V. Kitap
449a"İşte böyle bir şehre ve böyle bir yönetim biçimine (politeia) iyi ve doğru diyorum, böyle bir adama da. Bu doğruysa ötekiler, hem şehirlerin yönetiminde hem de bireylerin psykhē karakterinin kuruluşunda kötü ve yanlıştır; bunlar da kötülüğün dört türüne ayrılır."
"Hangileri bunlar?" dedi.
Ben de bunları sırayla sayacak, bana göründüğü üzere her birinin ötekinden nasıl doğduğunu anlatacaktım. Ama Polemarkhos, Adeimantos'tan biraz uzakta oturuyordu, elini uzattı, onun cübbesini omzunun yanından yukarıdan tutup kendine çekti, kendisi de öne eğilip kulağına bir şeyler söyledi. Bunlardan başka bir şey duymadık, yalnız şunu duyduk: "Bırakacak mıyız, yoksa ne yapacağız?"
ἀγαθὴν μὲν τοίνυν τὴν τοιαύτην πόλιν τε καὶ πολιτείαν καὶ ὀρθὴν καλῶ, καὶ ἄνδρα τὸν τοιοῦτον· κακὰς δὲ τὰς ἄλλας καὶ ἡμαρτημένας, εἴπερ αὕτη ὀρθή, περί τε πόλεων διοικήσεις καὶ περὶ ἰδιωτῶν ψυχῆς τρόπου κατασκευήν, ἐν τέτταρσι πονηρίας εἴδεσιν οὔσας.
ποίας δὴ ταύτας; ἔφη.
καὶ ἐγὼ μὲν ᾖα τὰς ἐφεξῆς ἐρῶν, ὥς μοι ἐφαίνοντο
449b"Hiç de bırakmayacağız," dedi Adeimantos, artık yüksek sesle.
Ben de, "Neyi bırakmıyorsunuz?" dedim.
"Seni," dedi.
ἕκασται ἐξ ἀλλήλων μεταβαίνειν· ὁ δὲ Πολέμαρχος— σμικρὸν γὰρ ἀπωτέρω τοῦ Ἀδειμάντου καθῆστο—ἐκτείνας τὴν χεῖρα καὶ λαβόμενος τοῦ ἱματίου ἄνωθεν αὐτοῦ παρὰ τὸν ὦμον, ἐκεῖνόν τε προσηγάγετο καὶ προτείνας ἑαυτὸν ἔλεγεν ἄττα προσκεκυφώς, ὧν ἄλλο μὲν οὐδὲν κατηκούσαμεν, τόδε δέ· Ἀφήσομεν οὖν, ἔφη, ἢ τί δράσομεν;
ἥκιστά γε, ἔφη ὁ Ἀδείμαντος μέγα ἤδη λέγων.
καὶ ἐγώ, τί μάλιστα, ἔφην, ὑμεῖς οὐκ ἀφίετε;
σέ, ἦ δʼ ὅς.
449c"Neden?" dedim.
"Bize gevşeklik ediyormuşsun gibi geliyor," dedi. "Anlatmamak için sözün hiç de küçük olmayan bütün bir bölümünü çalıyorsun; kadınlar ve çocuklar konusunda 'dostların malı ortaktır' sözünün herkese açık olduğunu üstünkörü söyleyip geçerek fark edilmeyeceğini sandın."
"Doğru değil mi, Adeimantos?" dedim.
"Doğru," dedi. "Ama bu 'doğru' da öteki şeyler gibi açıklama ister: Bu ortaklığın biçimi nedir? Çünkü pek çok biçimi olabilir.
ὅτι, ἐγὼ εἶπον, τί μάλιστα;
ἀπορρᾳθυμεῖν ἡμῖν δοκεῖς, ἔφη, καὶ εἶδος ὅλον οὐ τὸ ἐλάχιστον ἐκκλέπτειν τοῦ λόγου ἵνα μὴ διέλθῃς, καὶ λήσειν οἰηθῆναι εἰπὼν αὐτὸ φαύλως, ὡς ἄρα περὶ γυναικῶν τε καὶ παίδων παντὶ δῆλον ὅτι κοινὰ τὰ φίλων ἔσται.
οὐκοῦν ὀρθῶς, ἔφην, ὦ Ἀδείμαντε;
ναί, ἦ δʼ ὅς. ἀλλὰ τὸ ὀρθῶς τοῦτο, ὥσπερ τἆλλα, λόγου δεῖται τίς ὁ τρόπος τῆς κοινωνίας· πολλοὶ γὰρ ἂν γένοιντο.
449dSenin kastettiğini atlama. Biz çoktandır bekliyoruz; çocuk yapmaktan, nasıl çocuk yapacaklarından, doğanları nasıl yetiştireceklerinden ve kadınlarla çocukların söylediğin bu bütün ortaklığından söz edersin diye. Çünkü bunun doğru ya da yanlış yapılmasının yönetim biçimi için büyük, hatta her şey demek olduğunu düşünüyoruz. Şimdi sen bunları yeterince ayırt etmeden başka bir yönetim biçimine geçtiğin için duyduğun kararı verdik: Bütün bunları da ötekiler gibi anlatmadıkça seni bırakmayacağız."
μὴ οὖν παρῇς ὅντινα σὺ λέγεις· ὡς ἡμεῖς πάλαι περιμένομεν οἰόμενοί σέ που μνησθήσεσθαι παιδοποιίας τε πέρι, πῶς παιδοποιήσονται, καὶ γενομένους πῶς θρέψουσιν, καὶ ὅλην ταύτην ἣν λέγεις κοινωνίαν γυναικῶν τε καὶ παίδων· μέγα γάρ τι οἰόμεθα φέρειν καὶ ὅλον εἰς πολιτείαν ὀρθῶς ἢ μὴ ὀρθῶς γιγνόμενον.
νῦν οὖν, ἐπειδὴ ἄλλης ἐπιλαμβάνῃ πολιτείας πρὶν ταῦτα ἱκανῶς διελέσθαι, δέδοκται ἡμῖν τοῦτο
450a"Beni de bu oya ortak sayın," dedi Glaukon.
"Hiç kuşkun olmasın, Sokrates," dedi Thrasymakhos, "bunun hepimizin kararı olduğunu bil."
"Beni böyle yakalamakla ne yaptınız!" dedim. "Yönetim biçimi üzerine, en baştan başlar gibi ne uzun bir tartışmayı yeniden kışkırtıyorsunuz! Ben onu artık anlatıp bitirdim diye seviniyordum; o zaman söylendiği gibi kabul edilip bırakılırsa memnun olacaktım. Şimdi bunları ortaya dökmekle ne büyük bir söz arı kovanını uyandırdığınızı bilmiyorsunuz; ben onu görüp başımıza büyük dert açmasın diye o zaman üstünden geçmiştim."
ὃ σὺ ἤκουσας, τὸ σὲ μὴ μεθιέναι πρὶν ἂν ταῦτα πάντα ὥσπερ τἆλλα διέλθῃς.
καὶ ἐμὲ τοίνυν, ὁ Γλαύκων ἔφη, κοινωνὸν τῆς ψήφου ταύτης τίθετε.
ἀμέλει, ἔφη ὁ Θρασύμαχος, πᾶσι ταῦτα δεδογμένα ἡμῖν νόμιζε, ὦ Σώκρατες.
οἷον, ἦν δʼ ἐγώ, εἰργάσασθε ἐπιλαβόμενοί μου. ὅσον λόγον πάλιν, ὥσπερ ἐξ ἀρχῆς, κινεῖτε περὶ τῆς πολιτείας· ἣν ὡς ἤδη διεληλυθὼς ἔγωγε ἔχαιρον, ἀγαπῶν εἴ τις ἐάσοι ταῦτα ἀποδεξάμενος ὡς τότε ἐρρήθη. ἃ νῦν ὑμεῖς παρακαλοῦντες
450b"Ne o?" dedi Thrasymakhos. "Bunların buraya söz dinlemeye değil de altın eritip zengin olmaya mı geldiğini sanıyorsun?"
"Söz dinlemeye," dedim, "ama ölçülü bir söz."
"Sokrates," dedi Glaukon, "aklı başında olanlar için böyle sözleri dinlemenin ölçüsü bütün bir ömürdür. Ama bizi bırak; sen sorduğumuz şeyleri sana nasıl görünüyorsa öyle anlatmaktan sakın usanma: Bizim bekçilerimiz arasında çocuklar ve kadınlar konusunda ortaklık nasıl olacak; doğumla terbiye arasındaki o dönemde, çocuklar daha küçükken yetiştirilmeleri nasıl olacak? Çünkü en zahmetli iş bu gibi görünüyor. Bunun nasıl olması gerektiğini anlatmaya çalış."
οὐκ ἴστε ὅσον ἑσμὸν λόγων ἐπεγείρετε· ὃν ὁρῶν ἐγὼ παρῆκα τότε, μὴ παράσχοι πολὺν ὄχλον.
τί δέ; ἦ δʼ ὃς ὁ Θρασύμαχος· χρυσοχοήσοντας οἴει τούσδε νῦν ἐνθάδε ἀφῖχθαι, ἀλλʼ οὐ λόγων ἀκουσομένους;
ναί, εἶπον, μετρίων γε.
μέτρον δέ γʼ, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ὁ Γλαύκων, τοιούτων λόγων ἀκούειν ὅλος ὁ βίος νοῦν ἔχουσιν. ἀλλὰ τὸ μὲν ἡμέτερον ἔα· σὺ δὲ περὶ ὧν ἐρωτῶμεν μηδαμῶς ἀποκάμῃς ᾗ
450c"Anlatması kolay değil, dostum," dedim, "çünkü daha önce anlattıklarımızdan da çok inanılmaz yanı var. Söylenenlerin mümkün olduğuna inanılmayabilir; en iyi biçimde gerçekleşse bile en iyisinin bu olduğuna da inanılmayacak.
σοι δοκεῖ διεξιών, τίς ἡ κοινωνία τοῖς φύλαξιν ἡμῖν παίδων τε πέρι καὶ γυναικῶν ἔσται καὶ τροφῆς νέων ἔτι ὄντων, τῆς ἐν τῷ μεταξὺ χρόνῳ γιγνομένης γενέσεώς τε καὶ παιδείας, ἣ δὴ ἐπιπονωτάτη δοκεῖ εἶναι. πειρῶ οὖν εἰπεῖν τίνα τρόπον δεῖ γίγνεσθαι αὐτήν.
οὐ ῥᾴδιον, ὦ εὔδαιμον, ἦν δʼ ἐγώ, διελθεῖν· πολλὰς γὰρ ἀπιστίας ἔχει ἔτι μᾶλλον τῶν ἔμπροσθεν ὧν διήλθομεν. καὶ γὰρ ὡς δυνατὰ λέγεται, ἀπιστοῖτʼ ἄν, καὶ εἰ ὅτι μάλιστα γένοιτο, ὡς ἄριστʼ ἂν εἴη ταῦτα, καὶ ταύτῃ ἀπιστήσεται.
450dBu yüzden bunlara el atmaktan biraz çekiniyorum, sevgili dostum: Sözüm bir dilekten ibaretmiş gibi görünmesin."
"Hiç çekinme," dedi; "seni dinleyecek olanlar ne anlayışsız ne güvensiz ne de kötü niyetli."
Ben de, "Ey iyi dostum," dedim, "bunu beni yüreklendirmek için mi söylüyorsun?"
"Evet," dedi.
"Öyleyse tam tersini yapıyorsun," dedim. "Söylediklerimi bildiğime güvenseydim teselli yerinde olurdu: Akıllı ve dost insanlar arasında en büyük ve en sevilen şeyler hakkında doğruyu bilerek konuşmak güvenli ve yüreklendiricidir. Ama inanmadan ve araştırırken söz söylemek, benim şimdi yaptığım gibi, korkutucu ve tehlikelidir. Gülünç duruma düşmekten korkmuyorum, bu çocukça olurdu; korkum, hakikatten kayıp ayağın hiç kaymaması gereken yerde yalnız kendim değil, dostlarımı da sürükleyip yere serilmek.
διὸ δὴ καὶ ὄκνος τις αὐτῶν ἅπτεσθαι, μὴ εὐχὴ δοκῇ εἶναι ὁ λόγος, ὦ φίλε ἑταῖρε.
μηδέν, ἦ δʼ ὅς, ὄκνει· οὔτε γὰρ ἀγνώμονες οὔτε ἄπιστοι οὔτε δύσνοι οἱ ἀκουσόμενοι.
καὶ ἐγὼ εἶπον· ὦ ἄριστε, ἦ που βουλόμενός με παραθαρρύνειν λέγεις;
ἔγωγʼ, ἔφη.
πᾶν τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, τοὐναντίον ποιεῖς. πιστεύοντος μὲν γὰρ ἐμοῦ ἐμοὶ εἰδέναι ἃ λέγω, καλῶς εἶχεν ἡ παραμυθία· ἐν γὰρ φρονίμοις τε καὶ φίλοις περὶ τῶν μεγίστων τε καὶ
φίλων τἀληθῆ εἰδότα λέγειν ἀσφαλὲς καὶ θαρραλέον,
ἀπιστοῦντα δὲ καὶ ζητοῦντα ἅμα τοὺς λόγους ποιεῖσθαι, ὃ δὴ
451aSöyleyeceklerim yüzünden Adrasteia'nın önünde eğiliyorum, Glaukon; çünkü birini istemeden öldürmenin, güzel, iyi ve adil kanunlar konusunda insanları aldatmaktan daha küçük bir suç olduğunu sanıyorum. Bu tehlikeye de dostlar arasında değil, düşmanlar arasında girmek daha iyidir. Beni ne güzel yüreklendiriyorsun!"
ἐγὼ δρῶ, φοβερόν τε καὶ σφαλερόν, οὔ τι γέλωτα ὀφλεῖν— παιδικὸν γὰρ τοῦτό γε—ἀλλὰ μὴ σφαλεὶς τῆς ἀληθείας οὐ μόνον αὐτὸς ἀλλὰ καὶ τοὺς φίλους συνεπισπασάμενος κείσομαι περὶ ἃ ἥκιστα δεῖ σφάλλεσθαι. προσκυνῶ δὲ Ἀδράστειαν, ὦ Γλαύκων, χάριν οὗ μέλλω λέγειν· ἐλπίζω γὰρ οὖν ἔλαττον ἁμάρτημα ἀκουσίως τινὸς φονέα γενέσθαι ἢ ἀπατεῶνα καλῶν τε καὶ ἀγαθῶν καὶ δικαίων νομίμων πέρι. τοῦτο οὖν τὸ κινδύνευμα κινδυνεύειν ἐν ἐχθροῖς κρεῖττον ἢ
451bGlaukon gülerek, "Ama Sokrates," dedi, "sözün yüzünden yanlış bir şeye uğrarsak, seni adam öldürmüş biri gibi aklayacak, temiz sayacağız; bizi aldatmış biri saymayacağız. Haydi, cesaretle söyle."
"Gerçekten de," dedim, "orada aklanan kişi temiz sayılır, kanun böyle der; orada öyleyse burada da öyle olması akla yakın."
"Öyleyse bu bakımdan rahat söyle," dedi.
"O zaman," dedim, "belki sırası gelince söylemem gereken şeyleri şimdi geriye dönüp söylemeliyim.
φίλοις, ὥστε εὖ με παραμυθῇ.
καὶ ὁ Γλαύκων γελάσας, ἀλλʼ, ὦ Σώκρατες, ἔφη, ἐάν τι πάθωμεν πλημμελὲς ὑπὸ τοῦ λόγου, ἀφίεμέν σε ὥσπερ φόνου καὶ καθαρὸν εἶναι καὶ μὴ ἀπατεῶνα ἡμῶν. ἀλλὰ θαρρήσας λέγε.
ἀλλὰ μέντοι, εἶπον, καθαρός γε καὶ ἐκεῖ ὁ ἀφεθείς, ὡς ὁ νόμος λέγει· εἰκὸς δέ γε, εἴπερ ἐκεῖ, κἀνθάδε.
λέγε τοίνυν, ἔφη, τούτου γʼ ἕνεκα.
λέγειν δή, ἔφην ἐγώ, χρὴ ἀνάπαλιν αὖ νῦν, ἃ τότε ἴσως
451cBelki de doğrusu budur: Erkeklerin oyunu tamamen bitirildikten sonra şimdi de kadınların oyununu bitirmek; hele sen beni buna böyle çağırdığına göre.
Bizim anlattığımız gibi doğmuş ve terbiye görmüş insanlar için, bana kalırsa, çocukları ve kadınları edinmenin ve onlarla yaşamanın, başlangıçta yöneldiğimiz doğrultuda ilerlemekten başka doğru bir yolu yoktur. Sözümüzde erkekleri bir sürünün bekçileri olarak yerleştirmeye çalışmıştık, değil mi?"
"Evet."
ἔδει ἐφεξῆς λέγειν· τάχα δὲ οὕτως ἂν ὀρθῶς ἔχοι, μετὰ ἀνδρεῖον δρᾶμα παντελῶς διαπερανθὲν τὸ γυναικεῖον αὖ περαίνειν, ἄλλως τε καὶ ἐπειδὴ σὺ οὕτω προκαλῇ.
ἀνθρώποις γὰρ φῦσι καὶ παιδευθεῖσιν ὡς ἡμεῖς διήλθομεν, κατʼ ἐμὴν δόξαν οὐκ ἔστʼ ἄλλη ὀρθὴ παίδων τε καὶ γυναικῶν κτῆσίς τε καὶ χρεία ἢ κατʼ ἐκείνην τὴν ὁρμὴν ἰοῦσιν, ἥνπερ τὸ πρῶτον ὡρμήσαμεν· ἐπεχειρήσαμεν δέ που ὡς ἀγέλης φύλακας τοὺς ἄνδρας καθιστάναι τῷ λόγῳ.
ναί.
451d"Öyleyse bu yolu izleyelim, doğumu ve yetiştirmeyi de buna yakın biçimde düzenleyelim; sonra bize yakışıp yakışmadığına bakalım."
"Nasıl?" dedi.
"Şöyle: Bekçi köpeklerin dişilerinin de, erkeklerin bekçilik ettiği şeylere birlikte bekçilik etmesi, birlikte avlanması ve öteki işleri ortaklaşa yapması mı gerektiğini düşünüyoruz; yoksa yavruları doğurup besledikleri için bunlara güçleri yetmez diye dişilerin evde oturup ev işine bakması, erkeklerin ise didinip sürülerin bütün bakımını üstlenmesi mi?"
ἀκολουθῶμεν τοίνυν καὶ τὴν γένεσιν καὶ τροφὴν παραπλησίαν ἀποδιδόντες, καὶ σκοπῶμεν εἰ ἡμῖν πρέπει ἢ οὔ.
πῶς; ἔφη.
ὧδε. τὰς θηλείας τῶν φυλάκων κυνῶν πότερα συμφυλάττειν οἰόμεθα δεῖν ἅπερ ἂν οἱ ἄρρενες φυλάττωσι καὶ συνθηρεύειν καὶ τἆλλα κοινῇ πράττειν, ἢ τὰς μὲν οἰκουρεῖν ἔνδον ὡς ἀδυνάτους διὰ τὸν τῶν σκυλάκων τόκον τε καὶ τροφήν, τοὺς δὲ πονεῖν τε καὶ πᾶσαν ἐπιμέλειαν ἔχειν περὶ τὰ ποίμνια;
451e"Her şeyi ortaklaşa yapmaları gerek," dedi; "yalnız dişileri daha zayıf, erkekleri daha güçlü diye kullanırız."
"Peki," dedim, "bir hayvana aynı yetiştirmeyi ve terbiyeyi vermezsen onu aynı işlerde kullanabilir misin?"
"Kullanamazsın."
"Öyleyse kadınları erkeklerle aynı işlerde kullanacaksak onlara da aynı şeyleri öğretmeliyiz."
κοινῇ, ἔφη, πάντα· πλὴν ὡς ἀσθενεστέραις χρώμεθα, τοῖς δὲ ὡς ἰσχυροτέροις.
οἷόν τʼ οὖν, ἔφην ἐγώ, ἐπὶ τὰ αὐτὰ χρῆσθαί τινι ζῴῳ, ἂν μὴ τὴν αὐτὴν τροφήν τε καὶ παιδείαν ἀποδιδῷς;
οὐχ οἷόν τε.
εἰ ἄρα ταῖς γυναιξὶν ἐπὶ ταὐτὰ χρησόμεθα καὶ τοῖς ἀνδράσι, ταὐτὰ καὶ διδακτέον αὐτάς.
452a"Evet."
"Erkeklere müzik ve beden eğitimi verilmişti."
"Evet."
"Öyleyse kadınlara da bu iki tekhnē'yi ve savaşla ilgili şeyleri vermeli, onları da aynı biçimde kullanmalıyız."
"Söylediklerine bakılırsa öyle olması beklenir," dedi.
"Belki de," dedim, "şimdi söylenenlerin pek çoğu, söylendiği gibi yapılırsa, alışılmışa aykırı olduğu için gülünç görünür."
"Hem de çok," dedi.
"Bunların en gülüncü olarak neyi görüyorsun?" dedim. "Belli ki kadınların palestralarda erkeklerle birlikte çıplak idman yapmasını; yalnız gençlerin değil, artık yaşlanmışların da. Tıpkı gymnasionlarda, buruşuk ve görünüşleri hiç hoş olmadığı hâlde idmandan vazgeçmeyen ihtiyarlar gibi."
ναί.
μουσικὴ μὴν ἐκείνοις γε καὶ γυμναστικὴ ἐδόθη.
ναί.
καὶ ταῖς γυναιξὶν ἄρα τούτω τὼ τέχνα καὶ τὰ περὶ τὸν πόλεμον ἀποδοτέον καὶ χρηστέον κατὰ ταὐτά.
εἰκὸς ἐξ ὧν λέγεις, ἔφη.
ἴσως δή, εἶπον, παρὰ τὸ ἔθος γελοῖα ἂν φαίνοιτο πολλὰ περὶ τὰ νῦν λεγόμενα, εἰ πράξεται ᾗ λέγεται.
καὶ μάλα, ἔφη.
τί, ἦν δʼ ἐγώ, γελοιότατον αὐτῶν ὁρᾷς; ἢ δῆλα δὴ ὅτι γυμνὰς τὰς γυναῖκας ἐν ταῖς παλαίστραις γυμναζομένας μετὰ
452b"Zeus adına," dedi, "bugünkü duruma göre gülünç görünürdü."
"Ama madem söze giriştik," dedim, "nüktedanların alaylarından korkmamalıyız. Böyle bir değişiklik olursa gymnasionlar, müzik ve en çok da silah taşımak ve ata binmek hakkında ne kadar ve ne türlü şeyler söylerlerse söylesinler."
τῶν ἀνδρῶν, οὐ μόνον τὰς νέας, ἀλλὰ καὶ ἤδη τὰς πρεσβυτέρας, ὥσπερ τοὺς γέροντας ἐν τοῖς γυμνασίοις, ὅταν ῥυσοὶ καὶ μὴ ἡδεῖς τὴν ὄψιν ὅμως φιλογυμναστῶσιν;
νὴ τὸν Δία, ἔφη· γελοῖον γὰρ ἄν, ὥς γε ἐν τῷ παρεστῶτι, φανείη.
οὐκοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, ἐπείπερ ὡρμήσαμεν λέγειν, οὐ φοβητέον τὰ τῶν χαριέντων σκώμματα, ὅσα καὶ οἷα ἂν εἴποιεν εἰς τὴν τοιαύτην μεταβολὴν γενομένην καὶ περὶ τὰ γυμνάσια
452c"Doğru söylüyorsun," dedi.
"Ama söze başladığımıza göre kanunun sert yanına doğru yürümeliyiz. Bu nüktedanlardan da kendi bildiklerini okumayıp ciddi olmalarını rica edelim ve şunu hatırlatalım: Bugün barbarların çoğuna nasıl geliyorsa, erkeklerin çıplak görülmesinin Yunanlılara da utanç verici ve gülünç geldiği zamanın üzerinden çok geçmedi; gymnasionları önce Giritliler, sonra Lakedaimonlular başlattığında, o zamanın şakacılarının bütün bunlarla alay etmesi mümkündü.
καὶ περὶ μουσικὴν καὶ οὐκ ἐλάχιστα περὶ τὴν τῶν ὅπλων σχέσιν καὶ ἵππων ὀχήσεις.
ὀρθῶς, ἔφη, λέγεις.
ἀλλʼ ἐπείπερ λέγειν ἠρξάμεθα, πορευτέον πρὸς τὸ τραχὺ τοῦ νόμου, δεηθεῖσίν τε τούτων μὴ τὰ αὑτῶν πράττειν ἀλλὰ σπουδάζειν, καὶ ὑπομνήσασιν ὅτι οὐ πολὺς χρόνος ἐξ οὗ τοῖς Ἕλλησιν ἐδόκει αἰσχρὰ εἶναι καὶ γελοῖα ἅπερ νῦν τοῖς πολλοῖς τῶν βαρβάρων, γυμνοὺς ἄνδρας ὁρᾶσθαι, καὶ ὅτε ἤρχοντο τῶν γυμνασίων πρῶτοι μὲν Κρῆτες, ἔπειτα Λακεδαιμόνιοι,
452dÖyle sanmıyor musun?"
"Sanıyorum."
"Ama sanırım bunu yapanlara soyunmak, bütün bu türden şeyleri örtmekten daha iyi göründükten sonra, gözlere gülünç gelen şey, sözlerde en iyi olduğu gösterilen şey karşısında eriyip gitti. Bu da şunu gösterdi: Kötüden başka bir şeyi gülünç sayan boş biridir; gülünç diye akılsızın ve kötünün görünüşünden başka bir görünüşe bakıp güldürmeye çalışan da, güzeli iyiden başka bir hedefe göre ciddiye alan da."
ἐξῆν τοῖς τότε ἀστείοις πάντα ταῦτα κωμῳδεῖν. ἢ οὐκ οἴει;
ἔγωγε.
ἀλλʼ ἐπειδὴ οἶμαι χρωμένοις ἄμεινον τὸ ἀποδύεσθαι τοῦ συγκαλύπτειν πάντα τὰ τοιαῦτα ἐφάνη, καὶ τὸ ἐν τοῖς ὀφθαλμοῖς δὴ γελοῖον ἐξερρύη ὑπὸ τοῦ ἐν τοῖς λόγοις μηνυθέντος ἀρίστου· καὶ τοῦτο ἐνεδείξατο, ὅτι μάταιος ὃς γελοῖον ἄλλο τι ἡγεῖται ἢ τὸ κακόν, καὶ ὁ γελωτοποιεῖν ἐπιχειρῶν πρὸς ἄλλην τινὰ ὄψιν ἀποβλέπων ὡς γελοίου ἢ τὴν τοῦ ἄφρονός
452e"Tamamen öyle," dedi.
"Öyleyse önce bunlar hakkında mümkün olup olmadıklarında anlaşmamız gerekmez mi? İster şakacı ister ciddi biri olsun, tartışmak isteyene de tartışma fırsatı vermeliyiz: İnsan tabiatının dişisi, erkek cinsiyle bütün işlerde ortaklık edebilir mi, hiçbirinde edemez mi, yoksa bazılarında edebilir bazılarında edemez mi; savaş işi de bunlardan hangisine girer? En güzel biçimde böyle başlayan biri, beklendiği gibi en güzel biçimde de bitirmez mi?"
τε καὶ κακοῦ, καὶ καλοῦ αὖ σπουδάζει πρὸς ἄλλον τινὰ σκοπὸν στησάμενος ἢ τὸν τοῦ ἀγαθοῦ.
παντάπασι μὲν οὖν, ἔφη.
ἆρʼ οὖν οὐ πρῶτον μὲν τοῦτο περὶ αὐτῶν ἀνομολογητέον, εἰ δυνατὰ ἢ οὔ, καὶ δοτέον ἀμφισβήτησιν εἴτε τις φιλοπαίσμων εἴτε σπουδαστικὸς ἐθέλει ἀμφισβητῆσαι, πότερον
453a"Hem de çok," dedi.
"İster misin," dedim, "ötekiler adına kendimizle tartışalım da karşı görüş savunucusuz kalıp kuşatılmasın?"
δυνατὴ φύσις ἡ ἀνθρωπίνη ἡ θήλεια τῇ τοῦ ἄρρενος γένους κοινωνῆσαι εἰς ἅπαντα τὰ ἔργα ἢ οὐδʼ εἰς ἕν, ἢ εἰς τὰ μὲν οἵα τε, εἰς δὲ τὰ οὔ, καὶ τοῦτο δὴ τὸ περὶ τὸν πόλεμον ποτέρων ἐστίν; ἆρʼ οὐχ οὕτως ἂν κάλλιστά τις ἀρχόμενος ὡς τὸ εἰκὸς καὶ κάλλιστα τελευτήσειεν;
πολύ γε, ἔφη.
βούλει οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, ἡμεῖς πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς ὑπὲρ τῶν ἄλλων ἀμφισβητήσωμεν, ἵνα μὴ ἔρημα τὰ τοῦ ἑτέρου λόγου πολιορκῆται;
453b"Hiçbir engel yok," dedi.
