II. Kitap
357aBunları söyleyince sözden kurtulduğumu sanmıştım; ama anlaşılan bu yalnızca bir girişmiş. Çünkü Glaukon her konuda her zaman çok cesurdur; o zaman da Thrasymakhos'un pes etmesine razı olmadı ve şöyle dedi: "Sokrates, bizi ikna etmiş görünmek mi istiyorsun, yoksa her bakımdan adil olmanın adaletsiz olmaktan daha iyi olduğuna bizi gerçekten ikna etmek mi?"
ἐγὼ μὲν οὖν ταῦτα εἰπὼν ᾤμην λόγου ἀπηλλάχθαι· τὸ δʼ ἦν ἄρα, ὡς ἔοικε, προοίμιον. ὁ γὰρ Γλαύκων ἀεί τε δὴ ἀνδρειότατος ὢν τυγχάνει πρὸς ἅπαντα, καὶ δὴ καὶ τότε τοῦ Θρασυμάχου τὴν ἀπόρρησιν οὐκ ἀπεδέξατο, ἀλλʼ ἔφη· ὦ Σώκρατες, πότερον ἡμᾶς βούλει δοκεῖν πεπεικέναι ἢ ὡς
357b"Elimde olsaydı, gerçekten ikna etmeyi seçerdim," dedim.
"O hâlde istediğini yapmıyorsun," dedi. "Söyle bana: sonuçlarını arzuladığımız için değil, kendisi için benimsediğimiz için sahip olmak isteyeceğimiz bir iyi var mıdır sence? Mesela sevinç ve zararsız hazlar gibi; bunlardan sonradan, sahibinin sevinmesinden başka hiçbir şey doğmaz."
"Bence böyle bir şey var," dedim.
ἀληθῶς πεῖσαι ὅτι παντὶ τρόπῳ ἄμεινόν ἐστιν δίκαιον εἶναι ἢ ἄδικον;
ὡς ἀληθῶς, εἶπον, ἔγωγʼ ἂν ἑλοίμην, εἰ ἐπʼ ἐμοὶ εἴη.
οὐ τοίνυν, ἔφη, ποιεῖς ὃ βούλει. λέγε γάρ μοι· ἆρά σοι δοκεῖ τοιόνδε τι εἶναι ἀγαθόν, ὃ δεξαίμεθʼ ἂν ἔχειν οὐ τῶν ἀποβαινόντων ἐφιέμενοι, ἀλλʼ αὐτὸ αὑτοῦ ἕνεκα ἀσπαζόμενοι, οἷον τὸ χαίρειν καὶ αἱ ἡδοναὶ ὅσαι ἀβλαβεῖς καὶ μηδὲν εἰς τὸν ἔπειτα χρόνον διὰ ταύτας γίγνεται ἄλλο ἢ χαίρειν ἔχοντα;
ἔμοιγε, ἦν δʼ ἐγώ, δοκεῖ τι εἶναι τοιοῦτον.
357c"Peki hem kendisi için hem de ondan doğanlar için sevdiğimiz bir iyi? Mesela akıllı olmak, görmek, sağlıklı olmak gibi; çünkü bu türden şeyleri herhalde her iki sebeple de benimseriz."
"Evet," dedim.
"İyinin üçüncü bir eidos'unu da görüyor musun?" dedi. "Jimnastik yapmak, hasta olunca tedavi görmek, hekimlik yapmak ve öteki kazanç yolları bu türdendir. Bunlara zahmetli ama bize faydalı deriz; kendileri için onlara sahip olmak istemeyiz, ama getirdikleri ücret ve onlardan doğan öteki şeyler için isteriz."
τί δέ; ὃ αὐτό τε αὑτοῦ χάριν ἀγαπῶμεν καὶ τῶν ἀπʼ αὐτοῦ γιγνομένων, οἷον αὖ τὸ φρονεῖν καὶ τὸ ὁρᾶν καὶ τὸ ὑγιαίνειν; τὰ γὰρ τοιαῦτά που διʼ ἀμφότερα ἀσπαζόμεθα.
ναί, εἶπον.
τρίτον δὲ ὁρᾷς τι, ἔφη, εἶδος ἀγαθοῦ, ἐν ᾧ τὸ γυμνάζεσθαι καὶ τὸ κάμνοντα ἰατρεύεσθαι καὶ ἰάτρευσίς τε καὶ ὁ ἄλλος χρηματισμός; ταῦτα γὰρ ἐπίπονα φαῖμεν ἄν, ὠφελεῖν δὲ ἡμᾶς, καὶ αὐτὰ μὲν ἑαυτῶν ἕνεκα οὐκ ἂν δεξαίμεθα ἔχειν,
357d"Bu üçüncüsü de var," dedim. "Ama ne olmuş?"
"Adaleti bunların hangisine koyuyorsun?" dedi.
τῶν δὲ μισθῶν τε χάριν καὶ τῶν ἄλλων ὅσα γίγνεται ἀπʼ αὐτῶν.
ἔστιν γὰρ οὖν, ἔφην, καὶ τοῦτο τρίτον. ἀλλὰ τί δή;
ἐν ποίῳ, ἔφη, τούτων τὴν δικαιοσύνην τιθεῖς;
358a"Bence en güzeline," dedim, "bahtiyar olacak kişinin hem kendisi için hem de ondan doğanlar için sevmesi gereken türe."
"Ama çoğunluk böyle düşünmüyor," dedi; "onu zahmetli türden sayıyorlar: ücretler ve insanların kanaatinde iyi bir ad kazanmak için uğraşılması gereken, ama kendisi ağır olduğu için kendi başına kaçınılması gereken türden."
"Böyle düşünüldüğünü biliyorum," dedim; "Thrasymakhos da demin onu böyle bir şey diye yeriyor, adaletsizliği ise övüyordu. Ama anlaşılan ben ağır kavrayan biriyim."
ἐγὼ μὲν οἶμαι, ἦν δʼ ἐγώ, ἐν τῷ καλλίστῳ, ὃ καὶ διʼ αὑτὸ καὶ διὰ τὰ γιγνόμενα ἀπʼ αὐτοῦ ἀγαπητέον τῷ μέλλοντι μακαρίῳ ἔσεσθαι.
οὐ τοίνυν δοκεῖ, ἔφη, τοῖς πολλοῖς, ἀλλὰ τοῦ ἐπιπόνου εἴδους, ὃ μισθῶν θʼ ἕνεκα καὶ εὐδοκιμήσεων διὰ δόξαν ἐπιτηδευτέον, αὐτὸ δὲ διʼ αὑτὸ φευκτέον ὡς ὂν χαλεπόν.
οἶδα, ἦν δʼ ἐγώ, ὅτι δοκεῖ οὕτω καὶ πάλαι ὑπὸ Θρασυμάχου ὡς τοιοῦτον ὂν ψέγεται, ἀδικία δʼ ἐπαινεῖται· ἀλλʼ ἐγώ τις, ὡς ἔοικε, δυσμαθής.
358b"Haydi o hâlde," dedi, "beni de dinle; bakalım hâlâ aynı şeyi düşünecek misin. Bana öyle geliyor ki Thrasymakhos'u bir yılan gibi gereğinden erken büyüledin. Bana ise henüz ikisi hakkında yapılan ispat gönlüme göre olmadı. Çünkü her birinin ne olduğunu ve psykhē'de bulunduğunda kendi başına ne gücü olduğunu duymak istiyorum; ücretlerini ve onlardan doğanları bir kenara bırakalım. Sen de uygun görürsen şöyle yapacağım: Thrasymakhos'un sözünü yeniden canlandıracağım.
