐδὲν ἀνήσομεν, ἕως ἂν ἢ πείσωμεν καὶ τοῦτον καὶ τοὺς ἄλλους, ἢ προὔργου τι ποιήσωμεν εἰς ἐκεῖνον τὸν βίον, ὅταν αὖθις γενόμενοι τοῖς τοιούτοις ἐντύχωσι λόγοις.
εἰς μικρόν γʼ, ἔφη, χρόνον εἴρηκας.
εἰς οὐδὲν μὲν οὖν, ἔφην, ὥς γε πρὸς τὸν ἅπαντα. τὸ μέντοι μὴ πείθεσθαι τοῖς λεγομένοις τοὺς πολλοὺς θαῦμα οὐδέν· οὐ γὰρ πώποτε εἶδον γενόμενον τὸ νῦν λεγόμενον,
498e"Ama sözde de işte de elden geldiğince eksiksiz biçimde aretē'ye denkleşmiş ve ona benzemiş bir adamın, kendisi gibi başka bir şehirde iktidarı elinde tuttuğunu hiç görmediler; ne bir tanesini ne de daha fazlasını. Yoksa görmüşler mi sence?"
ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον τοιαῦτʼ ἄττα ῥήματα ἐξεπίτηδες ἀλλήλοις ὡμοιωμένα, ἀλλʼ οὐκ ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου ὥσπερ νῦν συμπεσόντα.
ἄνδρα δὲ ἀρετῇ παρισωμένον καὶ ὡμοιωμένον μέχρι τοῦ δυνατοῦ τελέως ἔργῳ τε καὶ λόγῳ, δυναστεύοντα
499a"Asla."
"Güzel ve özgür sözleri de yeterince dinlememişlerdir, aziz dostum: Hakikati yalnızca bilmek için, her yoldan ve bütün gücüyle arayan; mahkemelerde de özel sohbetlerde de kanaatten ve kavgadan başka hiçbir yere varmayan kurnazca, kavgacı lafları ise uzaktan selamlayıp geçen sözleri."
"Onları da dinlememişlerdir," dedi.
"İşte bu yüzden," dedim, "ve bunları önceden gördüğümüz için, korka korka da olsa, hakikatin zoruyla o zaman şunu söylemiştik: Ne şehir ne yönetim biçimi ne de aynı şekilde bir insan, şimdi kötü değil ama yararsız denen bu az sayıdaki filozofları, isteseler de istemeseler de, bir rastlantı sonucu bir zorunluluk kuşatıp şehre bakmaya zorlamadıkça ve şehir de onlara boyun eğmedikçe; ya da şimdi iktidarlarda ya da krallıklarda bulunanların oğullarına yahut kendilerine tanrısal bir esinle gerçek felsefeye karşı gerçek bir aşk düşmedikçe, hiçbir zaman eksiksiz olamaz."
ἐν πόλει ἑτέρᾳ τοιαύτῃ, οὐ πώποτε ἑωράκασιν, οὔτε ἕνα οὔτε πλείους. ἢ οἴει;
οὐδαμῶς γε.
οὐδέ γε αὖ λόγων, ὦ μακάριε, καλῶν τε καὶ ἐλευθέρων ἱκανῶς ἐπήκοοι γεγόνασιν, οἵων ζητεῖν μὲν τὸ ἀληθὲς συντεταμένως ἐκ παντὸς τρόπου τοῦ γνῶναι χάριν, τὰ δὲ κομψά τε καὶ ἐριστικὰ καὶ μηδαμόσε ἄλλοσε τείνοντα ἢ πρὸς δόξαν καὶ ἔριν καὶ ἐν δίκαις καὶ ἐν ἰδίαις συνουσίαις πόρρωθεν ἀσπαζομένων.
οὐδὲ τούτων, ἔφη.
τούτων τοι χάριν, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ ταῦτα προορώμενοι
ἡμεῖς τότε καὶ δεδιότες ὅμως ἐλέγομεν, ὑπὸ τἀληθοῦς ἠναγκασμένοι, ὅτι οὔτε πόλις οὔτε πολιτεία οὐδέ γʼ ἀνὴρ ὁμοίως μή ποτε γένηται τέλεος, πρὶν ἂν τοῖς φιλοσόφοις τούτοις τοῖς ὀλίγοις καὶ οὐ πονηροῖς, ἀχρήστοις δὲ νῦν κεκλημένοις, ἀνάγκη τις ἐκ τύχης περιβάλῃ, εἴτε βούλονται εἴτε μή, πόλεως ἐπιμεληθῆναι, καὶ τῇ πόλει κατηκόῳ γενέσθαι, ἢ τῶν νῦν ἐν δυναστείαις ἢ βασιλείαις ὄντων ὑέσιν ἢ αὐτοῖς
499c"Bunlardan birinin ya da ikisinin birden gerçekleşmesinin imkânsız olduğunu söylemek için ben hiçbir sebep görmüyorum. Öyle olsaydı boş dileklere benzer şeyler söylüyoruz diye haklı olarak alay konusu olurduk. Öyle değil mi?"
"Öyle."
"Öyleyse felsefede en yükseğe çıkmış kişileri şehirle ilgilenmeye zorlayan bir zorunluluk ister sonsuz geçmiş zamanda doğmuş olsun, ister şimdi bile bizim görüş alanımızın çok uzağında bir barbar ülkesinde bulunsun, ister ileride doğacak olsun, bu konuda sözümüzle sonuna kadar savaşmaya hazırız: Anlattığımız yönetim biçimi var olmuştur, vardır ve bu Mousa bir şehre egemen olduğunda var olacaktır da."
ἔκ τινος θείας ἐπιπνοίας ἀληθινῆς φιλοσοφίας ἀληθινὸς ἔρως ἐμπέσῃ. τούτων δὲ πότερα γενέσθαι ἢ ἀμφότερα ὡς ἄρα ἐστὶν ἀδύνατον, ἐγὼ μὲν οὐδένα φημὶ ἔχειν λόγον. οὕτω γὰρ ἂν ἡμεῖς δικαίως καταγελῴμεθα, ὡς ἄλλως εὐχαῖς ὅμοια λέγοντες. ἢ οὐχ οὕτως;
οὕτως.
εἰ τοίνυν ἄκροις εἰς φιλοσοφίαν πόλεώς τις ἀνάγκη ἐπιμεληθῆναι ἢ γέγονεν ἐν τῷ ἀπείρῳ τῷ παρεληλυθότι χρόνῳ ἢ καὶ νῦν ἔστιν ἔν τινι βαρβαρικῷ τόπῳ, πόρρω που
499d"Çünkü gerçekleşmesi imkânsız değildir, biz de imkânsız şeyler söylemiyoruz; ama zor olduğunu biz de kabul ediyoruz."
"Ben de öyle düşünüyorum," dedi.
"Ama çoğunluğun böyle düşünmediğini mi söyleyeceksin?" dedim.
"Belki," dedi.
"Aziz dostum," dedim, "çoğunluğu böyle topyekûn suçlama."
ἐκτὸς ὄντι τῆς ἡμετέρας ἐπόψεως, ἢ καὶ ἔπειτα γενήσεται, περὶ τούτου ἕτοιμοι τῷ λόγῳ διαμάχεσθαι, ὡς γέγονεν ἡ εἰρημένη πολιτεία καὶ ἔστιν καὶ γενήσεταί γε, ὅταν αὕτη ἡ Μοῦσα πόλεως ἐγκρατὴς γένηται. οὐ γὰρ ἀδύνατος γενέσθαι, οὐδʼ ἡμεῖς ἀδύνατα λέγομεν· χαλεπὰ δὲ καὶ παρʼ ἡμῶν ὁμολογεῖται.
καὶ ἐμοί, ἔφη, οὕτω δοκεῖ.
τοῖς δὲ πολλοῖς, ἦν δʼ ἐγώ, ὅτι οὐκ αὖ δοκεῖ, ἐρεῖς;
ἴσως, ἔφη.
ὦ μακάριε, ἦν δʼ ἐγώ, μὴ πάνυ οὕτω τῶν πολλῶν κατηγόρει.
499e"Onlarla kavga etmeden, onları yatıştırarak ve öğrenme sevgisine yapılan iftirayı silerek filozof dediğin kişileri gösterir, demin yaptığımız gibi onların tabiatını ve uğraşını tanımlarsan başka bir kanaate varırlar; senin kendi sandıkları kişilerden söz ettiğini düşünmezler."
ἀλλοίαν τοι δόξαν ἕξουσιν, ἐὰν αὐτοῖς μὴ φιλονικῶν ἀλλὰ παραμυθούμενος καὶ ἀπολυόμενος τὴν τῆς φιλομαθείας διαβολὴν ἐνδεικνύῃ οὓς λέγεις τοὺς φιλοσόφους, καὶ διορίζῃ
500a"[Yoksa onları bu gözle görseler de başka bir kanaate varıp başka cevaplar vereceklerini mi söyleyeceksin?] Yoksa sence biri, kendisi kıskançlıktan uzak ve yumuşak huyluyken, kendisine sertlik etmeyene sertlik eder, kıskanç olmayanı kıskanır mı? Senden önce davranıp söyleyeyim: Bence böyle sert bir tabiat çoğunlukta değil, ancak birkaç kişide bulunur."
"Elbette ben de seninle aynı fikirdeyim," dedi.
ὥσπερ ἄρτι τήν τε φύσιν αὐτῶν καὶ τὴν ἐπιτήδευσιν, ἵνα μὴ ἡγῶνταί σε λέγειν οὓς αὐτοὶ οἴονται.
[ἢ καὶ ἐὰν οὕτω θεῶνται, ἀλλοίαν τοι φήσεις αὐτοὺς δόξαν λήψεσθαι καὶ ἄλλα ἀποκρινεῖσθαι.] ἢ οἴει τινὰ χαλεπαίνειν τῷ μὴ χαλεπῷ ἢ φθονεῖν τῷ μὴ φθονερῷ ἄφθονόν τε καὶ πρᾷον ὄντα; ἐγὼ μὲν γάρ σε προφθάσας λέγω ὅτι ἐν ὀλίγοις τισὶν ἡγοῦμαι, ἀλλʼ οὐκ ἐν τῷ πλήθει, χαλεπὴν οὕτω φύσιν γίγνεσθαι.
καὶ ἐγὼ ἀμέλει, ἔφη, συνοίομαι.
500b"Peki şuna da katılıyor musun: Çoğunluğun felsefeye karşı sert tutumunun sebebi, dışarıdan, hiç yakışık almayan biçimde sarhoş bir alay gibi içeri dalmış olan, birbirine sövüp kavga etmeye bayılan, sözlerini hep insanlar üzerine kuran, yani felsefeye en az yakışan şeyi yapan o kişilerdir?"
"Hem de nasıl," dedi.
"Çünkü Adeimantos, düşüncesini gerçekten var olan şeylere çevirmiş kişinin aşağıya, insanların işlerine bakıp onlarla kavga ederek kıskançlık ve düşmanlıkla dolmaya vakti yoktur. O, düzenli ve hep aynı hâlde kalan, birbirine haksızlık etmeyen ve birbirinden haksızlık görmeyen, hepsi bir düzen içinde ve akla uygun biçimde duran şeylere bakar, onları seyreder; onları taklit eder ve elinden geldiğince onlara benzemeye çalışır."
οὐκοῦν καὶ αὐτὸ τοῦτο συνοίει, τοῦ χαλεπῶς πρὸς φιλοσοφίαν τοὺς πολλοὺς διακεῖσθαι ἐκείνους αἰτίους εἶναι τοὺς ἔξωθεν οὐ προσῆκον ἐπεισκεκωμακότας, λοιδορουμένους τε αὑτοῖς καὶ φιλαπεχθημόνως ἔχοντας καὶ ἀεὶ περὶ ἀνθρώπων τοὺς λόγους ποιουμένους, ἥκιστα φιλοσοφίᾳ πρέπον ποιοῦντας;
πολύ γʼ, ἔφη.
οὐδὲ γάρ που, ὦ Ἀδείμαντε, σχολὴ τῷ γε ὡς ἀληθῶς πρὸς τοῖς οὖσι τὴν διάνοιαν ἔχοντι κάτω βλέπειν εἰς ἀνθρώπων
500c"Yoksa insanın hayranlıkla düşüp kalktığı şeyi taklit etmemesinin bir yolu olduğunu mu sanıyorsun?"
