III. Kitap
386a"Tanrılar hakkında," dedim, "görünüşe göre, tanrılara ve ana babalarına saygı gösterecek, birbirleriyle dostluklarını da hafife almayacak olanların çocukluktan itibaren işitmeleri ve işitmemeleri gereken şeyler aşağı yukarı bunlar."
"Bence de bu konuda doğru düşünüyoruz," dedi.
"Peki ya cesur olacaklarsa? Onlara bunları ve ölümden olabildiğince az korkmalarını sağlayacak şeyleri de söylemek gerekmez mi?
τὰ μὲν δὴ περὶ θεούς, ἦν δʼ ἐγώ, τοιαῦτʼ ἄττα, ὡς ἔοικεν, ἀκουστέον τε καὶ οὐκ ἀκουστέον εὐθὺς ἐκ παίδων τοῖς θεούς τε τιμήσουσιν καὶ γονέας τήν τε ἀλλήλων φιλίαν μὴ περὶ σμικροῦ ποιησομένοις.
καὶ οἶμαί γʼ, ἔφη, ὀρθῶς ἡμῖν φαίνεσθαι.
τί δὲ δὴ εἰ μέλλουσιν εἶναι ἀνδρεῖοι; ἆρα οὐ ταῦτά τε λεκτέον καὶ οἷα αὐτοὺς ποιῆσαι ἥκιστα τὸν θάνατον δεδιέναι;
386b"Yoksa içinde bu dehşeti taşıyan birinin bir gün cesur olabileceğini mi sanıyorsun?"
"Zeus adına, hayır," dedi.
"Peki? Hades'tekilerin var olduğuna ve korkunç olduğuna inanan birinin ölümden korkmayacağını, muharebede yenilgiye ve köleliğe karşı ölümü seçeceğini mi sanıyorsun?"
"Asla."
"O hâlde görünüşe göre bu masallar konusunda da onları anlatmaya girişenlerin başında durmamız ve onlardan Hades'tekileri böyle düpedüz kötülemeyip daha çok övmelerini istememiz gerekiyor; çünkü anlattıkları ne doğrudur ne de savaşçı olacaklara faydalıdır."
ἢ ἡγῇ τινά ποτʼ ἂν γενέσθαι ἀνδρεῖον ἔχοντα ἐν αὑτῷ τοῦτο τὸ δεῖμα;
μὰ Δία, ἦ δʼ ὅς, οὐκ ἔγωγε.
τί δέ; τἀν Ἅιδου ἡγούμενον εἶναί τε καὶ δεινὰ εἶναι οἴει τινὰ θανάτου ἀδεῆ ἔσεσθαι καὶ ἐν ταῖς μάχαις αἱρήσεσθαι πρὸ ἥττης τε καὶ δουλείας θάνατον;
οὐδαμῶς.
δεῖ δή, ὡς ἔοικεν, ἡμᾶς ἐπιστατεῖν καὶ περὶ τούτων τῶν μύθων τοῖς ἐπιχειροῦσιν λέγειν, καὶ δεῖσθαι μὴ λοιδορεῖν ἁπλῶς οὕτως τὰ ἐν Ἅιδου ἀλλὰ μᾶλλον ἐπαινεῖν, ὡς οὔτε ἀληθῆ
386c"Elbette gerekiyor," dedi.
"O hâlde," dedim, "şu dizelerden başlayarak bu türden her şeyi sileceğiz: Toprağa bağlı bir ırgat olup başkasına hizmet etmeyi yeğlerdim, toprağı olmayan, geçimi kıt bir adamın yanında, *bütün göçüp gitmiş ölülere hükmetmektense.*
ἂν λέγοντας οὔτε ὠφέλιμα τοῖς μέλλουσιν μαχίμοις ἔσεσθαι.
δεῖ μέντοι, ἔφη.
ἐξαλείψομεν ἄρα, ἦν δʼ ἐγώ, ἀπὸ τοῦδε τοῦ ἔπους ἀρξάμενοι πάντα τὰ τοιαῦτα— βουλοίμην κʼ ἐπάρουρος ἐὼν θητευέμεν ἄλλῳ ἀνδρὶ παρʼ ἀκλήρῳ, ᾧ μὴ βίοτος πολὺς εἴη ἢ πᾶσιν νεκύεσσι καταφθιμένοισιν ἀνάσσειν Aesch. Frag. 350 καὶ τὸ—
386dŞunu da: ölümlülere de ölümsüzlere de görünmesin o korkunç, küflü evler, tanrıların bile tiksindiği. Şunu: Vay vay! Demek Hades'in evlerinde de bir psykhē, bir hayal varmış, ama içinde hiç akıl yokmuş. Şunu: Yalnız o akıllıdır, ötekiler gölgeler gibi uçuşur. Şunu da: psykhē bedeninden uçup Hades'e gitti, *kaderine ağlayarak, ardında erkekliği ve gençliği bırakarak.*
οἰκία δὲ θνητοῖσι καὶ ἀθανάτοισι φανείη σμερδαλέʼ, εὐρώεντα, τά τε στυγέουσι θεοί περ Hom. Il. 20.64 καὶ— ὢ πόποι, ἦ ῥά τις ἔστι καὶ εἰν Ἀΐδαο δόμοισιν ψυχὴ καὶ εἴδωλον, ἀτὰρ φρένες οὐκ ἔνι πάμπαν Hom. Od. 10.495 καὶ τὸ— οἴῳ πεπνῦσθαι, ταὶ δὲ σκιαὶ ἀΐσσουσι Hom. Il. 23.103 καὶ— ψυχὴ δʼ ἐκ ῥεθέων πταμένη Ἄϊδόσδε βεβήκει, ὃν πότμον γοόωσα, λιποῦσʼ ἀνδροτῆτα καὶ ἥβην Hom. Il. 16.856
387aŞunu: psykhē yerin altına, bir duman gibi, cırlayarak gitti. Şunu da: Nasıl yarasalar kutsal bir mağaranın dibinde cırlayarak uçuşurlar, biri kayadaki salkımdan düşünce, birbirlerine tutunarak, *öyle cırlayarak birlikte gittiler.*
καὶ τὸ— … ψυχὴ δὲ κατὰ χθονός, ἠΰτε καπνός, ᾤχετο τετριγυῖα … Hom. Il. 23.100 καὶ— ὡς δʼ ὅτε νυκτερίδες μυχῷ ἄντρου θεσπεσίοιο τρίζουσαι ποτέονται, ἐπεί κέ τις ἀποπέσῃσιν ὁρμαθοῦ ἐκ πέτρης, ἀνά τʼ ἀλλήλῃσιν ἔχονται, ὣς αἳ τετριγυῖαι ἅμʼ ᾔεσαν. Hom. Od. 24.6-10
387b"Homeros'tan ve öteki şairlerden, bunları ve bu türden her şeyi silersek kızmamalarını rica edeceğiz. Şiirsel olmadıklarından ya da çoğunluk dinlerken haz duymadığından değil; tersine, ne kadar şiirselseler, hür olması ve ölümden çok kölelikten korkması gereken çocukların ve erkeklerin onları o kadar az dinlemesi gerekir."
"Kesinlikle."
"Öyleyse bunlarla ilgili bütün korkunç ve ürkütücü adları da atmak gerekir: Kokytos'ları, Styks'leri, yeraltı sakinlerini, kansız ölüleri ve bu kalıptan, adı anılınca, sanıldığına göre, dinleyen herkesi ürperten öteki ne varsa.
ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα πάντα παραιτησόμεθα Ὅμηρόν τε καὶ τοὺς ἄλλους ποιητὰς μὴ χαλεπαίνειν ἂν διαγράφωμεν, οὐχ ὡς οὐ ποιητικὰ καὶ ἡδέα τοῖς πολλοῖς ἀκούειν, ἀλλʼ ὅσῳ ποιητικώτερα, τοσούτῳ ἧττον ἀκουστέον παισὶ καὶ ἀνδράσιν οὓς δεῖ ἐλευθέρους εἶναι, δουλείαν θανάτου μᾶλλον πεφοβημένους.
παντάπασι μὲν οὖν.
οὐκοῦν ἔτι καὶ τὰ περὶ ταῦτα ὀνόματα πάντα τὰ δεινά τε καὶ φοβερὰ ἀποβλητέα, Κωκυτούς τε καὶ Στύγας καὶ
387c"Belki başka bir şey için iyidirler; ama biz bekçilerimiz için korkuyoruz: böyle bir ürpertiden gereğinden çok kızışıp yumuşamasınlar."
"Korkmakta da haklıyız," dedi.
"O hâlde bunlar çıkarılmalı mı?"
"Evet."
"Bunlara zıt kalıpta konuşmalı ve şiir yazmalı mıyız?"
"Belli ki."
νέρους καὶ ἀλίβαντας, καὶ ἄλλα ὅσα τούτου τοῦ τύπου ὀνομαζόμενα φρίττειν δὴ ποιεῖ ὡς οἴεται πάντας τοὺς ἀκούοντας. καὶ ἴσως εὖ ἔχει πρὸς ἄλλο τι· ἡμεῖς δὲ ὑπὲρ τῶν φυλάκων φοβούμεθα μὴ ἐκ τῆς τοιαύτης φρίκης θερμότεροι καὶ μαλακώτεροι τοῦ δέοντος γένωνται ἡμῖν.
καὶ ὀρθῶς γʼ, ἔφη, φοβούμεθα.
ἀφαιρετέα ἄρα;
ναί.
τὸν δὲ ἐναντίον τύπον τούτοις λεκτέον τε καὶ ποιητέον;
δῆλα δή.
387d"Ünlü adamların dövünmelerini ve sızlanmalarını da çıkaracak mıyız?"
"Zorunlu," dedi, "öncekileri de çıkardıysak."
"Bak bakalım," dedim, "doğru mu çıkarıyoruz, değil mi? Diyoruz ki iyi bir adam, dostu olan başka bir iyi adam için ölmeyi korkunç bir şey saymaz."
"Öyle diyoruz."
"Öyleyse onun için, sanki başına korkunç bir şey gelmiş gibi dövünmez."
"Elbette dövünmez."
"Şunu da söylüyoruz: böyle biri iyi yaşamak için en çok kendi kendine yeter ve ötekilerden farklı olarak başkasına en az muhtaçtır."
καὶ τοὺς ὀδυρμοὺς ἄρα ἐξαιρήσομεν καὶ τοὺς οἴκτους τοὺς τῶν ἐλλογίμων ἀνδρῶν;
ἀνάγκη, ἔφη, εἴπερ καὶ τὰ πρότερα.
σκόπει δή, ἦν δʼ ἐγώ, εἰ ὀρθῶς ἐξαιρήσομεν ἢ οὔ. φαμὲν δὲ δὴ ὅτι ὁ ἐπιεικὴς ἀνὴρ τῷ ἐπιεικεῖ, οὗπερ καὶ ἑταῖρός ἐστιν, τὸ τεθνάναι οὐ δεινὸν ἡγήσεται.
φαμὲν γάρ.
οὐκ ἄρα ὑπέρ γʼ ἐκείνου ὡς δεινόν τι πεπονθότος ὀδύροιτʼ ἄν.
οὐ δῆτα.
ἀλλὰ μὴν καὶ τόδε λέγομεν, ὡς ὁ τοιοῦτος μάλιστα αὐτὸς αὑτῷ αὐτάρκης πρὸς τὸ εὖ ζῆν καὶ διαφερόντως τῶν
387e"Doğru," dedi.
"Öyleyse bir oğlu, bir kardeşi, malı ya da bu türden başka bir şeyi yitirmek onun için en az korkunç olandır."
"Kesinlikle en az."
"O hâlde böyle bir felaket başına geldiğinde en az o dövünür, en sakin o katlanır."
"Hem de çok."
"Öyleyse ünlü adamların ağıtlarını çıkarmakta haklı oluruz; onları kadınlara bırakırız, onların da ciddi olanlarına değil, bir de erkeklerin kötü olanlarına. Ülkenin bekçiliği için yetiştirdiğimizi söylediğimiz kimseler bunlara benzer şeyler yapmaktan tiksinsinler."
ἄλλων ἥκιστα ἑτέρου προσδεῖται.
ἀληθῆ, ἔφη.
ἥκιστα ἄρʼ αὐτῷ δεινὸν στερηθῆναι ὑέος ἢ ἀδελφοῦ ἢ χρημάτων ἢ ἄλλου του τῶν τοιούτων.
ἥκιστα μέντοι.
ἥκιστʼ ἄρα καὶ ὀδύρεσθαι, φέρειν δὲ ὡς πρᾳότατα, ὅταν τις αὐτὸν τοιαύτη συμφορὰ καταλάβῃ.
πολύ γε.
ὀρθῶς ἄρʼ ἂν ἐξαιροῖμεν τοὺς θρήνους τῶν ὀνομαστῶν ἀνδρῶν, γυναιξὶ δὲ ἀποδιδοῖμεν, καὶ οὐδὲ ταύταις σπουδαίαις,
388a"Doğru," dedi.
"Yine Homeros'tan ve öteki şairlerden, tanrıça oğlu Akhilleus'u şöyle göstermemelerini rica edeceğiz: kâh yan yatmış, kâh da sırtüstü, kâh yüzükoyun, kâh doğrulup ürün vermeyen denizin kıyısında perişan, başıboş dolaşırken; ne iki eliyle kapkara tozu alıp başından aşağı dökerken, ne de onun yaptığı kadar ve onun yaptığı gibi ağlayıp dövünürken. Tanrıların yakın soyundan Priamos'u da yalvarırken ve gübrenin içinde yuvarlanarak her adamı tek tek adıyla anarken göstermesinler.
καὶ ὅσοι κακοὶ τῶν ἀνδρῶν, ἵνα ἡμῖν δυσχεραίνωσιν ὅμοια τούτοις ποιεῖν οὓς δή φαμεν ἐπὶ φυλακῇ τῆς χώρας τρέφειν.
ὀρθῶς, ἔφη.
πάλιν δὴ Ὁμήρου τε δεησόμεθα καὶ τῶν ἄλλων ποιητῶν μὴ ποιεῖν Ἀχιλλέα θεᾶς παῖδα— ἄλλοτʼ ἐπὶ πλευρᾶς κατακείμενον, ἄλλοτε δʼ αὖτε ὕπτιον, ἄλλοτε δὲ πρηνῆ, … Hom. Il. 24.10-12 τοτὲ δʼ ὀρθὸν ἀναστάντα πλωΐζοντʼ ἀλύοντʼ ἐπὶ
388bBundan da çok, hiç değilse tanrıları dövünürken ve şöyle derken göstermemelerini rica edeceğiz: *Vah bana zavallıya, vah bana, en yiğidi doğurmuş bahtsız anaya!*
θῖνʼ ἁλὸς ἀτρυγέτοιο, Hom. Il. 24.12 μηδὲ ἀμφοτέραισιν χερσὶν ἑλόντα κόνιν αἰθαλόεσσαν χευάμενον κὰκ κεφαλῆς Hom. Il. 18.23-24, μηδὲ ἄλλα κλαίοντά τε καὶ ὀδυρόμενον ὅσα καὶ οἷα ἐκεῖνος ἐποίησε, μηδὲ Πρίαμον ἐγγὺς θεῶν γεγονότα λιτανεύοντά τε καὶ— … κυλινδόμενον κατὰ κόπρον, ἐξονομακλήδην ὀνομάζοντʼ ἄνδρα ἕκαστον. Hom. Il. 22.414-415 πολὺ δʼ ἔτι τούτων μᾶλλον δεησόμεθα μήτοι θεούς γε ποιεῖν ὀδυρομένους καὶ λέγοντας—
388cTanrıları gösterecekse bile, hiç değilse tanrıların en büyüğünü kendine hiç yakışmayacak biçimde taklit etmeye kalkışmasın, ona şöyle dedirterek: Vah vah! Sevdiğim bir adamın surun çevresinde kovalandığını gözlerimle görüyorum, yüreğim onun için yanıyor. Ya da şöyle: Eyvah bana! İnsanların en sevgilisi Sarpedon'un *Menoitios oğlu Patroklos'un elinde ölmesi yazgıymış.*
ὤμοι ἐγὼ δειλή, ὤμοι δυσαριστοτόκεια· Hom. Il. 18.54 εἰ δʼ οὖν θεούς, μήτοι τόν γε μέγιστον τῶν θεῶν τολμῆσαι οὕτως ἀνομοίως μιμήσασθαι, ὥστε ὢ πόποι, φάναι, ἦ φίλον ἄνδρα διωκόμενον περὶ ἄστυ ὀφθαλμοῖσιν ὁρῶμαι, ἐμὸν δʼ ὀλοφύρεται ἦτορ· Hom. Il. 22.168 καὶ— αἲ αἲ ἐγών, ὅ τέ μοι Σαρπηδόνα φίλτατον ἀνδρῶν
388dÇünkü sevgili Adeimantos, gençlerimiz böyle şeyleri ciddiye alarak dinler de değersiz sözler diye gülüp geçmezlerse, kimse, hele kendisi bir insanken, bunları kendine yakışmaz bulmaz; aklına böyle bir şey söylemek ya da yapmak gelse kendini azarlamaz; hiç utanmadan, hiç dişini sıkmadan, küçük acılar için uzun uzun ağıtlar yakar, dövünür."
μοῖρʼ ὑπὸ Πατρόκλοιο Μενοιτιάδαο δαμῆναι. Hom. Il. 16.433-434 εἰ γάρ, ὦ φίλε Ἀδείμαντε, τὰ τοιαῦτα ἡμῖν οἱ νέοι σπουδῇ ἀκούοιεν καὶ μὴ καταγελῷεν ὡς ἀναξίως λεγομένων, σχολῇ ἂν ἑαυτόν γέ τις ἄνθρωπον ὄντα ἀνάξιον ἡγήσαιτο τούτων καὶ ἐπιπλήξειεν, εἰ καὶ ἐπίοι αὐτῷ τι τοιοῦτον ἢ λέγειν ἢ ποιεῖν, ἀλλʼ οὐδὲν αἰσχυνόμενος οὐδὲ καρτερῶν πολλοὺς ἐπὶ σμικροῖσιν παθήμασιν θρήνους ἂν ᾄδοι καὶ ὀδυρμούς.
388e"Çok doğru söylüyorsun," dedi.
"Oysa öyle olmamalı; az önce akıl yürütmemiz bize bunu gösterdi. Biri bizi daha güzel bir akıl yürütmeyle ikna edinceye kadar ona uymalıyız."
"Gerçekten de olmamalı."
"Ama gülmeye düşkün de olmamalılar. Çünkü biri kendini şiddetli bir gülmeye kaptırdığında, bunun ardından hemen her zaman şiddetli bir değişim de gelir."
"Bana da öyle geliyor," dedi.
"Öyleyse biri değerli insanları gülmeye yenik düşmüş gösterirse kabul edilmemeli; tanrıları gösterirse hiç kabul edilmemeli."
ἀληθέστατα, ἔφη, λέγεις.
δεῖ δέ γε οὔχ, ὡς ἄρτι ἡμῖν ὁ λόγος ἐσήμαινεν· ᾧ πειστέον, ἕως ἄν τις ἡμᾶς ἄλλῳ καλλίονι πείσῃ.
οὐ γὰρ οὖν δεῖ.
ἀλλὰ μὴν οὐδὲ φιλογέλωτάς γε δεῖ εἶναι. σχεδὸν γὰρ ὅταν τις ἐφιῇ ἰσχυρῷ γέλωτι, ἰσχυρὰν καὶ μεταβολὴν ζητεῖ τὸ τοιοῦτον.
δοκεῖ μοι, ἔφη.
οὔτε ἄρα ἀνθρώπους ἀξίους λόγου κρατουμένους ὑπὸ
389a"Hiç kabul edilmemeli," dedi.
"O hâlde Homeros'un tanrılar hakkındaki şu sözlerini de kabul etmeyeceğiz: mutlu tanrılar arasında dinmez bir gülüşme koptu, Hephaistos'un salonda soluk soluğa koşturduğunu görünce. Senin akıl yürütmene göre bu kabul edilmemeli."
"Bunu benim akıl yürütmem saymak istiyorsan," dedi, "say; ama kabul edilmemeli, orası kesin."
γέλωτος ἄν τις ποιῇ, ἀποδεκτέον, πολὺ δὲ ἧττον, ἐὰν θεούς.
πολὺ μέντοι, ἦ δʼ ὅς.
οὐκοῦν Ὁμήρου οὐδὲ τὰ τοιαῦτα ἀποδεξόμεθα περὶ θεῶν— ἄσβεστος δʼ ἄρʼ ἐνῶρτο γέλως μακάρεσσι θεοῖσιν, ὡς ἴδον Ἥφαιστον διὰ δώματα ποιπνύοντα· Hom. Il. 1.599-600 οὐκ ἀποδεκτέον κατὰ τὸν σὸν λόγον.
εἰ σύ, ἔφη, βούλει ἐμὸν τιθέναι· οὐ γὰρ οὖν δὴ
389b"Hakikate de çok önem vermeliyiz. Çünkü az önce doğru söylüyorsak ve yalan gerçekten tanrılar için faydasız, insanlar için de bir ilaç gibi faydalıysa, böyle bir şeyin hekimlere bırakılması, sıradan kişilerin ona el sürmemesi gerektiği açıktır."
"Açık," dedi.
"O hâlde yalan söylemek, kime yaraşırsa, şehrin yöneticilerine yaraşır: düşmanlar ya da vatandaşlar yüzünden, şehrin yararına. Başka hiç kimse böyle bir şeye el sürmemeli.
ἀποδεκτέον.
ἀλλὰ μὴν καὶ ἀλήθειάν γε περὶ πολλοῦ ποιητέον. εἰ γὰρ ὀρθῶς ἐλέγομεν ἄρτι, καὶ τῷ ὄντι θεοῖσι μὲν ἄχρηστον ψεῦδος, ἀνθρώποις δὲ χρήσιμον ὡς ἐν φαρμάκου εἴδει, δῆλον ὅτι τό γε τοιοῦτον ἰατροῖς δοτέον, ἰδιώταις δὲ οὐχ ἁπτέον.
δῆλον, ἔφη.
τοῖς ἄρχουσιν δὴ τῆς πόλεως, εἴπερ τισὶν ἄλλοις, προσήκει ψεύδεσθαι ἢ πολεμίων ἢ πολιτῶν ἕνεκα ἐπʼ ὠφελίᾳ τῆς πόλεως, τοῖς δὲ ἄλλοις πᾶσιν οὐχ ἁπτέον τοῦ τοιούτου·
389cSıradan bir kişinin böyle yöneticilere yalan söylemesine ise aynı, hatta daha büyük bir kabahat diyeceğiz: bir hastanın hekime, idman yapan birinin beden eğitmenine kendi bedeninin durumu hakkında doğruyu söylememesi gibi; ya da bir tayfanın kaptana gemi ve tayfalar hakkında, kendisinin ya da tayfa arkadaşlarından birinin ne hâlde olduğunu olduğu gibi söylememesi gibi."
"Çok doğru," dedi.
ἀλλὰ πρός γε δὴ τοὺς τοιούτους ἄρχοντας ἰδιώτῃ ψεύσασθαι ταὐτὸν καὶ μεῖζον ἁμάρτημα φήσομεν ἢ κάμνοντι πρὸς ἰατρὸν ἢ ἀσκοῦντι πρὸς παιδοτρίβην περὶ τῶν τοῦ αὑτοῦ σώματος παθημάτων μὴ τἀληθῆ λέγειν, ἢ πρὸς κυβερνήτην περὶ τῆς νεώς τε καὶ τῶν ναυτῶν μὴ τὰ ὄντα λέγοντι ὅπως ἢ αὐτὸς ἤ τις τῶν συνναυτῶν πράξεως ἔχει.
ἀληθέστατα, ἔφη.
389d"Öyleyse yönetici şehirde kendisinden başka birinin yalan söylediğini yakalarsa, zanaatkâr olanlardan, bir kâhin, bir hastalık hekimi ya da bir dülger olsun, gemiyi alabora edip mahveden bir alışkanlığı şehre soktuğu için onu cezalandıracaktır."
"Eğer söze uygun işler de yapılırsa, evet," dedi.
"Peki? Gençlerimize itidal gerekmeyecek mi?"
"Nasıl gerekmesin?"
"Halk için itidalin en önemli yanları şunlar değil mi: yöneticilerine boyun eğmek, kendileri de içki, cinsellik ve yemek hazlarına hâkim olmak?"
ἂν ἄρʼ ἄλλον τινὰ λαμβάνῃ ψευδόμενον ἐν τῇ πόλει— … τῶν οἳ δημιοεργοὶ ἔασι, μάντιν ἢ ἰητῆρα κακῶν ἢ τέκτονα δούρων, Hom. Od. 17.383-384 κολάσει ὡς ἐπιτήδευμα εἰσάγοντα πόλεως ὥσπερ νεὼς ἀνατρεπτικόν τε καὶ ὀλέθριον.
ἐάνπερ, ἦ δʼ ὅς, ἐπί γε λόγῳ ἔργα τελῆται.
τί δέ; σωφροσύνης ἆρα οὐ δεήσει ἡμῖν τοῖς νεανίαις;
πῶς δʼ οὔ;
σωφροσύνης δὲ ὡς πλήθει οὐ τὰ τοιάδε μέγιστα, ἀρχόντων
389e"Bana öyle geliyor."
"Öyleyse Homeros'ta Diomedes'in söylediği türden sözlerin güzel söylendiğini kabul ederiz sanırım: Arkadaş, sessizce otur, sözüme kulak ver. Bunlara bağlı şu dizeleri de: Akhalar öfke soluyarak yürüdüler, sessizce, komutanlarından korkarak. Bunun gibi ne varsa."
"Güzel."
"Peki ya şu tür sözler: Ey şarap fıçısı, köpek gözlü, geyik yürekli! ve ardından gelenler, bir de birinin düzyazıda ya da şiirde sıradan kişilerin yöneticilere karşı söylediği küstahlıklar, güzel mi?"
μὲν ὑπηκόους εἶναι, αὐτοὺς δὲ ἄρχοντας τῶν περὶ πότους καὶ ἀφροδίσια καὶ περὶ ἐδωδὰς ἡδονῶν;
ἔμοιγε δοκεῖ.
τὰ δὴ τοιάδε φήσομεν οἶμαι καλῶς λέγεσθαι, οἷα καὶ Ὁμήρῳ Διομήδης λέγει— τέττα, σιωπῇ ἧσο, ἐμῷ δʼ ἐπιπείθεο μύθῳ, Hom. Il. 4.412 καὶ τὰ τούτων ἐχόμενα, τὰ— … ἴσαν μένεα πνείοντες Ἀχαιοί, σιγῇ δειδιότες σημάντορας, … Hom. Il. 3.8 καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα.
καλῶς.
τί δέ; τὰ τοιάδε— οἰνοβαρές, κυνὸς ὄμματʼ ἔχων, κραδίην δʼ ἐλάφοιο Hom. Il. 1.225
390a"Güzel değil."
"Çünkü sanırım bunlar gençlerin itidal için dinlemesine uygun değil; başka bir haz veriyorlarsa buna şaşmamalı. Yoksa sana nasıl görünüyor?"
"Böyle," dedi.
"Peki? En bilge adama, her şeyin en güzelinin şu olduğunu söyletmek: yanında sofralar dolu olduğunda ekmekle, etle, sâki de kraterden şarabı çekip getirdiğinde ve kadehlere doldurduğunda; bunu dinlemek bir gence, kendine hâkim olması için uygun görünüyor mu sana?
καὶ τὰ τούτων ἑξῆς ἆρα καλῶς, καὶ ὅσα ἄλλα τις ἐν λόγῳ ἢ ἐν ποιήσει εἴρηκε νεανιεύματα ἰδιωτῶν εἰς ἄρχοντας;
οὐ καλῶς.
οὐ γὰρ οἶμαι εἴς γε σωφροσύνην νέοις ἐπιτήδεια ἀκούειν· εἰ δέ τινα ἄλλην ἡδονὴν παρέχεται, θαυμαστὸν οὐδέν. ἢ πῶς σοι φαίνεται;
οὕτως, ἔφη.
τί δέ; ποιεῖν ἄνδρα τὸν σοφώτατον λέγοντα ὡς δοκεῖ αὐτῷ κάλλιστον εἶναι πάντων, ὅταν— … παρὰ πλεῖαι ὦσι τράπεζαι
390bYa da şu: açlıktan ölmek, en acıklı ölümle yazgıya erişmek. Ya da Zeus'u şöyle anlatmak: öteki tanrılar ve insanlar uyurken o tek başına uyanıktır, ama tasarladığı her şeyi cinsel arzu yüzünden kolayca unutur; Hera'yı görünce öylesine çarpılır ki odaya gitmeye bile razı olmaz, orada, yerde onunla birleşmek ister ve ona, anne babalarından gizli ilk kez birbirlerinin yanına gittiklerinde bile kendisini bu kadar arzunun sarmadığını söyler. Ne de Hephaistos'un buna benzer şeyler yüzünden Ares'le Aphrodite'yi bağlamasını anlatmak."