ἴθι δή, ἔφη, ἄκουσον καὶ ἐμοῦ, ἐάν σοι ἔτι ταὐτὰ δοκῇ. Θρασύμαχος γάρ μοι φαίνεται πρῳαίτερον τοῦ δέοντος ὑπὸ σοῦ ὥσπερ ὄφις κηληθῆναι, ἐμοὶ δὲ οὔπω κατὰ νοῦν ἡ ἀπόδειξις γέγονεν περὶ ἑκατέρου· ἐπιθυμῶ γὰρ ἀκοῦσαι τί τʼ ἔστιν ἑκάτερον καὶ τίνα ἔχει δύναμιν αὐτὸ καθʼ αὑτὸ ἐνὸν ἐν τῇ ψυχῇ, τοὺς δὲ μισθοὺς καὶ τὰ γιγνόμενα ἀπʼ αὐτῶν ἐᾶσαι χαίρειν. οὑτωσὶ οὖν ποιήσω, ἐὰν καὶ σοὶ δοκῇ· ἐπανανεώσομαι
358c"Önce adaletin ne olduğunu, nereden doğduğunu söylediklerini anlatacağım; ikinci olarak onunla uğraşan herkesin, iyi bir şey olduğu için değil, zorunlu bir şey olduğu için istemeyerek uğraştığını; üçüncü olarak da, söylediklerine göre adaletsiz adamın hayatı adil adamınkinden çok daha iyi olduğu için böyle yapmakta haklı olduklarını. Bana öyle gelmiyor, Sokrates; ama Thrasymakhos'u ve sayısız başkasını dinlemekten kulaklarım çınlarken bir aporia içindeyim. Adaletten yana, onun adaletsizlikten daha iyi olduğunu savunan sözü ise henüz kimseden istediğim gibi duymadım; ben onun kendi başına övüldüğünü duymak istiyorum, bunu da en çok senden duyacağımı sanıyorum.
τὸν Θρασυμάχου λόγον, καὶ πρῶτον μὲν ἐρῶ δικαιοσύνην οἷον εἶναί φασιν καὶ ὅθεν γεγονέναι, δεύτερον δὲ ὅτι πάντες αὐτὸ οἱ ἐπιτηδεύοντες ἄκοντες ἐπιτηδεύουσιν ὡς ἀναγκαῖον ἀλλʼ οὐχ ὡς ἀγαθόν, τρίτον δὲ ὅτι εἰκότως αὐτὸ δρῶσι· πολὺ γὰρ ἀμείνων ἄρα ὁ τοῦ ἀδίκου ἢ ὁ τοῦ δικαίου βίος, ὡς λέγουσιν. ἐπεὶ ἔμοιγε, ὦ Σώκρατες, οὔ τι δοκεῖ οὕτως· ἀπορῶ μέντοι διατεθρυλημένος τὰ ὦτα ἀκούων Θρασυμάχου καὶ μυρίων ἄλλων, τὸν δὲ ὑπὲρ τῆς δικαιοσύνης λόγον, ὡς
358d"Bu yüzden adaletsiz hayatı var gücümle öveceğim; övdükten sonra da senin adaletsizliği yerip adaleti nasıl övdüğünü duymak istediğimi göstereceğim. Ama bak, söylediğim hoşuna gidiyor mu?"
"Hem de her şeyden çok," dedim; "aklı başında biri başka hangi konu üzerine sık sık konuşmaktan ve dinlemekten daha çok zevk alır?"
ἄμεινον ἀδικίας, οὐδενός πω ἀκήκοα ὡς βούλομαι—βούλομαι δὲ αὐτὸ καθʼ αὑτὸ ἐγκωμιαζόμενον ἀκοῦσαι—μάλιστα δʼ οἶμαι ἂν σοῦ πυθέσθαι. διὸ κατατείνας ἐρῶ τὸν ἄδικον βίον ἐπαινῶν, εἰπὼν δὲ ἐνδείξομαί σοι ὃν τρόπον αὖ βούλομαι καὶ σοῦ ἀκούειν ἀδικίαν μὲν ψέγοντος, δικαιοσύνην δὲ ἐπαινοῦντος. ἀλλʼ ὅρα εἴ σοι βουλομένῳ ἃ λέγω.
πάντων μάλιστα, ἦν δʼ ἐγώ· περὶ γὰρ τίνος ἂν μᾶλλον πολλάκις τις νοῦν ἔχων χαίροι λέγων καὶ ἀκούων;
358e"Çok güzel söylüyorsun," dedi. "Önce söyleyeceğimi belirttiğim şeyi dinle: adaletin ne olduğunu ve nereden doğduğunu.
"Diyorlar ki haksızlık etmek tabiatça iyi, haksızlığa uğramak ise kötüdür; ama haksızlığa uğramanın kötülüğü, haksızlık etmenin iyiliğinden fazladır. Öyle ki insanlar birbirlerine haksızlık edip haksızlığa uğrayınca, ikisinin de tadına bakınca, birinden kaçınmaya ve ötekini elde etmeye gücü yetmeyenlere, ne haksızlık etmek ne de haksızlığa uğramak üzere birbirleriyle anlaşmak kârlı görünür.
κάλλιστα, ἔφη, λέγεις· καὶ ὃ πρῶτον ἔφην ἐρεῖν, περὶ τούτου ἄκουε, τί ὄν τε καὶ ὅθεν γέγονε δικαιοσύνη.
πεφυκέναι γὰρ δή φασιν τὸ μὲν ἀδικεῖν ἀγαθόν, τὸ δὲ ἀδικεῖσθαι κακόν, πλέονι δὲ κακῷ ὑπερβάλλειν τὸ ἀδικεῖσθαι ἢ ἀγαθῷ τὸ ἀδικεῖν, ὥστʼ ἐπειδὰν ἀλλήλους ἀδικῶσί τε καὶ ἀδικῶνται καὶ ἀμφοτέρων γεύωνται, τοῖς μὴ δυναμένοις τὸ
359a"Böylece kanunlar ve aralarında sözleşmeler koymaya başlamışlar, kanunun buyurduğuna da kanuna uygun ve adil demişler. Adaletin doğuşu ve ousia'sı da buymuş: haksızlık edip ceza görmemek gibi en iyi durumla, haksızlığa uğrayıp öç alamamak gibi en kötü durumun arasında bir şey. Bu ikisinin ortasında bulunan adil olan ise iyi bir şey olduğu için değil, haksızlık etmeye güç yetirilemediği için saygı gördüğünden sevilirmiş.
μὲν ἐκφεύγειν τὸ δὲ αἱρεῖν δοκεῖ λυσιτελεῖν συνθέσθαι ἀλλήλοις μήτʼ ἀδικεῖν μήτʼ ἀδικεῖσθαι· καὶ ἐντεῦθεν δὴ ἄρξασθαι νόμους τίθεσθαι καὶ συνθήκας αὑτῶν, καὶ ὀνομάσαι τὸ ὑπὸ τοῦ νόμου ἐπίταγμα νόμιμόν τε καὶ δίκαιον· καὶ εἶναι δὴ ταύτην γένεσίν τε καὶ οὐσίαν δικαιοσύνης, μεταξὺ οὖσαν τοῦ μὲν ἀρίστου ὄντος, ἐὰν ἀδικῶν μὴ διδῷ δίκην, τοῦ δὲ κακίστου, ἐὰν ἀδικούμενος τιμωρεῖσθαι ἀδύνατος ᾖ· τὸ δὲ δίκαιον ἐν μέσῳ ὂν τούτων ἀμφοτέρων ἀγαπᾶσθαι οὐχ ὡς
359b"Çünkü bunu yapabilen, gerçekten erkek olan biri, ne haksızlık etmek ne de haksızlığa uğramak üzere hiç kimseyle asla anlaşmazmış; yoksa deli olurmuş. İşte, Sokrates, söylenene göre adaletin tabiatı budur, böyledir; tabiatça da bu tür şeylerden doğar.
"Onunla uğraşanların da haksızlık etmeye güçleri yetmediği için istemeyerek uğraştıklarını en iyi, zihnimizde şöyle bir şey yaparsak anlarız.
ἀγαθόν, ἀλλʼ ὡς ἀρρωστίᾳ τοῦ ἀδικεῖν τιμώμενον· ἐπεὶ τὸν δυνάμενον αὐτὸ ποιεῖν καὶ ὡς ἀληθῶς ἄνδρα οὐδʼ ἂν ἑνί ποτε συνθέσθαι τὸ μήτε ἀδικεῖν μήτε ἀδικεῖσθαι· μαίνεσθαι γὰρ ἄν. ἡ μὲν οὖν δὴ φύσις δικαιοσύνης, ὦ Σώκρατες, αὕτη τε καὶ τοιαύτη, καὶ ἐξ ὧν πέφυκε τοιαῦτα, ὡς ὁ λόγος.