"İmkânsız," dedi.
"Demek ki tanrısal ve düzenli olanla düşüp kalkan filozof da, insana mümkün olduğu ölçüde düzenli ve tanrısal olur. Ama iftira her yerde boldur."
πραγματείας, καὶ μαχόμενον αὐτοῖς φθόνου τε καὶ δυσμενείας ἐμπίμπλασθαι, ἀλλʼ εἰς τεταγμένα ἄττα καὶ κατὰ ταὐτὰ ἀεὶ ἔχοντα ὁρῶντας καὶ θεωμένους οὔτʼ ἀδικοῦντα οὔτʼ ἀδικούμενα ὑπʼ ἀλλήλων, κόσμῳ δὲ πάντα καὶ κατὰ λόγον ἔχοντα, ταῦτα μιμεῖσθαί τε καὶ ὅτι μάλιστα ἀφομοιοῦσθαι. ἢ οἴει τινὰ μηχανὴν εἶναι, ὅτῳ τις ὁμιλεῖ ἀγάμενος, μὴ μιμεῖσθαι ἐκεῖνο;
ἀδύνατον, ἔφη.
θείῳ δὴ καὶ κοσμίῳ ὅ γε φιλόσοφος ὁμιλῶν κόσμιός τε
500d"Kesinlikle."
"Peki," dedim, "orada gördüklerini yalnızca kendini biçimlendirmekle yetinmeyip hem özel hem kamusal hayatta insanların karakterine işlemek için uğraşması bir zorunluluk hâline gelirse, onun itidalin, adaletin ve halkın sahip olabileceği bütün aretē'nin kötü bir ustası olacağını mı sanıyorsun?"
"Hiç sanmam," dedi.
"Peki çoğunluk onun hakkında doğruyu söylediğimizi fark ederse, yine de filozoflara kızacak mı? Bir şehrin, tanrısal örneği kullanan ressamlar tarafından çizilmedikçe başka hiçbir şekilde mesut olamayacağını söylediğimizde bize inanmayacak mı?"
καὶ θεῖος εἰς τὸ δυνατὸν ἀνθρώπῳ γίγνεται· διαβολὴ δʼ ἐν πᾶσι πολλή.
παντάπασι μὲν οὖν.
ἂν οὖν τις, εἶπον, αὐτῷ ἀνάγκη γένηται ἃ ἐκεῖ ὁρᾷ μελετῆσαι εἰς ἀνθρώπων ἤθη καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ τιθέναι καὶ μὴ μόνον ἑαυτὸν πλάττειν, ἆρα κακὸν δημιουργὸν αὐτὸν οἴει γενήσεσθαι σωφροσύνης τε καὶ δικαιοσύνης καὶ συμπάσης τῆς δημοτικῆς ἀρετῆς;
ἥκιστά γε, ἦ δʼ ὅς.
ἀλλʼ ἐὰν δὴ αἴσθωνται οἱ πολλοὶ ὅτι ἀληθῆ περὶ αὐτοῦ
500e"Fark ederlerse kızmazlar," dedi. "Ama bu çizimin nasıl yapılacağını söylüyorsun?"
λέγομεν, χαλεπανοῦσι δὴ τοῖς φιλοσόφοις καὶ ἀπιστήσουσιν ἡμῖν λέγουσιν ὡς οὐκ ἄν ποτε ἄλλως εὐδαιμονήσειε πόλις, εἰ μὴ αὐτὴν διαγράψειαν οἱ τῷ θείῳ παραδείγματι χρώμενοι ζωγράφοι;
οὐ χαλεπανοῦσιν, ἦ δʼ ὅς, ἐάνπερ αἴσθωνται.
ἀλλὰ δὴ
501a"Bir şehri ve insanların karakterlerini bir resim levhası gibi ele alırlar," dedim, "önce onu temizlerler; bu da hiç kolay değildir. Ama biliyorsun, daha işin başında öbürlerinden şu bakımdan ayrılırlar: Ne bir kişiye ne bir şehre, onu temiz olarak devralmadıkça ya da kendileri temizlemedikçe el sürmeye, kanun yazmaya razı olmazlar."
"Haklı olarak da," dedi.
"Bundan sonra da yönetim biçiminin taslağını çizeceklerini düşünmüyor musun?"
"Elbette."
τίνα λέγεις τρόπον τῆς διαγραφῆς;
λαβόντες, ἦν δʼ ἐγώ, ὥσπερ πίνακα πόλιν τε καὶ ἤθη ἀνθρώπων, πρῶτον μὲν καθαρὰν ποιήσειαν ἄν, ὃ οὐ πάνυ ῥᾴδιον· ἀλλʼ οὖν οἶσθʼ ὅτι τούτῳ ἂν εὐθὺς τῶν ἄλλων διενέγκοιεν, τῷ μήτε ἰδιώτου μήτε πόλεως ἐθελῆσαι ἂν ἅψασθαι μηδὲ γράφειν νόμους, πρὶν ἢ παραλαβεῖν καθαρὰν ἢ αὐτοὶ ποιῆσαι.
καὶ ὀρθῶς γʼ, ἔφη.
οὐκοῦν μετὰ ταῦτα οἴει ὑπογράψασθαι ἂν τὸ σχῆμα τῆς πολιτείας;
τί μήν;
501b"Sonra, sanırım, işi işlerken sık sık iki yana bakarlar: Bir yanda tabiatça adil, güzel ve itidalli olana ve bu türden her şeye, öbür yanda da insanlarda meydana getirmeye çalıştıkları şeye. Uğraşları karıştırıp harmanlayarak insana benzeyen o rengi tutturmaya çalışırlar; bunu yaparken de Homeros'un insanlarda belirdiğinde 'tanrı biçimli' ve 'tanrıya benzer' dediği şeye bakarak hüküm verirler."
"Doğru," dedi.
"Sanırım bir yeri silip bir yeri yeniden çizerler; ta ki insan karakterlerini elden geldiğince tanrıların seveceği hâle getirinceye kadar."
ἔπειτα οἶμαι ἀπεργαζόμενοι πυκνὰ ἂν ἑκατέρωσʼ ἀποβλέποιεν, πρός τε τὸ φύσει δίκαιον καὶ καλὸν καὶ σῶφρον καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα, καὶ πρὸς ἐκεῖνʼ αὖ τὸ ἐν τοῖς ἀνθρώποις ἐμποιοῖεν, συμμειγνύντες τε καὶ κεραννύντες ἐκ τῶν ἐπιτηδευμάτων τὸ ἀνδρείκελον, ἀπʼ ἐκείνου τεκμαιρόμενοι, ὃ δὴ καὶ Ὅμηρος ἐκάλεσεν ἐν τοῖς ἀνθρώποις ἐγγιγνόμενον θεοειδές τε καὶ θεοείκελον.
ὀρθῶς, ἔφη.
καὶ τὸ μὲν ἂν οἶμαι ἐξαλείφοιεν, τὸ δὲ πάλιν ἐγγράφοιεν,
501c"Ortaya en güzel resim çıkar herhalde," dedi.
"Peki," dedim, "bize var güçleriyle saldıracaklarını söylediğin o kişileri bir ölçüde ikna edebiliyor muyuz? O zaman onlara karşı övdüğümüz, şehirleri ona teslim ettiğimiz için kızdıkları kişinin, yönetim biçimlerinin işte böyle bir ressamı olduğuna? Şimdi bunu duyunca biraz yumuşuyorlar mı?"
"Hem de çok," dedi, "akılları başlarındaysa."
ἕως ὅτι μάλιστα ἀνθρώπεια ἤθη εἰς ὅσον ἐνδέχεται θεοφιλῆ ποιήσειαν.
καλλίστη γοῦν ἄν, ἔφη, ἡ γραφὴ γένοιτο.
ἆρʼ οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, πείθομέν πῃ ἐκείνους, οὓς διατεταμένους ἐφʼ ἡμᾶς ἔφησθα ἰέναι, ὡς τοιοῦτός ἐστι πολιτειῶν ζωγράφος ὃν τότʼ ἐπῃνοῦμεν πρὸς αὐτούς, διʼ ὃν ἐκεῖνοι ἐχαλέπαινον ὅτι τὰς πόλεις αὐτῷ παρεδίδομεν, καί τι μᾶλλον αὐτὸ νῦν ἀκούοντες πραΰνονται;
καὶ πολύ γε, ἦ δʼ ὅς, εἰ σωφρονοῦσιν.
501d"Gerçekten neye itiraz edebilirler ki? Filozofların varlığa ve hakikate âşık olmadığına mı?"
"Bu saçma olurdu," dedi.
"Yoksa anlattığımız tabiatlarının en iyiye yakın olmadığına mı?"
"Buna da değil."
"Peki? Böyle bir tabiat kendisine uygun uğraşları bulursa, başka herhangi bir tabiat ne kadar olabilecekse en az o kadar, tam anlamıyla iyi ve filozof olmayacak mı? Yoksa biri bizim dışarıda bıraktığımız kişilerin daha çok öyle olduğunu mu söyleyecek?"
πῇ γὰρ δὴ ἕξουσιν ἀμφισβητῆσαι; πότερον μὴ τοῦ ὄντος τε καὶ ἀληθείας ἐραστὰς εἶναι τοὺς φιλοσόφους;
ἄτοπον μεντἄν, ἔφη, εἴη.
ἀλλὰ μὴ τὴν φύσιν αὐτῶν οἰκείαν εἶναι τοῦ ἀρίστου, ἣν ἡμεῖς διήλθομεν;
οὐδὲ τοῦτο.
τί δέ; τὴν τοιαύτην τυχοῦσαν τῶν προσηκόντων ἐπιτηδευμάτων οὐκ ἀγαθὴν τελέως ἔσεσθαι καὶ φιλόσοφον, εἴπερ τινὰ ἄλλην; ἢ ἐκείνους φήσει μᾶλλον, οὓς ἡμεῖς ἀφωρίσαμεν;
501e"Herhalde söylemez."
"Öyleyse filozoflar soyu bir şehre egemen olmadıkça ne şehrin ne de vatandaşların kötülüklerinin sona ereceğini, sözle masalını anlattığımız yönetim biçiminin de işte gerçekleşmeyeceğini söylediğimizde hâlâ kızacaklar mı?"
"Belki daha az," dedi.
"Daha az değil de tamamen yumuşadıklarını ve ikna olduklarını söyleyelim mi," dedim, "başka bir sebeple değilse de utançlarından bize hak versinler diye?"
οὐ δήπου.
ἔτι οὖν ἀγριανοῦσι λεγόντων ἡμῶν ὅτι πρὶν ἂν πόλεως τὸ φιλόσοφον γένος ἐγκρατὲς γένηται, οὔτε πόλει οὔτε πολίταις κακῶν παῦλα ἔσται, οὐδὲ ἡ πολιτεία ἣν μυθολογοῦμεν λόγῳ ἔργῳ τέλος λήψεται;
ἴσως, ἔφη, ἧττον.
βούλει οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, μὴ ἧττον φῶμεν αὐτοὺς ἀλλὰ
502a"Elbette," dedi.
"Öyleyse bunlar buna ikna olmuş olsun," dedim. "Peki şuna itiraz edecek biri çıkar mı: Kralların ya da hükümdarların çocukları tabiatça filozof olarak doğamaz mı?"
"Tek kişi bile çıkmaz," dedi.
"Böyle doğanların büyük bir zorunlulukla bozulacağını söyleyebilecek biri var mı? Kurtulmalarının zor olduğunu biz de kabul ediyoruz; ama bütün zaman boyunca bunların hepsinden tek birinin bile kurtulamayacağını ileri sürecek biri çıkar mı?"
παντάπασι πρᾴους γεγονέναι καὶ πεπεῖσθαι, ἵνα, εἰ μή τι, ἀλλὰ αἰσχυνθέντες ὁμολογήσωσιν;
πάνυ μὲν οὖν, ἔφη.
οὗτοι μὲν τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, τοῦτο πεπεισμένοι ἔστων· τοῦδε δὲ πέρι τις ἀμφισβητήσει, ὡς οὐκ ἂν τύχοιεν γενόμενοι βασιλέων ἔκγονοι ἢ δυναστῶν τὰς φύσεις φιλόσοφοι;
οὐδʼ ἂν εἷς, ἔφη.
