İçeriğe geç
Devlet

Platon · Devlet

IV. Kitap

419aAdeimantos söze girip, "Peki Sokrates," dedi, "biri sana bu adamları hiç de mesut kılmadığını, hem de bunun onların kendi yüzlerinden olduğunu söylerse kendini nasıl savunacaksın? Şehir gerçekte onların, ama şehirden hiçbir iyilik görmüyorlar; oysa başkaları tarlalar edinir, güzel ve büyük evler yaptırır, onlara yakışan eşyalar alır, tanrılara kendi adlarına kurbanlar keser, misafir ağırlar; üstelik az önce söylediğin gibi altına, gümüşe ve mutlu olacak kimselerin sahip olması âdetten sayılan her şeye sahip olurlar. 'Ama bunlar,' diyebilir, 'şehirde tıpkı ücretli paralı askerler gibi, nöbet tutmaktan başka bir iş yapmadan oturuyor görünüyorlar.'"

419a

καὶ ὁ Ἀδείμαντος ὑπολαβών, τί οὖν, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἀπολογήσῃ, ἐάν τίς σε φῇ μὴ πάνυ τι εὐδαίμονας ποιεῖν τούτους τοὺς ἄνδρας, καὶ ταῦτα διʼ ἑαυτούς, ὧν ἔστι μὲν ἡ πόλις τῇ ἀληθείᾳ, οἱ δὲ μηδὲν ἀπολαύουσιν ἀγαθὸν τῆς πόλεως, οἷον ἄλλοι ἀγρούς τε κεκτημένοι καὶ οἰκίας οἰκοδομούμενοι καλὰς καὶ μεγάλας, καὶ ταύταις πρέπουσαν κατασκευὴν κτώμενοι, καὶ θυσίας θεοῖς ἰδίας θύοντες, καὶ ξενοδοκοῦντες, καὶ δὴ καὶ ἃ νυνδὴ σὺ ἔλεγες, χρυσόν τε καὶ ἄργυρον κεκτημένοι καὶ πάντα ὅσα νομίζεται τοῖς μέλλουσιν μακαρίοις εἶναι;

ἀλλʼ ἀτεχνῶς, φαίη ἄν, ὥσπερ ἐπίκουροι μισθωτοὶ ἐν

420a"Evet," dedim, "üstelik yalnız yiyeceklerini alıyorlar, ötekiler gibi yiyeceğin yanında bir ücret de almıyorlar; öyle ki kendi başlarına bir yolculuğa çıkmak isteseler buna izinleri olmayacak, ne metreslere bir şey verebilecek ne de mesut görünenlerin harcadığı gibi istedikleri başka bir şeye harcayabilecekler. Bunları ve bunlar gibi birçok şeyi suçlamanın dışında bırakıyorsun."

"Öyleyse," dedi, "bunlar da suçlamaya eklenmiş olsun."

420a

τῇ πόλει φαίνονται καθῆσθαι οὐδὲν ἄλλο ἢ φρουροῦντες.

ναί, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ ταῦτά γε ἐπισίτιοι καὶ οὐδὲ μισθὸν πρὸς τοῖς σιτίοις λαμβάνοντες ὥσπερ οἱ ἄλλοι, ὥστε οὐδʼ ἂν ἀποδημῆσαι βούλωνται ἰδίᾳ, ἐξέσται αὐτοῖς, οὐδʼ ἑταίραις διδόναι, οὐδʼ ἀναλίσκειν ἄν ποι βούλωνται ἄλλοσε, οἷα δὴ οἱ εὐδαίμονες δοκοῦντες εἶναι ἀναλίσκουσι. ταῦτα καὶ ἄλλα τοιαῦτα συχνὰ τῆς κατηγορίας ἀπολείπεις.

ἀλλʼ, ἦ δʼ ὅς, ἔστω καὶ ταῦτα κατηγορημένα.

420b"Kendimizi nasıl savunacağız, diyorsun?"

"Evet."

"Aynı yoldan giderek," dedim, "sanırım söylenmesi gerekeni bulacağız. Şöyle diyeceğiz: bunların böyle yaşarken en mesut kişiler olması hiç şaşırtıcı olmaz; ama biz şehri, içinde bir zümre ötekilerden çok mesut olsun diye değil, bütün şehir olabildiğince mesut olsun diye kuruyoruz. Çünkü adaleti en çok böyle bir şehirde, adaletsizliği de en kötü yönetilen şehirde bulacağımızı, onları gördükten sonra da epeydir aradığımız şeye karar verebileceğimizi düşünmüştük.

420b

τί οὖν δὴ ἀπολογησόμεθα, φῄς;

ναί.

τὸν αὐτὸν οἶμον, ἦν δʼ ἐγώ, πορευόμενοι εὑρήσομεν, ὡς ἐγᾦμαι, ἃ λεκτέα. ἐροῦμεν γὰρ ὅτι θαυμαστὸν μὲν ἂν οὐδὲν εἴη εἰ καὶ οὗτοι οὕτως εὐδαιμονέστατοί εἰσιν, οὐ μὴν πρὸς τοῦτο βλέποντες τὴν πόλιν οἰκίζομεν, ὅπως ἕν τι ἡμῖν ἔθνος ἔσται διαφερόντως εὔδαιμον, ἀλλʼ ὅπως ὅτι μάλιστα ὅλη ἡ πόλις. ᾠήθημεν γὰρ ἐν τῇ τοιαύτῃ μάλιστα ἂν εὑρεῖν δικαιοσύνην καὶ αὖ ἐν τῇ κάκιστα οἰκουμένῃ

420cŞimdi, sanırım, mesut şehri biçimlendiriyoruz: içinden birkaç kişiyi ayırıp onları mesut kılarak değil, bütününü. Az sonra da zıddını inceleyeceğiz. Diyelim ki biz bir heykeli boyarken biri gelip bizi, canlının en güzel yerlerine en güzel boyaları sürmediğimiz için kınasa — çünkü en güzel yer olan gözler mora değil siyaha boyanmış —, ona şöyle diyerek makul bir savunma yapmış oluruz sanırım: 'Sevgili dostum, gözleri göz gibi görünmeyecek kadar güzel boyamamız gerektiğini sanma, öteki parçaları da; tersine bak bakalım, her birine kendine uygun olanı vererek bütünü güzel yapıyor muyuz.

420c

ἀδικίαν, κατιδόντες δὲ κρῖναι ἂν ὃ πάλαι ζητοῦμεν. νῦν μὲν οὖν, ὡς οἰόμεθα, τὴν εὐδαίμονα πλάττομεν οὐκ ἀπολαβόντες ὀλίγους ἐν αὐτῇ τοιούτους τινὰς τιθέντες, ἀλλʼ ὅλην· αὐτίκα δὲ τὴν ἐναντίαν σκεψόμεθα. ὥσπερ οὖν ἂν εἰ ἡμᾶς ἀνδριάντα γράφοντας προσελθών τις ἔψεγε λέγων ὅτι οὐ τοῖς καλλίστοις τοῦ ζῴου τὰ κάλλιστα φάρμακα προστίθεμεν—οἱ γὰρ ὀφθαλμοὶ κάλλιστον ὂν οὐκ ὀστρείῳ ἐναληλιμμένοι εἶεν ἀλλὰ μέλανι—μετρίως ἂν ἐδοκοῦμεν

420dŞimdi de bizi bekçilere, onları bekçiden başka her şey yapacak bir saadet yakıştırmaya zorlama.

420d

πρὸς αὐτὸν ἀπολογεῖσθαι λέγοντες· ὦ θαυμάσιε, μὴ οἴου δεῖν ἡμᾶς οὕτω καλοὺς ὀφθαλμοὺς γράφειν, ὥστε μηδὲ ὀφθαλμοὺς φαίνεσθαι, μηδʼ αὖ τἆλλα μέρη, ἀλλʼ ἄθρει εἰ τὰ προσήκοντα ἑκάστοις ἀποδιδόντες τὸ ὅλον καλὸν ποιοῦμεν· καὶ δὴ καὶ νῦν μὴ ἀνάγκαζε ἡμᾶς τοιαύτην εὐδαιμονίαν τοῖς φύλαξι προσάπτειν, ἣ ἐκείνους πᾶν μᾶλλον

420eÇünkü çiftçilere de uzun kaftanlar giydirip altınlar takarak toprağı canlarının istediği kadar işlemelerini söyleyebiliriz; çömlekçileri de ateşin başında sağa doğru uzanmış, içip ziyafet çekerken, çarkı da yanlarına koyup canları istedikçe çömlek yapmaya bırakabiliriz; ötekilerin hepsini de bu şekilde mutlu kılabiliriz, ki bütün şehir mesut olsun. Ama bize böyle öğüt verme; çünkü sana uyarsak ne çiftçi çiftçi olur, ne çömlekçi çömlekçi, ne de şehri oluşturan sınıflardan herhangi biri kendi biçimini korur.

420e

ἀπεργάσεται ἢ φύλακας. ἐπιστάμεθα γὰρ καὶ τοὺς γεωργοὺς ξυστίδας ἀμφιέσαντες καὶ χρυσὸν περιθέντες πρὸς ἡδονὴν ἐργάζεσθαι κελεύειν τὴν γῆν, καὶ τοὺς κεραμέας κατακλίναντες ἐπὶ δεξιὰ πρὸς τὸ πῦρ διαπίνοντάς τε καὶ εὐωχουμένους, τὸν τροχὸν παραθεμένους, ὅσον ἂν ἐπιθυμῶσι κεραμεύειν, καὶ τοὺς ἄλλους πάντας τοιούτῳ τρόπῳ μακαρίους ποιεῖν, ἵνα δὴ ὅλη ἡ πόλις εὐδαιμονῇ.

ἀλλʼ ἡμᾶς μὴ οὕτω νουθέτει· ὡς, ἄν σοι πειθώμεθα, οὔτε ὁ γεωργὸς γεωργὸς

421aAma ötekiler için bu daha az önemlidir: kunduracılar kötüleşip bozulsalar ve olmadıkları hâlde öyleymiş gibi görünseler, bu şehir için korkunç bir şey değildir; ama kanunların ve şehrin bekçileri olmayıp öyle görünenler, görüyorsun ki bütün şehri kökünden yıkarlar; öte yandan iyi yönetimin ve saadetin fırsatı da yalnız onların elindedir.' Biz gerçekten bekçiler, şehre en az kötülük yapacak kimseler yapıyorsak, öteki ise çiftçilerden, şehirde değil de bir panayırda ziyafet çeken mesut şölen konuklarından söz ediyorsa, şehirden başka bir şeyden söz ediyordur.

421a

ἔσται οὔτε ὁ κεραμεὺς κεραμεὺς οὔτε ἄλλος οὐδεὶς οὐδὲν ἔχων σχῆμα ἐξ ὧν πόλις γίγνεται. ἀλλὰ τῶν μὲν ἄλλων ἐλάττων λόγος· νευρορράφοι γὰρ φαῦλοι γενόμενοι καὶ διαφθαρέντες καὶ προσποιησάμενοι εἶναι μὴ ὄντες πόλει οὐδὲν δεινόν, φύλακες δὲ νόμων τε καὶ πόλεως μὴ ὄντες ἀλλὰ δοκοῦντες ὁρᾷς δὴ ὅτι πᾶσαν ἄρδην πόλιν ἀπολλύασιν, καὶ αὖ τοῦ εὖ οἰκεῖν καὶ εὐδαιμονεῖν μόνοι τὸν καιρὸν ἔχουσιν. εἰ μὲν οὖν ἡμεῖς μὲν φύλακας ὡς ἀληθῶς

421bO hâlde bakmalıyız: bekçileri, kendilerinde olabildiğince çok saadet doğsun diye mi göreve getireceğiz; yoksa saadete bütün şehre bakarak bakıp onda doğup doğmadığını görecek, bu yardımcıları ve bekçileri de kendi işlerinin en iyi ustaları olmaya zorlayıp ikna edecek, ötekilerin hepsine de aynısını yapacak, böylece bütün şehir büyüyüp güzelce kurulduğunda her zümrenin saadetten payını tabiatın vermesine mi bırakacağız?"

421b

ποιοῦμεν ἥκιστα κακούργους τῆς πόλεως, ὁ δʼ ἐκεῖνο λέγων γεωργούς τινας καὶ ὥσπερ ἐν πανηγύρει ἀλλʼ οὐκ ἐν πόλει ἑστιάτορας εὐδαίμονας, ἄλλο ἄν τι ἢ πόλιν λέγοι. σκεπτέον οὖν πότερον πρὸς τοῦτο βλέποντες τοὺς φύλακας καθιστῶμεν, ὅπως ὅτι πλείστη αὐτοῖς εὐδαιμονία ἐγγενήσεται, ἢ τοῦτο μὲν εἰς τὴν πόλιν ὅλην βλέποντας θεατέον εἰ ἐκείνῃ ἐγγίγνεται, τοὺς δʼ ἐπικούρους τούτους καὶ τοὺς

421c"Bence güzel söylüyorsun," dedi.

"Peki," dedim, "bunun kardeşi olan şeyi söylediğimde de makul bulacak mısın?"

"Neymiş o?"

421c

φύλακας ἐκεῖνο ἀναγκαστέον ποιεῖν καὶ πειστέον, ὅπως ὅτι ἄριστοι δημιουργοὶ τοῦ ἑαυτῶν ἔργου ἔσονται, καὶ τοὺς ἄλλους ἅπαντας ὡσαύτως, καὶ οὕτω συμπάσης τῆς πόλεως αὐξανομένης καὶ καλῶς οἰκιζομένης ἐατέον ὅπως ἑκάστοις τοῖς ἔθνεσιν ἡ φύσις ἀποδίδωσι τοῦ μεταλαμβάνειν εὐδαιμονίας.

ἀλλʼ, ἦ δʼ ὅς, καλῶς μοι δοκεῖς λέγειν.

ἆρʼ οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ τὸ τούτου ἀδελφὸν δόξω σοι μετρίως λέγειν;

τί μάλιστα;

421d"Öteki zanaatkârlara bak; şunlar onları bozup kötüleştiriyor mu?"

"Hangileri?"

"Zenginlik," dedim, "ve yoksulluk."

"Nasıl?"

"Şöyle: zengin olan bir çömlekçi sence hâlâ zanaatıyla ilgilenmek ister mi?"

"Hiç istemez," dedi.

"Eskisinden daha tembel ve daha ihmalci olur, değil mi?"

"Hem de çok."

"Öyleyse daha kötü bir çömlekçi olur?"

"Bu da çok," dedi.

"Öte yandan yoksulluk yüzünden aletlerini ya da zanaatı için gereken başka bir şeyi sağlayamazsa işlerini de daha kötü yapar, oğullarına ya da öğrettiği başkalarına da daha kötü zanaatkâr olmayı öğretir."

421d

τοὺς ἄλλους αὖ δημιουργοὺς σκόπει εἰ τάδε διαφθείρει, ὥστε καὶ κακοὺς γίγνεσθαι.

τὰ ποῖα δὴ ταῦτα;

πλοῦτος, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ πενία.

πῶς δή;

ὧδε. πλουτήσας χυτρεὺς δοκεῖ σοι ἔτʼ ἐθελήσειν ἐπιμελεῖσθαι τῆς τέχνης;

οὐδαμῶς, ἔφη.

Ἀργὸς δὲ καὶ ἀμελὴς γενήσεται μᾶλλον αὐτὸς αὑτοῦ;

πολύ γε.

οὐκοῦν κακίων χυτρεὺς γίγνεται;

καὶ τοῦτο, ἔφη, πολύ.

καὶ μὴν καὶ ὄργανά γε μὴ ἔχων παρέχεσθαι ὑπὸ πενίας ἤ τι ἄλλο τῶν εἰς τὴν τέχνην τά τε ἔργα πονηρότερα

421e"Nasıl olmasın?"

"Demek ikisi yüzünden, yoksulluk da zenginlik yüzünden de, zanaatların işleri de kötüleşir, kendileri de."

"Öyle görünüyor."

"Görünüşe göre bekçiler için başka şeyler de bulduk; bunların fark edilmeden şehre sızmaması için her yola başvurarak dikkat etmeleri gerekiyor."

"Neymiş bunlar?"

421e

ἐργάσεται καὶ τοὺς ὑεῖς ἢ ἄλλους οὓς ἂν διδάσκῃ χείρους δημιουργοὺς διδάξεται.

πῶς δʼ οὔ;

ὑπʼ ἀμφοτέρων δή, πενίας τε καὶ πλούτου, χείρω μὲν τὰ τῶν τεχνῶν ἔργα, χείρους δὲ αὐτοί.

φαίνεται.

ἕτερα δή, ὡς ἔοικε, τοῖς φύλαξιν ηὑρήκαμεν, ἃ παντὶ τρόπῳ φυλακτέον ὅπως μήποτε αὐτοὺς λήσει εἰς τὴν πόλιν παραδύντα.

τὰ ποῖα ταῦτα;

422a"Zenginlik," dedim, "ve yoksulluk: biri lüks, tembellik ve kargaşa getirir, öteki bayağılık ve kötü işçilik, üstelik kargaşa da."

"Kesinlikle," dedi. "Ama şuna bak Sokrates: şehrimizin parası olmadığına göre nasıl savaşabilecek, hele büyük ve zengin bir şehirle savaşmak zorunda kalırsa?"

"Belli ki," dedim, "böyle tek bir şehirle savaşmak daha zor, ama iki tane böyle şehirle savaşmak daha kolay."

422a

πλοῦτός τε, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ πενία· ὡς τοῦ μὲν τρυφὴν καὶ ἀργίαν καὶ νεωτερισμὸν ἐμποιοῦντος, τῆς δὲ ἀνελευθερίαν καὶ κακοεργίαν πρὸς τῷ νεωτερισμῷ.

πάνυ μὲν οὖν, ἔφη. τόδε μέντοι, ὦ Σώκρατες, σκόπει, πῶς ἡμῖν ἡ πόλις οἵα τʼ ἔσται πολεμεῖν, ἐπειδὰν χρήματα μὴ κεκτημένη ᾖ, ἄλλως τε κἂν πρὸς μεγάλην τε καὶ πλουσίαν ἀναγκασθῇ πολεμεῖν.

δῆλον, ἦν δʼ ἐγώ, ὅτι πρὸς μὲν μίαν χαλεπώτερον,

422b"Nasıl dedin?" dedi.

"Önce," dedim, "savaşmak gerekirse, kendileri savaş atletleri olarak zengin adamlarla savaşmayacaklar mı?"

"Evet, öyle," dedi.

"Peki Adeimantos," dedim, "bu iş için olabildiğince iyi hazırlanmış tek bir boksör, boksör olmayan ama zengin ve semiz iki adamla kolayca dövüşebilir gibi gelmiyor mu sana?"

"Belki aynı anda değil," dedi.

"Önce saldıranı kaçar gibi yapıp ardından dönüp vurabilse," dedim, "ve bunu güneşte, boğucu sıcakta defalarca yapsa da mı? Böyle biri böylelerinden daha fazlasını da alt etmez mi?"

422b

πρὸς δὲ δύο τοιαύτας ῥᾷον.

πῶς εἶπες; ἦ δʼ ὅς.

πρῶτον μέν που, εἶπον, ἐὰν δέῃ μάχεσθαι, ἆρα οὐ πλουσίοις ἀνδράσι μαχοῦνται αὐτοὶ ὄντες πολέμου ἀθληταί;

ναὶ τοῦτό γε, ἔφη.

τί οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ Ἀδείμαντε; εἷς πύκτης ὡς οἷόν τε κάλλιστα ἐπὶ τοῦτο παρεσκευασμένος δυοῖν μὴ πύκταιν, πλουσίοιν δὲ καὶ πιόνοιν, οὐκ ἂν δοκεῖ σοι ῥᾳδίως μάχεσθαι;

οὐκ ἂν ἴσως, ἔφη, ἅμα γε.

οὐδʼ εἰ ἐξείη, ἦν δʼ ἐγώ, ὑποφεύγοντι τὸν πρότερον ἀεὶ

422c"Hiç kuşkusuz," dedi, "bunda şaşılacak bir şey olmaz."

"Zenginlerin boksta, bilgi ve tecrübe bakımından, savaşta olduğundan daha usta olduklarını sanmıyor musun?"

"Sanıyorum," dedi.

"Öyleyse atletlerimiz muhtemelen kendilerinin iki üç katı kişiyle kolayca savaşacaklardır."

"Sana katılıyorum," dedi; "çünkü doğru söylüyorsun bence."

422c

προσφερόμενον ἀναστρέφοντα κρούειν, καὶ τοῦτο ποιοῖ πολλάκις ἐν ἡλίῳ τε καὶ πνίγει; ἆρά γε οὐ καὶ πλείους χειρώσαιτʼ ἂν τοιούτους ὁ τοιοῦτος;

ἀμέλει, ἔφη, οὐδὲν ἂν γένοιτο θαυμαστόν.

ἀλλʼ οὐκ οἴει πυκτικῆς πλέον μετέχειν τοὺς πλουσίους ἐπιστήμῃ τε καὶ ἐμπειρίᾳ ἢ πολεμικῆς;

ἔγωγʼ, ἔφη.

ῥᾳδίως ἄρα ἡμῖν οἱ ἀθληταὶ ἐκ τῶν εἰκότων διπλασίοις τε καὶ τριπλασίοις αὑτῶν μαχοῦνται.

συγχωρήσομαί σοι, ἔφη· δοκεῖς γάρ μοι ὀρθῶς λέγειν.

422d"Peki öteki şehre elçiler gönderip doğruyu söyleseler: 'Biz ne altın ne gümüş kullanırız, bize caiz de değildir, ama size caizdir; bizimle birlikte savaşın, ötekilerinkini siz alın'? Bunu duyanlardan birinin, köpeklerin yanında semiz ve yumuşak koyunlarla savaşmaktansa sağlam ve sırım gibi köpeklerle savaşmayı seçeceğini mi sanırsın?"

"Sanmıyorum. Ama başkalarının paraları tek bir şehirde toplanırsa," dedi, "bak, zengin olmayan şehre bir tehlike getirmesin."

422d

τί δʼ ἂν πρεσβείαν πέμψαντες εἰς τὴν ἑτέραν πόλιν τἀληθῆ εἴπωσιν, ὅτι ἡμεῖς μὲν οὐδὲν χρυσίῳ οὐδʼ ἀργυρίῳ χρώμεθα, οὐδʼ ἡμῖν θέμις, ὑμῖν δέ· συμπολεμήσαντες οὖν μεθʼ ἡμῶν ἔχετε τὰ τῶν ἑτέρων; οἴει τινὰς ἀκούσαντας ταῦτα αἱρήσεσθαι κυσὶ πολεμεῖν στερεοῖς τε καὶ ἰσχνοῖς μᾶλλον ἢ μετὰ κυνῶν προβάτοις πίοσί τε καὶ ἁπαλοῖς;

οὔ μοι δοκεῖ. ἀλλʼ ἐὰν εἰς μίαν, ἔφη, πόλιν συναθροισθῇ

422e"Mesut adamsın," dedim, "bizim kurduğumuz türden bir şehirden başkasına da şehir denmeye değer sanıyorsun."

"Peki ne denmeli?" dedi.

"Ötekilere daha büyük bir ad vermek gerekir," dedim; "çünkü her biri, oyunda dendiği gibi, bir şehir değil pek çok şehirdir. Her birinde, başka ne olursa olsun, birbirine düşman iki şehir vardır: biri yoksulların, biri zenginlerin.

422e

τὰ τῶν ἄλλων χρήματα, ὅρα μὴ κίνδυνον φέρῃ τῇ μὴ πλουτούσῃ.

εὐδαίμων εἶ, ἦν δʼ ἐγώ, ὅτι οἴει ἄξιον εἶναι ἄλλην τινὰ προσειπεῖν πόλιν ἢ τὴν τοιαύτην οἵαν ἡμεῖς κατεσκευάζομεν.

ἀλλὰ τί μήν; ἔφη.

μειζόνως, ἦν δʼ ἐγώ, χρὴ προσαγορεύειν τὰς ἄλλας· ἑκάστη γὰρ αὐτῶν πόλεις εἰσὶ πάμπολλαι ἀλλʼ οὐ πόλις, τὸ τῶν παιζόντων.

δύο μέν, κἂν ὁτιοῦν ᾖ, πολεμία ἀλλήλαις,

423aBunların her birinde de pek çok şehir vardır; onlara tek bir şehirmiş gibi davranırsan tamamen yanılırsın; ama çok şehirmiş gibi davranır, birinin malını, gücünü, hatta insanlarını ötekine verirsen her zaman çok müttefikin, az düşmanın olur. Şehrin de az önce düzenlendiği gibi itidalle yönetildikçe en büyük şehir olacaktır; ün bakımından demiyorum, gerçekten en büyük olacaktır, savaşanları yalnızca bin kişi olsa bile; çünkü bu büyüklükte tek bir şehri ne Hellenler ne barbarlar arasında kolay bulursun, ama büyük görünen, bunun birçok katı büyüklükte birçok şehir bulursun.