"Onlar adına şöyle diyelim: 'Sokrates ve Glaukon, size başkalarının itiraz etmesine hiç gerek yok; çünkü siz kendiniz, kurduğunuz şehrin kuruluşunun başında, herkesin tabiatına göre tek bir işi, kendi işini yapması gerektiğini kabul ettiniz.'"
"Kabul ettik sanırım; nasıl etmeyelim?"
"'Kadın, tabiatça erkekten çok farklı değil mi?'"
"Nasıl farklı olmasın?"
"'Öyleyse her birine kendi tabiatına uygun başka bir iş vermek gerekmez mi?'"
οὐδέν, ἔφη, κωλύει.
λέγωμεν δὴ ὑπὲρ αὐτῶν ὅτι ὦ Σώκρατές τε καὶ Γλαύκων, οὐδὲν δεῖ ὑμῖν ἄλλους ἀμφισβητεῖν· αὐτοὶ γὰρ ἐν ἀρχῇ τῆς κατοικίσεως, ἣν ᾠκίζετε πόλιν, ὡμολογεῖτε δεῖν κατὰ φύσιν ἕκαστον ἕνα ἓν τὸ αὑτοῦ πράττειν.
ὡμολογήσαμεν οἶμαι· πῶς γὰρ οὔ;
ἔστιν οὖν ὅπως οὐ πάμπολυ διαφέρει γυνὴ ἀνδρὸς τὴν φύσιν;
πῶς δʼ οὐ διαφέρει;
οὐκοῦν ἄλλο καὶ ἔργον ἑκατέρῳ προσήκει προστάττειν
453c"Elbette."
"'O hâlde şimdi nasıl olur da yanılmıyorsunuz; tabiatları birbirinden çok ayrı olduğu hâlde erkeklerin ve kadınların aynı işleri yapması gerektiğini söyleyerek nasıl kendinizle çelişmiyorsunuz?' Buna karşı bir savunman olacak mı, şaşılası dostum?"
"Birdenbire pek kolay değil," dedi; "ama senden bizim adımıza savunmayı da, ne ise, dile getirmeni rica edeceğim, hatta şimdiden rica ediyorum."
"İşte Glaukon," dedim, "bunlar ve bunlara benzer başka pek çok şey, çoktandır önceden görüp korktuğum ve kadınlarla çocukların edinilmesine ve yetiştirilmesine ilişkin kanuna el atmaktan çekindiğim şeylerdi."
τὸ κατὰ τὴν αὑτοῦ φύσιν;
τί μήν;
πῶς οὖν οὐχ ἁμαρτάνετε νυνὶ καὶ τἀναντία ὑμῖν αὐτοῖς λέγετε φάσκοντες αὖ τοὺς ἄνδρας καὶ τὰς γυναῖκας δεῖν τὰ αὐτὰ πράττειν, πλεῖστον κεχωρισμένην φύσιν ἔχοντας; ἕξεις τι, ὦ θαυμάσιε, πρὸς ταῦτʼ ἀπολογεῖσθαι;
ὡς μὲν ἐξαίφνης, ἔφη, οὐ πάνυ ῥᾴδιον· ἀλλὰ σοῦ δεήσομαί τε καὶ δέομαι καὶ τὸν ὑπὲρ ἡμῶν λόγον, ὅστις ποτʼ ἐστίν, ἑρμηνεῦσαι.
ταῦτʼ ἐστίν, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ Γλαύκων, καὶ ἄλλα πολλὰ
453d"Zeus adına," dedi, "kolay bir şeye benzemiyor."
"Benzemiyor," dedim. "Ama durum şu: İnsan ister küçük bir havuza ister koca bir denizin ortasına düşsün, yine de aynı şekilde yüzer."
"Elbette."
"Öyleyse biz de yüzmeli ve bu tartışmadan sağ çıkmaya çalışmalıyız; bir yunusun bizi sırtına alacağını ya da başka, umulmadık bir kurtuluşu umarak."
τοιαῦτα, ἃ ἐγὼ πάλαι προορῶν ἐφοβούμην τε καὶ ὤκνουν ἅπτεσθαι τοῦ νόμου τοῦ περὶ τὴν τῶν γυναικῶν καὶ παίδων κτῆσιν καὶ τροφήν.
οὐ μὰ τὸν Δία, ἔφη· οὐ γὰρ εὐκόλῳ ἔοικεν.
οὐ γάρ, εἶπον. ἀλλὰ δὴ ὧδʼ ἔχει· ἄντε τις εἰς κολυμβήθραν μικρὰν ἐμπέσῃ ἄντε εἰς τὸ μέγιστον πέλαγος μέσον, ὅμως γε νεῖ οὐδὲν ἧττον.
πάνυ μὲν οὖν.
οὐκοῦν καὶ ἡμῖν νευστέον καὶ πειρατέον σῴζεσθαι ἐκ τοῦ λόγου, ἤτοι δελφῖνά τινα ἐλπίζοντας ἡμᾶς ὑπολαβεῖν ἂν ἤ τινα ἄλλην ἄπορον σωτηρίαν.
453e"Öyle görünüyor," dedi.
"Haydi bakalım," dedim, "bir çıkış yolu bulabilecek miyiz. Farklı tabiatın farklı işle uğraşması gerektiğini, kadının tabiatıyla erkeğin tabiatının farklı olduğunu kabul ediyoruz; şimdi ise farklı tabiatların aynı işlerle uğraşması gerektiğini söylüyoruz. Bizi bununla suçluyorlar, değil mi?"
"Tam da bununla."
ἔοικεν, ἔφη.
φέρε δή, ἦν δʼ ἐγώ, ἐάν πῃ εὕρωμεν τὴν ἔξοδον. ὁμολογοῦμεν γὰρ δὴ ἄλλην φύσιν ἄλλο δεῖν ἐπιτηδεύειν, γυναικὸς δὲ καὶ ἀνδρὸς ἄλλην εἶναι· τὰς δὲ ἄλλας φύσεις τὰ αὐτά φαμεν νῦν δεῖν ἐπιτηδεῦσαι. ταῦτα ἡμῶν κατηγορεῖται;
κομιδῇ γε.
454a"Glaukon," dedim, "çelişme tekhnē'sinin gücü ne de büyük!"
"Neden?"
"Çünkü bana öyle geliyor ki pek çok kişi istemeden ona düşüyor, kavga etmediklerini, tartıştıklarını sanıyor. Söyleneni türlerine ayırarak inceleyemedikleri için, söylenenin yalnız kelimesine takılıp çelişkisinin peşine düşüyorlar; birbirleriyle tartışarak değil, kavga ederek konuşuyorlar."
"Pek çok kişinin başına gelen bir hâl bu gerçekten," dedi; "ama şu an bizi de ilgilendiriyor mu?"
ἦ γενναία, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ Γλαύκων, ἡ δύναμις τῆς ἀντιλογικῆς τέχνης.
τί δή;
ὅτι, εἶπον, δοκοῦσί μοι εἰς αὐτὴν καὶ ἄκοντες πολλοὶ ἐμπίπτειν καὶ οἴεσθαι οὐκ ἐρίζειν ἀλλὰ διαλέγεσθαι, διὰ τὸ μὴ δύνασθαι κατʼ εἴδη διαιρούμενοι τὸ λεγόμενον ἐπισκοπεῖν, ἀλλὰ κατʼ αὐτὸ τὸ ὄνομα διώκειν τοῦ λεχθέντος τὴν ἐναντίωσιν, ἔριδι, οὐ διαλέκτῳ πρὸς ἀλλήλους χρώμενοι.
ἔστι γὰρ δή, ἔφη, περὶ πολλοὺς τοῦτο τὸ πάθος· ἀλλὰ μῶν καὶ πρὸς ἡμᾶς τοῦτο τείνει ἐν τῷ παρόντι;
454b"Kesinlikle," dedim; "çünkü istemeden çelişmeye düşmüş gibiyiz."
"Nasıl?"
"Aynı tabiatta olmayanların aynı işlerle uğraşmaması gerektiğini çok yiğitçe ve kavgacı bir tavırla, kelimeye takılarak savunuyoruz; ama farklı ve aynı tabiatın hangi türden olduğunu, farklı tabiata farklı, aynı tabiata aynı işleri verirken bunu neye göre belirlediğimizi hiç incelemedik."
"İncelemedik gerçekten," dedi.
παντάπασι μὲν οὖν, ἦν δʼ ἐγώ· κινδυνεύομεν γοῦν ἄκοντες ἀντιλογίας ἅπτεσθαι.
πῶς;
τὸ ⟨μὴ⟩ τὴν αὐτὴν φύσιν ὅτι οὐ τῶν αὐτῶν δεῖ ἐπιτηδευμάτων τυγχάνειν πάνυ ἀνδρείως τε καὶ ἐριστικῶς κατὰ τὸ ὄνομα διώκομεν, ἐπεσκεψάμεθα δὲ οὐδʼ ὁπῃοῦν τί εἶδος τὸ τῆς ἑτέρας τε καὶ τῆς αὐτῆς φύσεως καὶ πρὸς τί τεῖνον ὡριζόμεθα τότε, ὅτε τὰ ἐπιτηδεύματα ἄλλῃ φύσει ἄλλα, τῇ δὲ αὐτῇ τὰ αὐτὰ ἀπεδίδομεν.
οὐ γὰρ οὖν, ἔφη, ἐπεσκεψάμεθα.
454c"Bu durumda," dedim, "görünüşe göre kendimize şunu da sorabiliriz: Keller ile saçlıların tabiatı aynı mı, yoksa zıt mı? Zıt olduğunda anlaşırsak, keller ayakkabıcılık yapıyorsa saçlılara izin vermeyelim, saçlılar yapıyorsa kellere."
"Gülünç olurdu bu," dedi.
"Başka bir sebepten mi gülünç," dedim, "yoksa o zaman aynı ve farklı tabiatı her bakımdan değil de yalnız işlerin kendisiyle ilgili olan farklılık ve benzerlik türünü göz önünde tuttuğumuz için mi?
τοιγάρτοι, εἶπον, ἔξεστιν ἡμῖν, ὡς ἔοικεν, ἀνερωτᾶν ἡμᾶς αὐτοὺς εἰ ἡ αὐτὴ φύσις φαλακρῶν καὶ κομητῶν καὶ οὐχ ἡ ἐναντία, καὶ ἐπειδὰν ὁμολογῶμεν ἐναντίαν εἶναι, ἐὰν φαλακροὶ σκυτοτομῶσιν, μὴ ἐᾶν κομήτας, ἐὰν δʼ αὖ κομῆται, μὴ τοὺς ἑτέρους.
γελοῖον μεντἂν εἴη, ἔφη.
ἆρα κατʼ ἄλλο τι, εἶπον ἐγώ, γελοῖον, ἢ ὅτι τότε οὐ πάντως τὴν αὐτὴν καὶ τὴν ἑτέραν φύσιν ἐτιθέμεθα, ἀλλʼ ἐκεῖνο τὸ εἶδος τῆς ἀλλοιώσεώς τε καὶ ὁμοιώσεως μόνον
454dSöz gelişi, psykhē'si hekimliğe yatkın bir erkekle bir kadının aynı tabiatta olduğunu söylüyorduk; öyle düşünmüyor musun?"
"Düşünüyorum."
"Hekimliğe yatkın biriyle marangozluğa yatkın birinin ise farklı tabiatta olduğunu?"
"Kesinlikle."
"Öyleyse," dedim, "erkek cinsiyle kadın cinsi de bir tekhnē'ye ya da başka bir uğraşa yatkınlık bakımından farklı görünürse, o işi hangisine uygunsa ona vermek gerektiğini söyleyeceğiz. Ama yalnız dişinin doğurması, erkeğin döllemesi bakımından farklı görünüyorlarsa, kadının söz konusu ettiğimiz şey bakımından erkekten farklı olduğu hiç de ispat edilmiş olmayacak; bekçilerimizin ve kadınlarının aynı işlerle uğraşması gerektiğini düşünmeye devam edeceğiz."
ἐφυλάττομεν τὸ πρὸς αὐτὰ τεῖνον τὰ ἐπιτηδεύματα; οἷον ἰατρικὸν μὲν καὶ ἰατρικὴν τὴν ψυχὴν [ὄντα] τὴν αὐτὴν φύσιν ἔχειν ἐλέγομεν· ἢ οὐκ οἴει;
ἔγωγε.
ἰατρικὸν δέ γε καὶ τεκτονικὸν ἄλλην;
πάντως που.
οὐκοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ τὸ τῶν ἀνδρῶν καὶ τὸ τῶν γυναικῶν γένος, ἐὰν μὲν πρὸς τέχνην τινὰ ἢ ἄλλο ἐπιτήδευμα διαφέρον φαίνηται, τοῦτο δὴ φήσομεν ἑκατέρῳ δεῖν ἀποδιδόναι· ἐὰν δʼ αὐτῷ τούτῳ φαίνηται διαφέρειν, τῷ τὸ μὲν θῆλυ τίκτειν,
454e"Haklı olarak," dedi.
"Bundan sonra da tersini söyleyene, şehrin kuruluşuyla ilgili hangi tekhnē'de ya da hangi uğraşta kadının tabiatının erkeğinkiyle aynı değil de farklı olduğunu bize öğretmesini isteyeceğiz, değil mi?"
τὸ δὲ ἄρρεν ὀχεύειν, οὐδέν τί πω φήσομεν μᾶλλον ἀποδεδεῖχθαι ὡς πρὸς ὃ ἡμεῖς λέγομεν διαφέρει γυνὴ ἀνδρός, ἀλλʼ ἔτι οἰησόμεθα δεῖν τὰ αὐτὰ ἐπιτηδεύειν τούς τε φύλακας ἡμῖν καὶ τὰς γυναῖκας αὐτῶν.
καὶ ὀρθῶς γʼ, ἔφη.
οὐκοῦν μετὰ τοῦτο κελεύομεν τὸν τὰ ἐναντία λέγοντα
455a"Doğrusu bu."
"Belki de senin biraz önce söylediğini başkası da söyler: Hemen o anda yeterli bir cevap vermek kolay değil, ama biraz düşününce hiç de zor değil."
"Söyler gerçekten."
"İster misin, böyle itiraz edene bizi izlemesini rica edelim; belki ona şehrin yönetiminde kadına özgü hiçbir uğraş olmadığını gösterebiliriz?"
τοῦτο αὐτὸ διδάσκειν ἡμᾶς, πρὸς τίνα τέχνην ἢ τί ἐπιτήδευμα τῶν περὶ πόλεως κατασκευὴν οὐχ ἡ αὐτὴ ἀλλὰ ἑτέρα φύσις γυναικός τε καὶ ἀνδρός;
δίκαιον γοῦν.
τάχα τοίνυν ἄν, ὅπερ σὺ ὀλίγον πρότερον ἔλεγες, εἴποι ἂν καὶ ἄλλος, ὅτι ἐν μὲν τῷ παραχρῆμα ἱκανῶς εἰπεῖν οὐ ῥᾴδιον, ἐπισκεψαμένῳ δὲ οὐδὲν χαλεπόν.
εἴποι γὰρ ἄν.
βούλει οὖν δεώμεθα τοῦ τὰ τοιαῦτα ἀντιλέγοντος ἀκολουθῆσαι
455b"Elbette."
"Ona şöyle diyeceğiz: Haydi, cevap ver. Birinin bir şeye yatkın, ötekinin yatkın olmadığını söylerken şunu mu kastediyordun: Biri bir şeyi kolay, öteki zor öğrenir; biri az bir öğrenmeyle öğrendiği konuda çok şey bulup çıkarır, öteki çok öğrenip çalışsa da öğrendiğini bile aklında tutamaz; birinde beden zihne yeterince hizmet eder, ötekinde ona karşı koyar?
ἡμῖν, ἐάν πως ἡμεῖς ἐκείνῳ ἐνδειξώμεθα ὅτι οὐδέν ἐστιν ἐπιτήδευμα ἴδιον γυναικὶ πρὸς διοίκησιν πόλεως;
πάνυ γε.
ἴθι δή, φήσομεν πρὸς αὐτόν, ἀποκρίνου· ἆρα οὕτως ἔλεγες τὸν μὲν εὐφυῆ πρός τι εἶναι, τὸν δὲ ἀφυῆ, ἐν ᾧ ὁ μὲν ῥᾳδίως τι μανθάνοι, ὁ δὲ χαλεπῶς; καὶ ὁ μὲν ἀπὸ βραχείας μαθήσεως ἐπὶ πολὺ εὑρετικὸς εἴη οὗ ἔμαθεν, ὁ δὲ πολλῆς μαθήσεως τυχὼν καὶ μελέτης μηδʼ ἃ ἔμαθε σῴζοιτο; καὶ τῷ μὲν τὰ τοῦ σώματος ἱκανῶς ὑπηρετοῖ τῇ διανοίᾳ, τῷ
455cBir şeye yatkın olanı ve olmayanı belirlerken bunlardan başka şeylere mi bakıyordun?"
"Kimse başka şeyler söylemeyecek," dedi.
"İnsanların uğraştığı öyle bir şey biliyor musun ki erkek cinsi bütün bu bakımlardan kadın cinsinden çok üstün olmasın? Yoksa dokumacılığı, kek ve yemek pişirmeyi anarak sözü uzatalım mı? Bunlarda kadın cinsi bir şey sayılır, onlarda yenilmesi de her şeyden gülünçtür."
δὲ ἐναντιοῖτο; ἆρʼ ἄλλα ἄττα ἐστὶν ἢ ταῦτα, οἷς τὸν εὐφυῆ πρὸς ἕκαστα καὶ τὸν μὴ ὡρίζου;
οὐδείς, ἦ δʼ ὅς, ἄλλα φήσει.
οἶσθά τι οὖν ὑπὸ ἀνθρώπων μελετώμενον, ἐν ᾧ οὐ πάντα ταῦτα τὸ τῶν ἀνδρῶν γένος διαφερόντως ἔχει ἢ τὸ τῶν γυναικῶν; ἢ μακρολογῶμεν τήν τε ὑφαντικὴν λέγοντες καὶ τὴν τῶν ποπάνων τε καὶ ἑψημάτων θεραπείαν, ἐν οἷς δή τι δοκεῖ τὸ γυναικεῖον γένος εἶναι, οὗ καὶ καταγελαστότατόν
455d"Doğru söylüyorsun," dedi; "neredeyse her şeyde bir cins ötekine çok yenilir. Yine de pek çok kadın pek çok işte pek çok erkekten daha iyidir; ama genel olarak durum söylediğin gibi."
"Demek dostum, şehrin yönetiminde kadına kadın olduğu için, erkeğe erkek olduğu için özgü hiçbir uğraş yok; tabiat yetenekleri iki canlıda da aynı biçimde dağılmış. Kadın da tabiatça bütün uğraşlara katılır, erkek de; ama hepsinde kadın erkekten daha zayıftır."
ἐστι πάντων ἡττώμενον;
ἀληθῆ, ἔφη, λέγεις, ὅτι πολὺ κρατεῖται ἐν ἅπασιν ὡς ἔπος εἰπεῖν τὸ γένος τοῦ γένους. γυναῖκες μέντοι πολλαὶ πολλῶν ἀνδρῶν βελτίους εἰς πολλά· τὸ δὲ ὅλον ἔχει ὡς σὺ λέγεις.
οὐδὲν ἄρα ἐστίν, ὦ φίλε, ἐπιτήδευμα τῶν πόλιν διοικούντων γυναικὸς διότι γυνή, οὐδʼ ἀνδρὸς διότι ἀνήρ, ἀλλʼ ὁμοίως διεσπαρμέναι αἱ φύσεις ἐν ἀμφοῖν τοῖν ζῴοιν, καὶ πάντων μὲν μετέχει γυνὴ ἐπιτηδευμάτων κατὰ
455e"Elbette."
"Öyleyse her şeyi erkeklere mi yükleyeceğiz, kadına hiçbir şey yüklemeyecek miyiz?"
"Nasıl olur?"
"Sanırım şunu söyleyeceğiz: Bir kadın hekimliğe yatkındır, öteki değildir; biri müziğe yatkındır, öteki tabiatça müzikten anlamaz."
"Elbette."
φύσιν, πάντων δὲ ἀνήρ, ἐπὶ πᾶσι δὲ ἀσθενέστερον γυνὴ ἀνδρός.
πάνυ γε.
ἦ οὖν ἀνδράσι πάντα προστάξομεν, γυναικὶ δʼ οὐδέν;
καὶ πῶς;
ἀλλʼ ἔστι γὰρ οἶμαι, ὡς φήσομεν, καὶ γυνὴ ἰατρική, ἡ δʼ οὔ, καὶ μουσική, ἡ δʼ ἄμουσος φύσει.
τί μήν;
456a"Biri beden eğitimine ve savaşa yatkın, öteki savaşa yatkın değil ve beden eğitiminden hoşlanmaz, değil mi?"
"Bence öyle."
"Peki? Biri bilgeliği sever, öteki ondan nefret eder; biri thymoslu, öteki thymos'suzdur, değil mi?"
"Bu da öyle."
"Demek bekçiliğe yatkın bir kadın da var, yatkın olmayan da. Bekçi erkeklerin tabiatını da böyle seçmemiş miydik?"
"Böyle seçmiştik."
"Demek şehrin bekçiliği bakımından kadının ve erkeğin tabiatı aynıdır; yalnız biri daha zayıf, öteki daha güçlüdür."
"Öyle görünüyor."
[καὶ] γυμναστικὴ δʼ ἄρα οὔ, οὐδὲ πολεμική, ἡ δὲ ἀπόλεμος καὶ οὐ φιλογυμναστική;
οἶμαι ἔγωγε.
τί δέ; φιλόσοφός τε καὶ μισόσοφος; καὶ θυμοειδής, ἡ δʼ ἄθυμός ἐστι;
καὶ ταῦτα.
ἔστιν ἄρα καὶ φυλακικὴ γυνή, ἡ δʼ οὔ. ἢ οὐ τοιαύτην καὶ τῶν ἀνδρῶν τῶν φυλακικῶν φύσιν ἐξελεξάμεθα;
τοιαύτην μὲν οὖν.
καὶ γυναικὸς ἄρα καὶ ἀνδρὸς ἡ αὐτὴ φύσις εἰς φυλακὴν πόλεως, πλὴν ὅσα ἀσθενεστέρα, ἡ δὲ ἰσχυροτέρα ἐστίν.
φαίνεται.
456b"Öyleyse böyle kadınlar böyle erkeklerle birlikte yaşamak ve birlikte bekçilik etmek için seçilmeli; çünkü buna yeterliler ve tabiatça onlara yakınlar."
"Elbette."
"Aynı tabiatlara aynı uğraşları vermemiz gerekmez mi?"
"Aynılarını."
"Demek dolaşıp önceki noktaya geldik ve bekçilerin kadınlarına müzik ve beden eğitimi vermenin tabiata aykırı olmadığını kabul ediyoruz."
"Kesinlikle."
"Demek koyduğumuz kanunlar imkânsız ya da dileklere benzer şeyler değildi, çünkü kanunu tabiata uygun koyduk; bugün bunun aksine yapılanlar ise, görünüşe göre, asıl tabiata aykırı olanlardır."
καὶ γυναῖκες ἄρα αἱ τοιαῦται τοῖς τοιούτοις ἀνδράσιν ἐκλεκτέαι συνοικεῖν τε καὶ συμφυλάττειν, ἐπείπερ εἰσὶν ἱκαναὶ καὶ συγγενεῖς αὐτοῖς τὴν φύσιν.
πάνυ γε.
τὰ δʼ ἐπιτηδεύματα οὐ τὰ αὐτὰ ἀποδοτέα ταῖς αὐταῖς φύσεσιν;
τὰ αὐτά.
ἥκομεν ἄρα εἰς τὰ πρότερα περιφερόμενοι, καὶ ὁμολογοῦμεν μὴ παρὰ φύσιν εἶναι ταῖς τῶν φυλάκων γυναιξὶ μουσικήν τε καὶ γυμναστικὴν ἀποδιδόναι.
παντάπασιν μὲν οὖν.
οὐκ ἄρα ἀδύνατά γε οὐδὲ εὐχαῖς ὅμοια ἐνομοθετοῦμεν,
456c"Öyle görünüyor."
"Bizim incelememiz, söylediklerimizin mümkün ve en iyi olup olmadığı değil miydi?"
"Öyleydi."
"Mümkün olduklarında anlaştık mı?"
"Evet."
"En iyi olduklarında da bundan sonra anlaşmamız gerek, değil mi?"
"Belli."
"Bir kadının bekçi olması için, erkekleri yetiştiren terbiye başka, kadınları yetiştiren başka olmayacak, değil mi? Hele aynı tabiatı ele aldığına göre."
ἐπείπερ κατὰ φύσιν ἐτίθεμεν τὸν νόμον· ἀλλὰ τὰ νῦν παρὰ ταῦτα γιγνόμενα παρὰ φύσιν μᾶλλον, ὡς ἔοικε, γίγνεται.
ἔοικεν.
οὐκοῦν ἡ ἐπίσκεψις ἡμῖν ἦν εἰ δυνατά γε καὶ βέλτιστα λέγοιμεν;
ἦν γάρ.
καὶ ὅτι μὲν δὴ δυνατά, διωμολόγηται;
ναί.
ὅτι δὲ δὴ βέλτιστα, τὸ μετὰ τοῦτο δεῖ διομολογηθῆναι;
δῆλον.
οὐκοῦν πρός γε τὸ φυλακικὴν γυναῖκα γενέσθαι, οὐκ ἄλλη μὲν ἡμῖν ἄνδρας ποιήσει παιδεία, ἄλλη δὲ γυναῖκας, ἄλλως
456d"Başka olmayacak."
"Peki şu konuda kanaatin ne?"
"Hangi konuda?"
"İçinden bir adamı daha iyi, ötekini daha kötü sayıyor musun; yoksa hepsini bir mi görüyorsun?"
"Hiç de bir görmüyorum."
"Kurduğumuz şehirde, anlattığımız terbiyeyi gören bekçileri mi daha iyi adamlar olarak yetiştirmiş olduğumuzu sanıyorsun, yoksa ayakkabıcılık terbiyesi görmüş ayakkabıcıları mı?"
"Gülünç bir şey soruyorsun," dedi.
"Anlıyorum," dedim. "Peki? Öteki vatandaşların en iyileri bunlar değil mi?"
τε καὶ τὴν αὐτὴν φύσιν παραλαβοῦσα;
οὐκ ἄλλη.
πῶς οὖν ἔχεις δόξης τοῦ τοιοῦδε πέρι;
τίνος δή;
τοῦ ὑπολαμβάνειν παρὰ σεαυτῷ τὸν μὲν ἀμείνω ἄνδρα, τὸν δὲ χείρω· ἢ πάντας ὁμοίους ἡγῇ;
οὐδαμῶς.
ἐν οὖν τῇ πόλει ἣν ᾠκίζομεν, πότερον οἴει ἡμῖν ἀμείνους ἄνδρας ἐξειργάσθαι τοὺς φύλακας, τυχόντας ἧς διήλθομεν παιδείας, ἢ τοὺς σκυτοτόμους, τῇ σκυτικῇ παιδευθέντας;
γελοῖον, ἔφη, ἐρωτᾷς.
μανθάνω, ἔφην. τί δέ; τῶν ἄλλων πολιτῶν οὐχ οὗτοι
456e"Hem de çok."
"Peki? Bu kadınlar da kadınların en iyileri olmayacak mı?"
"Bu da öyle, hem de çok," dedi.
"Bir şehir için kadınların ve erkeklerin olabildiğince iyi olmasından daha iyi bir şey var mı?"
"Yok."
"Bunu da, anlattığımız gibi, müzik ve beden eğitimi sağlayacak, değil mi?"
ἄριστοι;
πολύ γε.
τί δέ; αἱ γυναῖκες τῶν γυναικῶν οὐχ αὗται ἔσονται βέλτισται;
καὶ τοῦτο, ἔφη, πολύ.
ἔστι δέ τι πόλει ἄμεινον ἢ γυναῖκάς τε καὶ ἄνδρας ὡς ἀρίστους ἐγγίγνεσθαι;
οὐκ ἔστιν.
τοῦτο δὲ μουσική τε καὶ γυμναστικὴ παραγιγνόμεναι, ὡς
457a"Nasıl sağlamasın?"
"Demek koyduğumuz kanun yalnız mümkün değil, şehir için en iyisiydi de."
"Öyle."
"Demek bekçilerin kadınları soyunacak, çünkü giysi yerine aretē'yi giyecekler; savaşa ve şehrin öteki bekçilik işlerine katılacaklar, başka işler yapmayacaklar. Bu işlerin de daha hafiflerini, cinslerinin zayıflığı yüzünden erkeklerden çok kadınlara vermeliyiz. En iyisi için idman yapan çıplak kadınlara gülen adam ise, şairin dediği gibi, gülünçlüğün ham bilgelik meyvesini koparıyor; görünüşe göre neye güldüğünü de ne yaptığını da bilmiyor. Çünkü şu söz en güzel sözdür ve hep öyle kalacaktır: Yararlı olan güzel, zararlı olan çirkindir."