ὡς δὲ καὶ οἱ ἐπιτηδεύοντες ἀδυναμίᾳ τοῦ ἀδικεῖν ἄκοντες αὐτὸ ἐπιτηδεύουσι, μάλιστʼ ἂν αἰσθοίμεθα, εἰ τοιόνδε ποιήσαιμεν
359c"Her birine, adile de adaletsize de, istediğini yapma imkânı verelim; sonra arzunun her birini nereye götüreceğini izleyip seyredelim. O zaman adil adamı, fazlasını alma hırsı yüzünden adaletsizle aynı yola giderken suçüstü yakalarız. Her tabiat tabiatça bunun peşinden bir iyinin peşinden koşar gibi koşar; insanı zorla eşitliğe saygı göstermeye yönelten ise kanundur. Sözünü ettiğim imkân, en çok da bir zaman Lidyalı Gyges'in atasına geçtiği söylenen güç onların da eline geçse olurdu.
τῇ διανοίᾳ· δόντες ἐξουσίαν ἑκατέρῳ ποιεῖν ὅτι ἂν βούληται, τῷ τε δικαίῳ καὶ τῷ ἀδίκῳ, εἶτʼ ἐπακολουθήσαιμεν θεώμενοι ποῖ ἡ ἐπιθυμία ἑκάτερον ἄξει. ἐπʼ αὐτοφώρῳ οὖν λάβοιμεν ἂν τὸν δίκαιον τῷ ἀδίκῳ εἰς ταὐτὸν ἰόντα διὰ τὴν πλεονεξίαν, ὃ πᾶσα φύσις διώκειν πέφυκεν ὡς ἀγαθόν, νόμῳ δὲ βίᾳ παράγεται ἐπὶ τὴν τοῦ ἴσου τιμήν. εἴη δʼ ἂν ἡ ἐξουσία ἣν λέγω τοιάδε μάλιστα, εἰ αὐτοῖς γένοιτο οἵαν
359d"Anlattıklarına göre o, Lidya'nın o zamanki hükümdarının yanında ücretle çalışan bir çobanmış. Sağanak bir yağmurla bir deprem olunca toprak yarılmış, sürüsünü otlattığı yerde bir yarık açılmış. Bunu görünce şaşırmış ve aşağı inmiş; orada masallarda anlatılan başka harikaların yanı sıra içi boş, pencereli, tunçtan bir at görmüş. Pencerelerden eğilip bakınca içinde, insan boyundan büyük görünen bir ölü görmüş. Ölünün üstünde elindeki altın yüzükten başka hiçbir şey yokmuş; o da yüzüğü çıkarıp almış ve yukarı çıkmış.
ποτέ φασιν δύναμιν τῷ [Γύγου] τοῦ Λυδοῦ προγόνῳ γενέσθαι. εἶναι μὲν γὰρ αὐτὸν ποιμένα θητεύοντα παρὰ τῷ τότε Λυδίας ἄρχοντι, ὄμβρου δὲ πολλοῦ γενομένου καὶ σεισμοῦ ῥαγῆναί τι τῆς γῆς καὶ γενέσθαι χάσμα κατὰ τὸν τόπον ᾗ ἔνεμεν. ἰδόντα δὲ καὶ θαυμάσαντα καταβῆναι καὶ ἰδεῖν ἄλλα τε δὴ ἃ μυθολογοῦσιν θαυμαστὰ καὶ ἵππον χαλκοῦν, κοῖλον, θυρίδας ἔχοντα, καθʼ ἃς ἐγκύψαντα ἰδεῖν ἐνόντα νεκρόν, ὡς φαίνεσθαι μείζω ἢ κατʼ ἄνθρωπον, τοῦτον δὲ ἄλλο μὲν οὐδέν, περὶ δὲ
359e"Sürülerle ilgili durumu her ay krala bildirmek için çobanlar âdetleri üzere toplanınca, o da parmağında yüzükle gelmiş.
"Ötekilerle birlikte otururken yüzüğün kaşını tesadüfen kendine doğru, elinin içine çevirmiş; bunu yapınca da yanında oturanlara görünmez olmuş, onlar da ondan, gitmiş biri hakkında konuşur gibi konuşmaya başlamışlar.
τῇ χειρὶ χρυσοῦν δακτύλιον ὄν⟨τα⟩ περιελόμενον ἐκβῆναι. συλλόγου δὲ γενομένου τοῖς ποιμέσιν εἰωθότος, ἵνʼ ἐξαγγέλλοιεν κατὰ μῆνα τῷ βασιλεῖ τὰ περὶ τὰ ποίμνια, ἀφικέσθαι καὶ ἐκεῖνον ἔχοντα τὸν δακτύλιον·
καθήμενον οὖν μετὰ τῶν ἄλλων τυχεῖν τὴν σφενδόνην τοῦ δακτυλίου περιαγαγόντα πρὸς ἑαυτὸν εἰς τὸ εἴσω τῆς χειρός, τούτου δὲ γενομένου
360a"Şaşırmış, yüzüğü yeniden yoklayarak kaşını dışa çevirmiş; çevirince de görünür olmuş. Bunu fark edince yüzüğün gerçekten bu gücü olup olmadığını denemiş; gerçekten de kaşı içe çevirince görünmez, dışa çevirince görünür oluyormuş. Bunu anlayınca hemen krala gönderilen ulaklar arasına girmeyi başarmış; oraya varınca kralın karısını baştan çıkarmış, onunla birlikte krala saldırıp onu öldürmüş ve böylece hükümdarlığı ele geçirmiş.
ἀφανῆ αὐτὸν γενέσθαι τοῖς παρακαθημένοις, καὶ διαλέγεσθαι ὡς περὶ οἰχομένου. καὶ τὸν θαυμάζειν τε καὶ πάλιν ἐπιψηλαφῶντα τὸν δακτύλιον στρέψαι ἔξω τὴν σφενδόνην, καὶ στρέψαντα φανερὸν γενέσθαι. καὶ τοῦτο ἐννοήσαντα ἀποπειρᾶσθαι τοῦ δακτυλίου εἰ ταύτην ἔχοι τὴν δύναμιν, καὶ αὐτῷ οὕτω συμβαίνειν, στρέφοντι μὲν εἴσω τὴν σφενδόνην ἀδήλῳ γίγνεσθαι, ἔξω δὲ δήλῳ· αἰσθόμενον δὲ εὐθὺς διαπράξασθαι τῶν ἀγγέλων γενέσθαι τῶν παρὰ τὸν βασιλέα, ἐλθόντα
360b"Şimdi böyle iki yüzük olsa da birini adil adam, ötekini adaletsiz adam taksa, öyle görünüyor ki hiç kimse adalette kalacak, başkasının malından uzak durup ona dokunmamaya katlanacak kadar çelikten olamaz. Oysa çarşıdan istediğini korkusuzca alabilecek, evlere girip istediğiyle yatabilecek, istediğini öldürüp istediğini zincirlerinden kurtarabilecek, öteki işlerde de insanlar arasında bir tanrı gibi davranabilecektir.
δὲ καὶ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ μοιχεύσαντα, μετʼ ἐκείνης ἐπιθέμενον τῷ βασιλεῖ ἀποκτεῖναι καὶ τὴν ἀρχὴν οὕτω κατασχεῖν. εἰ οὖν δύο τοιούτω δακτυλίω γενοίσθην, καὶ τὸν μὲν ὁ δίκαιος περιθεῖτο, τὸν δὲ ὁ ἄδικος, οὐδεὶς ἂν γένοιτο, ὡς δόξειεν, οὕτως ἀδαμάντινος, ὃς ἂν μείνειεν ἐν τῇ δικαιοσύνῃ καὶ τολμήσειεν ἀπέχεσθαι τῶν ἀλλοτρίων καὶ μὴ ἅπτεσθαι, ἐξὸν αὐτῷ καὶ ἐκ τῆς ἀγορᾶς ἀδεῶς ὅτι βούλοιτο λαμβάνειν,
360c"Böyle yapınca da ötekinden hiç farklı davranmaz; ikisi de aynı yola gider. Bu da, denebilir ki, hiç kimsenin isteyerek değil, zorlandığı için adil olduğunun, adaletin kişi için bir iyi olmadığının büyük bir kanıtıdır; çünkü herkes, haksızlık edebileceğini düşündüğü her yerde haksızlık eder. Herkes adaletsizliğin kişi için adaletten çok daha kârlı olduğunu düşünür; bu görüşü savunan biri de onun doğru düşündüğünü söyleyecektir.