423a

ἡ μὲν πενήτων, ἡ δὲ πλουσίων· τούτων δʼ ἐν ἑκατέρᾳ πάνυ πολλαί, αἷς ἐὰν μὲν ὡς μιᾷ προσφέρῃ, παντὸς ἂν ἁμάρτοις, ἐὰν δὲ ὡς πολλαῖς, διδοὺς τὰ τῶν ἑτέρων τοῖς ἑτέροις χρήματά τε καὶ δυνάμεις ἢ καὶ αὐτούς, συμμάχοις μὲν ἀεὶ πολλοῖς χρήσῃ, πολεμίοις δʼ ὀλίγοις. καὶ ἕως ἂν ἡ πόλις σοι οἰκῇ σωφρόνως ὡς ἄρτι ἐτάχθη, μεγίστη ἔσται, οὐ τῷ εὐδοκιμεῖν λέγω, ἀλλʼ ὡς ἀληθῶς μεγίστη, καὶ ἐὰν μόνον ᾖ χιλίων τῶν προπολεμούντων· οὕτω γὰρ μεγάλην πόλιν μίαν οὐ ῥᾳδίως οὔτε ἐν Ἕλλησιν οὔτε ἐν βαρβάροις

423bYoksa başka türlü mü düşünüyorsun?"

"Zeus adına, hayır," dedi.

"Öyleyse," dedim, "yöneticilerimiz için şehrin ne büyüklükte olacağının ve bu büyüklükte ne kadar toprak ayırıp gerisini bırakacaklarının en güzel sınırı da bu olsa gerek."

"Hangi sınır?" dedi.

"Sanırım şu," dedim: "büyürken tek kalmaya razı olduğu sürece büyütmek, ötesinde değil."

423b

εὑρήσεις, δοκούσας δὲ πολλὰς καὶ πολλαπλασίας τῆς τηλικαύτης. ἢ ἄλλως οἴει;

οὐ μὰ τὸν Δίʼ, ἔφη.

οὐκοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, οὗτος ἂν εἴη καὶ κάλλιστος ὅρος τοῖς ἡμετέροις ἄρχουσιν, ὅσην δεῖ τὸ μέγεθος τὴν πόλιν ποιεῖσθαι καὶ ἡλίκῃ οὔσῃ ὅσην χώραν ἀφορισαμένους τὴν ἄλλην χαίρειν ἐᾶν.

τίς, ἔφη, ὅρος;

οἶμαι μέν, ἦν δʼ ἐγώ, τόνδε· μέχρι οὗ ἂν ἐθέλῃ αὐξομένη εἶναι μία, μέχρι τούτου αὔξειν, πέρα δὲ μή.

423c"Güzel," dedi.

"Öyleyse bekçilere şu buyruğu da vereceğiz: şehir ne küçük olsun ne de büyük görünsün, yeterli ve tek bir şehir olsun diye her yola başvurarak gözetsinler."

"Önemsiz bir buyruk vereceğiz onlara herhâlde," dedi.

"Bundan da önemsizi şu," dedim, "daha önce de değindiğimiz şey: bekçilerden birinin kötü bir çocuğu olursa onu ötekilerin arasına göndermek, ötekilerden biri değerli olursa onu bekçilerin arasına almak gerektiğini söylemiştik.

423c

καὶ καλῶς γʼ, ἔφη.

οὐκοῦν καὶ τοῦτο αὖ ἄλλο πρόσταγμα τοῖς φύλαξι προστάξομεν, φυλάττειν παντὶ τρόπῳ ὅπως μήτε σμικρὰ ἡ πόλις ἔσται μήτε μεγάλη δοκοῦσα, ἀλλά τις ἱκανὴ καὶ μία.

καὶ φαῦλόν γʼ, ἔφη, ἴσως αὐτοῖς προστάξομεν.

καὶ τούτου γε, ἦν δʼ ἐγώ, ἔτι φαυλότερον τόδε, οὗ καὶ ἐν τῷ πρόσθεν ἐπεμνήσθημεν λέγοντες ὡς δέοι, ἐάντε τῶν φυλάκων τις φαῦλος ἔκγονος γένηται, εἰς τοὺς ἄλλους

423dBununla şunu göstermek istiyorduk: öteki vatandaşları da, herkesi tabiatının yatkın olduğu tek işe yöneltmek gerekir; ki her biri kendine ait tek bir işle uğraşarak çok değil tek olsun, böylece bütün şehir de çok değil tek olarak büyüsün."

"Evet," dedi, "bu ötekinden daha önemsiz."

"İyi dostum Adeimantos," dedim, "insan öyle sanabilir, ama onlara verdiğimiz buyruklar çok ve büyük değil; atasözündeki o tek büyük şeyi, ya da büyük yerine yeterli şeyi korurlarsa hepsi önemsizdir."

423d

αὐτὸν ἀποπέμπεσθαι, ἐάντʼ ἐκ τῶν ἄλλων σπουδαῖος, εἰς τοὺς φύλακας. τοῦτο δʼ ἐβούλετο δηλοῦν ὅτι καὶ τοὺς ἄλλους πολίτας, πρὸς ὅ τις πέφυκεν, πρὸς τοῦτο ἕνα πρὸς ἓν ἕκαστον ἔργον δεῖ κομίζειν, ὅπως ἂν ἓν τὸ αὑτοῦ ἐπιτηδεύων ἕκαστος μὴ πολλοὶ ἀλλʼ εἷς γίγνηται, καὶ οὕτω δὴ σύμπασα ἡ πόλις μία φύηται ἀλλὰ μὴ πολλαί.

ἔστι γάρ, ἔφη, τοῦτο ἐκείνου σμικρότερον.

οὔτοι, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ ἀγαθὲ Ἀδείμαντε, ὡς δόξειεν ἄν τις, ταῦτα πολλὰ καὶ μεγάλα αὐτοῖς προστάττομεν ἀλλὰ

423e"Neymiş o?" dedi.

"Terbiye," dedim, "ve yetiştirme. Çünkü iyi terbiye görüp ölçülü adamlar olurlarsa bütün bunları kolayca görürler; şimdi atladığımız öteki şeyleri de: kadınlara sahip olmayı, evlilikleri ve çocuk yapmayı; atasözündeki gibi, bunların hepsinde dostların her şeyi olabildiğince ortak olmalıdır."

423e

πάντα φαῦλα, ἐὰν τὸ λεγόμενον ἓν μέγα φυλάττωσι, μᾶλλον δʼ ἀντὶ μεγάλου ἱκανόν.

τί τοῦτο; ἔφη.

τὴν παιδείαν, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ τροφήν· ἐὰν γὰρ εὖ παιδευόμενοι μέτριοι ἄνδρες γίγνωνται, πάντα ταῦτα ῥᾳδίως διόψονται, καὶ ἄλλα γε ὅσα νῦν ἡμεῖς παραλείπομεν, τήν τε τῶν γυναικῶν κτῆσιν καὶ γάμων καὶ παιδοποιίας, ὅτι

424a"Çok doğru olur," dedi.

"Üstelik," dedim, "bir devlet düzeni bir kez iyi başlarsa bir çember gibi büyüyerek ilerler. Çünkü korunan iyi bir yetiştirme ve terbiye iyi tabiatlar meydana getirir; iyi tabiatlar da böyle bir terbiye alınca, tıpkı öteki hayvanlarda olduğu gibi, başka bakımlardan da, üremede de öncekilerden daha iyi yetişir."

424a

δεῖ ταῦτα κατὰ τὴν παροιμίαν πάντα ὅτι μάλιστα κοινὰ τὰ φίλων ποιεῖσθαι.

ὀρθότατα γάρ, ἔφη, γίγνοιτʼ ἄν.

καὶ μήν, εἶπον, πολιτεία ἐάνπερ ἅπαξ ὁρμήσῃ εὖ, ἔρχεται ὥσπερ κύκλος αὐξανομένη· τροφὴ γὰρ καὶ παίδευσις χρηστὴ σῳζομένη φύσεις ἀγαθὰς ἐμποιεῖ, καὶ αὖ φύσεις χρησταὶ τοιαύτης παιδείας ἀντιλαμβανόμεναι ἔτι βελτίους τῶν προτέρων φύονται, εἴς τε τἆλλα καὶ εἰς τὸ

424b"Doğal," dedi.

"Kısaca söylemek gerekirse, şehirle ilgilenenler şuna sıkıca sarılmalı, farkına varmadan bozulmasına izin vermemeli ve her şeyin üstünde korumalılar: jimnastikte ve müzikte düzene aykırı yenilik yapılmamalı, düzen olabildiğince korunmalı; biri insanlar en çok, dinleyenlerin kulağında en yeni dolaşan şarkıyı beğenir dediğinde, korkmalılar ki birisi şairin yeni şarkılardan değil de yeni bir şarkı biçiminden söz ettiğini sanıp bunu övmesin.

424b

γεννᾶν, ὥσπερ καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ζῴοις.

εἰκός γʼ, ἔφη.

ὡς τοίνυν διὰ βραχέων εἰπεῖν, τούτου ἀνθεκτέον τοῖς ἐπιμεληταῖς τῆς πόλεως, ὅπως ἂν αὐτοὺς μὴ λάθῃ διαφθαρὲν ἀλλὰ παρὰ πάντα αὐτὸ φυλάττωσι, τὸ μὴ νεωτερίζειν περὶ γυμναστικήν τε καὶ μουσικὴν παρὰ τὴν τάξιν, ἀλλʼ ὡς οἷόν τε μάλιστα φυλάττειν, φοβουμένους ὅταν τις λέγῃ ὡς τὴν … ἀοιδὴν μᾶλλον ἐπιφρονέουσʼ ἄνθρωποι, Böyle bir şey ne övülmeli ne de böyle anlaşılmalı. Çünkü müzikte yeni bir türe geçmekten, her şeyi tehlikeye atmak gibi sakınmak gerekir; Damon'un dediği ve benim de inandığım gibi, en büyük siyasi kanunlar değişmeden müziğin tarzları hiçbir yerde değişmez."

424c"Beni de," dedi Adeimantos, "buna inananlardan say."

424c

μὴ πολλάκις τὸν ποιητήν τις οἴηται λέγειν οὐκ ᾄσματα νέα ἀλλὰ τρόπον ᾠδῆς νέον, καὶ τοῦτο ἐπαινῇ. δεῖ δʼ οὔτʼ ἐπαινεῖν τὸ τοιοῦτον οὔτε ὑπολαμβάνειν. εἶδος γὰρ καινὸν μουσικῆς μεταβάλλειν εὐλαβητέον ὡς ἐν ὅλῳ κινδυνεύοντα· οὐδαμοῦ γὰρ κινοῦνται μουσικῆς τρόποι ἄνευ πολιτικῶν νόμων τῶν μεγίστων, ὥς φησί τε Δάμων καὶ ἐγὼ πείθομαι.

καὶ ἐμὲ τοίνυν, ἔφη ὁ Ἀδείμαντος, θὲς τῶν πεπεισμένων.

424d"Öyleyse görünüşe göre," dedim, "bekçiler karakollarını bir yerde, müzikte kurmalılar."

"Kanunsuzluk," dedi, "buradan kolayca, fark edilmeden sızar."

"Evet," dedim, "oyun yerine geçtiği ve hiçbir kötülük yapmadığı sanıldığı için."

"Yaptığı da şudur," dedi: "azar azar yerleşip sessizce karakterlere ve uğraşlara sızar; onlardan daha büyümüş olarak insanların birbiriyle yaptığı sözleşmelere taşar; sözleşmelerden de büyük bir küstahlıkla, Sokrates, kanunlara ve devlet düzenlerine yürür; sonunda özel ve kamusal her şeyi altüst eder."

424d

τὸ δὴ φυλακτήριον, ἦν δʼ ἐγώ, ὡς ἔοικεν, ἐνταῦθά που οἰκοδομητέον τοῖς φύλαξιν, ἐν μουσικῇ.

ἡ γοῦν παρανομία, ἔφη, ῥᾳδίως αὕτη λανθάνει παραδυομένη.

ναί, ἔφην, ὡς ἐν παιδιᾶς γε μέρει καὶ ὡς κακὸν οὐδὲν ἐργαζομένη.

οὐδὲ γὰρ ἐργάζεται, ἔφη, ἄλλο γε ἢ κατὰ σμικρὸν εἰσοικισαμένη ἠρέμα ὑπορρεῖ πρὸς τὰ ἤθη τε καὶ τὰ ἐπιτηδεύματα· ἐκ δὲ τούτων εἰς τὰ πρὸς ἀλλήλους συμβόλαια μείζων ἐκβαίνει, ἐκ δὲ δὴ τῶν συμβολαίων ἔρχεται ἐπὶ

424e"Pekâlâ," dedim; "bu böyle mi?"

"Bana öyle geliyor," dedi.

"Öyleyse baştan söylediğimiz gibi, çocuklarımız hemen daha kanuna uygun bir oyuna katılmalı; çünkü oyun kanunsuz olur, çocuklar da öyle olursa, onlardan kanuna uyan ve değerli adamlar yetişmesi imkânsızdır, değil mi?"

424e

τοὺς νόμους καὶ πολιτείας σὺν πολλῇ, ὦ Σώκρατες, ἀσελγείᾳ, ἕως ἂν τελευτῶσα πάντα ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ ἀνατρέψῃ.

εἶεν, ἦν δʼ ἐγώ· οὕτω τοῦτʼ ἔχει;

δοκεῖ μοι, ἔφη.

οὐκοῦν, ὃ ἐξ ἀρχῆς ἐλέγομεν, τοῖς ἡμετέροις παισὶν ἐννομωτέρου εὐθὺς παιδιᾶς μεθεκτέον, ὡς παρανόμου γιγνομένης αὐτῆς καὶ παίδων τοιούτων ἐννόμους τε καὶ σπουδαίους

425a"Nasıl olmasın?" dedi.

"Çocuklar oyuna güzel başlayıp müzik yoluyla iyi düzeni benimsediklerinde, ötekilerin tam tersine bu düzen onlara her şeyde eşlik eder, onları büyütür ve şehirde daha önce düşmüş bir şey varsa onu yeniden kaldırır."

"Gerçekten doğru," dedi.

"Öyleyse," dedim, "küçük sayılan âdetleri de bunlar bulurlar; öncekilerin hepsini yitirdiği âdetleri."

"Hangilerini?"

425a

ἐξ αὐτῶν ἄνδρας αὐξάνεσθαι ἀδύνατον ὄν;

πῶς δʼ οὐχί; ἔφη.

ὅταν δὴ ἄρα καλῶς ἀρξάμενοι παῖδες παίζειν εὐνομίαν διὰ τῆς μουσικῆς εἰσδέξωνται, πάλιν τοὐναντίον ἢ ʼκείνοις εἰς πάντα συνέπεταί τε καὶ αὔξει, ἐπανορθοῦσα εἴ τι καὶ πρότερον τῆς πόλεως ἔκειτο.

ἀληθῆ μέντοι, ἔφη.

καὶ τὰ σμικρὰ ἄρα, εἶπον, δοκοῦντα εἶναι νόμιμα ἐξευρίσκουσιν οὗτοι, ἃ οἱ πρότερον ἀπώλλυσαν πάντα.

⟨τὰ⟩ ποῖα;

425b"Şunları: gençlerin yaşlıların yanında yakışan biçimde susmaları, yer vermeleri, ayağa kalkmaları, anne babalarına bakmaları; saç kesimleri, giysileri, ayakkabıları, bütün beden duruşu ve bu türden öteki her şey. Yoksa öyle sanmıyor musun?"

"Sanıyorum."

"Bunlar hakkında kanun koymak bence saflık olur; çünkü sözle ya da yazıyla kanunlaştırılsa da ne gerçekleşir ne de kalıcı olur."

"Nasıl olsun?"

"Galiba Adeimantos," dedim, "insan terbiyeden hangi yöne doğru yola çıkarsa ardından gelenler de o yönde olur.

425b

τὰ τοιάδε· σιγάς τε τῶν νεωτέρων παρὰ πρεσβυτέροις ἃς πρέπει, καὶ κατακλίσεις καὶ ὑπαναστάσεις καὶ γονέων θεραπείας, καὶ κουράς γε καὶ ἀμπεχόνας καὶ ὑποδέσεις καὶ ὅλον τὸν τοῦ σώματος σχηματισμὸν καὶ τἆλλα ὅσα τοιαῦτα. ἢ οὐκ οἴει;

ἔγωγε.

νομοθετεῖν δʼ αὐτὰ οἶμαι εὔηθες· οὔτε γάρ που γίγνεται οὔτʼ ἂν μείνειεν λόγῳ τε καὶ γράμμασιν νομοθετηθέντα.

πῶς γάρ;

κινδυνεύει γοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ Ἀδείμαντε, ἐκ τῆς παιδείας

425cYoksa benzer her zaman benzeri çağırmaz mı?"

"Elbette."

"Sanırım sonunda bunun, iyi ya da tersine kötü, tamamlanmış ve gürbüz tek bir şeye vardığını söyleriz."

"Nasıl söylemeyiz?" dedi.

"İşte bu yüzden," dedim, "ben de bu türden şeyler hakkında kanun koymaya artık kalkışmam."

"Haklı olarak," dedi.

"Peki tanrılar aşkına," dedim, "şu çarşı işleri: herkesin çarşıda birbiriyle yaptığı sözleşmeler, istersen el işçileriyle yapılan sözleşmeler, hakaretler, darp, dava açma ve yargıç atama; çarşılarda ya da limanlarda vergilerin toplanması ya da konması gerekiyorsa bunlar; yahut genel olarak çarşıyla, şehirle, limanla ilgili düzenlemeler ve bu türden ne varsa — bunlar hakkında kanun koymaya cüret edecek miyiz?"

425c

ὅποι ἄν τις ὁρμήσῃ, τοιαῦτα καὶ τὰ ἑπόμενα εἶναι. ἢ οὐκ ἀεὶ τὸ ὅμοιον ὂν ὅμοιον παρακαλεῖ;

τί μήν;

καὶ τελευτῶν δὴ οἶμαι φαῖμεν ἂν εἰς ἕν τι τέλεον καὶ νεανικὸν ἀποβαίνειν αὐτὸ ἢ ἀγαθὸν ἢ καὶ τοὐναντίον.

τί γὰρ οὔκ; ἦ δʼ ὅς.

ἐγὼ μὲν τοίνυν, εἶπον, διὰ ταῦτα οὐκ ἂν ἔτι τὰ τοιαῦτα ἐπιχειρήσαιμι νομοθετεῖν.

εἰκότως γʼ, ἔφη.

τί δέ, ὦ πρὸς θεῶν, ἔφην, τάδε τὰ ἀγοραῖα, συμβολαίων τε πέρι κατʼ ἀγορὰν ἕκαστοι ἃ πρὸς ἀλλήλους συμβάλλουσιν,

425d"Ama iyi ve soylu adamlara bunları buyurmaya değmez," dedi; "çünkü bunlardan kanunlaştırılması gerekenlerin çoğunu kendileri kolayca bulurlar."

425d

εἰ δὲ βούλει, καὶ χειροτεχνικῶν περὶ συμβολαίων καὶ λοιδοριῶν καὶ αἰκίας καὶ δικῶν λήξεως καὶ δικαστῶν καταστάσεως, καὶ εἴ που τελῶν τινες ἢ πράξεις ἢ θέσεις ἀναγκαῖοί εἰσιν ἢ κατʼ ἀγορὰς ἢ λιμένας, ἢ καὶ τὸ παράπαν ἀγορανομικὰ ἄττα ἢ ἀστυνομικὰ ἢ ἐλλιμενικὰ ἢ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα, τούτων τολμήσομέν τι νομοθετεῖν;

ἀλλʼ οὐκ ἄξιον, ἔφη, ἀνδράσι καλοῖς κἀγαθοῖς ἐπιτάττειν·

425e"Evet dostum," dedim, "tanrı onlara daha önce anlattığımız kanunların korunmasını nasip ederse."

"Etmezse," dedi, "böyle birçok şeyi durmadan koyup düzelterek, en iyisine ulaşacaklarını sanarak ömürlerini geçirirler."

"Böylelerinin," dedim, "hasta olup ölçüsüzlükleri yüzünden kötü yaşayışlarından vazgeçmek istemeyenler gibi yaşayacaklarını söylüyorsun."

"Tamamen öyle."

425e

τὰ πολλὰ γὰρ αὐτῶν, ὅσα δεῖ νομοθετήσασθαι, ῥᾳδίως που εὑρήσουσιν.

ναί, ὦ φίλε, εἶπον, ἐάν γε θεὸς αὐτοῖς διδῷ σωτηρίαν τῶν νόμων ὧν ἔμπροσθεν διήλθομεν.

εἰ δὲ μή γε, ἦ δʼ ὅς, πολλὰ τοιαῦτα τιθέμενοι ἀεὶ καὶ ἐπανορθούμενοι τὸν βίον διατελοῦσιν, οἰόμενοι ἐπιλήψεσθαι τοῦ βελτίστου.

λέγεις, ἔφην ἐγώ, βιώσεσθαι τοὺς τοιούτους ὥσπερ τοὺς κάμνοντάς τε καὶ οὐκ ἐθέλοντας ὑπὸ ἀκολασίας ἐκβῆναι πονηρᾶς διαίτης.

πάνυ μὲν οὖν.

426a"Bunların hâli de pek hoştur doğrusu: tedavi olurlar ama hiçbir şey elde etmezler, yalnız hastalıklarını daha karmaşık ve daha büyük hâle getirirler; biri onlara bir ilaç önerse hep onunla iyileşeceklerini umarlar."

"Böyle hastaların başına gelen tam da budur," dedi.

"Peki," dedim, "şu da hoş değil mi: doğruyu söyleyen kişiyi herkesten çok düşman bilirler; o da şunu söyler: içki içmeyi, tıka basa yemeyi, cinsel düşkünlüğü ve tembelliği bırakmadıkça ne ilaçlar ne dağlamalar ne yarmalar, ne de büyüler, muskalar ve bu türden başka bir şey ona fayda verecektir."

426a

καὶ μὴν οὗτοί γε χαριέντως διατελοῦσιν· ἰατρευόμενοι γὰρ οὐδὲν περαίνουσιν, πλήν γε ποικιλώτερα καὶ μείζω ποιοῦσι τὰ νοσήματα, καὶ ἀεὶ ἐλπίζοντες, ἐάν τις φάρμακον συμβουλεύσῃ, ὑπὸ τούτου ἔσεσθαι ὑγιεῖς.

πάνυ γάρ, ἔφη, τῶν οὕτω καμνόντων τὰ τοιαῦτα πάθη.

τί δέ; ἦν δʼ ἐγώ· τόδε αὐτῶν οὐ χαρίεν, τὸ πάντων ἔχθιστον ἡγεῖσθαι τὸν τἀληθῆ λέγοντα, ὅτι πρὶν ἂν μεθύων καὶ ἐμπιμπλάμενος καὶ ἀφροδισιάζων καὶ ἀργῶν παύσηται,

426b"Hiç hoş değil," dedi; "iyi konuşana öfkelenmenin hoş bir yanı yoktur."

"Görünüşe göre," dedim, "böyle adamları övmüyorsun."

"Zeus adına, övmüyorum."

"Öyleyse az önce söylediğimiz gibi, bütün bir şehir böyle yaparsa onu da övmeyeceksin. Yoksa kötü yönetilen şehirler sana bunlarla aynı şeyi yapıyor gibi görünmüyor mu? Vatandaşlarına şehrin bütün düzenine dokunmamalarını, dokunanın öleceğini ilan ederler; ama böyle yönetilen kendilerine en hoş biçimde hizmet eden, yaltaklanarak gönüllerini eden, isteklerini önceden sezip yerine getirmekte usta olan kişi onlara göre iyi bir adamdır, büyük işlerde bilgedir ve onlarca onurlandırılır."

426b

οὔτε φάρμακα οὔτε καύσεις οὔτε τομαὶ οὐδʼ αὖ ἐπῳδαὶ αὐτὸν οὐδὲ περίαπτα οὐδὲ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδὲν ὀνήσει;

οὐ πάνυ χαρίεν, ἔφη· τὸ γὰρ τῷ εὖ λέγοντι χαλεπαίνειν οὐκ ἔχει χάριν.

οὐκ ἐπαινέτης εἶ, ἔφην ἐγώ, ὡς ἔοικας, τῶν τοιούτων ἀνδρῶν.

οὐ μέντοι μὰ Δία.

οὐδʼ ἂν ἡ πόλις ἄρα, ὅπερ ἄρτι ἐλέγομεν, ὅλη τοιοῦτον ποιῇ, οὐκ ἐπαινέσῃ. ἢ οὐ φαίνονταί σοι ταὐτὸν ἐργάζεσθαι τούτοις τῶν πόλεων ὅσαι κακῶς πολιτευόμεναι προαγορεύουσι

426c"Bana da aynı şeyi yapıyorlar gibi geliyor," dedi, "hiçbir şekilde de övmüyorum."