ἡμεῖς διήλθομεν, ἀπεργάσονται;
πῶς δʼ οὔ;
οὐ μόνον ἄρα δυνατὸν ἀλλὰ καὶ ἄριστον πόλει νόμιμον ἐτίθεμεν.
οὕτως.
ἀποδυτέον δὴ ταῖς τῶν φυλάκων γυναιξίν, ἐπείπερ ἀρετὴν ἀντὶ ἱματίων ἀμφιέσονται, καὶ κοινωνητέον πολέμου τε καὶ τῆς ἄλλης φυλακῆς τῆς περὶ τὴν πόλιν, καὶ οὐκ ἄλλα πρακτέον· τούτων δʼ αὐτῶν τὰ ἐλαφρότερα ταῖς γυναιξὶν ἢ τοῖς ἀνδράσι δοτέον διὰ τὴν τοῦ γένους ἀσθένειαν. ὁ
457b"Kesinlikle."
"Diyelim ki kadınlarla ilgili kanun konusunda böylece bir dalgadan kaçıp kurtulduk: Bekçilerimizin ve bekçi kadınlarımızın her işi ortaklaşa yapması gerektiğini koyarken dalga bizi tamamen yutmadı; sözümüz de söylediklerinin hem mümkün hem yararlı olduğunda bir bakıma kendi kendisiyle tutarlı çıktı."
δὲ γελῶν ἀνὴρ ἐπὶ γυμναῖς γυναιξί, τοῦ βελτίστου ἕνεκα γυμναζομέναις, ἀτελῆ τοῦ γελοίου σοφίας δρέπων καρπόν, οὐδὲν οἶδεν, ὡς ἔοικεν, ἐφʼ ᾧ γελᾷ οὐδʼ ὅτι πράττει· κάλλιστα γὰρ δὴ τοῦτο καὶ λέγεται καὶ λελέξεται, ὅτι τὸ μὲν ὠφέλιμον καλόν, τὸ δὲ βλαβερὸν αἰσχρόν.
παντάπασι μὲν οὖν.
τοῦτο μὲν τοίνυν ἓν ὥσπερ κῦμα φῶμεν διαφεύγειν τοῦ γυναικείου πέρι νόμου λέγοντες, ὥστε μὴ παντάπασι κατακλυσθῆναι τιθέντας ὡς δεῖ κοινῇ πάντα ἐπιτηδεύειν τούς τε
457c"Hem de hiç küçük olmayan bir dalgadan kaçıp kurtuluyorsun," dedi.
"Bundan sonrakini görünce," dedim, "bunun büyük olmadığını söyleyeceksin."
"Söyle de göreyim," dedi.
"Bunu ve öncekileri," dedim, "sanırım şu kanun izliyor."
"Hangisi?"
"Bu kadınların hepsi bu erkeklerin hepsinin ortak eşleri olacak, hiçbir kadın hiçbir erkekle ayrı yaşamayacak. Çocuklar da ortak olacak; ne ana baba kendi çocuğunu bilecek ne çocuk ana babasını."
φύλακας ἡμῖν καὶ τὰς φυλακίδας, ἀλλά πῃ τὸν λόγον αὐτὸν αὑτῷ ὁμολογεῖσθαι ὡς δυνατά τε καὶ ὠφέλιμα λέγει;
καὶ μάλα, ἔφη, οὐ σμικρὸν κῦμα διαφεύγεις.
φήσεις γε, ἦν δʼ ἐγώ, οὐ μέγα αὐτὸ εἶναι, ὅταν τὸ μετὰ τοῦτο ἴδῃς.
λέγε δή, ἴδω, ἔφη.
τούτῳ, ἦν δʼ ἐγώ, ἕπεται νόμος καὶ τοῖς ἔμπροσθεν τοῖς ἄλλοις, ὡς ἐγᾦμαι, ὅδε.
τίς;
τὰς γυναῖκας ταύτας τῶν ἀνδρῶν τούτων πάντων πάσας
457d"Bu," dedi, "hem mümkün olup olmadığı hem de yararlı olup olmadığı konusunda inanılmazlık bakımından ötekinden çok daha büyük."
"Yararlı olup olmadığı konusunda," dedim, "sanırım kimse karşı çıkmaz; mümkünse kadınların da çocukların da ortak olmasının en büyük iyilik olduğuna itiraz edilmez. Ama sanırım mümkün olup olmadığı konusunda çok tartışma çıkar."
εἶναι κοινάς, ἰδίᾳ δὲ μηδενὶ μηδεμίαν συνοικεῖν· καὶ τοὺς παῖδας αὖ κοινούς, καὶ μήτε γονέα ἔκγονον εἰδέναι τὸν αὑτοῦ μήτε παῖδα γονέα.
πολύ, ἔφη, τοῦτο ἐκείνου μεῖζον πρὸς ἀπιστίαν καὶ τοῦ δυνατοῦ πέρι καὶ τοῦ ὠφελίμου.
οὐκ οἶμαι, ἦν δʼ ἐγώ, περί γε τοῦ ὠφελίμου ἀμφισβητεῖσθαι ἄν, ὡς οὐ μέγιστον ἀγαθὸν κοινὰς μὲν τὰς γυναῖκας εἶναι, κοινοὺς δὲ τοὺς παῖδας, εἴπερ οἷόν τε· ἀλλʼ οἶμαι περὶ τοῦ εἰ δυνατὸν ἢ μὴ πλείστην ἂν ἀμφισβήτησιν γενέσθαι.
457e"Her ikisi hakkında da," dedi, "pekâlâ tartışma çıkabilir."
"Sözlerin bir araya gelip üstüme yürümesinden söz ediyorsun," dedim. "Ben de yararlı olduğunu kabul edersen birinden kaçıp kurtulacağımı, geriye bana yalnız mümkün olup olmadığı meselesinin kalacağını sanıyordum."
"Ama kaçarken fark edildin," dedi; "ikisi için de gerekçe göster."
"Cezama katlanmalıyım," dedim. "Yine de bana şu iyiliği yap: Bırak bayram edeyim; tıpkı tembel düşünceli kişilerin yalnız başına yürürken kendi kendilerine ziyafet çekmeleri gibi. Böyleleri, arzuladıkları şeyin nasıl gerçekleşeceğini bulmadan bu soruyu bir yana bırakır; mümkün olup olmadığı üzerine düşünüp yorulmamak için istediklerini varmış sayar, gerisini düzenlemeye girişir ve o şey gerçekleşince neler yapacaklarını anlatmaktan zevk alırlar. Böylece zaten tembel olan psykhē'lerini daha da tembel hâle getirirler.
περὶ ἀμφοτέρων, ἦ δʼ ὅς, εὖ μάλʼ ἂν ἀμφισβητηθείη.
λέγεις, ἦν δʼ ἐγώ, λόγων σύστασιν· ἐγὼ δʼ ᾤμην ἔκ γε τοῦ ἑτέρου ἀποδράσεσθαι, εἴ σοι δόξειεν ὠφέλιμον εἶναι, λοιπὸν δὲ δή μοι ἔσεσθαι περὶ τοῦ δυνατοῦ καὶ μή.
ἀλλʼ οὐκ ἔλαθες, ἦ δʼ ὅς, ἀποδιδράσκων, ἀλλʼ ἀμφοτέρων πέρι δίδου λόγον.
ὑφεκτέον, ἦν δʼ ἐγώ, δίκην. τοσόνδε μέντοι χάρισαί
μοι· ἔασόν με ἑορτάσαι, ὥσπερ οἱ ἀργοὶ τὴν διάνοιαν εἰώθασιν ἑστιᾶσθαι ὑφʼ ἑαυτῶν, ὅταν μόνοι πορεύωνται. καὶ γὰρ οἱ τοιοῦτοί που, πρὶν ἐξευρεῖν τίνα τρόπον ἔσται τι ὧν ἐπιθυμοῦσι, τοῦτο παρέντες, ἵνα μὴ κάμνωσι βουλευόμενοι περὶ τοῦ δυνατοῦ καὶ μή, θέντες ὡς ὑπάρχον εἶναι ὃ βούλονται, ἤδη τὰ λοιπὰ διατάττουσιν καὶ χαίρουσιν διεξιόντες οἷα δράσουσι γενομένου, ἀργὸν καὶ ἄλλως ψυχὴν ἔτι
458bŞimdi ben de gevşiyorum: O meseleyi ertelemek, nasıl mümkün olduğunu sonra incelemek istiyorum. Şimdi ise, izin verirsen, bunların mümkün olduğunu varsayarak yöneticilerin bunları uygularken nasıl düzenleyeceklerini ve yapıldıklarında hem şehir hem bekçiler için her şeyden yararlı olacaklarını inceleyeceğim. Önce bunu seninle birlikte incelemeye çalışacağım, o meseleyi sonra; tabii izin verirsen."
"İzin veriyorum," dedi, "incele."
"Sanırım," dedim, "yöneticiler bu ada layık olacaklarsa, onların yardımcıları da aynı şekilde, yardımcılar buyrulanı yapmaya razı olacak, yöneticiler de buyuracak; bazı şeylerde kendileri kanunlara uyarak, onlara bıraktığımız bazı şeylerde de kanunları örnek alarak."
ἀργοτέραν ποιοῦντες. ἤδη οὖν καὶ αὐτὸς μαλθακίζομαι, καὶ ἐκεῖνα μὲν ἐπιθυμῶ ἀναβαλέσθαι καὶ ὕστερον ἐπισκέψασθαι, ᾗ δυνατά, νῦν δὲ ὡς δυνατῶν ὄντων θεὶς σκέψομαι, ἄν μοι παριῇς, πῶς διατάξουσιν αὐτὰ οἱ ἄρχοντες γιγνόμενα, καὶ ὅτι πάντων συμφορώτατʼ ἂν εἴη πραχθέντα τῇ τε πόλει καὶ τοῖς φύλαξιν. ταῦτα πειράσομαί σοι πρότερα συνδιασκοπεῖσθαι, ὕστερα δʼ ἐκεῖνα, εἴπερ παριεῖς.
ἀλλὰ παρίημι, ἔφη, καὶ σκόπει.
οἶμαι τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, εἴπερ ἔσονται οἱ ἄρχοντες ἄξιοι
458c"Beklenir," dedi.
"Sen de onların kanun koyucusu olarak," dedim, "erkekleri nasıl seçtiysen kadınları da öyle seçecek, olabildiğince aynı tabiatta olanları onlara vereceksin. Bunların evleri ve sofraları ortak olduğu, hiçbiri böyle bir şeye ayrıca sahip olmadığı için bir arada olacaklar; gymnasionlarda ve bütün yetişmeleri boyunca birbirlerine karışınca da, sanırım doğuştan gelen bir zorunlulukla birbirleriyle birleşmeye çekilecekler.
τούτου τοῦ ὀνόματος, οἵ τε τούτοις ἐπίκουροι κατὰ ταὐτά, τοὺς μὲν ἐθελήσειν ποιεῖν τὰ ἐπιταττόμενα, τοὺς δὲ ἐπιτάξειν, τὰ μὲν αὐτοὺς πειθομένους τοῖς νόμοις, τὰ δὲ καὶ μιμουμένους, ὅσα ἂν ἐκείνοις ἐπιτρέψωμεν.
εἰκός, ἔφη.
σὺ μὲν τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, ὁ νομοθέτης αὐτοῖς, ὥσπερ τοὺς ἄνδρας ἐξέλεξας, οὕτω καὶ τὰς γυναῖκας ἐκλέξας παραδώσεις καθʼ ὅσον οἷόν τε ὁμοφυεῖς· οἱ δέ, ἅτε οἰκίας τε καὶ συσσίτια κοινὰ ἔχοντες, ἰδίᾳ δὲ οὐδενὸς οὐδὲν τοιοῦτον κεκτημένου,
458dZorunlu şeyler söylüyormuşum gibi gelmiyor mu sana?"
"Geometrinin değil," dedi, "aşkın zorunluluklarıyla; bunlar da halkın büyük çoğunluğunu ikna edip peşinden sürüklemekte ötekilerden daha keskin olsa gerek."
"Hem de çok," dedim. "Ama bundan sonra, Glaukon, düzensizce birbirleriyle birleşmek ya da başka herhangi bir şey yapmak, mesut insanların şehrinde ne dine uygun olur ne de yöneticiler buna izin verir."
ὁμοῦ δὴ ἔσονται, ὁμοῦ δὲ ἀναμεμειγμένων καὶ ἐν γυμνασίοις καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ τροφῇ ὑπʼ ἀνάγκης οἶμαι τῆς ἐμφύτου ἄξονται πρὸς τὴν ἀλλήλων μεῖξιν. ἢ οὐκ ἀναγκαῖά σοι δοκῶ λέγειν;
οὐ γεωμετρικαῖς γε, ἦ δʼ ὅς, ἀλλʼ ἐρωτικαῖς ἀνάγκαις, αἳ κινδυνεύουσιν ἐκείνων δριμύτεραι εἶναι πρὸς τὸ πείθειν τε καὶ ἕλκειν τὸν πολὺν λεών.
καὶ μάλα, εἶπον. ἀλλὰ μετὰ δὴ ταῦτα, ὦ Γλαύκων, ἀτάκτως μὲν μείγνυσθαι ἀλλήλοις ἢ ἄλλο ὁτιοῦν ποιεῖν οὔτε
458e"Adil olmaz çünkü," dedi.
"Belli ki bundan sonra evlilikleri olabildiğince kutsal yapacağız; kutsal olanlar da en yararlı olanlar olur."
"Kesinlikle."
ὅσιον ἐν εὐδαιμόνων πόλει οὔτʼ ἐάσουσιν οἱ ἄρχοντες.
οὐ γὰρ δίκαιον, ἔφη.
δῆλον δὴ ὅτι γάμους τὸ μετὰ τοῦτο ποιήσομεν ἱεροὺς εἰς δύναμιν ὅτι μάλιστα· εἶεν δʼ ἂν ἱεροὶ οἱ ὠφελιμώτατοι.
παντάπασι μὲν οὖν.
459a"Peki en yararlı nasıl olacaklar? Şunu söyle bana Glaukon: Evinde av köpekleri ve epey soylu kuş görüyorum. Zeus aşkına, bunların çiftleşmesine ve yavrulamasına hiç dikkat ettin mi?"
"Neye?" dedi.
"Önce, bunların kendisi soylu olsa da aralarında en iyi olanlar yok mu, en iyileri çıkmıyor mu?"
"Var."
"Peki hepsinden aynı şekilde mi yavru alırsın, yoksa olabildiğince en iyilerinden almaya mı çalışırsın?"
"En iyilerinden."
πῶς οὖν δὴ ὠφελιμώτατοι ἔσονται; τόδε μοι λέγε, ὦ Γλαύκων· ὁρῶ γάρ σου ἐν τῇ οἰκίᾳ καὶ κύνας θηρευτικοὺς καὶ τῶν γενναίων ὀρνίθων μάλα συχνούς· ἆρʼ οὖν, ὦ πρὸς Διός, προσέσχηκάς τι τοῖς τούτων γάμοις τε καὶ παιδοποιίᾳ;
τὸ ποῖον; ἔφη.
πρῶτον μὲν αὐτῶν τούτων, καίπερ ὄντων γενναίων, ἆρʼ οὐκ εἰσί τινες καὶ γίγνονται ἄριστοι;
εἰσίν.
πότερον οὖν ἐξ ἁπάντων ὁμοίως γεννᾷς, ἢ προθυμῇ ὅτι μάλιστα ἐκ τῶν ἀρίστων;
ἐκ τῶν ἀρίστων.
459b"Peki? En gençlerinden mi, en yaşlılarından mı, yoksa olabildiğince en olgun çağında olanlardan mı?"
"Olgun çağında olanlardan."
"Böyle üretilmezlerse kuşların ve köpeklerin soyunun çok kötüleşeceğini düşünür müsün?"
"Düşünürüm," dedi.
"Peki atlar ve öteki hayvanlar için ne düşünüyorsun?" dedim. "Başka türlü mü?"
"Tuhaf olurdu," dedi.
"Vay vay, sevgili dostum," dedim, "insan soyu için de durum aynıysa yöneticilerimizin ne kadar üstün olması gerekiyor!"
τί δʼ; ἐκ τῶν νεωτάτων ἢ ἐκ τῶν γεραιτάτων ἢ ἐξ ἀκμαζόντων ὅτι μάλιστα;
ἐξ ἀκμαζόντων.
καὶ ἂν μὴ οὕτω γεννᾶται, πολύ σοι ἡγῇ χεῖρον ἔσεσθαι τό τε τῶν ὀρνίθων καὶ τὸ τῶν κυνῶν γένος;
ἔγωγʼ, ἔφη.
τί δὲ ἵππων οἴει, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ τῶν ἄλλων ζῴων; ἦ ἄλλῃ πῃ ἔχειν;
ἄτοπον μεντἄν, ἦ δʼ ὅς, εἴη.
βαβαῖ, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ φίλε ἑταῖρε, ὡς ἄρα σφόδρα ἡμῖν δεῖ ἄκρων εἶναι τῶν ἀρχόντων, εἴπερ καὶ περὶ τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος ὡσαύτως ἔχει.
459c"Aynı tabii," dedi; "ama neden?"
"Çünkü," dedim, "çok ilaç kullanmak zorunda kalacaklar. İlaca ihtiyacı olmayan, perhize uymaya razı bedenler için sıradan bir hekimin de yeteceğini düşünürüz; ama ilaç vermek gerektiğinde daha yürekli bir hekim gerektiğini biliriz."
"Doğru; ama bunu neden söylüyorsun?"
"Şundan," dedim: "Görünüşe göre yöneticilerimiz yönetilenlerin yararı için epeyce yalana ve aldatmaya başvurmak zorunda kalacak.
ἀλλὰ μὲν δὴ ἔχει, ἔφη· ἀλλὰ τί δή;
ὅτι ἀνάγκη αὐτοῖς, ἦν δʼ ἐγώ, φαρμάκοις πολλοῖς χρῆσθαι. ἰατρὸν δέ που μὴ δεομένοις μὲν σώμασι φαρμάκων, ἀλλὰ διαίτῃ ἐθελόντων ὑπακούειν, καὶ φαυλότερον ἐξαρκεῖν ἡγούμεθα εἶναι· ὅταν δὲ δὴ καὶ φαρμακεύειν δέῃ, ἴσμεν ὅτι ἀνδρειοτέρου δεῖ τοῦ ἰατροῦ.
ἀληθῆ· ἀλλὰ πρὸς τί λέγεις;
πρὸς τόδε, ἦν δʼ ἐγώ· συχνῷ τῷ ψεύδει καὶ τῇ ἀπάτῃ κινδυνεύει ἡμῖν δεήσειν χρῆσθαι τοὺς ἄρχοντας ἐπʼ ὠφελίᾳ
459dBütün bu türden şeylerin ilaç yerine yararlı olduğunu söylemiştik."
"Doğru olarak," dedi.
"Görünüşe göre bu doğru, evliliklerde ve çocuk yapmada hiç de az iş görmeyecek."
"Nasıl?"
"Kabul ettiklerimize göre," dedim, "en iyi erkekler en iyi kadınlarla olabildiğince sık, en kötüler de en kötülerle olabildiğince seyrek birleşmeli; sürü olabildiğince üstün olacaksa birincilerin yavruları yetiştirilmeli, ötekilerinki yetiştirilmemeli. Bekçilerin sürüsü de olabildiğince iç kavgadan uzak olacaksa, bütün bunların olup bittiğini yöneticilerden başka kimse bilmemeli."
τῶν ἀρχομένων. ἔφαμεν δέ που ἐν φαρμάκου εἴδει πάντα τὰ τοιαῦτα χρήσιμα εἶναι.
καὶ ὀρθῶς γε, ἔφη.
ἐν τοῖς γάμοις τοίνυν καὶ παιδοποιίαις ἔοικε τὸ ὀρθὸν τοῦτο γίγνεσθαι οὐκ ἐλάχιστον.
πῶς δή;
δεῖ μέν, εἶπον, ἐκ τῶν ὡμολογημένων τοὺς ἀρίστους ταῖς ἀρίσταις συγγίγνεσθαι ὡς πλειστάκις, τοὺς δὲ φαυλοτάτους ταῖς φαυλοτάταις τοὐναντίον, καὶ τῶν μὲν τὰ ἔκγονα τρέφειν,
459e"Çok doğru," dedi.
"Öyleyse kanunla birtakım bayramlar belirlenmeli; bunlarda gelinleri ve damatları bir araya getireceğiz, kurbanlar kesilecek, şairlerimiz de yapılan evliliklere yakışan ilahiler yazacak. Evliliklerin sayısını ise yöneticilere bırakacağız: Savaşları, hastalıkları ve bütün bu türden şeyleri göz önünde tutarak erkeklerin sayısını olabildiğince aynı tutsunlar, şehrimiz de elden geldiğince ne büyüsün ne küçülsün."
τῶν δὲ μή, εἰ μέλλει τὸ ποίμνιον ὅτι ἀκρότατον εἶναι, καὶ ταῦτα πάντα γιγνόμενα λανθάνειν πλὴν αὐτοὺς τοὺς ἄρχοντας, εἰ αὖ ἡ ἀγέλη τῶν φυλάκων ὅτι μάλιστα ἀστασίαστος ἔσται.
ὀρθότατα, ἔφη.
οὐκοῦν δὴ ἑορταί τινες νομοθετητέαι ἐν αἷς συνάξομεν τάς τε νύμφας καὶ τοὺς νυμφίους καὶ θυσίαι, καὶ ὕμνοι
460a"Doğru," dedi.
"Sanırım ustaca birtakım kuralar düzenlenmeli; öyle ki her birleşmede o kötü adam yöneticileri değil, talihi suçlasın."
"Hem de çok," dedi.
ποιητέοι τοῖς ἡμετέροις ποιηταῖς πρέποντες τοῖς γιγνομένοις γάμοις· τὸ δὲ πλῆθος τῶν γάμων ἐπὶ τοῖς ἄρχουσι ποιήσομεν, ἵνʼ ὡς μάλιστα διασῴζωσι τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνδρῶν, πρὸς πολέμους τε καὶ νόσους καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα ἀποσκοποῦντες, καὶ μήτε μεγάλη ἡμῖν ἡ πόλις κατὰ τὸ δυνατὸν μήτε σμικρὰ γίγνηται.
ὀρθῶς, ἔφη.
κλῆροι δή τινες οἶμαι ποιητέοι κομψοί, ὥστε τὸν φαῦλον ἐκεῖνον αἰτιᾶσθαι ἐφʼ ἑκάστης συνέρξεως τύχην ἀλλὰ μὴ τοὺς ἄρχοντας.
καὶ μάλα, ἔφη.
460b"Gençlerden savaşta ya da başka bir yerde iyi olanlara da başka ödüllerin ve armağanların yanında kadınlarla yatma konusunda daha bol bir izin verilmeli; böylece bu bahaneyle çocukların çoğu böylelerinden doğmuş olur."
"Doğru."
"Doğan çocukları her seferinde bu işin başındaki yetkililer teslim alacak; ister erkek ister kadın ister her ikisi olsunlar, çünkü yönetim görevleri de kadınlara ve erkeklere ortaktır—"
"Evet."
καὶ τοῖς ἀγαθοῖς γέ που τῶν νέων ἐν πολέμῳ ἢ ἄλλοθί που γέρα δοτέον καὶ ἆθλα ἄλλα τε καὶ ἀφθονεστέρα ἡ ἐξουσία τῆς τῶν γυναικῶν συγκοιμήσεως, ἵνα καὶ ἅμα μετὰ προφάσεως ὡς πλεῖστοι τῶν παίδων ἐκ τῶν τοιούτων σπείρωνται.
ὀρθῶς.
οὐκοῦν καὶ τὰ ἀεὶ γιγνόμενα ἔκγονα παραλαμβάνουσαι αἱ ἐπὶ τούτων ἐφεστηκυῖαι ἀρχαὶ εἴτε ἀνδρῶν εἴτε γυναικῶν εἴτε ἀμφότερα—κοιναὶ μὲν γάρ που καὶ ἀρχαὶ γυναιξί τε καὶ ἀνδράσιν—
ναί.
460c"—iyilerin çocuklarını, sanırım, alıp şehrin bir kesiminde ayrı oturan birtakım dadıların yanına, ağıla götürecekler; kötülerin çocuklarını ve ötekilerden sakat doğan olursa onu da, yakıştığı gibi, gizli ve belirsiz bir yere saklayacaklar."
"Bekçilerin soyu temiz kalacaksa," dedi.
"Beslenmeleriyle de bunlar ilgilenecek, değil mi? Anneleri sütleri dolunca ağıla getirecek, hiçbirinin kendi çocuğunu tanımaması için her çareye başvuracaklar; anneler yetmezse sütü olan başka kadınlar bulacaklar; annelerin de makul bir süre emzirmesine dikkat edecek, uykusuz geceleri ve öteki zahmetleri sütannelere ve dadılara bırakacaklar."
τὰ μὲν δὴ τῶν ἀγαθῶν, δοκῶ, λαβοῦσαι εἰς τὸν σηκὸν οἴσουσιν παρά τινας τροφοὺς χωρὶς οἰκούσας ἔν τινι μέρει τῆς πόλεως· τὰ δὲ τῶν χειρόνων, καὶ ἐάν τι τῶν ἑτέρων ἀνάπηρον γίγνηται, ἐν ἀπορρήτῳ τε καὶ ἀδήλῳ κατακρύψουσιν ὡς πρέπει.
εἴπερ μέλλει, ἔφη, καθαρὸν τὸ γένος τῶν φυλάκων ἔσεσθαι.
οὐκοῦν καὶ τροφῆς οὗτοι ἐπιμελήσονται τάς τε μητέρας ἐπὶ τὸν σηκὸν ἄγοντες ὅταν σπαργῶσι, πᾶσαν μηχανὴν
460d"Bekçilerin kadınları için çocuk sahibi olmayı pek kolaylaştırıyorsun," dedi.
"Yakışan bu," dedim. "Şimdi ortaya koyduğumuz şeyin devamını ele alalım. Çocukların olgun çağdakilerden doğması gerektiğini söylemiştik."
"Doğru."
μηχανώμενοι ὅπως μηδεμία τὸ αὑτῆς αἰσθήσεται, καὶ ἄλλας γάλα ἐχούσας ἐκπορίζοντες, ἐὰν μὴ αὐταὶ ἱκαναὶ ὦσι, καὶ αὐτῶν τούτων ἐπιμελήσονται ὅπως μέτριον χρόνον θηλάσονται, ἀγρυπνίας δὲ καὶ τὸν ἄλλον πόνον τίτθαις τε καὶ τροφοῖς παραδώσουσιν;
πολλὴν ῥᾳστώνην, ἔφη, λέγεις τῆς παιδοποιίας ταῖς τῶν φυλάκων γυναιξίν.
πρέπει γάρ, ἦν δʼ ἐγώ. τὸ δʼ ἐφεξῆς διέλθωμεν ὃ προυθέμεθα. ἔφαμεν γὰρ δὴ ἐξ ἀκμαζόντων δεῖν τὰ ἔκγονα γίγνεσθαι.
ἀληθῆ.
460e"Olgunluk çağı olarak kadın için yirmi yılın, erkek için otuz yılın makul bir süre olduğunu sen de kabul ediyor musun?"
"Hangi yılları?" dedi.
"Kadın," dedim, "yirmi yaşından başlayıp kırk yaşına kadar şehre çocuk doğuracak; erkek ise koşudaki en keskin çağını geride bıraktıktan sonra elli beş yaşına kadar şehre döl verecek."
ἆρʼ οὖν σοι συνδοκεῖ μέτριος χρόνος ἀκμῆς τὰ εἴκοσι ἔτη γυναικί, ἀνδρὶ δὲ τὰ τριάκοντα;
τὰ ποῖα αὐτῶν; ἔφη.
γυναικὶ μέν, ἦν δʼ ἐγώ, ἀρξαμένῃ ἀπὸ εἰκοσιέτιδος μέχρι τετταρακονταέτιδος τίκτειν τῇ πόλει· ἀνδρὶ δέ, ἐπειδὰν τὴν ὀξυτάτην δρόμου ἀκμὴν παρῇ, τὸ ἀπὸ τούτου γεννᾶν τῇ πόλει μέχρι πεντεκαιπεντηκονταέτους.
461a"İkisi için de," dedi, "beden ve phronēsis olgunluğu budur."
"Öyleyse bu yaştan daha yaşlı ya da daha genç biri şehir için yapılan doğumlara karışırsa, bu suçun ne dine uygun ne adil olduğunu söyleyeceğiz. Çünkü şehre öyle bir çocuk peydahlamış olur ki, gizli kalırsa, kurbanlar ve dualarla doğmuş olmaz; oysa her evlilikte rahibeler, rahipler ve bütün şehir iyilerden daha iyi, yararlılardan daha yararlı çocuklar doğsun diye dua eder. O çocuk ise karanlıkta, korkunç bir nefsine hâkim olamama (akrasia) içinde doğmuş olur."
ἀμφοτέρων γοῦν, ἔφη, αὕτη ἀκμὴ σώματός τε καὶ φρονήσεως.