τοιούτους δὲ γενομένους ὡς πολλὴ ἀνάγκη διαφθαρῆναι, ἔχει τις λέγειν; ὡς μὲν γὰρ χαλεπὸν σωθῆναι, καὶ ἡμεῖς
502b"Nasıl çıkar?"
"Oysa bir tanesi yetişse ve sözünü dinleyen bir şehri olsa," dedim, "şimdi inanılmaz bulunan her şeyi gerçekleştirmeye yeter."
"Yeter," dedi.
"Çünkü bir yönetici anlattığımız kanunları ve uğraşları koyarsa, vatandaşların bunları yapmaya razı olması herhalde imkânsız değildir."
"Hiç de değil."
"Peki, bizim böyle düşünmemiz gibi başkalarının da böyle düşünmesi şaşılacak ve imkânsız bir şey mi?"
συγχωροῦμεν· ὡς δὲ ἐν παντὶ τῷ χρόνῳ τῶν πάντων οὐδέποτε οὐδʼ ἂν εἷς σωθείη, ἔσθʼ ὅστις ἀμφισβητήσειε;
καὶ πῶς;
ἀλλὰ μήν, ἦν δʼ ἐγώ, εἷς ἱκανὸς γενόμενος, πόλιν ἔχων πειθομένην, πάντʼ ἐπιτελέσαι τὰ νῦν ἀπιστούμενα.
ἱκανὸς γάρ, ἔφη.
ἄρχοντος γάρ που, ἦν δʼ ἐγώ, τιθέντος τοὺς νόμους καὶ τὰ ἐπιτηδεύματα ἃ διεληλύθαμεν, οὐ δήπου ἀδύνατον ἐθέλειν ποιεῖν τοὺς πολίτας.
οὐδʼ ὁπωστιοῦν.
ἀλλὰ δή, ἅπερ ἡμῖν δοκεῖ, δόξαι καὶ ἄλλοις θαυμαστόν τι καὶ ἀδύνατον;
502c"Bence değil," dedi.
"Bunların, mümkünse, en iyi şeyler olduğunu da sanırım daha önce yeterince anlattık."
"Yeterince."
"Şimdi, görünüşe göre, kanun koyma konusunda vardığımız sonuç şu: Söylediklerimiz gerçekleşirse en iyisidir; gerçekleşmesi zordur ama imkânsız değildir."
"Vardığımız sonuç bu," dedi.
"Öyleyse bu konu güçlükle bir sonuca bağlandığına göre, bundan sonra geri kalanı konuşmalıyız: Yönetim biçimini ayakta tutacak olanlar hangi yoldan, hangi derslerle ve uğraşlarla yetişecek, her biri hangi yaşta bunların hangisine el atacak?"
οὐκ οἶμαι ἔγωγε, ἦ δʼ ὅς.
καὶ μὴν ὅτι γε βέλτιστα, εἴπερ δυνατά, ἱκανῶς ἐν τοῖς ἔμπροσθεν, ὡς ἐγᾦμαι, διήλθομεν.
ἱκανῶς γάρ.
νῦν δή, ὡς ἔοικεν, συμβαίνει ἡμῖν περὶ τῆς νομοθεσίας ἄριστα μὲν εἶναι ἃ λέγομεν, εἰ γένοιτο, χαλεπὰ δὲ γενέσθαι, οὐ μέντοι ἀδύνατά γε.
συμβαίνει γάρ, ἔφη.
οὐκοῦν ἐπειδὴ τοῦτο μόγις τέλος ἔσχεν, τὰ ἐπίλοιπα δὴ μετὰ τοῦτο λεκτέον, τίνα τρόπον ἡμῖν καὶ ἐκ τίνων μαθημάτων
502d"Konuşmalıyız elbette," dedi.
"Daha önce kadınlara sahip olmanın, çocuk yapmanın ve yöneticilerin atanmasının sıkıntılı yanını bir kenara bırakarak gösterdiğim kurnazlık hiçbir işe yaramadı," dedim. "Büsbütün doğru olan düzenin kıskançlık uyandıracağını ve gerçekleşmesinin zor olacağını biliyordum. Ama şimdi bunları anlatmak zorunluluğu hiç azalmadan karşımıza çıktı."
τε καὶ ἐπιτηδευμάτων οἱ σωτῆρες ἐνέσονται τῆς πολιτείας, καὶ κατὰ ποίας ἡλικίας ἕκαστοι ἑκάστων ἁπτόμενοι;
λεκτέον μέντοι, ἔφη.
οὐδέν, ἦν δʼ ἐγώ, τὸ σοφόν μοι ἐγένετο τήν τε τῶν γυναικῶν τῆς κτήσεως δυσχέρειαν ἐν τῷ πρόσθεν παραλιπόντι καὶ παιδογονίαν καὶ τὴν τῶν ἀρχόντων κατάστασιν, εἰδότι ὡς ἐπίφθονός τε καὶ χαλεπὴ γίγνεσθαι ἡ παντελῶς ἀληθής· νῦν γὰρ οὐδὲν ἧττον ἦλθεν τὸ δεῖν αὐτὰ διελθεῖν.
502e"Kadınlarla ve çocuklarla ilgili kısım tamamlandı; yöneticilerle ilgili kısmı ise sanki en baştan yeniden ele almak gerekiyor. Hatırlarsan, onların şehirlerini seven kimseler olarak görünmeleri gerektiğini söylemiştik: Hazlarla ve acılarla sınanacaklar, ne zahmetlerde ne korkularda ne de başka herhangi bir değişiklikte bu inançlarını bırakmadıkları görülecekti. Bunu başaramayan geri çevrilecek, ateşte sınanan altın gibi her sınamadan katıksız çıkan ise yönetici yapılacak, sağlığında da öldükten sonra da ona şerefler ve ödüller verilecekti."
καὶ τὰ μὲν δὴ τῶν γυναικῶν τε καὶ παίδων πεπέρανται, τὸ δὲ τῶν ἀρχόντων ὥσπερ ἐξ ἀρχῆς μετελθεῖν δεῖ.
ἐλέγομεν
503a"O zaman söylenenler aşağı yukarı bunlardı; söz, şimdi önümüzde duran meseleyi kurcalamaktan korkarak yan çizip yüzünü örtmüştü."
δʼ, εἰ μνημονεύεις, δεῖν αὐτοὺς φιλοπόλιδάς τε φαίνεσθαι, βασανιζομένους ἐν ἡδοναῖς τε καὶ λύπαις, καὶ τὸ δόγμα τοῦτο μήτʼ ἐν πόνοις μήτʼ ἐν φόβοις μήτʼ ἐν ἄλλῃ μηδεμιᾷ μεταβολῇ φαίνεσθαι ἐκβάλλοντας, ἢ τὸν ἀδυνατοῦντα ἀποκριτέον, τὸν δὲ πανταχοῦ ἀκήρατον ἐκβαίνοντα ὥσπερ χρυσὸν ἐν πυρὶ βασανιζόμενον, στατέον ἄρχοντα καὶ γέρα δοτέον καὶ ζῶντι καὶ τελευτήσαντι καὶ ἆθλα. τοιαῦτʼ ἄττα ἦν τὰ λεγόμενα παρεξιόντος καὶ παρακαλυπτομένου τοῦ
503b"Çok doğru söylüyorsun," dedi, "hatırlıyorum."
"Çünkü dostum," dedim, "şimdi göze aldığım şeyleri söylemekten çekinmiştim. Ama artık şunu söylemeyi göze alalım: En titiz bekçiler olarak filozoflar atanmalıdır."
"Söylenmiş olsun," dedi.
"Bunların az olacağının ne kadar akla yatkın olduğunu da düşün. Çünkü onlarda bulunması gerektiğini anlattığımız tabiatın parçaları nadiren bir araya gelip birlikte büyür; bu tabiat çoğu zaman parçalanmış olarak yetişir."
λόγου, πεφοβημένου κινεῖν τὸ νῦν παρόν.
ἀληθέστατα, ἔφη, λέγεις· μέμνημαι γάρ.
ὄκνος γάρ, ἔφην, ὦ φίλε, ἐγώ, εἰπεῖν τὰ νῦν ἀποτετολμημένα· νῦν δὲ τοῦτο μὲν τετολμήσθω εἰπεῖν, ὅτι τοὺς ἀκριβεστάτους φύλακας φιλοσόφους δεῖ καθιστάναι.
εἰρήσθω γάρ, ἔφη.
νόησον δὴ ὡς εἰκότως ὀλίγοι ἔσονταί σοι· ἣν γὰρ διήλθομεν φύσιν δεῖν ὑπάρχειν αὐτοῖς, εἰς ταὐτὸν συμφύεσθαι αὐτῆς τὰ μέρη ὀλιγάκις ἐθέλει, τὰ πολλὰ δὲ διεσπασμένη φύεται.
503c"Ne demek istiyorsun?" dedi.
"Bilirsin, kolay öğrenen, belleği güçlü, kavrayışı keskin ve çabuk olan, bunlara eşlik eden öbür niteliklere de sahip olan kişiler, aynı zamanda atılgan ve yüce düşünceli olup sükûnet ve sebat içinde düzenli bir hayat sürmeye istekli olacak biçimde yetişmezler. Böyleleri keskinlikleri yüzünden rastgele savrulurlar, bütün sebatları da uçup gider."
"Doğru söylüyorsun," dedi.
"Öte yandan şu sağlam ve kolay değişmeyen karakterler, ki insan güvenilir oldukları için daha çok onları kullanır ve savaşta korkular karşısında da kolay kımıldamazlar, öğrenme karşısında da aynı şeyi yaparlar: Uyuşmuş gibi kolay kımıldamaz, zor öğrenirler; böyle bir şeye emek vermek gerektiğinde uykuya ve esnemeye boğulurlar."
πῶς, ἔφη, λέγεις;
εὐμαθεῖς καὶ μνήμονες καὶ ἀγχίνοι καὶ ὀξεῖς καὶ ὅσα ἄλλα τούτοις ἕπεται οἶσθʼ ὅτι οὐκ ἐθέλουσιν ἅμα φύεσθαι καὶ νεανικοί τε καὶ μεγαλοπρεπεῖς τὰς διανοίας οἷοι κοσμίως μετὰ ἡσυχίας καὶ βεβαιότητος ἐθέλειν ζῆν, ἀλλʼ οἱ τοιοῦτοι ὑπὸ ὀξύτητος φέρονται ὅπῃ ἂν τύχωσιν, καὶ τὸ βέβαιον ἅπαν αὐτῶν ἐξοίχεται.
ἀληθῆ, ἔφη, λέγεις.
οὐκοῦν τὰ βέβαια αὖ ταῦτα ἤθη καὶ οὐκ εὐμετάβολα, οἷς
503d"Öyledir," dedi.
"Oysa biz bunların ikisinden de iyi ve güzel biçimde pay almaları gerektiğini, yoksa böyle birine ne en titiz terbiyeden, ne şereften ne de yöneticilikten pay verilmemesi gerektiğini söylüyoruz."
"Doğru," dedi.
"Bunun nadir olacağını düşünmüyor musun?"
"Nasıl düşünmem?"
ἄν τις μᾶλλον ὡς πιστοῖς χρήσαιτο, καὶ ἐν τῷ πολέμῳ πρὸς τοὺς φόβους δυσκίνητα ὄντα, πρὸς τὰς μαθήσεις αὖ ποιεῖ ταὐτόν· δυσκινήτως ἔχει καὶ δυσμαθῶς ὥσπερ ἀπονεναρκωμένα, καὶ ὕπνου τε καὶ χάσμης ἐμπίμπλανται, ὅταν τι δέῃ τοιοῦτον διαπονεῖν.
ἔστι ταῦτα, ἔφη.
ἡμεῖς δέ γέ φαμεν ἀμφοτέρων δεῖν εὖ τε καὶ καλῶς μετέχειν, ἢ μήτε παιδείας τῆς ἀκριβεστάτης δεῖν αὐτῷ μεταδιδόναι μήτε τιμῆς μήτε ἀρχῆς.
ὀρθῶς, ἦ δʼ ὅς.