426c

τοῖς πολίταις τὴν μὲν κατάστασιν τῆς πόλεως ὅλην μὴ κινεῖν, ὡς ἀποθανουμένους, ὃς ἂν τοῦτο δρᾷ· ὃς δʼ ἂν σφᾶς οὕτω πολιτευομένους ἥδιστα θεραπεύῃ καὶ χαρίζηται ὑποτρέχων καὶ προγιγνώσκων τὰς σφετέρας βουλήσεις καὶ ταύτας δεινὸς ᾖ ἀποπληροῦν, οὗτος ἄρα ἀγαθός τε ἔσται ἀνὴρ καὶ σοφὸς τὰ μεγάλα καὶ τιμήσεται ὑπὸ σφῶν;

ταὐτὸν μὲν οὖν, ἔφη, ἔμοιγε δοκοῦσι δρᾶν, καὶ οὐδʼ ὁπωστιοῦν ἐπαινῶ.

426d"Peki böyle şehirlere hizmet etmeye istekli ve hevesli olanlara ne dersin? Cesaretlerine ve rahatlıklarına hayran olmuyor musun?"

"Oluyorum," dedi, "yalnız onlara aldanıp çoğunluk övdü diye kendilerini gerçekten devlet adamı sananlar hariç."

"Nasıl yani?" dedim. "Bu adamları bağışlamıyor musun? Yoksa ölçmeyi bilmeyen birinin, kendisi gibi ölçmeyi bilmeyen birçok kişi ona dört arşın boyunda olduğunu söyleyince, kendisi hakkında bunu düşünmemesi mümkün mü sanıyorsun?"

426d

τί δʼ αὖ τοὺς ἐθέλοντας θεραπεύειν τὰς τοιαύτας πόλεις καὶ προθυμουμένους; οὐκ ἄγασαι τῆς ἀνδρείας τε καὶ εὐχερείας;

ἔγωγʼ, ἔφη, πλήν γʼ ὅσοι ἐξηπάτηνται ὑπʼ αὐτῶν καὶ οἴονται τῇ ἀληθείᾳ πολιτικοὶ εἶναι, ὅτι ἐπαινοῦνται ὑπὸ τῶν πολλῶν.

πῶς λέγεις; οὐ συγγιγνώσκεις, ἦν δʼ ἐγώ, τοῖς ἀνδράσιν; ἢ οἴει οἷόν τʼ εἶναι ἀνδρὶ μὴ ἐπισταμένῳ μετρεῖν, ἑτέρων

426e"O da olmaz," dedi.

"Öyleyse kızma; çünkü böyleleri herkesten hoş insanlardır: az önce anlattığımız türden kanunlar koyup düzeltirler, sözleşmelerdeki hilelere ve az önce saydığım şeylere bir son bulacaklarını sanırlar; gerçekte bir Hydra'nın başını kestiklerinin farkında değildirler."

426e

τοιούτων πολλῶν λεγόντων ὅτι τετράπηχύς ἐστιν, αὐτὸν ταῦτα μὴ ἡγεῖσθαι περὶ αὑτοῦ;

οὐκ αὖ, ἔφη, τοῦτό γε.

μὴ τοίνυν χαλέπαινε· καὶ γάρ πού εἰσι πάντων χαριέστατοι οἱ τοιοῦτοι, νομοθετοῦντές τε οἷα ἄρτι διήλθομεν καὶ ἐπανορθοῦντες, ἀεὶ οἰόμενοί τι πέρας εὑρήσειν περὶ τὰ ἐν τοῖς συμβολαίοις κακουργήματα καὶ περὶ ἃ νυνδὴ ἐγὼ ἔλεγον, ἀγνοοῦντες ὅτι τῷ ὄντι ὥσπερ Ὕδραν τέμνουσιν.

427a"Gerçekten de başka bir şey yapmıyorlar," dedi.

"Ben de," dedim, "kanunlar ve devlet düzeniyle ilgili bu türden şeylerle gerçek kanun koyucunun ne kötü ne iyi yönetilen bir şehirde uğraşması gerektiğini düşünmezdim: birinde, çünkü faydasızdır ve hiçbir işe yaramaz; ötekinde, çünkü bunların bir kısmını herkes bulabilir, bir kısmı da önceki uğraşlardan kendiliğinden çıkar."

427a

καὶ μήν, ἔφη, οὐκ ἄλλο γέ τι ποιοῦσιν.

ἐγὼ μὲν τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, τὸ τοιοῦτον εἶδος νόμων πέρι καὶ πολιτείας οὔτʼ ἐν κακῶς οὔτʼ ἐν εὖ πολιτευομένῃ πόλει ᾤμην ἂν δεῖν τὸν ἀληθινὸν νομοθέτην πραγματεύεσθαι, ἐν τῇ μὲν ὅτι ἀνωφελῆ καὶ πλέον οὐδέν, ἐν δὲ τῇ ὅτι τὰ μὲν αὐτῶν κἂν ὁστισοῦν εὕροι, τὰ δὲ ὅτι αὐτόματα ἔπεισιν ἐκ τῶν ἔμπροσθεν ἐπιτηδευμάτων.

427b"O hâlde," dedi, "kanun koymaktan bize daha ne kaldı?"

Ben de, "Bize hiçbir şey," dedim; "ama Delphoi'deki Apollon'a kanunların en büyükleri, en güzelleri ve ilkleri kaldı."

"Hangileri?" dedi.

"Tapınakların kurulması, kurbanlar ve tanrılara, daimōn'lara, kahramanlara gösterilen öteki hizmetler; bir de ölülerin gömülmesi ve öteki dünyadakilerin bize iyi niyetli olmaları için onlara yapılması gereken her şey. Çünkü bu türden şeyleri biz bilmeyiz; şehri kurarken de aklımız varsa başka hiç kimseye uymayız, atalarımızın yorumcusundan başkasını da yorumcu olarak kullanmayız.

427b

τί οὖν, ἔφη, ἔτι ἂν ἡμῖν λοιπὸν τῆς νομοθεσίας εἴη;

καὶ ἐγὼ εἶπον ὅτι ἡμῖν μὲν οὐδέν, τῷ μέντοι Ἀπόλλωνι τῷ ἐν Δελφοῖς τά γε μέγιστα καὶ κάλλιστα καὶ πρῶτα τῶν νομοθετημάτων.

τὰ ποῖα; ἦ δʼ ὅς.

ἱερῶν τε ἱδρύσεις καὶ θυσίαι καὶ ἄλλαι θεῶν τε καὶ δαιμόνων καὶ ἡρώων θεραπεῖαι· τελευτησάντων ⟨τε⟩ αὖ θῆκαι καὶ ὅσα τοῖς ἐκεῖ δεῖ ὑπηρετοῦντας ἵλεως αὐτοὺς ἔχειν. τὰ γὰρ δὴ τοιαῦτα οὔτʼ ἐπιστάμεθα ἡμεῖς οἰκίζοντές τε πόλιν

427cÇünkü bu konularda bütün insanların atalarından kalma yorumcusu bu tanrıdır; yeryüzünün göbeği üzerinde oturup yorumlar."

"Güzel söylüyorsun," dedi, "böyle yapmalı."

"Şimdi Ariston'un oğlu," dedim, "şehrin kurulmuş sayılır. Bundan sonra bir yerden yeterli bir ışık bulup ona kendin bak; kardeşini, Polemarkhos'u ve ötekileri de çağır; bakalım bir yolunu bulup adaletin nerede, adaletsizliğin nerede olduğunu, ikisinin birbirinden ne farkı olduğunu ve mesut olacak kişinin, bütün tanrılardan ve insanlardan gizli kalsın kalmasın, hangisine sahip olması gerektiğini görebilecek miyiz."

427c

οὐδενὶ ἄλλῳ πεισόμεθα, ἐὰν νοῦν ἔχωμεν, οὐδὲ χρησόμεθα ἐξηγητῇ ἀλλʼ ἢ τῷ πατρίῳ· οὗτος γὰρ δήπου ὁ θεὸς περὶ τὰ τοιαῦτα πᾶσιν ἀνθρώποις πάτριος ἐξηγητὴς [ἐν μέσῳ] τῆς γῆς ἐπὶ τοῦ ὀμφαλοῦ καθήμενος ἐξηγεῖται.

καὶ καλῶς γʼ, ἔφη, λέγεις· καὶ ποιητέον οὕτω.

ὠικισμένη μὲν τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, ἤδη ἄν σοι εἴη, ὦ παῖ

427d"Boş konuşuyorsun," dedi Glaukon; "çünkü bunu kendin araştıracağına söz vermiştin; adalete gücün yettiğince her yoldan yardım etmemenin sana dine uygun düşmeyeceğini söylemiştin."

427d

Ἀρίστωνος, ἡ πόλις· τὸ δὲ δὴ μετὰ τοῦτο σκόπει ἐν αὐτῇ, φῶς ποθὲν πορισάμενος ἱκανόν, αὐτός τε καὶ τὸν ἀδελφὸν παρακάλει καὶ Πολέμαρχον καὶ τοὺς ἄλλους, ἐάν πως ἴδωμεν ποῦ ποτʼ ἂν εἴη ἡ δικαιοσύνη καὶ ποῦ ἡ ἀδικία, καὶ τί ἀλλήλοιν διαφέρετον, καὶ πότερον δεῖ κεκτῆσθαι τὸν μέλλοντα εὐδαίμονα εἶναι, ἐάντε λανθάνῃ ἐάντε μὴ πάντας θεούς τε καὶ ἀνθρώπους.

οὐδὲν λέγεις, ἔφη ὁ Γλαύκων· σὺ γὰρ ὑπέσχου ζητήσειν,

427e"Doğru hatırlatıyorsun," dedim; "böyle yapmalı, ama siz de yardım etmelisiniz."

"Ederiz," dedi.

"Öyleyse," dedim, "onu şöyle bulacağımı umuyorum. Sanırım şehrimiz, doğru kurulduysa, tam anlamıyla iyidir."

"Zorunlu olarak," dedi.

"Öyleyse belli ki bilge, cesur, itidalli ve adildir."

"Belli."

"O hâlde bunlardan hangisini onda bulursak, geriye kalan bulunmamış olan olacak, değil mi?"

427e

ὡς οὐχ ὅσιόν σοι ὂν μὴ οὐ βοηθεῖν δικαιοσύνῃ εἰς δύναμιν παντὶ τρόπῳ.

ἀληθῆ, ἔφην ἐγώ, ὑπομιμνῄσκεις, καὶ ποιητέον μέν γε οὕτως, χρὴ δὲ καὶ ὑμᾶς συλλαμβάνειν.

ἀλλʼ, ἔφη, ποιήσομεν οὕτω.

ἐλπίζω τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, εὑρήσειν αὐτὸ ὧδε. οἶμαι ἡμῖν τὴν πόλιν, εἴπερ ὀρθῶς γε ᾤκισται, τελέως ἀγαθὴν εἶναι.

ἀνάγκη γʼ, ἔφη.

δῆλον δὴ ὅτι σοφή τʼ ἐστὶ καὶ ἀνδρεία καὶ σώφρων καὶ δικαία.

δῆλον.

οὐκοῦν ὅτι ἂν αὐτῶν εὕρωμεν ἐν αὐτῇ, τὸ ὑπόλοιπον ἔσται τὸ οὐχ ηὑρημένον;

428a"Elbette."

"Tıpkı başka dört şeyde olduğu gibi: bunlardan birini herhangi bir şeyde arıyor olsaydık, onu önce tanıdığımızda bize yeterdi; ama önce öteki üçünü tanısaydık, aradığımız da bununla tanınmış olurdu; çünkü belli ki geriye kalandan başkası olamazdı."

"Doğru söylüyorsun," dedi.

"Öyleyse bunlar da dört tane olduğuna göre, onları da aynı şekilde aramalı değil miyiz?"

"Belli ki."

"Bana öyle geliyor ki onda ilk göze çarpan bilgelik; onunla ilgili tuhaf bir şey de görünüyor."

428a

τί μήν;

ὥσπερ τοίνυν ἄλλων τινῶν τεττάρων, εἰ ἕν τι ἐζητοῦμεν αὐτῶν ἐν ὁτῳοῦν, ὁπότε πρῶτον ἐκεῖνο ἔγνωμεν, ἱκανῶς ἂν εἶχεν ἡμῖν, εἰ δὲ τὰ τρία πρότερον ἐγνωρίσαμεν, αὐτῷ ἂν τούτῳ ἐγνώριστο τὸ ζητούμενον· δῆλον γὰρ ὅτι οὐκ ἄλλο ἔτι ἦν ἢ τὸ ὑπολειφθέν.

ὀρθῶς, ἔφη, λέγεις.

οὐκοῦν καὶ περὶ τούτων, ἐπειδὴ τέτταρα ὄντα τυγχάνει, ὡσαύτως ζητητέον;

δῆλα δή.

καὶ μὲν δὴ πρῶτόν γέ μοι δοκεῖ ἐν αὐτῷ κατάδηλον εἶναι

428b"Ne?" dedi.

"Anlattığımız şehir bana gerçekten bilge görünüyor; çünkü isabetli karar verir, değil mi?"

"Evet."

"Bu isabetli karar verme de belli ki bir tür epistēmē'dir; çünkü insanlar cehaletle değil, epistēmē ile isabetli karar verirler."

"Belli."

"Şehirde ise pek çok ve çeşit çeşit epistēmē vardır."

"Nasıl olmasın?"

"Peki şehre, dülgerlerin epistēmē'si yüzünden bilge ve isabetli karar veren mi denmeli?"

428b

ἡ σοφία· καί τι ἄτοπον περὶ αὐτὴν φαίνεται.

τί; ἦ δʼ ὅς.

σοφὴ μὲν τῷ ὄντι δοκεῖ μοι ἡ πόλις εἶναι ἣν διήλθομεν· εὔβουλος γάρ, οὐχί;

ναί.

καὶ μὴν τοῦτό γε αὐτό, ἡ εὐβουλία, δῆλον ὅτι ἐπιστήμη τίς ἐστιν· οὐ γάρ που ἀμαθίᾳ γε ἀλλʼ ἐπιστήμῃ εὖ βουλεύονται.

δῆλον.

πολλαὶ δέ γε καὶ παντοδαπαὶ ἐπιστῆμαι ἐν τῇ πόλει εἰσίν.

πῶς γὰρ οὔ;

ἆρʼ οὖν διὰ τὴν τῶν τεκτόνων ἐπιστήμην σοφὴ καὶ εὔβουλος ἡ πόλις προσρητέα;

428c"Hiç de değil," dedi; "bu yüzden ona olsa olsa dülgerlikte usta denir."

"Öyleyse tahta eşyaların en iyi nasıl olacağına dair karar veren epistēmē yüzünden şehre bilge denmemeli."

"Denmemeli elbette."

"Peki? Tunçtan yapılan şeylere dair olan ya da bu türden başka biri yüzünden?"

"Hiçbiri yüzünden," dedi.

"Ne de topraktan ürün yetiştirmeye dair olan yüzünden; bu yüzden ona çiftçilikte usta denir."

"Bana öyle geliyor."

"Peki?" dedim. "Az önce kurduğumuz şehirde vatandaşların bazılarında öyle bir epistēmē var mı ki şehirdeki şeylerden biri hakkında değil, şehrin bütünü hakkında, şehrin hem kendi içinde hem öteki şehirlerle en iyi nasıl ilişki kuracağı hakkında karar versin?"

428c

οὐδαμῶς, ἔφη, διά γε ταύτην, ἀλλὰ τεκτονική.

οὐκ ἄρα διὰ τὴν ὑπὲρ τῶν ξυλίνων σκευῶν ἐπιστήμην, βουλευομένη ὡς ἂν ἔχοι βέλτιστα, σοφὴ κλητέα πόλις.

οὐ μέντοι.

τί δέ; τὴν ὑπὲρ τῶν ἐκ τοῦ χαλκοῦ ἤ τινα ἄλλην τῶν τοιούτων;

οὐδʼ ἡντινοῦν, ἔφη.

οὐδὲ τὴν ὑπὲρ τοῦ καρποῦ τῆς γενέσεως ἐκ τῆς γῆς, ἀλλὰ γεωργική.

δοκεῖ μοι.

τί δʼ; ἦν δʼ ἐγώ· ἔστι τις ἐπιστήμη ἐν τῇ ἄρτι ὑφʼ ἡμῶν οἰκισθείσῃ παρά τισι τῶν πολιτῶν, ᾗ οὐχ ὑπὲρ τῶν

428d"Var elbette."

"Nedir," dedim, "ve kimlerde bulunur?"

"Bu bekçilik epistēmē'sidir," dedi, "ve az önce tam bekçiler dediğimiz yöneticilerde bulunur."

"Peki bu epistēmē yüzünden şehre ne diyorsun?"

"İsabetli karar veren," dedi, "ve gerçekten bilge."

"Peki," dedim, "şehrimizde demircilerin mi, yoksa bu gerçek bekçilerin mi daha çok olacağını sanıyorsun?"

428d

ἐν τῇ πόλει τινὸς βουλεύεται, ἀλλʼ ὑπὲρ αὑτῆς ὅλης, ὅντινα τρόπον αὐτή τε πρὸς αὑτὴν καὶ πρὸς τὰς ἄλλας πόλεις ἄριστα ὁμιλοῖ;

ἔστι μέντοι.

τίς, ἔφην ἐγώ, καὶ ἐν τίσιν;

αὕτη, ἦ δʼ ὅς, ἡ φυλακική, καὶ ἐν τούτοις τοῖς ἄρχουσιν οὓς νυνδὴ τελέους φύλακας ὠνομάζομεν.

διὰ ταύτην οὖν τὴν ἐπιστήμην τί τὴν πόλιν προσαγορεύεις;

εὔβουλον, ἔφη, καὶ τῷ ὄντι σοφήν.

πότερον οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, ἐν τῇ πόλει οἴει ἡμῖν χαλκέας

428e"Demircilerin, hem de çok daha fazla," dedi.

"Öyleyse," dedim, "bir epistēmē'ye sahip oldukları için bir adla anılan öteki herkes arasında da bunlar en az sayıda olanlar olmaz mı?"

"Hem de çok."

"Demek tabiata uygun kurulmuş bir şehir, en küçük zümresi ve kendi parçası sayesinde, yani başta duran ve yöneten parçadaki epistēmē sayesinde bütünüyle bilge olur. Görünüşe göre, öteki epistēmē'ler arasında yalnız bilgelik denmesi gereken bu epistēmē'den pay almaya yaraşan soy da tabiatça en az sayıda olanıdır."

428e

πλείους ἐνέσεσθαι ἢ τοὺς ἀληθινοὺς φύλακας τούτους;

πολύ, ἔφη, χαλκέας.

οὐκοῦν, ἔφην, καὶ τῶν ἄλλων ὅσοι ἐπιστήμας ἔχοντες ὀνομάζονταί τινες εἶναι, πάντων τούτων οὗτοι ἂν εἶεν ὀλίγιστοι;

πολύ γε.

τῷ σμικροτάτῳ ἄρα ἔθνει καὶ μέρει ἑαυτῆς καὶ τῇ ἐν τούτῳ ἐπιστήμῃ, τῷ προεστῶτι καὶ ἄρχοντι, ὅλη σοφὴ ἂν εἴη κατὰ φύσιν οἰκισθεῖσα πόλις· καὶ τοῦτο, ὡς ἔοικε, φύσει

429a"Çok doğru söylüyorsun," dedi.

"Dört şeyden bu birini, onu da şehrin neresinde yerleşmiş olduğunu, nasıl olduysa bulduk."

"Bana kalırsa yeterince bulundu," dedi.

"Cesaretin kendisini ve şehrin neresinde bulunduğunu, yani şehre ondan dolayı cesur denmesini sağlayan yeri görmek de hiç zor değil."

"Nasıl?"

429a

ὀλίγιστον γίγνεται γένος, ᾧ προσήκει ταύτης τῆς ἐπιστήμης μεταλαγχάνειν ἣν μόνην δεῖ τῶν ἄλλων ἐπιστημῶν σοφίαν καλεῖσθαι.

ἀληθέστατα, ἔφη, λέγεις.

τοῦτο μὲν δὴ ἓν τῶν τεττάρων οὐκ οἶδα ὅντινα τρόπον ηὑρήκαμεν, αὐτό τε καὶ ὅπου τῆς πόλεως ἵδρυται.

ἐμοὶ γοῦν δοκεῖ, ἔφη, ἀποχρώντως ηὑρῆσθαι.

ἀλλὰ μὴν ἀνδρεία γε αὐτή τε καὶ ἐν ᾧ κεῖται τῆς πόλεως, διʼ ὃ τοιαύτη κλητέα ἡ πόλις, οὐ πάνυ χαλεπὸν ἰδεῖν.

πῶς δή;

429b"Bir şehre korkak ya da cesur diyen biri," dedim, "onun için savaşan ve sefere çıkan bu kısımdan başka neye bakar ki?"

"Hiç kimse başka bir şeye bakmaz," dedi.

"Çünkü sanırım," dedim, "şehirdeki ötekilerin korkak ya da cesur olması onun şöyle ya da böyle olmasını belirlemez."

"Belirlemez."

"Öyleyse şehir kendisinin bir parçası sayesinde de cesurdur; çünkü o parçada her durumda koruyabilen bir güç vardır.

429b

τίς ἄν, ἦν δʼ ἐγώ, εἰς ἄλλο τι ἀποβλέψας ἢ δειλὴν ἢ ἀνδρείαν πόλιν εἴποι ἀλλʼ ἢ εἰς τοῦτο τὸ μέρος ὃ προπολεμεῖ τε καὶ στρατεύεται ὑπὲρ αὐτῆς;

οὐδʼ ἂν εἷς, ἔφη, εἰς ἄλλο τι.

οὐ γὰρ οἶμαι, εἶπον, οἵ γε ἄλλοι ἐν αὐτῇ ἢ δειλοὶ ἢ ἀνδρεῖοι ὄντες κύριοι ἂν εἶεν ἢ τοίαν αὐτὴν εἶναι ἢ τοίαν.

οὐ γάρ.

καὶ ἀνδρεία ἄρα πόλις μέρει τινὶ ἑαυτῆς ἐστι, διὰ τὸ ἐν ἐκείνῳ ἔχειν δύναμιν τοιαύτην ἣ διὰ παντὸς σώσει τὴν περὶ

429cKorunan şey, korkulacak şeylere dair kanaattir: korkulacak şeylerin, kanun koyucunun terbiyede bildirdiği şeyler ve o türden şeyler olduğu kanaati. Yoksa sen buna cesaret demiyor musun?"

"Söylediğini pek anlamadım," dedi, "bir daha söyle."

"Cesaretin bir tür koruma olduğunu söylüyorum," dedim.

"Nasıl bir koruma?"

"Kanunun terbiye yoluyla meydana getirdiği, korkulacak şeylerin neler ve ne tür şeyler olduğuna dair kanaatin korunması. 'Her durumda' korumak derken de, insanın acılar içinde de, hazlar, arzular ve korkular içinde de bu kanaati koruması ve atmaması anlamında söylemiştim.

429c

τῶν δεινῶν δόξαν, ταῦτά τε αὐτὰ εἶναι καὶ τοιαῦτα, ἅ τε καὶ οἷα ὁ νομοθέτης παρήγγελλεν ἐν τῇ παιδείᾳ. ἢ οὐ τοῦτο ἀνδρείαν καλεῖς;

οὐ πάνυ, ἔφη, ἔμαθον ὃ εἶπες, ἀλλʼ αὖθις εἰπέ.

σωτηρίαν ἔγωγʼ, εἶπον, λέγω τινὰ εἶναι τὴν ἀνδρείαν.

ποίαν δὴ σωτηρίαν;

τὴν τῆς δόξης τῆς ὑπὸ νόμου διὰ τῆς παιδείας γεγονυίας περὶ τῶν δεινῶν ἅ τέ ἐστι καὶ οἷα· διὰ παντὸς δὲ ἔλεγον αὐτῆς σωτηρίαν τὸ ἔν τε λύπαις ὄντα διασῴζεσθαι αὐτὴν καὶ ἐν

429dBana neye benzediğini, istersen bir benzetmeyle anlatayım."

"İsterim."

"Bilirsin," dedim, "boyacılar yünü erguvana boyamak istediklerinde önce bunca renk arasından tek bir tabiatı, beyaz yünleri seçerler; sonra rengi olabildiğince iyi alsın diye onları az olmayan bir hazırlıkla hazırlarlar, ancak ondan sonra boyarlar.

429d

ἡδοναῖς καὶ ἐν ἐπιθυμίαις καὶ ἐν φόβοις καὶ μὴ ἐκβάλλειν. ᾧ δέ μοι δοκεῖ ὅμοιον εἶναι ἐθέλω ἀπεικάσαι, εἰ βούλει.

ἀλλὰ βούλομαι.

οὐκοῦν οἶσθα, ἦν δʼ ἐγώ, ὅτι οἱ βαφῆς, ἐπειδὰν βουληθῶσι βάψαι ἔρια ὥστʼ εἶναι ἁλουργά, πρῶτον μὲν ἐκλέγονται ἐκ τοσούτων χρωμάτων μίαν φύσιν τὴν τῶν λευκῶν, ἔπειτα προπαρασκευάζουσιν, οὐκ ὀλίγῃ παρασκευῇ θεραπεύσαντες ὅπως δέξεται ὅτι μάλιστα τὸ ἄνθος, καὶ οὕτω δὴ βάπτουσι.