οὐκοῦν ἐάντε πρεσβύτερος τούτων ἐάντε νεώτερος τῶν εἰς τὸ κοινὸν γεννήσεων ἅψηται, οὔτε ὅσιον οὔτε δίκαιον φήσομεν τὸ ἁμάρτημα, ὡς παῖδα φιτύοντος τῇ πόλει, ὅς, ἂν λάθῃ, γεννήσεται οὐχ ὑπὸ θυσιῶν οὐδʼ ὑπὸ εὐχῶν φύς, ἃς ἐφʼ ἑκάστοις τοῖς γάμοις εὔξονται καὶ ἱέρειαι καὶ ἱερεῖς καὶ σύμπασα ἡ πόλις ἐξ ἀγαθῶν ἀμείνους καὶ ἐξ ὠφελίμων
461b"Doğru," dedi.
"Henüz döl verme çağındaki biri, bir yönetici birleştirmeden doğurma çağındaki kadınlardan birine dokunursa da aynı kanun geçerli olacak," dedim; "çünkü şehre piç, nikâhsız ve kutsanmamış bir çocuk vermiş olduğunu söyleyeceğiz."
"Çok doğru," dedi.
"Ama sanırım kadınlar ve erkekler döl verme çağını geçince onları istedikleriyle birleşmekte serbest bırakacağız; yalnız erkek kızıyla, annesiyle, kızının kızlarıyla ve annesinin yukarısındakilerle birleşmeyecek; kadın da oğluyla, babasıyla ve bunların aşağı ve yukarı soyundan olanlarla. Bunu da ancak şu buyrukla serbest bırakacağız: Mümkünse gebe kalınan hiçbir şey, tek bir tane bile, gün ışığına çıkarılmasın; ama zorla çıkarsa, böylesine bakılmayacağı bilinerek ona göre davranılsın."
ὠφελιμωτέρους ἀεὶ τοὺς ἐκγόνους γίγνεσθαι, ἀλλʼ ὑπὸ σκότου μετὰ δεινῆς ἀκρατείας γεγονώς.
ὀρθῶς, ἔφη.
ὁ αὐτὸς δέ γʼ, εἶπον, νόμος, ἐάν τις τῶν ἔτι γεννώντων μὴ συνέρξαντος ἄρχοντος ἅπτηται τῶν ἐν ἡλικίᾳ γυναικῶν· νόθον γὰρ καὶ ἀνέγγυον καὶ ἀνίερον φήσομεν αὐτὸν παῖδα τῇ πόλει καθιστάναι.
ὀρθότατα, ἔφη.
ὅταν δὲ δὴ οἶμαι αἵ τε γυναῖκες καὶ οἱ ἄνδρες τοῦ γεννᾶν ἐκβῶσι τὴν ἡλικίαν, ἀφήσομέν που ἐλευθέρους αὐτοὺς συγγίγνεσθαι
461c"Bunlar da makul," dedi; "ama babalar, kızlar ve demin söylediğin öteki akrabalar birbirlerini nasıl tanıyacaklar?"
ᾧ ἂν ἐθέλωσι, πλὴν θυγατρὶ καὶ μητρὶ καὶ ταῖς τῶν θυγατέρων παισὶ καὶ ταῖς ἄνω μητρός, καὶ γυναῖκας αὖ πλὴν ὑεῖ καὶ πατρὶ καὶ τοῖς τούτων εἰς τὸ κάτω καὶ ἐπὶ τὸ ἄνω, καὶ ταῦτά γʼ ἤδη πάντα διακελευσάμενοι προθυμεῖσθαι μάλιστα μὲν μηδʼ εἰς φῶς ἐκφέρειν κύημα μηδέ γʼ ἕν, ἐὰν γένηται, ἐὰν δέ τι βιάσηται, οὕτω τιθέναι, ὡς οὐκ οὔσης τροφῆς τῷ τοιούτῳ.
καὶ ταῦτα μέν γʼ, ἔφη, μετρίως λέγεται· πατέρας δὲ καὶ
461d"Hiç tanımayacaklar," dedim. "Ama biri damat olduğu günden itibaren yedinci aydan onuncu aya kadar doğan bütün çocuklara, erkeklerine oğullarım, dişilerine kızlarım diyecek; onlar da ona babam diyecek. Aynı şekilde bunların çocuklarına torunlarım diyecek, onlar da bunlara dedem ve ninem diyecekler. Anneleri ve babaları çocuk yaparken o dönemde doğanlar da birbirlerine kız kardeş ve erkek kardeş diyecekler; böylece, demin söylediğimiz gibi, birbirlerine dokunmayacaklar.
θυγατέρας καὶ ἃ νυνδὴ ἔλεγες πῶς διαγνώσονται ἀλλήλων;
οὐδαμῶς, ἦν δʼ ἐγώ· ἀλλʼ ἀφʼ ἧς ἂν ἡμέρας τις αὐτῶν νυμφίος γένηται, μετʼ ἐκείνην δεκάτῳ μηνὶ καὶ ἑβδόμῳ δὴ ἃ ἂν γένηται ἔκγονα, ταῦτα πάντα προσερεῖ τὰ μὲν ἄρρενα ὑεῖς, τὰ δὲ θήλεα θυγατέρας, καὶ ἐκεῖνα ἐκεῖνον πατέρα, καὶ οὕτω δὴ τὰ τούτων ἔκγονα παίδων παῖδας, καὶ ἐκεῖνʼ αὖ ἐκείνους πάππους τε καὶ τηθάς, τὰ δʼ ἐν ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ γεγονότα, ἐν ᾧ αἱ μητέρες καὶ οἱ πατέρες αὐτῶν ἐγέννων,
461eKardeşlerin ise, kura bu yönde çıkarsa ve Pythia da onaylarsa, birlikte yaşamasına kanun izin verecek."
"Çok doğru," dedi.
"İşte Glaukon, senin şehrinin bekçileri arasında kadınların ve çocukların ortaklığı bu ve böyle. Bunun yönetim biçiminin geri kalanıyla uyumlu ve açık ara en iyisi olduğunu bundan sonra sözle sağlama almamız gerek. Yoksa nasıl yapalım?"
ἀδελφάς τε καὶ ἀδελφούς, ὥστε, ὃ νυνδὴ ἐλέγομεν, ἀλλήλων μὴ ἅπτεσθαι. ἀδελφοὺς δὲ καὶ ἀδελφὰς δώσει ὁ νόμος συνοικεῖν, ἐὰν ὁ κλῆρος ταύτῃ συμπίπτῃ καὶ ἡ Πυθία προσαναιρῇ.
ὀρθότατα, ἦ δʼ ὅς.
ἡ μὲν δὴ κοινωνία, ὦ Γλαύκων, αὕτη τε καὶ τοιαύτη γυναικῶν τε καὶ παίδων τοῖς φύλαξί σοι τῆς πόλεως· ὡς δὲ ἑπομένη τε τῇ ἄλλῃ πολιτείᾳ καὶ μακρῷ βελτίστη, δεῖ δὴ τὸ μετὰ τοῦτο βεβαιώσασθαι παρὰ τοῦ λόγου. ἢ πῶς ποιῶμεν;
462a"Zeus adına, böyle," dedi.
"Anlaşmanın başlangıcı şu olmaz mı: Kendimize, bir şehrin kuruluşunda en büyük iyilik olarak neyi söyleyebileceğimizi, kanun koyucunun kanunları koyarken neyi hedeflemesi gerektiğini, en büyük kötülüğün de ne olduğunu sormak; sonra demin anlattıklarımızın iyiliğin izine uyup uymadığını, kötülüğün izine aykırı düşüp düşmediğini incelemek?"
"Hem de her şeyden çok," dedi.
"Bir şehir için onu parçalayıp tek şehir yerine çok şehir yapan şeyden daha büyük bir kötülük var mı? Ya da onu bir arada tutup tek yapan şeyden daha büyük bir iyilik?"
οὕτω νὴ Δία, ἦ δʼ ὅς.
ἆρʼ οὖν οὐχ ἥδε ἀρχὴ τῆς ὁμολογίας, ἐρέσθαι ἡμᾶς αὐτοὺς τί ποτε τὸ μέγιστον ἀγαθὸν ἔχομεν εἰπεῖν εἰς πόλεως κατασκευήν, οὗ δεῖ στοχαζόμενον τὸν νομοθέτην τιθέναι τοὺς νόμους, καὶ τί μέγιστον κακόν, εἶτα ἐπισκέψασθαι ἆρα ἃ νυνδὴ διήλθομεν εἰς μὲν τὸ τοῦ ἀγαθοῦ ἴχνος ἡμῖν ἁρμόττει, τῷ δὲ τοῦ κακοῦ ἀναρμοστεῖ;
πάντων μάλιστα, ἔφη.
ἔχομεν οὖν τι μεῖζον κακὸν πόλει ἢ ἐκεῖνο ὃ ἂν αὐτὴν
462b"Yok."
"Hazzın ve acının ortaklığı bir arada tutar, değil mi: Bütün vatandaşlar aynı şeyler olup biterken ya da yok olurken olabildiğince aynı şekilde sevinip üzüldüklerinde?"
"Kesinlikle," dedi.
"Bu türden şeylerin herkese ayrı olması ise dağıtır, değil mi: Şehrin ve şehirdekilerin başına gelen aynı şeylere kimileri çok üzülüp kimileri çok sevindiğinde?"
διασπᾷ καὶ ποιῇ πολλὰς ἀντὶ μιᾶς; ἢ μεῖζον ἀγαθὸν τοῦ ὃ ἂν συνδῇ τε καὶ ποιῇ μίαν;
οὐκ ἔχομεν.
οὐκοῦν ἡ μὲν ἡδονῆς τε καὶ λύπης κοινωνία συνδεῖ, ὅταν ὅτι μάλιστα πάντες οἱ πολῖται τῶν αὐτῶν γιγνομένων τε καὶ ἀπολλυμένων παραπλησίως χαίρωσι καὶ λυπῶνται;
παντάπασι μὲν οὖν, ἔφη.
ἡ δέ γε τῶν τοιούτων ἰδίωσις διαλύει, ὅταν οἱ μὲν περιαλγεῖς, οἱ δὲ περιχαρεῖς γίγνωνται ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς
462c"Nasıl dağıtmasın?"
"Bu da şuradan doğmaz mı: Şehirde 'benim' ve 'benim değil' gibi sözler aynı şeyler için aynı anda söylenmediğinde; 'başkasının' sözü için de durum aynı?"
"Tam öyle."
"Hangi şehirde en çok kişi aynı şey için aynı anlamda 'benim' ve 'benim değil' diyorsa, o şehir en iyi yönetilir, değil mi?"
"Hem de çok."
"Ya tek bir insana en yakın olan şehir? Söz gelişi birimizin parmağı yaralandığında, bedenden psykhē'ye uzanıp içindeki yönetenin tek düzenine bağlanan bütün ortaklık bunu hisseder; bir kısım acı çekerken bütünüyle hep birlikte acı çeker; böylece insanın parmağı ağrıyor deriz. İnsanın başka herhangi bir parçası için de, bir kısım acı çekerken de bir kısım iyileşip haz duyarken de aynı söz geçerli değil mi?"
παθήμασι τῆς πόλεώς τε καὶ τῶν ἐν τῇ πόλει;
τί δʼ οὔ;
ἆρʼ οὖν ἐκ τοῦδε τὸ τοιόνδε γίγνεται, ὅταν μὴ ἅμα φθέγγωνται ἐν τῇ πόλει τὰ τοιάδε ῥήματα, τό τε ἐμὸν καὶ τὸ οὐκ ἐμόν; καὶ περὶ τοῦ ἀλλοτρίου κατὰ ταὐτά;
κομιδῇ μὲν οὖν.
ἐν ᾗτινι δὴ πόλει πλεῖστοι ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ ταὐτὰ τοῦτο λέγουσι τὸ ἐμὸν καὶ τὸ οὐκ ἐμόν, αὕτη ἄριστα διοικεῖται;
πολύ γε.
καὶ ἥτις δὴ ἐγγύτατα ἑνὸς ἀνθρώπου ἔχει; οἷον ὅταν που ἡμῶν δάκτυλός του πληγῇ, πᾶσα ἡ κοινωνία ἡ κατὰ τὸ σῶμα πρὸς τὴν ψυχὴν τεταμένη εἰς μίαν σύνταξιν τὴν τοῦ ἄρχοντος
462d"Aynı," dedi; "sorduğun şeye gelince: En iyi yönetilen şehir böyle bir şeye en yakın biçimde yaşar."
"Sanırım vatandaşlardan birinin başına iyi ya da kötü bir şey geldiğinde böyle bir şehir başa geleni en çok kendi başına gelmiş sayacak ve bütünüyle ya birlikte sevinecek ya birlikte üzülecek."
ἐν αὐτῇ ᾔσθετό τε καὶ πᾶσα ἅμα συνήλγησεν μέρους πονήσαντος ὅλη, καὶ οὕτω δὴ λέγομεν ὅτι ὁ ἄνθρωπος τὸν δάκτυλον ἀλγεῖ· καὶ περὶ ἄλλου ὁτουοῦν τῶν τοῦ ἀνθρώπου ὁ αὐτὸς λόγος, περί τε λύπης πονοῦντος μέρους καὶ περὶ ἡδονῆς ῥαΐζοντος;
ὁ αὐτὸς γάρ, ἔφη· καὶ τοῦτο ὃ ἐρωτᾷς, τοῦ τοιούτου ἐγγύτατα ἡ ἄριστα πολιτευομένη πόλις οἰκεῖ.
ἑνὸς δὴ οἶμαι πάσχοντος τῶν πολιτῶν ὁτιοῦν ἢ ἀγαθὸν
462e"İyi kanunlarla yönetilen bir şehir için zorunlu," dedi.
"Artık kendi şehrimize dönüp sözümüzde anlaştığımız şeylerin en çok onda mı, yoksa başka bir şehirde mi bulunduğuna bakmanın zamanı geldi," dedim.
"Bakmalıyız," dedi.
ἢ κακὸν ἡ τοιαύτη πόλις μάλιστά τε φήσει ἑαυτῆς εἶναι τὸ πάσχον, καὶ ἢ συνησθήσεται ἅπασα ἢ συλλυπήσεται.
ἀνάγκη, ἔφη, τήν γε εὔνομον.
ὥρα ἂν εἴη, ἦν δʼ ἐγώ, ἐπανιέναι ἡμῖν ἐπὶ τὴν ἡμετέραν πόλιν, καὶ τὰ τοῦ λόγου ὁμολογήματα σκοπεῖν ἐν αὐτῇ, εἰ αὐτὴ μάλιστʼ ἔχει εἴτε καὶ ἄλλη τις μᾶλλον.
οὐκοῦν χρή, ἔφη.
463a"Peki? Başka şehirlerde de yöneticiler ve halk var; bu şehirde de var, değil mi?"
"Var."
"Bunların hepsi birbirine vatandaş diyecek, değil mi?"
"Nasıl demesinler?"
"Ama başka şehirlerde halk, vatandaşın yanı sıra yöneticilere ne der?"
"Çoğunda efendiler; demokrasiyle yönetilenlerde ise tam bu adla, yöneticiler."
"Peki bizim şehrimizdeki halk? Vatandaşın yanı sıra yöneticilere ne der?"
τί οὖν; ἔστι μέν που καὶ ἐν ταῖς ἄλλαις πόλεσιν ἄρχοντές τε καὶ δῆμος, ἔστι δὲ καὶ ἐν ταύτῃ;
ἔστι.
πολίτας μὲν δὴ πάντες οὗτοι ἀλλήλους προσεροῦσι;
πῶς δʼ οὔ;
ἀλλὰ πρὸς τῷ πολίτας τί ὁ ἐν ταῖς ἄλλαις δῆμος τοὺς ἄρχοντας προσαγορεύει;
ἐν μὲν ταῖς πολλαῖς δεσπότας, ἐν δὲ ταῖς δημοκρατουμέναις αὐτὸ τοὔνομα τοῦτο, ἄρχοντας.
τί δʼ ὁ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ δῆμος; πρὸς τῷ πολίτας τί τοὺς ἄρχοντάς φησιν εἶναι;
463b"Kurtarıcılar ve yardımcılar," dedi.
"Bunlar da halka ne der?"
"Ücret verenler ve besleyenler."
"Başka şehirlerdeki yöneticiler halklarına ne der?"
"Köleler," dedi.
"Yöneticiler birbirlerine ne der?"
"Yönetim arkadaşları," dedi.
"Ya bizimkiler?"
"Bekçi arkadaşları."
"Başka şehirlerdeki yöneticilerden birinin yönetim arkadaşlarından kimine yakınım, kimine yabancı diyebileceğini söyleyebilir misin?"
"Hem de pek çoğunun."
"Yakınını kendinden sayar ve öyle söyler, yabancıyı ise kendinden saymaz, değil mi?"
σωτῆράς τε καὶ ἐπικούρους, ἔφη.
τί δʼ οὗτοι τὸν δῆμον;
μισθοδότας τε καὶ τροφέας.
οἱ δʼ ἐν ταῖς ἄλλαις ἄρχοντες τοὺς δήμους;
δούλους, ἔφη.
τί δʼ οἱ ἄρχοντες ἀλλήλους;
συνάρχοντας, ἔφη.
τί δʼ οἱ ἡμέτεροι;
συμφύλακας.
ἔχεις οὖν εἰπεῖν τῶν ἀρχόντων τῶν ἐν ταῖς ἄλλαις πόλεσιν, εἴ τίς τινα ἔχει προσειπεῖν τῶν συναρχόντων τὸν μὲν ὡς οἰκεῖον, τὸν δʼ ὡς ἀλλότριον;
καὶ πολλούς γε.
οὐκοῦν τὸν μὲν οἰκεῖον ὡς ἑαυτοῦ νομίζει τε καὶ λέγει,
463c"Öyle."
"Peki seninkiler, bekçiler? İçlerinden bekçi arkadaşlarından birini yabancı sayabilecek ya da ona yabancı diyebilecek biri var mı?"
"Hiç yok," dedi; "çünkü karşılaştığı herkesi ya kardeşi ya kız kardeşi ya babası ya annesi ya oğlu ya kızı ya da bunların torunları veya ataları sayacak."
"Çok güzel söylüyorsun," dedim. "Ama şunu da söyle: Kanunla onlara yalnızca akrabalık adlarını mı vereceksin, yoksa bütün davranışlarını da bu adlara uygun yapmalarını mı buyuracaksın? Babalara karşı kanunun babalar için buyurduğu saygıyı, özeni ve anne babaya boyun eğmeyi gözetmelerini; bundan başka türlü davranan kimse ne dine uygun ne adil davranmış olacağından ne tanrılardan ne insanlardan iyilik göreceğini?
τὸν δʼ ἀλλότριον ὡς οὐχ ἑαυτοῦ;
οὕτω.
τί δὲ οἱ παρὰ σοὶ φύλακες; ἔσθʼ ὅστις αὐτῶν ἔχοι ἂν τῶν συμφυλάκων νομίσαι τινὰ ἢ προσειπεῖν ὡς ἀλλότριον;
οὐδαμῶς, ἔφη· παντὶ γὰρ ᾧ ἂν ἐντυγχάνῃ, ἢ ὡς ἀδελφῷ ἢ ὡς ἀδελφῇ ἢ ὡς πατρὶ ἢ ὡς μητρὶ ἢ ὑεῖ ἢ θυγατρὶ ἢ τούτων ἐκγόνοις ἢ προγόνοις νομιεῖ ἐντυγχάνειν.
κάλλιστα, ἦν δʼ ἐγώ, λέγεις, ἀλλʼ ἔτι καὶ τόδε εἰπέ· πότερον αὐτοῖς τὰ ὀνόματα μόνον οἰκεῖα νομοθετήσεις, ἢ
463dÇocukların kulaklarına, babaları olarak gösterilenler ve öteki akrabalar hakkında, bütün vatandaşların ağzından en başından bu sözler mi işlenecek, yoksa başkaları mı?"
καὶ τὰς πράξεις πάσας κατὰ τὰ ὀνόματα πράττειν, περί τε τοὺς πατέρας, ὅσα νόμος περὶ πατέρας αἰδοῦς τε πέρι καὶ κηδεμονίας καὶ τοῦ ὑπήκοον δεῖν εἶναι τῶν γονέων, ἢ μήτε πρὸς θεῶν μήτε πρὸς ἀνθρώπων αὐτῷ ἄμεινον ἔσεσθαι, ὡς οὔτε ὅσια οὔτε δίκαια πράττοντος ἄν, εἰ ἄλλα πράττοι ἢ ταῦτα; αὗταί σοι ἢ ἄλλαι φῆμαι ἐξ ἁπάντων τῶν πολιτῶν ὑμνήσουσιν εὐθὺς περὶ τὰ τῶν παίδων ὦτα καὶ περὶ πατέρων, οὓς ἂν αὐτοῖς τις ἀποφήνῃ, καὶ περὶ τῶν ἄλλων συγγενῶν;
463e"Bu sözler," dedi; "çünkü işler olmadan akrabalık adlarını yalnız ağızlarıyla söylemeleri gülünç olurdu."
"Demek bütün şehirler içinde en çok bu şehirde, biri iyi ya da kötü durumdayken, demin söylediğimiz sözü hep bir ağızdan söyleyecekler: 'Benimki iyi durumda' ya da 'benimki kötü durumda.'"
"Bu da çok doğru," dedi.
αὗται, ἔφη· γελοῖον γὰρ ἂν εἴη εἰ ἄνευ ἔργων οἰκεῖα ὀνόματα διὰ τῶν στομάτων μόνον φθέγγοιντο.
πασῶν ἄρα πόλεων μάλιστα ἐν αὐτῇ συμφωνήσουσιν ἑνός τινος ἢ εὖ ἢ κακῶς πράττοντος ὃ νυνδὴ ἐλέγομεν τὸ ῥῆμα, τὸ ὅτι τὸ ἐμὸν εὖ πράττει ἢ ὅτι τὸ ἐμὸν κακῶς.
ἀληθέστατα αὖ, ἦ δʼ ὅς.
464a"Bu inanç ve bu sözle birlikte hazların ve acıların da ortak olacağını söylemiştik, değil mi?"
"Doğru söylemiştik."
"Öyleyse vatandaşlarımız en çok 'benim' diye adlandıracakları aynı şeye ortak olacaklar; buna ortak olunca da acıda ve hazda en büyük ortaklığa sahip olacaklar, değil mi?"
"Hem de çok."
"Bunların sebebi de, şehrin öteki düzeninin yanı sıra, bekçiler arasındaki kadın ve çocuk ortaklığı değil mi?"
"Hem de en başta," dedi.
οὐκοῦν μετὰ τούτου τοῦ δόγματός τε καὶ ῥήματος ἔφαμεν συνακολουθεῖν τάς τε ἡδονὰς καὶ τὰς λύπας κοινῇ;
καὶ ὀρθῶς γε ἔφαμεν.
οὐκοῦν μάλιστα τοῦ αὐτοῦ κοινωνήσουσιν ἡμῖν οἱ πολῖται, ὃ δὴ ἐμὸν ὀνομάσουσιν; τούτου δὲ κοινωνοῦντες οὕτω δὴ λύπης τε καὶ ἡδονῆς μάλιστα κοινωνίαν ἕξουσιν;
πολύ γε.
ἆρʼ οὖν τούτων αἰτία πρὸς τῇ ἄλλῃ καταστάσει ἡ τῶν γυναικῶν τε καὶ παίδων κοινωνία τοῖς φύλαξιν;
πολὺ μὲν οὖν μάλιστα, ἔφη.
464b"Bunu da bir şehir için en büyük iyilik olarak kabul etmiştik; iyi yönetilen bir şehri, acı ve haz bakımından parçasıyla ilişkisi içindeki bedene benzetirken."
"Doğru olarak kabul etmiştik," dedi.
"Demek yardımcılar arasındaki çocuk ve kadın ortaklığının şehir için en büyük iyiliğin sebebi olduğu ortaya çıktı."
"Hem de çok," dedi.
"Bu, öncekilerle de uyuşuyor. Bunların ne kendilerine ait evleri ne toprakları ne de başka bir malları olması gerektiğini, gerçekten bekçi olacaklarsa bekçiliklerinin ücreti olarak geçimlerini ötekilerden alıp hep birlikte harcamaları gerektiğini söylemiştik."
ἀλλὰ μὴν μέγιστόν γε πόλει αὐτὸ ὡμολογήσαμεν ἀγαθόν, ἀπεικάζοντες εὖ οἰκουμένην πόλιν σώματι πρὸς μέρος αὑτοῦ λύπης τε πέρι καὶ ἡδονῆς ὡς ἔχει.
καὶ ὀρθῶς γʼ, ἔφη, ὡμολογήσαμεν.
τοῦ μεγίστου ἄρα ἀγαθοῦ τῇ πόλει αἰτία ἡμῖν πέφανται ἡ κοινωνία τοῖς ἐπικούροις τῶν τε παίδων καὶ τῶν γυναικῶν.
καὶ μάλʼ, ἔφη.
καὶ μὲν δὴ καὶ τοῖς πρόσθεν γε ὁμολογοῦμεν· ἔφαμεν γάρ που οὔτε οἰκίας τούτοις ἰδίας δεῖν εἶναι οὔτε γῆν οὔτε
464c"Doğru," dedi.
"Öyleyse dediğim gibi, daha önce söylenenler de şimdi söylenenler de onları daha çok gerçek bekçiler yapmaz mı; şehri parçalamalarını önlemez mi? Herkesin aynı şeye değil, her birinin başka bir şeye 'benim' demesini önlemez mi; birinin ötekilerden ayrı olarak ne edinebiliyorsa kendi evine, ötekinin de ayrı bir ev olan kendi evine çekmesini, ayrı kadınları ve çocukları olmasını, kendine ait şeyler yüzünden kendine ait hazlar ve acılar doğurmasını? Bunun yerine, kendilerine ait olan hakkında tek bir inançla hepsi aynı şeye yönelerek acıyı da hazzı da olabildiğince birlikte duymazlar mı?"
τι κτῆμα, ἀλλὰ παρὰ τῶν ἄλλων τροφὴν λαμβάνοντας, μισθὸν τῆς φυλακῆς, κοινῇ πάντας ἀναλίσκειν, εἰ μέλλοιεν ὄντως φύλακες εἶναι.
ὀρθῶς, ἔφη.
ἆρʼ οὖν οὐχ, ὅπερ λέγω, τά τε πρόσθεν εἰρημένα καὶ τὰ νῦν λεγόμενα ἔτι μᾶλλον ἀπεργάζεται αὐτοὺς ἀληθινοὺς φύλακας, καὶ ποιεῖ μὴ διασπᾶν τὴν πόλιν τὸ ἐμὸν ὀνομάζοντας μὴ τὸ αὐτὸ ἀλλʼ ἄλλον ἄλλο, τὸν μὲν εἰς τὴν ἑαυτοῦ οἰκίαν ἕλκοντα ὅτι ἂν δύνηται χωρὶς τῶν ἄλλων κτήσασθαι,
464d"Tam öyle," dedi.
"Peki? Bedenlerinden başka hiçbir şeyleri kendilerine ait olmayıp geri kalan her şey ortak olduğu için, birbirlerine karşı davalar ve suçlamalar neredeyse aralarından kalkıp gitmeyecek mi? Bu sayede insanların para, çocuk ve akraba edinmek yüzünden düştüğü iç kavgalardan uzak kalabilecekler, değil mi?"
τὸν δὲ εἰς τὴν ἑαυτοῦ ἑτέραν οὖσαν, καὶ γυναῖκά τε καὶ παῖδας ἑτέρους, ἡδονάς τε καὶ ἀλγηδόνας ἐμποιοῦντας ἰδίων ὄντων ἰδίας, ἀλλʼ ἑνὶ δόγματι τοῦ οἰκείου πέρι ἐπὶ τὸ αὐτὸ τείνοντας πάντας εἰς τὸ δυνατὸν ὁμοπαθεῖς λύπης τε καὶ ἡδονῆς εἶναι;
κομιδῇ μὲν οὖν, ἔφη.
τί δέ; δίκαι τε καὶ ἐγκλήματα πρὸς ἀλλήλους οὐκ οἰχήσεται ἐξ αὐτῶν ὡς ἔπος εἰπεῖν διὰ τὸ μηδὲν ἴδιον ἐκτῆσθαι πλὴν τὸ σῶμα, τὰ δʼ ἄλλα κοινά; ὅθεν δὴ ὑπάρχει
464e"Bunlardan kurtulmaları kesinlikle zorunlu," dedi.
"Şiddet ve darp davaları da aralarında haklı olarak görülmeyecek. Çünkü yaşıtın yaşıta karşı kendini savunmasının güzel ve adil olduğunu söyleyeceğiz; böylece bedenlerine bakmayı zorunlu kılacağız."
"Doğru," dedi.
τούτοις ἀστασιάστοις εἶναι, ὅσα γε διὰ χρημάτων ἢ παίδων καὶ συγγενῶν κτῆσιν ἄνθρωποι στασιάζουσιν;
πολλὴ ἀνάγκη, ἔφη, ἀπηλλάχθαι.