οὐκοῦν σπάνιον αὐτὸ οἴει ἔσεσθαι;
πῶς δʼ οὔ;
503e"Öyleyse onu o zaman söylediğimiz zahmetlerde, korkularda ve hazlarda sınamalıyız. Üstelik o zaman atladığımızı şimdi söylüyoruz: Onu birçok derste de idman ettirmeli, en büyük dersleri kaldırabilecek mi, yoksa başka alanlarda yılıp geri çekilenler gibi o da yılacak mı, buna bakmalıyız."
βασανιστέον δὴ ἔν τε οἷς τότε ἐλέγομεν πόνοις τε καὶ φόβοις καὶ ἡδοναῖς, καὶ ἔτι δὴ ὃ τότε παρεῖμεν νῦν λέγομεν, ὅτι καὶ ἐν μαθήμασι πολλοῖς γυμνάζειν δεῖ, σκοποῦντας εἰ καὶ τὰ μέγιστα μαθήματα δυνατὴ ἔσται ἐνεγκεῖν εἴτε καὶ
504a"Böyle bakmak gerçekten yerinde olur," dedi. "Ama en büyük dersler derken neyi kastediyorsun?"
"Herhalde hatırlarsın," dedim, "psykhē'yi üç eidos'a ayırdıktan sonra adaletin, itidalin, cesaretin ve bilgeliğin her birinin ne olduğunu bir araya getirerek sonuca bağlamıştık."
"Hatırlamasaydım," dedi, "gerisini dinlememem hak olurdu."
"Peki bundan önce söylenen şeyi de hatırlıyor musun?"
"Hangisini?"
ἀποδειλιάσει, ὥσπερ οἱ ἐν τοῖς ἄλλοις ἀποδειλιῶντες.
πρέπει γέ τοι δή, ἔφη, οὕτω σκοπεῖν. ἀλλὰ ποῖα δὴ λέγεις μαθήματα μέγιστα;
μνημονεύεις μέν που, ἦν δʼ ἐγώ, ὅτι τριττὰ εἴδη ψυχῆς διαστησάμενοι συνεβιβάζομεν δικαιοσύνης τε πέρι καὶ σωφροσύνης καὶ ἀνδρείας καὶ σοφίας ὃ ἕκαστον εἴη.
μὴ γὰρ μνημονεύων, ἔφη, τὰ λοιπὰ ἂν εἴην δίκαιος μὴ ἀκούειν.
ἦ καὶ τὸ προρρηθὲν αὐτῶν;
τὸ ποῖον δή;
504b"Galiba şöyle demiştik: Bunları olabildiğince güzel biçimde görmek için başka, daha uzun bir dolambaçlı yol vardır, o yolu dolaşan kişiye bunlar apaçık görünür; ama daha önce söylenenlere uyan ispatlar da eklenebilir. Siz bunun yeterli olduğunu söylediniz; o zaman söylenenler de böylece, bana göre kesinlik bakımından eksik kaldı. Sizi hoşnut edip etmediğini ise siz söyleyebilirsiniz."
"Bence ölçülü bir biçimde söylendi," dedi, "öbürlerine de öyle göründü."
ἐλέγομέν που ὅτι ὡς μὲν δυνατὸν ἦν κάλλιστα αὐτὰ κατιδεῖν ἄλλη μακροτέρα εἴη περίοδος, ἣν περιελθόντι καταφανῆ γίγνοιτο, τῶν μέντοι ἔμπροσθεν προειρημένων ἑπομένας ἀποδείξεις οἷόν τʼ εἴη προσάψαι. καὶ ὑμεῖς ἐξαρκεῖν ἔφατε, καὶ οὕτω δὴ ἐρρήθη τὰ τότε τῆς μὲν ἀκριβείας, ὡς ἐμοὶ ἐφαίνετο, ἐλλιπῆ, εἰ δὲ ὑμῖν ἀρεσκόντως, ὑμεῖς ἂν τοῦτο εἴποιτε.
ἀλλʼ ἔμοιγε, ἔφη, μετρίως· ἐφαίνετο μὴν καὶ τοῖς ἄλλοις.
504c"Ama dostum," dedim, "bu türden şeylerde var olanın herhangi bir kısmını dışarıda bırakan bir ölçü hiç de ölçülü olmaz; çünkü eksik olan hiçbir şey hiçbir şeyin ölçüsü olamaz. Gerçi bazılarına bazen artık yeterli olduğu, daha ileride bir şey aramaya gerek olmadığı görünür."
"Hem de pek çoğu tembellikten bu hâle düşer," dedi.
"Oysa bir şehrin ve kanunların bekçisinin böyle bir hâle hiç ihtiyacı yoktur," dedim.
"Akla yatkın," dedi.
"Öyleyse dostum," dedim, "böyle biri o uzun yolu dolaşmalı, idman ederken olduğundan az olmamak üzere öğrenirken de emek vermelidir. Yoksa demin söylediğimiz gibi, en büyük ve kendisine en uygun dersin sonuna asla varamaz."
ἀλλʼ, ὦ φίλε, ἦν δʼ ἐγώ, μέτρον τῶν τοιούτων ἀπολεῖπον καὶ ὁτιοῦν τοῦ ὄντος οὐ πάνυ μετρίως γίγνεται· ἀτελὲς γὰρ οὐδὲν οὐδενὸς μέτρον. δοκεῖ δʼ ἐνίοτέ τισιν ἱκανῶς ἤδη ἔχειν καὶ οὐδὲν δεῖν περαιτέρω ζητεῖν.
καὶ μάλʼ, ἔφη, συχνοὶ πάσχουσιν αὐτὸ διὰ ῥᾳθυμίαν.
τούτου δέ γε, ἦν δʼ ἐγώ, τοῦ παθήματος ἥκιστα προσδεῖ φύλακι πόλεώς τε καὶ νόμων.
εἰκός, ἦ δʼ ὅς.
τὴν μακροτέραν τοίνυν, ὦ ἑταῖρε, ἔφην, περιιτέον τῷ
504d"Bunlar en büyük değil mi peki?" dedi. "Adaletten ve anlattığımız öbür şeylerden daha büyük bir şey mi var?"
"Hem daha büyük bir şey var," dedim, "hem de bu şeylerin kendilerini bile şimdi yaptığımız gibi bir taslak üzerinden seyretmek yetmez; en eksiksiz işlenişini de ihmal etmemek gerekir. Değeri az olan başka şeylerde, mümkün olduğunca kesin ve saf olsunlar diye her şeyi seferber edip didinmek, en büyük şeylerin ise en büyük kesinliğe layık olmadığını düşünmek gülünç olmaz mı?"
τοιούτῳ, καὶ οὐχ ἧττον μανθάνοντι πονητέον ἢ γυμναζομένῳ· ἤ, ὃ νυνδὴ ἐλέγομεν, τοῦ μεγίστου τε καὶ μάλιστα προσήκοντος μαθήματος ἐπὶ τέλος οὔποτε ἥξει.
οὐ γὰρ ταῦτα, ἔφη, μέγιστα, ἀλλʼ ἔτι τι μεῖζον δικαιοσύνης τε καὶ ὧν διήλθομεν;
καὶ μεῖζον, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ αὐτῶν τούτων οὐχ ὑπογραφὴν δεῖ ὥσπερ νῦν θεάσασθαι, ἀλλὰ τὴν τελεωτάτην ἀπεργασίαν μὴ παριέναι. ἢ οὐ γελοῖον ἐπὶ μὲν ἄλλοις σμικροῦ ἀξίοις
504e"Hem de nasıl [düşünülmeye değer bir fikir bu]," dedi. "Ama en büyük ders dediğin şey ve onun neyle ilgili olduğu konusunda, sence biri seni ne olduğunu sormadan bırakır mı?"
"Hiç bırakmaz," dedim, "sen de sor bakalım. Bunu kesinlikle pek çok kez işittin; ama şimdi ya aklına gelmiyor ya da yine bana itiraz ederek beni uğraştırmak niyetindesin."
πᾶν ποιεῖν συντεινομένους ὅπως ὅτι ἀκριβέστατα καὶ καθαρώτατα ἕξει, τῶν δὲ μεγίστων μὴ μεγίστας ἀξιοῦν εἶναι καὶ τὰς ἀκριβείας;
καὶ μάλα, ἔφη, [ἄξιον τὸ διανόημα]· ὃ μέντοι μέγιστον μάθημα καὶ περὶ ὅτι αὐτὸ λέγεις, οἴει τινʼ ἄν σε, ἔφη, ἀφεῖναι μὴ ἐρωτήσαντα τί ἐστιν;
οὐ πάνυ, ἦν δʼ ἐγώ, ἀλλὰ καὶ σὺ ἐρώτα.
πάντως αὐτὸ οὐκ ὀλιγάκις ἀκήκοας, νῦν δὲ ἢ οὐκ ἐννοεῖς ἢ αὖ διανοῇ
505a"Bence daha çok ikincisi. Çünkü en büyük dersin iyinin idea'sı olduğunu, adil şeylerin ve öbür şeylerin ancak onu da kullandıklarında yararlı ve faydalı hâle geldiğini çok kez işittin. Şimdi de bunu söyleyeceğimi, buna ek olarak da onu yeterince bilmediğimizi söyleyeceğimi aşağı yukarı biliyorsun. Onu bilmiyorsak, onsuz öbür her şeyi ne kadar iyi bilsek de bunun bize hiçbir faydası olmayacağını da biliyorsun; tıpkı iyi olmadıkça bir şeye sahip olmanın da hiçbir faydası olmaması gibi."
ἐμοὶ πράγματα παρέχειν ἀντιλαμβανόμενος. οἶμαι δὲ τοῦτο μᾶλλον· ἐπεὶ ὅτι γε ἡ τοῦ ἀγαθοῦ ἰδέα μέγιστον μάθημα, πολλάκις ἀκήκοας, ᾗ δὴ καὶ δίκαια καὶ τἆλλα προσχρησάμενα χρήσιμα καὶ ὠφέλιμα γίγνεται. καὶ νῦν σχεδὸν οἶσθʼ ὅτι μέλλω τοῦτο λέγειν, καὶ πρὸς τούτῳ ὅτι αὐτὴν οὐχ ἱκανῶς ἴσμεν· εἰ δὲ μὴ ἴσμεν, ἄνευ δὲ ταύτης εἰ ὅτι μάλιστα τἆλλα ἐπισταίμεθα, οἶσθʼ ὅτι οὐδὲν ἡμῖν ὄφελος, ὥσπερ οὐδʼ εἰ
505b"Yoksa iyi olmadıktan sonra her şeye sahip olmanın bir yararı olduğunu mu sanıyorsun? Ya da iyi olmadan öbür her şeyi anlayıp güzel ve iyi hiçbir şeyi anlamamanın?"
"Zeus adına, hayır," dedi.
"Şunu da bilirsin: Çoğunluğa göre iyi hazdır, daha incelikli olanlara göre phronēsis."
"Elbette."
"Şunu da bilirsin dostum: Bunu düşünenler phronēsis'in neyin phronēsis'i olduğunu gösteremezler; sonunda iyinin phronēsis'i olduğunu söylemek zorunda kalırlar."
"Hem de çok gülünç bir biçimde," dedi.
κεκτῄμεθά τι ἄνευ τοῦ ἀγαθοῦ. ἢ οἴει τι πλέον εἶναι πᾶσαν κτῆσιν ἐκτῆσθαι, μὴ μέντοι ἀγαθήν; ἢ πάντα τἆλλα φρονεῖν ἄνευ τοῦ ἀγαθοῦ, καλὸν δὲ καὶ ἀγαθὸν μηδὲν φρονεῖν;
μὰ Δίʼ οὐκ ἔγωγʼ, ἔφη.
ἀλλὰ μὴν καὶ τόδε γε οἶσθα, ὅτι τοῖς μὲν πολλοῖς ἡδονὴ δοκεῖ εἶναι τὸ ἀγαθόν, τοῖς δὲ κομψοτέροις φρόνησις.
πῶς δʼ οὔ;
καὶ ὅτι γε, ὦ φίλε, οἱ τοῦτο ἡγούμενοι οὐκ ἔχουσι δεῖξαι ἥτις φρόνησις, ἀλλʼ ἀναγκάζονται τελευτῶντες τὴν τοῦ ἀγαθοῦ φάναι.