429eBu şekilde boyanan şeyin boyası kalıcı olur; yıkamak, sabunla da sabunsuz da, rengini çıkaramaz. Öyle olmayanların ne hâle geldiğini bilirsin: biri başka renklere boyasa da, bunları önceden hazırlamadan boyasa da."

"Bilirim," dedi, "solar ve gülünç olurlar."

"İşte," dedim, "biz de askerleri seçip müzikle ve jimnastikle terbiye ederken gücümüz yettiğince bunun gibi bir şey yapıyorduk, öyle düşün.

429e

καὶ ὃ μὲν ἂν τούτῳ τῷ τρόπῳ βαφῇ, δευσοποιὸν γίγνεται τὸ βαφέν, καὶ ἡ πλύσις οὔτʼ ἄνευ ῥυμμάτων οὔτε μετὰ ῥυμμάτων δύναται αὐτῶν τὸ ἄνθος ἀφαιρεῖσθαι· ἃ δʼ ἂν μή, οἶσθα οἷα δὴ γίγνεται, ἐάντέ τις ἄλλα χρώματα βάπτῃ ἐάντε καὶ ταῦτα μὴ προθεραπεύσας.

οἶδα, ἔφη, ὅτι καὶ ἔκπλυτα καὶ γελοῖα.

τοιοῦτον τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, ὑπόλαβε κατὰ δύναμιν ἐργάζεσθαι καὶ ἡμᾶς, ὅτε ἐξελεγόμεθα τοὺς στρατιώτας καὶ

430aBaşka bir şey tasarlamadığımızı bil: tek amacımız kanunları olabildiğince güzel biçimde, ikna olarak, bir boya gibi almalarıydı; ki tabiatları da yetişmeleri de uygun olduğu için korkulacak şeylere ve öteki şeylere dair kanaatleri kalıcı olsun, rengi yıkayıp çıkarmakta usta olan o sabunlar boyalarını silmesin: ne bu işte her sodadan ve külsuyundan daha usta olan haz, ne de her başka sabundan daha usta olan acı, korku ve arzu.

430a

ἐπαιδεύομεν μουσικῇ καὶ γυμναστικῇ· μηδὲν οἴου ἄλλο μηχανᾶσθαι ἢ ὅπως ἡμῖν ὅτι κάλλιστα τοὺς νόμους πεισθέντες δέξοιντο ὥσπερ βαφήν, ἵνα δευσοποιὸς αὐτῶν ἡ δόξα γίγνοιτο καὶ περὶ δεινῶν καὶ περὶ τῶν ἄλλων διὰ τὸ τήν τε φύσιν καὶ τὴν τροφὴν ἐπιτηδείαν ἐσχηκέναι, καὶ μὴ αὐτῶν ἐκπλύναι τὴν βαφὴν τὰ ῥύμματα ταῦτα, δεινὰ ὄντα ἐκκλύζειν, ἥ τε ἡδονή, παντὸς χαλεστραίου δεινοτέρα οὖσα τοῦτο δρᾶν

430bİşte korkulacak ve korkulmayacak şeylere dair doğru ve kanuna uygun kanaati her durumda koruyan böyle bir güce ben cesaret der ve öyle kabul ederim; sen başka bir şey söylemiyorsan."

"Hayır, bir şey söylemiyorum," dedi; "çünkü bana öyle geliyor ki aynı şeylere dair terbiye olmadan meydana gelen doğru kanaati, hayvanlarınki ve kölelerinki gibi olanı, pek de kanuna uygun saymıyor ve cesaretten başka bir adla anıyorsun."

430b

καὶ κονίας, λύπη τε καὶ φόβος καὶ ἐπιθυμία, παντὸς ἄλλου ῥύμματος. τὴν δὴ τοιαύτην δύναμιν καὶ σωτηρίαν διὰ παντὸς δόξης ὀρθῆς τε καὶ νομίμου δεινῶν τε πέρι καὶ μὴ ἀνδρείαν ἔγωγε καλῶ καὶ τίθεμαι, εἰ μή τι σὺ ἄλλο λέγεις.

ἀλλʼ οὐδέν, ἦ δʼ ὅς, λέγω· δοκεῖς γάρ μοι τὴν ὀρθὴν δόξαν περὶ τῶν αὐτῶν τούτων ἄνευ παιδείας γεγονυῖαν, τήν τε θηριώδη καὶ ἀνδραποδώδη, οὔτε πάνυ νόμιμον ἡγεῖσθαι, ἄλλο τέ τι ἢ ἀνδρείαν καλεῖν.

430c"Çok doğru söylüyorsun," dedim.

"Öyleyse bunun cesaret olduğunu kabul ediyorum."

"Kabul et," dedim, "vatandaşlara özgü bir cesaret olarak; doğru kabul etmiş olursun. Bunu ileride, istersen, daha da güzel inceleriz; şimdi aradığımız bu değil, adaletti; onu aramak için sanırım bu kadarı yeter."

"Güzel söylüyorsun," dedi.

"Şehirde görmemiz gereken daha iki şey kaldı," dedim: "itidal ve her şeyi uğruna aradığımız adalet."

430c

ἀληθέστατα, ἦν δʼ ἐγώ, λέγεις.

ἀποδέχομαι τοίνυν τοῦτο ἀνδρείαν εἶναι.

καὶ γὰρ ἀποδέχου, ἦν δʼ ἐγώ, πολιτικήν γε, καὶ ὀρθῶς ἀποδέξῃ· αὖθις δὲ περὶ αὐτοῦ, ἐὰν βούλῃ, ἔτι κάλλιον δίιμεν. νῦν γὰρ οὐ τοῦτο ἐζητοῦμεν, ἀλλὰ δικαιοσύνην· πρὸς οὖν τὴν ἐκείνου ζήτησιν, ὡς ἐγᾦμαι, ἱκανῶς ἔχει.

ἀλλὰ καλῶς, ἔφη, λέγεις.

δύο μήν, ἦν δʼ ἐγώ, ἔτι λοιπὰ ἃ δεῖ κατιδεῖν ἐν τῇ

430d"Kesinlikle."

"Peki itidalle artık uğraşmamak için adaleti nasıl bulabiliriz?"

"Ben de," dedi, "ne bunu biliyorum ne de, itidali artık incelemeyeceksek, adaletin önce görünmesini isterim; bana bir iyilik yapmak istiyorsan önce itidali incele."

430d

πόλει, ἥ τε σωφροσύνη καὶ οὗ δὴ ἕνεκα πάντα ζητοῦμεν, δικαιοσύνη.

πάνυ μὲν οὖν.

πῶς οὖν ἂν τὴν δικαιοσύνην εὕροιμεν, ἵνα μηκέτι πραγματευώμεθα περὶ σωφροσύνης;

ἐγὼ μὲν τοίνυν, ἔφη, οὔτε οἶδα οὔτʼ ἂν βουλοίμην αὐτὸ πρότερον φανῆναι, εἴπερ μηκέτι ἐπισκεψόμεθα σωφροσύνην· ἀλλʼ εἰ ἔμοιγε βούλει χαρίζεσθαι, σκόπει πρότερον τοῦτο ἐκείνου.

430e"Elbette isterim," dedim, "haksızlık etmiş olmayayım."

"İncele öyleyse," dedi.

"İncelemeli," dedim. "Buradan görüldüğü kadarıyla, öncekilerden çok bir tür ahenge ve harmonia'ya benziyor."

"Nasıl?"

"İtidal," dedim, "bir tür düzendir (kosmos), bazı hazlara ve arzulara karşı kendine hâkim olmaktır; insanlar 'kendinden üstün olmak' derken bunu, nasıl olduğunu bilmiyorum, bir biçimde gösterirler; onun izleri gibi bu türden başka sözler de söylenir. Öyle değil mi?"

"Hem de nasıl," dedi.

"Ama 'kendinden üstün' sözü gülünç değil mi? Çünkü kendinden üstün olan kendinden aşağı da olur, aşağı olan da üstün; çünkü bütün bunlarda aynı kişiden söz ediliyor."

430e

ἀλλὰ μέντοι, ἦν δʼ ἐγώ, βούλομαί γε, εἰ μὴ ἀδικῶ.

σκόπει δή, ἔφη.

σκεπτέον, εἶπον· καὶ ὥς γε ἐντεῦθεν ἰδεῖν, συμφωνίᾳ τινὶ καὶ ἁρμονίᾳ προσέοικεν μᾶλλον ἢ τὰ πρότερον.

πῶς;

κόσμος πού τις, ἦν δʼ ἐγώ, ἡ σωφροσύνη ἐστὶν καὶ ἡδονῶν τινων καὶ ἐπιθυμιῶν ἐγκράτεια, ὥς φασι κρείττω δὴ αὑτοῦ ἀποφαίνοντες οὐκ οἶδʼ ὅντινα τρόπον, καὶ ἄλλα ἄττα τοιαῦτα ὥσπερ ἴχνη αὐτῆς λέγεται. ἦ γάρ;

πάντων μάλιστα, ἔφη.

οὐκοῦν τὸ μὲν κρείττω αὑτοῦ γελοῖον; ὁ γὰρ ἑαυτοῦ κρείττων καὶ ἥττων δήπου ἂν αὑτοῦ εἴη καὶ ὁ ἥττων κρείττων·

431a"Elbette."

"Ama bana öyle geliyor," dedim, "bu söz şunu söylemek istiyor: insanın kendisinde, psykhē'sinde iyi bir yan, bir de kötü bir yan vardır; tabiatça iyi olan kötü olana hâkim olduğunda buna 'kendinden üstün' denir — övgüdür bu —; kötü yetişme ya da kötü bir arkadaşlık yüzünden daha küçük olan iyi yan kötü yanın kalabalığına yenik düştüğünde ise bu bir ayıp olarak kınanır ve böyle durumda olana 'kendinden aşağı' ve ölçüsüz denir."

431a

ὁ αὐτὸς γὰρ ἐν ἅπασιν τούτοις προσαγορεύεται.

τί δʼ οὔ;

ἀλλʼ, ἦν δʼ ἐγώ, φαίνεταί μοι βούλεσθαι λέγειν οὗτος ὁ λόγος ὥς τι ἐν αὐτῷ τῷ ἀνθρώπῳ περὶ τὴν ψυχὴν τὸ μὲν βέλτιον ἔνι, τὸ δὲ χεῖρον, καὶ ὅταν μὲν τὸ βέλτιον φύσει τοῦ χείρονος ἐγκρατὲς ᾖ, τοῦτο λέγειν τὸ κρείττω αὑτοῦ —ἐπαινεῖ γοῦν—ὅταν δὲ ὑπὸ τροφῆς κακῆς ἤ τινος ὁμιλίας κρατηθῇ ὑπὸ πλήθους τοῦ χείρονος σμικρότερον τὸ βέλτιον

431b"Öyle görünüyor," dedi.

"Şimdi yeni şehrimize bak," dedim, "bunlardan birinin onda bulunduğunu göreceksin; çünkü daha iyi olanın daha kötü olanı yönettiği şeye itidalli ve kendinden üstün denmesi gerekiyorsa, ona haklı olarak kendinden üstün dendiğini söyleyeceksin."

"Bakıyorum," dedi, "doğru söylüyorsun."

"Üstelik pek çok ve çeşit çeşit arzuyu, hazzı ve acıyı en çok çocuklarda, kadınlarda, hizmetkârlarda ve hür denenler arasında da çoğunlukta olan bayağı kimselerde bulabiliriz."

431b

ὄν, τοῦτο δὲ ὡς ἐν ὀνείδει ψέγειν τε καὶ καλεῖν ἥττω ἑαυτοῦ καὶ ἀκόλαστον τὸν οὕτω διακείμενον.

καὶ γὰρ ἔοικεν, ἔφη.

ἀπόβλεπε τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, πρὸς τὴν νέαν ἡμῖν πόλιν, καὶ εὑρήσεις ἐν αὐτῇ τὸ ἕτερον τούτων ἐνόν· κρείττω γὰρ αὐτὴν αὑτῆς δικαίως φήσεις προσαγορεύεσθαι, εἴπερ οὗ τὸ ἄμεινον τοῦ χείρονος ἄρχει σῶφρον κλητέον καὶ κρεῖττον αὑτοῦ.

ἀλλʼ ἀποβλέπω, ἔφη, καὶ ἀληθῆ λέγεις.

καὶ μὴν καὶ τάς γε πολλὰς καὶ παντοδαπὰς ἐπιθυμίας καὶ

431c"Kesinlikle."

"Sade ve ölçülü olanlarla ise, yani nous ve doğru kanaatle birlikte akıl yürütmenin yönettiği arzularla, az kişide, en iyi tabiatta doğmuş ve en iyi terbiye görmüş olanlarda karşılaşırsın."

"Doğru," dedi.

"Bunların da senin şehrinde bulunduğunu görmüyor musun?

431c

ἡδονάς τε καὶ λύπας ἐν παισὶ μάλιστα ἄν τις εὕροι καὶ γυναιξὶ καὶ οἰκέταις καὶ τῶν ἐλευθέρων λεγομένων ἐν τοῖς πολλοῖς τε καὶ φαύλοις.

πάνυ μὲν οὖν.

τὰς δέ γε ἁπλᾶς τε καὶ μετρίας, αἳ δὴ μετὰ νοῦ τε καὶ δόξης ὀρθῆς λογισμῷ ἄγονται, ἐν ὀλίγοις τε ἐπιτεύξῃ καὶ τοῖς βέλτιστα μὲν φῦσιν, βέλτιστα δὲ παιδευθεῖσιν.

ἀληθῆ, ἔφη.

οὐκοῦν καὶ ταῦτα ὁρᾷς ἐνόντα σοι ἐν τῇ πόλει καὶ κρατουμένας αὐτόθι τὰς ἐπιθυμίας τὰς ἐν τοῖς πολλοῖς τε

431dOrada çoğunluktaki bayağı kimselerin arzuları, daha az sayıdaki ve daha ölçülü kimselerin arzularına ve phronēsis'ine yenik düşmüyor mu?"

"Görüyorum," dedi.

"Öyleyse hazlarından, arzularından ve kendinden üstün denmesi gereken bir şehir varsa, bu şehre de öyle denmeli."

"Tamamen öyle," dedi.

"Bütün bunlar bakımından itidalli de denmeli, değil mi?"

"Hem de nasıl," dedi.

"Üstelik başka bir şehirde yönetenlerle yönetilenlerde kimin yönetmesi gerektiğine dair aynı kanaat varsa, bu şehirde de bu bulunur. Yoksa öyle görünmüyor mu?"

431d

καὶ φαύλοις ὑπό τε τῶν ἐπιθυμιῶν καὶ τῆς φρονήσεως τῆς ἐν τοῖς ἐλάττοσί τε καὶ ἐπιεικεστέροις;

ἔγωγʼ, ἔφη.

εἰ ἄρα δεῖ τινα πόλιν προσαγορεύειν κρείττω ἡδονῶν τε καὶ ἐπιθυμιῶν καὶ αὐτὴν αὑτῆς, καὶ ταύτην προσρητέον.

παντάπασιν μὲν οὖν, ἔφη.

ἆρʼ οὖν οὐ καὶ σώφρονα κατὰ πάντα ταῦτα;

καὶ μάλα, ἔφη.

καὶ μὴν εἴπερ αὖ ἐν ἄλλῃ πόλει ἡ αὐτὴ δόξα ἔνεστι τοῖς

431e"Hem de çok," dedi.

"Peki böyle olduklarında itidalin vatandaşlardan hangilerinde bulunduğunu söyleyeceksin? Yönetenlerde mi, yönetilenlerde mi?"

"İkisinde de herhâlde," dedi.

"Görüyor musun," dedim, "az önce itidalin bir tür harmoniaya benzediğini sezmekte haklıymışız?"

"Neden?"

"Çünkü cesaret ve bilgelik gibi değil: onlar her biri bir parçada bulunarak biri şehri bilge, öteki cesur kılıyordu; itidal böyle yapmaz, bütün şehre baştan sona yayılmıştır; bir oktavın bütün tellerinde olduğu gibi en zayıfları, en güçlüleri ve ortadakileri — istersen phronēsis bakımından, istersen güç bakımından, istersen kalabalık, para ya da bu türden başka herhangi bir şey bakımından — aynı ezgiyi birlikte söyler hâle getirir.

431e

τε ἄρχουσι καὶ ἀρχομένοις περὶ τοῦ οὕστινας δεῖ ἄρχειν, καὶ ἐν ταύτῃ ἂν εἴη τοῦτο ἐνόν. ἢ οὐ δοκεῖ;

καὶ μάλα, ἔφη, σφόδρα.

ἐν ποτέροις οὖν φήσεις τῶν πολιτῶν τὸ σωφρονεῖν ἐνεῖναι ὅταν οὕτως ἔχωσιν; ἐν τοῖς ἄρχουσιν ἢ ἐν τοῖς ἀρχομένοις;

ἐν ἀμφοτέροις που, ἔφη.

ὁρᾷς οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, ὅτι ἐπιεικῶς ἐμαντευόμεθα ἄρτι ὡς ἁρμονίᾳ τινὶ ἡ σωφροσύνη ὡμοίωται;

τί δή;

ὅτι οὐχ ὥσπερ ἡ ἀνδρεία καὶ ἡ σοφία ἐν μέρει τινὶ

432aÖyle ki bu birliğe, yani tabiatça daha kötü olanla daha iyi olanın, hem şehirde hem her bir kişide hangisinin yönetmesi gerektiği konusundaki ahengine itidal demekte çok haklı oluruz."

432a

ἑκατέρα ἐνοῦσα ἡ μὲν σοφήν, ἡ δὲ ἀνδρείαν τὴν πόλιν παρείχετο, οὐχ οὕτω ποιεῖ αὕτη, ἀλλὰ διʼ ὅλης ἀτεχνῶς τέταται διὰ πασῶν παρεχομένη συνᾴδοντας τούς τε ἀσθενεστάτους ταὐτὸν καὶ τοὺς ἰσχυροτάτους καὶ τοὺς μέσους, εἰ μὲν βούλει, φρονήσει, εἰ δὲ βούλει, ἰσχύι, εἰ δέ, καὶ πλήθει ἢ χρήμασιν ἢ ἄλλῳ ὁτῳοῦν τῶν τοιούτων· ὥστε ὀρθότατʼ ἂν φαῖμεν ταύτην τὴν ὁμόνοιαν σωφροσύνην εἶναι, χείρονός τε καὶ ἀμείνονος κατὰ φύσιν συμφωνίαν ὁπότερον δεῖ ἄρχειν καὶ ἐν πόλει καὶ ἐν ἑνὶ ἑκάστῳ.

432b"Bana da tamamen öyle geliyor," dedi.

"Pekâlâ," dedim; "dört şeyden üçünü şehirde gördük, en azından öyle görünüyor. Peki şehrin aretē'den pay almasını sağlayacak geriye kalan tür ne olabilir? Belli ki bu adalettir."

"Belli."

"Öyleyse Glaukon, şimdi avcılar gibi çalılığın çevresini sarıp dikkat etmeliyiz: adalet bir yerden kaçıp gözden kaybolmasın, görünmez olmasın.

432b

πάνυ μοι, ἔφη, συνδοκεῖ.

εἶεν, ἦν δʼ ἐγώ· τὰ μὲν τρία ἡμῖν ἐν τῇ πόλει κατῶπται, ὥς γε οὑτωσὶ δόξαι· τὸ δὲ δὴ λοιπὸν εἶδος, διʼ ὃ ἂν ἔτι ἀρετῆς μετέχοι πόλις, τί ποτʼ ἂν εἴη; δῆλον γὰρ ὅτι τοῦτʼ ἐστὶν ἡ δικαιοσύνη.

δῆλον.

οὐκοῦν, ὦ Γλαύκων, νῦν δὴ ἡμᾶς δεῖ ὥσπερ κυνηγέτας τινὰς θάμνον κύκλῳ περιίστασθαι προσέχοντας τὸν νοῦν, μή πῃ διαφύγῃ ἡ δικαιοσύνη καὶ ἀφανισθεῖσα ἄδηλος γένηται.

432cÇünkü belli ki buralarda bir yerde; bak ve görmeye çalış, belki benden önce görür de bana gösterirsin."

"Keşke," dedi. "Ama beni ardından gelen ve gösterilenleri görebilen biri olarak kullanırsan, beni gayet yerinde kullanmış olursun."

"Benimle birlikte dua et ve ardımdan gel," dedim.

"Öyle yaparım," dedi, "yeter ki sen yol göster."

"Yer pek geçit vermez ve gölgeli görünüyor," dedim; "karanlık, araştırılması zor bir yer. Ama yine de gitmeliyiz."

432c

φανερὸν γὰρ δὴ ὅτι ταύτῃ πῃ ἔστιν· ὅρα οὖν καὶ προθυμοῦ κατιδεῖν, ἐάν πως πρότερος ἐμοῦ ἴδῃς καὶ ἐμοὶ φράσῃς.

εἰ γὰρ ὤφελον, ἔφη. ἀλλὰ μᾶλλον, ἐάν μοι ἑπομένῳ χρῇ καὶ τὰ δεικνύμενα δυναμένῳ καθορᾶν, πάνυ μοι μετρίως χρήσῃ.

ἕπου, ἦν δʼ ἐγώ, εὐξάμενος μετʼ ἐμοῦ.

ποιήσω ταῦτα, ἀλλὰ μόνον, ἦ δʼ ὅς, ἡγοῦ.

καὶ μήν, εἶπον ἐγώ, δύσβατός γέ τις ὁ τόπος φαίνεται καὶ ἐπίσκιος· ἔστι γοῦν σκοτεινὸς καὶ δυσδιερεύνητος. ἀλλὰ γὰρ ὅμως ἰτέον.

432d"Gitmeliyiz," dedi.

Ben de bir şey görüp, "Hey, hey, Glaukon!" dedim; "galiba bir iz bulduk; bence bizden pek kaçamayacak."

"İyi haber veriyorsun," dedi.

"Doğrusu," dedim, "aptalca bir hâle düşmüşüz."

"Nasıl bir hâle?"

"Mübarek adam, o çoktan, baştan beri ayaklarımızın önünde yuvarlanıp duruyormuş da görmüyormuşuz; pek gülünç bir durumdaydık. Elinde tuttuğu şeyi bazen arayanlar gibi, biz de ona bakmıyor, uzaklarda bir yere bakıyorduk; belki de gözümüzden bu yüzden kaçtı."

432d

ἰτέον γάρ, ἔφη.

καὶ ἐγὼ κατιδών, ἰοὺ ἰού, εἶπον, ὦ Γλαύκων· κινδυνεύομέν τι ἔχειν ἴχνος, καί μοι δοκεῖ οὐ πάνυ τι ἐκφευξεῖσθαι ἡμᾶς.

εὖ ἀγγέλλεις, ἦ δʼ ὅς.

ἦ μήν, ἦν δʼ ἐγώ, βλακικόν γε ἡμῶν τὸ πάθος.

τὸ ποῖον;

πάλαι, ὦ μακάριε, φαίνεται πρὸ ποδῶν ἡμῖν ἐξ ἀρχῆς κυλινδεῖσθαι, καὶ οὐχ ἑωρῶμεν ἄρʼ αὐτό, ἀλλʼ ἦμεν καταγελαστότατοι· ὥσπερ οἱ ἐν ταῖς χερσὶν ἔχοντες ζητοῦσιν

432e"Ne demek istiyorsun?" dedi.

"Şunu," dedim: "bana öyle geliyor ki biz çoktandır ondan hem söz ediyor hem dinliyoruz da, bir bakıma ondan söz ettiğimizi kendimiz anlamıyormuşuz."

"Dinlemeye can atan biri için uzun bir giriş," dedi.

432e

ἐνίοτε ὃ ἔχουσιν, καὶ ἡμεῖς εἰς αὐτὸ μὲν οὐκ ἀπεβλέπομεν, πόρρω δέ ποι ἀπεσκοποῦμεν, ᾗ δὴ καὶ ἐλάνθανεν ἴσως ἡμᾶς.

πῶς, ἔφη, λέγεις;

οὕτως, εἶπον, ὡς δοκοῦμέν μοι καὶ λέγοντες αὐτὸ καὶ ἀκούοντες πάλαι οὐ μανθάνειν ἡμῶν αὐτῶν, ὅτι ἐλέγομεν τρόπον τινὰ αὐτό.

μακρόν, ἔφη, τὸ προοίμιον τῷ ἐπιθυμοῦντι ἀκοῦσαι.

433a"Öyleyse dinle," dedim, "bakalım bir şey söylüyor muyum. Şehri kurarken baştan her durumda yapılması gerektiğini koyduğumuz şey, bana öyle geliyor ki adalettir, ya da onun bir türü. Koymuştuk, hatırlıyorsan sık sık da söylemiştik: herkes şehirle ilgili işlerden tabiatının en yatkın olduğu tek bir işle uğraşmalıdır."

"Söylemiştik."

"Kendi işini yapmanın ve başkalarının işine karışmamanın adalet olduğunu da hem başka birçoklarından duyduk hem kendimiz sık sık söyledik."