καὶ μὴν οὐδὲ βιαίων γε οὐδʼ αἰκίας δίκαι δικαίως ἂν εἶεν ἐν αὐτοῖς· ἥλιξι μὲν γὰρ ἥλικας ἀμύνεσθαι καλὸν καὶ δίκαιόν που φήσομεν, ἀνάγκην σωμάτων ἐπιμελείᾳ τιθέντες.
ὀρθῶς, ἔφη.
465a"Bu kanunun şu doğru yanı da var," dedim: "Biri birine öfkelenirse, öfkesini böyle boşaltınca daha büyük kavgalara gitmesi daha az olur."
"Elbette."
"Yaşlıya da bütün gençleri yönetmek ve cezalandırmak görevi verilecek."
"Belli."
"Gencin de, yöneticiler buyurmadıkça, yaşlıya hiçbir zaman şiddet uygulamaya ya da onu dövmeye kalkmayacağı açık, beklendiği gibi. Sanırım başka bir yoldan da onu aşağılamayacak; çünkü onu engellemeye iki bekçi yeter: korku ve utanç. Utanç onu anne babasına el kaldırmaktan alıkoyar; korku da, saldırıya uğrayana ötekilerin, kimi oğlu, kimi kardeşi, kimi babası olarak yardım edeceği korkusudur."
καὶ γὰρ τόδε ὀρθὸν ἔχει, ἦν δʼ ἐγώ, οὗτος ὁ νόμος· εἴ πού τίς τῳ θυμοῖτο, ἐν τῷ τοιούτῳ πληρῶν τὸν θυμὸν ἧττον ἐπὶ μείζους ἂν ἴοι στάσεις.
πάνυ μὲν οὖν.
πρεσβυτέρῳ μὴν νεωτέρων πάντων ἄρχειν τε καὶ κολάζειν προστετάξεται.
δῆλον.
καὶ μὴν ὅτι γε νεώτερος πρεσβύτερον, ἂν μὴ ἄρχοντες προστάττωσιν, οὔτε ἄλλο βιάζεσθαι ἐπιχειρήσει ποτὲ οὔτε τύπτειν, ὡς τὸ εἰκός. οἶμαι δʼ οὐδὲ ἄλλως ἀτιμάσει· ἱκανὼ γὰρ τὼ φύλακε κωλύοντε, δέος τε καὶ αἰδώς, αἰδὼς μὲν ὡς
465b"Öyle oluyor," dedi.
"Demek kanunlar sayesinde bu adamlar birbirleriyle her bakımdan barış içinde yaşayacaklar, değil mi?"
"Hem de derin bir barış içinde."
"Bunlar kendi aralarında kavga etmedikçe, şehrin geri kalanının onlara karşı ya da kendi içinde bölünmesinden korkmaya gerek yok."
"Yok gerçekten."
"Kurtulacakları en küçük kötülükleri, yakışıksız oldukları için anmaya bile çekiniyorum: yoksulların zenginlere dalkavukluğu; çocuk yetiştirirken ve ev halkını beslemek zorunda olduklarından para kazanırken çektikleri sıkıntılar ve acılar. Kâh borç alırlar, kâh borcu inkâr ederler, kâh bir yolunu bulup para toplar, karılarına ve hizmetçilerine idare etsinler diye verirler. Dostum, bu yüzden başlarına gelenler ne kadar çok ve ne türden şeyler; ortada olan, bayağı, anmaya değmez şeyler."
γονέων μὴ ἅπτεσθαι εἴργουσα, δέος δὲ τὸ τῷ πάσχοντι τοὺς ἄλλους βοηθεῖν, τοὺς μὲν ὡς ὑεῖς, τοὺς δὲ ὡς ἀδελφούς, τοὺς δὲ ὡς πατέρας.
συμβαίνει γὰρ οὕτως, ἔφη.
πανταχῇ δὴ ἐκ τῶν νόμων εἰρήνην πρὸς ἀλλήλους οἱ ἄνδρες ἄξουσι;
πολλήν γε.
τούτων μὴν ἐν ἑαυτοῖς μὴ στασιαζόντων οὐδὲν δεινὸν μή ποτε ἡ ἄλλη πόλις πρὸς τούτους ἢ πρὸς ἀλλήλους διχοστατήσῃ.
οὐ γὰρ οὖν.
τά γε μὴν σμικρότατα τῶν κακῶν διʼ ἀπρέπειαν ὀκνῶ
καὶ λέγειν, ὧν ἀπηλλαγμένοι ἂν εἶεν, κολακείας τε πλουσίων πένητες ἀπορίας τε καὶ ἀλγηδόνας ὅσας ἐν παιδοτροφίᾳ καὶ χρηματισμοῖς διὰ τροφὴν οἰκετῶν ἀναγκαίαν ἴσχουσι, τὰ μὲν δανειζόμενοι, τὰ δʼ ἐξαρνούμενοι, τὰ δὲ πάντως πορισάμενοι θέμενοι παρὰ γυναῖκάς τε καὶ οἰκέτας, ταμιεύειν παραδόντες, ὅσα τε, ὦ φίλε, περὶ αὐτὰ καὶ οἷα πάσχουσι, δῆλά τε δὴ καὶ ἀγεννῆ καὶ οὐκ ἄξια λέγειν.
465d"Kör bile görür," dedi.
"Bütün bunlardan kurtulacaklar; Olympia galiplerinin yaşadığı o imrenilen hayattan da daha imrenilen bir hayat yaşayacaklar."
"Nasıl?"
"Onlar, bunlara nasip olanın küçük bir kısmı yüzünden mesut sayılır. Bunların zaferi daha güzel, kamudan aldıkları geçim daha eksiksizdir. Kazandıkları zafer bütün şehrin kurtuluşudur; kendileri de çocukları da yiyecekle ve hayatın gerektirdiği her şeyle taçlandırılır; yaşarken şehirlerinden ödüller alır, ölünce de layık oldukları bir cenaze töreniyle uğurlanırlar."
δῆλα γάρ, ἔφη, καὶ τυφλῷ.
πάντων τε δὴ τούτων ἀπαλλάξονται, ζήσουσί τε τοῦ μακαριστοῦ βίου ὃν οἱ Ὀλυμπιονῖκαι ζῶσι μακαριώτερον.
πῇ;
διὰ σμικρόν που μέρος εὐδαιμονίζονται ἐκεῖνοι ὧν τούτοις ὑπάρχει. ἥ τε γὰρ τῶνδε νίκη καλλίων, ἥ τʼ ἐκ τοῦ δημοσίου τροφὴ τελεωτέρα. νίκην τε γὰρ νικῶσι συμπάσης τῆς πόλεως σωτηρίαν, τροφῇ τε καὶ τοῖς ἄλλοις πᾶσιν ὅσων βίος δεῖται αὐτοί τε καὶ παῖδες ἀναδοῦνται, καὶ γέρα δέχονται
465e"Hem de çok güzel şeyler," dedi.
"Hatırlıyor musun," dedim, "daha önce, kimin olduğunu bilmediğim bir söz bizi, bekçileri mesut kılmadığımız için kınamıştı: Vatandaşların her şeyine sahip olabilecekken hiçbir şeye sahip değillerdi. Biz de buna, bu konu bir yerde önümüze çıkarsa onu sonra inceleyeceğimizi; şimdilik bekçileri bekçi, şehri de elimizden geldiğince en mesut şehir yapmaya çalıştığımızı, içindeki tek bir sınıfa bakıp yalnız onu mesut kılmaya uğraşmadığımızı söylemiştik."
παρὰ τῆς αὑτῶν πόλεως ζῶντές τε καὶ τελευτήσαντες ταφῆς ἀξίας μετέχουσιν.
καὶ μάλα, ἔφη, καλά.
μέμνησαι οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, ὅτι ἐν τοῖς πρόσθεν οὐκ οἶδα ὅτου λόγος ἡμῖν ἐπέπληξεν ὅτι τοὺς φύλακας οὐκ εὐδαίμονας
466a"Hatırlıyorum," dedi.
"Peki? Yardımcıların hayatı Olympia galiplerinin hayatından çok daha güzel ve iyi göründüğüne göre, şimdi gözümüze ayakkabıcıların, başka zanaatkârların ya da çiftçilerin hayatıyla bir mi görünüyor?"
ποιοῖμεν, οἷς ἐξὸν πάντα ἔχειν τὰ τῶν πολιτῶν οὐδὲν ἔχοιεν; ἡμεῖς δέ που εἴπομεν ὅτι τοῦτο μέν, εἴ που παραπίπτοι, εἰς αὖθις σκεψοίμεθα, νῦν δὲ τοὺς μὲν φύλακας φύλακας ποιοῖμεν, τὴν δὲ πόλιν ὡς οἷοί τʼ εἶμεν εὐδαιμονεστάτην, ἀλλʼ οὐκ εἰς ἓν ἔθνος ἀποβλέποντες ἐν αὐτῇ τοῦτο εὔδαιμον πλάττοιμεν;
μέμνημαι, ἔφη.
τί οὖν; νῦν ἡμῖν ὁ τῶν ἐπικούρων βίος, εἴπερ τοῦ γε τῶν Ὀλυμπιονικῶν πολύ τε καλλίων καὶ ἀμείνων φαίνεται,
466b"Bana öyle görünmüyor," dedi.
"Ama orada söylediğimi burada da söylemek doğru olur: Bekçi, bekçi bile olmayacak biçimde mesut olmaya kalkarsa, bu kadar ölçülü, sağlam ve bize göre en iyi olan hayat ona yetmezse, saadet hakkında akılsızca ve çocukça bir kanaat aklına düşüp gücü yetiyor diye onu şehirdeki her şeyi kendine mal etmeye kışkırtırsa, Hesiodos'un 'yarı bütünden çoktur' derken gerçekten bilge olduğunu anlayacak."
μή πῃ κατὰ τὸν τῶν σκυτοτόμων φαίνεται βίον ἤ τινων ἄλλων δημιουργῶν ἢ τὸν τῶν γεωργῶν;
οὔ μοι δοκεῖ, ἔφη.
ἀλλὰ μέντοι, ὅ γε καὶ ἐκεῖ ἔλεγον, δίκαιον καὶ ἐνταῦθα εἰπεῖν, ὅτι εἰ οὕτως ὁ φύλαξ ἐπιχειρήσει εὐδαίμων γίγνεσθαι, ὥστε μηδὲ φύλαξ εἶναι, μηδʼ ἀρκέσει αὐτῷ βίος οὕτω μέτριος καὶ βέβαιος καὶ ὡς ἡμεῖς φαμεν ἄριστος, ἀλλʼ ἀνόητός τε καὶ μειρακιώδης δόξα ἐμπεσοῦσα εὐδαιμονίας πέρι ὁρμήσει
466c"Bana danışırsa," dedi, "bu hayatta kalır."
"Öyleyse anlattığımız gibi kadınların erkeklerle ortaklığını kabul ediyorsun," dedim; "terbiyede, çocuklarda ve öteki vatandaşları korumada. Şehirde kalırken de savaşa giderken de onların erkeklerle birlikte bekçilik etmesi, köpekler gibi birlikte avlanması, her şeye her bakımdan elden geldiğince katılması gerektiğini; bunu yaparken de en iyisini yapacaklarını, dişinin erkeğe karşı tabiatına, ikisinin tabiatça birbirleriyle ortaklık etmesine aykırı davranmayacaklarını kabul ediyorsun, değil mi?"
αὐτὸν διὰ δύναμιν ἐπὶ τὸ ἅπαντα τὰ ἐν τῇ πόλει οἰκειοῦσθαι, γνώσεται τὸν Ἡσίοδον ὅτι τῷ ὄντι ἦν σοφὸς λέγων πλέον εἶναί πως ἥμισυ παντός. Hes. WD 40
ἐμοὶ μέν, ἔφη, συμβούλῳ χρώμενος μενεῖ ἐπὶ τούτῳ τῷ βίῳ.
συγχωρεῖς ἄρα, ἦν δʼ ἐγώ, τὴν τῶν γυναικῶν κοινωνίαν τοῖς ἀνδράσιν, ἣν διεληλύθαμεν, παιδείας τε πέρι καὶ παίδων καὶ φυλακῆς τῶν ἄλλων πολιτῶν, κατά τε πόλιν μενούσας εἰς πόλεμόν τε ἰούσας καὶ συμφυλάττειν δεῖν καὶ
466d"Kabul ediyorum," dedi.
"Öyleyse geriye şunu ayırt etmek kalıyor," dedim: "Bu ortaklığın öteki canlılarda olduğu gibi insanlarda da gerçekleşmesi mümkün mü, mümkünse nasıl?"
"Tam ben söze girecekken sen benden önce davrandın," dedi.
συνθηρεύειν ὥσπερ κύνας, καὶ πάντα πάντῃ κατὰ τὸ δυνατὸν κοινωνεῖν, καὶ ταῦτα πραττούσας τά τε βέλτιστα πράξειν καὶ οὐ παρὰ φύσιν τὴν τοῦ θήλεος πρὸς τὸ ἄρρεν, ᾗ πεφύκατον πρὸς ἀλλήλω κοινωνεῖν;
συγχωρῶ, ἔφη.
οὐκοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, ἐκεῖνο λοιπὸν διελέσθαι, εἰ ἄρα καὶ ἐν ἀνθρώποις δυνατόν, ὥσπερ ἐν ἄλλοις ζῴοις, ταύτην τὴν κοινωνίαν ἐγγενέσθαι, καὶ ὅπῃ δυνατόν;
ἔφθης, ἔφη, εἰπὼν ᾗ ἔμελλον ὑπολήψεσθαι.
466e"Savaşa gelince," dedim, "sanırım nasıl savaşacakları açık."
"Nasıl?" dedi.
"Birlikte sefere çıkacaklar, çocuklardan da yeterince büyümüş olanları savaşa götürecekler; öteki zanaatkârların çocukları gibi, büyüyünce yapmaları gereken işi seyretsinler. Seyretmenin yanında savaşla ilgili her işte hizmet ve yardım etsinler, babalarına ve annelerine baksınlar.
περὶ μὲν γὰρ τῶν ἐν τῷ πολέμῳ οἶμαι, ἔφην, δῆλον ὃν τρόπον πολεμήσουσιν.
πῶς; ἦ δʼ ὅς.
ὅτι κοινῇ στρατεύσονται, καὶ πρός γε ἄξουσι τῶν παίδων εἰς τὸν πόλεμον ὅσοι ἁδροί, ἵνʼ ὥσπερ οἱ τῶν ἄλλων δημιουργῶν θεῶνται ταῦτα ἃ τελεωθέντας δεήσει δημιουργεῖν·
467aTekhnē'lerde, söz gelişi çömlekçilerin çocuklarının çömlek yapmaya el atmadan önce uzun süre yardım ederek seyrettiklerini fark etmedin mi?"
"Hem de çok."
"Peki onlar kendi çocuklarını, uygun işleri deneyerek ve seyrederek bekçilerden daha özenle mi yetiştirmeli?"
"Gülünç olurdu," dedi.
"Üstelik her hayvan, doğurduğu yavrular yanındayken çok daha üstün savaşır."
πρὸς δὲ τῇ θέᾳ διακονεῖν καὶ ὑπηρετεῖν πάντα τὰ περὶ τὸν πόλεμον, καὶ θεραπεύειν πατέρας τε καὶ μητέρας. ἢ οὐκ ᾔσθησαι τὰ περὶ τὰς τέχνας, οἷον τοὺς τῶν κεραμέων παῖδας, ὡς πολὺν χρόνον διακονοῦντες θεωροῦσι πρὶν ἅπτεσθαι τοῦ κεραμεύειν;
καὶ μάλα.
ἦ οὖν ἐκείνοις ἐπιμελέστερον παιδευτέον ἢ τοῖς φύλαξι τοὺς αὑτῶν ἐμπειρίᾳ τε καὶ θέᾳ τῶν προσηκόντων;
καταγέλαστον μεντἄν, ἔφη, εἴη.
ἀλλὰ μὴν καὶ μαχεῖταί γε πᾶν ζῷον διαφερόντως
467b"Öyle. Ama Sokrates, savaşta sık olduğu gibi yenilirlerse kendileriyle birlikte çocuklarını da kaybedip şehrin geri kalanını bir daha ayağa kalkamaz hâle getirmeleri gibi hiç de küçük olmayan bir tehlike var."
"Doğru söylüyorsun," dedim. "Ama önce şunu söyle: Hiç tehlikeye atılmamaya mı hazırlanmak gerektiğini düşünüyorsun?"
"Hiç de değil."
"Peki? Tehlikeye atılmak gerekiyorsa, başarırlarsa daha iyi olacakları bir durumda olmaz mı?"
"Belli."
παρόντων ὧν ἂν τέκῃ.
ἔστιν οὕτω. κίνδυνος δέ, ὦ Σώκρατες, οὐ σμικρὸς σφαλεῖσιν, οἷα δὴ ἐν πολέμῳ φιλεῖ, πρὸς ἑαυτοῖς παῖδας ἀπολέσαντας ποιῆσαι καὶ τὴν ἄλλην πόλιν ἀδύνατον ἀναλαβεῖν.
ἀληθῆ, ἦν δʼ ἐγώ, λέγεις. ἀλλὰ σὺ πρῶτον μὲν ἡγῇ παρασκευαστέον τὸ μή ποτε κινδυνεῦσαι;
οὐδαμῶς.
τί δʼ; εἴ που κινδυνευτέον, οὐκ ἐν ᾧ βελτίους ἔσονται κατορθοῦντες;
δῆλον δή.
467c"Yoksa savaşçı olacak erkeklerin çocukken savaşı seyredip seyretmemesinin küçük bir fark olduğunu, tehlikeye değmediğini mi düşünüyorsun?"
"Hayır; söylediğin bakımından fark eder."
"Demek önce çocukları savaşın seyircisi yapmalı, onlar için bir de güvenlik çaresi düşünmeliyiz; o zaman iyi olur. Değil mi?"
"Evet."
"Önce," dedim, "babaları, insanın bilebileceği kadarıyla, seferlerden hangilerinin tehlikeli olup hangilerinin olmadığını bilmeyen değil, iyi kestirebilen kişiler olacak, değil mi?"
ἀλλὰ σμικρὸν οἴει διαφέρειν καὶ οὐκ ἄξιον κινδύνου θεωρεῖν ἢ μὴ τὰ περὶ τὸν πόλεμον παῖδας τοὺς ἄνδρας πολεμικοὺς ἐσομένους;
οὔκ, ἀλλὰ διαφέρει πρὸς ὃ λέγεις.
τοῦτο μὲν ἄρα ὑπαρκτέον, θεωροὺς πολέμου τοὺς παῖδας ποιεῖν, προσμηχανᾶσθαι δʼ αὐτοῖς ἀσφάλειαν, καὶ καλῶς ἕξει· ἦ γάρ;
ναί.
οὐκοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, πρῶτον μὲν αὐτῶν οἱ πατέρες, ὅσα ἄνθρωποι, οὐκ ἀμαθεῖς ἔσονται ἀλλὰ γνωμονικοὶ τῶν
467d"Beklenir," dedi.
"Demek bazılarına çocukları götürecek, bazılarından kaçınacaklar."
"Doğru."
"Başlarına da," dedim, "sanırım en sıradanları değil, deneyim ve yaş bakımından onlara önderlik ve eğitmenlik etmeye yeterli olanları koyacaklar."
"Yakışan bu."
"Ama diyeceğiz ki pek çok kişinin başına beklenmedik pek çok şey de gelmiştir."
"Hem de çok."
"Böyle şeylere karşı, dostum, çocuklara daha küçükken kanat takmalıyız ki gerekirse uçup kaçabilsinler."
στρατειῶν ὅσαι τε καὶ μὴ ἐπικίνδυνοι;
εἰκός, ἔφη.
εἰς μὲν ἄρα τὰς ἄξουσιν, εἰς δὲ τὰς εὐλαβήσονται.
ὀρθῶς.
καὶ ἄρχοντάς γέ που, ἦν δʼ ἐγώ, οὐ τοὺς φαυλοτάτους αὐτοῖς ἐπιστήσουσιν ἀλλὰ τοὺς ἐμπειρίᾳ τε καὶ ἡλικίᾳ ἱκανοὺς ἡγεμόνας τε καὶ παιδαγωγοὺς εἶναι.
πρέπει γάρ.
ἀλλὰ γάρ, φήσομεν, καὶ παρὰ δόξαν πολλὰ πολλοῖς δὴ ἐγένετο.
καὶ μάλα.
πρὸς τοίνυν τὰ τοιαῦτα, ὦ φίλε, πτεροῦν χρὴ παιδία ὄντα εὐθύς, ἵνʼ, ἄν τι δέῃ, πετόμενοι ἀποφεύγωσιν.
467e"Ne demek istiyorsun?" dedi.
"Onları olabildiğince küçük yaşta ata bindirmeliyiz," dedim; "binicilik öğrendikten sonra da atlarla seyre götürmeliyiz; ama hırçın ve savaşçı atlarla değil, olabildiğince hızlı ve dizgine en uysal atlarla. Böylece hem kendi işlerini en iyi şekilde seyrederler hem de gerekirse yaşlı önderlerin peşinden en güvenli şekilde kurtulurlar."
"Bence doğru söylüyorsun," dedi.
πῶς λέγεις; ἔφη.
ἐπὶ τοὺς ἵππους, ἦν δʼ ἐγώ, ἀναβιβαστέον ὡς νεωτάτους, καὶ διδαξαμένους ἱππεύειν ἐφʼ ἵππων ἀκτέον ἐπὶ τὴν θέαν, μὴ θυμοειδῶν μηδὲ μαχητικῶν, ἀλλʼ ὅτι ποδωκεστάτων καὶ εὐηνιωτάτων. οὕτω γὰρ κάλλιστά τε θεάσονται τὸ αὑτῶν ἔργον, καὶ ἀσφαλέστατα, ἄν τι δέῃ, σωθήσονται μετὰ πρεσβυτέρων ἡγεμόνων ἑπόμενοι.
ὀρθῶς, ἔφη, μοι δοκεῖς λέγειν.
468a"Peki savaş işleri?" dedim. "Askerlerin birbirlerine ve düşmanlara karşı nasıl davranması gerekir? Bana görünen doğru mu, değil mi?"
"Söyle," dedi, "ne görünüyor?"
"Onlardan safını bozan, silahını atan ya da korkaklıktan bu türden bir şey yapanı zanaatkâr ya da çiftçi yapmak gerekmez mi?"
"Elbette."
"Düşmana canlı esir düşeni de onu yakalayanlara hediye etmek, avlarıyla ne isterlerse yapmalarına bırakmak gerekmez mi?"
τί δὲ δή, εἶπον, τὰ περὶ τὸν πόλεμον; πῶς ἑκτέον σοι τοὺς στρατιώτας πρὸς αὑτούς τε καὶ τοὺς πολεμίους; ἆρʼ ὀρθῶς μοι καταφαίνεται ἢ οὔ;
λέγʼ, ἔφη, ποῖʼ αὖ.
αὐτῶν μέν, εἶπον, τὸν λιπόντα τάξιν ἢ ὅπλα ἀποβαλόντα ἤ τι τῶν τοιούτων ποιήσαντα διὰ κάκην ἆρα οὐ δημιουργόν τινα δεῖ καθιστάναι ἢ γεωργόν;
πάνυ μὲν οὖν.
τὸν δὲ ζῶντα εἰς τοὺς πολεμίους ἁλόντα ἆρʼ οὐ δωρεὰν διδόναι τοῖς ἑλοῦσι χρῆσθαι τῇ ἄγρᾳ ὅτι ἂν βούλωνται;
468b"Tamamen öyle."
"Kahramanlık gösterip ün kazananı ise önce seferde onunla birlikte savaşan gençlerin ve çocukların her biri sırayla taçlandırmalı, sence değil mi?"
"Bence öyle."
"Peki? Elini sıkmalılar mı?"
"Bunu da."
"Ama sanırım şunu artık kabul etmezsin," dedim.
"Neyi?"
"Herkesi öpmesini ve herkes tarafından öpülmesini."
"Hepsinden çok bunu kabul ederim," dedi; "kanuna şunu da ekliyorum: Bu seferde oldukları sürece öpmek istediği kimse onu geri çevirmesin; böylece biri bir erkeği ya da bir kadını seviyorsa kahramanlık ödülünü kazanmak için daha istekli olsun."
κομιδῇ γε.
τὸν δὲ ἀριστεύσαντά τε καὶ εὐδοκιμήσαντα οὐ πρῶτον μὲν ἐπὶ στρατιᾶς ὑπὸ τῶν συστρατευομένων μειρακίων τε καὶ παίδων ἐν μέρει ὑπὸ ἑκάστου δοκεῖ σοι χρῆναι στεφανωθῆναι; ἢ οὔ;
ἔμοιγε.
τί δέ; δεξιωθῆναι;
καὶ τοῦτο.
ἀλλὰ τόδʼ οἶμαι, ἦν δʼ ἐγώ, οὐκέτι σοι δοκεῖ.
τὸ ποῖον;
τὸ φιλῆσαί τε καὶ φιληθῆναι ὑπὸ ἑκάστου.
πάντων, ἔφη, μάλιστα· καὶ προστίθημί γε τῷ νόμῳ,
468c"Güzel," dedim. "Çünkü iyi biri için evliliklerin ötekilerden daha bol hazır olacağı, böylelerinin bu işler için çoğu zaman ötekilerden önce seçileceği, böylece onlardan olabildiğince çok çocuk doğacağı zaten söylendi."
"Söyledik," dedi.
"Üstelik Homeros'a göre de gençlerden iyi olanları böyle şeylerle onurlandırmak adildir. Homeros savaşta ün kazanan Aias'ın upuzun sırt etiyle onurlandırıldığını söyler; bunu genç ve cesur birine yakışan, onurlandırılmakla birlikte gücünü de artıracak bir onur saydığı için."
ἕως ἂν ἐπὶ ταύτης ὦσι τῆς στρατιᾶς, καὶ μηδενὶ ἐξεῖναι ἀπαρνηθῆναι ὃν ἂν βούληται φιλεῖν, ἵνα καί, ἐάν τίς του τύχῃ ἐρῶν ἢ ἄρρενος ἢ θηλείας, προθυμότερος ᾖ πρὸς τὸ τἀριστεῖα φέρειν.
καλῶς, ἦν δʼ ἐγώ. ὅτι μὲν γὰρ ἀγαθῷ ὄντι γάμοι τε ἕτοιμοι πλείους ἢ τοῖς ἄλλοις καὶ αἱρέσεις τῶν τοιούτων πολλάκις παρὰ τοὺς ἄλλους ἔσονται, ἵνʼ ὅτι πλεῖστοι ἐκ τοῦ τοιούτου γίγνωνται, εἴρηται ἤδη.
εἴπομεν γάρ, ἔφη.
ἀλλὰ μὴν καὶ καθʼ Ὅμηρον τοῖς τοιοῖσδε δίκαιον τιμᾶν
468d"Çok doğru," dedi.
"Öyleyse bu konuda Homeros'a uyacağız," dedim. "Biz de kurbanlarda ve bütün bu türden törenlerde iyileri, iyi göründükleri ölçüde, ilahilerle ve demin söylediğimiz şeylerle onurlandıracağız; bunlara ek olarak da şeref yerleriyle, etlerle ve dolu kadehlerle. Böylece onurlandırırken iyi erkekleri ve kadınları bir yandan da eğitmiş oluruz."
τῶν νέων ὅσοι ἀγαθοί. καὶ γὰρ Ὅμηρος τὸν εὐδοκιμήσαντα ἐν τῷ πολέμῳ νώτοισιν Αἴαντα ἔφη διηνεκέεσσι γεραίρεσθαι, Hom. Il. 7.321-322 ὡς ταύτην οἰκείαν οὖσαν τιμὴν τῷ ἡβῶντί τε καὶ ἀνδρείῳ, ἐξ ἧς ἅμα τῷ τιμᾶσθαι καὶ τὴν ἰσχὺν αὐξήσει.
ὀρθότατα, ἔφη.
πεισόμεθα ἄρα, ἦν δʼ ἐγώ, ταῦτά γε Ὁμήρῳ. καὶ γὰρ ἡμεῖς ἔν τε θυσίαις καὶ τοῖς τοιούτοις πᾶσι τοὺς ἀγαθούς, καθʼ ὅσον ἂν ἀγαθοὶ φαίνωνται, καὶ ὕμνοις καὶ οἷς νυνδὴ ἐλέγομεν τιμήσομεν, πρὸς δὲ τούτοις ἕδραις τε καὶ κρέασιν
468e"Çok güzel söylüyorsun," dedi.
"Pekâlâ. Seferde ölenlerden ünlü bir ölümle ölen için de önce altın soydan olduğunu söylemeyecek miyiz?"
"Hepsinden çok."
"Bu soydan olanlar öldüğünde Hesiodos'a da inanmayacak mıyız: Yeryüzünde kutsal daimōn'lar olurlar, iyi, kötülüğü savan, ölümlü insanların bekçileri?"
ἰδὲ πλείοις δεπάεσσιν, Hom. Il. 8.162 ἵνα ἅμα τῷ τιμᾶν ἀσκῶμεν τοὺς ἀγαθοὺς ἄνδρας τε καὶ γυναῖκας.