καὶ μάλα, ἔφη, γελοίως.
505c"Nasıl gülünç olmasın," dedim, "iyiyi bilmiyoruz diye bizi ayıpladıktan sonra, sanki biliyormuşuz gibi konuşuyorlarsa? İyinin phronēsis'i diyorlar; sanki 'iyi' adını ağızlarına alınca neyi kastettiklerini biz anlıyormuşuz gibi."
"Çok doğru," dedi.
"Ya iyiyi haz olarak tarif edenler? Onlar öbürlerinden daha az mı yanılgıyla dolu? Onlar da kötü hazlar bulunduğunu kabul etmek zorunda kalmıyorlar mı?"
"Hem de nasıl."
"O zaman, sanırım, aynı şeylerin hem iyi hem kötü olduğunu kabul etmek zorunda kalıyorlar. Öyle değil mi?"
πῶς γὰρ οὐχί, ἦν δʼ ἐγώ, εἰ ὀνειδίζοντές γε ὅτι οὐκ ἴσμεν τὸ ἀγαθὸν λέγουσι πάλιν ὡς εἰδόσιν; φρόνησιν γὰρ αὐτό φασιν εἶναι ἀγαθοῦ, ὡς αὖ συνιέντων ἡμῶν ὅτι λέγουσιν, ἐπειδὰν τὸ τοῦ ἀγαθοῦ φθέγξωνται ὄνομα.
ἀληθέστατα, ἔφη.
τί δὲ οἱ τὴν ἡδονὴν ἀγαθὸν ὁριζόμενοι; μῶν μή τι ἐλάττονος πλάνης ἔμπλεῳ τῶν ἑτέρων; ἢ οὐ καὶ οὗτοι ἀναγκάζονται ὁμολογεῖν ἡδονὰς εἶναι κακάς;
σφόδρα γε.
συμβαίνει δὴ αὐτοῖς οἶμαι ὁμολογεῖν ἀγαθὰ εἶναι καὶ κακὰ ταὐτά. ἦ γάρ;
505d"Elbette."
"Demek ki bu konuda büyük ve çok sayıda anlaşmazlık bulunduğu açık?"
"Açık olmaz mı?"
"Peki şu da açık değil mi: Adil ve güzel şeylerde birçok kişi, gerçekte öyle olmasalar bile öyle görünenleri seçer; onları yapmayı, onlara sahip olmayı ve öyle görünmeyi tercih eder. Ama iyi şeylerde artık kimse öyle görünenlere sahip olmakla yetinmez, gerçekte öyle olanları arar; burada herkes görünüşü hor görür."
"Hem de nasıl," dedi.
"Her psykhē onun peşinden koşar, her şeyi onun uğruna yapar; onun bir şey olduğunu sezer, ama ne olduğunu yeterince kavrayamadığı için aporia içinde kalır, öbür şeylerde olduğu gibi ona dair sağlam bir inanca da dayanamaz; bu yüzden öbür şeylerden bir yarar çıkabilecekse onu da kaçırır. Böyle bir şey, bu kadar büyük bir şey hakkında, şehirde her şeyi ellerine teslim edeceğimiz o en iyi kişilerin de bu kadar karanlıkta kalmaları gerektiğini mi söyleyelim?"
τί μήν;
οὐκοῦν ὅτι μὲν μεγάλαι καὶ πολλαὶ ἀμφισβητήσεις περὶ αὐτοῦ, φανερόν;
πῶς γὰρ οὔ;
τί δέ; τόδε οὐ φανερόν, ὡς δίκαια μὲν καὶ καλὰ πολλοὶ ἂν ἕλοιντο τὰ δοκοῦντα, κἂν ⟨εἰ⟩ μὴ εἴη, ὅμως ταῦτα πράττειν καὶ κεκτῆσθαι καὶ δοκεῖν, ἀγαθὰ δὲ οὐδενὶ ἔτι ἀρκεῖ τὰ δοκοῦντα κτᾶσθαι, ἀλλὰ τὰ ὄντα ζητοῦσιν, τὴν δὲ δόξαν ἐνταῦθα ἤδη πᾶς ἀτιμάζει;
καὶ μάλα, ἔφη.
ὃ δὴ διώκει μὲν ἅπασα ψυχὴ καὶ τούτου ἕνεκα πάντα
πράττει, ἀπομαντευομένη τι εἶναι, ἀποροῦσα δὲ καὶ οὐκ ἔχουσα λαβεῖν ἱκανῶς τί ποτʼ ἐστὶν οὐδὲ πίστει χρήσασθαι μονίμῳ οἵᾳ καὶ περὶ τἆλλα, διὰ τοῦτο δὲ ἀποτυγχάνει καὶ τῶν ἄλλων εἴ τι ὄφελος ἦν, περὶ δὴ τὸ τοιοῦτον καὶ τοσοῦτον
506a"Hiç de değil," dedi.
"Sanırım adil ve güzel şeylerin hangi bakımdan iyi olduğu bilinmezse," dedim, "bunu bilmeyen biri onların pek değerli bir bekçisi olamaz. Bir kehanette bulunayım: Bunu bilmeden önce kimse onları yeterince tanımayacaktır."
"Güzel bir kehanet," dedi.
"Öyleyse yönetim biçimimiz, onu bunlar hakkında epistēmē sahibi böyle bir bekçi gözetirse, eksiksiz bir düzene kavuşmuş olur, değil mi?"
οὕτω φῶμεν δεῖν ἐσκοτῶσθαι καὶ ἐκείνους τοὺς βελτίστους ἐν τῇ πόλει, οἷς πάντα ἐγχειριοῦμεν;
ἥκιστά γʼ, ἔφη.
οἶμαι γοῦν, εἶπον, δίκαιά τε καὶ καλὰ ἀγνοούμενα ὅπῃ ποτὲ ἀγαθά ἐστιν, οὐ πολλοῦ τινος ἄξιον φύλακα κεκτῆσθαι ἂν ἑαυτῶν τὸν τοῦτο ἀγνοοῦντα· μαντεύομαι δὲ μηδένα αὐτὰ πρότερον γνώσεσθαι ἱκανῶς.
καλῶς γάρ, ἔφη, μαντεύῃ.
οὐκοῦν ἡμῖν ἡ πολιτεία τελέως κεκοσμήσεται, ἐὰν ὁ
506b"Zorunlu olarak," dedi. "Peki sen, Sokrates, iyinin epistēmē mi, haz mı, yoksa bunlardan başka bir şey mi olduğunu söylüyorsun?"
"İşte adam!" dedim. "Bu konularda başkalarının düşündükleriyle yetinmeyeceğin çoktan belliydi."
"Çünkü bana doğru görünmüyor, Sokrates," dedi, "bu konularla bunca zaman uğraşmış birinin başkalarının görüşlerini söyleyebilip kendi görüşünü söyleyememesi."
τοιοῦτος αὐτὴν ἐπισκοπῇ φύλαξ, ὁ τούτων ἐπιστήμων;
ἀνάγκη, ἔφη. ἀλλὰ σὺ δή, ὦ Σώκρατες, πότερον ἐπιστήμην τὸ ἀγαθὸν φῂς εἶναι ἢ ἡδονήν, ἢ ἄλλο τι παρὰ ταῦτα;
οὗτος, ἦν δʼ ἐγώ, ἀνήρ, καλῶς ἦσθα καὶ πάλαι καταφανὴς ὅτι σοι οὐκ ἀποχρήσοι τὸ τοῖς ἄλλοις δοκοῦν περὶ αὐτῶν.
οὐδὲ γὰρ δίκαιόν μοι, ἔφη, ὦ Σώκρατες, φαίνεται τὰ τῶν ἄλλων μὲν ἔχειν εἰπεῖν δόγματα, τὸ δʼ αὑτοῦ μή, τοσοῦτον
506c"Peki," dedim, "insanın bilmediği şeyler hakkında biliyormuş gibi konuşması sana doğru mu görünüyor?"
"Biliyormuş gibi değil elbette," dedi, "ama düşündüğü şeyleri, düşündüğü şeyler olarak söylemeye razı olması doğru."
"Peki," dedim, "epistēmē'den yoksun kanaatlerin hepsinin çirkin olduğunu fark etmedin mi? En iyileri bile kördür. Yoksa nous'tan yoksun olarak doğru bir kanaat taşıyanların, yolu doğru yürüyen körlerden bir farkı var mı sence?"
"Hiçbir farkı yok," dedi.
"Öyleyse başkalarından parlak ve güzel şeyler duymak mümkünken, çirkin, kör ve eğri büğrü şeyleri mi seyretmek istersin?"
χρόνον περὶ ταῦτα πραγματευόμενον.
τί δέ; ἦν δʼ ἐγώ· δοκεῖ σοι δίκαιον εἶναι περὶ ὧν τις μὴ οἶδεν λέγειν ὡς εἰδότα;
οὐδαμῶς γʼ, ἔφη, ὡς εἰδότα, ὡς μέντοι οἰόμενον ταῦθʼ ἃ οἴεται ἐθέλειν λέγειν.
τί δέ; εἶπον· οὐκ ᾔσθησαι τὰς ἄνευ ἐπιστήμης δόξας, ὡς πᾶσαι αἰσχραί; ὧν αἱ βέλτισται τυφλαί—ἢ δοκοῦσί τί σοι τυφλῶν διαφέρειν ὁδὸν ὀρθῶς πορευομένων οἱ ἄνευ νοῦ ἀληθές τι δοξάζοντες;
οὐδέν, ἔφη.
βούλει οὖν αἰσχρὰ θεάσασθαι, τυφλά τε καὶ σκολιά, ἐξὸν
506d"Zeus aşkına, Sokrates," dedi Glaukon, "tam sona gelmişken vazgeçme. Adaleti, itidali ve öbürlerini nasıl anlattıysan iyiyi de öyle anlatırsan bize yeter."
"Bana da hem de nasıl yeter, dostum," dedim. "Ama korkarım beceremeyeceğim; hevesle girişip rezil olacak, gülünç duruma düşeceğim. Hayır, aziz dostlarım, iyinin kendisinin ne olduğunu şimdilik bir kenara bırakalım. Çünkü şu an bu konuda düşündüğüm şeye varmak bile bana şimdiki atılımımızın götürebileceğinden ötede görünüyor. Ama iyinin çocuğu gibi görünen, ona en çok benzeyen şeyden söz etmek istiyorum, tabii siz de istiyorsanız; istemiyorsanız bırakalım."
παρʼ ἄλλων ἀκούειν φανά τε καὶ καλά;
μὴ πρὸς Διός, ἦ δʼ ὅς, ὦ Σώκρατες, ὁ Γλαύκων, ὥσπερ ἐπὶ τέλει ὢν ἀποστῇς. ἀρκέσει γὰρ ἡμῖν, κἂν ὥσπερ δικαιοσύνης πέρι καὶ σωφροσύνης καὶ τῶν ἄλλων διῆλθες, οὕτω καὶ περὶ τοῦ ἀγαθοῦ διέλθῃς.
καὶ γὰρ ἐμοί, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ ἑταῖρε, καὶ μάλα ἀρκέσει· ἀλλʼ ὅπως μὴ οὐχ οἷός τʼ ἔσομαι, προθυμούμενος δὲ ἀσχημονῶν γέλωτα ὀφλήσω. ἀλλʼ, ὦ μακάριοι, αὐτὸ μὲν τί ποτʼ
506e"Anlat," dedi. "Babanın hikâyesini borcunu başka bir zaman ödersin."
ἐστὶ τἀγαθὸν ἐάσωμεν τὸ νῦν εἶναι—πλέον γάρ μοι φαίνεται ἢ κατὰ τὴν παροῦσαν ὁρμὴν ἐφικέσθαι τοῦ γε δοκοῦντος ἐμοὶ τὰ νῦν—ὃς δὲ ἔκγονός τε τοῦ ἀγαθοῦ φαίνεται καὶ ὁμοιότατος ἐκείνῳ, λέγειν ἐθέλω, εἰ καὶ ὑμῖν φίλον, εἰ δὲ μή, ἐᾶν.
ἀλλʼ, ἔφη, λέγε· εἰς αὖθις γὰρ τοῦ πατρὸς ἀποτείσεις τὴν διήγησιν.