σίτου καὶ κρειῶν, μέθυ δʼ ἐκ κρητῆρος ἀφύσσων οἰνοχόος φορέῃσι καὶ ἐγχείῃ δεπάεσσι, Hom. Od. 9.8-10 δοκεῖ σοι ἐπιτήδειον εἶναι πρὸς ἐγκράτειαν ἑαυτοῦ ἀκούειν νέῳ; ἢ τὸ— λιμῷ δʼ οἴκτιστον θανέειν καὶ πότμον ἐπισπεῖν; Hom. Od. 12.342 ἢ Δία, καθευδόντων τῶν ἄλλων θεῶν τε καὶ ἀνθρώπων ὡς, μόνος ἐγρηγορὼς ἃ ἐβουλεύσατο, τούτων πάντων ῥᾳδίως
390c"Zeus adına, hayır," dedi, "bana uygun görünmüyor."
ἐπιλανθανόμενον διὰ τὴν τῶν ἀφροδισίων ἐπιθυμίαν, καὶ οὕτως ἐκπλαγέντα ἰδόντα τὴν Ἥραν, ὥστε μηδʼ εἰς τὸ δωμάτιον ἐθέλειν ἐλθεῖν, ἀλλʼ αὐτοῦ βουλόμενον χαμαὶ συγγίγνεσθαι, λέγοντα ὡς οὕτως ὑπὸ ἐπιθυμίας ἔχεται, ὡς οὐδʼ ὅτε τὸ πρῶτον ἐφοίτων πρὸς ἀλλήλους φίλους λήθοντε τοκῆας Hom. Il. 14.296· οὐδὲ Ἄρεώς τε καὶ ἀφροδίτης ὑπὸ Ἡφαίστου δεσμὸν διʼ ἕτερα τοιαῦτα.
οὐ μὰ τὸν Δία, ἦ δʼ ὅς, οὔ μοι φαίνεται ἐπιτήδειον.
390d"Ama ünlü adamların her şeye karşı gösterdiği dayanıklılık bir yerde anlatılıyor ve yapılıyorsa," dedim, "bunlar seyredilmeli ve dinlenmeli; örneğin şu: göğsünü dövüp yüreğini şöyle azarladı: Dayan yüreğim, bundan da beterine katlandın bir zaman."
"Kesinlikle," dedi.
"Adamlarımızın rüşvet almasına da, paraya düşkün olmasına da izin vermemeliyiz."
ἀλλʼ εἴ πού τινες, ἦν δʼ ἐγώ, καρτερίαι πρὸς ἅπαντα καὶ λέγονται καὶ πράττονται ὑπὸ ἐλλογίμων ἀνδρῶν, θεατέον τε καὶ ἀκουστέον, οἷον καὶ τὸ— στῆθος δὲ πλήξας κραδίην ἠνίπαπε μύθῳ· τέτλαθι δή, κραδίη· καὶ κύντερον ἄλλο ποτʼ ἔτλης. Hom. Od. 20.17-18
παντάπασι μὲν οὖν, ἔφη.
οὐ μὲν δὴ δωροδόκους γε ἐατέον εἶναι τοὺς ἄνδρας οὐδὲ φιλοχρημάτους.
390e"Hiç olmaz."
"Onlara şu da okunmamalı: Hediyeler tanrıları da ikna eder, saygıdeğer kralları da. Akhilleus'un lalası Phoinix de, ona hediye alırsa Akhalara yardım etmesini, hediyesiz ise öfkesinden vazgeçmemesini öğütlediği için ölçülü konuşmuş sayılıp övülmemeli. Akhilleus'un kendisinin de Agamemnon'dan hediye alacak, bir ölüyü de ancak fidyesini alınca bırakacak, başka türlü bırakmak istemeyecek kadar paraya düşkün olduğunu ne yakıştıracağız ne de kabul edeceğiz."
οὐδαμῶς.
οὐδʼ ᾀστέον αὐτοῖς ὅτι— δῶρα θεοὺς πείθει, δῶρʼ αἰδοίους βασιλῆας· unknown οὐδὲ τὸν τοῦ Ἀχιλλέως παιδαγωγὸν Φοίνικα ἐπαινετέον ὡς μετρίως ἔλεγε συμβουλεύων αὐτῷ δῶρα μὲν λαβόντι ἐπαμύνειν τοῖς Ἀχαιοῖς, ἄνευ δὲ δώρων μὴ ἀπαλλάττεσθαι τῆς μήνιος.
οὐδʼ αὐτὸν τὸν Ἀχιλλέα ἀξιώσομεν οὐδʼ ὁμολογήσομεν οὕτω φιλοχρήματον εἶναι, ὥστε παρὰ τοῦ Ἀγαμέμνονος δῶρα λαβεῖν, καὶ τιμὴν αὖ λαβόντα νεκροῦ
391a"Böyle şeyleri övmek," dedi, "doğru olmaz elbette."
"Homeros'a saygımdan," dedim, "Akhilleus hakkında bunları söylemenin, başkaları söyleyince de inanmanın dine uygun olmadığını söylemekten çekiniyorum; ama Apollon'a şunu dediğine de inanılmamalı: Beni aldattın, uzaktan vuran, tanrıların en uğursuzu; *elimde güç olsaydı, senden öcümü alırdım.*
ἀπολύειν, ἄλλως δὲ μὴ ʼθέλειν.
οὔκουν δίκαιόν γε, ἔφη, ἐπαινεῖν τὰ τοιαῦτα.
ὀκνῶ δέ γε, ἦν δʼ ἐγώ, διʼ Ὅμηρον λέγειν ὅτι οὐδʼ ὅσιον ταῦτά γε κατὰ Ἀχιλλέως φάναι καὶ ἄλλων λεγόντων πείθεσθαι, καὶ αὖ ὡς πρὸς τὸν Ἀπόλλω εἶπεν— ἔβλαψάς μʼ ἑκάεργε, θεῶν ὀλοώτατε πάντων· ἦ σʼ ἂν τισαίμην, εἴ μοι δύναμίς γε παρείη· Hom. Il. 22.15
391bTanrı olan ırmağa karşı nasıl itaatsizlik edip onunla dövüşmeye hazır olduğuna; öteki ırmağa, Sperkheios'a adanmış kutsal saçları için 'Bu saçı kahraman Patroklos'a vereyim, götürsün' dediğine — hem de Patroklos ölüyken — ve bunu yaptığına da inanılmamalı. Hektor'u Patroklos'un mezarı çevresinde sürüklemesini, esirleri odun yığınının başında boğazlamasını, bütün bunların doğru anlatılmadığını söyleyeceğiz; bizimkilerin de şuna inanmalarına izin vermeyeceğiz: bir tanrıçanın ve itidalin örneği olan, Zeus'tan üçüncü kuşaktan gelen Peleus'un oğlu, bilge Kheiron'un elinde büyümüş Akhilleus öyle bir karmaşa içindeydi ki içinde birbirine zıt iki hastalık taşıyordu: paraya düşkünlükle birleşmiş bir pintilik ve tanrılara da insanlara da karşı bir kibir.
καὶ ὡς πρὸς τὸν ποταμόν, θεὸν ὄντα, ἀπειθῶς εἶχεν καὶ μάχεσθαι ἕτοιμος ἦν, καὶ αὖ τὰς τοῦ ἑτέρου ποταμοῦ Σπερχειοῦ ἱερὰς τρίχας Πατρόκλῳ ἥρωϊ, ἔφη, κόμην ὀπάσαιμι φέρεσθαι Hom. Il. 23.151, νεκρῷ ὄντι, καὶ ὡς ἔδρασεν τοῦτο, οὐ πειστέον· τάς τε αὖ Ἕκτορος ἕλξεις περὶ τὸ σῆμα τὸ Πατρόκλου καὶ τὰς τῶν ζωγρηθέντων σφαγὰς εἰς τὴν πυράν, σύμπαντα ταῦτα οὐ φήσομεν ἀληθῆ εἰρῆσθαι, οὐδʼ ἐάσομεν
391c"Doğru söylüyorsun," dedi.
"Öyleyse," dedim, "şunlara da inanmayalım, söylenmesine de izin vermeyelim: Poseidon oğlu Theseus'la Zeus oğlu Peirithoos'un öyle korkunç kaçırmalara giriştikleri; ne de bir tanrının oğlu ve kahraman olan herhangi birinin, şimdi onlara iftira ederek yakıştırdıkları türden korkunç ve dinsizce işler yapmaya cüret edebileceği.
πείθεσθαι τοὺς ἡμετέρους ὡς Ἀχιλλεύς, θεᾶς ὢν παῖς καὶ Πηλέως, σωφρονεστάτου τε καὶ τρίτου ἀπὸ Διός, καὶ ὑπὸ τῷ σοφωτάτῳ Χείρωνι τεθραμμένος, τοσαύτης ἦν ταραχῆς πλέως, ὥστʼ ἔχειν ἐν αὑτῷ νοσήματε δύο ἐναντίω ἀλλήλοιν, ἀνελευθερίαν μετὰ φιλοχρηματίας καὶ αὖ ὑπερηφανίαν θεῶν τε καὶ ἀνθρώπων.
ὀρθῶς, ἔφη, λέγεις.
μὴ τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, μηδὲ τάδε πειθώμεθα μηδʼ ἐῶμεν λέγειν, ὡς Θησεὺς Ποσειδῶνος ὑὸς Πειρίθους τε Διὸς
391dTersine şairleri zorlayalım: ya bu işlerin onların işi olmadığını söylesinler ya da bunların tanrıların çocukları olmadığını; ama ikisini birden söylemesinler, gençlerimizi de tanrıların kötülük doğurduğuna, kahramanların insanlardan hiç de iyi olmadığına inandırmaya kalkışmasınlar. Çünkü daha önce söylediğimiz gibi bunlar ne dine uygundur ne de doğrudur; tanrılardan kötülük gelmesinin imkânsız olduğunu göstermiştik."
ὥρμησαν οὕτως ἐπὶ δεινὰς ἁρπαγάς, μηδέ τινʼ ἄλλον θεοῦ παῖδά τε καὶ ἥρω τολμῆσαι ἂν δεινὰ καὶ ἀσεβῆ ἐργάσασθαι, οἷα νῦν καταψεύδονται αὐτῶν· ἀλλὰ προσαναγκάζωμεν τοὺς ποιητὰς ἢ μὴ τούτων αὐτὰ ἔργα φάναι ἢ τούτους μὴ εἶναι θεῶν παῖδας, ἀμφότερα δὲ μὴ λέγειν, μηδὲ ἡμῖν ἐπιχειρεῖν πείθειν τοὺς νέους ὡς οἱ θεοὶ κακὰ γεννῶσιν, καὶ ἥρωες ἀνθρώπων οὐδὲν βελτίους· ὅπερ γὰρ ἐν τοῖς πρόσθεν ἐλέγομεν,
391e"Elbette."
"Üstelik dinleyenlere de zararlıdır. Çünkü herkes kötü olduğunda kendini mazur görecektir; böyle şeyleri tanrıların yakın soyundan olanların, Zeus'a yakın olanların — İda tepesinde ata Zeus'un sunağı göğün yükseklerindedir —, ve damarlarındaki tanrı kanı henüz sönmemiş olanların da yaptığına ve yapmış olduğuna inanmış olarak. Bu yüzden böyle masallara son vermeliyiz; yoksa gençlerimizde kötülüğe karşı büyük bir rahatlık doğururlar."
οὔθʼ ὅσια ταῦτα οὔτε ἀληθῆ· ἐπεδείξαμεν γάρ που ὅτι ἐκ θεῶν κακὰ γίγνεσθαι ἀδύνατον.
πῶς γὰρ οὔ;
καὶ μὴν τοῖς γε ἀκούουσιν βλαβερά· πᾶς γὰρ ἑαυτῷ συγγνώμην ἕξει κακῷ ὄντι, πεισθεὶς ὡς ἄρα τοιαῦτα πράττουσίν τε καὶ ἔπραττον καὶ— … οἱ θεῶν ἀγχίσποροι, ⟨οἱ⟩ Ζηνὸς ἐγγύς, ὧν κατʼ Ἰδαῖον πάγον Διὸς πατρῴου βωμός ἐστʼ ἐν αἰθέρι, Aesch. Niobe Fr. καὶ— οὔ πώ σφιν ἐξίτηλον αἷμα δαιμόνων. Aesch. Niobe
ὧν ἕνεκα παυστέον τοὺς τοιούτους μύθους, μὴ ἡμῖν πολλὴν
392a"Kesinlikle," dedi.
"Peki," dedim, "hangi sözlerin söylenip hangilerinin söylenmemesi gerektiğini belirlerken bize daha hangi tür kaldı? Tanrılar hakkında nasıl konuşulması gerektiği söylendi; daimōn'lar, kahramanlar ve Hades'tekiler hakkında da."
"Elbette."
"Geriye insanlar hakkında olanlar kalmıyor mu?"
"Belli ki."
"Ama dostum, bunu şu an düzene koymamız imkânsız."
"Nasıl?"
"Çünkü sanırım diyeceğiz ki şairler de düzyazı yazarları da insanlar hakkında en önemli konularda kötü konuşuyorlar: haksızların çoğu mesut, adillerin çoğu bedbahttır; haksızlık yapmak, fark edilmedikçe kazançlıdır; adalet başkasının iyiliği, insanın kendi zararıdır. Bunları söylemelerini yasaklayacak, bunların zıddını şarkılarda ve masallarda anlatmalarını emredeceğiz. Yoksa öyle sanmıyor musun?"
εὐχέρειαν ἐντίκτωσι τοῖς νέοις πονηρίας.
κομιδῇ μὲν οὖν, ἔφη.
τί οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, ἡμῖν ἔτι λοιπὸν εἶδος λόγων πέρι ὁριζομένοις οἵους τε λεκτέον καὶ μή; περὶ γὰρ θεῶν ὡς δεῖ λέγεσθαι εἴρηται, καὶ περὶ δαιμόνων τε καὶ ἡρώων καὶ τῶν ἐν Ἅιδου.
πάνυ μὲν οὖν.
οὐκοῦν καὶ περὶ ἀνθρώπων τὸ λοιπὸν εἴη ἄν;
δῆλα δή.
ἀδύνατον δή, ὦ φίλε, ἡμῖν τοῦτό γε ἐν τῷ παρόντι τάξαι.
πῶς;
ὅτι οἶμαι ἡμᾶς ἐρεῖν ὡς ἄρα καὶ ποιηταὶ καὶ λογοποιοὶ
392b"Hem de çok iyi biliyorum," dedi.
"O hâlde doğru söylediğimi kabul edersen, epeydir aradığımız şeyi de kabul etmiş olduğunu söyleyeceğim, değil mi?"
"Doğru anladın," dedi.
κακῶς λέγουσιν περὶ ἀνθρώπων τὰ μέγιστα, ὅτι εἰσὶν ἄδικοι μὲν εὐδαίμονες πολλοί, δίκαιοι δὲ ἄθλιοι, καὶ ὡς λυσιτελεῖ τὸ ἀδικεῖν, ἐὰν λανθάνῃ, ἡ δὲ δικαιοσύνη ἀλλότριον μὲν ἀγαθόν, οἰκεία δὲ ζημία· καὶ τὰ μὲν τοιαῦτα ἀπερεῖν λέγειν, τὰ δʼ ἐναντία τούτων προστάξειν ᾄδειν τε καὶ μυθολογεῖν. ἢ οὐκ οἴει;
εὖ μὲν οὖν, ἔφη, οἶδα.
οὐκοῦν ἐὰν ὁμολογῇς ὀρθῶς με λέγειν, φήσω σε ὡμολογηκέναι ἃ πάλαι ζητοῦμεν;
ὀρθῶς, ἔφη, ὑπέλαβες.
392c"Öyleyse insanlar hakkında böyle sözler söylenmesi gerektiği konusunda, adaletin ne olduğunu ve insan adil görünsün görünmesin, ona sahip olana tabiatça kazanç sağladığını bulduğumuzda anlaşacağız, değil mi?"
"Çok doğru," dedi.
"Sözlerin içeriği burada bitsin. Sanırım bundan sonra anlatım biçimine bakmalıyız; böylece neyin ve nasıl söylenmesi gerektiğini tamamen incelemiş olacağız."
Adeimantos da, "Ne demek istediğini anlamıyorum," dedi.
οὐκοῦν περί γε ἀνθρώπων ὅτι τοιούτους δεῖ λόγους λέγεσθαι, τότε διομολογησόμεθα, ὅταν εὕρωμεν οἷόν ἐστιν δικαιοσύνη καὶ ὡς φύσει λυσιτελοῦν τῷ ἔχοντι, ἐάντε δοκῇ ἐάντε μὴ τοιοῦτος εἶναι;
ἀληθέστατα, ἔφη.
τὰ μὲν δὴ λόγων πέρι ἐχέτω τέλος· τὸ δὲ λέξεως, ὡς ἐγὼ οἶμαι, μετὰ τοῦτο σκεπτέον, καὶ ἡμῖν ἅ τε λεκτέον καὶ ὡς λεκτέον παντελῶς ἐσκέψεται.
καὶ ὁ Ἀδείμαντος, τοῦτο, ἦ δʼ ὅς, οὐ μανθάνω ὅτι λέγεις.
392d"Ama anlamalısın," dedim. "Belki şöyle daha iyi anlarsın. Masal anlatıcılarının ya da şairlerin söylediği her şey, olmuş, olan ya da olacak şeylerin anlatılması değil midir?"
"Başka ne olabilir ki?" dedi.
"Peki bunu ya düz anlatımla, ya taklit yoluyla yapılan anlatımla, ya da ikisiyle birden yapmıyorlar mı?"
"Bunu da," dedi, "daha açık öğrenmem gerekiyor."
"Gülünç ve anlaşılmaz bir öğretmene benziyorum galiba," dedim. "Öyleyse konuşmayı beceremeyenler gibi yapıp konunun bütününü değil bir parçasını ele alacak ve ne demek istediğimi sana onun üzerinde göstermeye çalışacağım.
ἀλλὰ μέντοι, ἦν δʼ ἐγώ, δεῖ γε· ἴσως οὖν τῇδε μᾶλλον εἴσῃ. ἆρʼ οὐ πάντα ὅσα ὑπὸ μυθολόγων ἢ ποιητῶν λέγεται διήγησις οὖσα τυγχάνει ἢ γεγονότων ἢ ὄντων ἢ μελλόντων;
τί γάρ, ἔφη, ἄλλο;
ἆρʼ οὖν οὐχὶ ἤτοι ἁπλῇ διηγήσει ἢ διὰ μιμήσεως γιγνομένῃ ἢ διʼ ἀμφοτέρων περαίνουσιν;
καὶ τοῦτο, ἦ δʼ ὅς, ἔτι δέομαι σαφέστερον μαθεῖν.
γελοῖος, ἦν δʼ ἐγώ, ἔοικα διδάσκαλος εἶναι καὶ ἀσαφής· ὥσπερ οὖν οἱ ἀδύνατοι λέγειν, οὐ κατὰ ὅλον ἀλλʼ ἀπολαβὼν
392eSöyle bana: İlyada'nın başını biliyor musun? Şair orada Khryses'in Agamemnon'dan kızını bırakmasını rica ettiğini, Agamemnon'un öfkelendiğini, Khryses'in de isteğine ulaşamayınca Akhalara karşı tanrıya beddua ettiğini anlatır."
μέρος τι πειράσομαί σοι ἐν τούτῳ δηλῶσαι ὃ βούλομαι.
καί μοι εἰπέ· ἐπίστασαι τῆς Ἰλιάδος τὰ πρῶτα, ἐν οἷς ὁ ποιητής φησι τὸν μὲν Χρύσην δεῖσθαι τοῦ Ἀγαμέμνονος ἀπολῦσαι τὴν θυγατέρα, τὸν δὲ χαλεπαίνειν, τὸν δέ, ἐπειδὴ
393a"Biliyorum."
"O hâlde bilirsin ki şu dizelere kadar: bütün Akhalara yalvarıyordu, en çok da Atreus'un iki oğluna, halkın iki komutanına, konuşan şairin kendisidir; konuşanın kendisinden başka biri olduğunu bize düşündürmeye de kalkışmaz. Ama bundan sonrasını sanki Khryses'in kendisiymiş gibi söyler ve konuşanın Homeros değil, yaşlı rahip olduğunu düşünmemiz için elinden geleni yapar.
οὐκ ἐτύγχανεν, κατεύχεσθαι τῶν Ἀχαιῶν πρὸς τὸν θεόν;
ἔγωγε.
οἶσθʼ οὖν ὅτι μέχρι μὲν τούτων τῶν ἐπῶν— … καὶ ἐλίσσετο πάντας Ἀχαιούς, Ἀτρείδα δὲ μάλιστα δύω, κοσμήτορε λαῶν Hom. Il. 1.15 λέγει τε αὐτὸς ὁ ποιητὴς καὶ οὐδὲ ἐπιχειρεῖ ἡμῶν τὴν διάνοιαν ἄλλοσε τρέπειν ὡς ἄλλος τις ὁ λέγων ἢ αὐτός· τὰ δὲ μετὰ ταῦτα ὥσπερ αὐτὸς ὢν ὁ Χρύσης λέγει καὶ πειρᾶται
393bTroya'da, İthaka'da ve bütün Odysseia'da olup bitenlere dair anlatımın geri kalanını da hemen hemen böyle kurmuştur."
"Kesinlikle," dedi.
"Hem ara ara konuşmaları aktardığında hem de konuşmaların arasındaki kısımları söylediğinde anlatım yapmış olmuyor mu?"
"Elbette."
ἡμᾶς ὅτι μάλιστα ποιῆσαι μὴ Ὅμηρον δοκεῖν εἶναι τὸν λέγοντα ἀλλὰ τὸν ἱερέα, πρεσβύτην ὄντα. καὶ τὴν ἄλλην δὴ πᾶσαν σχεδόν τι οὕτω πεποίηται διήγησιν περί τε τῶν ἐν Ἰλίῳ καὶ περὶ τῶν ἐν Ἰθάκῃ καὶ ὅλῃ Ὀδυσσείᾳ παθημάτων.
πάνυ μὲν οὖν, ἔφη.
οὐκοῦν διήγησις μέν ἐστιν καὶ ὅταν τὰς ῥήσεις ἑκάστοτε λέγῃ καὶ ὅταν τὰ μεταξὺ τῶν ῥήσεων;
πῶς γὰρ οὔ;
393c"Ama bir konuşmayı başka biriymiş gibi söylediğinde, o zaman kendi anlatımını, konuşacağını önceden haber verdiği kişiye olabildiğince benzettiğini söylemeyecek miyiz?"
"Söyleyeceğiz, ne olacak?"
"Kendini sesçe ya da tavırca başkasına benzetmek, benzediği kişiyi taklit etmek demek değil mi?"
"Başka ne?"
"Görünüşe göre böyle durumlarda hem Homeros hem öteki şairler anlatımı taklit yoluyla yapıyorlar."
"Kesinlikle."
"Şair kendini hiçbir yerde gizlemeseydi, bütün şiiri ve anlatımı taklitsiz yapılmış olurdu.
ἀλλʼ ὅταν γέ τινα λέγῃ ῥῆσιν ὥς τις ἄλλος ὤν, ἆρʼ οὐ τότε ὁμοιοῦν αὐτὸν φήσομεν ὅτι μάλιστα τὴν αὑτοῦ λέξιν ἑκάστῳ ὃν ἂν προείπῃ ὡς ἐροῦντα;
φήσομεν· τί γάρ;
οὐκοῦν τό γε ὁμοιοῦν ἑαυτὸν ἄλλῳ ἢ κατὰ φωνὴν ἢ κατὰ σχῆμα μιμεῖσθαί ἐστιν ἐκεῖνον ᾧ ἄν τις ὁμοιοῖ;
τί μήν;
ἐν δὴ τῷ τοιούτῳ, ὡς ἔοικεν, οὗτός τε καὶ οἱ ἄλλοι ποιηταὶ διὰ μιμήσεως τὴν διήγησιν ποιοῦνται.
πάνυ μὲν οὖν.
εἰ δέ γε μηδαμοῦ ἑαυτὸν ἀποκρύπτοιτο ὁ ποιητής, πᾶσα
393dBunu da anlamadığını söylemeyesin diye, bunun nasıl olacağını anlatayım. Homeros, Khryses'in kızının fidyesini getirerek Akhaların, en çok da kralların önüne yalvarıcı olarak geldiğini söyledikten sonra Khryses olmuş gibi değil de yine Homeros olarak konuşsaydı, biliyorsun ki bu taklit değil düz anlatım olurdu. Aşağı yukarı şöyle olurdu — ölçüsüz söyleyeceğim, çünkü şair değilim: Rahip gelip onlar için tanrılara, Troya'yı alıp sağ salim dönmelerini nasip etmeleri için dua etti; kendisi için de fidyeyi kabul edip tanrıya saygı göstererek kızını bırakmalarını diledi.
ἂν αὐτῷ ἄνευ μιμήσεως ἡ ποίησίς τε καὶ διήγησις γεγονυῖα εἴη. ἵνα δὲ μὴ εἴπῃς ὅτι οὐκ αὖ μανθάνεις, ὅπως ἂν τοῦτο γένοιτο ἐγὼ φράσω. εἰ γὰρ Ὅμηρος εἰπὼν ὅτι ἦλθεν ὁ Χρύσης τῆς τε θυγατρὸς λύτρα φέρων καὶ ἱκέτης τῶν Ἀχαιῶν, μάλιστα δὲ τῶν βασιλέων, μετὰ τοῦτο μὴ ὡς Χρύσης γενόμενος ἔλεγεν ἀλλʼ ἔτι ὡς Ὅμηρος, οἶσθʼ ὅτι οὐκ ἂν μίμησις ἦν ἀλλὰ ἁπλῆ διήγησις. εἶχε δʼ ἂν ὧδε πως—φράσω δὲ ἄνευ μέτρου· οὐ γάρ εἰμι ποιητικός—ἐλθὼν
393eO böyle konuşunca ötekiler saygı gösterip razı oldular; ama Agamemnon öfkelendi, hemen gitmesini ve bir daha gelmemesini buyurdu, yoksa asası da tanrının çelenkleri de onu korumaya yetmeyecekti; kızı bırakılmadan önce Argos'ta onunla birlikte yaşlanacaktı, dedi; evine sağ dönmek istiyorsa gitmesini ve kendisini kızdırmamasını söyledi.
ὁ ἱερεὺς ηὔχετο ἐκείνοις μὲν τοὺς θεοὺς δοῦναι ἑλόντας τὴν Τροίαν αὐτοὺς σωθῆναι, τὴν δὲ θυγατέρα οἱ λῦσαι δεξαμένους ἄποινα καὶ τὸν θεὸν αἰδεσθέντας.
ταῦτα δὲ εἰπόντος αὐτοῦ οἱ μὲν ἄλλοι ἐσέβοντο καὶ συνῄνουν, ὁ δὲ Ἀγαμέμνων ἠγρίαινεν ἐντελλόμενος νῦν τε ἀπιέναι καὶ αὖθις μὴ ἐλθεῖν, μὴ αὐτῷ τό τε σκῆπτρον καὶ τὰ τοῦ θεοῦ στέμματα οὐκ ἐπαρκέσοι· πρὶν δὲ λυθῆναι αὐτοῦ τὴν θυγατέρα, ἐν Ἄργει ἔφη γηράσειν μετὰ οὗ· ἀπιέναι δʼ ἐκέλευεν καὶ μὴ ἐρεθίζειν,
394aİhtiyar bunu duyunca korktu ve sessizce çekip gitti; ama ordugâhtan uzaklaşınca Apollon'a uzun uzun dua etti, tanrıyı lakaplarıyla çağırdı, ona tapınaklar yaparken ya da kurbanlar sunarken hoşuna gidecek bir armağan verdiyse bunu hatırlattı ve karşılığını istedi; bunun karşılığında Akhaların onun gözyaşlarını tanrının oklarıyla ödemesi için yalvardı. İşte dostum," dedim, "taklitsiz düz anlatım böyle olur."