433a

ἀλλʼ, ἦν δʼ ἐγώ, ἄκουε εἴ τι ἄρα λέγω. ὃ γὰρ ἐξ ἀρχῆς ἐθέμεθα δεῖν ποιεῖν διὰ παντός, ὅτε τὴν πόλιν κατῳκίζομεν, τοῦτό ἐστιν, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, ἤτοι τούτου τι εἶδος ἡ δικαιοσύνη. ἐθέμεθα δὲ δήπου καὶ πολλάκις ἐλέγομεν, εἰ μέμνησαι, ὅτι ἕνα ἕκαστον ἓν δέοι ἐπιτηδεύειν τῶν περὶ τὴν πόλιν, εἰς ὃ αὐτοῦ ἡ φύσις ἐπιτηδειοτάτη πεφυκυῖα εἴη.

ἐλέγομεν γάρ.

καὶ μὴν ὅτι γε τὸ τὰ αὑτοῦ πράττειν καὶ μὴ πολυπραγμονεῖν δικαιοσύνη ἐστί, καὶ τοῦτο ἄλλων τε πολλῶν

433b"Söyledik."

"Öyleyse dostum," dedim, "galiba kendi işini yapmak, bir şekilde meydana geldiğinde, adalettir. Neye dayanarak hükmettiğimi biliyor musun?"

"Hayır, söyle," dedi.

"Bana öyle geliyor ki," dedim, "şehirde incelediğimiz şeylerden — itidal, cesaret ve phronēsis'ten — geriye kalan budur: hepsinin meydana gelmesine güç veren, meydana geldiklerinde de içlerinde bulunduğu sürece onları koruyan şey.

433b

ἀκηκόαμεν καὶ αὐτοὶ πολλάκις εἰρήκαμεν.

εἰρήκαμεν γάρ.

τοῦτο τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ φίλε, κινδυνεύει τρόπον τινὰ γιγνόμενον ἡ δικαιοσύνη εἶναι, τὸ τὰ αὑτοῦ πράττειν. οἶσθα ὅθεν τεκμαίρομαι;

οὐκ, ἀλλὰ λέγʼ, ἔφη.

δοκεῖ μοι, ἦν δʼ ἐγώ, τὸ ὑπόλοιπον ἐν τῇ πόλει ὧν ἐσκέμμεθα, σωφροσύνης καὶ ἀνδρείας καὶ φρονήσεως, τοῦτο εἶναι, ὃ πᾶσιν ἐκείνοις τὴν δύναμιν παρέσχεν ὥστε ἐγγενέσθαι, καὶ ἐγγενομένοις γε σωτηρίαν παρέχειν, ἕωσπερ ἂν

433cOysa üçünü bulursak geriye kalanın adalet olacağını söylemiştik."

"Zorunlu olarak," dedi.

"Ama," dedim, "bunlardan hangisinin şehirde meydana gelip onu en çok iyi kılacağına karar vermemiz gerekseydi, karar vermek zor olurdu: yönetenlerle yönetilenlerin aynı kanaatte olması mı, askerlerde meydana gelen, korkulacak ve korkulmayacak şeylerin neler olduğuna dair kanuna uygun kanaatin korunması mı, yönetenlerde bulunan phronēsis ve bekçilik mi; yoksa çocukta, kadında, kölede, hürde, zanaatkârda, yönetende ve yönetilende bulunan şu şey mi şehri en çok iyi kılar: her birinin tek kişi olarak kendi işini yapması ve başkalarının işine karışmaması."

433c

ἐνῇ. καίτοι ἔφαμεν δικαιοσύνην ἔσεσθαι τὸ ὑπολειφθὲν ἐκείνων, εἰ τὰ τρία εὕροιμεν.

καὶ γὰρ ἀνάγκη, ἔφη.

ἀλλὰ μέντοι, ἦν δʼ ἐγώ, εἰ δέοι γε κρῖναι τί τὴν πόλιν ἡμῖν τούτων μάλιστα ἀγαθὴν ἀπεργάσεται ἐγγενόμενον, δύσκριτον ἂν εἴη πότερον ἡ ὁμοδοξία τῶν ἀρχόντων τε καὶ ἀρχομένων, ἢ ἡ περὶ δεινῶν τε καὶ μή, ἅττα ἐστί, δόξης ἐννόμου σωτηρία ἐν τοῖς στρατιώταις ἐγγενομένη, ἢ ἡ ἐν

433d"Karar vermek zor olurdu," dedi, "nasıl olmasın?"

"Görünüşe göre şehrin aretē'si bakımından, herkesin onda kendi işini yapmasını sağlayan güç, şehrin bilgeliğiyle, itidaliyle ve cesaretiyle yarışır."

"Hem de nasıl," dedi.

"Öyleyse şehrin aretē'si bakımından bunlarla yarışan şeyin adalet olduğunu kabul edersin, değil mi?"

433d

τοῖς ἄρχουσι φρόνησίς τε καὶ φυλακὴ ἐνοῦσα, ἢ τοῦτο μάλιστα ἀγαθὴν αὐτὴν ποιεῖ ἐνὸν καὶ ἐν παιδὶ καὶ ἐν γυναικὶ καὶ δούλῳ καὶ ἐλευθέρῳ καὶ δημιουργῷ καὶ ἄρχοντι καὶ ἀρχομένῳ, ὅτι τὸ αὑτοῦ ἕκαστος εἷς ὢν ἔπραττε καὶ οὐκ ἐπολυπραγμόνει.

δύσκριτον, ἔφη· πῶς δʼ οὔ;

ἐνάμιλλον ἄρα, ὡς ἔοικε, πρὸς ἀρετὴν πόλεως τῇ τε σοφίᾳ αὐτῆς καὶ τῇ σωφροσύνῃ καὶ τῇ ἀνδρείᾳ ἡ τοῦ ἕκαστον ἐν αὐτῇ τὰ αὑτοῦ πράττειν δύναμις.

καὶ μάλα, ἔφη.

οὐκοῦν δικαιοσύνην τό γε τούτοις ἐνάμιλλον ἂν εἰς ἀρετὴν

433e"Kesinlikle."

"Şuradan da bak, bakalım aynı sonuca varacak mısın: şehirde davalara bakmayı yöneticilere mi buyuracaksın?"

"Elbette."

"Davalara bakarken her şeyden çok şunu gözetmeyecekler mi: kimse başkasınınkine sahip olmasın, kendisininkinden de yoksun kalmasın?"

"Evet, bunu."

"Bunun adil olduğunu düşünerek mi?"

"Evet."

"Öyleyse bu yoldan da, kendine ait olana sahip olmanın ve kendi işini yapmanın adalet olduğu kabul edilir."

433e

πόλεως θείης;

παντάπασι μὲν οὖν.

σκόπει δὴ καὶ τῇδε εἰ οὕτω δόξει· ἆρα τοῖς ἄρχουσιν ἐν τῇ πόλει τὰς δίκας προστάξεις δικάζειν;

τί μήν;

ἦ ἄλλου οὑτινοσοῦν μᾶλλον ἐφιέμενοι δικάσουσιν ἢ τούτου, ὅπως ἂν ἕκαστοι μήτʼ ἔχωσι τἀλλότρια μήτε τῶν αὑτῶν στέρωνται;

οὔκ, ἀλλὰ τούτου.

ὡς δικαίου ὄντος;

ναί.

καὶ ταύτῃ ἄρα πῃ ἡ τοῦ οἰκείου τε καὶ ἑαυτοῦ ἕξις τε καὶ

434a"Öyle."

"Bak bakalım, sen de benimle aynı fikirde misin. Bir dülger kunduracının işlerini yapmaya kalkışsa ya da bir kunduracı dülgerin, yahut birbirlerinin aletlerini ya da onurlarını alsalar, ya da aynı kişi ikisini birden yapmaya kalkışsa ve bütün öteki işler de böyle değiş tokuş edilse, sence bu şehre büyük bir zarar verir mi?"

"Pek vermez," dedi.

"Ama sanırım tabiatça zanaatkâr ya da başka türlü para kazanan biri, sonra zenginliği, kalabalığı, gücü ya da bu türden başka bir şeyle şımarıp savaşçı sınıfına girmeye kalkışırsa, ya da savaşçılardan biri layık olmadığı hâlde danışan ve bekçi olan sınıfa girmeye kalkışırsa, bunlar birbirlerinin aletlerini ve onurlarını alırlarsa, ya da aynı kişi bütün bunları birden yapmaya kalkışırsa, o zaman sanırım sen de bunların bu değiş tokuşunun ve başkalarının işine karışmasının şehir için yıkım olduğunu düşünürsün."

434a

πρᾶξις δικαιοσύνη ἂν ὁμολογοῖτο.

ἔστι ταῦτα.

ἰδὲ δὴ ἐὰν σοὶ ὅπερ ἐμοὶ συνδοκῇ. τέκτων σκυτοτόμου ἐπιχειρῶν ἔργα ἐργάζεσθαι ἢ σκυτοτόμος τέκτονος, ἢ τὰ ὄργανα μεταλαμβάνοντες τἀλλήλων ἢ τιμάς, ἢ καὶ ὁ αὐτὸς ἐπιχειρῶν ἀμφότερα πράττειν, πάντα τἆλλα μεταλλαττόμενα, ἆρά σοι ἄν τι δοκεῖ μέγα βλάψαι πόλιν;

οὐ πάνυ, ἔφη.

ἀλλʼ ὅταν γε οἶμαι δημιουργὸς ὢν ἤ τις ἄλλος χρηματιστὴς

434b"Kesinlikle."

"Demek üç sınıfın birbirinin işine karışması ve birbirinin yerine geçmesi şehre verilen en büyük zarardır ve ona çok haklı olarak en büyük kötülük denir."

434b

φύσει, ἔπειτα ἐπαιρόμενος ἢ πλούτῳ ἢ πλήθει ἢ ἰσχύι ἢ ἄλλῳ τῳ τοιούτῳ εἰς τὸ τοῦ πολεμικοῦ εἶδος ἐπιχειρῇ ἰέναι, ἢ τῶν πολεμικῶν τις εἰς τὸ τοῦ βουλευτικοῦ καὶ φύλακος ἀνάξιος ὤν, καὶ τὰ ἀλλήλων οὗτοι ὄργανα μεταλαμβάνωσι καὶ τὰς τιμάς, ἢ ὅταν ὁ αὐτὸς πάντα ταῦτα ἅμα ἐπιχειρῇ πράττειν, τότε οἶμαι καὶ σοὶ δοκεῖν ταύτην τὴν τούτων μεταβολὴν καὶ πολυπραγμοσύνην ὄλεθρον εἶναι τῇ πόλει.

παντάπασι μὲν οὖν.

ἡ τριῶν ἄρα ὄντων γενῶν πολυπραγμοσύνη καὶ μεταβολὴ

434c"Tamamen öyle."

"Kendi şehrine yapılan en büyük kötülüğe de adaletsizlik demeyecek misin?"

"Nasıl demem?"

"İşte adaletsizlik budur. Şimdi tersinden söyleyelim: para kazanan, yardımcı ve bekçi sınıflarının her biri şehirde kendi işini yaptığında, bu kendi işini görme, onun tersi olarak adalet olmaz mı ve şehri adil kılmaz mı?"

434c

εἰς ἄλληλα μεγίστη τε βλάβη τῇ πόλει καὶ ὀρθότατʼ ἂν προσαγορεύοιτο μάλιστα κακουργία.

κομιδῇ μὲν οὖν.

κακουργίαν δὲ τὴν μεγίστην τῆς ἑαυτοῦ πόλεως οὐκ ἀδικίαν φήσεις εἶναι;

πῶς δʼ οὔ;

τοῦτο μὲν ἄρα ἀδικία. πάλιν δὲ ὧδε λέγωμεν· χρηματιστικοῦ, ἐπικουρικοῦ, φυλακικοῦ γένους οἰκειοπραγία, ἑκάστου τούτων τὸ αὑτοῦ πράττοντος ἐν πόλει, τοὐναντίον ἐκείνου δικαιοσύνη τʼ ἂν εἴη καὶ τὴν πόλιν δικαίαν παρέχοι;

434d"Bana öyle geliyor ki," dedi, "bundan başka türlü değil."

"Bunu henüz pek kesin söylemeyelim," dedim; "bu tür her bir insana geçtiğinde orada da adalet olduğu kabul edilirse, artık razı oluruz — başka ne diyebiliriz ki? —; edilmezse o zaman başka bir şeye bakarız. Şimdi düşündüğümüz incelemeyi tamamlayalım: adaletin ne olduğunu adalete sahip daha büyük bir şeyde önce görmeye çalışırsak, tek bir insanda görmenin daha kolay olacağını düşünmüştük. Bu büyük şeyin şehir olduğuna karar verdik ve onu gücümüz yettiğince en iyi biçimde kurduk; çünkü iyi bir şehirde adaletin bulunacağını iyi biliyorduk.

434d

οὐκ ἄλλῃ ἔμοιγε δοκεῖ, ἦ δʼ ὅς, ἔχειν ἢ ταύτῃ.

μηδέν, ἦν δʼ ἐγώ, πω πάνυ παγίως αὐτὸ λέγωμεν, ἀλλʼ ἐὰν μὲν ἡμῖν καὶ εἰς ἕνα ἕκαστον τῶν ἀνθρώπων ἰὸν τὸ εἶδος τοῦτο ὁμολογῆται καὶ ἐκεῖ δικαιοσύνη εἶναι, συγχωρησόμεθα ἤδη—τί γὰρ καὶ ἐροῦμεν; —εἰ δὲ μή, τότε ἄλλο τι σκεψόμεθα. νῦν δʼ ἐκτελέσωμεν τὴν σκέψιν ἣν ᾠήθημεν, εἰ ἐν μείζονί τινι τῶν ἐχόντων δικαιοσύνην πρότερον ⟨ἢ⟩ ἐκεῖ ἐπιχειρήσαιμεν θεάσασθαι, ῥᾷον ἂν ἐν ἑνὶ ἀνθρώπῳ κατιδεῖν οἷόν ἐστιν. καὶ

434eOrada bize görüneni şimdi tek kişiye taşıyalım; uyuşursa iyi olur. Tek kişide başka bir şey görünürse yine şehre dönüp onu sınarız; belki ikisini yan yana inceleyip birbirine sürterek, çakmak taşından kıvılcım çıkarır gibi adaleti parlatırız; ortaya çıkınca da onu kendimizde sağlamlaştırırız."

434e

ἔδοξε δὴ ἡμῖν τοῦτο εἶναι πόλις, καὶ οὕτω ᾠκίζομεν ὡς ἐδυνάμεθα ἀρίστην, εὖ εἰδότες ὅτι ἔν γε τῇ ἀγαθῇ ἂν εἴη. ὃ οὖν ἡμῖν ἐκεῖ ἐφάνη, ἐπαναφέρωμεν εἰς τὸν ἕνα, κἂν μὲν ὁμολογῆται, καλῶς ἕξει·

ἐὰν δέ τι ἄλλο ἐν τῷ ἑνὶ ἐμφαίνηται, πάλιν ἐπανιόντες ἐπὶ τὴν πόλιν βασανιοῦμεν, καὶ

435a"Doğru yoldan gidiyorsun," dedi, "böyle yapmalı."

"Peki," dedim, "biri büyük ve küçük bir şeye aynı adı verirse, bu ikisi aynı adla anıldıkları bakımdan birbirine benzemez mi, yoksa benzer mi?"

"Benzer," dedi.

435a

τάχʼ ἂν παρʼ ἄλληλα σκοποῦντες καὶ τρίβοντες, ὥσπερ ἐκ πυρείων ἐκλάμψαι ποιήσαιμεν τὴν δικαιοσύνην· καὶ φανερὰν γενομένην βεβαιωσόμεθα αὐτὴν παρʼ ἡμῖν αὐτοῖς.

ἀλλʼ, ἔφη, καθʼ ὁδόν τε λέγεις καὶ ποιεῖν χρὴ οὕτως.

ἆρʼ οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, ὅ γε ταὐτὸν ἄν τις προσείποι μεῖζόν τε καὶ ἔλαττον, ἀνόμοιον τυγχάνει ὂν ταύτῃ ᾗ ταὐτὸν προσαγορεύεται, ἢ ὅμοιον;

ὅμοιον, ἔφη.

435b"Öyleyse adil bir adam, adaletin eidos'u bakımından adil bir şehirden hiç farklı olmayacak, ona benzeyecek."

"Benzeyecek," dedi.

"Şehrin adil olduğu da, içindeki üç tabiat sınıfı her biri kendi işini yaptığında görülmüştü; itidalli, cesur ve bilge olması da yine bu sınıfların başka bazı hâlleri ve melekeleri sayesindeydi."

"Doğru," dedi.

"Öyleyse dostum, tek kişinin de psykhē'sinde bu aynı türleri taşıdığını ve onlarla aynı hâller yüzünden şehirle aynı adları hak ettiğini kabul edeceğiz."

435b

καὶ δίκαιος ἄρα ἀνὴρ δικαίας πόλεως κατʼ αὐτὸ τὸ τῆς δικαιοσύνης εἶδος οὐδὲν διοίσει, ἀλλʼ ὅμοιος ἔσται.

ὅμοιος, ἔφη.

ἀλλὰ μέντοι πόλις γε ἔδοξεν εἶναι δικαία ὅτε ἐν αὐτῇ τριττὰ γένη φύσεων ἐνόντα τὸ αὑτῶν ἕκαστον ἔπραττεν, σώφρων δὲ αὖ καὶ ἀνδρεία καὶ σοφὴ διὰ τῶν αὐτῶν τούτων γενῶν ἄλλʼ ἄττα πάθη τε καὶ ἕξεις.

ἀληθῆ, ἔφη.

καὶ τὸν ἕνα ἄρα, ὦ φίλε, οὕτως ἀξιώσομεν, τὰ αὐτὰ ταῦτα

435c"Hem de büyük bir zorunlulukla," dedi.

"Hayret verici dostum," dedim, "bu sefer de psykhē hakkında hafif bir soruya düştük doğrusu: bu üç türü kendinde taşıyor mu, taşımıyor mu?"

"Bence hiç de hafif değil," dedi; "belki Sokrates, güzel şeyler zordur sözü doğrudur."

"Öyle görünüyor," dedim. "İyi bil ki Glaukon, bana kalırsa bunu şimdi sözlerimizde kullandığımız türden yöntemlerle hiçbir zaman kesin olarak kavrayamayacağız — buna götüren başka, daha uzun ve daha çok emek isteyen bir yol var —; ama belki önce söylenenlere ve incelenenlere yaraşır biçimde kavrayabiliriz."

435c

εἴδη ἐν τῇ αὑτοῦ ψυχῇ ἔχοντα, διὰ τὰ αὐτὰ πάθη ἐκείνοις τῶν αὐτῶν ὀνομάτων ὀρθῶς ἀξιοῦσθαι τῇ πόλει.

πᾶσα ἀνάγκη, ἔφη.

εἰς φαῦλόν γε αὖ, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ θαυμάσιε, σκέμμα ἐμπεπτώκαμεν περὶ ψυχῆς, εἴτε ἔχει τὰ τρία εἴδη ταῦτα ἐν αὑτῇ εἴτε μή.

οὐ πάνυ μοι δοκοῦμεν, ἔφη, εἰς φαῦλον· ἴσως γάρ, ὦ Σώκρατες, τὸ λεγόμενον ἀληθές, ὅτι χαλεπὰ τὰ καλά.

φαίνεται, ἦν δʼ ἐγώ. καὶ εὖ γʼ ἴσθι, ὦ Γλαύκων, ὡς ἡ

435d"Bu yetmez mi?" dedi. "Şu an için bana yeter."

"Bana da," dedim, "fazlasıyla yetecek."

"Öyleyse yorulma," dedi, "incele."

435d

ἐμὴ δόξα, ἀκριβῶς μὲν τοῦτο ἐκ τοιούτων μεθόδων, οἵαις νῦν ἐν τοῖς λόγοις χρώμεθα, οὐ μή ποτε λάβωμεν— ἄλλη γὰρ μακροτέρα καὶ πλείων ὁδὸς ἡ ἐπὶ τοῦτο ἄγουσα —ἴσως μέντοι τῶν γε προειρημένων τε καὶ προεσκεμμένων ἀξίως.

οὐκοῦν ἀγαπητόν; ἔφη· ἐμοὶ μὲν γὰρ ἔν γε τῷ παρόντι ἱκανῶς ἂν ἔχοι.

ἀλλὰ μέντοι, εἶπον, ἔμοιγε καὶ πάνυ ἐξαρκέσει.

μὴ τοίνυν ἀποκάμῃς, ἔφη, ἀλλὰ σκόπει.

435e"Öyleyse," dedim, "her birimizde şehirdekilerle aynı türlerin ve karakterlerin bulunduğunu kabul etmek bizim için büyük bir zorunluluk değil mi? Çünkü oraya başka bir yerden gelmiş olamazlar. Bir şehirdeki thymoslu yanın, bununla ün salmış bireylerden gelmediğini sanmak gülünç olurdu — Thrakia'da, İskythia'da ve aşağı yukarı bütün kuzey bölgelerinde oturanlar gibi —; ya da en çok bizim bölgemize yakıştırılacak öğrenme sevgisinin; ya da Fenikelilerde ve Mısır'dakilerde hiç de az olmadığı söylenebilecek para sevgisinin."

435e

ἆρʼ οὖν ἡμῖν, ἦν δʼ ἐγώ, πολλὴ ἀνάγκη ὁμολογεῖν ὅτι γε τὰ αὐτὰ ἐν ἑκάστῳ ἔνεστιν ἡμῶν εἴδη τε καὶ ἤθη ἅπερ ἐν τῇ πόλει; οὐ γάρ που ἄλλοθεν ἐκεῖσε ἀφῖκται.

γελοῖον γὰρ ἂν εἴη εἴ τις οἰηθείη τὸ θυμοειδὲς μὴ ἐκ τῶν ἰδιωτῶν ἐν ταῖς πόλεσιν ἐγγεγονέναι, οἳ δὴ καὶ ἔχουσι ταύτην τὴν αἰτίαν, οἷον οἱ κατὰ τὴν Θρᾴκην τε καὶ Σκυθικὴν καὶ σχεδόν τι κατὰ τὸν ἄνω τόπον, ἢ τὸ φιλομαθές, ὃ δὴ τὸν παρʼ ἡμῖν

436a"Hem de nasıl," dedi.

"Bu böyle," dedim, "ve anlaşılması hiç zor değil."

"Değil elbette."

"Ama şu zor: her şeyi aynı şeyle mi yapıyoruz, yoksa üç şey olduklarından her birini başka biriyle mi? İçimizdekilerden biriyle öğreniyor, bir başkasıyla öfkeleniyor, üçüncü biriyle de beslenme ve üremeyle ilgili hazları ve bunların kardeşlerini mi arzuluyoruz; yoksa bir şeye yöneldiğimizde bunların her birini bütün psykhē'mizle mi yapıyoruz?

436a

μάλιστʼ ἄν τις αἰτιάσαιτο τόπον, ἢ τὸ φιλοχρήματον τὸ περὶ τούς τε Φοίνικας εἶναι καὶ τοὺς κατὰ Αἴγυπτον φαίη τις ἂν οὐχ ἥκιστα.

καὶ μάλα, ἔφη.

τοῦτο μὲν δὴ οὕτως ἔχει, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ οὐδὲν χαλεπὸν γνῶναι.

οὐ δῆτα.

τόδε δὲ ἤδη χαλεπόν, εἰ τῷ αὐτῷ τούτῳ ἕκαστα πράττομεν ἢ τρισὶν οὖσιν ἄλλο ἄλλῳ· μανθάνομεν μὲν ἑτέρῳ, θυμούμεθα δὲ ἄλλῳ τῶν ἐν ἡμῖν, ἐπιθυμοῦμεν δʼ αὖ τρίτῳ τινὶ τῶν περὶ τὴν τροφήν τε καὶ γέννησιν ἡδονῶν καὶ ὅσα τούτων

436bBunları söze değer biçimde ayırt etmek zor olacak."

"Bence de," dedi.

"Öyleyse bunların birbiriyle aynı mı, farklı mı olduğunu şöyle belirlemeye çalışalım."

"Nasıl?"

"Belli ki aynı şey, aynı bakımdan ve aynı şeye göre aynı anda zıt şeyleri yapmaya ya da onlara maruz kalmaya razı olmaz; öyleyse bunlarda böyle bir şeyin olduğunu bulursak, aynı şey değil birden fazla şey olduklarını anlarız."

436b

ἀδελφά, ἢ ὅλῃ τῇ ψυχῇ καθʼ ἕκαστον αὐτῶν πράττομεν, ὅταν ὁρμήσωμεν. ταῦτʼ ἔσται τὰ χαλεπὰ διορίσασθαι ἀξίως λόγου.

καὶ ἐμοὶ δοκεῖ, ἔφη.

ὧδε τοίνυν ἐπιχειρῶμεν αὐτὰ ὁρίζεσθαι, εἴτε τὰ αὐτὰ ἀλλήλοις εἴτε ἕτερά ἐστι.