507a"Keşke," dedim, "ben o borcu ödeyebilsem, siz de tahsil edebilseniz; şimdiki gibi yalnızca faizini değil. Şimdilik iyinin kendisinin bu faizini, yani bu çocuğunu alın. Yalnız dikkat edin de istemeden sizi aldatıp faizin hesabını kalp parayla ödemeyeyim."
"Elimizden geldiğince dikkat ederiz," dedi. "Sen yeter ki anlat."
"Önce sizinle anlaşmalı," dedim, "daha önce burada söylenmiş, başka zamanlarda da çok kez söylenmiş şeyleri size hatırlatmalıyım."
βουλοίμην ἄν, εἶπον, ἐμέ τε δύνασθαι αὐτὴν ἀποδοῦναι καὶ ὑμᾶς κομίσασθαι, ἀλλὰ μὴ ὥσπερ νῦν τοὺς τόκους μόνον. τοῦτον δὲ δὴ οὖν τὸν τόκον τε καὶ ἔκγονον αὐτοῦ τοῦ ἀγαθοῦ κομίσασθε. εὐλαβεῖσθε μέντοι μή πῃ ἐξαπατήσω ὑμᾶς ἄκων, κίβδηλον ἀποδιδοὺς τὸν λόγον τοῦ τόκου.
εὐλαβησόμεθα, ἔφη, κατὰ δύναμιν· ἀλλὰ μόνον λέγε.
διομολογησάμενός γʼ ἔφην ἐγώ, καὶ ἀναμνήσας ὑμᾶς τά τʼ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ῥηθέντα καὶ ἄλλοτε ἤδη πολλάκις εἰρημένα.
507b"Hangilerini?" dedi.
"Çok sayıda güzel şey, çok sayıda iyi şey ve her birinden çok sayıda şey bulunduğunu söyler, bunları sözle birbirinden ayırırız."
"Söyleriz."
"Güzelin kendisinden, iyinin kendisinden de söz ederiz. O zaman çok sayıda diye ortaya koyduğumuz her şey için de böyle yaparız: Bu kez her birini tek bir idea'ya göre, tek bir şey olarak ortaya koyar ve her birine 'asıl o olan' adını veririz."
"Öyle."
"Birincilerin görüldüğünü ama akılla kavranmadığını, idea'ların ise akılla kavrandığını ama görülmediğini söyleriz."
"Kesinlikle."
τὰ ποῖα; ἦ δʼ ὅς.
πολλὰ καλά, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ πολλὰ ἀγαθὰ καὶ ἕκαστα οὕτως εἶναί φαμέν τε καὶ διορίζομεν τῷ λόγῳ.
φαμὲν γάρ.
καὶ αὐτὸ δὴ καλὸν καὶ αὐτὸ ἀγαθόν, καὶ οὕτω περὶ πάντων ἃ τότε ὡς πολλὰ ἐτίθεμεν, πάλιν αὖ κατʼ ἰδέαν μίαν ἑκάστου ὡς μιᾶς οὔσης τιθέντες, ὃ ἔστιν ἕκαστον προσαγορεύομεν.
ἔστι ταῦτα.
καὶ τὰ μὲν δὴ ὁρᾶσθαί φαμεν, νοεῖσθαι δʼ οὔ, τὰς δʼ αὖ ἰδέας νοεῖσθαι μέν, ὁρᾶσθαι δʼ οὔ.
παντάπασι μὲν οὖν.
507c"Görülen şeyleri neyimizle görürüz?"
"Görme duyusuyla," dedi.
"Peki," dedim, "işitilenleri de işitmeyle, hissedilen bütün öbür şeyleri de öbür hislerle, değil mi?"
"Elbette."
"Peki," dedim, "hislerin yaratıcısının görme ve görülme yetisini ne kadar pahalıya mal ettiğini hiç düşündün mü?"
"Pek düşünmedim," dedi.
"Şöyle bak: İşitmenin ve sesin, biri işitsin öbürü işitilsin diye, başka bir türe ihtiyacı var mı; öyle ki bu üçüncü şey bulunmazsa biri işitemesin, öbürü işitilemesin?"
τῷ οὖν ὁρῶμεν ἡμῶν αὐτῶν τὰ ὁρώμενα;
τῇ ὄψει, ἔφη.
οὐκοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ ἀκοῇ τὰ ἀκουόμενα, καὶ ταῖς ἄλλαις αἰσθήσεσι πάντα τὰ αἰσθητά;
τί μήν;
ἆρʼ οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, ἐννενόηκας τὸν τῶν αἰσθήσεων δημιουργὸν ὅσῳ πολυτελεστάτην τὴν τοῦ ὁρᾶν τε καὶ ὁρᾶσθαι δύναμιν ἐδημιούργησεν;
οὐ πάνυ, ἔφη.
ἀλλʼ ὧδε σκόπει. ἔστιν ὅτι προσδεῖ ἀκοῇ καὶ φωνῇ γένους ἄλλου εἰς τὸ τὴν μὲν ἀκούειν, τὴν δὲ ἀκούεσθαι, ὃ
507d"Hiçbir şeye ihtiyacı yok," dedi.
"Sanırım başka birçok hissin de, hiçbirinin demeyeyim, böyle bir şeye ihtiyacı yoktur. Yoksa sen bir tane söyleyebilir misin?"
"Ben söyleyemem," dedi.
"Ama görme ile görülenin buna ihtiyacı olduğunu fark etmiyor musun?"
"Nasıl?"
"Gözlerde görme bulunsa ve sahibi onu kullanmaya çalışsa, nesnelerde de renk bulunsa, eğer tam da bu iş için tabiatça var olan üçüncü bir tür gelip katılmazsa, bilirsin ki görme hiçbir şey görmez, renkler de görünmez kalır."
ἐὰν μὴ παραγένηται τρίτον, ἡ μὲν οὐκ ἀκούσεται, ἡ δὲ οὐκ ἀκουσθήσεται;
οὐδενός, ἔφη.
οἶμαι δέ γε, ἦν δʼ ἐγώ, οὐδʼ ἄλλαις πολλαῖς, ἵνα μὴ εἴπω ὅτι οὐδεμιᾷ, τοιούτου προσδεῖ οὐδενός. ἢ σύ τινα ἔχεις εἰπεῖν;
οὐκ ἔγωγε, ἦ δʼ ὅς.
τὴν δὲ τῆς ὄψεως καὶ τοῦ ὁρατοῦ οὐκ ἐννοεῖς ὅτι προσδεῖται;
πῶς;
ἐνούσης που ἐν ὄμμασιν ὄψεως καὶ ἐπιχειροῦντος τοῦ ἔχοντος χρῆσθαι αὐτῇ, παρούσης δὲ χρόας ἐν αὐτοῖς, ἐὰν μὴ
507e"Neden söz ediyorsun?" dedi.
"Senin ışık dediğin şeyden," dedim.
"Doğru söylüyorsun," dedi.
"Demek ki görme hissi ile görülme yetisi, öbür bütün çiftlerden daha değerli bir boyunduruğa, hiç de küçümsenmeyecek bir bağla koşulmuş; tabii ışık değersiz bir şey değilse."
παραγένηται γένος τρίτον ἰδίᾳ ἐπʼ αὐτὸ τοῦτο πεφυκός, οἶσθα ὅτι ἥ τε ὄψις οὐδὲν ὄψεται, τά τε χρώματα ἔσται ἀόρατα.
τίνος δὴ λέγεις, ἔφη, τούτου;
ὃ δὴ σὺ καλεῖς, ἦν δʼ ἐγώ, φῶς.
ἀληθῆ, ἔφη, λέγεις.
οὐ σμικρᾷ ἄρα ἰδέᾳ ἡ τοῦ ὁρᾶν αἴσθησις καὶ ἡ τοῦ ὁρᾶσθαι
508a"Değersiz olmaktan çok uzak," dedi.
"Göktekiler arasında hangi tanrıyı bunun efendisi sayabilirsin? Onun ışığı sayesinde görme en güzel biçimde görür, görülen şeyler de görülür."
"Senin ve herkesin sayacağı tanrıyı," dedi. "Güneşi sorduğun belli."
"Peki görme bu tanrıyla şöyle bir ilişki içinde değil mi?"
"Nasıl?"
"Ne görmenin kendisi güneştir, ne de görmenin içinde bulunduğu, göz dediğimiz şey."
δύναμις τῶν ἄλλων συζεύξεων τιμιωτέρῳ ζυγῷ ἐζύγησαν, εἴπερ μὴ ἄτιμον τὸ φῶς.
ἀλλὰ μήν, ἔφη, πολλοῦ γε δεῖ ἄτιμον εἶναι.
τίνα οὖν ἔχεις αἰτιάσασθαι τῶν ἐν οὐρανῷ θεῶν τούτου κύριον, οὗ ἡμῖν τὸ φῶς ὄψιν τε ποιεῖ ὁρᾶν ὅτι κάλλιστα καὶ τὰ ὁρώμενα ὁρᾶσθαι;
ὅνπερ καὶ σύ, ἔφη, καὶ οἱ ἄλλοι· τὸν ἥλιον γὰρ δῆλον ὅτι ἐρωτᾷς.
ἆρʼ οὖν ὧδε πέφυκεν ὄψις πρὸς τοῦτον τὸν θεόν;
πῶς;
οὐκ ἔστιν ἥλιος ἡ ὄψις οὔτε αὐτὴ οὔτʼ ἐν ᾧ ἐγγίγνεται, ὃ
508b"Değil elbette."
"Ama sanırım hislere hizmet eden organlar arasında güneşe en çok benzeyeni odur."
"Hem de çok."
"Sahip olduğu yetiyi de ondan, sanki bir hazineden akıtılan bir pay olarak almıyor mu?"
"Kesinlikle."
"Peki güneş de görme değildir, ama görmenin sebebi olduğu için bizzat görme tarafından görülür, değil mi?"
"Öyle," dedi.
"İşte," dedim, "iyinin çocuğu dediğim budur; iyi onu kendisinin bir karşılığı olarak doğurmuştur. İyi, akılla kavranan alanda nous'a ve akılla kavranan şeylere karşı neyse, bu da görülen alanda görmeye ve görülen şeylere karşı odur."
δὴ καλοῦμεν ὄμμα.
οὐ γὰρ οὖν.
ἀλλʼ ἡλιοειδέστατόν γε οἶμαι τῶν περὶ τὰς αἰσθήσεις ὀργάνων.
πολύ γε.
οὐκοῦν καὶ τὴν δύναμιν ἣν ἔχει ἐκ τούτου ταμιευομένην ὥσπερ ἐπίρρυτον κέκτηται;
πάνυ μὲν οὖν.
ἆρʼ οὖν οὐ καὶ ὁ ἥλιος ὄψις μὲν οὐκ ἔστιν, αἴτιος δʼ ὢν αὐτῆς ὁρᾶται ὑπʼ αὐτῆς ταύτης;
οὕτως, ἦ δʼ ὅς.
τοῦτον τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, φάναι με λέγειν τὸν τοῦ ἀγαθοῦ ἔκγονον, ὃν τἀγαθὸν ἐγέννησεν ἀνάλογον ἑαυτῷ, ὅτιπερ αὐτὸ
508c"Nasıl?" dedi. "Biraz daha aç."
"Bilirsin," dedim, "gözler, renklerini gün ışığının aydınlattığı şeylere değil de gece ışıklarının aydınlattığı şeylere çevrildiklerinde bulanık görür, sanki içlerinde arı bir görme yokmuş gibi neredeyse kör gibi olurlar."
"Hem de nasıl," dedi.
ἐν τῷ νοητῷ τόπῳ πρός τε νοῦν καὶ τὰ νοούμενα, τοῦτο τοῦτον ἐν τῷ ὁρατῷ πρός τε ὄψιν καὶ τὰ ὁρώμενα.
πῶς; ἔφη· ἔτι δίελθέ μοι.
ὀφθαλμοί, ἦν δʼ ἐγώ, οἶσθʼ ὅτι, ὅταν μηκέτι ἐπʼ ἐκεῖνά τις αὐτοὺς τρέπῃ ὧν ἂν τὰς χρόας τὸ ἡμερινὸν φῶς ἐπέχῃ, ἀλλὰ ὧν νυκτερινὰ φέγγη, ἀμβλυώττουσί τε καὶ ἐγγὺς φαίνονται τυφλῶν, ὥσπερ οὐκ ἐνούσης καθαρᾶς ὄψεως;
καὶ μάλα, ἔφη.