ἵνα σῶς οἴκαδε ἔλθοι. ὁ δὲ πρεσβύτης ἀκούσας ἔδεισέν τε καὶ ἀπῄει σιγῇ, ἀποχωρήσας δὲ ἐκ τοῦ στρατοπέδου πολλὰ τῷ Ἀπόλλωνι ηὔχετο, τάς τε ἐπωνυμίας τοῦ θεοῦ ἀνακαλῶν καὶ ὑπομιμνῄσκων καὶ ἀπαιτῶν, εἴ τι πώποτε ἢ ἐν ναῶν οἰκοδομήσεσιν ἢ ἐν ἱερῶν θυσίαις κεχαρισμένον δωρήσαιτο· ὧν δὴ χάριν κατηύχετο τεῖσαι τοὺς Ἀχαιοὺς τὰ ἃ δάκρυα τοῖς ἐκείνου βέλεσιν. οὕτως, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ ἑταῖρε, ἄνευ
394b"Anlıyorum," dedi.
"Öyleyse şunu da anla," dedim: "şair konuşmaların arasındaki kendi sözlerini çıkarıp yalnız karşılıklı konuşmaları bıraktığında, bunun zıddı olan anlatım ortaya çıkar."
"Bunu da anlıyorum," dedi, "tragedyalardaki durum böyledir."
"Çok doğru anladın," dedim, "ve sanırım az önce sana gösteremediğimi artık açıklayabiliyorum: şiirin ve masal anlatımının bir kısmı bütünüyle taklit yoluyladır, senin dediğin gibi tragedya ve komedya; bir kısmı şairin kendi anlatmasıyladır — bunu en çok dithyramboslarda bulursun —; bir kısmı da ikisiyle birden, destan şiirinde ve başka birçok yerde; anlatabiliyorsam."
μιμήσεως ἁπλῆ διήγησις γίγνεται.
μανθάνω, ἔφη.
μάνθανε τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, ὅτι ταύτης αὖ ἐναντία γίγνεται, ὅταν τις τὰ τοῦ ποιητοῦ τὰ μεταξὺ τῶν ῥήσεων ἐξαιρῶν τὰ ἀμοιβαῖα καταλείπῃ.
καὶ τοῦτο, ἔφη, μανθάνω, ὅτι ἔστιν τὸ περὶ τὰς τραγῳδίας τοιοῦτον.
ὀρθότατα, ἔφην, ὑπέλαβες, καὶ οἶμαί σοι ἤδη δηλοῦν ὃ ἔμπροσθεν οὐχ οἷός τʼ ἦ, ὅτι τῆς ποιήσεώς τε καὶ μυθολογίας
394c"Anlıyorum," dedi, "o zaman ne demek istediğini."
"Ondan öncesini de hatırla: neyin söylenmesi gerektiğinin söylendiğini, nasıl söylenmesi gerektiğinin ise henüz incelenmesi gerektiğini söylemiştik."
"Hatırlıyorum."
ἡ μὲν διὰ μιμήσεως ὅλη ἐστίν, ὥσπερ σὺ λέγεις, τραγῳδία τε καὶ κωμῳδία, ἡ δὲ διʼ ἀπαγγελίας αὐτοῦ τοῦ ποιητοῦ—εὕροις δʼ ἂν αὐτὴν μάλιστά που ἐν διθυράμβοις— ἡ δʼ αὖ διʼ ἀμφοτέρων ἔν τε τῇ τῶν ἐπῶν ποιήσει, πολλαχοῦ δὲ καὶ ἄλλοθι, εἴ μοι μανθάνεις.
ἀλλὰ συνίημι, ἔφη, ὃ τότε ἐβούλου λέγειν.
καὶ τὸ πρὸ τούτου δὴ ἀναμνήσθητι, ὅτι ἔφαμεν ἃ μὲν λεκτέον ἤδη εἰρῆσθαι, ὡς δὲ λεκτέον ἔτι σκεπτέον εἶναι.
ἀλλὰ μέμνημαι.
394d"İşte demek istediğim tam buydu: şairlerin anlatımlarını taklit ederek yapmalarına mı izin vereceğiz, yoksa kimini taklit ederek kimini etmeyerek mi — hangisini nasıl yapacakları da belirlenerek —, yoksa hiç taklit etmemelerini mi, bunda anlaşmamız gerekiyordu."
"Sezdiğime göre," dedi, "tragedyayı ve komedyayı şehre kabul edip etmeyeceğimizi inceliyorsun."
"Belki," dedim, "belki de bundan da fazlasını. Çünkü henüz ben de bilmiyorum; ama logos rüzgâr gibi bizi nereye sürüklerse oraya gitmeliyiz."
"Güzel söylüyorsun," dedi.
τοῦτο τοίνυν αὐτὸ ἦν ὃ ἔλεγον, ὅτι χρείη διομολογήσασθαι πότερον ἐάσομεν τοὺς ποιητὰς μιμουμένους ἡμῖν τὰς διηγήσεις ποιεῖσθαι ἢ τὰ μὲν μιμουμένους, τὰ δὲ μή, καὶ ὁποῖα ἑκάτερα, ἢ οὐδὲ μιμεῖσθαι.
μαντεύομαι, ἔφη, σκοπεῖσθαί σε εἴτε παραδεξόμεθα τραγῳδίαν τε καὶ κωμῳδίαν εἰς τὴν πόλιν, εἴτε καὶ οὔ.
ἴσως, ἦν δʼ ἐγώ, ἴσως δὲ καὶ πλείω ἔτι τούτων· οὐ γὰρ δὴ ἔγωγέ πω οἶδα, ἀλλʼ ὅπῃ ἂν ὁ λόγος ὥσπερ πνεῦμα φέρῃ, ταύτῃ ἰτέον.
καὶ καλῶς γʼ, ἔφη, λέγεις.
394e"O hâlde Adeimantos, şuna bak: bekçilerimizin taklitçi olması gerekir mi, gerekmez mi? Yoksa bu da öncekilerden mi çıkıyor: herkes tek bir işi iyi yapabilir, birçoğunu yapamaz; bunu denerse birçok işe el atarken hepsinde başarısız olur ve hiçbirinde adını duyuramaz?"
"Neden olmasın?"
"Taklit için de aynı söz geçerli değil mi: aynı kişi birçok şeyi, tek bir şeyi taklit edebildiği kadar iyi taklit edemez?"
"Edemez elbette."
τόδε τοίνυν, ὦ Ἀδείμαντε, ἄθρει, πότερον μιμητικοὺς ἡμῖν δεῖ εἶναι τοὺς φύλακας ἢ οὔ· ἢ καὶ τοῦτο τοῖς ἔμπροσθεν ἕπεται, ὅτι εἷς ἕκαστος ἓν μὲν ἂν ἐπιτήδευμα καλῶς ἐπιτηδεύοι, πολλὰ δʼ οὔ, ἀλλʼ εἰ τοῦτο ἐπιχειροῖ, πολλῶν ἐφαπτόμενος πάντων ἀποτυγχάνοι ἄν, ὥστʼ εἶναί που ἐλλόγιμος;
τί δʼ οὐ μέλλει;
οὐκοῦν καὶ περὶ μιμήσεως ὁ αὐτὸς λόγος, ὅτι πολλὰ ὁ αὐτὸς μιμεῖσθαι εὖ ὥσπερ ἓν οὐ δυνατός;
οὐ γὰρ οὖν.
395a"Öyleyse değer taşıyan işlerden birini yaparken aynı zamanda birçok şeyi taklit edip taklitçi olması pek mümkün değil. Çünkü birbirine yakın görünen iki taklit türünü bile aynı kişiler aynı anda iyi taklit edemezler; örneğin komedya da tragedya da yazanlar. Az önce bu ikisine taklit demedin mi?"
"Dedim; aynı kişilerin bunu yapamayacağını söylerken de haklısın."
"Rapsodlar ve oyuncular da aynı kişiler olamazlar."
"Doğru."
"Komedya oyuncularıyla tragedya oyuncuları da aynı kişiler değildir; oysa bunların hepsi taklittir. Değil mi?"
σχολῇ ἄρα ἐπιτηδεύσει γέ τι ἅμα τῶν ἀξίων λόγου ἐπιτηδευμάτων καὶ πολλὰ μιμήσεται καὶ ἔσται μιμητικός, ἐπεί που οὐδὲ τὰ δοκοῦντα ἐγγὺς ἀλλήλων εἶναι δύο μιμήματα δύνανται οἱ αὐτοὶ ἅμα εὖ μιμεῖσθαι, οἷον κωμῳδίαν καὶ τραγῳδίαν ποιοῦντες. ἢ οὐ μιμήματε ἄρτι τούτω ἐκάλεις;
ἔγωγε· καὶ ἀληθῆ γε λέγεις, ὅτι οὐ δύνανται οἱ αὐτοί.
οὐδὲ μὴν ῥαψῳδοί γε καὶ ὑποκριταὶ ἅμα.
ἀληθῆ.
ἀλλʼ οὐδέ τοι ὑποκριταὶ κωμῳδοῖς τε καὶ τραγῳδοῖς οἱ
395b"Taklittir."
"Bundan da öte Adeimantos, bana öyle geliyor ki insan tabiatı daha da küçük parçalara bölünmüştür; öyle ki ne birçok şeyi güzelce taklit edebilir ne de taklitlerin suretini çıkardığı o şeyleri bizzat yapabilir."
"Çok doğru," dedi.
"O hâlde ilk sözümüzü koruyacaksak — bekçilerimiz bütün öteki zanaatlardan muaf olup şehrin hürriyetinin titiz ustaları olmalı ve buna hizmet etmeyen hiçbir şeyle uğraşmamalı —, onların ne başka bir şey yapmaları ne de taklit etmeleri gerekir.
αὐτοί· πάντα δὲ ταῦτα μιμήματα. ἢ οὔ;
μιμήματα.
καὶ ἔτι γε τούτων, ὦ Ἀδείμαντε, φαίνεταί μοι εἰς σμικρότερα κατακεκερματίσθαι ἡ τοῦ ἀνθρώπου φύσις, ὥστε ἀδύνατος εἶναι πολλὰ καλῶς μιμεῖσθαι ἢ αὐτὰ ἐκεῖνα πράττειν ὧν δὴ καὶ τὰ μιμήματά ἐστιν ἀφομοιώματα.
ἀληθέστατα, ἦ δʼ ὅς.
εἰ ἄρα τὸν πρῶτον λόγον διασώσομεν, τοὺς φύλακας ἡμῖν τῶν ἄλλων πασῶν δημιουργιῶν ἀφειμένους δεῖν εἶναι
395cTaklit edeceklerse, çocukluktan itibaren kendilerine yakışanı taklit etsinler: cesur, itidalli, dindar, hür insanları ve bu türden her şeyi. Hür insana yakışmayanı ise ne yapsınlar ne de taklit etmede usta olsunlar, başka hiçbir çirkinliği de; yoksa taklit ede ede onu gerçekten olmanın tadını alırlar.
δημιουργοὺς ἐλευθερίας τῆς πόλεως πάνυ ἀκριβεῖς καὶ μηδὲν ἄλλο ἐπιτηδεύειν ὅτι μὴ εἰς τοῦτο φέρει, οὐδὲν δὴ δέοι ἂν αὐτοὺς ἄλλο πράττειν οὐδὲ μιμεῖσθαι· ἐὰν δὲ μιμῶνται, μιμεῖσθαι τὰ τούτοις προσήκοντα εὐθὺς ἐκ παίδων, ἀνδρείους, σώφρονας, ὁσίους, ἐλευθέρους, καὶ τὰ τοιαῦτα πάντα, τὰ δὲ ἀνελεύθερα μήτε ποιεῖν μήτε δεινοὺς εἶναι μιμήσασθαι, μηδὲ ἄλλο μηδὲν τῶν αἰσχρῶν, ἵνα μὴ ἐκ τῆς μιμήσεως τοῦ εἶναι
395dYoksa fark etmedin mi, taklitler gençlikten itibaren uzun süre sürdürülürse alışkanlığa ve tabiata dönüşür; bedende de, seste de, düşüncede de?"
"Hem de nasıl," dedi.
"O hâlde," dedim, "üzerine titrediğimizi ve iyi adamlar olmaları gerektiğini söylediğimiz kimselerin, erkek oldukları hâlde bir kadını taklit etmelerine izin vermeyeceğiz: genç ya da yaşlı, kocasına söven, kendini mesut sanıp tanrılarla çekişen ve böbürlenen ya da felaketlere, yaslara, ağıtlara kapılmış bir kadını; hasta, âşık ya da doğum sancısı çeken bir kadını ise hiç."
ἀπολαύσωσιν. ἢ οὐκ ᾔσθησαι ὅτι αἱ μιμήσεις, ἐὰν ἐκ νέων πόρρω διατελέσωσιν, εἰς ἔθη τε καὶ φύσιν καθίστανται καὶ κατὰ σῶμα καὶ φωνὰς καὶ κατὰ τὴν διάνοιαν;
καὶ μάλα, ἦ δʼ ὅς.
οὐ δὴ ἐπιτρέψομεν, ἦν δʼ ἐγώ, ὧν φαμὲν κήδεσθαι καὶ δεῖν αὐτοὺς ἄνδρας ἀγαθοὺς γενέσθαι, γυναῖκα μιμεῖσθαι ἄνδρας ὄντας, ἢ νέαν ἢ πρεσβυτέραν, ἢ ἀνδρὶ λοιδορουμένην ἢ πρὸς θεοὺς ἐρίζουσάν τε καὶ μεγαλαυχουμένην, οἰομένην
395e"Kesinlikle," dedi.
"Kölelere yaraşan işleri yapan kadın ve erkek köleleri de."
"Bunu da."
"Görünüşe göre kötü adamları da: korkakları, az önce söylediklerimizin tersini yapanları, birbirine söven, birbiriyle alay eden, sarhoşken ya da ayıkken açık saçık konuşanları; böylelerinin sözle ve işle kendilerine ve başkalarına karşı işledikleri öteki kabahatleri de.
εὐδαίμονα εἶναι, ἢ ἐν συμφοραῖς τε καὶ πένθεσιν καὶ θρήνοις ἐχομένην· κάμνουσαν δὲ ἢ ἐρῶσαν ἢ ὠδίνουσαν, πολλοῦ καὶ δεήσομεν.
παντάπασι μὲν οὖν, ἦ δʼ ὅς.
οὐδέ γε δούλας τε καὶ δούλους πράττοντας ὅσα δούλων.
οὐδὲ τοῦτο.
οὐδέ γε ἄνδρας κακούς, ὡς ἔοικεν, δειλούς τε καὶ τὰ ἐναντία πράττοντας ὧν νυνδὴ εἴπομεν, κακηγοροῦντάς τε καὶ κωμῳδοῦντας ἀλλήλους καὶ αἰσχρολογοῦντας, μεθύοντας ἢ
396aSanırım kendilerini sözde ya da işte delilere benzetmeye de alıştırılmamalılar; delileri ve kötü erkeklerle kadınları tanımak gerekir, ama bunların hiçbirini yapmamalı, taklit etmemeli."
"Çok doğru," dedi.
"Peki?" dedim. "Demircilik ya da başka bir zanaat yapanları, kadırga kürekçilerini ya da onlara tempo verenleri, yahut bunlarla ilgili başka bir şeyi taklit etmeliler mi?"
καὶ νήφοντας, ἢ καὶ ἄλλα ὅσα οἱ τοιοῦτοι καὶ ἐν λόγοις καὶ ἐν ἔργοις ἁμαρτάνουσιν εἰς αὑτούς τε καὶ εἰς ἄλλους, οἶμαι δὲ οὐδὲ μαινομένοις ἐθιστέον ἀφομοιοῦν αὑτοὺς ἐν λόγοις οὐδὲ ἐν ἔργοις· γνωστέον μὲν γὰρ καὶ μαινομένους καὶ πονηροὺς ἄνδρας τε καὶ γυναῖκας, ποιητέον δὲ οὐδὲν τούτων οὐδὲ μιμητέον.
ἀληθέστατα, ἔφη.
τί δέ; ἦν δʼ ἐγώ· χαλκεύοντας ἤ τι ἄλλο δημιουργοῦντας,
396b"Nasıl edebilirler," dedi, "bunların hiçbiriyle ilgilenmeleri bile yasakken?"
"Peki? Kişneyen atları, böğüren boğaları, şırıldayan ırmakları, gürleyen denizi, gök gürültüsünü ve bütün bu türden şeyleri taklit edecekler mi?"
"Ama onlara," dedi, "delirmek de delilere benzemek de yasaklandı ya."
"O hâlde," dedim, "dediğini anlıyorsam, gerçekten iyi ve soylu birinin bir şey anlatması gerektiğinde kullanacağı bir anlatım ve hikâye etme türü vardır; bir de buna benzemeyen başka bir tür: ona zıt tabiatta doğup yetişmiş birinin her zaman tutunduğu ve anlatırken kullandığı tür."
ἢ ἐλαύνοντας τριήρεις ἢ κελεύοντας τούτοις, ἤ τι ἄλλο τῶν περὶ ταῦτα μιμητέον;
καὶ πῶς; ἔφη, οἷς γε οὐδὲ προσέχειν τὸν νοῦν τούτων οὐδενὶ ἐξέσται;
τί δέ; ἵππους χρεμετίζοντας καὶ ταύρους μυκωμένους καὶ ποταμοὺς ψοφοῦντας καὶ θάλατταν κτυποῦσαν καὶ βροντὰς καὶ πάντα αὖ τὰ τοιαῦτα ἦ μιμήσονται;
ἀλλʼ ἀπείρηται αὐτοῖς, ἔφη, μήτε μαίνεσθαι μήτε μαινομένοις ἀφομοιοῦσθαι.
εἰ ἄρα, ἦν δʼ ἐγώ, μανθάνω ἃ σὺ λέγεις, ἔστιν τι εἶδος λέξεώς τε καὶ διηγήσεως ἐν ᾧ ἂν διηγοῖτο ὁ τῷ ὄντι καλὸς
396c"Bunlar ne türler?" dedi.
"Bana öyle geliyor ki," dedim, "ölçülü bir adam, anlatırken iyi bir adamın bir sözüne ya da işine gelince, onu sanki kendisiymiş gibi aktarmak isteyecek ve böyle bir taklitten utanmayacaktır. En çok da iyi adamın sağlam ve akıllıca davranışını taklit eder; hastalıklar, aşklar, sarhoşluk ya da başka bir felaket yüzünden sendelediğinde ise daha az ve daha isteksizce.
κἀγαθός, ὁπότε τι δέοι αὐτὸν λέγειν, καὶ ἕτερον αὖ ἀνόμοιον τούτῳ εἶδος, οὗ ἂν ἔχοιτο ἀεὶ καὶ ἐν ᾧ διηγοῖτο ὁ ἐναντίως ἐκείνῳ φύς τε καὶ τραφείς.
ποῖα δή, ἔφη, ταῦτα;
ὁ μέν μοι δοκεῖ, ἦν δʼ ἐγώ, μέτριος ἀνήρ, ἐπειδὰν ἀφίκηται ἐν τῇ διηγήσει ἐπὶ λέξιν τινὰ ἢ πρᾶξιν ἀνδρὸς ἀγαθοῦ, ἐθελήσειν ὡς αὐτὸς ὢν ἐκεῖνος ἀπαγγέλλειν καὶ οὐκ αἰσχυνεῖσθαι ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ μιμήσει, μάλιστα μὲν μιμούμενος
396dAma kendine yakışmayan birine gelince, kendini ciddi ciddi kendinden aşağı olana benzetmek istemeyecek — belki o kişi iyi bir şey yaptığında kısa bir süre için, o kadar —, bundan utanacaktır; çünkü hem böylelerini taklit etmekte idmansızdır hem de kendini kötülerin kalıplarına sokup onlara göre biçimlendirmekten tiksinir; oyun olsun diye değilse, bunu içinden küçümser."
τὸν ἀγαθὸν ἀσφαλῶς τε καὶ ἐμφρόνως πράττοντα, ἐλάττω δὲ καὶ ἧττον ἢ ὑπὸ νόσων ἢ ὑπὸ ἐρώτων ἐσφαλμένον ἢ καὶ ὑπὸ μέθης ἤ τινος ἄλλης συμφορᾶς· ὅταν δὲ γίγνηται κατά τινα ἑαυτοῦ ἀνάξιον, οὐκ ἐθελήσειν σπουδῇ ἀπεικάζειν ἑαυτὸν τῷ χείρονι, εἰ μὴ ἄρα κατὰ βραχύ, ὅταν τι χρηστὸν ποιῇ, ἀλλʼ αἰσχυνεῖσθαι, ἅμα μὲν ἀγύμναστος ὢν τοῦ μιμεῖσθαι τοὺς τοιούτους, ἅμα δὲ καὶ δυσχεραίνων αὑτὸν ἐκμάττειν τε καὶ
396e"Doğal," dedi.
"Öyleyse az önce Homeros'un dizeleri üzerinde gösterdiğimiz türden bir anlatım kullanacak; anlatımı her ikisinden, hem taklitten hem öteki anlatımdan pay alacak, ama uzun bir konuşmada taklitli kısım küçük olacak. Yoksa boş mu konuşuyorum?"
"Hayır," dedi, "böyle bir konuşmacının kalıbı tam da böyle olmalı."
ἐνιστάναι εἰς τοὺς τῶν κακιόνων τύπους, ἀτιμάζων τῇ διανοίᾳ, ὅτι μὴ παιδιᾶς χάριν.
εἰκός, ἔφη.
οὐκοῦν διηγήσει χρήσεται οἵᾳ ἡμεῖς ὀλίγον πρότερον διήλθομεν περὶ τὰ τοῦ Ὁμήρου ἔπη, καὶ ἔσται αὐτοῦ ἡ λέξις μετέχουσα μὲν ἀμφοτέρων, μιμήσεώς τε καὶ τῆς ἄλλης διηγήσεως, σμικρὸν δέ τι μέρος ἐν πολλῷ λόγῳ τῆς μιμήσεως; ἢ οὐδὲν λέγω;
καὶ μάλα, ἔφη, οἷόν γε ἀνάγκη τὸν τύπον εἶναι τοῦ τοιούτου ῥήτορος.
397a"Öyleyse," dedim, "böyle olmayan biri de, ne kadar bayağıysa her şeyi o kadar çok anlatacak ve hiçbir şeyi kendine yakışmaz bulmayacak; öyle ki her şeyi, herkesin önünde ve ciddiyetle taklit etmeye girişecek, az önce söylediğimiz şeyleri de: gök gürültüsünü, rüzgârların, dolunun, dingillerin ve makaraların sesini, boruların, aulosların, kavalların ve bütün çalgıların seslerini, bir de köpeklerin, koyunların ve kuşların seslerini.
οὐκοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, ὁ μὴ τοιοῦτος αὖ, ὅσῳ ἂν φαυλότερος ᾖ, πάντα τε μᾶλλον διηγήσεται καὶ οὐδὲν ἑαυτοῦ ἀνάξιον οἰήσεται εἶναι, ὥστε πάντα ἐπιχειρήσει μιμεῖσθαι σπουδῇ τε καὶ ἐναντίον πολλῶν, καὶ ἃ νυνδὴ ἐλέγομεν, βροντάς τε καὶ ψόφους ἀνέμων τε καὶ χαλαζῶν καὶ ἀξόνων τε καὶ τροχιλιῶν, καὶ σαλπίγγων καὶ αὐλῶν καὶ συρίγγων καὶ πάντων ὀργάνων φωνάς, καὶ ἔτι κυνῶν καὶ προβάτων καὶ ὀρνέων φθόγγους·
397bBöylesinin bütün anlatımı ses ve tavırla taklitten ibaret olacak ya da çok az anlatım içerecek, değil mi?"
"Bu da zorunlu," dedi.
"İşte," dedim, "anlatımın iki türü derken bunları kastediyordum."
"Gerçekten de öyleler," dedi.
"Bunlardan birinin değişiklikleri küçüktür. Biri anlatıma uygun bir harmonia ve ritim verirse, doğru konuşan kişinin konuşması neredeyse hep aynı harmoniada kalır — çünkü değişiklikler küçüktür —, ritimde de aynı şekilde, birbirine benzer bir ritimde, değil mi?"
καὶ ἔσται δὴ ἡ τούτου λέξις ἅπασα διὰ μιμήσεως φωναῖς τε καὶ σχήμασιν, ἢ σμικρόν τι διηγήσεως ἔχουσα;
ἀνάγκη, ἔφη, καὶ τοῦτο.
ταῦτα τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, ἔλεγον τὰ δύο εἴδη τῆς λέξεως.
καὶ γὰρ ἔστιν, ἔφη.
οὐκοῦν αὐτοῖν τὸ μὲν σμικρὰς τὰς μεταβολὰς ἔχει, καὶ ἐάν τις ἀποδιδῷ πρέπουσαν ἁρμονίαν καὶ ῥυθμὸν τῇ λέξει, ὀλίγου πρὸς τὴν αὐτὴν γίγνεται λέγειν τῷ ὀρθῶς λέγοντι καὶ ἐν μιᾷ ἁρμονίᾳ—σμικραὶ γὰρ αἱ μεταβολαί—καὶ δὴ καὶ ἐν
397c"Tamamen öyle," dedi.
"Peki öteki türün? Zıt şeylere ihtiyacı yok mu, bütün harmonialara, bütün ritimlere; eğer kendine uygun biçimde söylenecekse, çünkü değişiklikleri her türlü biçime bürünür?"
"Kesinlikle öyle."
"Bütün şairler ve bir şey söyleyen herkes ya bu anlatım kalıplarından birine ya ötekine ya da ikisini karıştırarak elde ettikleri bir kalıba başvurmuyorlar mı?"
"Zorunlu olarak," dedi.
ῥυθμῷ ὡσαύτως παραπλησίῳ τινί;
κομιδῇ μὲν οὖν, ἔφη, οὕτως ἔχει.
τί δὲ τὸ τοῦ ἑτέρου εἶδος; οὐ τῶν ἐναντίων δεῖται, πασῶν μὲν ἁρμονιῶν, πάντων δὲ ῥυθμῶν, εἰ μέλλει αὖ οἰκείως λέγεσθαι, διὰ τὸ παντοδαπὰς μορφὰς τῶν μεταβολῶν ἔχειν;
καὶ σφόδρα γε οὕτως ἔχει.
ἆρʼ οὖν πάντες οἱ ποιηταὶ καὶ οἵ τι λέγοντες ἢ τῷ ἑτέρῳ τούτων ἐπιτυγχάνουσιν τύπῳ τῆς λέξεως ἢ τῷ ἑτέρῳ ἢ ἐξ ἀμφοτέρων τινὶ συγκεραννύντες;
ἀνάγκη, ἔφη.
397d"Peki ne yapacağız?" dedim. "Bunların hepsini mi şehre kabul edeceğiz, yoksa karışmamışlardan birini mi, yoksa karışmışı mı?"
"Benim oyum kazanırsa," dedi, "iyi adamın karışmamış taklitçisini."
"Ama Adeimantos, karışık olan da hoştur; senin seçtiğinin zıddı ise çocuklara, lalalara ve kalabalığın çoğuna açık ara en hoş gelenidir."
"En hoşu odur, evet."
"Ama belki," dedim, "bunun bizim devlet düzenimize uymadığını söylersin; çünkü bizde iki yönlü ya da çok yönlü adam yoktur, herkes tek bir iş yapar."
τί οὖν ποιήσομεν; ἦν δʼ ἐγώ· πότερον εἰς τὴν πόλιν πάντας τούτους παραδεξόμεθα ἢ τῶν ἀκράτων τὸν ἕτερον ἢ τὸν κεκραμένον;
ἐὰν ἡ ἐμή, ἔφη, νικᾷ, τὸν τοῦ ἐπιεικοῦς μιμητὴν ἄκρατον.
ἀλλὰ μήν, ὦ Ἀδείμαντε, ἡδύς γε καὶ ὁ κεκραμένος, πολὺ δὲ ἥδιστος παισί τε καὶ παιδαγωγοῖς ὁ ἐναντίος οὗ σὺ αἱρῇ καὶ τῷ πλείστῳ ὄχλῳ.
ἥδιστος γάρ.
ἀλλʼ ἴσως, ἦν δʼ ἐγώ, οὐκ ἂν αὐτὸν ἁρμόττειν φαίης τῇ
397e"Uymaz elbette."
"İşte bu yüzden yalnız böyle bir şehirde kunduracıyı kunduracı bulacağız, kunduracılığının yanında kaptan değil; çiftçiyi çiftçi, çiftçiliğinin yanında yargıç değil; savaşçıyı savaşçı, savaşçılığının yanında tüccar değil; herkesi de böyle, değil mi?"
"Doğru," dedi.
ἡμετέρᾳ πολιτείᾳ, ὅτι οὐκ ἔστιν διπλοῦς ἀνὴρ παρʼ ἡμῖν οὐδὲ πολλαπλοῦς, ἐπειδὴ ἕκαστος ἓν πράττει.
οὐ γὰρ οὖν ἁρμόττει.