κάλλιστα, ἔφη, λέγεις.
εἶεν· τῶν δὲ δὴ ἀποθανόντων ἐπὶ στρατιᾶς ὃς ἂν εὐδοκιμήσας τελευτήσῃ ἆρʼ οὐ πρῶτον μὲν φήσομεν τοῦ χρυσοῦ γένους εἶναι;
πάντων γε μάλιστα.
ἀλλʼ οὐ πεισόμεθα Ἡσιόδῳ, ἐπειδάν τινες τοῦ τοιούτου γένους τελευτήσωσιν, ὡς ἄρα—
469a"İnanacağız elbette."
"Demek tanrıya danışıp daimōn'a benzeyen ve tanrısal kişileri nasıl ve ne gibi bir ayrımla gömmek gerektiğini öğrendikten sonra onları onun gösterdiği şekilde gömeceğiz, değil mi?"
"Nasıl gömmeyelim?"
"Bundan sonra da mezarlarına daimōn'ların mezarı gibi bakacak, önlerinde saygıyla eğileceğiz, değil mi?
οἱ μὲν δαίμονες ἁγνοὶ ἐπιχθόνιοι τελέθουσιν, ἐσθλοί, ἀλεξίκακοι, φύλακες μερόπων ἀνθρώπων; Hes. WD 121
πεισόμεθα μὲν οὖν.
διαπυθόμενοι ἄρα τοῦ θεοῦ πῶς χρὴ τοὺς δαιμονίους τε καὶ θείους τιθέναι καὶ τίνι διαφόρῳ, οὕτω καὶ ταύτῃ θήσομεν ᾗ ἂν ἐξηγῆται;
τί δʼ οὐ μέλλομεν;
καὶ τὸν λοιπὸν δὴ χρόνον ὡς δαιμόνων, οὕτω θεραπεύσομέν
469bHayatta özellikle iyi oldukları kabul edilenlerden biri yaşlılıktan ya da başka bir şekilde öldüğünde de aynı şeyi yapmayı âdet edineceğiz, değil mi?"
"Adil olan bu," dedi.
"Peki? Askerlerimiz düşmanlara karşı nasıl davranacak?"
"Ne bakımdan?"
"Önce köleleştirme konusunda: Yunanlıların Yunan şehirlerini köleleştirmesi adil görünüyor mu? Yoksa elden geldiğince başka bir şehre de buna izin vermeyip, barbarların eline köle düşmekten sakınarak Yunan soyunu esirgemeyi alışkanlık edinmeleri mi?"
τε καὶ προσκυνήσομεν αὐτῶν τὰς θήκας; ταὐτὰ δὲ ταῦτα νομιοῦμεν ὅταν τις γήρᾳ ἤ τινι ἄλλῳ τρόπῳ τελευτήσῃ τῶν ὅσοι ἂν διαφερόντως ἐν τῷ βίῳ ἀγαθοὶ κριθῶσιν;
δίκαιον γοῦν, ἔφη.
τί δέ; πρὸς τοὺς πολεμίους πῶς ποιήσουσιν ἡμῖν οἱ στρατιῶται;
τὸ ποῖον δή;
πρῶτον μὲν ἀνδραποδισμοῦ πέρι, δοκεῖ δίκαιον Ἕλληνας Ἑλληνίδας πόλεις ἀνδραποδίζεσθαι, ἢ μηδʼ ἄλλῃ ἐπιτρέπειν κατὰ τὸ δυνατὸν καὶ τοῦτο ἐθίζειν, τοῦ Ἑλληνικοῦ
469c"Esirgemeleri her bakımdan çok daha iyi," dedi.
"Demek kendileri hiçbir Yunanlıyı köle edinmeyecekler, öteki Yunanlılara da böyle öğüt verecekler, değil mi?"
"Elbette," dedi; "böylece barbarlara yönelir, birbirlerine dokunmazlar."
"Peki," dedim, "kazandıktan sonra ölülerin silahları dışında üstlerini soymak güzel bir şey mi? Korkaklara, savaşan düşmana gitmemek için bir bahane vermez mi; sanki ölünün başında eğilip durarak gerekli bir iş yapıyorlarmış gibi? Pek çok ordu da böyle yağma yüzünden yok olup gitmedi mi?"
γένους φείδεσθαι, εὐλαβουμένους τὴν ὑπὸ τῶν βαρβάρων δουλείαν;
ὅλῳ καὶ παντί, ἔφη, διαφέρει τὸ φείδεσθαι.
μηδὲ Ἕλληνα ἄρα δοῦλον ἐκτῆσθαι μήτε αὐτούς, τοῖς τε ἄλλοις Ἕλλησιν οὕτω συμβουλεύειν;
πάνυ μὲν οὖν, ἔφη· μᾶλλόν γʼ ἂν οὖν οὕτω πρὸς τοὺς βαρβάρους τρέποιντο, ἑαυτῶν δʼ ἀπέχοιντο.
τί δέ; σκυλεύειν, ἦν δʼ ἐγώ, τοὺς τελευτήσαντας πλὴν ὅπλων, ἐπειδὰν νικήσωσιν, ἦ καλῶς ἔχει; ἢ οὐ πρόφασιν
469d"Hem de çok."
"Ölüyü soymak köle ruhluluk ve paragözlük gibi görünmüyor mu? Düşman uçup gitmiş, savaştığı aleti geride bırakmışken ölünün bedenini düşman saymak da kadınca ve dar bir zihnin işi değil mi? Yoksa bunu yapanların, kendilerine atılan taşa kızıp atana dokunmayan köpeklerden bir farkı olduğunu mu sanıyorsun?"
μὲν τοῖς δειλοῖς ἔχει μὴ πρὸς τὸν μαχόμενον ἰέναι, ὥς τι τῶν δεόντων δρῶντας ὅταν περὶ τὸν τεθνεῶτα κυπτάζωσι, πολλὰ δὲ ἤδη στρατόπεδα διὰ τὴν τοιαύτην ἁρπαγὴν ἀπώλετο;
καὶ μάλα.
ἀνελεύθερον δὲ οὐ δοκεῖ καὶ φιλοχρήματον νεκρὸν συλᾶν, καὶ γυναικείας τε καὶ σμικρᾶς διανοίας τὸ πολέμιον νομίζειν τὸ σῶμα τοῦ τεθνεῶτος ἀποπταμένου τοῦ ἐχθροῦ, λελοιπότος δὲ ᾧ ἐπολέμει; ἢ οἴει τι διάφορον δρᾶν τοὺς τοῦτο
469e"Hiç farkı yok," dedi.
"Öyleyse ölüleri soymaktan ve ölülerin kaldırılmasını engellemekten vazgeçmeli, değil mi?"
"Zeus adına, vazgeçmeli," dedi.
"Öteki Yunanlılara karşı iyi niyetimizi önemsiyorsak, silahları, hele Yunanlılarınkini, adak olarak tapınaklara da götürmeyeceğiz. Tanrı başka bir şey söylemedikçe, akrabalarımızdan alınan böyle şeyleri tapınağa götürmenin bir kirlenme olmasından daha çok korkacağız."
ποιοῦντας τῶν κυνῶν, αἳ τοῖς λίθοις οἷς ἂν βληθῶσι χαλεπαίνουσι, τοῦ βάλλοντος οὐχ ἁπτόμεναι;
οὐδὲ σμικρόν, ἔφη.
ἐατέον ἄρα τὰς νεκροσυλίας καὶ τὰς τῶν ἀναιρέσεων διακωλύσεις;
ἐατέον μέντοι, ἔφη, νὴ Δία.
οὐδὲ μήν που πρὸς τὰ ἱερὰ τὰ ὅπλα οἴσομεν ὡς ἀναθήσοντες, ἄλλως τε καὶ τὰ τῶν Ἑλλήνων, ἐάν τι ἡμῖν μέλῃ
470a"Çok doğru," dedi.
"Peki Yunan topraklarını yakıp yıkmak ve evleri ateşe vermek? Askerlerin düşmanlara karşı ne yapacak?"
"Senin kanaatini dinlemekten memnun olurum," dedi.
"Bana kalırsa," dedim, "ikisini de yapmamalı, yalnız o yılın ürününü almalılar.
τῆς πρὸς τοὺς ἄλλους Ἕλληνας εὐνοίας· μᾶλλον δὲ καὶ φοβησόμεθα μή τι μίασμα ᾖ πρὸς ἱερὸν τὰ τοιαῦτα ἀπὸ τῶν οἰκείων φέρειν, ἐὰν μή τι δὴ ὁ θεὸς ἄλλο λέγῃ.
ὀρθότατα, ἔφη.
τί δὲ γῆς τε τμήσεως τῆς Ἑλληνικῆς καὶ οἰκιῶν ἐμπρήσεως; ποῖόν τί σοι δράσουσιν οἱ στρατιῶται πρὸς τοὺς πολεμίους;
σοῦ, ἔφη, δόξαν ἀποφαινομένου ἡδέως ἂν ἀκούσαιμι.
ἐμοὶ μὲν τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, δοκεῖ τούτων μηδέτερα ποιεῖν,
470bNeden böyle olduğunu söylememi ister misin?"
"Elbette."
"Bana öyle görünüyor ki savaş ve iç kavga diye iki ad olduğu gibi, iki ayrı şeye bağlı iki ayrı şey de var. İki şeyden kastım şu: biri kendinden ve akraba olan, öteki yabancı ve el olan. Kendinden olana duyulan düşmanlığa iç kavga, yabancıya duyulana savaş denir."
"Hiç de yersiz bir şey söylemiyorsun," dedi.
ἀλλὰ τὸν ἐπέτειον καρπὸν ἀφαιρεῖσθαι. καὶ ὧν ἕνεκα, βούλει σοι λέγω;
πάνυ γε.
φαίνεταί μοι, ὥσπερ καὶ ὀνομάζεται δύο ταῦτα ὀνόματα, πόλεμός τε καὶ στάσις, οὕτω καὶ εἶναι δύο, ὄντα ἐπὶ δυοῖν τινοιν διαφοραῖν. λέγω δὲ τὰ δύο τὸ μὲν οἰκεῖον καὶ συγγενές, τὸ δὲ ἀλλότριον καὶ ὀθνεῖον. ἐπὶ μὲν οὖν τῇ τοῦ οἰκείου ἔχθρᾳ στάσις κέκληται, ἐπὶ δὲ τῇ τοῦ ἀλλοτρίου πόλεμος.
καὶ οὐδέν γε, ἔφη, ἀπὸ τρόπου λέγεις.
470c"Şunu da yerinde söyleyip söylemediğime bak: Yunan soyunun kendi içinde yakın ve akraba, barbar soyuna ise el ve yabancı olduğunu söylüyorum."
"Güzel," dedi.
"Demek Yunanlılar barbarlarla, barbarlar Yunanlılarla dövüştüğünde onların savaştığını ve tabiatça düşman olduklarını söyleyeceğiz, bu düşmanlığa da savaş demeliyiz. Yunanlılar Yunanlılara böyle bir şey yaptığında ise onların tabiatça dost olduğunu, bu durumda Yunanistan'ın hastalanıp iç kavgaya düştüğünü söyleyeceğiz; böyle bir düşmanlığa da iç kavga demeliyiz."
ὅρα δὴ καὶ εἰ τόδε πρὸς τρόπου λέγω. φημὶ γὰρ τὸ μὲν Ἑλληνικὸν γένος αὐτὸ αὑτῷ οἰκεῖον εἶναι καὶ συγγενές, τῷ δὲ βαρβαρικῷ ὀθνεῖόν τε καὶ ἀλλότριον.
καλῶς γε, ἔφη.
Ἕλληνας μὲν ἄρα βαρβάροις καὶ βαρβάρους Ἕλλησι πολεμεῖν μαχομένους τε φήσομεν καὶ πολεμίους φύσει εἶναι, καὶ πόλεμον τὴν ἔχθραν ταύτην κλητέον· Ἕλληνας δὲ Ἕλλησιν, ὅταν τι τοιοῦτον δρῶσιν, φύσει μὲν φίλους εἶναι, νοσεῖν δʼ ἐν τῷ τοιούτῳ τὴν Ἑλλάδα καὶ στασιάζειν,
470d"Ben böyle düşünmeyi kabul ediyorum," dedi.
"Bak öyleyse," dedim: "Bugün iç kavga diye kabul edilen durumda, böyle bir şey olup bir şehir ikiye bölündüğünde iki taraf birbirinin tarlasını yakıp yıkar, evlerini ateşe verirse, iç kavga ne lanetli bir şey gibi görünür, iki taraftan hiçbiri de şehrini seven biri gibi görünmez; yoksa onları besleyen anneyi böyle hırpalamaya asla cüret etmezlerdi. Ama galip gelenlerin yenilenlerin yalnız ürününü alması, bir gün barışacaklarını, hep savaşmayacaklarını düşünmeleri ölçülü görünür."
καὶ στάσιν τὴν τοιαύτην ἔχθραν κλητέον.
ἐγὼ μέν, ἔφη, συγχωρῶ οὕτω νομίζειν.
σκόπει δή, εἶπον, ὅτι ἐν τῇ νῦν ὁμολογουμένῃ στάσει, ὅπου ἄν τι τοιοῦτον γένηται καὶ διαστῇ πόλις, ἐὰν ἑκάτεροι ἑκατέρων τέμνωσιν ἀγροὺς καὶ οἰκίας ἐμπιμπρῶσιν, ὡς ἀλιτηριώδης τε δοκεῖ ἡ στάσις εἶναι καὶ οὐδέτεροι αὐτῶν φιλοπόλιδες—οὐ γὰρ ἄν ποτε ἐτόλμων τὴν τροφόν τε καὶ μητέρα κείρειν—ἀλλὰ μέτριον εἶναι τοὺς καρποὺς ἀφαιρεῖσθαι
470e"Bu düşünce ötekinden çok daha uygar insanların düşüncesi," dedi.
"Peki," dedim, "senin kurduğun şehir bir Yunan şehri olmayacak mı?"
"Olmalı," dedi.
"Öyleyse insanları da iyi ve uygar olacak, değil mi?"
"Hem de çok."
"Peki Yunanlıları sevmeyecekler mi? Yunanistan'ı kendi yurtları saymayacaklar, ötekilerle ortak tapınaklara katılmayacaklar mı?"
"Hem de çok katılacaklar."
τοῖς κρατοῦσι τῶν κρατουμένων, καὶ διανοεῖσθαι ὡς διαλλαγησομένων καὶ οὐκ ἀεὶ πολεμησόντων.
πολὺ γάρ, ἔφη, ἡμερωτέρων αὕτη ἡ διάνοια ἐκείνης.
τί δὲ δή; ἔφην· ἣν σὺ πόλιν οἰκίζεις, οὐχ Ἑλληνὶς ἔσται;
δεῖ γʼ αὐτήν, ἔφη.
οὐκοῦν καὶ ἀγαθοί τε καὶ ἥμεροι ἔσονται;
σφόδρα γε.
ἀλλʼ οὐ φιλέλληνες; οὐδὲ οἰκείαν τὴν Ἑλλάδα ἡγήσονται, οὐδὲ κοινωνήσουσιν ὧνπερ οἱ ἄλλοι ἱερῶν;
καὶ σφόδρα γε.
471a"Öyleyse Yunanlılarla anlaşmazlığı, onlar kendi yakınları olduğu için iç kavga sayacak, ona savaş adını bile vermeyecekler, değil mi?"
"Vermeyecekler."
"Demek bir gün barışacaklarmış gibi anlaşmazlığa düşecekler?"
"Elbette."
"Onları iyi niyetle yola getirecekler; köleleştirmek ya da yok etmek için cezalandırmayacaklar, düşman olarak değil, akıllarını başlarına getiren kişiler olarak davranacaklar."
"Öyle," dedi.
"Demek Yunanlı oldukları için Yunanistan'ı yakıp yıkmayacak, evleri ateşe vermeyecek, her şehirde herkesin, erkeklerin, kadınların ve çocukların düşmanları olduğunu kabul etmeyecekler; düşmanlarının her zaman anlaşmazlığın sebebi olan birkaç kişi olduğunu bilecekler.
οὐκοῦν τὴν πρὸς τοὺς Ἕλληνας διαφοράν, ὡς οἰκείους, στάσιν ἡγήσονται καὶ οὐδὲ ὀνομάσουσιν πόλεμον;
οὐ γάρ.
καὶ ὡς διαλλαγησόμενοι ἄρα διοίσονται;
πάνυ μὲν οὖν.
εὐμενῶς δὴ σωφρονιοῦσιν, οὐκ ἐπὶ δουλείᾳ κολάζοντες οὐδʼ ἐπʼ ὀλέθρῳ, σωφρονισταὶ ὄντες, οὐ πολέμιοι.
οὕτως, ἔφη.
οὐδʼ ἄρα τὴν Ἑλλάδα Ἕλληνες ὄντες κεροῦσιν, οὐδὲ οἰκήσεις ἐμπρήσουσιν, οὐδὲ ὁμολογήσουσιν ἐν ἑκάστῃ πόλει πάντας ἐχθροὺς αὑτοῖς εἶναι, καὶ ἄνδρας καὶ γυναῖκας καὶ παῖδας, ἀλλʼ ὀλίγους ἀεὶ ἐχθροὺς τοὺς αἰτίους τῆς διαφορᾶς.
471bBütün bunlar yüzünden de, çoğunluk dostları olduğu için, onların topraklarını yakıp yıkmak, evlerini yerle bir etmek istemeyecekler; anlaşmazlığı ancak suçlular, acı çeken suçsuzlar tarafından cezalarını çekmeye zorlanıncaya kadar sürdürecekler."
"Ben," dedi, "vatandaşlarımızın düşmanlarına böyle davranması gerektiğini kabul ediyorum; barbarlara karşı ise Yunanlıların bugün birbirlerine davrandığı gibi davranmalılar."
"Öyleyse bekçiler için şu kanunu da koyalım: Toprakları yakıp yıkmayacaklar, evleri ateşe vermeyecekler, değil mi?"
καὶ διὰ ταῦτα πάντα οὔτε τὴν γῆν ἐθελήσουσιν κείρειν αὐτῶν, ὡς φίλων τῶν πολλῶν, οὔτε οἰκίας ἀνατρέπειν, ἀλλὰ μέχρι τούτου ποιήσονται τὴν διαφοράν, μέχρι οὗ ἂν οἱ αἴτιοι ἀναγκασθῶσιν ὑπὸ τῶν ἀναιτίων ἀλγούντων δοῦναι δίκην.
ἐγὼ μέν, ἔφη, ὁμολογῶ οὕτω δεῖν πρὸς τοὺς ἐναντίους τοὺς ἡμετέρους πολίτας προσφέρεσθαι· πρὸς δὲ τοὺς βαρβάρους, ὡς νῦν οἱ Ἕλληνες πρὸς ἀλλήλους.
τιθῶμεν δὴ καὶ τοῦτον τὸν νόμον τοῖς φύλαξι, μήτε γῆν
471c"Koyalım," dedi; "hem bunlar hem öncekiler güzel.
Ama Sokrates, bana öyle geliyor ki biri seni bu türden şeyleri anlatmakta serbest bırakırsa, bütün bunları söylemeden önce bir kenara ittiğin şeyi asla hatırlamayacaksın: Bu yönetim biçiminin gerçekleşmesinin mümkün olduğunu ve nasıl mümkün olduğunu. Çünkü gerçekleşirse, gerçekleştiği şehir için her şeyin iyi olacağını kabul ediyorum; senin atladıklarını da ben söyleyeyim: Birbirlerini hiç yalnız bırakmayacakları için düşmanlara karşı da en iyi savaşırlar, çünkü birbirlerini tanırlar ve birbirlerine kardeşim, babam, oğlum diye seslenirler. Kadınlar da onlarla birlikte sefere çıkarsa, ister aynı safta ister arkada yedek olarak dursunlar, hem düşmanları korkutmak için hem de bir gün yardım gerekirse diye, biliyorum ki böylece hiç yenilmez olurlar. Evde de, atladığın iyiliklerin onlara ne kadar iyilik sağlayacağını görüyorum.
τέμνειν μήτε οἰκίας ἐμπιμπράναι;
θῶμεν, ἔφη, καὶ ἔχειν γε καλῶς ταῦτά τε καὶ τὰ πρόσθεν.
ἀλλὰ γάρ μοι δοκεῖς, ὦ Σώκρατες, ἐάν τίς σοι τὰ τοιαῦτα ἐπιτρέπῃ λέγειν, οὐδέποτε μνησθήσεσθαι ὃ ἐν τῷ πρόσθεν παρωσάμενος πάντα ταῦτα εἴρηκας, τὸ ὡς δυνατὴ αὕτη ἡ πολιτεία γενέσθαι καὶ τίνα τρόπον ποτὲ δυνατή· ἐπεὶ ὅτι γε, εἰ γένοιτο, πάντʼ ἂν εἴη ἀγαθὰ πόλει ᾗ γένοιτο, καὶ ἃ σὺ παραλείπεις ἐγὼ λέγω, ὅτι καὶ τοῖς πολεμίοις
ἄριστʼ ἂν μάχοιντο τῷ ἥκιστα ἀπολείπειν ἀλλήλους, γιγνώσκοντές τε καὶ ἀνακαλοῦντες ταῦτα τὰ ὀνόματα ἑαυτούς, ἀδελφούς, πατέρας, ὑεῖς· εἰ δὲ καὶ τὸ θῆλυ συστρατεύοιτο, εἴτε καὶ ἐν τῇ αὐτῇ τάξει εἴτε καὶ ὄπισθεν ἐπιτεταγμένον, φόβων τε ἕνεκα τοῖς ἐχθροῖς καὶ εἴ ποτέ τις ἀνάγκη βοηθείας γένοιτο, οἶδʼ ὅτι ταύτῃ πάντῃ ἄμαχοι ἂν εἶεν· καὶ οἴκοι γε ἃ παραλείπεται ἀγαθά, ὅσα ἂν εἴη αὐτοῖς, ὁρῶ.
471eAma bütün bunların ve başka binlerce şeyin, bu yönetim biçimi gerçekleşirse olacağını kabul ettiğime göre, artık ondan fazla söz etme; şimdi yalnız şuna, yani bunun mümkün olduğuna ve nasıl mümkün olduğuna kendimizi ikna etmeye çalışalım, gerisini bırakalım."
ἀλλʼ ὡς ἐμοῦ ὁμολογοῦντος πάντα ταῦτα ὅτι εἴη ἂν καὶ ἄλλα γε μυρία, εἰ γένοιτο ἡ πολιτεία αὕτη, μηκέτι πλείω περὶ αὐτῆς λέγε, ἀλλὰ τοῦτο αὐτὸ ἤδη πειρώμεθα ἡμᾶς αὐτοὺς πείθειν, ὡς δυνατὸν καὶ ᾗ δυνατόν, τὰ δʼ ἄλλα χαίρειν ἐῶμεν.
472a"Birdenbire sözüme baskın yaptın," dedim, "oyalanmama da hiç anlayış göstermiyorsun. Belki bilmiyorsun: İki dalgadan güçbela kurtulmuşken şimdi dalgaların en büyüğünü ve en zorunu, üçüncüsünü üstüme salıyorsun. Onu görüp duyunca bana hak vereceksin; böyle akla aykırı bir sözü söylemekten ve incelemeye girişmekten haklı olarak çekindiğimi ve korktuğumu anlayacaksın."
"Böyle şeyler söyledikçe," dedi, "bu yönetim biçiminin nasıl gerçekleşebileceğini söylemekten seni o kadar az bağışlayacağız.
ἐξαίφνης γε σύ, ἦν δʼ ἐγώ, ὥσπερ καταδρομὴν ἐποιήσω ἐπὶ τὸν λόγον μου, καὶ οὐ συγγιγνώσκεις στραγγευομένῳ. ἴσως γὰρ οὐκ οἶσθα ὅτι μόγις μοι τὼ δύο κύματε ἐκφυγόντι νῦν τὸ μέγιστον καὶ χαλεπώτατον τῆς τρικυμίας ἐπάγεις, ὃ ἐπειδὰν ἴδῃς τε καὶ ἀκούσῃς, πάνυ συγγνώμην ἕξεις, ὅτι εἰκότως ἄρα ὤκνουν τε καὶ ἐδεδοίκη οὕτω παράδοξον λόγον λέγειν τε καὶ ἐπιχειρεῖν διασκοπεῖν.
ὅσῳ ἄν, ἔφη, τοιαῦτα πλείω λέγῃς, ἧττον ἀφεθήσῃ
472bHaydi söyle, oyalanma."
"Önce şunu hatırlamamız gerek," dedim: "Buraya adaletin ve adaletsizliğin ne olduğunu arayarak geldik."
"Gerek; ama ne olmuş?" dedi.
"Hiçbir şey. Ama adaletin ne olduğunu bulursak, adil adamın da adaletin kendisinden hiçbir farkı olmamasını, her bakımdan adalet neyse öyle olmasını mı isteyeceğiz; yoksa ona olabildiğince yakın olur ve ondan ötekilerden daha çok pay alırsa yetinecek miyiz?"
ὑφʼ ἡμῶν πρὸς τὸ μὴ εἰπεῖν πῇ δυνατὴ γίγνεσθαι αὕτη ἡ πολιτεία. ἀλλὰ λέγε καὶ μὴ διάτριβε.
οὐκοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, πρῶτον μὲν τόδε χρὴ ἀναμνησθῆναι, ὅτι ἡμεῖς ζητοῦντες δικαιοσύνην οἷόν ἐστι καὶ ἀδικίαν δεῦρο ἥκομεν.
χρή· ἀλλὰ τί τοῦτο; ἔφη.
οὐδέν· ἀλλʼ ἐὰν εὕρωμεν οἷόν ἐστι δικαιοσύνη, ἆρα καὶ ἄνδρα τὸν δίκαιον ἀξιώσομεν μηδὲν δεῖν αὐτῆς ἐκείνης διαφέρειν, ἀλλὰ πανταχῇ τοιοῦτον εἶναι οἷον δικαιοσύνη
472c"Böyle," dedi; "yetineceğiz."
"Demek," dedim, "adaletin kendisinin ne olduğunu, tamamen adil bir adam olsaydı nasıl biri olacağını, adaletsizliği ve en adaletsiz adamı bir örnek olsun diye arıyorduk. Onlara bakıp saadet ve onun zıddı bakımından bize nasıl göründüklerini görecek, kendimiz için de şunu kabul etmek zorunda kalacaktık: Onlara en çok benzeyen, onlarınkine en çok benzeyen bir talihe sahip olacak. Ama bunların gerçekleşmesinin mümkün olduğunu ispat etmek için aramıyorduk."
ἐστίν; ἢ ἀγαπήσομεν ἐὰν ὅτι ἐγγύτατα αὐτῆς ᾖ καὶ πλεῖστα τῶν ἄλλων ἐκείνης μετέχῃ;
οὕτως, ἔφη· ἀγαπήσομεν.
παραδείγματος ἄρα ἕνεκα, ἦν δʼ ἐγώ, ἐζητοῦμεν αὐτό τε δικαιοσύνην οἷόν ἐστι, καὶ ἄνδρα τὸν τελέως δίκαιον εἰ γένοιτο, καὶ οἷος ἂν εἴη γενόμενος, καὶ ἀδικίαν αὖ καὶ τὸν ἀδικώτατον, ἵνα εἰς ἐκείνους ἀποβλέποντες, οἷοι ἂν ἡμῖν φαίνωνται εὐδαιμονίας τε πέρι καὶ τοῦ ἐναντίου, ἀναγκαζώμεθα καὶ περὶ ἡμῶν αὐτῶν ὁμολογεῖν, ὃς ἂν ἐκείνοις ὅτι
472d"Bunda haklısın," dedi.
"Peki en güzel insanın nasıl olacağını gösteren bir örnek resmeden ve resme her şeyi yeterince işleyen bir ressam, böyle bir insanın var olabileceğini ispat edemiyor diye daha az iyi bir ressam mı olur sence?"
"Zeus adına, olmaz," dedi.
"Peki? Biz de, diyoruz ya, sözle iyi bir şehrin örneğini yapmıyor muyduk?"
ὁμοιότατος ᾖ, τὴν ἐκείνης μοῖραν ὁμοιοτάτην ἕξειν, ἀλλʼ οὐ τούτου ἕνεκα, ἵνʼ ἀποδείξωμεν ὡς δυνατὰ ταῦτα γίγνεσθαι.
τοῦτο μέν, ἔφη, ἀληθὲς λέγεις.
οἴει ἂν οὖν ἧττόν τι ἀγαθὸν ζωγράφον εἶναι ὃς ἂν γράψας παράδειγμα οἷον ἂν εἴη ὁ κάλλιστος ἄνθρωπος καὶ πάντα εἰς τὸ γράμμα ἱκανῶς ἀποδοὺς μὴ ἔχῃ ἀποδεῖξαι ὡς καὶ δυνατὸν γενέσθαι τοιοῦτον ἄνδρα;
μὰ Δίʼ οὐκ ἔγωγʼ, ἔφη.