πῶς;

δῆλον ὅτι ταὐτὸν τἀναντία ποιεῖν ἢ πάσχειν κατὰ ταὐτόν γε καὶ πρὸς ταὐτὸν οὐκ ἐθελήσει ἅμα, ὥστε ἄν που εὑρίσκωμεν ἐν αὐτοῖς ταῦτα γιγνόμενα, εἰσόμεθα ὅτι οὐ ταὐτὸν

436c"Pekâlâ."

"Şimdi söylediğime bak."

"Söyle," dedi.

"Aynı şeyin aynı anda, aynı bakımdan hem durması hem hareket etmesi mümkün mü?"

"Hiç değil."

"Daha kesin bir anlaşma yapalım da ilerlerken bir yerde tartışmaya düşmeyelim. Biri, duran ama ellerini ve başını hareket ettiren bir insan için aynı kişinin aynı anda hem durduğunu hem hareket ettiğini söylese, sanırım böyle söylemenin doğru olduğunu kabul etmezdik; onun bir kısmının durduğunu, bir kısmının hareket ettiğini söylemek gerektiğini düşünürdük. Öyle değil mi?"

436c

ἦν ἀλλὰ πλείω.

εἶεν.

σκόπει δὴ ὃ λέγω.

λέγε, ἔφη.

ἑστάναι, εἶπον, καὶ κινεῖσθαι τὸ αὐτὸ ἅμα κατὰ τὸ αὐτὸ ἆρα δυνατόν;

οὐδαμῶς.

ἔτι τοίνυν ἀκριβέστερον ὁμολογησώμεθα, μή πῃ προϊόντες ἀμφισβητήσωμεν. εἰ γάρ τις λέγοι ἄνθρωπον ἑστηκότα, κινοῦντα δὲ τὰς χεῖράς τε καὶ τὴν κεφαλήν, ὅτι ὁ αὐτὸς ἕστηκέ τε καὶ κινεῖται ἅμα, οὐκ ἂν οἶμαι ἀξιοῖμεν οὕτω

436d"Öyle."

"Bunu söyleyen biri daha da şakacılık edip incelik taslayarak topaçların, ucunu aynı yere dikip dönerken bütünüyle hem durup hem hareket ettiğini, ya da yerinden ayrılmadan çember çizen başka bir şeyin de bunu yaptığını söylese, bunu kabul etmezdik; çünkü bu durumda bunlar kendilerinin aynı kısmı bakımından hem durmuyor hem de hareket etmiyorlar. Bunların içinde bir doğru eksen, bir de çevre olduğunu söylerdik: eksen bakımından dururlar — çünkü hiçbir yana eğilmezler —, çevre bakımından çember çizerek hareket ederler; dönerken ekseni sağa ya da sola, öne ya da arkaya eğilirse, o zaman hiçbir bakımdan durmazlar."

436d

λέγειν δεῖν, ἀλλʼ ὅτι τὸ μέν τι αὐτοῦ ἕστηκε, τὸ δὲ κινεῖται. οὐχ οὕτω;

οὕτω.

οὐκοῦν καὶ εἰ ἔτι μᾶλλον χαριεντίζοιτο ὁ ταῦτα λέγων, κομψευόμενος ὡς οἵ γε στρόβιλοι ὅλοι ἑστᾶσί τε ἅμα καὶ κινοῦνται, ὅταν ἐν τῷ αὐτῷ πήξαντες τὸ κέντρον περιφέρωνται, ἢ καὶ ἄλλο τι κύκλῳ περιιὸν ἐν τῇ αὐτῇ ἕδρᾳ τοῦτο δρᾷ, οὐκ ἂν ἀποδεχοίμεθα, ὡς οὐ κατὰ ταὐτὰ ἑαυτῶν

436e"Doğru," dedi.

"Öyleyse bu türden sözler bizi hiç şaşırtmayacak; aynı şeyin aynı anda, aynı bakımdan ve aynı şeye göre zıt şeylere maruz kalabileceğine, zıt şeyler olabileceğine ya da yapabileceğine bizi hiç de ikna etmeyecek."

436e

τὰ τοιαῦτα τότε μενόντων τε καὶ φερομένων, ἀλλὰ φαῖμεν ἂν ἔχειν αὐτὰ εὐθύ τε καὶ περιφερὲς ἐν αὑτοῖς, καὶ κατὰ μὲν τὸ εὐθὺ ἑστάναι—οὐδαμῇ γὰρ ἀποκλίνειν—κατὰ δὲ τὸ περιφερὲς κύκλῳ κινεῖσθαι, καὶ ὅταν δὲ τὴν εὐθυωρίαν ἢ εἰς δεξιὰν ἢ εἰς ἀριστερὰν ἢ εἰς τὸ πρόσθεν ἢ εἰς τὸ ὄπισθεν ἐγκλίνῃ ἅμα περιφερόμενον, τότε οὐδαμῇ [ἔστιν] ἑστάναι.

καὶ ὀρθῶς γε, ἔφη.

οὐδὲν ἄρα ἡμᾶς τῶν τοιούτων λεγόμενον ἐκπλήξει, οὐδὲ μᾶλλόν τι πείσει ὥς ποτέ τι ἂν τὸ αὐτὸ ὂν ἅμα κατὰ

437a"Beni de etmeyecek," dedi.

"Yine de," dedim, "bu türden bütün itirazları tek tek ele alıp doğru olmadıklarını kanıtlamaya uğraşarak sözü uzatmak zorunda kalmayalım diye, bunun böyle olduğunu varsayarak ilerleyelim; ama şunu da kabul edelim: Bu iş bir gün başka türlü görünürse, buna dayanarak vardığımız bütün sonuçlar bizim için geçersiz olacak."

"Böyle yapmak gerek," dedi.

437a

τὸ αὐτὸ πρὸς τὸ αὐτὸ τἀναντία πάθοι ἢ καὶ εἴη ἢ καὶ ποιήσειεν.

οὔκουν ἐμέ γε, ἔφη.

ἀλλʼ ὅμως, ἦν δʼ ἐγώ, ἵνα μὴ ἀναγκαζώμεθα πάσας τὰς τοιαύτας ἀμφισβητήσεις ἐπεξιόντες καὶ βεβαιούμενοι ὡς οὐκ ἀληθεῖς οὔσας μηκύνειν, ὑποθέμενοι ὡς τούτου οὕτως ἔχοντος εἰς τὸ πρόσθεν προΐωμεν, ὁμολογήσαντες, ἐάν ποτε ἄλλῃ φανῇ ταῦτα ἢ ταύτῃ, πάντα ἡμῖν τὰ ἀπὸ τούτου συμβαίνοντα λελυμένα ἔσεσθαι.

ἀλλὰ χρή, ἔφη, ταῦτα ποιεῖν.

437b"Peki," dedim, "başını sallayıp onaylamakla başını geri atıp reddetmeyi, bir şeyi almaya can atmakla onu geri çevirmeyi, kendine çekmekle itmeyi, kısacası bu türden her şeyi birbirinin zıddı sayar mısın? İster etki ister etkilenme olsun, bu bakımdan bir fark olmayacak."

"Evet," dedi, "zıt sayarım."

"Peki," dedim, "susamak, acıkmak ve genel olarak arzular, bir de istemek ve dilemek; bütün bunları demin söylediğimiz türlerin bir yerine koymaz mısın?

437b

ἆρʼ ⟨ἂν⟩ οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, τὸ ἐπινεύειν τῷ ἀνανεύειν καὶ τὸ ἐφίεσθαί τινος λαβεῖν τῷ ἀπαρνεῖσθαι καὶ τὸ προσάγεσθαι τῷ ἀπωθεῖσθαι, πάντα τὰ τοιαῦτα τῶν ἐναντίων ἀλλήλοις θείης εἴτε ποιημάτων εἴτε παθημάτων; οὐδὲν γὰρ ταύτῃ διοίσει.

ἀλλʼ, ἦ δʼ ὅς, τῶν ἐναντίων.

τί οὖν; ἦν δʼ ἐγώ· διψῆν καὶ πεινῆν καὶ ὅλως τὰς ἐπιθυμίας, καὶ αὖ τὸ ἐθέλειν καὶ τὸ βούλεσθαι, οὐ πάντα ταῦτα

437cSöz gelişi, arzu duyan birinin psykhē'si için hep şöyle demez misin: Ya arzuladığı şeye uzanır ya olmasını dilediği şeyi kendine çeker; ya da bir şeyin eline geçmesini istediği ölçüde, biri ona soru sormuş gibi, olmasını özleyerek içinden buna 'evet' der?"

"Derim."

"Peki dilememeyi, istememeyi ve arzu duymamayı? Bunları da itmenin ve kendinden uzaklaştırmanın yanına, kısacası ötekilerin zıddı olan her şeyin yanına koymayacak mıyız?"

437c

εἰς ἐκεῖνά ποι ἂν θείης τὰ εἴδη τὰ νυνδὴ λεχθέντα; οἷον ἀεὶ τὴν τοῦ ἐπιθυμοῦντος ψυχὴν οὐχὶ ἤτοι ἐφίεσθαι φήσεις ἐκείνου οὗ ἂν ἐπιθυμῇ, ἢ προσάγεσθαι τοῦτο ὃ ἂν βούληταί οἱ γενέσθαι, ἢ αὖ, καθʼ ὅσον ἐθέλει τί οἱ πορισθῆναι, ἐπινεύειν τοῦτο πρὸς αὑτὴν ὥσπερ τινὸς ἐρωτῶντος, ἐπορεγομένην αὐτοῦ τῆς γενέσεως;

ἔγωγε.

τί δέ; τὸ ἀβουλεῖν καὶ μὴ ἐθέλειν μηδʼ ἐπιθυμεῖν οὐκ εἰς τὸ ἀπωθεῖν καὶ ἀπελαύνειν ἀπʼ αὐτῆς καὶ εἰς ἅπαντα τἀναντία ἐκείνοις θήσομεν;

437d"Nasıl koymayız?"

"Durum böyleyse arzuların bir türü olduğunu söyleyeceğiz; bunların en belirginleri de susuzluk dediğimizle açlık dediğimiz değil mi?"

"Söyleyeceğiz," dedi.

"Biri içeceğin, öteki yiyeceğin arzusu, değil mi?"

"Evet."

"Peki susuzluk, susuzluk olduğu ölçüde, psykhē'de söylediğimiz şeyden fazlasına yönelen bir arzu mudur? Yani susuzluk sıcak ya da soğuk, çok ya da az, tek sözle belli türden bir içeceğe duyulan susuzluk mudur? Yoksa susuzluğa bir sıcaklık eklenirse soğuk bir şey arzusunu, soğukluk eklenirse sıcak bir şey arzusunu da beraberinde getirir; susuzluk çokluk yüzünden büyükse çok içme, küçükse az içme arzusunu getirir; ama susamanın kendisi hiçbir zaman tabiatça yöneldiği şeyden, yani içeceğin kendisinden başka bir şeyin arzusu olmaz, acıkmak da yiyeceğin arzusudur?"

437d

πῶς γὰρ οὔ;

τούτων δὴ οὕτως ἐχόντων ἐπιθυμιῶν τι φήσομεν εἶναι εἶδος, καὶ ἐναργεστάτας αὐτῶν τούτων ἥν τε δίψαν καλοῦμεν καὶ ἣν πεῖναν;

φήσομεν, ἦ δʼ ὅς.

οὐκοῦν τὴν μὲν ποτοῦ, τὴν δʼ ἐδωδῆς;

ναί.

ἆρʼ οὖν, καθʼ ὅσον δίψα ἐστί, πλέονος ἄν τινος ἢ οὗ λέγομεν ἐπιθυμία ἐν τῇ ψυχῇ εἴη, οἷον δίψα ἐστὶ δίψα ἆρά γε θερμοῦ ποτοῦ ἢ ψυχροῦ, ἢ πολλοῦ ἢ ὀλίγου, ἢ καὶ ἑνὶ λόγῳ ποιοῦ τινος πώματος; ἢ ἐὰν μέν τις θερμότης τῷ

437e"Öyle," dedi; "her arzu kendi başına yalnız tabiatça yöneldiği şeyin kendisini arzular; şu ya da bu türden bir şeyin arzusu olması ise ona eklenen şeylerden gelir."

437e

δίψει προσῇ, τὴν τοῦ ψυχροῦ ἐπιθυμίαν προσπαρέχοιτʼ ἄν, ἐὰν δὲ ψυχρότης, τὴν τοῦ θερμοῦ; ἐὰν δὲ διὰ πλήθους παρουσίαν πολλὴ ἡ δίψα ᾖ, τὴν τοῦ πολλοῦ παρέξεται, ἐὰν δὲ ὀλίγη, τὴν τοῦ ὀλίγου; αὐτὸ δὲ τὸ διψῆν οὐ μή ποτε ἄλλου γένηται ἐπιθυμία ἢ οὗπερ πέφυκεν, αὐτοῦ πώματος, καὶ αὖ τὸ πεινῆν βρώματος;

οὕτως, ἔφη, αὐτή γε ἡ ἐπιθυμία ἑκάστη αὐτοῦ μόνον ἑκάστου οὗ πέφυκεν, τοῦ δὲ τοίου ἢ τοίου τὰ προσγιγνόμενα.

438a"Ama," dedim, "biz bunu iyice incelememişken biri çıkıp kafamızı karıştırmasın: 'Kimse içecek arzulamaz, iyi içecek arzular; yiyecek değil, iyi yiyecek arzular. Çünkü herkes iyi şeyleri arzular; öyleyse susuzluk bir arzuysa, ister içeceğin ister başka bir şeyin arzusu olsun, iyisinin arzusudur; öteki arzular da böyledir' demesin."

"Gerçekten de," dedi, "bunu söyleyen bir şey söylüyormuş gibi görünebilir."

"Ama yine de," dedim, "başka bir şeye bağlı olmak gibi bir yapısı olan şeylerden belli türden olanlar, bana kalırsa belli türden bir şeye bağlıdır; kendi başına alınanlar ise yalnız kendi başına alınan şeye."

438a

μήτοι τις, ἦν δʼ ἐγώ, ἀσκέπτους ἡμᾶς ὄντας θορυβήσῃ, ὡς οὐδεὶς ποτοῦ ἐπιθυμεῖ ἀλλὰ χρηστοῦ ποτοῦ, καὶ οὐ σίτου ἀλλὰ χρηστοῦ σίτου. πάντες γὰρ ἄρα τῶν ἀγαθῶν ἐπιθυμοῦσιν· εἰ οὖν ἡ δίψα ἐπιθυμία ἐστί, χρηστοῦ ἂν εἴη εἴτε πώματος εἴτε ἄλλου ὅτου ἐστὶν ἐπιθυμία, καὶ αἱ ἄλλαι οὕτω.

ἴσως γὰρ ἄν, ἔφη, δοκοῖ τι λέγειν ὁ ταῦτα λέγων.

ἀλλὰ μέντοι, ἦν δʼ ἐγώ, ὅσα γʼ ἐστὶ τοιαῦτα οἷα εἶναί

438b"Anlamadım," dedi.

"Anlamadın mı," dedim, "daha büyük olanın, bir şeyden daha büyük olmak gibi bir şey olduğunu?"

"Onu anladım elbette."

"Daha küçük olandan, değil mi?"

"Evet."

"Çok daha büyük olan da çok daha küçük olandan. Değil mi?"

"Evet."

"Bir zaman daha büyük olan da bir zaman daha küçük olandan, daha büyük olacak olan da daha küçük olacak olandan, değil mi?"

"Başka nasıl olsun?" dedi.

438b

του, τὰ μὲν ποιὰ ἄττα ποιοῦ τινός ἐστιν, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, τὰ δʼ αὐτὰ ἕκαστα αὐτοῦ ἑκάστου μόνον.

οὐκ ἔμαθον, ἔφη.

οὐκ ἔμαθες, ἔφην, ὅτι τὸ μεῖζον τοιοῦτόν ἐστιν οἷον τινὸς εἶναι μεῖζον;

πάνυ γε.

οὐκοῦν τοῦ ἐλάττονος;

ναί.

τὸ δέ γε πολὺ μεῖζον πολὺ ἐλάττονος. ἦ γάρ;

ναί.

ἆρʼ οὖν καὶ τὸ ποτὲ μεῖζον ποτὲ ἐλάττονος, καὶ τὸ ἐσόμενον μεῖζον ἐσομένου ἐλάττονος;

ἀλλὰ τί μήν; ἦ δʼ ὅς.

438c"Daha çok olanların daha az olanlara, iki katların yarımlara ve bu türden her şeyin durumu; bir de daha ağırların daha hafiflere, daha hızlıların daha yavaşlara, ayrıca sıcakların soğuklara ve bunlara benzeyen her şeyin durumu da böyle değil mi?"

"Tamamen öyle."

"Peki epistēmē'ler? Onlarda da aynı yol geçerli değil mi? epistēmē'nin kendisi, öğrenilen şeyin kendisinin, ya da epistēmē'yi neyin epistēmē'si saymak gerekiyorsa onun epistēmē'sidir; belli bir epistēmē, belli türden bir epistēmē ise belli türden belli bir şeyin epistēmē'sidir. Şunu demek istiyorum: Ev yapmanın epistēmē'si ortaya çıkınca öteki epistēmē'lerden ayrıldığı için yapı ustalığı diye adlandırılmadı mı?"

438c

καὶ τὰ πλείω δὴ πρὸς τὰ ἐλάττω καὶ τὰ διπλάσια πρὸς τὰ ἡμίσεα καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα, καὶ αὖ βαρύτερα πρὸς κουφότερα καὶ θάττω πρὸς τὰ βραδύτερα, καὶ ἔτι γε τὰ θερμὰ πρὸς τὰ ψυχρὰ καὶ πάντα τὰ τούτοις ὅμοια ἆρʼ οὐχ οὕτως ἔχει;

πάνυ μὲν οὖν.

τί δὲ τὰ περὶ τὰς ἐπιστήμας; οὐχ ὁ αὐτὸς τρόπος; ἐπιστήμη μὲν αὐτὴ μαθήματος αὐτοῦ ἐπιστήμη ἐστὶν ἢ ὅτου δὴ δεῖ θεῖναι τὴν ἐπιστήμην, ἐπιστήμη δέ τις καὶ ποιά τις

438d"Elbette."

"Ötekilerden hiçbirine benzemeyen belli türden bir şey olduğu için değil mi?"

"Evet."

"Belli türden bir şeyin epistēmē'si olduğu için kendisi de belli türden bir şey olmadı mı? Öteki tekhnē'ler ve epistēmē'ler de böyle değil mi?"

"Öyle."

"İşte," dedim, "şimdi anladıysan, demin şunu söylemek istediğimi kabul et: Başka bir şeye bağlı olmak gibi bir yapısı olan şeylerden kendi başına alınanlar yalnız kendi başına alınan şeye, belli türden olanlar ise belli türden şeylere bağlıdır.

438d

ποιοῦ τινος καὶ τινός. λέγω δὲ τὸ τοιόνδε· οὐκ ἐπειδὴ οἰκίας ἐργασίας ἐπιστήμη ἐγένετο, διήνεγκε τῶν ἄλλων ἐπιστημῶν, ὥστε οἰκοδομικὴ κληθῆναι;

τί μήν;

ἆρʼ οὐ τῷ ποιά τις εἶναι, οἵα ἑτέρα οὐδεμία τῶν ἄλλων;

ναί.

οὐκοῦν ἐπειδὴ ποιοῦ τινος, καὶ αὐτὴ ποιά τις ἐγένετο; καὶ αἱ ἄλλαι οὕτω τέχναι τε καὶ ἐπιστῆμαι;

ἔστιν οὕτω.

τοῦτο τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, φάθι με τότε βούλεσθαι λέγειν, εἰ ἄρα νῦν ἔμαθες, ὅτι ὅσα ἐστὶν οἷα εἶναί του, αὐτὰ μὲν μόνα αὐτῶν μόνων ἐστίν, τῶν δὲ ποιῶν τινων ποιὰ ἄττα.

438eBununla, bir şey neye bağlıysa kendisinin de onun gibi olduğunu söylemiyorum; yani sağlıklı ve hastalıklı şeylerin epistēmē'si sağlıklı ve hastalıklı, kötü ve iyi şeylerin epistēmē'si kötü ve iyi olur demiyorum. Demek istediğim şu: epistēmē, epistēmē'si olduğu şeyin kendisine değil de belli türden bir şeye, yani sağlıklı ve hastalıklı olana yönelince, kendisi de belli türden bir şey olmuş oldu; işte bu, ona artık yalnızca epistēmē denmesine izin vermedi, eklenen o belirli tür yüzünden hekimlik dendi."

"Anladım," dedi, "bence de öyle."

438e

καὶ οὔ τι λέγω, ὡς, οἵων ἂν ᾖ, τοιαῦτα καὶ ἔστιν, ὡς ἄρα καὶ τῶν ὑγιεινῶν καὶ νοσωδῶν ἡ ἐπιστήμη ὑγιεινὴ καὶ νοσώδης καὶ τῶν κακῶν καὶ τῶν ἀγαθῶν κακὴ καὶ ἀγαθή· ἀλλʼ ἐπειδὴ οὐκ αὐτοῦ οὗπερ ἐπιστήμη ἐστὶν ἐγένετο ἐπιστήμη, ἀλλὰ ποιοῦ τινος, τοῦτο δʼ ἦν ὑγιεινὸν καὶ νοσῶδες, ποιὰ δή τις συνέβη καὶ αὐτὴ γενέσθαι, καὶ τοῦτο αὐτὴν ἐποίησεν μηκέτι ἐπιστήμην ἁπλῶς καλεῖσθαι, ἀλλὰ τοῦ ποιοῦ τινος προσγενομένου ἰατρικήν.

ἔμαθον, ἔφη, καί μοι δοκεῖ οὕτως ἔχειν.

439a"Peki susuzluğu," dedim, "olduğu şey olarak bir şeye bağlı olanlardan saymaz mısın? Susuzluk elbette bir şeyin—"

"Sayarım," dedi; "içeceğin susuzluğudur."

"Öyleyse belli türden bir içeceğe belli türden bir susuzluk karşılık gelir; ama susuzluğun kendisi ne çok ne az içeceğin, ne iyisinin ne kötüsünün, tek sözle ne de belli türden bir içeceğin susuzluğudur; susuzluk kendi başına, tabiatça yalnız içeceğin kendisine yönelir, değil mi?"

"Kesinlikle."

"Öyleyse susamış birinin psykhē'si, susadığı ölçüde içmekten başka bir şey dilemez; ona uzanır, ona doğru atılır."

439a

τὸ δὲ δὴ δίψος, ἦν δʼ ἐγώ, οὐ τούτων θήσεις τῶν τινὸς εἶναι τοῦτο ὅπερ ἐστίν; ἔστι δὲ δήπου δίψος—

ἔγωγε, ἦ δʼ ὅς· πώματός γε.

οὐκοῦν ποιοῦ μέν τινος πώματος ποιόν τι καὶ δίψος, δίψος δʼ οὖν αὐτὸ οὔτε πολλοῦ οὔτε ὀλίγου, οὔτε ἀγαθοῦ οὔτε κακοῦ, οὐδʼ ἑνὶ λόγῳ ποιοῦ τινος, ἀλλʼ αὐτοῦ πώματος μόνον αὐτὸ δίψος πέφυκεν;

παντάπασι μὲν οὖν.

τοῦ διψῶντος ἄρα ἡ ψυχή, καθʼ ὅσον διψῇ, οὐκ ἄλλο

439b"Belli."

"Öyleyse susamış psykhē'yi bir şey bir gün geri çekiyorsa, onda susayan ve onu bir hayvan gibi içmeye sürükleyen şeyden başka bir şey olmalı, değil mi? Çünkü dedik ya, aynı şey kendisinin aynı kısmıyla, aynı şey hakkında aynı anda zıt şeyler yapamaz."

"Yapamaz elbette."

"Tıpkı okçu için ellerinin yayı aynı anda hem itip hem çektiğini söylemenin doğru olmadığı gibi; doğrusu, iten elin bir el, çeken elin başka bir el olduğunu söylemektir."

439b

τι βούλεται ἢ πιεῖν, καὶ τούτου ὀρέγεται καὶ ἐπὶ τοῦτο ὁρμᾷ.

δῆλον δή.

οὐκοῦν εἴ ποτέ τι αὐτὴν ἀνθέλκει διψῶσαν, ἕτερον ἄν τι ἐν αὐτῇ εἴη αὐτοῦ τοῦ διψῶντος καὶ ἄγοντος ὥσπερ θηρίον ἐπὶ τὸ πιεῖν; οὐ γὰρ δή, φαμέν, τό γε αὐτὸ τῷ αὐτῷ ἑαυτοῦ περὶ τὸ αὐτὸ ἅμʼ ἂ⟨ν⟩ τἀναντία πράττοι.

οὐ γὰρ οὖν.

ὥσπερ γε οἶμαι τοῦ τοξότου οὐ καλῶς ἔχει λέγειν ὅτι αὐτοῦ ἅμα αἱ χεῖρες τὸ τόξον ἀπωθοῦνταί τε καὶ προσέλκονται, ἀλλʼ ὅτι ἄλλη μὲν ἡ ἀπωθοῦσα χείρ, ἑτέρα δὲ ἡ προσαγομένη.