οὐκοῦν διὰ ταῦτα ἐν μόνῃ τῇ τοιαύτῃ πόλει τόν τε σκυτοτόμον σκυτοτόμον εὑρήσομεν καὶ οὐ κυβερνήτην πρὸς τῇ σκυτοτομίᾳ, καὶ τὸν γεωργὸν γεωργὸν καὶ οὐ δικαστὴν πρὸς τῇ γεωργίᾳ, καὶ τὸν πολεμικὸν πολεμικὸν καὶ οὐ χρηματιστὴν πρὸς τῇ πολεμικῇ, καὶ πάντας οὕτω;
ἀληθῆ, ἔφη.
398a"Öyleyse görünüşe göre, bilgeliği sayesinde her kılığa girebilen ve her şeyi taklit edebilen bir adam kendisiyle ve şiirleriyle gösteri yapmak isteyerek şehrimize gelirse, ona kutsal, harikulade ve hoş biri diye secde ederiz; ama şehrimizde böyle bir adamın bulunmadığını, bulunmasının da caiz olmadığını söyler, başına güzel koku döküp yünle taçlandırarak onu başka bir şehre göndeririz. Kendimiz ise faydası için daha sert ve daha az hoş bir şairi ve masal anlatıcısını kullanırız; o bize iyi adamın anlatımını taklit eder ve söyleyeceklerini, askerleri terbiye etmeye giriştiğimizde baştan kanunlaştırdığımız kalıplar içinde söyler."
ἄνδρα δή, ὡς ἔοικε, δυνάμενον ὑπὸ σοφίας παντοδαπὸν γίγνεσθαι καὶ μιμεῖσθαι πάντα χρήματα, εἰ ἡμῖν ἀφίκοιτο εἰς τὴν πόλιν αὐτός τε καὶ τὰ ποιήματα βουλόμενος ἐπιδείξασθαι, προσκυνοῖμεν ἂν αὐτὸν ὡς ἱερὸν καὶ θαυμαστὸν καὶ ἡδύν, εἴποιμεν δʼ ἂν ὅτι οὐκ ἔστιν τοιοῦτος ἀνὴρ ἐν τῇ πόλει παρʼ ἡμῖν οὔτε θέμις ἐγγενέσθαι, ἀποπέμποιμέν τε εἰς ἄλλην πόλιν μύρον κατὰ τῆς κεφαλῆς καταχέαντες καὶ ἐρίῳ στέψαντες, αὐτοὶ δʼ ἂν τῷ αὐστηροτέρῳ καὶ ἀηδεστέρῳ ποιητῇ
398b"Elimizde olsaydı," dedi, "kesinlikle böyle yapardık."
"Sanırım dostum," dedim, "müziğin sözle ve masalla ilgili kısmını tamamen bitirmiş olduk; çünkü neyin ve nasıl söylenmesi gerektiği söylendi."
"Bana da öyle geliyor," dedi.
χρῴμεθα καὶ μυθολόγῳ ὠφελίας ἕνεκα, ὃς ἡμῖν τὴν τοῦ ἐπιεικοῦς λέξιν μιμοῖτο καὶ τὰ λεγόμενα λέγοι ἐν ἐκείνοις τοῖς τύποις οἷς κατʼ ἀρχὰς ἐνομοθετησάμεθα, ὅτε τοὺς στρατιώτας ἐπεχειροῦμεν παιδεύειν.
καὶ μάλʼ, ἔφη, οὕτως ἂν ποιοῖμεν, εἰ ἐφʼ ἡμῖν εἴη.
νῦν δή, εἶπον ἐγώ, ὦ φίλε, κινδυνεύει ἡμῖν τῆς μουσικῆς τὸ περὶ λόγους τε καὶ μύθους παντελῶς διαπεπεράνθαι· ἅ τε γὰρ λεκτέον καὶ ὡς λεκτέον εἴρηται.
καὶ αὐτῷ μοι δοκεῖ, ἔφη.
398c"Öyleyse bundan sonra geriye şarkı ve ezgi biçimi kalıyor, değil mi?" dedim.
"Belli ki."
"Önce söylediklerimizle uyum içinde olacaksak, onların nasıl olması gerektiği konusunda ne söylememiz gerektiğini artık herkes bulamaz mı?"
Glaukon gülerek, "O hâlde Sokrates," dedi, "ben o herkesin dışında kalıyorum galiba; çünkü ne tür şeyler söylememiz gerektiğini şu an yeterince kestiremiyorum; ama seziyorum."
"Her hâlde," dedim, "önce şunu rahatça söyleyebilirsin: ezgi üç şeyden oluşur, sözden, harmoniadan ve ritimden."
οὐκοῦν μετὰ τοῦτο, ἦν δʼ ἐγώ, τὸ περὶ ᾠδῆς τρόπου καὶ μελῶν λοιπόν;
δῆλα δή.
ἆρʼ οὖν οὐ πᾶς ἤδη ἂν εὕροι ἃ ἡμῖν λεκτέον περὶ αὐτῶν οἷα δεῖ εἶναι, εἴπερ μέλλομεν τοῖς προειρημένοις συμφωνήσειν;
καὶ ὁ Γλαύκων ἐπιγελάσας, ἐγὼ τοίνυν, ἔφη, ὦ Σώκρατες, κινδυνεύω ἐκτὸς τῶν πάντων εἶναι· οὔκουν ἱκανῶς γε ἔχω ἐν τῷ παρόντι συμβαλέσθαι ποῖα ἄττα δεῖ ἡμᾶς λέγειν· ὑποπτεύω μέντοι.
πάντως δήπου, ἦν δʼ ἐγώ, πρῶτον μὲν τόδε ἱκανῶς ἔχεις
398d"Evet," dedi, "bunu söyleyebilirim."
"Ezginin söz olan kısmı, az önce söylediğimiz kalıplar içinde ve aynı şekilde söylenmesi gerektiği bakımından, şarkıyla söylenmeyen sözden hiç farklı değildir, değil mi?"
"Doğru," dedi.
"Harmonia ile ritim de söze uymalı."
"Nasıl uymasın?"
"Ama sözlerde ağıtlara ve dövünmelere hiç ihtiyacımız olmadığını söylemiştik."
"Söylemiştik."
λέγειν, ὅτι τὸ μέλος ἐκ τριῶν ἐστιν συγκείμενον, λόγου τε καὶ ἁρμονίας καὶ ῥυθμοῦ.
ναί, ἔφη, τοῦτό γε.
οὐκοῦν ὅσον γε αὐτοῦ λόγος ἐστίν, οὐδὲν δήπου διαφέρει τοῦ μὴ ᾀδομένου λόγου πρὸς τὸ ἐν τοῖς αὐτοῖς δεῖν τύποις λέγεσθαι οἷς ἄρτι προείπομεν καὶ ὡσαύτως;
ἀληθῆ, ἔφη.
καὶ μὴν τήν γε ἁρμονίαν καὶ ῥυθμὸν ἀκολουθεῖν δεῖ τῷ λόγῳ.
πῶς δʼ οὔ;
ἀλλὰ μέντοι θρήνων γε καὶ ὀδυρμῶν ἔφαμεν ἐν λόγοις οὐδὲν προσδεῖσθαι.
οὐ γὰρ οὖν.
398e"Peki ağıtlı harmonialar hangileri? Söyle bana, sen müzikten anlarsın."
"Miksolydia," dedi, "tiz Lydia ve bunlara benzer birkaçı."
"Öyleyse bunlar atılmalı," dedim, "değil mi? Çünkü bunlar erkeklere bir yana, ağırbaşlı olması gereken kadınlara bile faydasızdır."
"Kesinlikle."
"Ama sarhoşluk da, yumuşaklık da, tembellik de bekçilere hiç yakışmaz."
"Elbette."
"Peki harmonialardan hangileri yumuşaktır ve içki sofrasına uygundur?"
"İonia," dedi, "bir de Lydia'nın gevşek denen bazı türleri."
τίνες οὖν θρηνώδεις ἁρμονίαι; λέγε μοι· σὺ γὰρ μουσικός.
μειξολυδιστί, ἔφη, καὶ συντονολυδιστὶ καὶ τοιαῦταί τινες.
οὐκοῦν αὗται, ἦν δʼ ἐγώ, ἀφαιρετέαι; ἄχρηστοι γὰρ καὶ γυναιξὶν ἃς δεῖ ἐπιεικεῖς εἶναι, μὴ ὅτι ἀνδράσι.
πάνυ γε.
ἀλλὰ μὴν μέθη γε φύλαξιν ἀπρεπέστατον καὶ μαλακία καὶ ἀργία.
πῶς γὰρ οὔ;
τίνες οὖν μαλακαί τε καὶ συμποτικαὶ τῶν ἁρμονιῶν;
ἰαστί, ἦ δʼ ὅς, καὶ λυδιστὶ αὖ τινες χαλαραὶ καλοῦνται.
399a"Bunları savaşçı adamlar için kullanmanın sana bir faydası olur mu, dostum?"
"Hiç olmaz," dedi; "ama galiba geriye Doria ile Phrygia kalıyor."
"Harmonialardan anlamam," dedim; "ama sen şu harmoniayı bırak: savaşta ve her türlü zorlu işte cesur bir adamın seslerini ve vurgularını yakışır biçimde taklit edecek olanı; başarısızlığa uğrayıp yaraya ya da ölüme giderken, yahut başka bir felakete düştüğünde, bütün bunlarda talihe karşı saflarını bozmadan, dişini sıkarak direnen adamınkini.
ταύταις οὖν, ὦ φίλε, ἐπὶ πολεμικῶν ἀνδρῶν ἔσθʼ ὅτι χρήσῃ;
οὐδαμῶς, ἔφη· ἀλλὰ κινδυνεύει σοι δωριστὶ λείπεσθαι καὶ φρυγιστί.
οὐκ οἶδα, ἔφην ἐγώ, τὰς ἁρμονίας, ἀλλὰ κατάλειπε ἐκείνην τὴν ἁρμονίαν, ἣ ἔν τε πολεμικῇ πράξει ὄντος ἀνδρείου καὶ ἐν πάσῃ βιαίῳ ἐργασίᾳ πρεπόντως ἂν μιμήσαιτο φθόγγους τε καὶ προσῳδίας, καὶ ἀποτυχόντος ἢ εἰς τραύματα ἢ εἰς
399bBir başkasını da bırak: barışta, zor kullanmadan, kendi isteğiyle iş gören adamınkini; birini bir şeye ikna etmeye çalışırken ve ondan bir şey isterken — bir tanrıdan duayla, bir insandan öğreterek ve öğüt vererek —, ya da tersine, başkası ondan bir şey isteyince, ona bir şey öğretince ya da fikrini değiştirmeye çalışınca kendini ona açan, bu yolla da istediğine ulaşan, kibre kapılmayan, bütün bunlarda itidalle ve ölçüyle davranan ve sonuçtan hoşnut kalan adamınkini.
θανάτους ἰόντος ἢ εἴς τινα ἄλλην συμφορὰν πεσόντος, ἐν πᾶσι τούτοις παρατεταγμένως καὶ καρτερούντως ἀμυνομένου τὴν τύχην· καὶ ἄλλην αὖ ἐν εἰρηνικῇ τε καὶ μὴ βιαίῳ ἀλλʼ ἐν ἑκουσίᾳ πράξει ὄντος, ἢ τινά τι πείθοντός τε καὶ δεομένου, ἢ εὐχῇ θεὸν ἢ διδαχῇ καὶ νουθετήσει ἄνθρωπον, ἢ τοὐναντίον ἄλλῳ δεομένῳ ἢ διδάσκοντι ἢ μεταπείθοντι ἑαυτὸν ἐπέχοντα, καὶ ἐκ τούτων πράξαντα κατὰ νοῦν, καὶ μὴ ὑπερηφάνως ἔχοντα, ἀλλὰ σωφρόνως τε καὶ μετρίως ἐν πᾶσι τούτοις
399cŞu iki harmoniayı — biri zorlu, biri gönüllü; bahtsızların ve bahtlıların, itidallilerin ve cesurların seslerini en güzel taklit edecek olanları —, işte bunları bırak."
"Ama," dedi, "bırakmamı istediklerin az önce benim söylediklerimden başkası değil."
"Öyleyse," dedim, "şarkılarımızda ve ezgilerimizde çok telliliğe de, bütün harmoniaları barındıran çalgıya da ihtiyacımız olmayacak."
"Bana öyle görünmüyor," dedi.
"Öyleyse trigonların, pektislerin ve çok telli, çok harmonialı bütün çalgıların yapımcılarını beslemeyeceğiz."
πράττοντά τε καὶ τὰ ἀποβαίνοντα ἀγαπῶντα. ταύτας δύο ἁρμονίας, βίαιον, ἑκούσιον, δυστυχούντων, εὐτυχούντων, σωφρόνων, ἀνδρείων [ἁρμονίας] αἵτινες φθόγγους μιμήσονται κάλλιστα, ταύτας λεῖπε.
ἀλλʼ, ἦ δʼ ὅς, οὐκ ἄλλας αἰτεῖς λείπειν ἢ ἃς νυνδὴ ἐγὼ ἔλεγον.
οὐκ ἄρα, ἦν δʼ ἐγώ, πολυχορδίας γε οὐδὲ παναρμονίου ἡμῖν δεήσει ἐν ταῖς ᾠδαῖς τε καὶ μέλεσιν.
οὔ μοι, ἔφη, φαίνεται.
τριγώνων ἄρα καὶ πηκτίδων καὶ πάντων ὀργάνων ὅσα
399d"Beslemeyeceğiz anlaşılan."
"Peki? Aulos yapanları ya da aulos çalanları şehre kabul eder misin? Yoksa en çok sesi veren bu değil midir, bütün harmoniaları barındıran çalgılar da aslında aulosun taklidi değil midir?"
"Belli ki," dedi.
"Öyleyse şehirde işe yarayacak olarak sana lyra ile kithara kalıyor," dedim; "kırlarda da çobanlar için bir kaval olabilir."
"Akıl yürütmemiz bize bunu gösteriyor," dedi.
πολύχορδα καὶ πολυαρμόνια, δημιουργοὺς οὐ θρέψομεν.
οὐ φαινόμεθα.
τί δέ; αὐλοποιοὺς ἢ αὐλητὰς παραδέξῃ εἰς τὴν πόλιν; ἢ οὐ τοῦτο πολυχορδότατον, καὶ αὐτὰ τὰ παναρμόνια αὐλοῦ τυγχάνει ὄντα μίμημα;
δῆλα δή, ἦ δʼ ὅς.
λύρα δή σοι, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ κιθάρα λείπεται [καὶ] κατὰ πόλιν χρήσιμα· καὶ αὖ κατʼ ἀγροὺς τοῖς νομεῦσι σῦριγξ ἄν τις εἴη.
ὡς γοῦν, ἔφη, ὁ λόγος ἡμῖν σημαίνει.
399e"Dostum," dedim, "Apollon'u ve Apollon'un çalgılarını Marsyas'a ve onun çalgılarına yeğlemekle yeni bir şey yapmıyoruz."
"Zeus adına," dedi, "yapmıyoruz bence de."
"Köpek adına," dedim, "biz farkında olmadan, az önce bolluk içinde yüzüyor dediğimiz şehri yeniden arındırıyormuşuz."
"Akıllılık ediyoruz," dedi.
"Haydi," dedim, "geri kalanı da arındıralım. Harmonialardan sonra sırada ritimler geliyor: karmaşık ritimlerin ve her türlü ayak ölçüsünün peşine düşmemeli, düzenli ve cesur bir hayatın ritimlerinin hangileri olduğunu görmeliyiz; bunları görünce de ayak ölçüsünü ve ezgiyi böyle birinin sözüne uymaya zorlamalıyız, sözü ayak ölçüsüne ve ezgiye değil.
οὐδέν γε, ἦν δʼ ἐγώ, καινὸν ποιοῦμεν, ὦ φίλε, κρίνοντες τὸν Ἀπόλλω καὶ τὰ τοῦ Ἀπόλλωνος ὄργανα πρὸ Μαρσύου τε καὶ τῶν ἐκείνου ὀργάνων.
μὰ Δία, ἦ δʼ ὅς, οὔ μοι φαινόμεθα.
καὶ νὴ τὸν κύνα, εἶπον, λελήθαμέν γε διακαθαίροντες πάλιν ἣν ἄρτι τρυφᾶν ἔφαμεν πόλιν.
σωφρονοῦντές γε ἡμεῖς, ἦ δʼ ὅς.
ἴθι δή, ἔφην, καὶ τὰ λοιπὰ καθαίρωμεν.
ἑπόμενον γὰρ δὴ ταῖς ἁρμονίαις ἂν ἡμῖν εἴη τὸ περὶ ῥυθμούς, μὴ ποικίλους αὐτοὺς διώκειν μηδὲ παντοδαπὰς βάσεις, ἀλλὰ βίου ῥυθμοὺς ἰδεῖν κοσμίου τε καὶ ἀνδρείου τίνες εἰσίν· οὓς ἰδόντα τὸν
400aBu ritimlerin hangileri olduğunu söylemek de, tıpkı harmoniaları söylemek gibi senin işin."
"Ama Zeus adına," dedi, "söyleyemem. Seslerde bütün harmoniaların çıktığı dört tür olduğu gibi, ayak ölçülerinin örüldüğü üç tür olduğunu gözlemlemiş biri olarak söyleyebilirim; ama hangilerinin hangi hayatın taklidi olduğunu söyleyemem."
πόδα τῷ τοῦ τοιούτου λόγῳ ἀναγκάζειν ἕπεσθαι καὶ τὸ μέλος, ἀλλὰ μὴ λόγον ποδί τε καὶ μέλει. οἵτινες δʼ ἂν εἶεν οὗτοι οἱ ῥυθμοί, σὸν ἔργον, ὥσπερ τὰς ἁρμονίας, φράσαι.
ἀλλὰ μὰ Δίʼ, ἔφη, οὐκ ἔχω λέγειν. ὅτι μὲν γὰρ τρίʼ ἄττα ἐστὶν εἴδη ἐξ ὧν αἱ βάσεις πλέκονται, ὥσπερ ἐν τοῖς φθόγγοις τέτταρα, ὅθεν αἱ πᾶσαι ἁρμονίαι, τεθεαμένος ἂν εἴποιμι· ποῖα δὲ ὁποίου βίου μιμήματα, λέγειν οὐκ ἔχω.
400b"Ama bunu," dedim, "Damon'la da danışırız: hangi ayak ölçüleri bayağılığa, küstahlığa, deliliğe ya da başka bir kötülüğe yakışır, zıtları için hangi ritimleri bırakmak gerekir. Sanırım onun, pek açık olmasa da, bileşik bir enoplios'tan, bir daktilos'tan ve bir de kahramanlık ölçüsünden söz ettiğini duymuştum; bunu nasıl düzenlediğini bilmiyorum, ama inişle çıkışı eşit tutuyor, kısa ve uzun hecelerle bitiriyordu; sanırım bir iambos'tan, bir de trokhaios dediği başka bir ölçüden söz ediyor, onlara uzunluklar ve kısalıklar yakıştırıyordu.
ἀλλὰ ταῦτα μέν, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ μετὰ Δάμωνος βουλευσόμεθα, τίνες τε ἀνελευθερίας καὶ ὕβρεως ἢ μανίας καὶ ἄλλης κακίας πρέπουσαι βάσεις, καὶ τίνας τοῖς ἐναντίοις λειπτέον ῥυθμούς· οἶμαι δέ με ἀκηκοέναι οὐ σαφῶς ἐνόπλιόν τέ τινα ὀνομάζοντος αὐτοῦ σύνθετον καὶ δάκτυλον καὶ ἡρῷόν γε, οὐκ οἶδα ὅπως διακοσμοῦντος καὶ ἴσον ἄνω καὶ κάτω τιθέντος, εἰς βραχύ τε καὶ μακρὸν γιγνόμενον, καί, ὡς ἐγὼ οἶμαι, ἴαμβον καί τινʼ ἄλλον τροχαῖον ὠνόμαζε, μήκη δὲ καὶ
400cSanırım bazılarında ayağın temposunu da ritimlerin kendisinden az olmamak üzere yeriyor ve övüyordu — ya da ikisinin birleşimini; söyleyemem. Ama dediğim gibi, bunlar Damon'a bırakılsın; çünkü bunları ayırt etmek az söz işi değil. Yoksa sen öyle mi düşünüyorsun?"
"Zeus adına, hayır."
"Ama şunu ayırt edebilirsin: zarafet de zarafetsizlik de iyi ritme ve ritimsizliğe bağlıdır."
"Nasıl edemem?"
βραχύτητας προσῆπτε. καὶ τούτων τισὶν οἶμαι τὰς ἀγωγὰς τοῦ ποδὸς αὐτὸν οὐχ ἧττον ψέγειν τε καὶ ἐπαινεῖν ἢ τοὺς ῥυθμοὺς αὐτούς—ἤτοι συναμφότερόν τι· οὐ γὰρ ἔχω λέγειν —ἀλλὰ ταῦτα μέν, ὥσπερ εἶπον, εἰς Δάμωνα ἀναβεβλήσθω· διελέσθαι γὰρ οὐ σμικροῦ λόγου. ἢ σὺ οἴει;
μὰ Δίʼ, οὐκ ἔγωγε.
ἀλλὰ τόδε γε, ὅτι τὸ τῆς εὐσχημοσύνης τε καὶ ἀσχημοσύνης τῷ εὐρύθμῳ τε καὶ ἀρρύθμῳ ἀκολουθεῖ, δύνασαι διελέσθαι;
πῶς δʼ οὔ;
400d"İyi ritim güzel anlatıma benzeyerek ona uyar, ritimsizlik de zıt anlatıma; uyumla uyumsuzluk da aynı şekilde; tabii ritim ve harmonia, az önce dendiği gibi, söze uyuyorsa, söz onlara değil."
"Elbette," dedi, "bunlar söze uymalı."
"Peki ya anlatımın biçimi ve söz?" dedim. "Psykhē'nin karakterine uymaz mı?"
"Nasıl uymasın?"
"Ötekiler de anlatıma?"
"Evet."
"Öyleyse güzel söz, uyum, zarafet ve iyi ritim iyi huya uyar; akılsızlığa hoş görünsün diye 'saflık' dediğimiz o iyi huya değil, karakteri gerçekten iyi ve güzel kurulmuş bir düşünceye."
ἀλλὰ μὴν τὸ εὔρυθμόν γε καὶ τὸ ἄρρυθμον τὸ μὲν τῇ καλῇ λέξει ἕπεται ὁμοιούμενον, τὸ δὲ τῇ ἐναντίᾳ, καὶ τὸ εὐάρμοστον καὶ ἀνάρμοστον ὡσαύτως, εἴπερ ῥυθμός γε καὶ ἁρμονία λόγῳ, ὥσπερ ἄρτι ἐλέγετο, ἀλλὰ μὴ λόγος τούτοις.
ἀλλὰ μήν, ἦ δʼ ὅς, ταῦτά γε λόγῳ ἀκολουθητέον.
τί δʼ ὁ τρόπος τῆς λέξεως, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ ὁ λόγος; οὐ τῷ τῆς ψυχῆς ἤθει ἕπεται;
πῶς γὰρ οὔ;
τῇ δὲ λέξει τὰ ἄλλα;
ναί.
εὐλογία ἄρα καὶ εὐαρμοστία καὶ εὐσχημοσύνη καὶ εὐρυθμία
400e"Kesinlikle," dedi.
"Gençler kendi işlerini yapacaklarsa bunların her yerde peşinden gitmeleri gerekmez mi?"
"Gerekir elbette."
εὐηθείᾳ ἀκολουθεῖ, οὐχ ἣν ἄνοιαν οὖσαν ὑποκοριζόμενοι καλοῦμεν [ὡς εὐήθειαν], ἀλλὰ τὴν ὡς ἀληθῶς εὖ τε καὶ καλῶς τὸ ἦθος κατεσκευασμένην διάνοιαν.
παντάπασι μὲν οὖν, ἔφη.
ἆρʼ οὖν οὐ πανταχοῦ ταῦτα διωκτέα τοῖς νέοις, εἰ μέλλουσι τὸ αὑτῶν πράττειν;
διωκτέα μὲν οὖν.
401a"Resim ve bu türden bütün zanaatlar bunlarla doludur; dokumacılık, nakış, mimarlık ve öteki eşyaların bütün yapımı da; bunun yanında bedenlerin ve öteki bitkilerin tabiatı da. Çünkü bütün bunlarda zarafet de zarafetsizlik de bulunur. Zarafetsizlik, ritimsizlik ve uyumsuzluk kötü sözün ve kötü karakterin kardeşleridir; zıtları ise zıddın, yani itidalli ve iyi karakterin kardeşleri ve taklitleridir."
"Tamamen öyle," dedi.
ἔστιν δέ γέ που πλήρης μὲν γραφικὴ αὐτῶν καὶ πᾶσα ἡ τοιαύτη δημιουργία, πλήρης δὲ ὑφαντικὴ καὶ ποικιλία καὶ οἰκοδομία καὶ πᾶσα αὖ ἡ τῶν ἄλλων σκευῶν ἐργασία, ἔτι δὲ ἡ τῶν σωμάτων φύσις καὶ ἡ τῶν ἄλλων φυτῶν· ἐν πᾶσι γὰρ τούτοις ἔνεστιν εὐσχημοσύνη ἢ ἀσχημοσύνη. καὶ ἡ μὲν ἀσχημοσύνη καὶ ἀρρυθμία καὶ ἀναρμοστία κακολογίας καὶ κακοηθείας ἀδελφά, τὰ δʼ ἐναντία τοῦ ἐναντίου, σώφρονός τε καὶ ἀγαθοῦ ἤθους, ἀδελφά τε καὶ μιμήματα.
παντελῶς μὲν οὖν, ἔφη.
401b"Öyleyse yalnız şairlerin başında durup onları şiirlerine iyi karakterin suretini koymaya — ya da bizde şiir yazmamaya — zorlamakla mı yetinmeliyiz? Yoksa öteki zanaatkârların da başında durup bu kötü karakteri, bu ölçüsüzlüğü, bayağılığı ve zarafetsizliği ne canlıların suretlerine, ne yapılara, ne de yaptıkları başka bir şeye koymalarına engel olmalı, bunu yapamayanın da bizde zanaatını icra etmesine izin vermemeli miyiz — bekçilerimiz kötülüğün suretleri arasında, kötü bir otlakta olur gibi büyüyüp her gün birçok yerden azar azar koparıp otlayarak, farkında olmadan psykhē'lerinde büyük bir kötülük biriktirmesinler diye?
ἆρʼ οὖν τοῖς ποιηταῖς ἡμῖν μόνον ἐπιστατητέον καὶ προσαναγκαστέον τὴν τοῦ ἀγαθοῦ εἰκόνα ἤθους ἐμποιεῖν τοῖς ποιήμασιν ἢ μὴ παρʼ ἡμῖν ποιεῖν, ἢ καὶ τοῖς ἄλλοις δημιουργοῖς ἐπιστατητέον καὶ διακωλυτέον τὸ κακόηθες τοῦτο καὶ ἀκόλαστον καὶ ἀνελεύθερον καὶ ἄσχημον μήτε ἐν εἰκόσι ζῴων μήτε ἐν οἰκοδομήμασι μήτε ἐν ἄλλῳ μηδενὶ δημιουργουμένῳ ἐμποιεῖν, ἢ ὁ μὴ οἷός τε ὢν οὐκ ἐατέος παρʼ ἡμῖν δημιουργεῖν, ἵνα μὴ ἐν κακίας εἰκόσι τρεφόμενοι ἡμῖν οἱ
401cTersine, güzelin ve zarafetin tabiatının izini sürebilecek yetenekte zanaatkârları aramalı değil miyiz? Ki gençler sağlıklı bir yerde oturur gibi her şeyden faydalansınlar; güzel eserlerden gözlerine ya da kulaklarına nereden bir şey çarparsa, iyi yerlerden sağlık getiren bir esinti gibi gelsin ve onları çocukluktan itibaren, farkına varmadan, güzel sözle benzerliğe, dostluğa ve uyuma götürsün.
φύλακες ὥσπερ ἐν κακῇ βοτάνῃ, πολλὰ ἑκάστης ἡμέρας κατὰ σμικρὸν ἀπὸ πολλῶν δρεπόμενοί τε καὶ νεμόμενοι, ἕν τι συνιστάντες λανθάνωσιν κακὸν μέγα ἐν τῇ αὑτῶν ψυχῇ, ἀλλʼ ἐκείνους ζητητέον τοὺς δημιουργοὺς τοὺς εὐφυῶς δυναμένους ἰχνεύειν τὴν τοῦ καλοῦ τε καὶ εὐσχήμονος φύσιν, ἵνα ὥσπερ ἐν ὑγιεινῷ τόπῳ οἰκοῦντες οἱ νέοι ἀπὸ παντὸς ὠφελῶνται, ὁπόθεν ἂν αὐτοῖς ἀπὸ τῶν καλῶν ἔργων ἢ πρὸς ὄψιν ἢ πρὸς ἀκοήν τι προσβάλῃ, ὥσπερ αὔρα φέρουσα ἀπὸ
401d"Böyle yetişirlerse," dedi, "en güzel biçimde yetişmiş olurlar."