καὶ εἰσιόντι εἰς τὰς οἰκίας συγγίγνεσθαι ὅτῳ βούλοιτο, καὶ ἀποκτεινύναι καὶ ἐκ δεσμῶν λύειν οὕστινας βούλοιτο, καὶ τἆλλα πράττειν ἐν τοῖς ἀνθρώποις ἰσόθεον ὄντα. οὕτω δὲ δρῶν οὐδὲν ἂν διάφορον τοῦ ἑτέρου ποιοῖ, ἀλλʼ ἐπὶ ταὔτʼ ἂν ἴοιεν ἀμφότεροι. καίτοι μέγα τοῦτο τεκμήριον ἂν φαίη τις ὅτι οὐδεὶς ἑκὼν δίκαιος ἀλλʼ ἀναγκαζόμενος, ὡς οὐκ ἀγαθοῦ ἰδίᾳ ὄντος, ἐπεὶ ὅπου γʼ ἂν οἴηται ἕκαστος οἷός τε ἔσεσθαι ἀδικεῖν, ἀδικεῖν. λυσιτελεῖν γὰρ δὴ οἴεται πᾶς ἀνὴρ πολὺ
360d"Çünkü böyle bir imkânı ele geçiren biri hiçbir zaman haksızlık etmek istemese, başkasının malına el sürmese, bunu görenlere en sefil ve en akılsız adam gibi görünür; gerçi haksızlığa uğrama korkusuyla birbirlerini aldatarak birbirlerinin yanında onu överler. Bu konu da böyle.
μᾶλλον ἰδίᾳ τὴν ἀδικίαν τῆς δικαιοσύνης, ἀληθῆ οἰόμενος, ὡς φήσει ὁ περὶ τοῦ τοιούτου λόγου λέγων· ἐπεὶ εἴ τις τοιαύτης ἐξουσίας ἐπιλαβόμενος μηδέν ποτε ἐθέλοι ἀδικῆσαι μηδὲ ἅψαιτο τῶν ἀλλοτρίων, ἀθλιώτατος μὲν ἂν δόξειεν εἶναι τοῖς αἰσθανομένοις καὶ ἀνοητότατος, ἐπαινοῖεν δʼ ἂν αὐτὸν ἀλλήλων ἐναντίον ἐξαπατῶντες ἀλλήλους διὰ τὸν τοῦ ἀδικεῖσθαι φόβον. ταῦτα μὲν οὖν δὴ οὕτω.
360e"Sözünü ettiğimiz hayatlar hakkındaki yargıya gelince, en adil adamla en adaletsiz adamı birbirinden ayırırsak doğru bir yargıda bulunabiliriz; ayırmazsak bulunamayız. Peki bu ayırma nasıl olacak? Şöyle: adaletsizden adaletsizliğinden, adilden de adaletinden hiçbir şey eksiltmeyelim; ikisini de kendi yolunda kusursuz kabul edelim.
"Önce adaletsiz adam usta zanaatkârlar gibi davransın. Usta bir kaptan ya da hekim, tekhnē'sinde imkânsız olanla mümkün olanı sezer; birine girişir, ötekini bırakır; bir yerde yanılırsa da hatasını düzeltmeye gücü yeter.
τὴν δὲ κρίσιν αὐτὴν τοῦ βίου πέρι ὧν λέγομεν, ἐὰν διαστησώμεθα τόν τε δικαιότατον καὶ τὸν ἀδικώτατον, οἷοί τʼ ἐσόμεθα κρῖναι ὀρθῶς· εἰ δὲ μή, οὔ. τίς οὖν δὴ ἡ διάστασις; ἥδε· μηδὲν ἀφαιρῶμεν μήτε τοῦ ἀδίκου ἀπὸ τῆς ἀδικίας, μήτε τοῦ δικαίου ἀπὸ τῆς δικαιοσύνης, ἀλλὰ τέλεον ἑκάτερον εἰς τὸ ἑαυτοῦ ἐπιτήδευμα τιθῶμεν.
πρῶτον μὲν οὖν ὁ ἄδικος ὥσπερ οἱ δεινοὶ δημιουργοὶ ποιείτω—οἷον κυβερνήτης ἄκρος ἢ ἰατρὸς τά τε ἀδύνατα ἐν τῇ τέχνῃ καὶ τὰ δυνατὰ διαισθάνεται,
361a"Adaletsiz adam da, gerçekten adaletsiz olacaksa, haksızlıklarına doğru biçimde girişsin ve yakalanmasın. Yakalananı beceriksiz saymak gerekir; çünkü adaletsizliğin son haddi, adil olmadığı hâlde adil görünmektir. O hâlde kusursuzca adaletsiz olana en kusursuz adaletsizliği vermeli, ondan hiçbir şey eksiltmemeli; en büyük haksızlıkları yaparken kendisine adalet konusunda en büyük ünü sağlamış olmasına izin vermeliyiz.
καὶ τοῖς μὲν ἐπιχειρεῖ, τὰ δὲ ἐᾷ· ἔτι δὲ ἐὰν ἄρα πῃ σφαλῇ, ἱκανὸς ἐπανορθοῦσθαι—οὕτω καὶ ὁ ἄδικος ἐπιχειρῶν ὀρθῶς τοῖς ἀδικήμασιν λανθανέτω, εἰ μέλλει σφόδρα ἄδικος εἶναι. τὸν ἁλισκόμενον δὲ φαῦλον ἡγητέον· ἐσχάτη γὰρ ἀδικία δοκεῖν δίκαιον εἶναι μὴ ὄντα. δοτέον οὖν τῷ τελέως ἀδίκῳ τὴν τελεωτάτην ἀδικίαν, καὶ οὐκ ἀφαιρετέον ἀλλʼ ἐατέον τὰ μέγιστα ἀδικοῦντα τὴν μεγίστην δόξαν αὑτῷ
361b"Bir yerde yanılırsa hatasını düzeltebilsin; haksızlıklarından biri ortaya çıkarsa ikna edecek kadar iyi konuşabilsin; cesareti, gücü, dostları ve mal varlığı sayesinde de zor kullanmak gereken yerde zor kullanabilsin. Onu böyle koyduktan sonra sözümüzde yanına adil adamı dikelim: Aiskhylos'un dediği gibi iyi görünmeyi değil, iyi olmayı isteyen, yalın ve soylu bir adam. Ondan görünüşü almak gerek. Çünkü adil görünürse, böyle göründüğü için kendisine şerefler ve armağanlar verilir.
παρεσκευακέναι εἰς δικαιοσύνην, καὶ ἐὰν ἄρα σφάλληταί τι, ἐπανορθοῦσθαι δυνατῷ εἶναι, λέγειν τε ἱκανῷ ὄντι πρὸς τὸ πείθειν, ἐάν τι μηνύηται τῶν ἀδικημάτων, καὶ βιάσασθαι ὅσα ἂν βίας δέηται, διά τε ἀνδρείαν καὶ ῥώμην καὶ διὰ παρασκευὴν φίλων καὶ οὐσίας. τοῦτον δὲ τοιοῦτον θέντες τὸν δίκαιον αὖ παρʼ αὐτὸν ἱστῶμεν τῷ λόγῳ, ἄνδρα ἁπλοῦν καὶ γενναῖον, κατʼ Αἰσχύλον οὐ δοκεῖν ἀλλʼ εἶναι ἀγαθὸν ἐθέλοντα. ἀφαιρετέον δὴ τὸ δοκεῖν. εἰ γὰρ δόξει δίκαιος
361c"O zaman adil olanın kendisi için mi, armağanlar ve şerefler için mi böyle olduğu belli olmaz. Bu yüzden onu adaletten başka her şeyden soymalı, ötekinin tam tersi bir duruma koymalıyız. Hiç haksızlık etmediği hâlde adaletsizlik konusunda en kötü üne sahip olsun ki, kötü üne ve onun getirdiklerine aldırmamakla adalette sınanmış olsun. Ölünceye kadar hiç değişmeden yürüsün; ömrü boyunca adaletsiz görünsün ama adil olsun. Böylece ikisi de, biri adaletin, öteki adaletsizliğin son haddine varınca, hangisinin daha mesut olduğuna karar verilsin.