508d"Ama sanırım güneşin aydınlattığı şeylere çevrildiklerinde açıkça görürler; aynı gözlerde görme varmış gibi görünür."
"Elbette."
"Psykhē'nin durumunu da böyle düşün. Hakikatin ve var olanın aydınlattığı şeye yönelip ona dayandığında onu kavrar, bilir ve nous sahibi görünür. Ama karanlıkla karışık olana, oluşan ve yok olan şeye yöneldiğinde kanaatle yetinir, bulanık görür, kanaatlerini aşağı yukarı değiştirip durur; bu kez de nous'tan yoksun birine benzer."
"Benzer gerçekten."
ὅταν δέ γʼ οἶμαι ὧν ὁ ἥλιος καταλάμπει, σαφῶς ὁρῶσι, καὶ τοῖς αὐτοῖς τούτοις ὄμμασιν ἐνοῦσα φαίνεται.
τί μήν;
οὕτω τοίνυν καὶ τὸ τῆς ψυχῆς ὧδε νόει· ὅταν μὲν οὗ καταλάμπει ἀλήθειά τε καὶ τὸ ὄν, εἰς τοῦτο ἀπερείσηται, ἐνόησέν τε καὶ ἔγνω αὐτὸ καὶ νοῦν ἔχειν φαίνεται· ὅταν δὲ εἰς τὸ τῷ σκότῳ κεκραμένον, τὸ γιγνόμενόν τε καὶ ἀπολλύμενον, δοξάζει τε καὶ ἀμβλυώττει ἄνω καὶ κάτω τὰς δόξας μεταβάλλον, καὶ ἔοικεν αὖ νοῦν οὐκ ἔχοντι.
ἔοικε γάρ.
508e"İşte bilinen şeylere hakikati sağlayan, bilene de bilme yetisini veren şeyin iyinin idea'sı olduğunu söyle. Epistēmē'nin ve hakikatin sebebi odur; onu bilinen bir şey olarak düşün. Ama bilgi de hakikat de güzel olmakla birlikte, onu bunlardan başka ve bunlardan da güzel bir şey sayarsan doğru düşünmüş olursun. Epistēmē'yle hakikate gelince: Orada ışığı ve görmeyi güneşe benzer saymak doğru, güneş saymak ise yanlıştı; burada da bu ikisini iyiye benzer saymak doğru, ama herhangi birini iyi saymak yanlıştır. İyinin konumu ise daha da büyük bir saygıyı hak eder."
τοῦτο τοίνυν τὸ τὴν ἀλήθειαν παρέχον τοῖς γιγνωσκομένοις καὶ τῷ γιγνώσκοντι τὴν δύναμιν ἀποδιδὸν τὴν τοῦ ἀγαθοῦ ἰδέαν φάθι εἶναι· αἰτίαν δʼ ἐπιστήμης οὖσαν καὶ ἀληθείας, ὡς γιγνωσκομένης μὲν διανοοῦ, οὕτω δὲ καλῶν ἀμφοτέρων ὄντων, γνώσεώς τε καὶ ἀληθείας, ἄλλο καὶ κάλλιον ἔτι τούτων ἡγούμενος αὐτὸ ὀρθῶς ἡγήσῃ·
ἐπιστήμην
509a"Söylediğin akıl almaz bir güzellik," dedi, "epistēmē'yi ve hakikati o sağlıyor da kendisi güzellikte bunları aşıyorsa. Bunun haz olduğunu söylemiyorsun herhalde."
"Tövbe de!" dedim. "Ama onun suretini şöyle daha yakından incele."
δὲ καὶ ἀλήθειαν, ὥσπερ ἐκεῖ φῶς τε καὶ ὄψιν ἡλιοειδῆ μὲν νομίζειν ὀρθόν, ἥλιον δʼ ἡγεῖσθαι οὐκ ὀρθῶς ἔχει, οὕτω καὶ ἐνταῦθα ἀγαθοειδῆ μὲν νομίζειν ταῦτʼ ἀμφότερα ὀρθόν, ἀγαθὸν δὲ ἡγεῖσθαι ὁπότερον αὐτῶν οὐκ ὀρθόν, ἀλλʼ ἔτι μειζόνως τιμητέον τὴν τοῦ ἀγαθοῦ ἕξιν.
ἀμήχανον κάλλος, ἔφη, λέγεις, εἰ ἐπιστήμην μὲν καὶ ἀλήθειαν παρέχει, αὐτὸ δʼ ὑπὲρ ταῦτα κάλλει ἐστίν· οὐ γὰρ δήπου σύ γε ἡδονὴν αὐτὸ λέγεις.
εὐφήμει, ἦν δʼ ἐγώ· ἀλλʼ ὧδε μᾶλλον τὴν εἰκόνα αὐτοῦ ἔτι ἐπισκόπει.
509b"Nasıl?"
"Sanırım güneşin görülen şeylere yalnızca görülme yetisini değil, oluşu, büyümeyi ve beslenmeyi de sağladığını söyleyeceksin; oysa kendisi oluş değildir."
"Nasıl olsun?"
"Öyleyse bilinen şeylere de yalnızca bilinmenin iyiden geldiğini değil, var olmalarının ve ousia'larının da ondan geldiğini söyle; oysa iyi ousia değildir, saygınlıkça ve güçte ousia'yı da aşar, onun da ötesindedir."
πῶς;
τὸν ἥλιον τοῖς ὁρωμένοις οὐ μόνον οἶμαι τὴν τοῦ ὁρᾶσθαι δύναμιν παρέχειν φήσεις, ἀλλὰ καὶ τὴν γένεσιν καὶ αὔξην καὶ τροφήν, οὐ γένεσιν αὐτὸν ὄντα.
πῶς γάρ;
καὶ τοῖς γιγνωσκομένοις τοίνυν μὴ μόνον τὸ γιγνώσκεσθαι φάναι ὑπὸ τοῦ ἀγαθοῦ παρεῖναι, ἀλλὰ καὶ τὸ εἶναί τε καὶ τὴν οὐσίαν ὑπʼ ἐκείνου αὐτοῖς προσεῖναι, οὐκ οὐσίας ὄντος τοῦ ἀγαθοῦ, ἀλλʼ ἔτι ἐπέκεινα τῆς οὐσίας πρεσβείᾳ καὶ δυνάμει ὑπερέχοντος.
509cGlaukon da çok gülünç bir tavırla, "Apollon aşkına," dedi, "ne tanrısal bir aşırılık!"
"Sebebi sensin," dedim, "bu konuda düşündüklerimi söylemeye beni zorluyorsun."
"Sakın durma," dedi, "hiç değilse güneşle ilgili benzetmeyi, bir yerinde eksik bıraktıysan yeniden baştan sona anlat."
"Doğrusu birçok şeyi eksik bırakıyorum," dedim.
"Öyleyse küçük bir şeyi bile atlama," dedi.
"Sanırım çok şey atlayacağım," dedim, "yine de şu an elden geldiğince isteyerek hiçbir şeyi eksik bırakmayacağım."
"Sakın bırakma," dedi.
καὶ ὁ Γλαύκων μάλα γελοίως, Ἄπολλον, ἔφη, δαιμονίας ὑπερβολῆς.
σὺ γάρ, ἦν δʼ ἐγώ, αἴτιος, ἀναγκάζων τὰ ἐμοὶ δοκοῦντα περὶ αὐτοῦ λέγειν.
καὶ μηδαμῶς γʼ, ἔφη, παύσῃ, εἰ μή τι, ἀλλὰ τὴν περὶ τὸν ἥλιον ὁμοιότητα αὖ διεξιών, εἴ πῃ ἀπολείπεις.
ἀλλὰ μήν, εἶπον, συχνά γε ἀπολείπω.
μηδὲ σμικρὸν τοίνυν, ἔφη, παραλίπῃς.
οἶμαι μέν, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ πολύ· ὅμως δέ, ὅσα γʼ ἐν τῷ παρόντι δυνατόν, ἑκὼν οὐκ ἀπολείψω.
μὴ γάρ, ἔφη.
509d"Öyleyse düşün," dedim, "dediğimiz gibi bunlar iki tanedir: Biri akılla kavranan türün ve alanın, öbürü de görülen türün kralıdır. 'Gökyüzünün' demiyorum ki adla oynayıp bilgiçlik ediyorum sanmayasın. Her neyse, bu iki eidos'u, görüleni ve akılla kavrananı kavradın mı?"
"Kavradım."
"Öyleyse iki eşit olmayan parçaya bölünmüş bir çizgi al; sonra her iki parçayı, görülen türün parçasını da akılla kavranan türün parçasını da aynı orana göre yeniden böl. Açıklık ve belirsizlik bakımından birbirlerine göre durumlarına bakarsan, görülen alandaki parçalardan biri suretler olacaktır."
νόησον τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, ὥσπερ λέγομεν, δύο αὐτὼ εἶναι, καὶ βασιλεύειν τὸ μὲν νοητοῦ γένους τε καὶ τόπου, τὸ δʼ αὖ ὁρατοῦ, ἵνα μὴ οὐρανοῦ εἰπὼν δόξω σοι σοφίζεσθαι περὶ τὸ ὄνομα. ἀλλʼ οὖν ἔχεις ταῦτα διττὰ εἴδη, ὁρατόν, νοητόν;
ἔχω.
ὥσπερ τοίνυν γραμμὴν δίχα τετμημένην λαβὼν ἄνισα τμήματα, πάλιν τέμνε ἑκάτερον τὸ τμῆμα ἀνὰ τὸν αὐτὸν λόγον, τό τε τοῦ ὁρωμένου γένους καὶ τὸ τοῦ νοουμένου, καί σοι ἔσται σαφηνείᾳ καὶ ἀσαφείᾳ πρὸς ἄλληλα ἐν μὲν τῷ ὁρωμένῳ
509e"Suret derken önce gölgeleri, sonra sularda ve yoğun, düzgün, parlak yüzeylerde beliren görüntüleri ve bunlara benzer her şeyi kastediyorum; anlıyorsan."
τὸ μὲν ἕτερον τμῆμα εἰκόνες—
λέγω δὲ τὰς εἰκόνας πρῶτον
510a"Anlıyorum."
"Öbür parçaya da bunların benzediği şeyleri koy: çevremizdeki canlıları, bütün bitkileri ve insan eliyle yapılmış her şeyi."
"Koyuyorum," dedi.
"Peki bu bölünmenin hakikat bakımından da yapıldığını söylemek ister misin?" dedim. "Kanaat konusu olanın bilinene oranı neyse, benzetilmiş olanın da kendisine benzetildiği şeye oranı odur?"
μὲν τὰς σκιάς, ἔπειτα τὰ ἐν τοῖς ὕδασι φαντάσματα καὶ ἐν τοῖς ὅσα πυκνά τε καὶ λεῖα καὶ φανὰ συνέστηκεν, καὶ πᾶν τὸ τοιοῦτον, εἰ κατανοεῖς.
ἀλλὰ κατανοῶ.
τὸ τοίνυν ἕτερον τίθει ᾧ τοῦτο ἔοικεν, τά τε περὶ ἡμᾶς ζῷα καὶ πᾶν τὸ φυτευτὸν καὶ τὸ σκευαστὸν ὅλον γένος.
τίθημι, ἔφη.
ἦ καὶ ἐθέλοις ἂν αὐτὸ φάναι, ἦν δʼ ἐγώ, διῃρῆσθαι ἀληθείᾳ τε καὶ μή, ὡς τὸ δοξαστὸν πρὸς τὸ γνωστόν, οὕτω τὸ ὁμοιωθὲν πρὸς τὸ ᾧ ὡμοιώθη;
510b"Hem de nasıl isterim," dedi.
"Şimdi de akılla kavranan alanın nasıl bölünmesi gerektiğine bak."
"Nasıl?"