"Öyleyse Glaukon," dedim, "müzikle yetiştirmenin en önemlisi olması bu yüzden değil mi? Çünkü ritim ve harmonia psykhē'nin içine en derin işleyen, onu en güçlü kavrayan şeylerdir; beraberlerinde zarafet getirirler ve insan doğru yetişirse onu zarif kılarlar, yetişmezse tersini.
χρηστῶν τόπων ὑγίειαν, καὶ εὐθὺς ἐκ παίδων λανθάνῃ εἰς ὁμοιότητά τε καὶ φιλίαν καὶ συμφωνίαν τῷ καλῷ λόγῳ ἄγουσα;
πολὺ γὰρ ἄν, ἔφη, κάλλιστα οὕτω τραφεῖεν.
ἆρʼ οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ Γλαύκων, τούτων ἕνεκα κυριωτάτη ἐν μουσικῇ τροφή, ὅτι μάλιστα καταδύεται εἰς τὸ ἐντὸς τῆς ψυχῆς ὅ τε ῥυθμὸς καὶ ἁρμονία, καὶ ἐρρωμενέστατα ἅπτεται αὐτῆς φέροντα τὴν εὐσχημοσύνην, καὶ ποιεῖ εὐσχήμονα,
401eBir de orada gerektiği gibi yetişmiş olan, eksik bırakılmış, güzel yapılmamış ya da güzel yetişmemiş şeyleri en keskin biçimde fark eder; onlardan haklı olarak hoşlanmadığı için güzelleri över, onlardan sevinç duyup onları psykhē'sine kabul ederek onlarla beslenir ve iyi, soylu biri olur; çirkinleri ise daha gençken, henüz akıl erdiremeden, haklı olarak yerer ve onlardan nefret eder; akıl geldiğinde de böyle yetişmiş olan onu yakınlığından tanıyıp en çok o bağrına basar, değil mi?"
ἐάν τις ὀρθῶς τραφῇ, εἰ δὲ μή, τοὐναντίον;
καὶ ὅτι αὖ τῶν παραλειπομένων καὶ μὴ καλῶς δημιουργηθέντων ἢ μὴ καλῶς φύντων ὀξύτατʼ ἂν αἰσθάνοιτο ὁ ἐκεῖ τραφεὶς ὡς ἔδει, καὶ ὀρθῶς δὴ δυσχεραίνων τὰ μὲν καλὰ ἐπαινοῖ καὶ χαίρων καὶ καταδεχόμενος εἰς τὴν ψυχὴν τρέφοιτʼ ἂν ἀπʼ αὐτῶν καὶ
402a"Bana kalırsa," dedi, "müzikle yetiştirme bu gibi şeyler içindir."
"Öyleyse," dedim, "harfleri ancak şöyle olduğumuzda yeterince biliyorduk: sayıca az olan harfler, içinde dolaştıkları her şeyde gözümüzden kaçmadığında, ne küçük ne büyük yazıda fark edilmeye değmezmiş gibi onları küçümseyip her yerde tanımaya can attığımızda; çünkü böyle olmadıkça okuryazar olamayacaktık —"
γίγνοιτο καλός τε κἀγαθός, τὰ δʼ αἰσχρὰ ψέγοι τʼ ἂν ὀρθῶς καὶ μισοῖ ἔτι νέος ὤν, πρὶν λόγον δυνατὸς εἶναι λαβεῖν, ἐλθόντος δὲ τοῦ λόγου ἀσπάζοιτʼ ἂν αὐτὸν γνωρίζων διʼ οἰκειότητα μάλιστα ὁ οὕτω τραφείς;
ἐμοὶ γοῦν δοκεῖ, ἔφη, τῶν τοιούτων ἕνεκα ἐν μουσικῇ εἶναι ἡ τροφή.
ὥσπερ ἄρα, ἦν δʼ ἐγώ, γραμμάτων πέρι τότε ἱκανῶς εἴχομεν, ὅτε τὰ στοιχεῖα μὴ λανθάνοι ἡμᾶς ὀλίγα ὄντα ἐν ἅπασιν οἷς ἔστιν περιφερόμενα, καὶ οὔτʼ ἐν σμικρῷ οὔτʼ ἐν
402b"Doğru."
"Harflerin suretlerini de, sularda ya da aynalarda görünürlerse, harflerin kendilerini tanımadan tanıyamayız; ikisi de aynı zanaatın ve aynı çalışmanın işidir, değil mi?"
"Kesinlikle."
"Öyleyse tanrılar aşkına, demek istediğim şu: aynı şekilde ne biz ne de terbiye etmemiz gerektiğini söylediğimiz bekçilerimiz önceden müzik bilir olamayız.
μεγάλῳ ἠτιμάζομεν αὐτά, ὡς οὐ δέοι αἰσθάνεσθαι, ἀλλὰ πανταχοῦ προυθυμούμεθα διαγιγνώσκειν, ὡς οὐ πρότερον ἐσόμενοι γραμματικοὶ πρὶν οὕτως ἔχοιμεν—
ἀληθῆ.
οὐκοῦν καὶ εἰκόνας γραμμάτων, εἴ που ἢ ἐν ὕδασιν ἢ ἐν κατόπτροις ἐμφαίνοιντο, οὐ πρότερον γνωσόμεθα, πρὶν ἂν αὐτὰ γνῶμεν, ἀλλʼ ἔστιν τῆς αὐτῆς τέχνης τε καὶ μελέτης;
παντάπασι μὲν οὖν.
ἆρʼ οὖν, ὃ λέγω, πρὸς θεῶν, οὕτως οὐδὲ μουσικοὶ πρότερον
402cÖnce itidalin, cesaretin, cömertliğin, yüce gönüllülüğün, bunların kardeşlerinin ve zıtlarının her yerde dolaşan eidos'larını tanımamız, bulundukları şeylerde onları da suretlerini de fark etmemiz, küçükte de büyükte de küçümsemeyip hepsini aynı zanaatın ve çalışmanın işi saymamız gerekir; değil mi?"
"Hem de çok zorunlu," dedi.
ἐσόμεθα, οὔτε αὐτοὶ οὔτε οὕς φαμεν ἡμῖν παιδευτέον εἶναι τοὺς φύλακας, πρὶν ἂν τὰ τῆς σωφροσύνης εἴδη καὶ ἀνδρείας καὶ ἐλευθεριότητος καὶ μεγαλοπρεπείας καὶ ὅσα τούτων ἀδελφὰ καὶ τὰ τούτων αὖ ἐναντία πανταχοῦ περιφερόμενα γνωρίζωμεν καὶ ἐνόντα ἐν οἷς ἔνεστιν αἰσθανώμεθα καὶ αὐτὰ καὶ εἰκόνας αὐτῶν, καὶ μήτε ἐν σμικροῖς μήτε ἐν μεγάλοις ἀτιμάζωμεν, ἀλλὰ τῆς αὐτῆς οἰώμεθα τέχνης εἶναι καὶ μελέτης;
πολλὴ ἀνάγκη, ἔφη.
402d"Öyleyse," dedim, "birinin psykhē'sinde güzel bir karakter bulunur, görünüşünde de buna uyan, onunla ahenk içinde olan, aynı kalıptan pay alan özellikler bir araya gelirse, bu görebilene en güzel manzara olmaz mı?"
"Hem de çok."
"En güzel olan da en sevimli olandır, değil mi?"
"Nasıl olmasın?"
"Müzik bilen biri de böyle insanları en çok sever; uyumsuz olanı ise sevmez."
"Kusur psykhē'sindeyse sevmez," dedi; "ama bedeninde bir kusur varsa buna katlanır, yine de sevmeye razı olur."
οὐκοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, ὅτου ἂν συμπίπτῃ ἔν τε τῇ ψυχῇ καλὰ ἤθη ἐνόντα καὶ ἐν τῷ εἴδει ὁμολογοῦντα ἐκείνοις καὶ συμφωνοῦντα, τοῦ αὐτοῦ μετέχοντα τύπου, τοῦτʼ ἂν εἴη κάλλιστον θέαμα τῷ δυναμένῳ θεᾶσθαι;
πολύ γε.
καὶ μὴν τό γε κάλλιστον ἐρασμιώτατον;
πῶς δʼ οὔ;
τῶν δὴ ὅτι μάλιστα τοιούτων ἀνθρώπων ὅ γε μουσικὸς ἐρῴη ἄν· εἰ δὲ ἀσύμφωνος εἴη, οὐκ ἂν ἐρῴη.
οὐκ ἄν, εἴ γέ τι, ἔφη, κατὰ τὴν ψυχὴν ἐλλείποι· εἰ μέντοι τι κατὰ τὸ σῶμα, ὑπομείνειεν ἂν ὥστε ἐθέλειν
402e"Anlıyorum," dedim; "böyle bir sevgilin var ya da vardı; ben de razıyım. Ama şunu söyle bana: itidalle aşırı hazzın ortak bir yanı var mı?"
"Nasıl olsun," dedi, "insanı acı kadar aklından eden bir şeyin?"
"Peki öteki aretē ile?"
ἀσπάζεσθαι.
μανθάνω, ἦν δʼ ἐγώ· ὅτι ἔστιν σοι ἢ γέγονεν παιδικὰ τοιαῦτα, καὶ συγχωρῶ. ἀλλὰ τόδε μοι εἰπέ· σωφροσύνῃ καὶ ἡδονῇ ὑπερβαλλούσῃ ἔστι τις κοινωνία;
καὶ πῶς; ἔφη, ἥ γε ἔκφρονα ποιεῖ οὐχ ἧττον ἢ λύπη;
ἀλλὰ τῇ ἄλλῃ ἀρετῇ;
403a"Hiç yok."
"Peki? Küstahlıkla ve ölçüsüzlükle?"
"Her şeyden çok."
"Cinsel hazdan daha büyük ve daha keskin bir haz söyleyebilir misin?"
"Söyleyemem," dedi, "daha çılgınını da."
"Doğru eros ise tabiatı gereği düzenli ve güzel olanı itidalle ve müziğe yakışır biçimde sevmek değil midir?"
"Hem de nasıl," dedi.
"Öyleyse doğru erosa çılgınca ya da ölçüsüzlüğe yakın hiçbir şey yaklaştırılmamalı, değil mi?"
"Yaklaştırılmamalı."
οὐδαμῶς.
τί δέ; ὕβρει τε καὶ ἀκολασίᾳ;
πάντων μάλιστα.
μείζω δέ τινα καὶ ὀξυτέραν ἔχεις εἰπεῖν ἡδονὴν τῆς περὶ τὰ ἀφροδίσια;
οὐκ ἔχω, ἦ δʼ ὅς, οὐδέ γε μανικωτέραν.
ὁ δὲ ὀρθὸς ἔρως πέφυκε κοσμίου τε καὶ καλοῦ σωφρόνως τε καὶ μουσικῶς ἐρᾶν;
καὶ μάλα, ἦ δʼ ὅς.
οὐδὲν ἄρα προσοιστέον μανικὸν οὐδὲ συγγενὲς ἀκολασίας τῷ ὀρθῷ ἔρωτι;
οὐ προσοιστέον.
403b"Öyleyse bu haz da yaklaştırılmamalı; doğru biçimde seven âşık da sevilen genç de ona ortak olmamalı, değil mi?"
"Hayır, Zeus adına Sokrates," dedi, "yaklaştırılmamalı."
"Görünüşe göre kurulmakta olan şehirde şöyle bir kanun koyacaksın: âşık, sevdiği genci güzel olan uğruna ve o da razıysa bir oğlu gibi öpebilir, onunla birlikte vakit geçirebilir, ona dokunabilir; ama başka konularda ilgi gösterdiği kişiyle öyle görüşmeli ki aralarında bundan ötesinin olduğu hiç düşünülmesin; yoksa müzikten nasibini almamışlık ve kabalık kınamasına maruz kalır."
οὐ προσοιστέον ἄρα αὕτη ἡ ἡδονή, οὐδὲ κοινωνητέον αὐτῆς ἐραστῇ τε καὶ παιδικοῖς ὀρθῶς ἐρῶσί τε καὶ ἐρωμένοις;
οὐ μέντοι μὰ Δίʼ, ἔφη, ὦ Σώκρατες, προσοιστέον.
οὕτω δή, ὡς ἔοικε, νομοθετήσεις ἐν τῇ οἰκιζομένῃ πόλει φιλεῖν μὲν καὶ συνεῖναι καὶ ἅπτεσθαι ὥσπερ ὑέος παιδικῶν ἐραστήν, τῶν καλῶν χάριν, ἐὰν πείθῃ, τὰ δʼ ἄλλα οὕτως ὁμιλεῖν πρὸς ὅν τις σπουδάζοι, ὅπως μηδέποτε δόξει μακρότερα
403c"Böyle," dedi.
"Peki," dedim, "sana da müzik hakkındaki konuşmamız sona ermiş görünmüyor mu? Bitmesi gereken yerde bitti; çünkü müzik, güzelin aşkıyla bitmelidir."
"Katılıyorum," dedi.
"Müzikten sonra gençler jimnastikle yetiştirilmeli."
"Elbette."
"Bunda da çocukluktan itibaren bütün hayat boyunca titizlikle yetiştirilmeleri gerekir.
τούτων συγγίγνεσθαι· εἰ δὲ μή, ψόγον ἀμουσίας καὶ ἀπειροκαλίας ὑφέξοντα.
οὕτως, ἔφη.
ἆρʼ οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ σοὶ φαίνεται τέλος ἡμῖν ἔχειν ὁ περὶ μουσικῆς λόγος; οἷ γοῦν δεῖ τελευτᾶν, τετελεύτηκεν· δεῖ δέ που τελευτᾶν τὰ μουσικὰ εἰς τὰ τοῦ καλοῦ ἐρωτικά.
σύμφημι, ἦ δʼ ὅς.
μετὰ δὴ μουσικὴν γυμναστικῇ θρεπτέοι οἱ νεανίαι.
τί μήν;
δεῖ μὲν δὴ καὶ ταύτῃ ἀκριβῶς τρέφεσθαι ἐκ παίδων διὰ
403dSanırım durum şöyle; sen de bak. Bana öyle geliyor ki iyi durumdaki bir beden kendi aretē'siyle psykhē'yi iyi kılmaz; tersine iyi bir psykhē kendi aretē'siyle bedeni olabildiğince iyi kılar. Sana nasıl görünüyor?"
"Bana da öyle," dedi.
"O hâlde zihni yeterince eğitip bedenle ilgili ayrıntıları ona bıraksak, biz de söz uzamasın diye yalnızca kalıpları göstersek doğru yapmış olmaz mıyız?"
βίου. ἔχει δέ πως, ὡς ἐγᾦμαι, ὧδε· σκόπει δὲ καὶ σύ. ἐμοὶ μὲν γὰρ οὐ φαίνεται, ὃ ἂν χρηστὸν ᾖ σῶμα, τοῦτο τῇ αὑτοῦ ἀρετῇ ψυχὴν ἀγαθὴν ποιεῖν, ἀλλὰ τοὐναντίον ψυχὴ ἀγαθὴ τῇ αὑτῆς ἀρετῇ σῶμα παρέχειν ὡς οἷόν τε βέλτιστον· σοὶ δὲ πῶς φαίνεται;
καὶ ἐμοί, ἔφη, οὕτως.
οὐκοῦν εἰ τὴν διάνοιαν ἱκανῶς θεραπεύσαντες παραδοῖμεν αὐτῇ τὰ περὶ τὸ σῶμα ἀκριβολογεῖσθαι, ἡμεῖς δὲ ὅσον τοὺς
403e"Kesinlikle."
"Sarhoşluktan uzak durmaları gerektiğini söylemiştik; çünkü sarhoş olup dünyanın neresinde olduğunu bilmemek bir bekçiye herkesten az yakışır."
"Bir bekçinin bekçiye ihtiyaç duyması gülünç olur," dedi.
"Peki yiyecekler? Bu adamlar en büyük yarışmanın atletleri, değil mi?"
"Evet."
τύπους ὑφηγησαίμεθα, ἵνα μὴ μακρολογῶμεν, ὀρθῶς ἂν ποιοῖμεν;
πάνυ μὲν οὖν.
μέθης μὲν δὴ εἴπομεν ὅτι ἀφεκτέον αὐτοῖς· παντὶ γάρ που μᾶλλον ἐγχωρεῖ ἢ φύλακι μεθυσθέντι μὴ εἰδέναι ὅπου γῆς ἐστιν.
γελοῖον γάρ, ἦ δʼ ὅς, τόν γε φύλακα φύλακος δεῖσθαι.
τί δὲ δὴ σίτων πέρι; ἀθληταὶ μὲν γὰρ οἱ ἄνδρες τοῦ μεγίστου ἀγῶνος. ἢ οὐχί;
ναί.
404a"O hâlde bildiğimiz idmancıların melekesi onlara uygun düşer mi?"
"Belki."
"Ama," dedim, "bu meleke uyuşukluk veren ve sağlık bakımından tehlikeli bir şey. Görmüyor musun, bu idmancılar hayatlarını uyuyarak geçiriyorlar ve belirlenmiş perhizlerinden biraz saptılar mı ağır ve şiddetli hastalıklara yakalanıyorlar?"
"Görüyorum."
"Savaşçı atletlere," dedim, "daha incelikli bir idman gerekir: bunlar köpekler gibi uykusuz olmalı, olabildiğince keskin görüp işitmeli ve seferlerde suyu, öteki yiyecekleri, yaz sıcağını ve kış soğuğunu defalarca değiştirdikleri hâlde sağlık bakımından kolay sarsılmamalılar."
ἆρʼ οὖν ἡ τῶνδε τῶν ἀσκητῶν ἕξις προσήκουσʼ ἂν εἴη τούτοις;
ἴσως.
ἀλλʼ, ἦν δʼ ἐγώ, ὑπνώδης αὕτη γέ τις καὶ σφαλερὰ πρὸς ὑγίειαν. ἢ οὐχ ὁρᾷς ὅτι καθεύδουσί τε τὸν βίον καί, ἐὰν σμικρὰ ἐκβῶσιν τῆς τεταγμένης διαίτης, μεγάλα καὶ σφόδρα νοσοῦσιν οὗτοι οἱ ἀσκηταί;
ὁρῶ.
κομψοτέρας δή τινος, ἦν δʼ ἐγώ, ἀσκήσεως δεῖ τοῖς πολεμικοῖς ἀθληταῖς, οὕς γε ὥσπερ κύνας ἀγρύπνους τε ἀνάγκη εἶναι καὶ ὅτι μάλιστα ὀξὺ ὁρᾶν καὶ ἀκούειν καὶ πολλὰς μεταβολὰς ἐν ταῖς στρατείαις μεταβάλλοντας ὑδάτων
404b"Bana öyle görünüyor."
"Öyleyse en iyi jimnastik, az önce anlattığımız sade müziğin bir kardeşi olmaz mı?"
"Ne demek istiyorsun?"
"Sade ve ölçülü bir jimnastik; en çok da savaşçıların jimnastiği."
"Nasıl yani?"
"Bu tür şeyleri Homeros'tan da öğrenebiliriz," dedim. "Biliyorsun ki seferdeyken kahramanların ziyafetlerinde onlara ne balık yedirir — hem de Hellespontos'ta, deniz kıyısındayken —, ne de haşlanmış et; yalnız kızarmış et yedirir, askerlerin de en kolay bulabileceği budur.
τε καὶ τῶν ἄλλων σίτων καὶ εἱλήσεων καὶ χειμώνων μὴ ἀκροσφαλεῖς εἶναι πρὸς ὑγίειαν.
φαίνεταί μοι.
ἆρʼ οὖν ἡ βελτίστη γυμναστικὴ ἀδελφή τις ἂν εἴη τῆς ἁπλῆς μουσικῆς ἣν ὀλίγον πρότερον διῇμεν;
πῶς λέγεις;
ἁπλῆ που καὶ ἐπιεικὴς γυμναστική, καὶ μάλιστα ἡ τῶν περὶ τὸν πόλεμον.
πῇ δή;
καὶ παρʼ Ὁμήρου, ἦν δʼ ἐγώ, τά γε τοιαῦτα μάθοι ἄν τις. οἶσθα γὰρ ὅτι ἐπὶ στρατιᾶς ἐν ταῖς τῶν ἡρώων ἑστιάσεσιν οὔτε ἰχθύσιν αὐτοὺς ἑστιᾷ, καὶ ταῦτα ἐπὶ
404cÇünkü hemen her yerde ateşin kendisini kullanmak, kap kacak taşımaktan kolaydır."
"Hem de çok."
"Sanırım Homeros baharatlardan da hiç söz etmemiştir. Yoksa bunu öteki idmancılar da bilmiyorlar mı: bedeni iyi durumda olacak kişi bu türden her şeyden uzak durmalıdır?"
"Hem de doğru biliyorlar," dedi, "ve uzak duruyorlar."
θαλάττῃ ἐν Ἑλλησπόντῳ ὄντας, οὔτε ἑφθοῖς κρέασιν ἀλλὰ μόνον ὀπτοῖς, ἃ δὴ μάλιστʼ ἂν εἴη στρατιώταις εὔπορα· πανταχοῦ γὰρ ὡς ἔπος εἰπεῖν αὐτῷ τῷ πυρὶ χρῆσθαι εὐπορώτερον ἢ ἀγγεῖα συμπεριφέρειν.
καὶ μάλα.
οὐδὲ μὴν ἡδυσμάτων, ὡς ἐγᾦμαι, Ὅμηρος πώποτε ἐμνήσθη. ἢ τοῦτο μὲν καὶ οἱ ἄλλοι ἀσκηταὶ ἴσασιν, ὅτι τῷ μέλλοντι σώματι εὖ ἕξειν ἀφεκτέον τῶν τοιούτων ἁπάντων;
καὶ ὀρθῶς γε, ἔφη, ἴσασί τε καὶ ἀπέχονται.
404d"Dostum, bunları doğru buluyorsan galiba Syrakusa sofrasını ve Sicilya'nın çeşit çeşit yemeklerini de onaylamıyorsun."
"Onaylamıyorum sanırım."
"Öyleyse bedenleri iyi durumda olacak erkeklerin bir Korinthoslu kızın sevgilisi olmasını da kınıyorsun."
"Kesinlikle."
"Atina pastalarının o meşhur lezzetlerini de, değil mi?"
"Zorunlu olarak."
"Çünkü sanırım bu türden bütün beslenmeyi ve yaşayışı, bütün harmonia'larla ve bütün ritimlerle yapılmış ezgiye ve şarkıya benzetirsek doğru bir benzetme yapmış oluruz."
Συρακοσίαν δέ, ὦ φίλε, τράπεζαν καὶ Σικελικὴν ποικιλίαν ὄψου, ὡς ἔοικας, οὐκ αἰνεῖς, εἴπερ σοι ταῦτα δοκεῖ ὀρθῶς ἔχειν.
οὔ μοι δοκῶ.
ψέγεις ἄρα καὶ Κορινθίαν κόρην φίλην εἶναι ἀνδράσιν μέλλουσιν εὖ σώματος ἕξειν.
παντάπασι μὲν οὖν.
οὐκοῦν καὶ Ἀττικῶν πεμμάτων τὰς δοκούσας εἶναι εὐπαθείας;
ἀνάγκη.
ὅλην γὰρ οἶμαι τὴν τοιαύτην σίτησιν καὶ δίαιταν τῇ μελοποιίᾳ τε καὶ ᾠδῇ τῇ ἐν τῷ παναρμονίῳ καὶ ἐν πᾶσι
404e"Elbette."
"Orada çeşitlilik ölçüsüzlük doğuruyordu, burada hastalık; sadelik ise müzikte psykhē'lerde itidal, jimnastikte bedenlerde sağlık doğurur, değil mi?"
"Çok doğru," dedi.
ῥυθμοῖς πεποιημένῃ ἀπεικάζοντες ὀρθῶς ἂν ἀπεικάζοιμεν.
πῶς γὰρ οὔ;
οὐκοῦν ἐκεῖ μὲν ἀκολασίαν ἡ ποικιλία ἐνέτικτεν, ἐνταῦθα δὲ νόσον, ἡ δὲ ἁπλότης κατὰ μὲν μουσικὴν ἐν ψυχαῖς σωφροσύνην, κατὰ δὲ γυμναστικὴν ἐν σώμασιν ὑγίειαν;
ἀληθέστατα, ἔφη.
405a"Bir şehirde ölçüsüzlük ve hastalıklar çoğalınca birçok mahkeme ve muayenehane açılmaz mı; hürlerin de birçoğu bunlara ciddiyetle eğilince dava ustalığı ve hekimlik kendini büyük görmez mi?"
"Nasıl görmesin?"
"Bir şehirde kötü ve çirkin bir terbiyenin, yalnız bayağıların ve el işçilerinin değil, hür insanlar gibi yetişmiş görünmeye çalışanların da usta hekimlere ve yargıçlara muhtaç olmasından daha büyük bir kanıtını bulabilir misin?
ἀκολασίας δὲ καὶ νόσων πληθυουσῶν ἐν πόλει ἆρʼ οὐ δικαστήριά τε καὶ ἰατρεῖα πολλὰ ἀνοίγεται, καὶ δικανική τε καὶ ἰατρικὴ σεμνύνονται, ὅταν δὴ καὶ ἐλεύθεροι πολλοὶ καὶ σφόδρα περὶ αὐτὰ σπουδάζωσιν;
τί γὰρ οὐ μέλλει;
τῆς δὲ κακῆς τε καὶ αἰσχρᾶς παιδείας ἐν πόλει ἆρα μή τι μεῖζον ἕξεις λαβεῖν τεκμήριον ἢ τὸ δεῖσθαι ἰατρῶν καὶ δικαστῶν ἄκρων μὴ μόνον τοὺς φαύλους τε καὶ χειροτέχνας, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐν ἐλευθέρῳ σχήματι προσποιουμένους τεθράφθαι;
405bYoksa kendinde adaletten bir şey bulunmadığı için onu dışarıdan, başkalarını efendi ve hakem tanıyarak almak zorunda kalmak çirkin ve büyük bir terbiyesizlik kanıtı görünmüyor mu?"
"Her şeyden çirkin," dedi.
"Yoksa sence," dedim, "şu bundan da çirkin değil mi: biri hayatının çoğunu mahkemelerde savunan ya da dava eden olarak tüketmekle kalmaz, kabalığından bununla övünmeye de razı olur; haksızlık yapmakta usta olduğunu, her türlü dolambaçtan dolanabildiğini, her kaçamaktan geçip eğilip bükülerek ceza görmeden sıyrılabildiğini söyler; hem de bunları küçük, hiçbir değeri olmayan şeyler için yapar; hayatını uyuklayan bir yargıca hiç ihtiyaç duymayacak biçimde düzenlemenin ne kadar daha güzel ve daha iyi olduğunu bilmez."
ἢ οὐκ αἰσχρὸν δοκεῖ καὶ ἀπαιδευσίας μέγα τεκμήριον τὸ ἐπακτῷ παρʼ ἄλλων, ὡς δεσποτῶν τε καὶ κριτῶν, τῷ δικαίῳ ἀναγκάζεσθαι χρῆσθαι, καὶ ἀπορίᾳ οἰκείων;
πάντων μὲν οὖν, ἔφη, αἴσχιστον.
ἦ δοκεῖ σοι, ἦν δʼ ἐγώ, τούτου αἴσχιον εἶναι τοῦτο, ὅταν δή τις μὴ μόνον τὸ πολὺ τοῦ βίου ἐν δικαστηρίοις φεύγων τε καὶ διώκων κατατρίβηται, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἀπειροκαλίας ἐπʼ αὐτῷ δὴ τούτῳ πεισθῇ καλλωπίζεσθαι, ὡς δεινὸς
405c"Hayır," dedi, "bu ötekinden de çirkin."
"Hekimliğe," dedim, "yaralar ya da mevsimlik hastalıklar yüzünden değil de tembellik ve anlattığımız türden bir yaşayış yüzünden ihtiyaç duymak; bataklıklar gibi akıntılarla ve gazlarla dolup kurnaz Asklepiosoğullarını hastalıklara 'şişkinlik' ve 'nezle' gibi adlar koymaya zorlamak çirkin görünmüyor mu?"