εἶναι, ἔσονται αὐτῷ τιμαὶ καὶ δωρεαὶ δοκοῦντι τοιούτῳ εἶναι· ἄδηλον οὖν εἴτε τοῦ δικαίου εἴτε τῶν δωρεῶν τε καὶ τιμῶν ἕνεκα τοιοῦτος εἴη. γυμνωτέος δὴ πάντων πλὴν δικαιοσύνης καὶ ποιητέος ἐναντίως διακείμενος τῷ προτέρῳ· μηδὲν γὰρ ἀδικῶν δόξαν ἐχέτω τὴν μεγίστην ἀδικίας, ἵνα ᾖ βεβασανισμένος εἰς δικαιοσύνην τῷ μὴ τέγγεσθαι ὑπὸ κακοδοξίας καὶ τῶν ὑπʼ αὐτῆς γιγνομένων, ἀλλὰ ἴτω ἀμετάστατος μέχρι
361d"Vay canına, sevgili Glaukon," dedim, "her ikisini de, sanki birer heykelmiş gibi, yargı için ne güçlü bir şekilde arındırıp parlatıyorsun!"
"Elimden geldiğince," dedi. "Onlar böyle olunca, her birini nasıl bir hayatın beklediğini sözle anlatmak artık zor değil sanırım.
θανάτου, δοκῶν μὲν εἶναι ἄδικος διὰ βίου, ὢν δὲ δίκαιος, ἵνα ἀμφότεροι εἰς τὸ ἔσχατον ἐληλυθότες, ὁ μὲν δικαιοσύνης, ὁ δὲ ἀδικίας, κρίνωνται ὁπότερος αὐτοῖν εὐδαιμονέστερος.
βαβαῖ, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ φίλε Γλαύκων, ὡς ἐρρωμένως ἑκάτερον ὥσπερ ἀνδριάντα εἰς τὴν κρίσιν ἐκκαθαίρεις τοῖν ἀνδροῖν.
ὡς μάλιστʼ, ἔφη, δύναμαι. ὄντοιν δὲ τοιούτοιν, οὐδὲν ἔτι, ὡς ἐγᾦμαι, χαλεπὸν ἐπεξελθεῖν τῷ λόγῳ οἷος ἑκάτερον
361e"Anlatmak gerek o hâlde. Söylenenler biraz kaba olursa, bunları benim değil, Sokrates, adaletsizliği adaletin önüne koyarak övenlerin söylediğini düşün.
"Şöyle diyecekler: böyle bir durumdaki adil adam kırbaçlanacak, işkence görecek, zincire vurulacak, gözleri dağlanacak, sonunda her türlü kötülüğe katlandıktan sonra kazığa geçirilecek ve adil olmayı değil, adil görünmeyi istemek gerektiğini anlayacak.
βίος ἐπιμένει. λεκτέον οὖν· καὶ δὴ κἂν ἀγροικοτέρως λέγηται, μὴ ἐμὲ οἴου λέγειν, ὦ Σώκρατες, ἀλλὰ τοὺς ἐπαινοῦντας πρὸ δικαιοσύνης ἀδικίαν.
ἐροῦσι δὲ τάδε, ὅτι οὕτω διακείμενος ὁ δίκαιος μαστιγώσεται, στρεβλώσεται, δεδήσεται,
362a"Meğer Aiskhylos'un sözünü adaletsiz adam için söylemek çok daha doğruymuş. Çünkü diyecekler ki adaletsiz adam, gerçekte hakikate dayanan bir işle uğraştığı ve kanaate göre yaşamadığı için, adaletsiz görünmeyi değil, adaletsiz olmayı ister; gönlünde açtığı derin evlekten ürün devşirir, *oradan filizlenir sağlam öğütler.*
ἐκκαυθήσεται τὠφθαλμώ, τελευτῶν πάντα κακὰ παθὼν ἀνασχινδυλευθήσεται καὶ γνώσεται ὅτι οὐκ εἶναι δίκαιον ἀλλὰ δοκεῖν δεῖ ἐθέλειν. τὸ δὲ τοῦ Αἰσχύλου πολὺ ἦν ἄρα ὀρθότερον λέγειν κατὰ τοῦ ἀδίκου. τῷ ὄντι γὰρ φήσουσι τὸν ἄδικον, ἅτε ἐπιτηδεύοντα πρᾶγμα ἀληθείας ἐχόμενον καὶ οὐ πρὸς δόξαν ζῶντα, οὐ δοκεῖν ἄδικον ἀλλʼ εἶναι ἐθέλειν, βαθεῖαν ἄλοκα διὰ φρενὸς καρπούμενον,
362b"Önce, adil göründüğü için şehirde yönetimi ele alır; sonra istediği aileden evlenir, istediği kişilerle çocuklarını evlendirir, dilediği kimselerle anlaşmalar yapıp ortaklıklar kurar; bütün bunlardan da, haksızlık etmekten çekinmediği için kazanç sağlayarak faydalanır. Özel ya da kamusal çekişmelere girdiğinde üstün gelir, düşmanlarından fazlasını alır; fazlasını alarak da zenginleşir.
ἐξ ἧς τὰ κεδνὰ βλαστάνει βουλεύματα, Aesch. Seven 592-594 πρῶτον μὲν ἄρχειν ἐν τῇ πόλει δοκοῦντι δικαίῳ εἶναι, ἔπειτα γαμεῖν ὁπόθεν ἂν βούληται, ἐκδιδόναι εἰς οὓς ἂν βούληται, συμβάλλειν, κοινωνεῖν οἷς ἂν ἐθέλῃ, καὶ παρὰ ταῦτα πάντα ὠφελεῖσθαι κερδαίνοντα τῷ μὴ δυσχεραίνειν τὸ ἀδικεῖν· εἰς ἀγῶνας τοίνυν ἰόντα καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ περιγίγνεσθαι καὶ πλεονεκτεῖν τῶν ἐχθρῶν, πλεονεκτοῦντα δὲ πλουτεῖν καὶ
362c"Dostlarına iyilik eder, düşmanlarına zarar verir; tanrılara bol bol ve görkemli kurbanlar sunar, adaklar adar; tanrılara da insanlardan dilediklerine de adil adamdan çok daha iyi hizmet eder. Öyle ki tanrıların da onu adil adamdan daha çok sevmesi akla daha yatkın olur. İşte böyle, Sokrates, diyorlar, tanrılar da insanlar da adaletsiz adama adil adamdan daha iyi bir hayat hazırlarlar."
τούς τε φίλους εὖ ποιεῖν καὶ τοὺς ἐχθροὺς βλάπτειν, καὶ θεοῖς θυσίας καὶ ἀναθήματα ἱκανῶς καὶ μεγαλοπρεπῶς θύειν τε καὶ ἀνατιθέναι, καὶ θεραπεύειν τοῦ δικαίου πολὺ ἄμεινον τοὺς θεοὺς καὶ τῶν ἀνθρώπων οὓς ἂν βούληται, ὥστε καὶ θεοφιλέστερον αὐτὸν εἶναι μᾶλλον προσήκειν ἐκ τῶν εἰκότων ἢ τὸν δίκαιον. οὕτω φασίν, ὦ Σώκρατες, παρὰ θεῶν καὶ παρʼ ἀνθρώπων τῷ ἀδίκῳ παρεσκευάσθαι τὸν βίον ἄμεινον ἢ τῷ δικαίῳ.
362dGlaukon bunları söyleyince ben de buna karşı bir şey söylemeyi aklımdan geçiriyordum ki kardeşi Adeimantos, "Sokrates," dedi, "konunun yeterince anlatıldığını sanmıyorsun herhalde?"
"Ya ne?" dedim.
"En çok söylenmesi gereken şey söylenmedi," dedi.
"O hâlde," dedim, "atasözündeki gibi kardeş kardeşe yardım etsin. Onun bir eksiği varsa sen de yardıma koş. Gerçi onun söyledikleri bile beni yere sermeye ve adalete yardım edemez hâle getirmeye yetti."