τί οὖν; οὐ καὶ ἡμεῖς, φαμέν, παράδειγμα ἐποιοῦμεν
472e"Elbette."
"Peki bir şehrin anlatıldığı gibi kurulmasının mümkün olduğunu ispat edemezsek, bu yüzden daha az iyi konuşmuş mu oluruz sence?"
"Hayır elbette," dedi.
"İşte doğrusu bu," dedim. "Ama senin hatırın için bunun en çok nasıl ve hangi bakımdan mümkün olabileceğini ispat etmeye de çabalamam gerekiyorsa, bu ispat için bana yine aynı şeyleri kabul et."
"Hangi şeyleri?"
λόγῳ ἀγαθῆς πόλεως;
πάνυ γε.
ἧττόν τι οὖν οἴει ἡμᾶς εὖ λέγειν τούτου ἕνεκα, ἐὰν μὴ ἔχωμεν ἀποδεῖξαι ὡς δυνατὸν οὕτω πόλιν οἰκῆσαι ὡς ἐλέγετο;
οὐ δῆτα, ἔφη.
τὸ μὲν τοίνυν ἀληθές, ἦν δʼ ἐγώ, οὕτω· εἰ δὲ δὴ καὶ τοῦτο προθυμηθῆναι δεῖ σὴν χάριν, ἀποδεῖξαι πῇ μάλιστα καὶ κατὰ τί δυνατώτατʼ ἂν εἴη, πάλιν μοι πρὸς τὴν τοιαύτην ἀπόδειξιν τὰ αὐτὰ διομολόγησαι.
τὰ ποῖα;
473a"Bir şey söylendiği gibi yapılabilir mi? Yoksa, kimine öyle görünmese de, yapmanın tabiatı gereği hakikate söylemekten daha az mı dokunur? Sen bunu böyle kabul ediyor musun, etmiyor musun?"
"Kabul ediyorum," dedi.
"Öyleyse sözle anlattıklarımızın aynen fiilen de gerçekleşmesi gerektiğini göstermeye beni zorlama. Ama söylenenlere en yakın biçimde bir şehrin nasıl kurulabileceğini bulabilirsek, senin istediğin şeylerin gerçekleşmesinin mümkün olduğunu bulduğumuzu kabul et.
ἆρʼ οἷόν τέ τι πραχθῆναι ὡς λέγεται, ἢ φύσιν ἔχει πρᾶξιν λέξεως ἧττον ἀληθείας ἐφάπτεσθαι, κἂν εἰ μή τῳ δοκεῖ; ἀλλὰ σὺ πότερον ὁμολογεῖς οὕτως ἢ οὔ;
ὁμολογῶ, ἔφη.
τοῦτο μὲν δὴ μὴ ἀνάγκαζέ με, οἷα τῷ λόγῳ διήλθομεν, τοιαῦτα παντάπασι καὶ τῷ ἔργῳ δεῖν γιγνόμενα ⟨ἂν⟩ ἀποφαίνειν· ἀλλʼ, ἐὰν οἷοί τε γενώμεθα εὑρεῖν ὡς ἂν ἐγγύτατα τῶν εἰρημένων πόλις οἰκήσειεν, φάναι ἡμᾶς
473bBunu elde edersen yetinmeyecek misin? Ben yetinirim."
"Ben de," dedi.
"Bundan sonra, görünüşe göre, şehirlerde bugün neyin kötü yapıldığını, onların böyle yönetilmesine neyin engel olduğunu, neyin en küçük bir değişmesiyle bir şehrin bu yönetim biçimine geçebileceğini aramaya ve göstermeye çalışalım: mümkünse tek bir şeyin, olmazsa iki şeyin, o da olmazsa sayıca olabildiğince az ve etkisi olabildiğince küçük şeylerin değişmesiyle."
ἐξηυρηκέναι ὡς δυνατὰ ταῦτα γίγνεσθαι ἃ σὺ ἐπιτάττεις. ἢ οὐκ ἀγαπήσεις τούτων τυγχάνων; ἐγὼ μὲν γὰρ ἂν ἀγαπῴην.
καὶ γὰρ ἐγώ, ἔφη.
τὸ δὲ δὴ μετὰ τοῦτο, ὡς ἔοικε, πειρώμεθα ζητεῖν τε καὶ ἀποδεικνύναι τί ποτε νῦν κακῶς ἐν ταῖς πόλεσι πράττεται διʼ ὃ οὐχ οὕτως οἰκοῦνται, καὶ τίνος ἂν σμικροτάτου μεταβαλόντος ἔλθοι εἰς τοῦτον τὸν τρόπον τῆς πολιτείας πόλις, μάλιστα μὲν ἑνός, εἰ δὲ μή, δυοῖν, εἰ δὲ μή, ὅτι ὀλιγίστων τὸν ἀριθμὸν καὶ σμικροτάτων τὴν δύναμιν.
473c"Kesinlikle," dedi.
"Bana öyle geliyor ki tek bir şey değişirse şehrin değişeceğini gösterebiliriz," dedim; "küçük ya da kolay bir şey değil, ama mümkün bir şey."
"Ne?" dedi.
"İşte," dedim, "en büyük dalgaya benzettiğimiz şeye geldim. Yine de söylenecek, isterse kahkahayla köpüren bir dalga gibi beni alay ve itibarsızlık içinde boğsun. Söyleyeceğime dikkat et."
"Söyle," dedi.
"Filozoflar şehirlerde kral olmadıkça," dedim, "ya da bugün kral ve hükümdar denenler gerçekten ve yeterince felsefe yapmadıkça; siyasi güçle felsefe aynı yerde birleşmedikçe ve bugün ikisinden yalnız birine yönelen pek çok tabiat zorla bundan alıkonmadıkça, sevgili Glaukon, şehirlerin, sanırım insan soyunun da kötülükleri sona ermez. Şimdi sözle anlattığımız bu yönetim biçimi de o zamandan önce elden geldiğince doğup güneşin ışığını göremez.
παντάπασι μὲν οὖν, ἔφη.
ἑνὸς μὲν τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, μεταβαλόντος δοκοῦμέν μοι ἔχειν δεῖξαι ὅτι μεταπέσοι ἄν, οὐ μέντοι σμικροῦ γε οὐδὲ ῥᾳδίου, δυνατοῦ δέ.
τίνος; ἔφη.
ἐπʼ αὐτῷ δή, ἦν δʼ ἐγώ, εἰμὶ ὃ τῷ μεγίστῳ προσῃκάζομεν κύματι. εἰρήσεται δʼ οὖν, εἰ καὶ μέλλει γέλωτί τε ἀτεχνῶς ὥσπερ κῦμα ἐκγελῶν καὶ ἀδοξίᾳ κατακλύσειν. σκόπει δὲ ὃ μέλλω λέγειν.
λέγε, ἔφη.
ἐὰν μή, ἦν δʼ ἐγώ, ἢ οἱ φιλόσοφοι βασιλεύσωσιν ἐν
ταῖς πόλεσιν ἢ οἱ βασιλῆς τε νῦν λεγόμενοι καὶ δυνάσται φιλοσοφήσωσι γνησίως τε καὶ ἱκανῶς, καὶ τοῦτο εἰς ταὐτὸν συμπέσῃ, δύναμίς τε πολιτικὴ καὶ φιλοσοφία, τῶν δὲ νῦν πορευομένων χωρὶς ἐφʼ ἑκάτερον αἱ πολλαὶ φύσεις ἐξ ἀνάγκης ἀποκλεισθῶσιν, οὐκ ἔστι κακῶν παῦλα, ὦ φίλε Γλαύκων, ταῖς πόλεσι, δοκῶ δʼ οὐδὲ τῷ ἀνθρωπίνῳ γένει,
473eÇoktandır söylemeye çekinmeme sebep olan şey buydu; çünkü söyleneceğin kanaatlere ne kadar aykırı düşeceğini görüyordum. Başka hiçbir şehrin ne bireyler olarak ne de topluca mesut olamayacağını görmek zordur."
"Sokrates," dedi, "öyle bir söz, öyle bir fikir ortaya attın ki, bunu söyledikten sonra pek çok ve hiç de sıradan olmayan insanın hemen şimdi, giysilerini atıp çıplak, ellerine geçen silahı kapıp şaşılacak işler yapacakmış gibi var güçleriyle üstüne koşacağını bil. Onları sözle savuşturup kaçamazsan, gerçekten alaya alınarak cezanı çekeceksin."
οὐδὲ αὕτη ἡ πολιτεία μή ποτε πρότερον φυῇ τε εἰς τὸ δυνατὸν καὶ φῶς ἡλίου ἴδῃ, ἣν νῦν λόγῳ διεληλύθαμεν. ἀλλὰ τοῦτό ἐστιν ὃ ἐμοὶ πάλαι ὄκνον ἐντίθησι λέγειν, ὁρῶντι ὡς πολὺ παρὰ δόξαν ῥηθήσεται· χαλεπὸν γὰρ ἰδεῖν ὅτι οὐκ ἂν ἄλλη τις εὐδαιμονήσειεν οὔτε ἰδίᾳ οὔτε δημοσίᾳ.
καὶ ὅς, ὦ Σώκρατες, ἔφη, τοιοῦτον ἐκβέβληκας ῥῆμά τε καὶ λόγον, ὃν εἰπὼν ἡγοῦ ἐπὶ σὲ πάνυ πολλούς τε καὶ
474a"Bunun sebebi sen değil misin?" dedim.
"İyi ki de öyleyim," dedi. "Ama seni yüzüstü bırakmayacağım, elimden geldiğince savunacağım; elimden gelen de iyi niyet ve yüreklendirmek. Belki de sana başkasından daha uygun cevaplar veririm.
οὐ φαύλους νῦν οὕτως, οἷον ῥίψαντας τὰ ἱμάτια, γυμνοὺς λαβόντας ὅτι ἑκάστῳ παρέτυχεν ὅπλον, θεῖν διατεταμένους ὡς θαυμάσια ἐργασομένους· οὓς εἰ μὴ ἀμυνῇ τῷ λόγῳ καὶ ἐκφεύξῃ, τῷ ὄντι τωθαζόμενος δώσεις δίκην.
οὐκοῦν σύ μοι, ἦν δʼ ἐγώ, τούτων αἴτιος;
καλῶς γʼ, ἔφη, ἐγὼ ποιῶν. ἀλλά τοί σε οὐ προδώσω, ἀλλʼ ἀμυνῶ οἷς δύναμαι· δύναμαι δὲ εὐνοίᾳ τε καὶ τῷ παρακελεύεσθαι, καὶ ἴσως ἂν ἄλλου του ἐμμελέστερόν σοι
474bBöyle bir yardımcın olduğunu bilerek inanmayanlara durumun söylediğin gibi olduğunu göstermeye çalış."
"Çalışmalıyım," dedim, "madem sen de bu kadar büyük bir yardım sunuyorsun. Söylediğin kişilerden bir şekilde kaçıp kurtulacaksak, bana öyle geliyor ki onlara karşı, yönetmeleri gerektiğini söylemeye cüret ettiğimiz filozofların kimler olduğunu açıkça belirlememiz zorunlu. Böylece onlar iyice belli olunca kendimizi savunabiliriz: Bazılarının tabiatça felsefeyle uğraşması ve şehirde önderlik etmesi, ötekilerin ise felsefeye dokunmayıp önderlik edenin ardından gitmesi gerektiğini göstererek."
ἀποκρινοίμην. ἀλλʼ ὡς ἔχων τοιοῦτον βοηθὸν πειρῶ τοῖς ἀπιστοῦσιν ἐνδείξασθαι ὅτι ἔχει ᾗ σὺ λέγεις.
πειρατέον, ἦν δʼ ἐγώ, ἐπειδὴ καὶ σὺ οὕτω μεγάλην συμμαχίαν παρέχῃ. ἀναγκαῖον οὖν μοι δοκεῖ, εἰ μέλλομέν πῃ ἐκφεύξεσθαι οὓς λέγεις, διορίσασθαι πρὸς αὐτοὺς τοὺς φιλοσόφους τίνας λέγοντες τολμῶμεν φάναι δεῖν ἄρχειν, ἵνα διαδήλων γενομένων δύνηταί τις ἀμύνεσθαι, ἐνδεικνύμενος
474c"Belirlemenin zamanı geldi," dedi.
"Haydi öyleyse, beni şu yoldan izle; belki bir şekilde bunu yeterince açıklayabiliriz."
"Haydi," dedi.
"Sana hatırlatmam gerekecek mi," dedim, "yoksa hatırlıyor musun: Birinin bir şeyi sevdiğini söylersek, doğru söyleniyorsa, onun o şeyin bir kısmını sevip bir kısmını sevmediği değil, hepsine bağlı olduğu ortaya çıkmalıdır?"
ὅτι τοῖς μὲν προσήκει φύσει ἅπτεσθαί τε φιλοσοφίας ἡγεμονεύειν τʼ ἐν πόλει, τοῖς δʼ ἄλλοις μήτε ἅπτεσθαι ἀκολουθεῖν τε τῷ ἡγουμένῳ.
ὥρα ἂν εἴη, ἔφη, ὁρίζεσθαι.
ἴθι δή, ἀκολούθησόν μοι τῇδε, ἐὰν αὐτὸ ἁμῇ γέ πῃ ἱκανῶς ἐξηγησώμεθα.
ἄγε, ἔφη.
ἀναμιμνῄσκειν οὖν σε, ἦν δʼ ἐγώ, δεήσει, ἢ μέμνησαι ὅτι ὃν ἂν φῶμεν φιλεῖν τι, δεῖ φανῆναι αὐτόν, ἐὰν ὀρθῶς λέγηται, οὐ τὸ μὲν φιλοῦντα ἐκείνου, τὸ δὲ μή, ἀλλὰ πᾶν στέργοντα;
474d"Görünüşe göre hatırlatman gerek," dedi; "çünkü pek aklıma gelmiyor."
"Glaukon," dedim, "söylediğini başkasının söylemesi yakışırdı; ama aşka düşkün bir adama, çağı gelmiş bütün gençlerin oğlan seven ve aşka düşkün birini bir şekilde ısırıp kışkırttığını, hepsinin ona ilgiye ve sevgiye layık göründüğünü unutmak yakışmaz. Güzellere karşı böyle davranmaz mısınız? Birine burnu basık diye sevimli deyip övgüler yağdırırsınız; ötekinin kartal burnuna krallara yakışır dersiniz; ikisinin ortasındakinin de tam ölçüsünde olduğunu söylersiniz; esmerleri erkeksi bulur, akları tanrı çocukları sayarsınız.
ἀναμιμνῄσκειν, ἔφη, ὡς ἔοικεν, δεῖ· οὐ γὰρ πάνυ γε ἐννοῶ.
ἄλλῳ, εἶπον, ἔπρεπεν, ὦ Γλαύκων, λέγειν ἃ λέγεις· ἀνδρὶ δʼ ἐρωτικῷ οὐ πρέπει ἀμνημονεῖν ὅτι πάντες οἱ ἐν ὥρᾳ τὸν φιλόπαιδα καὶ ἐρωτικὸν ἁμῇ γέ πῃ δάκνουσί τε καὶ κινοῦσι, δοκοῦντες ἄξιοι εἶναι ἐπιμελείας τε καὶ τοῦ ἀσπάζεσθαι. ἢ οὐχ οὕτω ποιεῖτε πρὸς τοὺς καλούς; ὁ μέν, ὅτι σιμός, ἐπίχαρις κληθεὶς ἐπαινεθήσεται ὑφʼ ὑμῶν, τοῦ δὲ τὸ γρυπὸν βασιλικόν φατε εἶναι, τὸν δὲ δὴ διὰ
474e'Bal benizli' adının da, çağı gelmişse sevgilisinin solukluğunu hoş gören ve onu tatlı adlarla okşayan bir âşıktan başka birinin icadı olduğunu mu sanıyorsun? Kısacası çiçeği burnunda olanlardan hiçbirini geri çevirmemek için her bahaneyi bulur, her sözü söylersiniz."
μέσου τούτων ἐμμετρώτατα ἔχειν, μέλανας δὲ ἀνδρικοὺς ἰδεῖν, λευκοὺς δὲ θεῶν παῖδας εἶναι· μελιχλώρους δὲ καὶ τοὔνομα οἴει τινὸς ἄλλου ποίημα εἶναι ἢ ἐραστοῦ ὑποκοριζομένου τε καὶ εὐχερῶς φέροντος τὴν ὠχρότητα, ἐὰν ἐπὶ ὥρᾳ ᾖ;
καὶ ἑνὶ λόγῳ πάσας προφάσεις προφασίζεσθέ τε
475a"Aşka düşkünlerin böyle yaptığını benim üzerimden söylemek istersen," dedi, "söz uğruna kabul ediyorum."
"Peki," dedim, "şarap düşkünlerinin de aynı şeyi yaptığını görmüyor musun? Her bahaneyle her şarabı bağırlarına basarlar."
"Hem de çok."
"Şan düşkünlerinin de, sanırım, komutan olamazlarsa küçük bir birliğin komutanı olduklarını, daha büyük ve saygın kişilerce onurlandırılamazlarsa daha küçük ve sıradan kişilerce onurlandırılmakla yetindiklerini görüyorsun; çünkü bütünüyle onuru arzularlar."
καὶ πάσας φωνὰς ἀφίετε, ὥστε μηδένα ἀποβάλλειν τῶν ἀνθούντων ἐν ὥρᾳ.
εἰ βούλει, ἔφη, ἐπʼ ἐμοῦ λέγειν περὶ τῶν ἐρωτικῶν ὅτι οὕτω ποιοῦσι, συγχωρῶ τοῦ λόγου χάριν.
τί δέ; ἦν δʼ ἐγώ· τοὺς φιλοίνους οὐ τὰ αὐτὰ ταῦτα ποιοῦντας ὁρᾷς; πάντα οἶνον ἐπὶ πάσης προφάσεως ἀσπαζομένους;
καὶ μάλα.
καὶ μὴν φιλοτίμους γε, ὡς ἐγᾦμαι, καθορᾷς ὅτι, ἂν μὴ στρατηγῆσαι δύνωνται, τριττυαρχοῦσιν, κἂν μὴ ὑπὸ μειζόνων
475b"Tamamen öyle."
"Şimdi şunu söyle, evet mi hayır mı: Birine bir şeyi arzulayan dediğimizde, o türün bütününü arzuladığını mı söyleyeceğiz, yoksa bir kısmını arzulayıp bir kısmını arzulamadığını mı?"
"Bütününü," dedi.
"Öyleyse filozofun da bilgeliği arzuladığını, onun bir kısmını arzulayıp bir kısmını arzulamadığını değil, hepsini arzuladığını söyleyeceğiz, değil mi?"
"Doğru."
"Demek derslere burun kıvıran birine, hele genç olup neyin yararlı neyin yararsız olduğunu henüz kavrayamıyorsa, öğrenmeyi seven ya da bilgeliği seven demeyeceğiz; tıpkı yemeğe burun kıvıran birine aç değil, yemek arzulamıyor, yemeğe düşkün değil, yemek seçen biri dediğimiz gibi."
καὶ σεμνοτέρων τιμᾶσθαι, ὑπὸ σμικροτέρων καὶ φαυλοτέρων τιμώμενοι ἀγαπῶσιν, ὡς ὅλως τιμῆς ἐπιθυμηταὶ ὄντες.
κομιδῇ μὲν οὖν.
τοῦτο δὴ φάθι ἢ μή· ἆρα ὃν ἄν τινος ἐπιθυμητικὸν λέγωμεν, παντὸς τοῦ εἴδους τούτου φήσομεν ἐπιθυμεῖν, ἢ τοῦ μέν, τοῦ δὲ οὔ;
παντός, ἔφη.
οὐκοῦν καὶ τὸν φιλόσοφον σοφίας φήσομεν ἐπιθυμητὴν εἶναι, οὐ τῆς μέν, τῆς δʼ οὔ, ἀλλὰ πάσης;
ἀληθῆ.
τὸν ἄρα περὶ τὰ μαθήματα δυσχεραίνοντα, ἄλλως τε
475c"Doğru söylemiş oluruz."
"Her dersi tatmaya hevesle istekli olan, öğrenmeye sevinçle koşan ve buna doymak bilmeyen kişiye ise haklı olarak filozof diyeceğiz, değil mi?"
καὶ νέον ὄντα καὶ μήπω λόγον ἔχοντα τί τε χρηστὸν καὶ μή, οὐ φήσομεν φιλομαθῆ οὐδὲ φιλόσοφον εἶναι, ὥσπερ τὸν περὶ τὰ σιτία δυσχερῆ οὔτε πεινῆν φαμεν οὔτʼ ἐπιθυμεῖν σιτίων, οὐδὲ φιλόσιτον ἀλλὰ κακόσιτον εἶναι.
καὶ ὀρθῶς γε φήσομεν.
τὸν δὲ δὴ εὐχερῶς ἐθέλοντα παντὸς μαθήματος γεύεσθαι καὶ ἁσμένως ἐπὶ τὸ μανθάνειν ἰόντα καὶ ἀπλήστως ἔχοντα, τοῦτον δʼ ἐν δίκῃ φήσομεν φιλόσοφον· ἦ γάρ;
475dGlaukon, "O zaman," dedi, "böyle pek çok ve tuhaf kişi olacak. Bütün seyir meraklıları da bir şey öğrenmekten zevk aldıkları için bana böyle görünüyor. Dinleme meraklıları ise filozoflar arasında sayılamayacak kadar tuhaf kişiler: Sözlere ve böyle bir uğraşa kendi istekleriyle asla gelmek istemezler; ama kulaklarını kiraya vermişler gibi bütün koroları dinlemek için Dionysia bayramlarında dolaşır, ne şehirdekileri ne köylerdekileri kaçırırlar. Bütün bunlara, böyle başka şeyleri öğrenmeye meraklı olanlara ve ufak tefek tekhnē'lerle uğraşanlara da filozof mu diyeceğiz?"
καὶ ὁ Γλαύκων ἔφη· πολλοὶ ἄρα καὶ ἄτοποι ἔσονταί σοι τοιοῦτοι. οἵ τε γὰρ φιλοθεάμονες πάντες ἔμοιγε δοκοῦσι τῷ καταμανθάνειν χαίροντες τοιοῦτοι εἶναι, οἵ τε φιλήκοοι ἀτοπώτατοί τινές εἰσιν ὥς γʼ ἐν φιλοσόφοις τιθέναι, οἳ πρὸς μὲν λόγους καὶ τοιαύτην διατριβὴν ἑκόντες οὐκ ἂν ἐθέλοιεν ἐλθεῖν, ὥσπερ δὲ ἀπομεμισθωκότες τὰ ὦτα ἐπακοῦσαι πάντων χορῶν περιθέουσι τοῖς Διονυσίοις οὔτε τῶν κατὰ πόλεις οὔτε τῶν κατὰ κώμας ἀπολειπόμενοι. τούτους οὖν πάντας καὶ ἄλλους τοιούτων τινῶν
475e"Hiç de değil," dedim; "filozoflara benzeyenler diyeceğiz."
"Gerçek filozoflar kimler peki?" dedi.
"Hakikati seyretmeyi sevenler," dedim.
"Bu da doğru," dedi; "ama bununla ne kastediyorsun?"
"Başkasına anlatmak hiç kolay olmaz," dedim; "ama sanırım sen bana şunu kabul edeceksin."
"Neyi?"
"Güzel çirkinin zıddı olduğuna göre, ikisinin iki şey olduğunu."
μαθητικοὺς καὶ τοὺς τῶν τεχνυδρίων φιλοσόφους φήσομεν;
οὐδαμῶς, εἶπον, ἀλλʼ ὁμοίους μὲν φιλοσόφοις.
τοὺς δὲ ἀληθινούς, ἔφη, τίνας λέγεις;
τοὺς τῆς ἀληθείας, ἦν δʼ ἐγώ, φιλοθεάμονας.
καὶ τοῦτο μέν γʼ, ἔφη, ὀρθῶς· ἀλλὰ πῶς αὐτὸ λέγεις;
οὐδαμῶς, ἦν δʼ ἐγώ, ῥᾳδίως πρός γε ἄλλον· σὲ δὲ οἶμαι ὁμολογήσειν μοι τὸ τοιόνδε.
τὸ ποῖον;
ἐπειδή ἐστιν ἐναντίον καλὸν αἰσχρῷ, δύο αὐτὼ εἶναι.
476a"Nasıl olmasın?"
"İki olduklarına göre her biri de bir değil mi?"
"Bu da öyle."
"Adil ve adaletsiz, iyi ve kötü ve bütün eidos'lar için de aynı söz geçerli: Her biri kendi başına birdir; ama eylemlerle, bedenlerle ve birbirleriyle ortaklıkları yüzünden her yerde göze çarparak her biri çok görünür."
"Doğru söylüyorsun," dedi.
"İşte ben şöyle ayırıyorum," dedim: "Bir yanda demin söylediğin seyir meraklıları, tekhnē meraklıları ve iş insanları; öbür yanda da sözümüzün konusu olanlar, ki yalnız onlara haklı olarak filozof denebilir."
πῶς δʼ οὔ;
οὐκοῦν ἐπειδὴ δύο, καὶ ἓν ἑκάτερον;
καὶ τοῦτο.
καὶ περὶ δὴ δικαίου καὶ ἀδίκου καὶ ἀγαθοῦ καὶ κακοῦ καὶ πάντων τῶν εἰδῶν πέρι ὁ αὐτὸς λόγος, αὐτὸ μὲν ἓν ἕκαστον εἶναι, τῇ δὲ τῶν πράξεων καὶ σωμάτων καὶ ἀλλήλων κοινωνίᾳ πανταχοῦ φανταζόμενα πολλὰ φαίνεσθαι ἕκαστον.
ὀρθῶς, ἔφη, λέγεις.
ταύτῃ τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, διαιρῶ, χωρὶς μὲν οὓς νυνδὴ ἔλεγες φιλοθεάμονάς τε καὶ φιλοτέχνους καὶ πρακτικούς,
476b"Ne demek istiyorsun?" dedi.
"Dinleme ve seyir meraklıları," dedim, "güzel seslere, renklere, biçimlere ve bunlardan yapılan her şeye bayılırlar; ama zihinleri güzelin kendisinin tabiatını göremez, onu sevemez."
"Gerçekten öyle," dedi.
"Güzelin kendisine gidip onu kendi başına görebilenler ise az bulunur, değil mi?"
καὶ χωρὶς αὖ περὶ ὧν ὁ λόγος, οὓς μόνους ἄν τις ὀρθῶς προσείποι φιλοσόφους.
πῶς, ἔφη, λέγεις;
οἱ μέν που, ἦν δʼ ἐγώ, φιλήκοοι καὶ φιλοθεάμονες τάς τε καλὰς φωνὰς ἀσπάζονται καὶ χρόας καὶ σχήματα καὶ πάντα τὰ ἐκ τῶν τοιούτων δημιουργούμενα, αὐτοῦ δὲ τοῦ καλοῦ ἀδύνατος αὐτῶν ἡ διάνοια τὴν φύσιν ἰδεῖν τε καὶ ἀσπάσασθαι.
ἔχει γὰρ οὖν δή, ἔφη, οὕτως.
οἱ δὲ δὴ ἐπʼ αὐτὸ τὸ καλὸν δυνατοὶ ἰέναι τε καὶ ὁρᾶν καθʼ αὑτὸ ἆρα οὐ σπάνιοι ἂν εἶεν;
476c"Hem de çok az."
"Güzel şeylerin varlığına inanıp güzelliğin kendisine inanmayan, biri onu bilmeye götürse bile ardından gidemeyen kişi sence rüyada mı yaşıyor, uyanık mı? Bir düşün: Rüya görmek şu değil midir: İster uykuda ister uyanık olsun, bir şeye benzeyeni ona benzeyen bir şey değil, benzediği şeyin kendisi sanmak?"
"Ben böylesinin rüya gördüğünü söylerim," dedi.
"Peki bunun tersini düşünen, güzelin kendisinin var olduğuna inanan, hem onu hem de ondan pay alanları görebilen, ne pay alanları onun kendisi ne de onu pay alanlar sanan kişi? Bu da sence uyanık mı yaşıyor, rüyada mı?"
καὶ μάλα.
ὁ οὖν καλὰ μὲν πράγματα νομίζων, αὐτὸ δὲ κάλλος μήτε νομίζων μήτε, ἄν τις ἡγῆται ἐπὶ τὴν γνῶσιν αὐτοῦ, δυνάμενος ἕπεσθαι, ὄναρ ἢ ὕπαρ δοκεῖ σοι ζῆν; σκόπει δέ. τὸ ὀνειρώττειν ἆρα οὐ τόδε ἐστίν, ἐάντε ἐν ὕπνῳ τις ἐάντʼ ἐγρηγορὼς τὸ ὅμοιόν τῳ μὴ ὅμοιον ἀλλʼ αὐτὸ ἡγῆται εἶναι ᾧ ἔοικεν;
ἐγὼ γοῦν ἄν, ἦ δʼ ὅς, φαίην ὀνειρώττειν τὸν τοιοῦτον.
τί δέ; ὁ τἀναντία τούτων ἡγούμενός τέ τι αὐτὸ καλὸν
476d"Kesinlikle uyanık," dedi.