ὢν περὶ τὸ ἀδικεῖν καὶ ἱκανὸς πάσας μὲν στροφὰς στρέφεσθαι, πάσας δὲ διεξόδους διεξελθὼν ἀποστραφῆναι λυγιζόμενος, ὥστε μὴ παρασχεῖν δίκην, καὶ ταῦτα σμικρῶν τε καὶ οὐδενὸς ἀξίων ἕνεκα, ἀγνοῶν ὅσῳ κάλλιον καὶ ἄμεινον τὸ παρασκευάζειν τὸν βίον αὑτῷ μηδὲν δεῖσθαι νυστάζοντος δικαστοῦ;
οὔκ, ἀλλὰ τοῦτʼ, ἔφη, ἐκείνου ἔτι αἴσχιον.
τὸ δὲ ἰατρικῆς, ἦν δʼ ἐγώ, δεῖσθαι ὅτι μὴ τραυμάτων ἕνεκα ἤ τινων ἐπετείων νοσημάτων ἐπιπεσόντων, ἀλλὰ διʼ
405d"Hem de çok," dedi; "bunlar gerçekten yeni ve tuhaf hastalık adları."
"Sanırım," dedim, "Asklepios zamanında böyleleri yoktu.
ἀργίαν τε καὶ δίαιταν οἵαν διήλθομεν, ῥευμάτων τε καὶ πνευμάτων ὥσπερ λίμνας ἐμπιμπλαμένους φύσας τε καὶ κατάρρους νοσήμασιν ὀνόματα τίθεσθαι ἀναγκάζειν τοὺς κομψοὺς Ἀσκληπιάδας, οὐκ αἰσχρὸν δοκεῖ;
καὶ μάλʼ, ἔφη· ὡς ἀληθῶς καινὰ ταῦτα καὶ ἄτοπα νοσημάτων ὀνόματα.
οἷα, ἦν δʼ ἐγώ, ὡς οἶμαι, οὐκ ἦν ἐπʼ Ἀσκληπιοῦ.
405eBuna şundan hükmediyorum: Troya'da yaralanan Eurypylos'a bir kadın Pramnos şarabına bolca arpa unu serpip üstüne peynir rendeleyerek içirdiğinde — ki bunların balgam yaptığı sanılır —, Asklepios'un oğulları içkiyi veren kadını kınamadılar, onu tedavi eden Patroklos'u da ayıplamadılar."
τεκμαίρομαι δέ, ὅτι αὐτοῦ οἱ ὑεῖς ἐν Τροίᾳ Εὐρυπύλῳ τετρωμένῳ ἐπʼ οἶνον Πράμνειον ἄλφιτα πολλὰ ἐπιπασθέντα
406a"Oysa böyle bir durumdaki birine bu içki tuhaf kaçar," dedi.
"Kaçmaz," dedim, "şunu düşünürsen: söylendiğine göre Asklepiosoğulları, Herodikos ortaya çıkana kadar hastalıklara dadılık eden bu bugünkü hekimliği kullanmazlardı. Herodikos ise bir beden eğitmeniydi; hastalanınca jimnastiği hekimlikle karıştırdı ve önce ve en çok kendine, sonra da başka birçoklarına eziyet etti."
καὶ τυρὸν ἐπιξυσθέντα, ἃ δὴ δοκεῖ φλεγματώδη εἶναι, οὐκ ἐμέμψαντο τῇ δούσῃ πιεῖν, οὐδὲ Πατρόκλῳ τῷ ἰωμένῳ ἐπετίμησαν.
καὶ μὲν δή, ἔφη, ἄτοπόν γε τὸ πῶμα οὕτως ἔχοντι.
οὔκ, εἴ γʼ ἐννοεῖς, εἶπον, ὅτι τῇ παιδαγωγικῇ τῶν νοσημάτων ταύτῃ τῇ νῦν ἰατρικῇ πρὸ τοῦ Ἀσκληπιάδαι οὐκ ἐχρῶντο, ὥς φασι, πρὶν Ἡρόδικον γενέσθαι· Ἡρόδικος δὲ παιδοτρίβης ὢν καὶ νοσώδης γενόμενος, μείξας γυμναστικὴν
406b"Nasıl yani?" dedi.
"Ölümünü uzatarak," dedim. "Ölümcül olan hastalığının peşinden ayrılmadı; sanırım kendini iyileştiremedi, ama başka hiçbir şeye vakit ayırmadan ömrü boyunca tedavi olarak yaşadı; alıştığı perhizden biraz saptı mı kıvranıyordu; bilgeliği sayesinde can çekişe çekişe yaşlılığa vardı."
"Tekhnē'sinden güzel bir ödül kazanmış desene," dedi.
ἰατρικῇ, ἀπέκναισε πρῶτον μὲν καὶ μάλιστα ἑαυτόν, ἔπειτʼ ἄλλους ὕστερον πολλούς.
πῇ δή; ἔφη.
μακρόν, ἦν δʼ ἐγώ, τὸν θάνατον αὑτῷ ποιήσας. παρακολουθῶν γὰρ τῷ νοσήματι θανασίμῳ ὄντι οὔτε ἰάσασθαι οἶμαι οἷός τʼ ἦν ἑαυτόν, ἐν ἀσχολίᾳ τε πάντων ἰατρευόμενος διὰ βίου ἔζη, ἀποκναιόμενος εἴ τι τῆς εἰωθυίας διαίτης ἐκβαίη, δυσθανατῶν δὲ ὑπὸ σοφίας εἰς γῆρας ἀφίκετο.
καλὸν ἄρα τὸ γέρας, ἔφη, τῆς τέχνης ἠνέγκατο.
406c"Şunu bilmeyen biri için beklenecek ödül," dedim: "Asklepios hekimliğin bu türünü soyundan gelenlere bilgisizlikten ya da tecrübesizlikten göstermemiş değildi; iyi kanunlarla yönetilen herkese şehirde yapmak zorunda olduğu bir iş verildiğini, kimsenin ömrü boyunca hasta olup tedavi görmeye vakti olmadığını biliyordu. Biz bunu zanaatkârlarda fark ediyoruz da, zenginlerde ve mesut görünenlerde, gülünç bir biçimde, fark etmiyoruz."
"Nasıl?" dedi.
οἷον εἰκός, ἦν δʼ ἐγώ, τὸν μὴ εἰδότα ὅτι Ἀσκληπιὸς οὐκ ἀγνοίᾳ οὐδὲ ἀπειρίᾳ τούτου τοῦ εἴδους τῆς ἰατρικῆς τοῖς ἐκγόνοις οὐ κατέδειξεν αὐτό, ἀλλʼ εἰδὼς ὅτι πᾶσι τοῖς εὐνομουμένοις ἔργον τι ἑκάστῳ ἐν τῇ πόλει προστέτακται, ὃ ἀναγκαῖον ἐργάζεσθαι, καὶ οὐδενὶ σχολὴ διὰ βίου κάμνειν ἰατρευομένῳ. ὃ ἡμεῖς γελοίως ἐπὶ μὲν τῶν δημιουργῶν αἰσθανόμεθα, ἐπὶ δὲ τῶν πλουσίων τε καὶ εὐδαιμόνων δοκούντων εἶναι οὐκ αἰσθανόμεθα.
πῶς; ἔφη.
406d"Bir dülger hastalanınca," dedim, "hekimden bir ilaç içip hastalığı kusarak ya da müshille alttan atarak, yahut dağlanarak ya da yarılarak kurtulmak ister. Biri ona uzun bir perhiz buyurur, başına keçeler sarar ve bunlara bağlı şeyleri sıralarsa, hemen hasta olmaya vakti olmadığını, önündeki işi bırakıp aklını hastalığa vererek böyle yaşamanın işine yaramadığını söyler. Sonra böyle bir hekime veda edip alıştığı yaşayışa döner, iyileşir ve kendi işini yaparak yaşar; bedeni dayanacak kadar güçlü değilse de ölür ve dertten kurtulur."
τέκτων μέν, ἦν δʼ ἐγώ, κάμνων ἀξιοῖ παρὰ τοῦ ἰατροῦ φάρμακον πιὼν ἐξεμέσαι τὸ νόσημα, ἢ κάτω καθαρθεὶς ἢ καύσει ἢ τομῇ χρησάμενος ἀπηλλάχθαι· ἐὰν δέ τις αὐτῷ μακρὰν δίαιταν προστάττῃ, πιλίδιά τε περὶ τὴν κεφαλὴν περιτιθεὶς καὶ τὰ τούτοις ἑπόμενα, ταχὺ εἶπεν ὅτι οὐ σχολὴ κάμνειν οὐδὲ λυσιτελεῖ οὕτω ζῆν, νοσήματι τὸν νοῦν προσέχοντα, τῆς δὲ προκειμένης ἐργασίας ἀμελοῦντα. καὶ μετὰ ταῦτα χαίρειν
406e"Böyle birine," dedi, "hekimliği böyle kullanmak yakışıyor gibi."
εἰπὼν τῷ τοιούτῳ ἰατρῷ, εἰς τὴν εἰωθυῖαν δίαιταν ἐμβάς, ὑγιὴς γενόμενος ζῇ τὰ ἑαυτοῦ πράττων· ἐὰν δὲ μὴ ἱκανὸν ᾖ τὸ σῶμα ὑπενεγκεῖν, τελευτήσας πραγμάτων ἀπηλλάγη.
καὶ τῷ τοιούτῳ μέν γʼ, ἔφη, δοκεῖ πρέπειν οὕτω ἰατρικῇ χρῆσθαι.
407a"Bunun sebebi," dedim, "yapması gereken bir işi olması, o işi yapmazsa yaşamanın işine yaramaması değil mi?"
"Belli," dedi.
"Zenginin ise, dediğimize göre, önünde böyle bir iş yoktur ki ondan uzak durmak zorunda kalınca hayatı yaşanmaz olsun."
"Öyle söylenmiyor en azından."
"Phokylides'in ne dediğini duymuyor musun?" dedim. "İnsanın geçimi sağlandıktan sonra aretē'ye çalışması gerektiğini söyler."
"Bence ondan önce de," dedi.
"Bu konuda onunla kavga etmeyelim," dedim; "ama kendimize şunu öğretelim: zengin buna çalışmalı mı, buna çalışmayana hayat yaşanmaz mı olur?
ἆρα, ἦν δʼ ἐγώ, ὅτι ἦν τι αὐτῷ ἔργον, ὃ εἰ μὴ πράττοι, οὐκ ἐλυσιτέλει ζῆν;
δῆλον, ἔφη.
ὁ δὲ δὴ πλούσιος, ὥς φαμεν, οὐδὲν ἔχει τοιοῦτον ἔργον προκείμενον, οὗ ἀναγκαζομένῳ ἀπέχεσθαι ἀβίωτον.
οὔκουν δὴ λέγεταί γε.
Φωκυλίδου γάρ, ἦν δʼ ἐγώ, οὐκ ἀκούεις πῶς φησι δεῖν, ὅταν τῳ ἤδη βίος ᾖ, ἀρετὴν ἀσκεῖν.
οἶμαι δέ γε, ἔφη, καὶ πρότερον.
μηδέν, εἶπον, περὶ τούτου αὐτῷ μαχώμεθα, ἀλλʼ ἡμᾶς αὐτοὺς διδάξωμεν πότερον μελετητέον τοῦτο τῷ πλουσίῳ
407bYoksa hastalığı beslemek dülgerlikte ve öteki zanaatlarda nous'u işe vermeye engel olur da Phokylides'in öğüdüne hiç engel olmaz mı?"
"Evet, Zeus adına," dedi; "jimnastiğin ötesine geçen bu aşırı beden bakımı hemen her şeyden çok engel olur; çünkü ev idaresinde de, seferlerde de, şehirde oturarak yürütülen görevlerde de insanı zora sokar."
"En önemlisi de," dedim, "her türlü öğrenmeyi, düşünmeyi ve insanın kendi başına çalışmasını zorlaştırır; hep bir baş gerginliğinden, baş dönmesinden şüphelenir ve bunları felsefeye bağlar; öyle ki aretē'nin bu yolla çalışıldığı ve sınandığı her yerde engel olur; çünkü insana hep hasta olduğunu düşündürür, bedeni için sancı çekmekten hiç kurtarmaz."
καὶ ἀβίωτον τῷ μὴ μελετῶντι, ἢ νοσοτροφία τεκτονικῇ μὲν καὶ ταῖς ἄλλαις τέχναις ἐμπόδιον τῇ προσέξει τοῦ νοῦ, τὸ δὲ Φωκυλίδου παρακέλευμα οὐδὲν ἐμποδίζει.
ναὶ μὰ τὸν Δία, ἦ δʼ ὅς. σχεδόν γέ τι πάντων μάλιστα ἥ γε περαιτέρω γυμναστικῆς ἡ περιττὴ αὕτη ἐπιμέλεια τοῦ σώματος· καὶ γὰρ πρὸς οἰκονομίας καὶ πρὸς στρατείας καὶ πρὸς ἑδραίους ἐν πόλει ἀρχὰς δύσκολος.
τὸ δὲ δὴ μέγιστον, ὅτι καὶ πρὸς μαθήσεις ἁστινασοῦν καὶ
407c"Doğal," dedi.
"Öyleyse Asklepios'un da bunları bildiğini söyleyelim mi: tabiatları ve yaşayışları bakımından bedenleri sağlıklı olan, ama içlerinde sınırlı bir hastalık taşıyanlara, onlara ve bu meleke için hekimliği gösterdi; hastalıklarını ilaçlarla ve yarmalarla söküp atarak alıştıkları yaşayışı buyurdu, ki şehir işleri zarar görmesin; içten içe baştan sona hasta bedenlere ise perhizlerle azar azar boşaltıp doldurarak insana uzun ve kötü bir hayat yaşatmaya, muhtemelen kendilerine benzeyen çocuklar da yetiştirmelerine kalkışmadı; belirlenmiş hayat dönemini yaşayamayanın tedavi edilmesi gerektiğini düşünmedi, çünkü bu ne kendisine ne şehre yarar?"
ἐννοήσεις τε καὶ μελέτας πρὸς ἑαυτὸν χαλεπή, κεφαλῆς τινας ἀεὶ διατάσεις καὶ ἰλίγγους ὑποπτεύουσα καὶ αἰτιωμένη ἐκ φιλοσοφίας ἐγγίγνεσθαι, ὥστε, ὅπῃ ταύτῃ ἀρετὴ ἀσκεῖται καὶ δοκιμάζεται, πάντῃ ἐμπόδιος· κάμνειν γὰρ οἴεσθαι ποιεῖ ἀεὶ καὶ ὠδίνοντα μήποτε λήγειν περὶ τοῦ σώματος.
εἰκός γε, ἔφη.
οὐκοῦν ταῦτα γιγνώσκοντα φῶμεν καὶ Ἀσκληπιὸν τοὺς μὲν φύσει τε καὶ διαίτῃ ὑγιεινῶς ἔχοντας τὰ σώματα,
νόσημα δέ τι ἀποκεκριμένον ἴσχοντας ἐν αὑτοῖς, τούτοις μὲν καὶ ταύτῃ τῇ ἕξει καταδεῖξαι ἰατρικήν, φαρμάκοις τε καὶ τομαῖς τὰ νοσήματα ἐκβάλλοντα αὐτῶν τὴν εἰωθυῖαν προστάττειν δίαιταν, ἵνα μὴ τὰ πολιτικὰ βλάπτοι, τὰ δʼ εἴσω διὰ παντὸς νενοσηκότα σώματα οὐκ ἐπιχειρεῖν διαίταις κατὰ σμικρὸν ἀπαντλοῦντα καὶ ἐπιχέοντα μακρὸν καὶ κακὸν βίον ἀνθρώπῳ ποιεῖν, καὶ ἔκγονα αὐτῶν, ὡς τὸ εἰκός, ἕτερα τοιαῦτα φυτεύειν, ἀλλὰ τὸν μὴ δυνάμενον ἐν τῇ καθεστηκυίᾳ
407e"Asklepios'u bir devlet adamı yapıyorsun," dedi.
"Belli ki öyleydi," dedim; "oğulları da onun böyle olduğunu gösterir.
περιόδῳ ζῆν μὴ οἴεσθαι δεῖν θεραπεύειν, ὡς οὔτε αὑτῷ οὔτε πόλει λυσιτελῆ;
πολιτικόν, ἔφη, λέγεις Ἀσκληπιόν.
δῆλον, ἦν δʼ ἐγώ· καὶ οἱ παῖδες αὐτοῦ, ὅτι τοιοῦτος ἦν,
408aGörmüyor musun, Troya'da hem savaşta iyi oldukları görüldü hem de hekimliği benim dediğim gibi kullandılar? Yoksa hatırlamıyor musun, Pandaros'un vurduğu Menelaos'un yarasından da kanı emip yatıştırıcı ilaçlar serptiler, ama bundan sonra ne yemesi ne içmesi gerektiğini, Eurypylos'a buyurduklarından fazla buyurmadılar; çünkü yaralanmadan önce sağlıklı ve yaşayışlarında düzenli olan adamları, hemen ardından bir kykeon içseler bile, ilaçların iyileştirmeye yeteceğini düşünüyorlardı.
οὐχ ὁρᾷς ὡς καὶ ἐν Τροίᾳ ἀγαθοὶ πρὸς τὸν πόλεμον ἐφάνησαν, καὶ τῇ ἰατρικῇ, ὡς ἐγὼ λέγω, ἐχρῶντο; ἢ οὐ μέμνησαι ὅτι καὶ τῷ Μενέλεῳ ἐκ τοῦ τραύματος οὗ ὁ Πάνδαρος ἔβαλεν— αἷμʼ ἐκμυζήσαντες ἐπʼ ἤπια φάρμακʼ ἔπασσον, Ama tabiatça hastalıklı ve ölçüsüz birinin yaşamasının ne kendisine ne başkalarına yararı olduğunu düşünüyorlardı; tekhnē'lerinin böyleleri için olması gerektiğini de, Midas'tan zengin olsalar bile onları tedavi etmek gerektiğini de."
408b"Asklepios'un oğullarını pek incelikli insanlar olarak anlatıyorsun," dedi.
"Öyle olmaları yakışır," dedim. "Ama tragedya şairleri ve Pindaros bize uymayarak Asklepios'un Apollon'un oğlu olduğunu, ama altına kanıp ölmek üzere olan zengin bir adamı iyileştirdiğini, bu yüzden de yıldırımla vurulduğunu söylerler.
κοσμίους ἐν διαίτῃ, κἂν εἰ τύχοιεν ἐν τῷ παραχρῆμα κυκεῶνα πιόντες, νοσώδη δὲ φύσει τε καὶ ἀκόλαστον οὔτε αὐτοῖς οὔτε τοῖς ἄλλοις ᾤοντο λυσιτελεῖν ζῆν, οὐδʼ ἐπὶ τούτοις τὴν τέχνην δεῖν εἶναι, οὐδὲ θεραπευτέον αὐτούς, οὐδʼ εἰ Μίδου πλουσιώτεροι εἶεν.
πάνυ κομψούς, ἔφη, λέγεις Ἀσκληπιοῦ παῖδας.
πρέπει, ἦν δʼ ἐγώ, καίτοι ἀπειθοῦντές γε ἡμῖν οἱ τραγῳδοποιοί τε καὶ Πίνδαρος Ἀπόλλωνος μέν φασιν Ἀσκληπιὸν εἶναι, ὑπὸ δὲ χρυσοῦ πεισθῆναι πλούσιον ἄνδρα θανάσιμον
408cBiz ise daha önce söylediklerimize göre ikisine birden inanmayacağız: tanrının oğluysa açgözlü değildi, diyeceğiz; açgözlüyse tanrının oğlu değildi."
"Bu konuda çok haklısın," dedi. "Ama şuna ne dersin Sokrates: şehirde iyi hekimlerimiz olmalı değil mi? En iyileri de en çok sağlıklı ve en çok hasta insanla uğraşmış olanlar olsa gerek; yargıçlar da öyle: her türlü tabiatla düşüp kalkmış olanlar."
ἤδη ὄντα ἰάσασθαι, ὅθεν δὴ καὶ κεραυνωθῆναι αὐτόν. ἡμεῖς δὲ κατὰ τὰ προειρημένα οὐ πεισόμεθα αὐτοῖς ἀμφότερα, ἀλλʼ εἰ μὲν θεοῦ ἦν, οὐκ ἦν, φήσομεν, αἰσχροκερδής· εἰ δʼ αἰσχροκερδής, οὐκ ἦν θεοῦ.
ὀρθότατα, ἦ δʼ ὅς, ταῦτά γε. ἀλλὰ περὶ τοῦδε τί λέγεις, ὦ Σώκρατες; ἆρʼ οὐκ ἀγαθοὺς δεῖ ἐν τῇ πόλει κεκτῆσθαι ἰατρούς; εἶεν δʼ ἄν που μάλιστα τοιοῦτοι ὅσοι
408d"Hem de çok iyi olmalılar," dedim. "Ama kimleri böyle saydığımı biliyor musun?"
"Söylersen," dedi.
"Deneyeceğim," dedim; "ama sen aynı soruda birbirine benzemeyen iki şeyi sordun."
"Nasıl?" dedi.
"Hekimler," dedim, "çocukluktan başlayarak, zanaatı öğrenmenin yanında olabildiğince çok ve olabildiğince kötü durumdaki bedenlerle uğraşsalar, kendileri de her hastalığı geçirseler ve tabiatça pek sağlıklı olmasalar, en usta onlar olurdu.
πλείστους μὲν ὑγιεινούς, πλείστους δὲ νοσώδεις μετεχειρίσαντο, καὶ δικασταὶ αὖ ὡσαύτως οἱ παντοδαπαῖς φύσεσιν ὡμιληκότες.
καὶ μάλα, εἶπον, ἀγαθοὺς λέγω. ἀλλʼ οἶσθα οὓς ἡγοῦμαι τοιούτους;
ἂν εἴπῃς, ἔφη.
ἀλλὰ πειράσομαι, ἦν δʼ ἐγώ· σὺ μέντοι οὐχ ὅμοιον πρᾶγμα τῷ αὐτῷ λόγῳ ἤρου.
πῶς; ἔφη.
ἰατροὶ μέν, εἶπον, δεινότατοι ἂν γένοιντο, εἰ ἐκ παίδων ἀρξάμενοι πρὸς τῷ μανθάνειν τὴν τέχνην ὡς πλείστοις τε καὶ πονηροτάτοις σώμασιν ὁμιλήσειαν καὶ αὐτοὶ πάσας
408eÇünkü sanırım bedeni bedenle tedavi etmiyorlar — öyle olsaydı kendi bedenlerinin hiçbir zaman kötü olmaması ve kötüleşmemesi gerekirdi —, bedeni psykhē ile tedavi ediyorlar; kötü olan ya da kötüleşmiş bir psykhē ise hiçbir şeyi iyi tedavi edemez."
"Doğru," dedi.
νόσους κάμοιεν καὶ εἶεν μὴ πάνυ ὑγιεινοὶ φύσει. οὐ γὰρ οἶμαι σώματι σῶμα θεραπεύουσιν—οὐ γὰρ ἂν αὐτὰ ἐνεχώρει κακὰ εἶναί ποτε καὶ γενέσθαι—ἀλλὰ ψυχῇ σῶμα, ᾗ οὐκ ἐγχωρεῖ κακὴν γενομένην τε καὶ οὖσαν εὖ τι θεραπεύειν.
ὀρθῶς, ἔφη.
409a"Yargıç ise dostum, psykhē ile psykhē'yi yönetir. Onun gençlikten itibaren kötü psykhē'ler arasında yetişmiş, onlarla düşüp kalkmış, bütün haksızlıkları kendisi işleyip baştan sona geçmiş olması olacak şey değildir, ki başkalarının haksızlıklarını, bedendeki hastalıklar gibi, kendinden yola çıkarak keskin biçimde kestirebilsin. Tersine adil olanı sağlıklı biçimde yargılayacak iyi ve soylu biri olacaksa, gençken kötü karakterlere tecrübesiz ve onlarla bulaşmamış kalmalıdır. Bu yüzden iyi insanlar gençken saf görünürler ve haksızlar tarafından kolayca aldatılırlar; çünkü içlerinde kötülerin yaşadıklarına benzeyen örnekler yoktur."
δικαστὴς δέ γε, ὦ φίλε, ψυχῇ ψυχῆς ἄρχει, ᾗ οὐκ ἐγχωρεῖ ἐκ νέας ἐν πονηραῖς ψυχαῖς τεθράφθαι τε καὶ ὡμιληκέναι καὶ πάντα ἀδικήματα αὐτὴν ἠδικηκυῖαν διεξεληλυθέναι, ὥστε ὀξέως ἀφʼ αὑτῆς τεκμαίρεσθαι τὰ τῶν ἄλλων ἀδικήματα οἷον κατὰ σῶμα νόσους· ἀλλʼ ἄπειρον αὐτὴν καὶ ἀκέραιον δεῖ κακῶν ἠθῶν νέαν οὖσαν γεγονέναι, εἰ μέλλει καλὴ κἀγαθὴ οὖσα κρινεῖν ὑγιῶς τὰ δίκαια. διὸ δὴ καὶ εὐήθεις νέοι ὄντες οἱ ἐπιεικεῖς φαίνονται καὶ εὐεξαπάτητοι
409b"Gerçekten de bu onların başına çok gelir," dedi.
"İşte bu yüzden," dedim, "iyi yargıç genç değil yaşlı olmalı; haksızlığın ne olduğunu geç öğrenmiş olmalı; onu kendi psykhē'sinde, kendine ait bir şey olarak bulunur hâlde fark etmemiş, başkalarının psykhē'lerinde yabancı bir şey olarak uzun zaman inceleyip kötülüğün tabiatça ne olduğunu ayırt etmeyi öğrenmiş olmalı.
ὑπὸ τῶν ἀδίκων, ἅτε οὐκ ἔχοντες ἐν ἑαυτοῖς παραδείγματα ὁμοιοπαθῆ τοῖς πονηροῖς.
καὶ μὲν δή, ἔφη, σφόδρα γε αὐτὸ πάσχουσι.
τῷ τοι, ἦν δʼ ἐγώ, οὐ νέον ἀλλὰ γέροντα δεῖ τὸν ἀγαθὸν δικαστὴν εἶναι, ὀψιμαθῆ γεγονότα τῆς ἀδικίας οἷόν ἐστιν, οὐκ οἰκείαν ἐν τῇ αὑτοῦ ψυχῇ ἐνοῦσαν ᾐσθημένον, ἀλλʼ ἀλλοτρίαν ἐν ἀλλοτρίαις μεμελετηκότα ἐν πολλῷ χρόνῳ διαισθάνεσθαι οἷον πέφυκε κακόν, ἐπιστήμῃ, οὐκ
409cBunda kendi tecrübesine değil, epistēmē'ye dayanmalı."
"Böyle bir yargıç pek soylu görünüyor," dedi.
"İyi de," dedim, "senin sorduğun da buydu; çünkü iyi bir psykhē'si olan iyidir. Ama o usta ve kuşkucu adam, kendisi çok haksızlık etmiş, kendini kurnaz ve bilge sanan adam, benzerleriyle düşüp kalkarken içindeki örneklere bakarak her şeye karşı tetikte durduğu için usta görünür; ama iyi ve artık yaşlı insanlarla karşılaşınca bu sefer aptal görünür: yersiz yere güvensizlik gösterir, sağlıklı bir karakteri tanıyamaz, çünkü içinde böylesinin örneği yoktur.
ἐμπειρίᾳ οἰκείᾳ κεχρημένον.
γενναιότατος γοῦν, ἔφη, ἔοικεν εἶναι ὁ τοιοῦτος δικαστής.
καὶ ἀγαθός γε, ἦν δʼ ἐγώ, ὃ σὺ ἠρώτας· ὁ γὰρ ἔχων ψυχὴν ἀγαθὴν ἀγαθός. ὁ δὲ δεινὸς ἐκεῖνος καὶ καχύποπτος, ὁ πολλὰ αὐτὸς ἠδικηκὼς καὶ πανοῦργός τε καὶ σοφὸς οἰόμενος εἶναι, ὅταν μὲν ὁμοίοις ὁμιλῇ, δεινὸς φαίνεται ἐξευλαβούμενος, πρὸς τὰ ἐν αὑτῷ παραδείγματα ἀποσκοπῶν· ὅταν δὲ ἀγαθοῖς καὶ πρεσβυτέροις ἤδη πλησιάσῃ, ἀβέλτερος
409dAma iyilerden çok kötülerle karşılaştığı için kendine de başkalarına da cahil değil bilge görünür."
"Tamamen doğru," dedi.
"Öyleyse," dedim, "iyi ve bilge yargıç olarak böylesini değil, öncekini aramalıyız. Çünkü kötülük ne aretē'yi ne kendini tanıyabilir; ama aretē, terbiye gören bir tabiatta zamanla hem kendinin hem kötülüğün epistēmē'sini edinecektir.