ταῦτʼ εἰπόντος τοῦ Γλαύκωνος ἐγὼ μὲν αὖ ἐν νῷ εἶχόν τι λέγειν πρὸς ταῦτα, ὁ δὲ ἀδελφὸς αὐτοῦ Ἀδείμαντος, οὔ τί που οἴει, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἱκανῶς εἰρῆσθαι περὶ τοῦ λόγου;
ἀλλὰ τί μήν; εἶπον.
αὐτό, ἦ δʼ ὅς, οὐκ εἴρηται ὃ μάλιστα ἔδει ῥηθῆναι.
οὐκοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, τὸ λεγόμενον, ἀδελφὸς ἀνδρὶ παρείη· ὥστε καὶ σύ, εἴ τι ὅδε ἐλλείπει, ἐπάμυνε. καίτοι ἐμέ γε ἱκανὰ καὶ τὰ ὑπὸ τούτου ῥηθέντα καταπαλαῖσαι καὶ ἀδύνατον ποιῆσαι βοηθεῖν δικαιοσύνῃ.
362e"Boş laf," dedi; "şunları da dinle. Onun söylediklerine karşıt sözleri, adaleti övüp adaletsizliği yerenlerin sözlerini de gözden geçirmemiz gerek ki Glaukon'un ne demek istediği daha açık ortaya çıksın.
"Babalar oğullarına, birini kollayan herkes de kolladığına adil olmak gerektiğini söyler, öğütler; ama adaletin kendisini değil, ondan gelen iyi ünü överler: adil göründüğü için bu kanaat sayesinde ona yönetim görevleri, evlilikler ve Glaukon'un demin saydığı, iyi ünden adil adama gelen her şey nasip olsun diye.
καὶ ὅς, οὐδέν, ἔφη, λέγεις· ἀλλʼ ἔτι καὶ τάδε ἄκουε. δεῖ γὰρ διελθεῖν ἡμᾶς καὶ τοὺς ἐναντίους λόγους ὧν ὅδε εἶπεν, οἳ δικαιοσύνην μὲν ἐπαινοῦσιν, ἀδικίαν δὲ ψέγουσιν, ἵνʼ ᾖ σαφέστερον ὅ μοι δοκεῖ βούλεσθαι Γλαύκων.
λέγουσι δέ που καὶ παρακελεύονται πατέρες τε ὑέσιν, καὶ πάντες οἱ
363a"Bunlar kanaatlerden doğan şeyleri daha da ileri götürürler: tanrılar katındaki iyi ünü de işe katınca, tanrıların dindar insanlara verdiğini söyledikleri sayısız iyiliği sayıp dökerler. Soylu Hesiodos ile Homeros da öyle söyler. Biri, tanrıların adil insanlar için meşeleri öyle yaptığını söyler ki tepelerinde palamut, gövdelerinde arı taşırlar; yünlü koyunlar yapağılarıyla ağırlaşır.
"Bunlara bağlı daha birçok iyilikten de söz eder.
τινῶν κηδόμενοι, ὡς χρὴ δίκαιον εἶναι, οὐκ αὐτὸ δικαιοσύνην ἐπαινοῦντες ἀλλὰ τὰς ἀπʼ αὐτῆς εὐδοκιμήσεις, ἵνα δοκοῦντι δικαίῳ εἶναι γίγνηται ἀπὸ τῆς δόξης ἀρχαί τε καὶ γάμοι καὶ ὅσαπερ Γλαύκων διῆλθεν ἄρτι, ἀπὸ τοῦ εὐδοκιμεῖν ὄντα τῷ δικαίῳ. ἐπὶ πλέον δὲ οὗτοι τὰ τῶν δοξῶν λέγουσιν. τὰς γὰρ παρὰ θεῶν εὐδοκιμήσεις ἐμβάλλοντες ἄφθονα ἔχουσι λέγειν ἀγαθά, τοῖς ὁσίοις ἅ φασι θεοὺς διδόναι· ὥσπερ ὁ γενναῖος Ἡσίοδός τε καὶ Ὅμηρός φασιν, ὁ μὲν τὰς δρῦς
363b"Öteki de buna yakın şeyler söyler; der ki biri için …kusursuz bir kral gibi, tanrıdan korkan, adaleti ayakta tutan; kara toprak ona buğday ve arpa verir, ağaçlar meyveyle ağırlaşır, *koyunlar durmadan doğurur, deniz balık sunar.*
τοῖς δικαίοις τοὺς θεοὺς ποιεῖν ἄκρας μέν τε φέρειν βαλάνους, μέσσας δὲ μελίσσας· εἰροπόκοι δʼ ὄιες, φησίν, μαλλοῖς καταβεβρίθασι Hes. WD 232, καὶ ἄλλα δὴ πολλὰ ἀγαθὰ τούτων ἐχόμενα. παραπλήσια δὲ καὶ ὁ ἕτερος· ὥς τέ τευ γάρ φησιν … ἢ βασιλῆος ἀμύμονος ὅς τε θεουδὴς εὐδικίας ἀνέχῃσι, φέρῃσι δὲ γαῖα μέλαινα
363c"Musaios ile oğlu ise adil insanlara tanrılardan bunlardan da gösterişli iyilikler bahşederler: söyledikleri sözlerde onları Hades'e götürüp sedirlere yatırır, dindarlar için bir şölen hazırlar, başlarına çelenkler koyup bütün zamanlarını sarhoş geçirmelerini sağlarlar; aretē'nin en güzel ödülünün sonsuz sarhoşluk olduğunu düşünürler.
πυροὺς καὶ κριθάς, βρίθῃσι δὲ δένδρεα καρπῷ, τίκτῃ δʼ ἔμπεδα μῆλα, θάλασσα δὲ παρέχῃ ἰχθῦς. Hom. Od. 19.109 Μουσαῖος δὲ τούτων νεανικώτερα τἀγαθὰ καὶ ὁ ὑὸς αὐτοῦ παρὰ θεῶν διδόασιν τοῖς δικαίοις· εἰς Ἅιδου γὰρ ἀγαγόντες τῷ λόγῳ καὶ κατακλίναντες καὶ συμπόσιον τῶν ὁσίων κατασκευάσαντες ἐστεφανωμένους ποιοῦσιν τὸν ἅπαντα χρόνον
363d"Başkaları tanrılardan gelen ödülleri bundan da öteye uzatırlar: dindar ve yeminine sadık insanın ardında çocuklarının çocuklarının, bütün bir soyun kaldığını söylerler. Adaleti bunlarla ve bunlar gibi şeylerle överler. Dinsizleri ve adaletsizleri ise Hades'te bir çamura gömer, kalburla su taşımaya zorlarlar; daha yaşarken de onları kötü bir üne düşürürler: Glaukon'un adil olup adaletsiz sanılanlar için saydığı cezaları onlar adaletsizler için söylerler; başka bir şey bilmezler.
ἤδη διάγειν μεθύοντας, ἡγησάμενοι κάλλιστον ἀρετῆς μισθὸν μέθην αἰώνιον. οἱ δʼ ἔτι τούτων μακροτέρους ἀποτείνουσιν μισθοὺς παρὰ θεῶν· παῖδας γὰρ παίδων φασὶ καὶ γένος κατόπισθεν λείπεσθαι τοῦ ὁσίου καὶ εὐόρκου. ταῦτα δὴ καὶ ἄλλα τοιαῦτα ἐγκωμιάζουσιν δικαιοσύνην· τοὺς δὲ ἀνοσίους αὖ καὶ ἀδίκους εἰς πηλόν τινα κατορύττουσιν ἐν Ἅιδου καὶ κοσκίνῳ ὕδωρ ἀναγκάζουσι φέρειν, ἔτι τε ζῶντας
363e"Her birine yapılan övgü ve yergi işte budur.
"Bunlara ek olarak, Sokrates, adalet ve adaletsizlik hakkında hem halk arasında söylenen hem de şairlerin dile getirdiği başka bir söz türüne de bak.