439c"Kesinlikle," dedi.

"Peki, susamış olup da içmek istemeyenlerin bazen bulunduğunu söyleyecek miyiz?"

"Hem de çok," dedi, "çok insan, çok kere."

"Öyleyse bunlar için ne denebilir?" dedim. "Psykhē'lerinde içmeyi buyuran bir şey, bir de içmeyi engelleyen, buyurandan başka olan ve ona baskın gelen bir şey bulunduğu söylenmez mi?"

"Bana öyle geliyor," dedi.

"Peki böyle şeyleri engelleyen şey, ortaya çıktığında, akıl yürütmeden doğmaz mı; sürükleyen ve çekenler ise hâllerden ve hastalıklardan gelmez mi?"

439c

παντάπασι μὲν οὖν, ἔφη.

πότερον δὴ φῶμέν τινας ἔστιν ὅτε διψῶντας οὐκ ἐθέλειν πιεῖν;

καὶ μάλα γʼ, ἔφη, πολλοὺς καὶ πολλάκις.

τί οὖν, ἔφην ἐγώ, φαίη τις ἂν τούτων πέρι; οὐκ ἐνεῖναι μὲν ἐν τῇ ψυχῇ αὐτῶν τὸ κελεῦον, ἐνεῖναι δὲ τὸ κωλῦον πιεῖν, ἄλλο ὂν καὶ κρατοῦν τοῦ κελεύοντος;

ἔμοιγε, ἔφη, δοκεῖ.

ἆρʼ οὖν οὐ τὸ μὲν κωλῦον τὰ τοιαῦτα ἐγγίγνεται, ὅταν

439d"Belli ki öyle."

"Öyleyse," dedim, "bunların iki ayrı ve birbirinden farklı şey olduğunu düşünmekte haksız olmayız. Psykhē'nin akıl yürüttüğü yanına akıl yürüten yan diyeceğiz; sevdiği, acıktığı, susadığı ve öteki arzularla çırpındığı yanına da akılsız ve arzulayan yan, birtakım doyumların ve hazların yoldaşı."

439d

ἐγγένηται, ἐκ λογισμοῦ, τὰ δὲ ἄγοντα καὶ ἕλκοντα διὰ παθημάτων τε καὶ νοσημάτων παραγίγνεται;

φαίνεται.

οὐ δὴ ἀλόγως, ἦν δʼ ἐγώ, ἀξιώσομεν αὐτὰ διττά τε καὶ ἕτερα ἀλλήλων εἶναι, τὸ μὲν ᾧ λογίζεται λογιστικὸν προσαγορεύοντες τῆς ψυχῆς, τὸ δὲ ᾧ ἐρᾷ τε καὶ πεινῇ καὶ διψῇ καὶ περὶ τὰς ἄλλας ἐπιθυμίας ἐπτόηται ἀλόγιστόν τε καὶ ἐπιθυμητικόν, πληρώσεών τινων καὶ ἡδονῶν ἑταῖρον.

439e"Hayır," dedi, "böyle düşünmemiz yerinde olur."

"Öyleyse psykhē'de bulunan bu iki tür bizim için belirlenmiş olsun," dedim. "Peki thymos, yani öfkelendiğimiz şey, üçüncü bir şey mi, yoksa bu ikisinden biriyle aynı tabiatta mı?"

"Belki," dedi, "ötekiyle, arzulayan yanla."

"Ama ben bir zaman duyduğum bir hikâyeye inanıyorum," dedim. "Aglaion oğlu Leontios Peiraieus'tan kuzey surunun dış yanı boyunca yukarı çıkarken cellâdın yanında yatan cesetleri görmüş. Hem bakmayı arzulamış hem de bundan tiksinip kendini geri çevirmeye çalışmış; bir süre kendisiyle boğuşmuş, yüzünü örtmüş. Sonunda arzusuna yenik düşmüş, gözlerini iyice açıp cesetlere koşmuş: 'İşte size, kahrolasıcalar,' demiş, 'doyasıya seyredin bu güzel manzarayı!'"

439e

οὔκ, ἀλλʼ εἰκότως, ἔφη, ἡγοίμεθʼ ἂν οὕτως.

ταῦτα μὲν τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, δύο ἡμῖν ὡρίσθω εἴδη ἐν ψυχῇ ἐνόντα· τὸ δὲ δὴ τοῦ θυμοῦ καὶ ᾧ θυμούμεθα πότερον τρίτον, ἢ τούτων ποτέρῳ ἂν εἴη ὁμοφυές;

ἴσως, ἔφη, τῷ ἑτέρῳ, τῷ ἐπιθυμητικῷ.

ἀλλʼ, ἦν δʼ ἐγώ, ποτὲ ἀκούσας τι πιστεύω τούτῳ· ὡς ἄρα Λεόντιος ὁ Ἀγλαΐωνος ἀνιὼν ἐκ Πειραιῶς ὑπὸ τὸ βόρειον τεῖχος ἐκτός, αἰσθόμενος νεκροὺς παρὰ τῷ δημίῳ κειμένους, ἅμα μὲν ἰδεῖν ἐπιθυμοῖ, ἅμα δὲ αὖ δυσχεραίνοι καὶ ἀποτρέποι ἑαυτόν, καὶ τέως μὲν μάχοιτό τε καὶ παρακαλύπτοιτο,

440a"Ben de duydum," dedi.

"Bu hikâye," dedim, "öfkenin bazen arzulara karşı, biri ötekinden başka bir şeymiş gibi savaştığını gösteriyor."

"Gösteriyor gerçekten," dedi.

"Başka pek çok yerde de şunu görmez miyiz: Arzular birini akıl yürütmesine rağmen zorladığında kişi kendine söver, içindeki zorlayana öfkelenir; iki taraf kavgaya tutuşmuş gibi, böyle birinin thymos'u logos'un müttefiki olur.

440a

κρατούμενος δʼ οὖν ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας, διελκύσας τοὺς ὀφθαλμούς, προσδραμὼν πρὸς τοὺς νεκρούς, ἰδοὺ ὑμῖν, ἔφη, ὦ κακοδαίμονες, ἐμπλήσθητε τοῦ καλοῦ θεάματος.

ἤκουσα, ἔφη, καὶ αὐτός.

οὗτος μέντοι, ἔφην, ὁ λόγος σημαίνει τὴν ὀργὴν πολεμεῖν ἐνίοτε ταῖς ἐπιθυμίαις ὡς ἄλλο ὂν ἄλλῳ.

σημαίνει γάρ, ἔφη.

οὐκοῦν καὶ ἄλλοθι, ἔφην, πολλαχοῦ αἰσθανόμεθα, ὅταν

440bAma logos karşı koymamak gerektiğine karar vermişken thymos'un arzulara ortak olduğunu, sanırım ne kendinde böyle bir şey fark ettiğini söyleyebilirsin ne de başkasında."

"Zeus adına, hayır," dedi.

440b

βιάζωνταί τινα παρὰ τὸν λογισμὸν ἐπιθυμίαι, λοιδοροῦντά τε αὑτὸν καὶ θυμούμενον τῷ βιαζομένῳ ἐν αὑτῷ, καὶ ὥσπερ δυοῖν στασιαζόντοιν σύμμαχον τῷ λόγῳ γιγνόμενον τὸν θυμὸν τοῦ τοιούτου; ταῖς δʼ ἐπιθυμίαις αὐτὸν κοινωνήσαντα, αἱροῦντος λόγου μὴ δεῖν ἀντιπράττειν, οἶμαί σε οὐκ ἂν φάναι γενομένου ποτὲ ἐν σαυτῷ τοῦ τοιούτου αἰσθέσθαι, οἶμαι δʼ οὐδʼ ἐν ἄλλῳ.

οὐ μὰ τὸν Δία, ἔφη.

440c"Peki," dedim, "biri haksızlık ettiğini düşündüğünde ne olur? Ne kadar soylu bir insansa, haklı olarak bunu yaptığını düşündüğü birinin elinden açlık, soğuk ya da bu türden başka bir şey çektiğinde o kadar az öfkelenebilir; demek istediğim, thymos'u ona karşı ayaklanmaya yanaşmaz, değil mi?"

"Doğru," dedi.

"Peki biri haksızlığa uğradığını düşündüğünde? O zaman thymos'u kaynar, kızar, adil görünenin safında savaşır; açlığa, soğuğa ve bütün bu türden şeylere katlanarak galip gelir, soylu çabasından vazgeçmez: Ya amacına ulaşır ya ölür ya da bir köpeğin çobanı tarafından geri çağrılması gibi kendi içindeki logos tarafından geri çağrılıp yatışır, değil mi?"

440c

τί δέ, ἦν δʼ ἐγώ, ὅταν τις οἴηται ἀδικεῖν; οὐχ ὅσῳ ἂν γενναιότερος ᾖ, τοσούτῳ ἧττον δύναται ὀργίζεσθαι καὶ πεινῶν καὶ ῥιγῶν καὶ ἄλλο ὁτιοῦν τῶν τοιούτων πάσχων ὑπʼ ἐκείνου ὃν ἂν οἴηται δικαίως ταῦτα δρᾶν, καί, ὃ λέγω, οὐκ ἐθέλει πρὸς τοῦτον αὐτοῦ ἐγείρεσθαι ὁ θυμός;

ἀληθῆ, ἔφη.

τί δὲ ὅταν ἀδικεῖσθαί τις ἡγῆται; οὐκ ἐν τούτῳ ζεῖ τε καὶ χαλεπαίνει καὶ συμμαχεῖ τῷ δοκοῦντι δικαίῳ καί, διὰ τὸ πεινῆν καὶ διὰ τὸ ῥιγοῦν καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα πάσχειν,

440d"Söylediğine tam benziyor," dedi; "üstelik biz de kendi şehrimizde yardımcıları, şehrin çobanları olan yöneticilere boyun eğen köpekler gibi koymuştuk."

"Ne demek istediğimi çok iyi kavrıyorsun," dedim. "Ama bunun yanında şunu da düşünüyor musun?"

440d

ὑπομένων καὶ νικᾷ καὶ οὐ λήγει τῶν γενναίων, πρὶν ἂν ἢ διαπράξηται ἢ τελευτήσῃ ἢ ὥσπερ κύων ὑπὸ νομέως ὑπὸ τοῦ λόγου τοῦ παρʼ αὑτῷ ἀνακληθεὶς πραϋνθῇ;

πάνυ μὲν οὖν, ἔφη, ἔοικε τούτῳ ᾧ λέγεις· καίτοι γʼ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ πόλει τοὺς ἐπικούρους ὥσπερ κύνας ἐθέμεθα ὑπηκόους τῶν ἀρχόντων ὥσπερ ποιμένων πόλεως.

καλῶς γάρ, ἦν δʼ ἐγώ, νοεῖς ὃ βούλομαι λέγειν. ἀλλʼ ἦ πρὸς τούτῳ καὶ τόδε ἐνθυμῇ;

440e"Neyi?"

"thymos'lu yan hakkında şimdi bize, demin göründüğünün tam tersi görünüyor. O zaman onun arzulayan bir şey olduğunu sanıyorduk; şimdi ise bundan çok uzak olduğunu, psykhē'deki iç kavgada çok daha çok akıl yürüten yanın safında silaha sarıldığını söylüyoruz."

"Kesinlikle," dedi.

"Peki bu da ondan başka bir şey mi, yoksa akıl yürüten yanın bir türü mü; öyle ki psykhē'de üç değil, iki tür olsun: akıl yürüten ve arzulayan? Yoksa şehri bir arada tutan üç sınıf, yani para kazananlar, yardımcılar ve danışıp karar verenler olduğu gibi, psykhē'de de bu thymos'lu yan üçüncü bir şey midir; kötü bir yetiştirmeyle bozulmadıkça akıl yürüten yanın tabiatça yardımcısı?"

440e

τὸ ποῖον;

ὅτι τοὐναντίον ἢ ἀρτίως ἡμῖν φαίνεται περὶ τοῦ θυμοειδοῦς. τότε μὲν γὰρ ἐπιθυμητικόν τι αὐτὸ ᾠόμεθα εἶναι, νῦν δὲ πολλοῦ δεῖν φαμεν, ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον αὐτὸ ἐν τῇ τῆς ψυχῆς στάσει τίθεσθαι τὰ ὅπλα πρὸς τὸ λογιστικόν.

παντάπασιν, ἔφη.

ἆρʼ οὖν ἕτερον ὂν καὶ τούτου, ἢ λογιστικοῦ τι εἶδος, ὥστε μὴ τρία ἀλλὰ δύο εἴδη εἶναι ἐν ψυχῇ, λογιστικὸν καὶ ἐπιθυμητικόν; ἢ καθάπερ ἐν τῇ πόλει συνεῖχεν αὐτὴν τρία

441a"Zorunlu olarak üçüncü," dedi.

"Evet," dedim, "arzulayan yandan başka bir şey olduğu nasıl göründüyse, akıl yürüten yandan da başka bir şey olduğu görünürse."

"Bunun görünmesi zor değil," dedi. "Çocuklarda bile görülebilir: Doğar doğmaz thymos'la doludurlar; akıl yürütmeye ise bana kalırsa bazıları hiç ulaşamaz, çoğu da ancak çok geç ulaşır."

441a

ὄντα γένη, χρηματιστικόν, ἐπικουρητικόν, βουλευτικόν, οὕτως καὶ ἐν ψυχῇ τρίτον τοῦτό ἐστι τὸ θυμοειδές, ἐπίκουρον ὂν τῷ λογιστικῷ φύσει, ἐὰν μὴ ὑπὸ κακῆς τροφῆς διαφθαρῇ;

ἀνάγκη, ἔφη, τρίτον.

ναί, ἦν δʼ ἐγώ, ἄν γε τοῦ λογιστικοῦ ἄλλο τι φανῇ, ὥσπερ τοῦ ἐπιθυμητικοῦ ἐφάνη ἕτερον ὄν.

ἀλλʼ οὐ χαλεπόν, ἔφη, φανῆναι· καὶ γὰρ ἐν τοῖς παιδίοις τοῦτό γʼ ἄν τις ἴδοι, ὅτι θυμοῦ μὲν εὐθὺς γενόμενα μεστά ἐστι, λογισμοῦ δʼ ἔνιοι μὲν ἔμοιγε δοκοῦσιν οὐδέποτε μεταλαμβάνειν,

441b"Zeus adına," dedim, "güzel söyledin. Söylediğinin böyle olduğu hayvanlarda da görülebilir. Bunlara ek olarak, yukarıda bir yerde andığımız Homeros dizesi de buna tanıklık edecek: Göğsüne vurdu, yüreğini sözle azarladı. Burada Homeros, neyin daha iyi neyin daha kötü olduğu üzerine akıl yürütmüş olanı, akılsızca öfkelenen yanı azarlayan başka bir şey olarak açıkça göstermiştir."

441b

οἱ δὲ πολλοὶ ὀψέ ποτε.

ναὶ μὰ Δίʼ, ἦν δʼ ἐγώ, καλῶς γε εἶπες. ἔτι δὲ ἐν τοῖς θηρίοις ἄν τις ἴδοι ὃ λέγεις, ὅτι οὕτως ἔχει. πρὸς δὲ τούτοις καὶ ὃ ἄνω που [ἐκεῖ] εἴπομεν, τὸ τοῦ Ὁμήρου μαρτυρήσει, τὸ— στῆθος δὲ πλήξας κραδίην ἠνίπαπε μύθῳ· Hom. Od. 20.17 ἐνταῦθα γὰρ δὴ σαφῶς ὡς ἕτερον ἑτέρῳ ἐπιπλῆττον πεποίηκεν

441c"Çok doğru söylüyorsun," dedi.

"Demek bu zorlu sulardan güçbela yüzerek geçtik," dedim, "ve şehirde hangi sınıflar varsa her bir kişinin psykhē'sinde de aynı sınıfların, sayıca da eşit olarak bulunduğunda yeterince anlaştık."

"Öyle."

"Öyleyse şu artık zorunlu değil mi: Şehir nasıl ve neyle bilgeyse, birey de öyle ve onunla bilge olacak?"

"Elbette."

441c

Ὅμηρος τὸ ἀναλογισάμενον περὶ τοῦ βελτίονός τε καὶ χείρονος τῷ ἀλογίστως θυμουμένῳ.

κομιδῇ, ἔφη, ὀρθῶς λέγεις.

ταῦτα μὲν ἄρα, ἦν δʼ ἐγώ, μόγις διανενεύκαμεν, καὶ ἡμῖν ἐπιεικῶς ὡμολόγηται τὰ αὐτὰ μὲν ἐν πόλει, τὰ αὐτὰ δʼ ἐν ἑνὸς ἑκάστου τῇ ψυχῇ γένη ἐνεῖναι καὶ ἴσα τὸν ἀριθμόν.

ἔστι ταῦτα.

οὐκοῦν ἐκεῖνό γε ἤδη ἀναγκαῖον, ὡς πόλις ἦν σοφὴ καὶ ᾧ, οὕτω καὶ τὸν ἰδιώτην καὶ τούτῳ σοφὸν εἶναι;

τί μήν;

441d"Birey neyle ve nasıl cesursa şehir de onunla ve öyle cesur olacak; aretē'ye ilişkin öteki her şeyde de ikisi aynı durumda olacak, değil mi?"

"Zorunlu."

"Öyleyse Glaukon, sanırım bir insanın da, şehir nasıl adilse aynı yoldan adil olduğunu söyleyeceğiz."

"Bu da kesinlikle zorunlu."

"Ama şunu hiç unutmuş değiliz herhalde: Şehir, içindeki üç sınıfın her biri kendi işini yaptığı için adildi."

"Unutmuş gibi görünmüyoruz," dedi.

"Öyleyse şunu aklımızda tutmalıyız: Her birimizde, içindeki şeylerin her biri kendi işini yapıyorsa o kişi de adil olacak, kendi işini yapan biri olacak."

441d

καὶ ᾧ δὴ ἀνδρεῖος ἰδιώτης καὶ ὥς, τούτῳ καὶ πόλιν ἀνδρείαν καὶ οὕτως, καὶ τἆλλα πάντα πρὸς ἀρετὴν ὡσαύτως ἀμφότερα ἔχειν;

ἀνάγκη.

καὶ δίκαιον δή, ὦ Γλαύκων, οἶμαι φήσομεν ἄνδρα εἶναι τῷ αὐτῷ τρόπῳ ᾧπερ καὶ πόλις ἦν δικαία.

καὶ τοῦτο πᾶσα ἀνάγκη.

ἀλλʼ οὔ πῃ μὴν τοῦτό γε ἐπιλελήσμεθα, ὅτι ἐκείνη γε τῷ τὸ ἑαυτοῦ ἕκαστον ἐν αὐτῇ πράττειν τριῶν ὄντων γενῶν δικαία ἦν.

οὔ μοι δοκοῦμεν, ἔφη, ἐπιλελῆσθαι.

μνημονευτέον ἄρα ἡμῖν ὅτι καὶ ἡμῶν ἕκαστος, ὅτου ἂν

441e"Hem de çok iyi aklımızda tutmalıyız," dedi.

"Öyleyse yönetmek akıl yürüten yana düşer, çünkü o bilgedir ve bütün psykhē'yi gözetir; thymos'lu yana da ona boyun eğmek ve onun müttefiki olmak düşer, değil mi?"

"Elbette."

"Peki dediğimiz gibi, müzikle beden eğitiminin karışımı bu ikisini uyumlu kılmayacak mı: birini güzel sözlerle ve derslerle besleyip gererek, ötekini teskin edip gevşeterek, ahenk ve ritimle yumuşatarak?"

441e

τὰ αὑτοῦ ἕκαστον τῶν ἐν αὐτῷ πράττῃ, οὗτος δίκαιός τε ἔσται καὶ τὰ αὑτοῦ πράττων.

καὶ μάλα, ἦ δʼ ὅς, μνημονευτέον.

οὐκοῦν τῷ μὲν λογιστικῷ ἄρχειν προσήκει, σοφῷ ὄντι καὶ ἔχοντι τὴν ὑπὲρ ἁπάσης τῆς ψυχῆς προμήθειαν, τῷ δὲ θυμοειδεῖ ὑπηκόῳ εἶναι καὶ συμμάχῳ τούτου;

πάνυ γε.

ἆρʼ οὖν οὐχ, ὥσπερ ἐλέγομεν, μουσικῆς καὶ γυμναστικῆς κρᾶσις σύμφωνα αὐτὰ ποιήσει, τὸ μὲν ἐπιτείνουσα καὶ

442a"Kesinlikle," dedi.

"Böyle yetişmiş, kendi işlerini gerçekten öğrenmiş ve terbiye görmüş bu ikisi arzulayan yanın başına geçecek; o ki her birimizde psykhē'nin en büyük kısmıdır ve tabiatça paraya en doymaz olandır. Onu gözetecekler ki beden hazları denen şeylerle dolup büyüyüp güçlenince kendi işini yapmayı bırakmasın, kendi sınıfına yakışmayan şeyleri köleleştirmeye ve yönetmeye girişmesin, herkesin bütün hayatını alt üst etmesin."

442a

τρέφουσα λόγοις τε καλοῖς καὶ μαθήμασιν, τὸ δὲ ἀνιεῖσα παραμυθουμένη, ἡμεροῦσα ἁρμονίᾳ τε καὶ ῥυθμῷ;

κομιδῇ γε, ἦ δʼ ὅς.

καὶ τούτω δὴ οὕτω τραφέντε καὶ ὡς ἀληθῶς τὰ αὑτῶν μαθόντε καὶ παιδευθέντε προστήσεσθον τοῦ ἐπιθυμητικοῦ—ὃ δὴ πλεῖστον τῆς ψυχῆς ἐν ἑκάστῳ ἐστὶ καὶ χρημάτων φύσει ἀπληστότατον—ὃ τηρήσετον μὴ τῷ πίμπλασθαι τῶν περὶ τὸ σῶμα καλουμένων ἡδονῶν πολὺ καὶ ἰσχυρὸν γενόμενον

442b"Elbette," dedi.

"Peki," dedim, "dışarıdaki düşmanlara karşı da bütün psykhē'yi ve bedeni en iyi bu ikisi korumaz mı: biri danışıp karar vererek, öteki öne atılıp savaşarak, yöneticiye uyup kararlaştırılanı cesaretiyle yerine getirerek?"

"Öyle."

"Sanırım her birimize de bu kısım yüzünden cesur diyoruz: thymos'lu yanı, acılar ve hazlar içinde, logos'un korkulacak ve korkulmayacak diye bildirdiği şeyi koruduğunda."

442b

οὐκ αὖ τὰ αὑτοῦ πράττῃ, ἀλλὰ καταδουλώσασθαι καὶ ἄρχειν ἐπιχειρήσῃ ὧν οὐ προσῆκον αὐτῷ γένει, καὶ σύμπαντα τὸν βίον πάντων ἀνατρέψῃ.

πάνυ μὲν οὖν, ἔφη.

ἆρʼ οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ τοὺς ἔξωθεν πολεμίους τούτω ἂν κάλλιστα φυλαττοίτην ὑπὲρ ἁπάσης τῆς ψυχῆς τε καὶ τοῦ σώματος, τὸ μὲν βουλευόμενον, τὸ δὲ προπολεμοῦν, ἑπόμενον [δὲ] τῷ ἄρχοντι καὶ τῇ ἀνδρείᾳ ἐπιτελοῦν τὰ βουλευθέντα;

ἔστι ταῦτα.

καὶ ἀνδρεῖον δὴ οἶμαι τούτῳ τῷ μέρει καλοῦμεν ἕνα

442c"Doğru," dedi.

"Bilge dememiz ise o küçük kısım yüzünden; kişinin içinde yöneten ve bu buyrukları bildiren kısım. Bu kısım da kendi içinde, hem her birine hem de üçünün ortak bütününe neyin yararlı olduğunun epistēmē'sine sahiptir."

"Elbette."

"Peki? Birine itidalli dememiz bu üçünün dostluğu ve uyumu yüzünden değil mi: yöneten ile yönetilen iki yan, yönetmesi gerekenin akıl yürüten yan olduğunda aynı kanaatte birleştiğinde ve ona karşı ayaklanmadığında?"

442c

ἕκαστον, ὅταν αὐτοῦ τὸ θυμοειδὲς διασῴζῃ διά τε λυπῶν καὶ ἡδονῶν τὸ ὑπὸ τῶν λόγων παραγγελθὲν δεινόν τε καὶ μή.

ὀρθῶς γʼ, ἔφη.

σοφὸν δέ γε ἐκείνῳ τῷ σμικρῷ μέρει, τῷ ὃ ἦρχέν τʼ ἐν αὐτῷ καὶ ταῦτα παρήγγελλεν, ἔχον αὖ κἀκεῖνο ἐπιστήμην ἐν αὑτῷ τὴν τοῦ συμφέροντος ἑκάστῳ τε καὶ ὅλῳ τῷ κοινῷ σφῶν αὐτῶν τριῶν ὄντων.