αὖ φαίνεται, ἀπιστῶν παρὰ καιρὸν καὶ ἀγνοῶν ὑγιὲς ἦθος, ἅτε οὐκ ἔχων παράδειγμα τοῦ τοιούτου. πλεονάκις δὲ πονηροῖς ἢ χρηστοῖς ἐντυγχάνων σοφώτερος ἢ ἀμαθέστερος δοκεῖ εἶναι αὑτῷ τε καὶ ἄλλοις.
παντάπασι μὲν οὖν, ἔφη, ἀληθῆ.
οὐ τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, τοιοῦτον χρὴ τὸν δικαστὴν ζητεῖν τὸν ἀγαθόν τε καὶ σοφόν, ἀλλὰ τὸν πρότερον· πονηρία μὲν γὰρ ἀρετήν τε καὶ αὑτὴν οὔποτʼ ἂν γνοίη, ἀρετὴ δὲ φύσεως παιδευομένης χρόνῳ ἅμα αὑτῆς τε καὶ πονηρίας ἐπιστήμην
409eÖyleyse bana kalırsa bilge olan bu kişidir, kötü olan değil."
"Ben de öyle düşünüyorum," dedi.
"O hâlde şehirde söylediğimiz türden bir hekimliği böyle bir yargıçlıkla birlikte kanunlaştıracaksın, değil mi? Bunlar vatandaşlarından bedence ve psykhē'ce iyi tabiatlı olanlara bakacak; öyle olmayanlardan bedence böyle olanları ölüme bırakacak, psykhē'ce kötü tabiatlı ve iyileşmez olanları ise kendileri öldürecekler."
λήψεται. σοφὸς οὖν οὗτος, ὥς μοι δοκεῖ, ἀλλʼ οὐχ ὁ κακὸς γίγνεται.
καὶ ἐμοί, ἔφη, συνδοκεῖ.
οὐκοῦν καὶ ἰατρικήν, οἵαν εἴπομεν, μετὰ τῆς τοιαύτης δικαστικῆς κατὰ πόλιν νομοθετήσεις, αἳ τῶν πολιτῶν σοι
410a"Bu, hem başına gelenler hem şehir için en iyisi olarak göründü," dedi.
"Gençlerin de," dedim, "itidal doğurduğunu söylediğimiz o sade müziği kullandıkça yargıçlığa muhtaç olmaktan sakınacakları belli."
"Elbette," dedi.
τοὺς μὲν εὐφυεῖς τὰ σώματα καὶ τὰς ψυχὰς θεραπεύσουσι, τοὺς δὲ μή, ὅσοι μὲν κατὰ σῶμα τοιοῦτοι, ἀποθνῄσκειν ἐάσουσιν, τοὺς δὲ κατὰ τὴν ψυχὴν κακοφυεῖς καὶ ἀνιάτους αὐτοὶ ἀποκτενοῦσιν;
τὸ γοῦν ἄριστον, ἔφη, αὐτοῖς τε τοῖς πάσχουσιν καὶ τῇ πόλει οὕτω πέφανται.
οἱ δὲ δὴ νέοι, ἦν δʼ ἐγώ, δῆλον ὅτι εὐλαβήσονταί σοι δικαστικῆς εἰς χρείαν ἰέναι, τῇ ἁπλῇ ἐκείνῃ μουσικῇ χρώμενοι ἣν δὴ ἔφαμεν σωφροσύνην ἐντίκτειν.
τί μήν; ἔφη.
410b"Müzik bilen biri aynı izleri takip ederek jimnastiğin peşine düşerse, dilerse onu da yakalayıp zorunluluk dışında hekimliğe hiç ihtiyaç duymayacak hâle gelmez mi?"
"Bana öyle geliyor."
"İdmanları ve zahmetleri de güç için değil, tabiatının thymoslu yanını gözeterek ve onu uyandırmak için yapacak; öteki atletler gibi yiyeceğini ve zahmetini kuvvet için ayarlamayacak."
"Çok doğru," dedi.
"Öyleyse Glaukon," dedim, "terbiyeyi müzik ve jimnastikle düzenleyenler de bunu bazılarının sandığı amaçla, biriyle bedene, ötekiyle psykhē'ye bakmak için mi düzenlemişlerdir?"
ἆρʼ οὖν οὐ κατὰ ταὐτὰ ἴχνη ταῦτα ὁ μουσικὸς γυμναστικὴν διώκων, ἐὰν ἐθέλῃ, αἱρήσει, ὥστε μηδὲν ἰατρικῆς δεῖσθαι ὅτι μὴ ἀνάγκη;
ἔμοιγε δοκεῖ.
αὐτά γε μὴν τὰ γυμνάσια καὶ τοὺς πόνους πρὸς τὸ θυμοειδὲς τῆς φύσεως βλέπων κἀκεῖνο ἐγείρων πονήσει μᾶλλον ἢ πρὸς ἰσχύν, οὐχ ὥσπερ οἱ ἄλλοι ἀθληταὶ ῥώμης ἕνεκα σιτία καὶ πόνους μεταχειριεῖται.
ὀρθότατα, ἦ δʼ ὅς.
ἆρʼ οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ Γλαύκων, καὶ οἱ καθιστάντες
410c"Başka ne için?" dedi.
"Galiba," dedim, "ikisini de en çok psykhē için düzenlemişler."
"Nasıl yani?"
"Fark etmiyor musun," dedim, "ömür boyu jimnastikle uğraşıp müziğe hiç dokunmayanların düşünceleri nasıl bir hâl alıyor? Ya da tersini yapanlarınki?"
"Neden söz ediyorsun?" dedi.
μουσικῇ καὶ γυμναστικῇ παιδεύειν οὐχ οὗ ἕνεκά τινες οἴονται καθιστᾶσιν, ἵνα τῇ μὲν τὸ σῶμα θεραπεύοιντο, τῇ δὲ τὴν ψυχήν;
ἀλλὰ τί μήν; ἔφη.
κινδυνεύουσιν, ἦν δʼ ἐγώ, ἀμφότερα τῆς ψυχῆς ἕνεκα τὸ μέγιστον καθιστάναι.
πῶς δή;
οὐκ ἐννοεῖς, εἶπον, ὡς διατίθενται αὐτὴν τὴν διάνοιαν οἳ ἂν γυμναστικῇ μὲν διὰ βίου ὁμιλήσωσιν, μουσικῆς δὲ μὴ ἅψωνται; ἢ αὖ ὅσοι ἂν τοὐναντίον διατεθῶσιν;
τίνος δέ, ἦ δʼ ὅς, πέρι λέγεις;
410d"Yabanilikten ve sertlikten, bir de yumuşaklıktan ve uysallıktan," dedim.
"Fark ediyorum," dedi; "katıksız jimnastikle uğraşanlar gereğinden yabani oluyorlar, yalnız müzikle uğraşanlar da kendilerine yakışandan yumuşak."
"Oysa," dedim, "yabaniliği tabiatın thymoslu yanı verir; o doğru yetişirse cesaret olur, gereğinden fazla gerilirse muhtemelen sert ve hırçın olur."
"Bana öyle geliyor," dedi.
ἀγριότητός τε καὶ σκληρότητος, καὶ αὖ μαλακίας τε καὶ ἡμερότητος, ἦν δʼ ἐγώ—
ἔγωγε, ἔφη· ὅτι οἱ μὲν γυμναστικῇ ἀκράτῳ χρησάμενοι ἀγριώτεροι τοῦ δέοντος ἀποβαίνουσιν, οἱ δὲ μουσικῇ μαλακώτεροι αὖ γίγνονται ἢ ὡς κάλλιον αὐτοῖς.
καὶ μήν, ἦν δʼ ἐγώ, τό γε ἄγριον τὸ θυμοειδὲς ἂν τῆς φύσεως παρέχοιτο, καὶ ὀρθῶς μὲν τραφὲν ἀνδρεῖον ἂν εἴη, μᾶλλον δʼ ἐπιταθὲν τοῦ δέοντος σκληρόν τε καὶ χαλεπὸν γίγνοιτʼ ἄν, ὡς τὸ εἰκός.
δοκεῖ μοι, ἔφη.
410e"Peki? Uysallık filozof tabiatında bulunmaz mı? O fazla gevşerse gereğinden yumuşak olur, güzel yetişirse uysal ve düzenli olur, değil mi?"
"Öyle."
"Bekçilerin bu iki tabiata da sahip olması gerektiğini söylüyoruz."
"Gerekir."
"Öyleyse bunların birbiriyle uyum içinde olması gerekmez mi?"
"Nasıl gerekmesin?"
"Uyumlu olanın psykhē'si itidalli ve cesur olur, değil mi?"
τί δέ; τὸ ἥμερον οὐχ ἡ φιλόσοφος ἂν ἔχοι φύσις, καὶ μᾶλλον μὲν ἀνεθέντος αὐτοῦ μαλακώτερον εἴη τοῦ δέοντος, καλῶς δὲ τραφέντος ἥμερόν τε καὶ κόσμιον;
ἔστι ταῦτα.
δεῖν δέ γέ φαμεν τοὺς φύλακας ἀμφοτέρα ἔχειν τούτω τὼ φύσει.
δεῖ γάρ.
οὐκοῦν ἡρμόσθαι δεῖ αὐτὰς πρὸς ἀλλήλας;
πῶς δʼ οὔ;
καὶ τοῦ μὲν ἡρμοσμένου σώφρων τε καὶ ἀνδρεία ἡ
411a"Kesinlikle."
"Uyumsuz olanınki de korkak ve kaba olur, değil mi?"
"Hem de çok."
"Öyleyse biri kendini müziğe bırakır da, az önce söylediğimiz o tatlı, yumuşak ve ağıtlı harmoniaların bir huniden dökülür gibi kulaklarından psykhē'sine aulosla akıtılmasına izin verir, bütün ömrünü mırıldanarak ve şarkının parıltısıyla neşelenerek geçirirse, önce içinde thymoslu bir yan varsa onu demir gibi yumuşatır, faydasız ve sertken faydalı kılar.
ψυχή;
πάνυ γε.
τοῦ δὲ ἀναρμόστου δειλὴ καὶ ἄγροικος;
καὶ μάλα.
οὐκοῦν ὅταν μέν τις μουσικῇ παρέχῃ καταυλεῖν καὶ καταχεῖν τῆς ψυχῆς διὰ τῶν ὤτων ὥσπερ διὰ χώνης ἃς νυνδὴ ἡμεῖς ἐλέγομεν τὰς γλυκείας τε καὶ μαλακὰς καὶ θρηνώδεις ἁρμονίας, καὶ μινυρίζων τε καὶ γεγανωμένος ὑπὸ τῆς ᾠδῆς διατελῇ τὸν βίον ὅλον, οὗτος τὸ μὲν πρῶτον, εἴ τι θυμοειδὲς εἶχεν, ὥσπερ σίδηρον ἐμάλαξεν καὶ χρήσιμον
411bAma ara vermeden sürdürür ve onu büyülemeye devam ederse, ondan sonra artık eritip akıtmaya başlar; sonunda thymosunu eritip bitirir, psykhē'sinden adeta sinirlerini kesip çıkarır ve onu 'yumuşak bir mızrakçı' yapar."
"Kesinlikle," dedi.
"Başlangıçta tabiatça thymossuz birini bulursa," dedim, "bunu çabucak yapar; thymoslu birini bulursa thymosunu zayıflatıp oynak kılar: küçük şeylerle çabucak alevlenir, çabucak söner.
ἐξ ἀχρήστου καὶ σκληροῦ ἐποίησεν· ὅταν δʼ ἐπέχων μὴ ἀνιῇ ἀλλὰ κηλῇ, τὸ δὴ μετὰ τοῦτο ἤδη τήκει καὶ λείβει, ἕως ἂν ἐκτήξῃ τὸν θυμὸν καὶ ἐκτέμῃ ὥσπερ νεῦρα ἐκ τῆς ψυχῆς καὶ ποιήσῃ μαλθακὸν αἰχμητήν.
πάνυ μὲν οὖν, ἔφη.
καὶ ἐὰν μέν γε, ἦν δʼ ἐγώ, ἐξ ἀρχῆς φύσει ἄθυμον λάβῃ, ταχὺ τοῦτο διεπράξατο· ἐὰν δὲ θυμοειδῆ, ἀσθενῆ ποιήσας τὸν θυμὸν ὀξύρροπον ἀπηργάσατο, ἀπὸ σμικρῶν ταχὺ ἐρεθιζόμενόν
411cBöylece thymoslu olacakları yerde huysuz ve öfkeli, aksilikle dolu insanlar olurlar."
"Tamamen öyle."
"Peki biri jimnastikte çok zahmet çeker, iyice de tıka basa yer, ama müziğe ve felsefeye hiç dokunmazsa? Önce bedeni iyi durumda olduğu için gururla ve thymosla dolup eskisinden daha cesur olmaz mı?"
"Hem de nasıl."
"Peki başka hiçbir şey yapmaz, Musa'yla hiçbir yoldan ortaklığı olmazsa? Psykhē'sinde öğrenme sevgisinden bir şey varsa bile, hiçbir bilgiden, hiçbir araştırmadan tat almadığı, ne sohbete ne öteki müziğe katıldığı için, uyandırılmadığı, beslenmediği, hisleri de arındırılmadığı için bu zayıf, sağır ve kör olmaz mı?"
τε καὶ κατασβεννύμενον. ἀκράχολοι οὖν καὶ ὀργίλοι ἀντὶ θυμοειδοῦς γεγένηνται, δυσκολίας ἔμπλεῳ.
κομιδῇ μὲν οὖν.
τί δὲ ἂν αὖ γυμναστικῇ πολλὰ πονῇ καὶ εὐωχῆται εὖ μάλα, μουσικῆς δὲ καὶ φιλοσοφίας μὴ ἅπτηται; οὐ πρῶτον μὲν εὖ ἴσχων τὸ σῶμα φρονήματός τε καὶ θυμοῦ ἐμπίμπλαται καὶ ἀνδρειότερος γίγνεται αὐτὸς αὑτοῦ;
καὶ μάλα γε.
τί δὲ ἐπειδὰν ἄλλο μηδὲν πράττῃ μηδὲ κοινωνῇ Μούσης
411d"Öyle," dedi.
"Sanırım böyle biri sözden nefret eden, müzikten nasipsiz biri olur; artık sözle ikna etmeye hiç başvurmaz, her şeyi bir hayvan gibi zorla ve yabanilikle halleder; cehalet ve beceriksizlik içinde, ritimsiz ve zarafetsiz yaşar."
μηδαμῇ; οὐκ εἴ τι καὶ ἐνῆν αὐτοῦ φιλομαθὲς ἐν τῇ ψυχῇ, ἅτε οὔτε μαθήματος γευόμενον οὐδενὸς οὔτε ζητήματος, οὔτε λόγου μετίσχον οὔτε τῆς ἄλλης μουσικῆς, ἀσθενές τε καὶ κωφὸν καὶ τυφλὸν γίγνεται, ἅτε οὐκ ἐγειρόμενον οὐδὲ τρεφόμενον οὐδὲ διακαθαιρομένων τῶν αἰσθήσεων αὐτοῦ;
οὕτως, ἔφη.
μισόλογος δὴ οἶμαι ὁ τοιοῦτος γίγνεται καὶ ἄμουσος, καὶ πειθοῖ μὲν διὰ λόγων οὐδὲν ἔτι χρῆται, βίᾳ δὲ καὶ
411e"Tamamen öyle," dedi.
"Öyleyse bu ikisi için, görünüşe göre, bir tanrının insanlara iki tekhnē verdiğini söylerim: müziği ve jimnastiği; thymoslu yan ve filozof yan için; psykhē ile beden için değil — olsa olsa ikinci planda —, o ikisi için; uygun ölçüde gerilip gevşetilerek birbirleriyle uyum içine girsinler diye."
ἀγριότητι ὥσπερ θηρίον πρὸς πάντα διαπράττεται, καὶ ἐν ἀμαθίᾳ καὶ σκαιότητι μετὰ ἀρρυθμίας τε καὶ ἀχαριστίας ζῇ.
παντάπασιν, ἦ δʼ ὅς, οὕτως ἔχει.
ἐπὶ δὴ δύʼ ὄντε τούτω, ὡς ἔοικε, δύο τέχνα θεὸν ἔγωγʼ ἄν τινα φαίην δεδωκέναι τοῖς ἀνθρώποις, μουσικήν τε καὶ γυμναστικὴν ἐπὶ τὸ θυμοειδὲς καὶ τὸ φιλόσοφον, οὐκ ἐπὶ ψυχὴν καὶ σῶμα, εἰ μὴ εἰ πάρεργον, ἀλλʼ ἐπʼ ἐκείνω, ὅπως
412a"Öyle görünüyor," dedi.
"Öyleyse jimnastiği müzikle en güzel biçimde karıştırıp psykhē'ye en ölçülü biçimde sunan kişiye, telleri birbirine akort edenden çok daha haklı olarak, tam anlamıyla en müzik bilen ve en uyumlu kişi deriz."
"Haklı olarak, Sokrates," dedi.
"O hâlde Glaukon, devlet düzeni korunacaksa şehrimizde de böyle birinin her zaman başta durması gerekmeyecek mi?"
ἂν ἀλλήλοιν συναρμοσθῆτον ἐπιτεινομένω καὶ ἀνιεμένω μέχρι τοῦ προσήκοντος.
καὶ γὰρ ἔοικεν, ἔφη.
τὸν κάλλιστʼ ἄρα μουσικῇ γυμναστικὴν κεραννύντα καὶ μετριώτατα τῇ ψυχῇ προσφέροντα, τοῦτον ὀρθότατʼ ἂν φαῖμεν εἶναι τελέως μουσικώτατον καὶ εὐαρμοστότατον, πολὺ μᾶλλον ἢ τὸν τὰς χορδὰς ἀλλήλαις συνιστάντα.
εἰκότως γʼ, ἔφη, ὦ Σώκρατες.
οὐκοῦν καὶ ἐν τῇ πόλει ἡμῖν, ὦ Γλαύκων, δεήσει τοῦ τοιούτου τινὸς ἀεὶ ἐπιστάτου, εἰ μέλλει ἡ πολιτεία σῴζεσθαι;
412b"Gerekecek, hem de olabildiğince çok."
"Terbiyenin ve yetiştirmenin kalıpları bunlar olsa gerek. Çünkü bunların danslarını, avlarını, köpekli sürek avlarını, jimnastik ve at yarışlarını neden tek tek anlatalım? Bunların da bunlara uygun olması gerektiği aşağı yukarı açık; artık bulunmaları zor değil."
"Belki zor değil," dedi.
"Pekâlâ," dedim; "bundan sonra neyi ayırmamız gerekiyor? Bunlardan kimlerin yöneteceğini, kimlerin yönetileceğini değil mi?"
δεήσει μέντοι ὡς οἷόν τέ γε μάλιστα.
οἱ μὲν δὴ τύποι τῆς παιδείας τε καὶ τροφῆς οὗτοι ἂν εἶεν. χορείας γὰρ τί ἄν τις διεξίοι τῶν τοιούτων καὶ θήρας τε καὶ κυνηγέσια καὶ γυμνικοὺς ἀγῶνας καὶ ἱππικούς; σχεδὸν γάρ τι δῆλα δὴ ὅτι τούτοις ἑπόμενα δεῖ αὐτὰ εἶναι, καὶ οὐκέτι χαλεπὰ εὑρεῖν.
ἴσως, ἦ δʼ ὅς, οὐ χαλεπά.
εἶεν, ἦν δʼ ἐγώ· τὸ δὴ μετὰ τοῦτο τί ἂν ἡμῖν διαιρετέον εἴη; ἆρʼ οὐκ αὐτῶν τούτων οἵτινες ἄρξουσί τε καὶ ἄρξονται;
412c"Elbette."
"Yöneticilerin daha yaşlı, yönetilenlerin daha genç olması gerektiği açık değil mi?"
"Açık."
"Bunların en iyileri olması gerektiği de?"
"Bu da."
"Çiftçilerin en iyileri en iyi çiftçilik yapanlar değil midir?"
"Evet."
"Şimdi bunlar bekçilerin en iyileri olacağına göre, şehri en iyi bekleyenler olmaları gerekmez mi?"
"Evet."
"Öyleyse bunun için basiretli ve güçlü olmalılar, bir de şehrin üzerine titremeliler, değil mi?"
τί μήν;
οὐκοῦν ὅτι μὲν πρεσβυτέρους τοὺς ἄρχοντας δεῖ εἶναι, νεωτέρους δὲ τοὺς ἀρχομένους, δῆλον;
δῆλον.
καὶ ὅτι γε τοὺς ἀρίστους αὐτῶν;
καὶ τοῦτο.
οἱ δὲ γεωργῶν ἄριστοι ἆρʼ οὐ γεωργικώτατοι γίγνονται;
ναί.
νῦν δʼ, ἐπειδὴ φυλάκων αὐτοὺς ἀρίστους δεῖ εἶναι, ἆρʼ οὐ φυλακικωτάτους πόλεως;
ναί.
οὐκοῦν φρονίμους τε εἰς τοῦτο δεῖ ὑπάρχειν καὶ δυνατοὺς καὶ ἔτι κηδεμόνας τῆς πόλεως;
412d"Öyle."
"İnsan en çok sevdiği şeyin üzerine titrer."
"Zorunlu olarak."
"Bir şeyi de en çok, kendisine yararlı olanla ona yararlı olanın aynı olduğunu düşündüğünde, o iyi giderse kendisinin de iyi gideceğini, gitmezse tersinin olacağını sandığında sever."
"Öyle," dedi.
"O hâlde öteki bekçilerin arasından şöyle adamları seçmeliyiz: incelediğimizde bütün hayatları boyunca, şehre yararlı saydıkları şeyi bütün gayretleriyle yapan, yararlı saymadıklarını ise hiçbir şekilde yapmaya yanaşmayan kimseler olarak görünenleri."
ἔστι ταῦτα.
κήδοιτο δέ γʼ ἄν τις μάλιστα τούτου ὃ τυγχάνοι φιλῶν.
ἀνάγκη.
καὶ μὴν τοῦτό γʼ ἂν μάλιστα φιλοῖ, ᾧ συμφέρειν ἡγοῖτο τὰ αὐτὰ καὶ ἑαυτῷ καὶ [ὅταν μάλιστα] ἐκείνου μὲν εὖ πράττοντος οἴοιτο συμβαίνειν καὶ ἑαυτῷ εὖ πράττειν, μὴ δέ, τοὐναντίον.
οὕτως, ἔφη.
ἐκλεκτέον ἄρʼ ἐκ τῶν ἄλλων φυλάκων τοιούτους ἄνδρας, οἳ ἂν σκοποῦσιν ἡμῖν μάλιστα φαίνωνται παρὰ πάντα τὸν
412e"Uygun adamlar bunlar," dedi.
"Bence onları her yaşta gözetlemeliyiz: bu inancı koruyorlar mı, yoksa büyüye kapılarak ya da zorlanarak, şehir için en iyi olanı yapmak gerektiği yolundaki kanaati unutup atıyorlar mı?"
"Atmaktan ne kastediyorsun?" dedi.
"Söyleyeyim," dedim. "Bana öyle geliyor ki bir kanaat zihinden ya isteyerek ya istemeyerek çıkar: yanlış kanaat, daha iyisini öğrenen kişiden isteyerek çıkar; doğru kanaatin ise hepsi istemeyerek."
βίον, ὃ μὲν ἂν τῇ πόλει ἡγήσωνται συμφέρειν, πάσῃ προθυμίᾳ ποιεῖν, ὃ δʼ ἂν μή, μηδενὶ τρόπῳ πρᾶξαι ἂν ἐθέλειν.
ἐπιτήδειοι γάρ, ἔφη.
δοκεῖ δή μοι τηρητέον αὐτοὺς εἶναι ἐν ἁπάσαις ταῖς ἡλικίαις, εἰ φυλακικοί εἰσι τούτου τοῦ δόγματος καὶ μήτε γοητευόμενοι μήτε βιαζόμενοι ἐκβάλλουσιν ἐπιλανθανόμενοι δόξαν τὴν τοῦ ποιεῖν δεῖν ἃ τῇ πόλει βέλτιστα.
τίνα, ἔφη, λέγεις τὴν ἐκβολήν;
ἐγώ σοι, ἔφην, ἐρῶ. φαίνεταί μοι δόξα ἐξιέναι ἐκ διανοίας ἢ ἑκουσίως ἢ ἀκουσίως, ἑκουσίως μὲν ἡ ψευδὴς
413a"İsteyerek olanını anlıyorum," dedi, "ama istemeyerek olanını öğrenmem gerek."
"Peki," dedim; "sen de insanların iyi şeylerden istemeyerek, kötülerden isteyerek yoksun kaldığını düşünmüyor musun? Hakikat konusunda aldanmak kötü, hakikate ulaşmak iyi değil mi? Ya da şeyleri oldukları gibi düşünmek sana hakikate ulaşmak gibi görünmüyor mu?"
"Haklısın," dedi; "bence de insanlar doğru kanaatten istemeyerek yoksun kalırlar."
τοῦ μεταμανθάνοντος, ἀκουσίως δὲ πᾶσα ἡ ἀληθής.
τὸ μὲν τῆς ἑκουσίου, ἔφη, μανθάνω, τὸ δὲ τῆς ἀκουσίου δέομαι μαθεῖν.
τί δέ; οὐ καὶ σὺ ἡγῇ, ἔφην ἐγώ, τῶν μὲν ἀγαθῶν ἀκουσίως στέρεσθαι τοὺς ἀνθρώπους, τῶν δὲ κακῶν ἑκουσίως; ἢ οὐ τὸ μὲν ἐψεῦσθαι τῆς ἀληθείας κακόν, τὸ δὲ ἀληθεύειν ἀγαθόν; ἢ οὐ τὸ τὰ ὄντα δοξάζειν ἀληθεύειν δοκεῖ σοι εἶναι;
ἀλλʼ, ἦ δʼ ὅς, ὀρθῶς λέγεις, καί μοι δοκοῦσιν ἄκοντες ἀληθοῦς δόξης στερίσκεσθαι.
413b"Bu da başlarına ya çalınarak, ya büyülenerek, ya da zorlanarak gelmez mi?"
"Bunu da anlamıyorum," dedi.
"Galiba tragedya şairleri gibi konuşuyorum," dedim. "Çalınanlar derken fikri değiştirilenleri ve unutanları kastediyorum; çünkü kimini akıl yürütme, kimini zaman, farkına varmadan kanaatinden eder. Şimdi anlıyorsun herhâlde?"
"Evet."
"Zorlananlar derken de bir ıstırabın ya da acının fikrini değiştirttiği kimseleri kastediyorum."
"Bunu da anladım," dedi, "haklısın."
οὐκοῦν κλαπέντες ἢ γοητευθέντες ἢ βιασθέντες τοῦτο πάσχουσιν;
οὐδὲ νῦν, ἔφη, μανθάνω.
τραγικῶς, ἦν δʼ ἐγώ, κινδυνεύω λέγειν. κλαπέντας μὲν γὰρ τοὺς μεταπεισθέντας λέγω καὶ τοὺς ἐπιλανθανομένους, ὅτι τῶν μὲν χρόνος, τῶν δὲ λόγος ἐξαιρούμενος λανθάνει· νῦν γάρ που μανθάνεις;
ναί.
τοὺς τοίνυν βιασθέντας λέγω οὓς ἂν ὀδύνη τις ἢ ἀλγηδὼν μεταδοξάσαι ποιήσῃ.
καὶ τοῦτʼ, ἔφη, ἔμαθον, καὶ ὀρθῶς λέγεις.
413c"Büyülenenler ise, sanırım sen de dersin ki, ya bir hazla büyülenip ya da bir korkuyla bir şeyden ürküp fikrini değiştirenlerdir."
"Aldatan her şey büyü yapıyor gibidir," dedi.
"Öyleyse az önce dediğim gibi, içlerindeki şu inancın en iyi bekçilerinin kimler olduğunu aramalıyız: her zaman şehir için en iyi olduğunu düşündükleri şeyi yapmak gerektiği inancının. Onları çocukluktan itibaren, insanın bunu en kolay unutup aldatılacağı işleri önlerine koyarak gözetlemeli; hatırlayanı ve kolay aldatılmayanı seçmeli, öyle olmayanı ayırmalıyız. Öyle değil mi?"
τοὺς μὴν γοητευθέντας, ὡς ἐγᾦμαι, κἂν σὺ φαίης εἶναι οἳ ἂν μεταδοξάσωσιν ἢ ὑφʼ ἡδονῆς κηληθέντες ἢ ὑπὸ φόβου τι δείσαντες.