εἰς κακὰς δόξας ἄγοντες, ἅπερ Γλαύκων περὶ τῶν δικαίων δοξαζομένων δὲ ἀδίκων διῆλθε τιμωρήματα, ταῦτα περὶ τῶν ἀδίκων λέγουσιν, ἄλλα δὲ οὐκ ἔχουσιν. ὁ μὲν οὖν ἔπαινος καὶ ὁ ψόγος οὗτος ἑκατέρων.
πρὸς δὲ τούτοις σκέψαι, ὦ Σώκρατες, ἄλλο αὖ εἶδος λόγων περὶ δικαιοσύνης τε καὶ ἀδικίας ἰδίᾳ τε λεγόμενον
364a"Hepsi bir ağızdan itidal ile adaletin güzel ama zor ve zahmetli olduğunu, ölçüsüzlük ile adaletsizliğin ise hoş ve kolay elde edilir olduğunu, yalnızca kanaatte ve kanunda ayıp sayıldığını terennüm ederler. Adaletsiz işlerin çoğu zaman adil işlerden daha kârlı olduğunu söylerler. Kötü ama zengin ve başka güçlere sahip insanları halk önünde de özelde de seve seve mesut sayar, onurlandırırlar; zayıf ve yoksul olanları ise ötekilerden daha iyi olduklarını kabul ettikleri hâlde hor görür, küçümserler.
καὶ ὑπὸ ποιητῶν. πάντες γὰρ ἐξ ἑνὸς στόματος ὑμνοῦσιν ὡς καλὸν μὲν ἡ σωφροσύνη τε καὶ δικαιοσύνη, χαλεπὸν μέντοι καὶ ἐπίπονον, ἀκολασία δὲ καὶ ἀδικία ἡδὺ μὲν καὶ εὐπετὲς κτήσασθαι, δόξῃ δὲ μόνον καὶ νόμῳ αἰσχρόν· λυσιτελέστερα δὲ τῶν δικαίων τὰ ἄδικα ὡς ἐπὶ τὸ πλῆθος λέγουσι, καὶ πονηροὺς πλουσίους καὶ ἄλλας δυνάμεις ἔχοντας εὐδαιμονίζειν καὶ τιμᾶν εὐχερῶς ἐθέλουσιν δημοσίᾳ τε καὶ ἰδίᾳ, τοὺς δὲ ἀτιμάζειν καὶ ὑπερορᾶν, οἳ ἄν πῃ ἀσθενεῖς τε
364b"Bütün bu sözler içinde tanrılar ve aretē hakkında söylenenler en şaşırtıcı olanlardır: güya tanrılar da birçok iyi insana talihsizlik ve kötü bir hayat, bunların tersine de ters bir kader vermişler. Dilenci rahipler ve kâhinler zenginlerin kapısına gidip onları şuna inandırırlar: kurbanlar ve büyülü sözlerle tanrılardan sağlanmış bir güç kendilerindeymiş; birinin kendisinin ya da atalarının işlediği bir haksızlık varsa hazlar ve şölenler eşliğinde onun kefaretini ödetebilirlermiş. Biri bir düşmanına zarar vermek isterse, adil olsun adaletsiz olsun, az bir masrafla birtakım çağırma ve bağlama büyüleriyle ona zarar verebilirmiş; çünkü dediklerine göre tanrıları kendilerine hizmet etmeye ikna ediyorlarmış.
καὶ πένητες ὦσιν, ὁμολογοῦντες αὐτοὺς ἀμείνους εἶναι τῶν ἑτέρων. τούτων δὲ πάντων οἱ περὶ θεῶν τε λόγοι καὶ ἀρετῆς θαυμασιώτατοι λέγονται, ὡς ἄρα καὶ θεοὶ πολλοῖς μὲν ἀγαθοῖς δυστυχίας τε καὶ βίον κακὸν ἔνειμαν, τοῖς δʼ ἐναντίοις ἐναντίαν μοῖραν. ἀγύρται δὲ καὶ μάντεις ἐπὶ πλουσίων θύρας ἰόντες πείθουσιν ὡς ἔστι παρὰ σφίσι δύναμις ἐκ θεῶν ποριζομένη θυσίαις τε καὶ ἐπῳδαῖς, εἴτε τι
364c"Bütün bu sözlerine şairleri tanık getirirler. Kimileri, kötülüğün kolay, aretē'ye giden yolun ise uzun, engebeli ve dik olduğunu anlatıp şu dizeleri okur: kötülüğü sürüyle seçmek kolaydır; yolu düzdür, pek yakında oturur; *ama tanrılar aretē'nin önüne ter koymuşlar.*
ἀδίκημά του γέγονεν αὐτοῦ ἢ προγόνων, ἀκεῖσθαι μεθʼ ἡδονῶν τε καὶ ἑορτῶν, ἐάν τέ τινα ἐχθρὸν πημῆναι ἐθέλῃ, μετὰ σμικρῶν δαπανῶν ὁμοίως δίκαιον ἀδίκῳ βλάψει ἐπαγωγαῖς τισιν καὶ καταδέσμοις, τοὺς θεούς, ὥς φασιν, πείθοντές σφισιν ὑπηρετεῖν. τούτοις δὲ πᾶσιν τοῖς λόγοις μάρτυρας ποιητὰς ἐπάγονται οἱ μὲν κακίας πέρι, εὐπετείας διδόντες, ὡς τὴν μὲν κακότητα καὶ ἰλαδὸν ἔστιν ἑλέσθαι
364d"Kimileri de tanrıların insanlar tarafından yoldan döndürülebileceğine Homeros'u tanık gösterirler, çünkü o da şöyle demiştir: tanrıların kendileri bile yalvarmaya yatkındır; insanlar kurbanlarla, tatlı dualarla, sunulara ve kurban dumanına yalvararak onları yatıştırır, *biri haddini aşıp suç işlediğinde.*
ῥηϊδίως· λείη μὲν ὁδός, μάλα δʼ ἐγγύθι ναίει· τῆς δʼ ἀρετῆς ἱδρῶτα θεοὶ προπάροιθεν ἔθηκαν Hes. WD 287-289 καί τινα ὁδὸν μακράν τε καὶ τραχεῖαν καὶ ἀνάντη· οἱ δὲ τῆς τῶν θεῶν ὑπʼ ἀνθρώπων παραγωγῆς τὸν Ὅμηρον μαρτύρονται, ὅτι καὶ ἐκεῖνος εἶπεν— λιστοὶ δέ τε καὶ θεοὶ αὐτοί, καὶ τοὺς μὲν θυσίαισι καὶ εὐχωλαῖς ἀγαναῖσιν
364e"Musaios'un ve Orpheus'un, dediklerine göre Selene'nin ve Musaların soyundan gelenlerin bir yığın kitabını ortaya koyar, bunlara göre kurban ayinleri yaparlar. Yalnız tek tek kişileri değil, şehirleri de inandırırlar: güya hem yaşayanlar hem de ölmüş olanlar için, kurbanlar ve hazlı eğlencelerle haksızlıklardan kurtulmak ve arınmak mümkünmüş. Bunlara erginleme derler; bunlar bizi öteki dünyanın kötülüklerinden kurtarırmış, kurban sunmayanları ise korkunç şeyler beklermiş.
λοιβῇ τε κνίσῃ τε παρατρωπῶσʼ ἄνθρωποι λισσόμενοι, ὅτε κέν τις ὑπερβήῃ καὶ ἁμάρτῃ. Hom. Il. 9.497
βίβλων δὲ ὅμαδον παρέχονται Μουσαίου καὶ Ὀρφέως, Σελήνης τε καὶ Μουσῶν ἐκγόνων, ὥς φασι, καθʼ ἃς θυηπολοῦσιν, πείθοντες οὐ μόνον ἰδιώτας ἀλλὰ καὶ πόλεις, ὡς ἄρα λύσεις τε καὶ καθαρμοὶ ἀδικημάτων διὰ θυσιῶν καὶ
365a"Sevgili Sokrates," dedi, "aretē ve kötülük hakkında, insanların ve tanrıların onlara ne kadar değer verdiği konusunda söylenen bu kadar çok ve bu türden sözü duyan gençlerin psykhē'leri ne yapar sanıyoruz? Hele tabiatça yetenekli, söylenen her şeyin üstüne konup bunlardan nasıl biri olarak ve hangi yoldan giderek hayatını en iyi biçimde geçireceği sonucunu çıkarabilecek gençlerin?