"Öyleyse bunun zihnine bildiği için bilgi, ötekinin zihnine ise kanaat beslediği için kanaat dersek doğru olmaz mı?"
"Elbette."
"Peki kanaat beslediğini, bilmediğini söylediğimiz bu kişi bize kızar ve doğru söylemediğimizi ileri sürerse?
καὶ δυνάμενος καθορᾶν καὶ αὐτὸ καὶ τὰ ἐκείνου μετέχοντα, καὶ οὔτε τὰ μετέχοντα αὐτὸ οὔτε αὐτὸ τὰ μετέχοντα ἡγούμενος, ὕπαρ ἢ ὄναρ αὖ καὶ οὗτος δοκεῖ σοι ζῆν;
καὶ μάλα, ἔφη, ὕπαρ.
οὐκοῦν τούτου μὲν τὴν διάνοιαν ὡς γιγνώσκοντος γνώμην ἂν ὀρθῶς φαῖμεν εἶναι, τοῦ δὲ δόξαν ὡς δοξάζοντος;
πάνυ μὲν οὖν.
τί οὖν ἐὰν ἡμῖν χαλεπαίνῃ οὗτος, ὅν φαμεν δοξάζειν ἀλλʼ οὐ γιγνώσκειν, καὶ ἀμφισβητῇ ὡς οὐκ ἀληθῆ λέγομεν;
476eSağlıklı olmadığını gizleyerek onu yatıştırıp usulca ikna edecek bir şey bulabilecek miyiz?"
"Bulmamız gerek elbette," dedi.
"Haydi öyleyse, ona ne diyeceğimize bak. İstersen ona şöyle soralım: Bir şey biliyorsa bunu ondan kıskanmadığımızı, tersine bir şey bilen birini görmekten memnun olacağımızı söyleyelim. 'Ama bize şunu söyle: Bilen bir şey mi bilir, hiçbir şey mi?' Sen onun yerine bana cevap ver."
"Bir şey bildiğini cevap vereceğim," dedi.
"Var olan bir şey mi, var olmayan bir şey mi?"
ἕξομέν τι παραμυθεῖσθαι αὐτὸν καὶ πείθειν ἠρέμα, ἐπικρυπτόμενοι ὅτι οὐχ ὑγιαίνει;
δεῖ γέ τοι δή, ἔφη.
ἴθι δή, σκόπει τί ἐροῦμεν πρὸς αὐτόν. ἢ βούλει ὧδε πυνθανώμεθα παρʼ αὐτοῦ, λέγοντες ὡς εἴ τι οἶδεν οὐδεὶς αὐτῷ φθόνος, ἀλλʼ ἅσμενοι ἂν ἴδοιμεν εἰδότα τι. ἀλλʼ ἡμῖν εἰπὲ τόδε· ὁ γιγνώσκων γιγνώσκει τὶ ἢ οὐδέν; σὺ οὖν μοι ὑπὲρ ἐκείνου ἀποκρίνου.
ἀποκρινοῦμαι, ἔφη, ὅτι γιγνώσκει τί.
πότερον ὂν ἢ οὐκ ὄν;
477a"Var olan; var olmayan bir şey nasıl bilinebilir ki?"
"Öyleyse daha çok yönden incelesek de, tamamen var olanın tamamen bilinebilir, hiçbir şekilde var olmayanın ise hiçbir şekilde bilinemez olduğunu yeterince kavramış oluyoruz, değil mi?"
"Hem de pek yeterince."
"Pekâlâ. Bir şey hem var olacak hem var olmayacak gibi bir durumdaysa, saf olarak var olanla hiçbir şekilde var olmayanın arasında durmaz mı?"
"Arasında."
"Öyleyse var olana bilgi, var olmayana zorunlu olarak bilgisizlik karşılık geliyorsa, bu aradakine de bilgisizlikle epistēmē arasında bir şey aramamız gerekir; tabii böyle bir şey varsa."
ὄν· πῶς γὰρ ἂν μὴ ὄν γέ τι γνωσθείη;
ἱκανῶς οὖν τοῦτο ἔχομεν, κἂν εἰ πλεοναχῇ σκοποῖμεν, ὅτι τὸ μὲν παντελῶς ὂν παντελῶς γνωστόν, μὴ ὂν δὲ μηδαμῇ πάντῃ ἄγνωστον;
ἱκανώτατα.
εἶεν· εἰ δὲ δή τι οὕτως ἔχει ὡς εἶναί τε καὶ μὴ εἶναι, οὐ μεταξὺ ἂν κέοιτο τοῦ εἰλικρινῶς ὄντος καὶ τοῦ αὖ μηδαμῇ ὄντος;
μεταξύ.
οὐκοῦν ἐπὶ μὲν τῷ ὄντι γνῶσις ἦν, ἀγνωσία δʼ ἐξ ἀνάγκης ἐπὶ μὴ ὄντι, ἐπὶ δὲ τῷ μεταξὺ τούτῳ μεταξύ τι καὶ ζητητέον
477b"Elbette."
"Kanaatin bir şey olduğunu söylüyoruz, değil mi?"
"Nasıl söylemeyelim?"
"Epistēmē'den başka bir yeti mi, yoksa aynı yeti mi?"
"Başka."
"Demek kanaat bir şeye, epistēmē başka bir şeye yönelmiştir; her biri kendi yetisine göre."
"Öyle."
"Öyleyse epistēmē tabiatı gereği var olana yönelir, var olanın nasıl var olduğunu bilmeye? Ama önce şunu ayırt etmemiz gerekiyor gibi geliyor bana."
"Neyi?"
ἀγνοίας τε καὶ ἐπιστήμης, εἴ τι τυγχάνει ὂν τοιοῦτον;
πάνυ μὲν οὖν.
ἆρʼ οὖν λέγομέν τι δόξαν εἶναι;
πῶς γὰρ οὔ;
πότερον ἄλλην δύναμιν ἐπιστήμης ἢ τὴν αὐτήν;
ἄλλην.
ἐπʼ ἄλλῳ ἄρα τέτακται δόξα καὶ ἐπʼ ἄλλῳ ἐπιστήμη, κατὰ τὴν δύναμιν ἑκατέρα τὴν αὑτῆς.
οὕτω.
οὐκοῦν ἐπιστήμη μὲν ἐπὶ τῷ ὄντι πέφυκε, γνῶναι ὡς ἔστι τὸ ὄν; —μᾶλλον δὲ ὧδέ μοι δοκεῖ πρότερον ἀναγκαῖον εἶναι διελέσθαι.
πῶς;
477c"Yetilerin var olan şeylerin bir cinsi olduğunu söyleyeceğiz; biz de onlar sayesinde yapabildiğimiz şeyleri yapabiliriz, başka her şey de neyi yapabiliyorsa onlarla yapar. Söz gelişi görmeyi ve işitmeyi yetilerden sayıyorum; kastettiğim türü anlıyorsan."
"Anlıyorum," dedi.
"Öyleyse bunlar hakkında bana ne göründüğünü dinle. Bir yetide ne bir renk görüyorum ne bir biçim ne de başka pek çok şeyde olduğu gibi bu türden bir şey; oysa öteki şeylerde bunlara bakıp içimden bazılarını birbirinden ayırırım. Bir yetide ise yalnız neye yöneldiğine ve ne ortaya koyduğuna bakarım, her birine de bu bakımdan yeti dedim: Aynı şeye yönelip aynı şeyi ortaya koyana aynı, başka şeye yönelip başka şey ortaya koyana başka yeti derim.
φήσομεν δυνάμεις εἶναι γένος τι τῶν ὄντων, αἷς δὴ καὶ ἡμεῖς δυνάμεθα ἃ δυνάμεθα καὶ ἄλλο πᾶν ὅτι περ ἂν δύνηται, οἷον λέγω ὄψιν καὶ ἀκοὴν τῶν δυνάμεων εἶναι, εἰ ἄρα μανθάνεις ὃ βούλομαι λέγειν τὸ εἶδος.
ἀλλὰ μανθάνω, ἔφη.
ἄκουσον δὴ ὅ μοι φαίνεται περὶ αὐτῶν. δυνάμεως γὰρ ἐγὼ οὔτε τινὰ χρόαν ὁρῶ οὔτε σχῆμα οὔτε τι τῶν τοιούτων οἷον καὶ ἄλλων πολλῶν, πρὸς ἃ ἀποβλέπων ἔνια διορίζομαι παρʼ ἐμαυτῷ τὰ μὲν ἄλλα εἶναι, τὰ δὲ ἄλλα· δυνάμεως
477dYa sen? Sen nasıl yaparsın?"
"Böyle," dedi.
"Haydi yine buraya gel, iyi dostum," dedim. "Epistēmē'nin kendisini bir yeti mi sayıyorsun, yoksa hangi cinse koyuyorsun?"
"Buna," dedi, "hem de bütün yetilerin en güçlüsü olarak."
δʼ εἰς ἐκεῖνο μόνον βλέπω ἐφʼ ᾧ τε ἔστι καὶ ὃ ἀπεργάζεται, καὶ ταύτῃ ἑκάστην αὐτῶν δύναμιν ἐκάλεσα, καὶ τὴν μὲν ἐπὶ τῷ αὐτῷ τεταγμένην καὶ τὸ αὐτὸ ἀπεργαζομένην τὴν αὐτὴν καλῶ, τὴν δὲ ἐπὶ ἑτέρῳ καὶ ἕτερον ἀπεργαζομένην ἄλλην. τί δὲ σύ; πῶς ποιεῖς;
οὕτως, ἔφη.
δεῦρο δὴ πάλιν, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ ἄριστε. ἐπιστήμην πότερον δύναμίν τινα φῂς εἶναι αὐτήν, ἢ εἰς τί γένος τιθεῖς;
εἰς τοῦτο, ἔφη, πασῶν γε δυνάμεων ἐρρωμενεστάτην.
477e"Peki kanaati yetilere mi koyacağız, yoksa başka bir türe mi?"
"Hiç de başka bir türe değil," dedi; "çünkü kanaat beslememizi sağlayan şey kanaatten başka bir şey değildir."
"Ama biraz önce epistēmē ile kanaatin aynı şey olmadığını kabul ediyordun."
"Aklı başında biri," dedi, "yanılmaz olanla yanılabilir olanı nasıl aynı sayar?"
"Güzel," dedim. "Demek kanaatin epistēmē'den başka bir şey olduğunda anlaştığımız açık."
τί δέ, δόξαν εἰς δύναμιν ἢ εἰς ἄλλο εἶδος οἴσομεν;
οὐδαμῶς, ἔφη· ᾧ γὰρ δοξάζειν δυνάμεθα, οὐκ ἄλλο τι ἢ δόξα ἐστίν.
ἀλλὰ μὲν δὴ ὀλίγον γε πρότερον ὡμολόγεις μὴ τὸ αὐτὸ εἶναι ἐπιστήμην τε καὶ δόξαν.
πῶς γὰρ ἄν, ἔφη, τό γε ἀναμάρτητον τῷ μὴ ἀναμαρτήτῳ ταὐτόν τις νοῦν ἔχων τιθείη;
καλῶς, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ δῆλον ὅτι ἕτερον ἐπιστήμης δόξα
478a"Başka bir şey."
"Demek her biri tabiatı gereği başka bir şeye yönelip başka bir şey yapabilir?"
"Zorunlu olarak."
"Epistēmē var olana yönelir, var olanın nasıl olduğunu bilmeye, değil mi?"
"Evet."
"Kanaat ise, diyoruz, kanaat beslemeye?"
"Evet."
"Epistēmē'nin bildiği şeyin aynısına mı? Bilinenle kanaat konusu olan aynı şey mi olacak, yoksa bu imkânsız mı?"
"Kabul ettiklerimize göre imkânsız," dedi. "Her yeti tabiatı gereği başka bir şeye yöneliyorsa, kanaat ve epistēmē ikisi de yetiyse ve dediğimiz gibi her biri başka bir yetiyse, bunlardan bilinenle kanaat konusu olanın aynı şey olamayacağı çıkar."
ὁμολογεῖται ἡμῖν.
ἕτερον.
ἐφʼ ἑτέρῳ ἄρα ἕτερόν τι δυναμένη ἑκατέρα αὐτῶν πέφυκεν;
ἀνάγκη.
ἐπιστήμη μέν γέ που ἐπὶ τῷ ὄντι, τὸ ὂν γνῶναι ὡς ἔχει;
ναί.
δόξα δέ, φαμέν, δοξάζειν;
ναί.
ἦ ταὐτὸν ὅπερ ἐπιστήμη γιγνώσκει; καὶ ἔσται γνωστόν τε καὶ δοξαστὸν τὸ αὐτό; ἢ ἀδύνατον;
ἀδύνατον, ἔφη, ἐκ τῶν ὡμολογημένων· εἴπερ ἐπʼ ἄλλῳ ἄλλη δύναμις πέφυκεν, δυνάμεις δὲ ἀμφότεραί ἐστον, δόξα τε
478b"Öyleyse var olan bilinense, kanaat konusu olan var olandan başka bir şey olmalı, değil mi?"
"Başka bir şey."
"Peki var olmayana mı kanaat besler? Yoksa var olmayana kanaat beslemek de imkânsız mı? Düşün: Kanaat besleyen, kanaatini bir şeye yöneltmez mi? Yoksa kanaat besleyip hiçbir şeye kanaat beslememek mümkün mü?"
"İmkânsız."
"Demek kanaat besleyen tek bir şeye kanaat besler?"
"Evet."
"Ama var olmayana bir şey değil, en doğru biçimde hiçbir şey denir, değil mi?"
καὶ ἐπιστήμη, ἄλλη δὲ ἑκατέρα, ὥς φαμεν, ἐκ τούτων δὴ οὐκ ἐγχωρεῖ γνωστὸν καὶ δοξαστὸν ταὐτὸν εἶναι.
οὐκοῦν εἰ τὸ ὂν γνωστόν, ἄλλο τι ἂν δοξαστὸν ἢ τὸ ὂν εἴη;
ἄλλο.
ἆρʼ οὖν τὸ μὴ ὂν δοξάζει; ἢ ἀδύνατον καὶ δοξάσαι τό γε μὴ ὄν; ἐννόει δέ. οὐχ ὁ δοξάζων ἐπὶ τὶ φέρει τὴν δόξαν; ἢ οἷόν τε αὖ δοξάζειν μέν, δοξάζειν δὲ μηδέν;
ἀδύνατον.
ἀλλʼ ἕν γέ τι δοξάζει ὁ δοξάζων;
ναί.
ἀλλὰ μὴν μὴ ὄν γε οὐχ ἕν τι ἀλλὰ μηδὲν ὀρθότατʼ ἂν
478c"Elbette."
"Var olmayana zorunlu olarak bilgisizliği, var olana bilgiyi vermiştik, değil mi?"
"Doğru," dedi.
"Demek ne var olana ne var olmayana kanaat besler?"
"Beslemez."
"Demek kanaat ne bilgisizlik ne bilgi olabilir?"
"Öyle görünüyor."
"Peki bunların dışında mı; açıklıkta bilgiyi ya da belirsizlikte bilgisizliği aşan bir şey mi?"
"İkisi de değil."
"Öyleyse," dedim, "kanaat sana bilgiden daha karanlık, bilgisizlikten daha aydınlık mı görünüyor?"
"Hem de çok," dedi.
προσαγορεύοιτο;
πάνυ γε.
μὴ ὄντι μὴν ἄγνοιαν ἐξ ἀνάγκης ἀπέδομεν, ὄντι δὲ γνῶσιν;
ὀρθῶς, ἔφη.
οὐκ ἄρα ὂν οὐδὲ μὴ ὂν δοξάζει;
οὐ γάρ.
οὔτε ἄρα ἄγνοια οὔτε γνῶσις δόξα ἂν εἴη;
οὐκ ἔοικεν.
ἄρʼ οὖν ἐκτὸς τούτων ἐστίν, ὑπερβαίνουσα ἢ γνῶσιν σαφηνείᾳ ἢ ἄγνοιαν ἀσαφείᾳ;
οὐδέτερα.
ἀλλʼ ἆρα, ἦν δʼ ἐγώ, γνώσεως μέν σοι φαίνεται δόξα σκοτωδέστερον, ἀγνοίας δὲ φανότερον;
καὶ πολύ γε, ἔφη.
478d"İkisinin sınırları içinde mi duruyor?"
"Evet."
"Demek kanaat bu ikisinin arasında olsa gerek."
"Tamamen öyle."
"Daha önce, hem var olan hem var olmayan gibi bir şey ortaya çıkarsa, böyle bir şeyin saf olarak var olanla hiçbir şekilde var olmayanın arasında duracağını, ona ne epistēmē'nin ne bilgisizliğin, ama bilgisizlikle epistēmē arasında ortaya çıkacak şeyin karşılık geleceğini söylememiş miydik?"
"Doğru."
"Şimdi de bu ikisinin arasında kanaat dediğimiz şey ortaya çıktı, değil mi?"
"Çıktı."
ἐντὸς δʼ ἀμφοῖν κεῖται;
ναί.
μεταξὺ ἄρα ἂν εἴη τούτοιν δόξα.
κομιδῇ μὲν οὖν.
οὐκοῦν ἔφαμεν ἐν τοῖς πρόσθεν, εἴ τι φανείη οἷον ἅμα ὄν τε καὶ μὴ ὄν, τὸ τοιοῦτον μεταξὺ κεῖσθαι τοῦ εἰλικρινῶς ὄντος τε καὶ τοῦ πάντως μὴ ὄντος, καὶ οὔτε ἐπιστήμην οὔτε ἄγνοιαν ἐπʼ αὐτῷ ἔσεσθαι, ἀλλὰ τὸ μεταξὺ αὖ φανὲν ἀγνοίας καὶ ἐπιστήμης;
ὀρθῶς.
νῦν δέ γε πέφανται μεταξὺ τούτοιν ὃ δὴ καλοῦμεν δόξαν;
πέφανται.
478e"Görünüşe göre bize geriye şunu bulmak kalıyor: Var olmaktan da var olmamaktan da pay alan, haklı olarak ikisinden hiçbiri saf diye adlandırılamayacak şey. Ortaya çıkarsa ona haklı olarak kanaat konusu diyelim; uçlara uçları, aradakilere aradakileri verelim. Böyle değil mi?"
"Böyle."
"Bunlar varsayıldıktan sonra, diyeceğim ki, bana o iyi adam söylesin ve cevap versin; güzelin kendisini, güzelliğin her zaman aynı bakımdan aynı kalan bir idea'sını hiç kabul etmeyen, ama çok sayıda güzel şeyin var olduğuna inanan, biri güzelin, adilin ve ötekilerin bir olduğunu söylese buna hiç katlanamayan o seyir meraklısı. 'İyi dostum,' diyeceğiz, 'bu çok sayıdaki güzel şeyden çirkin görünmeyecek bir tane var mı? Adil şeylerden adaletsiz görünmeyecek, dine uygun şeylerden dine aykırı görünmeyecek bir tane var mı?'"
ἐκεῖνο δὴ λείποιτʼ ἂν ἡμῖν εὑρεῖν, ὡς ἔοικε, τὸ ἀμφοτέρων μετέχον, τοῦ εἶναί τε καὶ μὴ εἶναι, καὶ οὐδέτερον εἰλικρινὲς ὀρθῶς ἂν προσαγορευόμενον, ἵνα, ἐὰν φανῇ, δοξαστὸν αὐτὸ εἶναι ἐν δίκῃ προσαγορεύωμεν, τοῖς μὲν ἄκροις τὰ ἄκρα, τοῖς δὲ μεταξὺ τὰ μεταξὺ ἀποδιδόντες. ἢ οὐχ οὕτως;
οὕτω.
τούτων δὴ ὑποκειμένων λεγέτω μοι, φήσω, καὶ ἀποκρινέσθω
ὁ χρηστὸς ὃς αὐτὸ μὲν καλὸν καὶ ἰδέαν τινὰ αὐτοῦ κάλλους μηδεμίαν ἡγεῖται ἀεὶ μὲν κατὰ ταὐτὰ ὡσαύτως ἔχουσαν, πολλὰ δὲ τὰ καλὰ νομίζει, ἐκεῖνος ὁ φιλοθεάμων καὶ οὐδαμῇ ἀνεχόμενος ἄν τις ἓν τὸ καλὸν φῇ εἶναι καὶ δίκαιον καὶ τἆλλα οὕτω. τούτων γὰρ δή, ὦ ἄριστε, φήσομεν, τῶν πολλῶν καλῶν μῶν τι ἔστιν ὃ οὐκ αἰσχρὸν φανήσεται; καὶ τῶν δικαίων, ὃ οὐκ ἄδικον; καὶ τῶν ὁσίων, ὃ οὐκ ἀνόσιον;
479b"Yok," dedi; "zorunlu olarak bir bakıma hem güzel hem çirkin görünecekler; sorduğun öteki şeyler de öyle."
"Peki çok sayıdaki iki katlar? İki kat olduklarından daha az mı yarım görünürler?"
"Hiç de daha az değil."
"Büyük ve küçük, hafif ve ağır dediğimiz şeylere de bu adlar zıtlarından daha çok mu verilecek?"
"Hayır," dedi; "her biri her zaman ikisini de taşıyacak."
"Peki çok sayıdaki şeylerin her biri, kendisine ne deniyorsa o şey olmaktan çok mu öyledir, olmamaktan çok mu?"
"Şölenlerdeki iki anlamlı sözlere benziyor," dedi, "bir de çocukların hadımla ilgili bilmecesine: Hadımın yarasaya neyle ve yarasa neyin üstündeyken vurduğunu bilmeceyle sorarlar ya. Bunlar da iki anlamlıdır; hiçbirinin ne var olduğu ne var olmadığı, ne ikisi birden ne de hiçbiri olduğu kesin olarak düşünülebilir."
οὔκ, ἀλλʼ ἀνάγκη, ἔφη, καὶ καλά πως αὐτὰ καὶ αἰσχρὰ φανῆναι, καὶ ὅσα ἄλλα ἐρωτᾷς.
τί δὲ τὰ πολλὰ διπλάσια; ἧττόν τι ἡμίσεα ἢ διπλάσια φαίνεται;
οὐδέν.
καὶ μεγάλα δὴ καὶ σμικρὰ καὶ κοῦφα καὶ βαρέα μή τι μᾶλλον ἃ ἂν φήσωμεν, ταῦτα προσρηθήσεται ἢ τἀναντία;
οὔκ, ἀλλʼ ἀεί, ἔφη, ἕκαστον ἀμφοτέρων ἕξεται.
πότερον οὖν ἔστι μᾶλλον ἢ οὐκ ἔστιν ἕκαστον τῶν πολλῶν τοῦτο ὃ ἄν τις φῇ αὐτὸ εἶναι;
τοῖς ἐν ταῖς ἑστιάσεσιν, ἔφη, ἐπαμφοτερίζουσιν ἔοικεν,
479c"Peki onlarla ne yapacaksın," dedim, "onları varlık (ousia) ile var olmamak arasındaki yerden daha güzel nereye koyacaksın? Çünkü ne var olmayandan daha çok var olmayacak kadar karanlık, ne de var olandan daha çok var olacak kadar aydınlık görünecekler."
καὶ τῷ τῶν παίδων αἰνίγματι τῷ περὶ τοῦ εὐνούχου, τῆς βολῆς πέρι τῆς νυκτερίδος, ᾧ καὶ ἐφʼ οὗ αὐτὸν αὐτὴν αἰνίττονται βαλεῖν· καὶ γὰρ ταῦτα ἐπαμφοτερίζειν, καὶ οὔτʼ εἶναι οὔτε μὴ εἶναι οὐδὲν αὐτῶν δυνατὸν παγίως νοῆσαι, οὔτε ἀμφότερα οὔτε οὐδέτερον.
ἔχεις οὖν αὐτοῖς, ἦν δʼ ἐγώ, ὅτι χρήσῃ, ἢ ὅποι θήσεις καλλίω θέσιν τῆς μεταξὺ οὐσίας τε καὶ τοῦ μὴ εἶναι; οὔτε γάρ που σκοτωδέστερα μὴ ὄντος πρὸς τὸ μᾶλλον μὴ εἶναι
479d"Çok doğru," dedi.
"Demek görünüşe göre şunu bulduk: Çoğunluğun güzel ve öteki şeyler hakkındaki pek çok yerleşik inancı, var olmayanla saf olarak var olanın arasında bir yerde dönüp duruyor."
"Bulduk."
"Böyle bir şey ortaya çıkarsa ona bilinen değil, kanaat konusu dememiz gerektiğini, arada dolaşanın aradaki yetiyle yakalandığını da önceden kabul etmiştik."
"Kabul etmiştik."
φανήσεται, οὔτε φανότερα ὄντος πρὸς τὸ μᾶλλον εἶναι.
ἀληθέστατα, ἔφη.
ηὑρήκαμεν ἄρα, ὡς ἔοικεν, ὅτι τὰ τῶν πολλῶν πολλὰ νόμιμα καλοῦ τε πέρι καὶ τῶν ἄλλων μεταξύ που κυλινδεῖται τοῦ τε μὴ ὄντος καὶ τοῦ ὄντος εἰλικρινῶς.
ηὑρήκαμεν.
προωμολογήσαμεν δέ γε, εἴ τι τοιοῦτον φανείη, δοξαστὸν αὐτὸ ἀλλʼ οὐ γνωστὸν δεῖν λέγεσθαι, τῇ μεταξὺ δυνάμει τὸ μεταξὺ πλανητὸν ἁλισκόμενον.
ὡμολογήκαμεν.
479e"Demek çok sayıda güzel şeyi seyredip güzelin kendisini görmeyen, onları ona götürene bile ardından gidemeyen, çok sayıda adil şeyi görüp adilin kendisini görmeyen, her şeyde böyle olanlar için her şeye kanaat beslediklerini, ama kanaat besledikleri şeylerin hiçbirini bilmediklerini söyleyeceğiz."
"Zorunlu olarak," dedi.
"Peki her şeyin kendisini, her zaman aynı bakımdan aynı kalan şeyleri seyredenler? Onlar kanaat beslemiyor, biliyor değiller mi?"
"Bu da zorunlu."
"Öyleyse bunların bilginin konusu olan şeylere, ötekilerin ise kanaatin konusu olan şeylere bağlı olduğunu ve onları sevdiğini söyleyeceğiz, değil mi?
τοὺς ἄρα πολλὰ καλὰ θεωμένους, αὐτὸ δὲ τὸ καλὸν μὴ ὁρῶντας μηδʼ ἄλλῳ ἐπʼ αὐτὸ ἄγοντι δυναμένους ἕπεσθαι, καὶ πολλὰ δίκαια, αὐτὸ δὲ τὸ δίκαιον μή, καὶ πάντα οὕτω, δοξάζειν φήσομεν ἅπαντα, γιγνώσκειν δὲ ὧν δοξάζουσιν οὐδέν.
ἀνάγκη, ἔφη.
τί δὲ αὖ τοὺς αὐτὰ ἕκαστα θεωμένους καὶ ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ ὡσαύτως ὄντα; ἆρʼ οὐ γιγνώσκειν ἀλλʼ οὐ δοξάζειν;
ἀνάγκη καὶ ταῦτα.
οὐκοῦν καὶ ἀσπάζεσθαί τε καὶ φιλεῖν τούτους μὲν ταῦτα
480aHatırlamıyor muyuz, ötekilerin güzel seslere, renklere ve bu türden şeylere bayılıp onları seyrettiklerini, ama güzelin kendisinin bir şey olarak var olmasına bile katlanamadıklarını söylemiştik?"
"Hatırlıyoruz."
"Öyleyse onlara filozof yerine kanaat sever dersek yanlış bir şey yapmış olur muyuz? Böyle dersek bize çok mu kızarlar?"
"Bana uyarlarsa kızmazlar," dedi; "çünkü hakikate kızmak yakışık almaz."
"Demek her şeyin kendisine, var olana bağlı olanlara kanaat sever değil, filozof dememiz gerekiyor?"
"Kesinlikle."
φήσομεν ἐφʼ οἷς γνῶσίς ἐστιν, ἐκείνους δὲ ἐφʼ οἷς δόξα; ἢ οὐ μνημονεύομεν ὅτι φωνάς τε καὶ χρόας καλὰς καὶ τὰ τοιαῦτʼ ἔφαμεν τούτους φιλεῖν τε καὶ θεᾶσθαι, αὐτὸ δὲ τὸ καλὸν οὐδʼ ἀνέχεσθαι ὥς τι ὄν;
μεμνήμεθα.
μὴ οὖν τι πλημμελήσομεν φιλοδόξους καλοῦντες αὐτοὺς μᾶλλον ἢ φιλοσόφους; καὶ ἆρα ἡμῖν σφόδρα χαλεπανοῦσιν ἂν οὕτω λέγωμεν;
οὔκ, ἄν γέ μοι πείθωνται, ἔφη· τῷ γὰρ ἀληθεῖ χαλεπαίνειν οὐ θέμις.
τοὺς αὐτὸ ἄρα ἕκαστον τὸ ὂν ἀσπαζομένους φιλοσόφους ἀλλʼ οὐ φιλοδόξους κλητέον;
παντάπασι μὲν οὖν.