ἔοικε γάρ, ἦ δʼ ὅς, γοητεύειν πάντα ὅσα ἀπατᾷ.
ὃ τοίνυν ἄρτι ἔλεγον, ζητητέον τίνες ἄριστοι φύλακες τοῦ παρʼ αὑτοῖς δόγματος, τοῦτο ὡς ποιητέον ὃ ἂν τῇ πόλει ἀεὶ δοκῶσι βέλτιστον εἶναι [αὑτοῖς ποιεῖν]. τηρητέον δὴ εὐθὺς ἐκ παίδων προθεμένοις ἔργα ἐν οἷς ἄν τις τὸ τοιοῦτον μάλιστα ἐπιλανθάνοιτο καὶ ἐξαπατῷτο, καὶ τὸν μὲν μνήμονα
413d"Evet."
"Onlara zahmetler, acılar ve yarışmalar da koymalı, bunlarda da aynı şeyleri gözetlemeliyiz."
"Doğru," dedi.
"Öyleyse," dedim, "büyüyle ilgili üçüncü türden bir sınav da düzenleyip seyretmeliyiz. Tayları gürültüye ve patırtıya götürüp ürkek olup olmadıklarına bakarlar ya; onları da gençken böyle korkutucu şeylere götürmeli, sonra yine hazlara geçirmeli, altını ateşte sınamaktan çok daha sıkı sınamalı; bakmalıyız: büyüye karşı dayanıklı ve her durumda zarif görünüyor mu, kendinin ve öğrendiği müziğin iyi bir bekçisi mi, bütün bunlarda kendini iyi ritimli ve uyumlu gösteriyor mu; öyle biri hem kendine hem şehre en faydalı kişi olur.
καὶ δυσεξαπάτητον ἐγκριτέον, τὸν δὲ μὴ ἀποκριτέον. ἦ γάρ;
ναί.
καὶ πόνους γε αὖ καὶ ἀλγηδόνας καὶ ἀγῶνας αὐτοῖς θετέον, ἐν οἷς ταὐτὰ ταῦτα τηρητέον.
ὀρθῶς, ἔφη.
οὐκοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ τρίτου εἴδους τούτοις γοητείας ἅμιλλαν ποιητέον, καὶ θεατέον—ὥσπερ τοὺς πώλους ἐπὶ τοὺς ψόφους τε καὶ θορύβους ἄγοντες σκοποῦσιν εἰ φοβεροί, οὕτω νέους ὄντας εἰς δείματʼ ἄττα κομιστέον καὶ εἰς ἡδονὰς
413eÇocuklar, delikanlılar ve erkekler arasında her seferinde sınanıp lekesiz çıkanı şehrin yöneticisi ve bekçisi yapmalı, ona sağken de ölünce de onurlar vermeli, mezar ve öteki anıtlar bakımından en büyük ödülleri ona ayırmalı; böyle olmayanı ise ayırmalıyız.
αὖ μεταβλητέον, βασανίζοντας πολὺ μᾶλλον ἢ χρυσὸν ἐν πυρί—εἰ δυσγοήτευτος καὶ εὐσχήμων ἐν πᾶσι φαίνεται, φύλαξ αὑτοῦ ὢν ἀγαθὸς καὶ μουσικῆς ἧς ἐμάνθανεν, εὔρυθμόν τε καὶ εὐάρμοστον ἑαυτὸν ἐν πᾶσι τούτοις παρέχων, οἷος δὴ ἂν ὢν καὶ ἑαυτῷ καὶ πόλει χρησιμώτατος εἴη.
καὶ τὸν ἀεὶ ἔν τε παισὶ καὶ νεανίσκοις καὶ ἐν ἀνδράσι βασανιζόμενον
414aBana öyle geliyor ki Glaukon," dedim, "yöneticilerin ve bekçilerin seçimi ve göreve getirilmesi, ayrıntısıyla değil de ana hatlarıyla söylemek gerekirse, böyle bir şey olsa gerek."
"Bana da aşağı yukarı öyle görünüyor," dedi.
καὶ ἀκήρατον ἐκβαίνοντα καταστατέον ἄρχοντα τῆς πόλεως καὶ φύλακα, καὶ τιμὰς δοτέον καὶ ζῶντι καὶ τελευτήσαντι, τάφων τε καὶ τῶν ἄλλων μνημείων μέγιστα γέρα λαγχάνοντα· τὸν δὲ μὴ τοιοῦτον ἀποκριτέον. τοιαύτη τις, ἦν δʼ ἐγώ, δοκεῖ μοι, ὦ Γλαύκων, ἡ ἐκλογὴ εἶναι καὶ κατάστασις τῶν ἀρχόντων τε καὶ φυλάκων, ὡς ἐν τύπῳ, μὴ διʼ ἀκριβείας, εἰρῆσθαι.
καὶ ἐμοί, ἦ δʼ ὅς, οὕτως πῃ φαίνεται.
414b"Öyleyse gerçekten en doğrusu, bunlara dışarıdaki düşmanlara ve içerideki dostlara karşı tam bekçiler demek değil mi — ki birileri kötülük yapmak istemesin, ötekiler de yapamasın —; şimdiye kadar bekçi dediğimiz gençlere ise yöneticilerin kararlarının yardımcıları ve destekçileri demek?"
"Bana öyle geliyor," dedi.
"Peki," dedim, "az önce sözünü ettiğimiz, gerektiğinde söylenen yalanlardan tek bir soylu yalanla, mümkünse yöneticilerin kendilerini, olmazsa şehrin geri kalanını ikna etmenin bir yolunu bulabilir miyiz?"
ἆρʼ οὖν ὡς ἀληθῶς ὀρθότατον καλεῖν τούτους μὲν φύλακας παντελεῖς τῶν τε ἔξωθεν πολεμίων τῶν τε ἐντὸς φιλίων, ὅπως οἱ μὲν μὴ βουλήσονται, οἱ δὲ μὴ δυνήσονται κακουργεῖν, τοὺς δὲ νέους, οὓς δὴ νῦν φύλακας ἐκαλοῦμεν, ἐπικούρους τε καὶ βοηθοὺς τοῖς τῶν ἀρχόντων δόγμασιν;
ἔμοιγε δοκεῖ, ἔφη.
τίς ἂν οὖν ἡμῖν, ἦν δʼ ἐγώ, μηχανὴ γένοιτο τῶν ψευδῶν τῶν ἐν δέοντι γιγνομένων, ὧν δὴ νῦν ἐλέγομεν, γενναῖόν
414c"Nasıl bir şey?" dedi.
"Yeni bir şey değil," dedim, "Fenikelilere ait bir şey: şairlerin dediğine ve inandırdığına göre daha önce birçok yerde olmuş, ama bizim zamanımızda olmamış; olabilir mi bilmiyorum; inandırmak için de epey ikna gücü gerekir."
"Söylemekten çekiniyor gibisin," dedi.
"Söylediğimde," dedim, "çekinmekte pek haklı olduğumu düşüneceksin."
"Söyle," dedi, "korkma."
τι ἓν ψευδομένους πεῖσαι μάλιστα μὲν καὶ αὐτοὺς τοὺς ἄρχοντας, εἰ δὲ μή, τὴν ἄλλην πόλιν;
ποῖόν τι; ἔφη.
μηδὲν καινόν, ἦν δʼ ἐγώ, ἀλλὰ Φοινικικόν τι, πρότερον μὲν ἤδη πολλαχοῦ γεγονός, ὥς φασιν οἱ ποιηταὶ καὶ πεπείκασιν, ἐφʼ ἡμῶν δὲ οὐ γεγονὸς οὐδʼ οἶδα εἰ γενόμενον ἄν, πεῖσαι δὲ συχνῆς πειθοῦς.
ὡς ἔοικας, ἔφη, ὀκνοῦντι λέγειν.
δόξω δέ σοι, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ μάλʼ εἰκότως ὀκνεῖν, ἐπειδὰν εἴπω.
λέγʼ, ἔφη, καὶ μὴ φοβοῦ.
414d"Söylüyorum — gerçi hangi cüretle, hangi sözlerle söyleyeceğimi bilmiyorum —; önce yöneticilerin kendilerini ve askerleri, sonra da şehrin geri kalanını şuna ikna etmeye çalışacağım: onları yetiştirip terbiye ettiğimiz bütün o şeyleri yaşadıklarını ve bunların başlarından geçtiğini sanki rüyada sanmışlar; oysa o zaman gerçekte yerin altında biçimleniyor ve yetiştiriliyorlardı, hem kendileri hem silahları hem öteki donanımları yapılıyordu; tamamen bitirildiklerinde de anaları olan toprak onları yukarı gönderdi; şimdi de bulundukları ülkeyi bir ana ve sütana gibi düşünüp onun için kararlar almalı, biri ona saldırırsa onu savunmalı, öteki vatandaşları da topraktan doğmuş kardeşleri olarak görmeliler."
λέγω δή—καίτοι οὐκ οἶδα ὁποίᾳ τόλμῃ ἢ ποίοις λόγοις χρώμενος ἐρῶ—καὶ ἐπιχειρήσω πρῶτον μὲν αὐτοὺς τοὺς ἄρχοντας πείθειν καὶ τοὺς στρατιώτας, ἔπειτα δὲ καὶ τὴν ἄλλην πόλιν, ὡς ἄρʼ ἃ ἡμεῖς αὐτοὺς ἐτρέφομέν τε καὶ ἐπαιδεύομεν, ὥσπερ ὀνείρατα ἐδόκουν ταῦτα πάντα πάσχειν τε καὶ γίγνεσθαι περὶ αὐτούς, ἦσαν δὲ τότε τῇ ἀληθείᾳ ὑπὸ γῆς ἐντὸς πλαττόμενοι καὶ τρεφόμενοι καὶ αὐτοὶ καὶ τὰ
414e"Uzun zamandır yalanı söylemekten utanmana şaşmamalı," dedi.
ὅπλα αὐτῶν καὶ ἡ ἄλλη σκευὴ δημιουργουμένη, ἐπειδὴ δὲ παντελῶς ἐξειργασμένοι ἦσαν, καὶ ἡ γῆ αὐτοὺς μήτηρ οὖσα ἀνῆκεν, καὶ νῦν δεῖ ὡς περὶ μητρὸς καὶ τροφοῦ τῆς χώρας ἐν ᾗ εἰσι βουλεύεσθαί τε καὶ ἀμύνειν αὐτούς, ἐάν τις ἐπʼ αὐτὴν ἴῃ, καὶ ὑπὲρ τῶν ἄλλων πολιτῶν ὡς ἀδελφῶν ὄντων καὶ γηγενῶν διανοεῖσθαι.
οὐκ ἐτός, ἔφη, πάλαι ᾐσχύνου τὸ ψεῦδος λέγειν.
415a"Hem de çok haklı olarak," dedim; "ama yine de masalın geri kalanını dinle. 'Şehirdeki hepiniz kardeşsiniz,' diyeceğiz onlara masalı anlatırken, 'ama tanrı sizi biçimlendirirken, içinizden yönetmeye yetenekli olanların yaratılışına altın kattı, bu yüzden onlar en değerlilerdir; yardımcılara gümüş; çiftçilere ve öteki zanaatkârlara da demir ve tunç. Hepiniz aynı soydan olduğunuz için çoğu zaman kendinize benzeyen çocuklar doğurursunuz.
πάνυ, ἦν δʼ ἐγώ, εἰκότως· ἀλλʼ ὅμως ἄκουε καὶ τὸ λοιπὸν τοῦ μύθου. ἐστὲ μὲν γὰρ δὴ πάντες οἱ ἐν τῇ πόλει ἀδελφοί, ὡς φήσομεν πρὸς αὐτοὺς μυθολογοῦντες, ἀλλʼ ὁ θεὸς πλάττων, ὅσοι μὲν ὑμῶν ἱκανοὶ ἄρχειν, χρυσὸν ἐν τῇ γενέσει συνέμειξεν αὐτοῖς, διὸ τιμιώτατοί εἰσιν· ὅσοι δʼ ἐπίκουροι, ἄργυρον· σίδηρον δὲ καὶ χαλκὸν τοῖς τε γεωργοῖς καὶ τοῖς ἄλλοις δημιουργοῖς. ἅτε οὖν συγγενεῖς ὄντες πάντες τὸ μὲν πολὺ ὁμοίους ἂν ὑμῖν αὐτοῖς γεννῷτε,
415bAma bazen altından gümüş, gümüşten altın bir çocuk doğabilir; ötekiler de birbirlerinden böyle doğar. Bu yüzden tanrı yöneticilere ilk ve en çok şunu buyurur: hiçbir şeyin bu kadar iyi bekçisi olmasınlar, hiçbir şeyi çocuklarını beklediği kadar sıkı beklemesinler; onların psykhē'lerinde bu madenlerden hangisinin karışık olduğuna baksınlar; kendi çocukları içinde tunç ya da demir karışık doğarsa hiç acımasınlar, tabiatına yaraşan değeri vererek onu zanaatkârların ya da çiftçilerin arasına itsinler; bunlardan da içinde altın ya da gümüş bulunan biri doğarsa ona değer verip onu yükseltsinler, kimini bekçiliğe, kimini yardımcılığa; çünkü şehrin, onu demirden ya da tunçtan bir bekçi beklediğinde yıkılacağına dair bir kehanet vardır.'"
ἔστι δʼ ὅτε ἐκ χρυσοῦ γεννηθείη ἂν ἀργυροῦν καὶ ἐξ ἀργύρου χρυσοῦν ἔκγονον καὶ τἆλλα πάντα οὕτως ἐξ ἀλλήλων. τοῖς οὖν ἄρχουσι καὶ πρῶτον καὶ μάλιστα παραγγέλλει ὁ θεός, ὅπως μηδενὸς οὕτω φύλακες ἀγαθοὶ ἔσονται μηδʼ οὕτω σφόδρα φυλάξουσι μηδὲν ὡς τοὺς ἐκγόνους, ὅτι αὐτοῖς τούτων ἐν ταῖς ψυχαῖς παραμέμεικται, καὶ ἐάν τε σφέτερος ἔκγονος ὑπόχαλκος ἢ ὑποσίδηρος γένηται, μηδενὶ
415c"Bu masala inanmalarını sağlayacak bir yol biliyor musun?"
τρόπῳ κατελεήσουσιν, ἀλλὰ τὴν τῇ φύσει προσήκουσαν τιμὴν ἀποδόντες ὤσουσιν εἰς δημιουργοὺς ἢ εἰς γεωργούς, καὶ ἂν αὖ ἐκ τούτων τις ὑπόχρυσος ἢ ὑπάργυρος φυῇ, τιμήσαντες ἀνάξουσι τοὺς μὲν εἰς φυλακήν, τοὺς δὲ εἰς ἐπικουρίαν, ὡς χρησμοῦ ὄντος τότε τὴν πόλιν διαφθαρῆναι, ὅταν αὐτὴν ὁ σιδηροῦς φύλαξ ἢ ὁ χαλκοῦς φυλάξῃ. τοῦτον οὖν τὸν μῦθον ὅπως ἂν πεισθεῖεν, ἔχεις τινὰ μηχανήν;
415d"Bunların kendilerinin inanmasını sağlayacak bir yol bilmiyorum," dedi; "ama oğullarının, onlardan sonrakilerin ve daha sonraki öteki insanların inanmasını sağlayacak bir yol olabilir."
"Bu bile," dedim, "onların şehrin ve birbirlerinin üzerine daha çok titremelerine yardımcı olur; çünkü ne demek istediğini aşağı yukarı anlıyorum. Bu iş söylentinin onu götürdüğü yere gitsin. Biz ise bu topraktan doğmuşları silahlandırıp yöneticilerin önderliğinde ileri götürelim. Gelip şehrin ordugâh kurmaya en elverişli yerine baksınlar.
οὐδαμῶς, ἔφη, ὅπως γʼ ἂν αὐτοὶ οὗτοι· ὅπως μεντἂν οἱ τούτων ὑεῖς καὶ οἱ ἔπειτα οἵ τʼ ἄλλοι ἄνθρωποι οἱ ὕστερον.
ἀλλὰ καὶ τοῦτο, ἦν δʼ ἐγώ, εὖ ἂν ἔχοι πρὸς τὸ μᾶλλον αὐτοὺς τῆς πόλεώς τε καὶ ἀλλήλων κήδεσθαι· σχεδὸν γάρ τι μανθάνω ὃ λέγεις.
καὶ τοῦτο μὲν δὴ ἕξει ὅπῃ ἂν αὐτὸ ἡ φήμη ἀγάγῃ· ἡμεῖς δὲ τούτους τοὺς γηγενεῖς ὁπλίσαντες προάγωμεν ἡγουμένων τῶν ἀρχόντων. ἐλθόντες δὲ θεασάσθων τῆς πόλεως ὅπου κάλλιστον στρατοπεδεύσασθαι, ὅθεν τούς τε
415eÖyle bir yer ki oradan, kanunlara uymak istemeyen biri olursa içeridekileri en iyi zapt edebilsinler, bir sürüye saldıran kurt gibi dışarıdan bir düşman gelirse onu en iyi püskürtebilsinler. Ordugâhı kurduktan sonra gereken tanrılara kurban kesip barınaklarını hazırlasınlar. Ne dersin?"
"Böyle," dedi.
"Barınakları kışın korumaya, yazın da yetmeye uygun olmalı, değil mi?"
"Elbette," dedi; "çünkü konutlardan söz ediyorsun gibi geliyor bana."
"Evet," dedim, "ama askerlere yakışan konutlardan, para kazananlara yakışan konutlardan değil."
ἔνδον μάλιστʼ ἂν κατέχοιεν, εἴ τις μὴ ἐθέλοι τοῖς νόμοις πείθεσθαι, τούς τε ἔξωθεν ἀπαμύνοιεν, εἰ πολέμιος ὥσπερ λύκος ἐπὶ ποίμνην τις ἴοι· στρατοπεδευσάμενοι δέ, θύσαντες οἷς χρή, εὐνὰς ποιησάσθων. ἢ πῶς;
οὕτως, ἔφη.
οὐκοῦν τοιαύτας, οἵας χειμῶνός τε στέγειν καὶ θέρους ἱκανὰς εἶναι;
πῶς γὰρ οὐχί; οἰκήσεις γάρ, ἔφη, δοκεῖς μοι λέγειν.
ναί, ἦν δʼ ἐγώ, στρατιωτικάς γε, ἀλλʼ οὐ χρηματιστικάς.
416a"Bunun ötekinden ne farkı var?" dedi.
"Anlatmaya çalışayım," dedim. "Çobanlar için en korkunç ve en çirkin şey, sürülerin yardımcısı olan köpekleri öyle beslemektir ki ölçüsüzlükten, açlıktan ya da başka kötü bir alışkanlıktan köpeklerin kendileri koyunlara saldırıp zarar vermeye kalkışsınlar, köpek değil kurt gibi olsunlar."
"Korkunç," dedi, "nasıl olmasın?"
πῶς, ἔφη, αὖ τοῦτο λέγεις διαφέρειν ἐκείνου;
ἐγώ σοι, ἦν δʼ ἐγώ, πειράσομαι εἰπεῖν. δεινότατον γάρ που πάντων καὶ αἴσχιστον ποιμέσι τοιούτους γε καὶ οὕτω τρέφειν κύνας ἐπικούρους ποιμνίων, ὥστε ὑπὸ ἀκολασίας ἢ λιμοῦ ἤ τινος ἄλλου κακοῦ ἔθους αὐτοὺς τοὺς κύνας ἐπιχειρῆσαι τοῖς προβάτοις κακουργεῖν καὶ ἀντὶ κυνῶν λύκοις ὁμοιωθῆναι.
δεινόν, ἦ δʼ ὅς· πῶς δʼ οὔ;
416b"Öyleyse yardımcılarımızın vatandaşlara karşı böyle bir şey yapmamaları, onlardan daha güçlü olduklarından iyi niyetli müttefikler yerine yabani efendilere benzememeleri için her yola başvurarak dikkat etmeliyiz, değil mi?"
"Dikkat etmeliyiz," dedi.
"Gerçekten güzel terbiye edilmişlerse en büyük tedbiri almış olmazlar mı?"
"Ama öyle terbiye edildiler," dedi.
Ben de, "Bunu kesin olarak ileri sürmeye değmez, sevgili Glaukon," dedim; "ama az önce söylediğimizi ileri sürmeye değer: kendilerine ve korudukları kimselere karşı uysal olmak bakımından en önemli şeye sahip olacaklarsa, doğru terbiyeyi, o her neyse, almaları gerekir."
οὐκοῦν φυλακτέον παντὶ τρόπῳ μὴ τοιοῦτον ἡμῖν οἱ ἐπίκουροι ποιήσωσι πρὸς τοὺς πολίτας, ἐπειδὴ αὐτῶν κρείττους εἰσίν, ἀντὶ συμμάχων εὐμενῶν δεσπόταις ἀγρίοις ἀφομοιωθῶσιν;
φυλακτέον, ἔφη.
οὐκοῦν τὴν μεγίστην τῆς εὐλαβείας παρεσκευασμένοι ἂν εἶεν, εἰ τῷ ὄντι καλῶς πεπαιδευμένοι εἰσίν;
ἀλλὰ μὴν εἰσίν γʼ, ἔφη.
καὶ ἐγὼ εἶπον· τοῦτο μὲν οὐκ ἄξιον διισχυρίζεσθαι, ὦ φίλε Γλαύκων· ὃ μέντοι ἄρτι ἐλέγομεν, ἄξιον, ὅτι δεῖ
416c"Hem de haklı olarak," dedi.
"Aklı başında biri de, bu terbiyenin yanında konutlarının ve öteki mal varlıklarının öyle düzenlenmesi gerektiğini söyler ki ne onların en iyi bekçiler olmalarına engel olsun ne de onları öteki vatandaşlara kötülük yapmaya kışkırtsın."
αὐτοὺς τῆς ὀρθῆς τυχεῖν παιδείας, ἥτις ποτέ ἐστιν, εἰ μέλλουσι τὸ μέγιστον ἔχειν πρὸς τὸ ἥμεροι εἶναι αὑτοῖς τε καὶ τοῖς φυλαττομένοις ὑπʼ αὐτῶν.
καὶ ὀρθῶς γε, ἦ δʼ ὅς.
πρὸς τοίνυν τῇ παιδείᾳ ταύτῃ φαίη ἄν τις νοῦν ἔχων δεῖν καὶ τὰς οἰκήσεις καὶ τὴν ἄλλην οὐσίαν τοιαύτην αὐτοῖς παρεσκευάσθαι, ἥτις μήτε τοῦ φύλακας ὡς ἀρίστους εἶναι παύσει
416d"Doğru da söyler."
"Bak bakalım," dedim, "böyle olacaklarsa şöyle yaşayıp oturmaları gerekmez mi: önce, büyük bir zorunluluk olmadıkça hiçbiri kendine ait hiçbir mal varlığı edinmemeli; sonra hiçbirinin, isteyen herkesin giremeyeceği bir evi ya da ambarı olmamalı; itidalli ve cesur savaş atletlerinin ihtiyaç duyduğu yiyecekleri öteki vatandaşlardan bekçiliklerinin karşılığı olarak, yıl boyunca ne artacak ne eksik kalacak kadar almayı kararlaştırmalılar; ortak sofralara gidip ordugâhtaymış gibi birlikte yaşamalılar.
αὐτούς, κακουργεῖν τε μὴ ἐπαρεῖ περὶ τοὺς ἄλλους πολίτας.
καὶ ἀληθῶς γε φήσει.
ὅρα δή, εἶπον ἐγώ, εἰ τοιόνδε τινὰ τρόπον δεῖ αὐτοὺς ζῆν τε καὶ οἰκεῖν, εἰ μέλλουσι τοιοῦτοι ἔσεσθαι· πρῶτον μὲν οὐσίαν κεκτημένον μηδεμίαν μηδένα ἰδίαν, ἂν μὴ πᾶσα ἀνάγκη· ἔπειτα οἴκησιν καὶ ταμιεῖον μηδενὶ εἶναι μηδὲν τοιοῦτον, εἰς ὃ οὐ πᾶς ὁ βουλόμενος εἴσεισι· τὰ δʼ ἐπιτήδεια, ὅσων δέονται ἄνδρες ἀθληταὶ πολέμου σώφρονές τε καὶ
416eOnlara altın ve gümüş için de şunu söylemeli: tanrılardan gelen tanrısal altın ve gümüş her zaman psykhē'lerindedir, insanlarınkine hiç ihtiyaçları yoktur; o altına sahip olmayı ölümlü altına sahip olmakla karıştırıp kirletmek dine uygun değildir; çünkü çoğunluğun parası yüzünden birçok dinsizlik olmuştur, onlarınki ise lekesizdir.
ἀνδρεῖοι, ταξαμένους παρὰ τῶν ἄλλων πολιτῶν δέχεσθαι μισθὸν τῆς φυλακῆς τοσοῦτον ὅσον μήτε περιεῖναι αὐτοῖς εἰς τὸν ἐνιαυτὸν μήτε ἐνδεῖν· φοιτῶντας δὲ εἰς συσσίτια ὥσπερ ἐστρατοπεδευμένους κοινῇ ζῆν·
χρυσίον δὲ καὶ ἀργύριον εἰπεῖν αὐτοῖς ὅτι θεῖον παρὰ θεῶν ἀεὶ ἐν τῇ ψυχῇ ἔχουσι καὶ οὐδὲν προσδέονται τοῦ ἀνθρωπείου, οὐδὲ ὅσια τὴν ἐκείνου κτῆσιν τῇ τοῦ θνητοῦ χρυσοῦ κτήσει συμμειγνύντας μιαίνειν, διότι πολλὰ καὶ ἀνόσια περὶ τὸ τῶν
417aŞehirdekiler arasında yalnız onlara altın ve gümüşe el sürmek, dokunmak, onlarla aynı çatı altına girmek, onları takınmak ya da gümüş veya altın kaplardan içmek caiz değildir. Böylece hem kendileri kurtulur hem şehri kurtarırlar. Ama kendilerine ait toprak, evler ve para edindiklerinde bekçi yerine ev idarecisi ve çiftçi olacaklar, öteki vatandaşların müttefiki yerine düşman efendileri olacaklar; nefret ederek ve nefret edilerek, tuzak kurarak ve tuzağa düşürülerek bütün hayatlarını geçirecekler; dışarıdaki düşmanlardan çok, hem de çok daha fazla içeridekilerden korkacaklar; o zaman kendileri de şehrin geri kalanı da yıkımın tam kıyısına doğru koşacak.
πολλῶν νόμισμα γέγονεν, τὸ παρʼ ἐκείνοις δὲ ἀκήρατον· ἀλλὰ μόνοις αὐτοῖς τῶν ἐν τῇ πόλει μεταχειρίζεσθαι καὶ ἅπτεσθαι χρυσοῦ καὶ ἀργύρου οὐ θέμις, οὐδʼ ὑπὸ τὸν αὐτὸν ὄροφον ἰέναι οὐδὲ περιάψασθαι οὐδὲ πίνειν ἐξ ἀργύρου ἢ χρυσοῦ. καὶ οὕτω μὲν σῴζοιντό τʼ ἂν καὶ σῴζοιεν τὴν πόλιν· ὁπότε δʼ αὐτοὶ γῆν τε ἰδίαν καὶ οἰκίας καὶ νομίσματα κτήσονται, οἰκονόμοι μὲν καὶ γεωργοὶ ἀντὶ φυλάκων ἔσονται,
417bBütün bunlar yüzünden," dedim, "bekçilerin konut ve öteki konularda böyle düzenlenmesi gerektiğini söyleyelim ve bunları kanunlaştıralım mı, yoksa hayır mı?"
"Kesinlikle," dedi Glaukon.
δεσπόται δʼ ἐχθροὶ ἀντὶ συμμάχων τῶν ἄλλων πολιτῶν γενήσονται, μισοῦντες δὲ δὴ καὶ μισούμενοι καὶ ἐπιβουλεύοντες καὶ ἐπιβουλευόμενοι διάξουσι πάντα τὸν βίον, πολὺ πλείω καὶ μᾶλλον δεδιότες τοὺς ἔνδον ἢ τοὺς ἔξωθεν πολεμίους, θέοντες ἤδη τότε ἐγγύτατα ὀλέθρου αὐτοί τε καὶ ἡ ἄλλη πόλις. τούτων οὖν πάντων ἕνεκα, ἦν δʼ ἐγώ, φῶμεν οὕτω δεῖν κατεσκευάσθαι τοὺς φύλακας οἰκήσεώς τε πέρι καὶ τῶν ἄλλων, καὶ ταῦτα νομοθετήσωμεν, ἢ μή;
πάνυ γε, ἦ δʼ ὃς ὁ Γλαύκων.