πάνυ μὲν οὖν.

τί δέ; σώφρονα οὐ τῇ φιλίᾳ καὶ συμφωνίᾳ τῇ αὐτῶν τούτων, ὅταν τό τε ἄρχον καὶ τὼ ἀρχομένω τὸ λογιστικὸν

442d"İtidal," dedi, "ister şehrin ister bireyin olsun, bundan başka bir şey değildir."

"Adil olması da, sık sık söylediğimiz şey sayesinde ve o yoldan olacak."

"Kesinlikle zorunlu."

"Peki," dedim, "adalet bizim gözümüzde körelip de şehirde göründüğünden başka bir şeymiş gibi görünmesin sakın?"

"Bana öyle görünmüyor," dedi.

"Psykhē'mizde hâlâ bir kuşku varsa," dedim, "ona kaba saba örnekler getirerek bunu iyice sağlama alabiliriz."

442d

ὁμοδοξῶσι δεῖν ἄρχειν καὶ μὴ στασιάζωσιν αὐτῷ;

σωφροσύνη γοῦν, ἦ δʼ ὅς, οὐκ ἄλλο τί ἐστιν ἢ τοῦτο, πόλεώς τε καὶ ἰδιώτου.

ἀλλὰ μὲν δὴ δίκαιός γε, ᾧ πολλάκις λέγομεν, τούτῳ καὶ οὕτως ἔσται.

πολλὴ ἀνάγκη.

τί οὖν; εἶπον ἐγώ· μή πῃ ἡμῖν ἀπαμβλύνεται ἄλλο τι δικαιοσύνη δοκεῖν εἶναι ἢ ὅπερ ἐν τῇ πόλει ἐφάνη;

οὐκ ἔμοιγε, ἔφη, δοκεῖ.

ὧδε γάρ, ἦν δʼ ἐγώ, παντάπασιν ἂν βεβαιωσαίμεθα

442e"Ne gibi?"

"Söz gelişi, o şehir ve ona benzer tabiatta doğmuş, ona benzer yetişmiş adam hakkında, böyle birinin kendisine emanet bırakılan altını ya da gümüşü zimmetine geçirip geçirmeyeceğinde anlaşmamız gerekse: Sence bunu, böyle olmayanlardan çok onun yapacağını düşünen olur mu?"

442e

εἴ τι ἡμῶν ἔτι ἐν τῇ ψυχῇ ἀμφισβητεῖ, τὰ φορτικὰ αὐτῷ προσφέροντες.

ποῖα δή;

οἷον εἰ δέοι ἡμᾶς ἀνομολογεῖσθαι περί τε ἐκείνης τῆς πόλεως καὶ τοῦ ἐκείνῃ ὁμοίως πεφυκότος τε καὶ τεθραμμένου ἀνδρός, εἰ δοκεῖ ἂν παρακαταθήκην χρυσίου ἢ ἀργυρίου δεξάμενος ὁ τοιοῦτος ἀποστερῆσαι, τίνʼ ἂν οἴει οἰηθῆναι

443a"Kimse düşünmez," dedi.

"Tapınak soygunlarından, hırsızlıklardan, ister kişi olarak arkadaşlara ister kamu adına şehirlere karşı ihanetlerden de uzak olmaz mı?"

"Uzak olur."

"Yeminlerde ya da öteki anlaşmalarda da hiçbir şekilde güvenilmez biri olmaz."

"Nasıl olsun?"

"Zina, anne babayı ihmal etmek, tanrılara karşı görevleri savsaklamak da böyle birine değil, herkese daha çok yakışır."

"Herkese yakışır elbette," dedi.

443a

τοῦτον αὐτὸ δρᾶσαι μᾶλλον ἢ ὅσοι μὴ τοιοῦτοι;

οὐδένʼ ἄν, ἔφη.

οὐκοῦν καὶ ἱεροσυλιῶν καὶ κλοπῶν καὶ προδοσιῶν, ἢ ἰδίᾳ ἑταίρων ἢ δημοσίᾳ πόλεων, ἐκτὸς ἂν οὗτος εἴη;

ἐκτός.

καὶ μὴν οὐδʼ ὁπωστιοῦν γʼ ἂν ἄπιστος ἢ κατὰ ὅρκους ἢ κατὰ τὰς ἄλλας ὁμολογίας.

πῶς γὰρ ἄν;

μοιχεῖαί γε μὴν καὶ γονέων ἀμέλειαι καὶ θεῶν ἀθεραπευσίαι παντὶ ἄλλῳ μᾶλλον ἢ τῷ τοιούτῳ προσήκουσι.

παντὶ μέντοι, ἔφη.

443b"Bütün bunların sebebi, içindeki şeylerin her birinin yönetme ve yönetilme konusunda kendi işini yapması değil mi?"

"Budur, başka bir şey değil."

"Hâlâ adaletin, böyle insanları ve şehirleri ortaya çıkaran bu güçten başka bir şey olduğunu mu arıyorsun?"

"Zeus adına," dedi, "hayır."

"Demek rüyamız tamamen gerçekleşti. Şehri kurmaya başlar başlamaz, bir tanrının yardımıyla adaletin bir başlangıcına ve bir taslağına rastlamış olabileceğimizden kuşkulandığımızı söylemiştik ya."

443b

οὐκοῦν τούτων πάντων αἴτιον ὅτι αὐτοῦ τῶν ἐν αὐτῷ ἕκαστον τὰ αὑτοῦ πράττει ἀρχῆς τε πέρι καὶ τοῦ ἄρχεσθαι;

τοῦτο μὲν οὖν, καὶ οὐδὲν ἄλλο.

ἔτι τι οὖν ἕτερον ζητεῖς δικαιοσύνην εἶναι ἢ ταύτην τὴν δύναμιν ἣ τοὺς τοιούτους ἄνδρας τε παρέχεται καὶ πόλεις;

μὰ Δία, ἦ δʼ ὅς, οὐκ ἔγωγε.

τέλεον ἄρα ἡμῖν τὸ ἐνύπνιον ἀποτετέλεσται, ὃ ἔφαμεν ὑποπτεῦσαι ὡς εὐθὺς ἀρχόμενοι τῆς πόλεως οἰκίζειν κατὰ

443c"Kesinlikle."

"Meğer Glaukon, ayakkabıcı olarak doğanın ayakkabı yapıp başka bir şey yapmaması, marangoz olarak doğanın marangozluk etmesi, öteki işlerde de böyle olması gerektiği ilkesi, adaletin bir gölgesiymiş; işe yaraması da bundan."

"Öyle görünüyor."

"Gerçekte ise adalet, öyle görünüyor ki, böyle bir şeydi; ama kişinin dışarıda kendi işini yapmasıyla değil, içeride, gerçekten kendisiyle ve kendine ait olanla ilgiliydi. Adil kişi içindeki şeylerin her birinin başkasının işini yapmasına, psykhē'deki sınıfların birbirinin işine karışmasına izin vermez. Gerçekten kendine ait olanı iyi düzenler, kendi kendini yönetir, kendine çeki düzen verir, kendi kendisiyle dost olur. İçindeki üç şeyi, bir ahengin üç perdesini, yani en pesi, en tizi ve ortadakini, aralarında başka perdeler de varsa onları uydurur gibi birbirine uydurur; hepsini birbirine bağlayıp çokluktan tamamen bir olur, itidalli ve ahenkli hâle gelir. Ancak bundan sonra iş görür: İster para edinmekle ister bedenin bakımıyla, ister bir devlet işiyle ister kişisel sözleşmelerle ilgili olsun, bütün bunlarda bu melekeyi koruyan ve oluşmasına yardım eden işi adil ve güzel iş sayar ve öyle adlandırır, bu işi yöneten epistēmē'ye de bilgelik der; bu melekeyi her seferinde bozan işi ise adaletsiz iş, onu yöneten kanaati de bilgisizlik sayar."

443c

θεόν τινα εἰς ἀρχήν τε καὶ τύπον τινὰ τῆς δικαιοσύνης κινδυνεύομεν ἐμβεβηκέναι.

παντάπασιν μὲν οὖν.

τὸ δέ γε ἦν ἄρα, ὦ Γλαύκων—διʼ ὃ καὶ ὠφελεῖ—εἴδωλόν τι τῆς δικαιοσύνης, τὸ τὸν μὲν σκυτοτομικὸν φύσει ὀρθῶς ἔχειν σκυτοτομεῖν καὶ ἄλλο μηδὲν πράττειν, τὸν δὲ τεκτονικὸν τεκταίνεσθαι, καὶ τἆλλα δὴ οὕτως.

φαίνεται.

τὸ δέ γε ἀληθές, τοιοῦτόν τι ἦν, ὡς ἔοικεν, ἡ δικαιοσύνη ἀλλʼ οὐ περὶ τὴν ἔξω πρᾶξιν τῶν αὑτοῦ, ἀλλὰ περὶ τὴν

443d

ἐντός, ὡς ἀληθῶς περὶ ἑαυτὸν καὶ τὰ ἑαυτοῦ, μὴ ἐάσαντα τἀλλότρια πράττειν ἕκαστον ἐν αὑτῷ μηδὲ πολυπραγμονεῖν πρὸς ἄλληλα τὰ ἐν τῇ ψυχῇ γένη, ἀλλὰ τῷ ὄντι τὰ οἰκεῖα εὖ θέμενον καὶ ἄρξαντα αὐτὸν αὑτοῦ καὶ κοσμήσαντα καὶ φίλον γενόμενον ἑαυτῷ καὶ συναρμόσαντα τρία ὄντα, ὥσπερ ὅρους τρεῖς ἁρμονίας ἀτεχνῶς, νεάτης τε καὶ ὑπάτης καὶ μέσης, καὶ εἰ ἄλλα ἄττα μεταξὺ τυγχάνει ὄντα, πάντα ταῦτα

443e

συνδήσαντα καὶ παντάπασιν ἕνα γενόμενον ἐκ πολλῶν, σώφρονα καὶ ἡρμοσμένον, οὕτω δὴ πράττειν ἤδη, ἐάν τι πράττῃ ἢ περὶ χρημάτων κτῆσιν ἢ περὶ σώματος θεραπείαν ἢ καὶ πολιτικόν τι ἢ περὶ τὰ ἴδια συμβόλαια, ἐν πᾶσι τούτοις ἡγούμενον καὶ ὀνομάζοντα δικαίαν μὲν καὶ καλὴν πρᾶξιν ἣ ἂν ταύτην τὴν ἕξιν σῴζῃ τε καὶ συναπεργάζηται, σοφίαν δὲ τὴν ἐπιστατοῦσαν ταύτῃ τῇ πράξει ἐπιστήμην, ἄδικον δὲ

444a"Söylediğin tamamen doğru, Sokrates," dedi.

"Pekâlâ," dedim. "Adil adamı, adil şehri ve bunlarda adaletin ne olduğunu bulduğumuzu söylesek, sanırım pek de yalan söylüyormuşuz gibi görünmeyiz."

"Zeus adına, görünmeyiz," dedi.

"Söyleyelim mi o hâlde?"

"Söyleyelim."

"Olsun," dedim. "Bundan sonra sanırım adaletsizliği incelememiz gerek."

"Belli."

444a

πρᾶξιν ἣ ἂν ἀεὶ ταύτην λύῃ, ἀμαθίαν δὲ τὴν ταύτῃ αὖ ἐπιστατοῦσαν δόξαν.

παντάπασιν, ἦ δʼ ὅς, ὦ Σώκρατες, ἀληθῆ λέγεις.

εἶεν, ἦν δʼ ἐγώ· τὸν μὲν δίκαιον καὶ ἄνδρα καὶ πόλιν καὶ δικαιοσύνην, ὃ τυγχάνει ἐν αὐτοῖς ὄν, εἰ φαῖμεν ηὑρηκέναι, οὐκ ἂν πάνυ τι οἶμαι δόξαιμεν ψεύδεσθαι.

μὰ Δία οὐ μέντοι, ἔφη.

φῶμεν ἄρα;

φῶμεν.

ἔστω δή, ἦν δʼ ἐγώ· μετὰ γὰρ τοῦτο σκεπτέον οἶμαι ἀδικίαν.

δῆλον.

444b"Adaletsizlik de bu üç kısım arasında bir iç kavga olmalı, değil mi: her işe karışma, başkasının işine burnunu sokma, bir kısmın psykhē'nin bütününe karşı ayaklanması; öyle ki o kısım, kendisine yakışmadığı hâlde, tabiatça kölelik etmesi gereken bir şeyken, yönetmeye yaraşan sınıfa kölelik etmeyip psykhē'de yönetmeye kalkar. Sanırım şöyle bir şey söyleyeceğiz: Bunların karışıklığı ve yoldan sapması adaletsizlik, ölçüsüzlük, korkaklık, bilgisizlik, kısacası her türlü kötülüktür."

"Tam da bunlar," dedi.

444b

οὐκοῦν στάσιν τινὰ αὖ τριῶν ὄντων τούτων δεῖ αὐτὴν εἶναι καὶ πολυπραγμοσύνην καὶ ἀλλοτριοπραγμοσύνην καὶ ἐπανάστασιν μέρους τινὸς τῷ ὅλῳ τῆς ψυχῆς, ἵνʼ ἄρχῃ ἐν αὐτῇ οὐ προσῆκον, ἀλλὰ τοιούτου ὄντος φύσει οἵου πρέπειν αὐτῷ δουλεύειν, τῷ δʼ οὐ δουλεύειν ἀρχικοῦ γένους ὄντι; τοιαῦτʼ ἄττα οἶμαι φήσομεν καὶ τὴν τούτων ταραχὴν καὶ πλάνην εἶναι τήν τε ἀδικίαν καὶ ἀκολασίαν καὶ δειλίαν καὶ ἀμαθίαν καὶ συλλήβδην πᾶσαν κακίαν.

αὐτὰ μὲν οὖν ταῦτα, ἔφη.

444c"Öyleyse," dedim, "madem adaletsizlik ve adalet belli oldu, adaletsiz işler yapmak, haksızlık etmek ve adil işler yapmak da artık açıkça belli değil mi?"

"Nasıl?"

"Bunlar," dedim, "sağlıklı ve hastalıklı şeylerden hiç farklı değil; onlar bedende neyse bunlar da psykhē'de o."

"Ne bakımdan?" dedi.

"Sağlıklı şeyler sağlık, hastalıklı şeyler hastalık yaratır."

"Evet."

"Öyleyse adil işler yapmak adalet, adaletsiz işler yapmak da adaletsizlik yaratmaz mı?"

444c

οὐκοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ τὸ ἄδικα πράττειν καὶ τὸ ἀδικεῖν καὶ αὖ τὸ δίκαια ποιεῖν, ταῦτα πάντα τυγχάνει ὄντα κατάδηλα ἤδη σαφῶς, εἴπερ καὶ ἡ ἀδικία τε καὶ δικαιοσύνη;

πῶς δή;

ὅτι, ἦν δʼ ἐγώ, τυγχάνει οὐδὲν διαφέροντα τῶν ὑγιεινῶν τε καὶ νοσωδῶν, ὡς ἐκεῖνα ἐν σώματι, ταῦτα ἐν ψυχῇ.

πῇ; ἔφη.

τὰ μέν που ὑγιεινὰ ὑγίειαν ἐμποιεῖ, τὰ δὲ νοσώδη νόσον.

ναί.

οὐκοῦν καὶ τὸ μὲν δίκαια πράττειν δικαιοσύνην ἐμποιεῖ,

444d"Zorunlu olarak."

"Sağlık yaratmak, bedendeki şeyleri birbirine baskın gelme ve birbirine boyun eğme bakımından tabiata uygun bir düzene koymaktır; hastalık yaratmak ise onların tabiata aykırı biçimde birbirini yönetmesine ve birbiri tarafından yönetilmesine yol açmaktır."

"Öyle."

"Öyleyse," dedim, "adalet yaratmak da psykhē'deki şeyleri birbirine baskın gelme ve birbirine boyun eğme bakımından tabiata uygun bir düzene koymak; adaletsizlik yaratmak ise onların tabiata aykırı biçimde birbirini yönetmesine ve birbiri tarafından yönetilmesine yol açmak değil mi?"

"Tam öyle," dedi.

"Demek aretē, görünüşe göre psykhē'nin bir tür sağlığı, güzelliği ve dinçliği; kötülük ise hastalığı, çirkinliği ve zayıflığı olsa gerek."

444d

τὸ δʼ ἄδικα ἀδικίαν;

ἀνάγκη.

ἔστι δὲ τὸ μὲν ὑγίειαν ποιεῖν τὰ ἐν τῷ σώματι κατὰ φύσιν καθιστάναι κρατεῖν τε καὶ κρατεῖσθαι ὑπʼ ἀλλήλων, τὸ δὲ νόσον παρὰ φύσιν ἄρχειν τε καὶ ἄρχεσθαι ἄλλο ὑπʼ ἄλλου.

ἔστι γάρ.

οὐκοῦν αὖ, ἔφην, τὸ δικαιοσύνην ἐμποιεῖν τὰ ἐν τῇ ψυχῇ κατὰ φύσιν καθιστάναι κρατεῖν τε καὶ κρατεῖσθαι ὑπʼ ἀλλήλων, τὸ δὲ ἀδικίαν παρὰ φύσιν ἄρχειν τε καὶ ἄρχεσθαι ἄλλο ὑπʼ ἄλλου;

κομιδῇ, ἔφη.

ἀρετὴ μὲν ἄρα, ὡς ἔοικεν, ὑγίειά τέ τις ἂν εἴη καὶ

444e"Öyle."

"Peki güzel uğraşlar aretē'yi, çirkin uğraşlar da kötülüğü edinmeye götürmez mi?"

"Zorunlu olarak."

"Görünüşe göre bize artık şunu incelemek kalıyor: Adil işler yapmak, güzel şeylerle uğraşmak ve adil olmak mı yararlıdır, kişinin öyle olduğu ister bilinsin ister bilinmesin; yoksa haksızlık etmek ve adaletsiz olmak mı, yeter ki cezasını çekmesin ve cezalandırılarak daha iyi olmasın?"

444e

κάλλος καὶ εὐεξία ψυχῆς, κακία δὲ νόσος τε καὶ αἶσχος καὶ ἀσθένεια.

ἔστιν οὕτω.

ἆρʼ οὖν οὐ καὶ τὰ μὲν καλὰ ἐπιτηδεύματα εἰς ἀρετῆς κτῆσιν φέρει, τὰ δʼ αἰσχρὰ εἰς κακίας;

ἀνάγκη.

τὸ δὴ λοιπὸν ἤδη, ὡς ἔοικεν, ἡμῖν ἐστι σκέψασθαι

445a"Ama Sokrates," dedi, "bana kalırsa bu inceleme artık gülünç hâle geliyor. Bedenin tabiatı bozulduğunda, bütün yiyecekler ve içecekler, bütün zenginlik ve bütün iktidar elde olsa bile hayatın yaşanmaya değmeyeceği kabul ediliyor. Peki yaşamamızı sağlayan şeyin tabiatı altüst olup bozulduğunda, kişi kötülükten ve adaletsizlikten kurtulup adaleti ve aretē'yi edinmesini sağlayacak şey dışında ne dilerse yapabildiği sürece hayat yaşanmaya değer mi olacak? Hele ikisinin de bizim anlattığımız gibi olduğu ortaya çıkmışken."

445a

πότερον αὖ λυσιτελεῖ δίκαιά τε πράττειν καὶ καλὰ ἐπιτηδεύειν καὶ εἶναι δίκαιον, ἐάντε λανθάνῃ ἐάντε μὴ τοιοῦτος ὤν, ἢ ἀδικεῖν τε καὶ ἄδικον εἶναι, ἐάνπερ μὴ διδῷ δίκην μηδὲ βελτίων γίγνηται κολαζόμενος.

ἀλλʼ, ἔφη, ὦ Σώκρατες, γελοῖον ἔμοιγε φαίνεται τὸ σκέμμα γίγνεσθαι ἤδη, εἰ τοῦ μὲν σώματος τῆς φύσεως διαφθειρομένης δοκεῖ οὐ βιωτὸν εἶναι οὐδὲ μετὰ πάντων σιτίων τε καὶ ποτῶν καὶ παντὸς πλούτου καὶ πάσης ἀρχῆς, τῆς δὲ αὐτοῦ τούτου ᾧ ζῶμεν φύσεως ταραττομένης καὶ

445b"Gülünç gerçekten," dedim; "ama yine de buraya kadar gelmişken, bunun böyle olduğunu olabildiğince açık görebilmek için yorulup vazgeçmemeliyiz."

"Zeus adına," dedi, "vazgeçmek bize hiç yakışmaz."

445b

διαφθειρομένης βιωτὸν ἄρα ἔσται, ἐάνπερ τις ποιῇ ὃ ἂν βουληθῇ ἄλλο πλὴν τοῦτο ὁπόθεν κακίας μὲν καὶ ἀδικίας ἀπαλλαγήσεται, δικαιοσύνην δὲ καὶ ἀρετὴν κτήσεται, ἐπειδήπερ ἐφάνη γε ὄντα ἑκάτερα οἷα ἡμεῖς διεληλύθαμεν.

γελοῖον γάρ, ἦν δʼ ἐγώ· ἀλλʼ ὅμως ἐπείπερ ἐνταῦθα ἐληλύθαμεν, ὅσον οἷόν τε σαφέστατα κατιδεῖν ὅτι ταῦτα οὕτως ἔχει οὐ χρὴ ἀποκάμνειν.

ἥκιστα, νὴ τὸν Δία, ἔφη, πάντων ἀποκμητέον.

445c"Öyleyse buraya gel," dedim, "kötülüğün kaç türü olduğunu da gör; bana kalırsa seyretmeye değer olanlarını."

"Peşindeyim," dedi; "sen yeter ki anlat."

"Gerçekten de," dedim, "sözümüzde bu yüksekliğe çıktığımız için, bir gözetleme yerinden bakar gibi bana aretē'nin tek bir türü, kötülüğün ise sayısız türü varmış gibi görünüyor; bunlardan da anmaya değer dört tanesi."

"Nasıl yani?" dedi.

"Belirli türleri olan kaç yönetim biçimi varsa," dedim, "psykhē'nin de o kadar biçimi var gibi."

"Kaç tane peki?"

445c

δεῦρό νυν, ἦν δʼ ἐγώ, ἵνα καὶ ἴδῃς ὅσα καὶ εἴδη ἔχει ἡ κακία, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, ἅ γε δὴ καὶ ἄξια θέας.

ἕπομαι, ἔφη· μόνον λέγε.

καὶ μήν, ἦν δʼ ἐγώ, ὥσπερ ἀπὸ σκοπιᾶς μοι φαίνεται, ἐπειδὴ ἐνταῦθα ἀναβεβήκαμεν τοῦ λόγου, ἓν μὲν εἶναι εἶδος τῆς ἀρετῆς, ἄπειρα δὲ τῆς κακίας, τέτταρα δʼ ἐν αὐτοῖς ἄττα ὧν καὶ ἄξιον ἐπιμνησθῆναι.

πῶς λέγεις; ἔφη.

ὅσοι, ἦν δʼ ἐγώ, πολιτειῶν τρόποι εἰσὶν εἴδη ἔχοντες, τοσοῦτοι κινδυνεύουσι καὶ ψυχῆς τρόποι εἶναι.

πόσοι δή;

445d"Beş yönetim biçimi," dedim, "beş de psykhē biçimi."

"Söyle," dedi, "hangileri?"

"Diyorum ki," dedim, "bizim anlattığımız yönetim biçimi tek bir biçim, ama iki adla anılabilir: Yöneticiler arasında üstün bir adam çıkarsa krallık, birden fazla çıkarsa aristokrasi denir."

"Doğru," dedi.

"Bunu tek bir tür sayıyorum," dedim; "çünkü ister birden fazla ister tek kişi çıksın, anlattığımız yetiştirme ve terbiyeyi görmüşse şehrin söze değer kanunlarından hiçbirini değiştirmez."

445d

πέντε μέν, ἦν δʼ ἐγώ, πολιτειῶν, πέντε δὲ ψυχῆς.

λέγε, ἔφη, τίνες.

λέγω, εἶπον, ὅτι εἷς μὲν οὗτος ὃν ἡμεῖς διεληλύθαμεν πολιτείας εἴη ἂν τρόπος, ἐπονομασθείη δʼ ἂν καὶ διχῇ· ἐγγενομένου μὲν γὰρ ἀνδρὸς ἑνὸς ἐν τοῖς ἄρχουσι διαφέροντος βασιλεία ἂν κληθείη, πλειόνων δὲ ἀριστοκρατία.

ἀληθῆ, ἔφη.

τοῦτο μὲν τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, ἓν εἶδος λέγω· οὔτε γὰρ ἂν

445e"Değiştirmesi beklenmez," dedi.

445e

πλείους οὔτε εἷς ἐγγενόμενοι κινήσειεν ἂν τῶν ἀξίων λόγου νόμων τῆς πόλεως, τροφῇ τε καὶ παιδείᾳ χρησάμενος ᾗ διήλθομεν.

οὐ γὰρ εἰκός, ἔφη.

Çeviri değerlendirmesi

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…