"Şöyle: Psykhē bir parçasında, demin taklit edilen şeyleri suret olarak kullanarak varsayımlardan yola çıkıp araştırmak zorunda kalır; ilkeye doğru değil, sona doğru gider. Öbür parçada ise varsayımsız ilkeye doğru ilerler; yine varsayımdan yola çıkar, ama öbüründeki suretleri kullanmadan, yolunu yalnızca eidos'ların kendileriyle, onların içinden geçerek yürütür."
"Söylediklerini pek iyi anlayamadım," dedi.
ἔγωγʼ, ἔφη, καὶ μάλα.
σκόπει δὴ αὖ καὶ τὴν τοῦ νοητοῦ τομὴν ᾗ τμητέον.
πῇ;
ἧι τὸ μὲν αὐτοῦ τοῖς τότε μιμηθεῖσιν ὡς εἰκόσιν χρωμένη ψυχὴ ζητεῖν ἀναγκάζεται ἐξ ὑποθέσεων, οὐκ ἐπʼ ἀρχὴν πορευομένη ἀλλʼ ἐπὶ τελευτήν, τὸ δʼ αὖ ἕτερον—τὸ ἐπʼ ἀρχὴν ἀνυπόθετον—ἐξ ὑποθέσεως ἰοῦσα καὶ ἄνευ τῶν περὶ ἐκεῖνο εἰκόνων, αὐτοῖς εἴδεσι διʼ αὐτῶν τὴν μέθοδον ποιουμένη.
ταῦτʼ, ἔφη, ἃ λέγεις, οὐχ ἱκανῶς ἔμαθον.
510c"Öyleyse bir daha anlatayım," dedim, "bunları önceden söylediğim için daha kolay anlayacaksın. Sanırım biliyorsun: Geometriyle, hesapla ve bu türden şeylerle uğraşanlar teki ve çifti, şekilleri, üç tür açıyı ve her araştırma alanında bunların kardeşi olan başka şeyleri varsayarlar. Bunları biliyorlarmış gibi varsayım olarak koyarlar; herkese apaçıkmış gibi, ne kendilerine ne de başkalarına artık bunların hesabını vermeye gerek görmezler. Bunlardan yola çıkıp geri kalanı adım adım geçerek, incelemeye koyuldukları şeye tutarlı bir biçimde varırlar."
ἀλλʼ αὖθις, ἦν δʼ ἐγώ· ῥᾷον γὰρ τούτων προειρημένων μαθήσῃ. οἶμαι γάρ σε εἰδέναι ὅτι οἱ περὶ τὰς γεωμετρίας τε καὶ λογισμοὺς καὶ τὰ τοιαῦτα πραγματευόμενοι, ὑποθέμενοι τό τε περιττὸν καὶ τὸ ἄρτιον καὶ τὰ σχήματα καὶ γωνιῶν τριττὰ εἴδη καὶ ἄλλα τούτων ἀδελφὰ καθʼ ἑκάστην μέθοδον, ταῦτα μὲν ὡς εἰδότες, ποιησάμενοι ὑποθέσεις αὐτά, οὐδένα λόγον οὔτε αὑτοῖς οὔτε ἄλλοις ἔτι ἀξιοῦσι περὶ αὐτῶν διδόναι
510d"Bunu çok iyi biliyorum," dedi.
"Şunu da bilirsin: Görülen şekillerden de yararlanır, onlar üzerine konuşurlar; ama bunları değil, bunların benzediği şeyleri düşünürler. Çizdikleri köşegen için değil, karenin kendisi ve köşegenin kendisi için akıl yürütürler; öbür şeylerde de böyledir. Biçimlendirdikleri ve çizdikleri bu şeyleri, ki bunların da gölgeleri ve sulardaki suretleri vardır, bu kez suret olarak kullanırlar; ama görmeye çalıştıkları, ancak düşünceyle görülebilecek olan o şeylerin kendileridir."
ὡς παντὶ φανερῶν, ἐκ τούτων δʼ ἀρχόμενοι τὰ λοιπὰ ἤδη διεξιόντες τελευτῶσιν ὁμολογουμένως ἐπὶ τοῦτο οὗ ἂν ἐπὶ σκέψιν ὁρμήσωσι.
πάνυ μὲν οὖν, ἔφη, τοῦτό γε οἶδα.
οὐκοῦν καὶ ὅτι τοῖς ὁρωμένοις εἴδεσι προσχρῶνται καὶ τοὺς λόγους περὶ αὐτῶν ποιοῦνται, οὐ περὶ τούτων διανοούμενοι, ἀλλʼ ἐκείνων πέρι οἷς ταῦτα ἔοικε, τοῦ τετραγώνου αὐτοῦ ἕνεκα τοὺς λόγους ποιούμενοι καὶ διαμέτρου αὐτῆς, ἀλλʼ οὐ
ταύτης ἣν γράφουσιν, καὶ τἆλλα οὕτως, αὐτὰ μὲν ταῦτα ἃ πλάττουσίν τε καὶ γράφουσιν, ὧν καὶ σκιαὶ καὶ ἐν ὕδασιν εἰκόνες εἰσίν, τούτοις μὲν ὡς εἰκόσιν αὖ χρώμενοι, ζητοῦντες
511a"Doğru söylüyorsun," dedi.
"İşte ben de bu türe akılla kavranan demiştim; ama psykhē onu araştırırken varsayımları kullanmak zorunda kalır, ilkeye gitmez, çünkü varsayımların üstüne çıkamaz. Suret olarak da aşağıdaki şeylerin kendilerine benzetildiği o şeyleri kullanır; bunlar da o aşağıdakilere göre apaçık sayılır ve itibar görür."
δὲ αὐτὰ ἐκεῖνα ἰδεῖν ἃ οὐκ ἂν ἄλλως ἴδοι τις ἢ τῇ διανοίᾳ.
ἀληθῆ, ἔφη, λέγεις.
τοῦτο τοίνυν νοητὸν μὲν τὸ εἶδος ἔλεγον, ὑποθέσεσι δʼ ἀναγκαζομένην ψυχὴν χρῆσθαι περὶ τὴν ζήτησιν αὐτοῦ, οὐκ ἐπʼ ἀρχὴν ἰοῦσαν, ὡς οὐ δυναμένην τῶν ὑποθέσεων ἀνωτέρω ἐκβαίνειν, εἰκόσι δὲ χρωμένην αὐτοῖς τοῖς ὑπὸ τῶν κάτω ἀπεικασθεῖσιν καὶ ἐκείνοις πρὸς ἐκεῖνα ὡς ἐναργέσι δεδοξασμένοις τε καὶ τετιμημένοις.
511b"Anlıyorum," dedi, "geometrinin ve onun kardeşi olan tekhnē'lerin alanına giren şeyi söylüyorsun."
"Akılla kavrananın öbür parçası derken de şunu kastettiğimi anla: Logos'un kendisinin diyalektik yetisiyle ulaştığı şey. Logos varsayımları ilke olarak değil, gerçekten varsayım olarak, yani basamak ve sıçrama tahtası olarak kullanır; böylece varsayımsız olana, her şeyin ilkesine kadar çıkar ve ona dokunur. Sonra da ona bağlı olan şeylere tutunarak sona doğru iner. Bunu yaparken hissedilen hiçbir şeyden yararlanmaz; eidos'ların kendilerinden yola çıkar, eidos'ların içinden geçerek eidos'lara varır ve eidos'larda son bulur."
μανθάνω, ἔφη, ὅτι τὸ ὑπὸ ταῖς γεωμετρίαις τε καὶ ταῖς ταύτης ἀδελφαῖς τέχναις λέγεις.
τὸ τοίνυν ἕτερον μάνθανε τμῆμα τοῦ νοητοῦ λέγοντά με τοῦτο οὗ αὐτὸς ὁ λόγος ἅπτεται τῇ τοῦ διαλέγεσθαι δυνάμει, τὰς ὑποθέσεις ποιούμενος οὐκ ἀρχὰς ἀλλὰ τῷ ὄντι ὑποθέσεις, οἷον ἐπιβάσεις τε καὶ ὁρμάς, ἵνα μέχρι τοῦ ἀνυποθέτου ἐπὶ τὴν τοῦ παντὸς ἀρχὴν ἰών, ἁψάμενος αὐτῆς, πάλιν αὖ ἐχόμενος τῶν ἐκείνης ἐχομένων, οὕτως ἐπὶ τελευτὴν καταβαίνῃ,
511c"Anlıyorum," dedi, "ama yeterince değil; çünkü bana büyük bir işten söz ediyorsun gibi geliyor. Yine de şunu ayırt etmek istediğini anlıyorum: Var olanın ve akılla kavrananın diyalektik epistēmē'si tarafından seyredilen kısmı, tekhnē denen şeyler tarafından seyredilen kısmından daha açıktır. Bu tekhnē'lerde ilke varsayımlardır; bunlarla uğraşanlar o şeyleri hislerle değil düşünceyle seyretmek zorundadır. Ama ilkeye çıkıp bakmadıkları, varsayımlardan yola çıktıkları için, o şeyler bir ilkeyle birlikte akılla kavranabilir olsalar da, sana göre onlar hakkında nous sahibi değillerdir."
αἰσθητῷ παντάπασιν οὐδενὶ προσχρώμενος, ἀλλʼ εἴδεσιν αὐτοῖς διʼ αὐτῶν εἰς αὐτά, καὶ τελευτᾷ εἰς εἴδη.
μανθάνω, ἔφη, ἱκανῶς μὲν οὔ—δοκεῖς γάρ μοι συχνὸν ἔργον λέγειν—ὅτι μέντοι βούλει διορίζειν σαφέστερον εἶναι τὸ ὑπὸ τῆς τοῦ διαλέγεσθαι ἐπιστήμης τοῦ ὄντος τε καὶ νοητοῦ θεωρούμενον ἢ τὸ ὑπὸ τῶν τεχνῶν καλουμένων, αἷς αἱ ὑποθέσεις ἀρχαὶ καὶ διανοίᾳ μὲν ἀναγκάζονται ἀλλὰ μὴ αἰσθήσεσιν αὐτὰ θεᾶσθαι οἱ θεώμενοι, διὰ δὲ τὸ μὴ ἐπʼ ἀρχὴν
511d"Geometricilerin ve bu türden işlerle uğraşanların melekesine de nous değil düşünce (dianoia) diyorsun galiba; düşünceyi kanaatle nous arasında bir şey sayarak."
"Pek güzel anladın," dedim. "Şimdi bu dört parçaya karşılık psykhē'de oluşan şu dört hâli al: En üsttekine akılla kavrama (noēsis), ikinciye düşünce, üçüncüye inanç (pistis), sonuncuya da sanı (eikasia) adını ver. Sonra bunları bir orantıya göre sırala: Ait oldukları şeyler hakikatten ne kadar pay alıyorsa, bunların da açıklıktan o kadar pay aldığını düşün."
ἀνελθόντες σκοπεῖν ἀλλʼ ἐξ ὑποθέσεων, νοῦν οὐκ ἴσχειν περὶ αὐτὰ δοκοῦσί σοι, καίτοι νοητῶν ὄντων μετὰ ἀρχῆς. διάνοιαν δὲ καλεῖν μοι δοκεῖς τὴν τῶν γεωμετρικῶν τε καὶ τὴν τῶν τοιούτων ἕξιν ἀλλʼ οὐ νοῦν, ὡς μεταξύ τι δόξης τε καὶ νοῦ τὴν διάνοιαν οὖσαν.
ἱκανώτατα, ἦν δʼ ἐγώ, ἀπεδέξω. καί μοι ἐπὶ τοῖς τέτταρσι τμήμασι τέτταρα ταῦτα παθήματα ἐν τῇ ψυχῇ γιγνόμενα λαβέ, νόησιν μὲν ἐπὶ τῷ ἀνωτάτω, διάνοιαν
511e"Anlıyorum," dedi, "katılıyorum ve dediğin gibi sıralıyorum."
δὲ ἐπὶ τῷ δευτέρῳ, τῷ τρίτῳ δὲ πίστιν ἀπόδος καὶ τῷ τελευταίῳ εἰκασίαν, καὶ τάξον αὐτὰ ἀνὰ λόγον, ὥσπερ ἐφʼ οἷς ἐστιν ἀληθείας μετέχει, οὕτω ταῦτα σαφηνείας ἡγησάμενος μετέχειν.
μανθάνω, ἔφη, καὶ συγχωρῶ καὶ τάττω ὡς λέγεις.