παιδιᾶς ἡδονῶν εἰσι μὲν ἔτι ζῶσιν, εἰσὶ δὲ καὶ τελευτήσασιν, ἃς δὴ τελετὰς καλοῦσιν, αἳ τῶν ἐκεῖ κακῶν ἀπολύουσιν ἡμᾶς, μὴ θύσαντας δὲ δεινὰ περιμένει.
ταῦτα πάντα, ἔφη, ὦ φίλε Σώκρατες, τοιαῦτα καὶ τοσαῦτα λεγόμενα ἀρετῆς πέρι καὶ κακίας, ὡς ἄνθρωποι καὶ θεοὶ περὶ αὐτὰ ἔχουσι τιμῆς, τί οἰόμεθα ἀκουούσας νέων ψυχὰς ποιεῖν, ὅσοι εὐφυεῖς καὶ ἱκανοὶ ἐπὶ πάντα τὰ λεγόμενα ὥσπερ ἐπιπτόμενοι συλλογίσασθαι ἐξ αὐτῶν ποῖός τις ἂν
365b"Böyle biri, Pindaros'un o sözüyle kendi kendine şöyle sorar herhalde: 'Yüksek kaleye adaletle mi, yoksa eğri hilelerle mi tırmanıp kendimi çevreleyerek ömrümü geçireyim?' Söylenenlere göre adil olursam ama öyle görünmezsem bundan hiçbir fayda yokmuş, yalnızca apaçık zahmetler ve zararlar varmış; adaletsiz olup kendime adalet görünüşü sağlarsam ise tanrısal bir hayat sürermişim.
ὢν καὶ πῇ πορευθεὶς τὸν βίον ὡς ἄριστα διέλθοι; λέγοι γὰρ ἂν ἐκ τῶν εἰκότων πρὸς αὑτὸν κατὰ Πίνδαρον ἐκεῖνο τὸ πότερον δίκᾳ τεῖχος ὕψιον ἢ σκολιαῖς ἀπάταις ἀναβὰς Pindar, Fr. καὶ ἐμαυτὸν οὕτω περιφράξας διαβιῶ; τὰ μὲν γὰρ λεγόμενα δικαίῳ μὲν ὄντι μοι, ἐὰν μὴ καὶ δοκῶ ὄφελος οὐδέν φασιν εἶναι, πόνους δὲ καὶ ζημίας φανεράς· ἀδίκῳ δὲ δόξαν δικαιοσύνης παρεσκευασμένῳ θεσπέσιος βίος λέγεται.
365c"O hâlde, bilgelerin bana gösterdiği gibi görünüş hakikati bile zorladığına ve saadetin efendisi olduğuna göre, bütünüyle ona yönelmeliyim. Önüme ön kapı ve dış görünüş olarak çepeçevre bir aretē resmi çizmeli, en bilge Arkhilokhos'un kurnaz ve hilekâr tilkisini de arkamda sürüklemeliyim. 'Ama,' diyecek biri, 'kötü olup hep gizli kalmak kolay değil.' Büyük işlerin hiçbiri kolay değildir ki, diyeceğiz.
οὐκοῦν, ἐπειδὴ τὸ δοκεῖν , ὡς δηλοῦσί μοι οἱ σοφοί, καὶ τὰν ἀλάθειαν βιᾶται Simonides, Fr. 76 Bergk, and Eur. Orest. 236. καὶ κύριον εὐδαιμονίας, ἐπὶ τοῦτο δὴ τρεπτέον ὅλως· πρόθυρα μὲν καὶ σχῆμα κύκλῳ περὶ ἐμαυτὸν σκιαγραφίαν ἀρετῆς περιγραπτέον, τὴν δὲ τοῦ σοφωτάτου Ἀρχιλόχου ἀλώπεκα ἑλκτέον ἐξόπισθεν κερδαλέαν καὶ ποικίλην. ἀλλὰ γάρ, φησί τις, οὐ ῥᾴδιον ἀεὶ λανθάνειν κακὸν ὄντα. οὐδὲ γὰρ ἄλλο οὐδὲν εὐπετές,
365d"Yine de mesut olacaksak, sözlerin izleri bizi nereye götürüyorsa o yoldan gitmeliyiz. Gizli kalmak için gizli birlikler ve dernekler kuracağız; halk meclisinde ve mahkemede konuşma bilgisini öğreten ikna hocaları da var. Bunlar sayesinde kimini ikna edeceğiz, kimini zorlayacağız; böylece fazlasını alırken ceza görmeyeceğiz. 'Ama tanrılardan ne gizlenmek ne de onları zorlamak mümkün.' Peki, tanrılar yoksa ya da insan işlerini hiç umursamıyorlarsa, biz de gizlenmeyi neden umursayalım?
φήσομεν, τῶν μεγάλων· ἀλλʼ ὅμως, εἰ μέλλομεν εὐδαιμονήσειν, ταύτῃ ἰτέον, ὡς τὰ ἴχνη τῶν λόγων φέρει. ἐπὶ γὰρ τὸ λανθάνειν συνωμοσίας τε καὶ ἑταιρίας συνάξομεν, εἰσίν τε πειθοῦς διδάσκαλοι σοφίαν δημηγορικήν τε καὶ δικανικὴν διδόντες, ἐξ ὧν τὰ μὲν πείσομεν, τὰ δὲ βιασόμεθα, ὡς πλεονεκτοῦντες δίκην μὴ διδόναι. ἀλλὰ δὴ θεοὺς οὔτε λανθάνειν οὔτε βιάσασθαι δυνατόν. οὐκοῦν, εἰ μὲν μὴ εἰσὶν ἢ μηδὲν αὐτοῖς τῶν ἀνθρωπίνων μέλει, τί καὶ ἡμῖν
365e"Varlarsa ve umursuyorlarsa, onları başka bir yerden değil, ancak kanunlardan ve soy kütüklerini anlatan şairlerden biliyor ya da duymuşuz. Bu aynı şairler de onların kurbanlarla, 'tatlı dualarla' ve adaklarla ikna edilip yoldan döndürülebileceklerini söylüyorlar; ya ikisine de inanmak gerek, ya hiçbirine.
"İnanmak gerekiyorsa, haksızlık etmeli ve haksızlıklarımızdan kazandıklarımızla kurban sunmalıyız.
μελητέον τοῦ λανθάνειν; εἰ δὲ εἰσί τε καὶ ἐπιμελοῦνται, οὐκ ἄλλοθέν τοι αὐτοὺς ἴσμεν ἢ ἀκηκόαμεν ἢ ἔκ τε τῶν νόμων καὶ τῶν γενεαλογησάντων ποιητῶν, οἱ δὲ αὐτοὶ οὗτοι λέγουσιν ὡς εἰσὶν οἷοι θυσίαις τε καὶ εὐχωλαῖς ἀγανῇσιν καὶ ἀναθήμασιν παράγεσθαι ἀναπειθόμενοι, οἷς ἢ ἀμφότερα ἢ οὐδέτερα πειστέον.
εἰ δʼ οὖν πειστέον, ἀδικητέον καὶ θυτέον
366a"Çünkü adil olursak tanrılardan yalnızca ceza görmeyiz, ama adaletsizlikten gelecek kazançları da teperiz; adaletsiz olursak hem kazanırız hem de haddi aşıp suç işlerken yalvararak onları ikna eder, cezasız kurtuluruz. 'Ama burada işlediğimiz haksızlıkların cezasını Hades'te ya kendimiz ya çocuklarımızın çocukları çekecek.' Hesabını yapan adam şöyle diyecek: 'Ama dostum, erginlemelerin ve kurtarıcı tanrıların da gücü büyüktür; en büyük şehirler de, tanrıların çocukları olup tanrıların sözcüsü olan şairler de bunu söylüyor, bunların böyle olduğunu bildiriyorlar.'
ἀπὸ τῶν ἀδικημάτων. δίκαιοι μὲν γὰρ ὄντες ἀζήμιοι μόνον ὑπὸ θεῶν ἐσόμεθα, τὰ δʼ ἐξ ἀδικίας κέρδη ἀπωσόμεθα· ἄδικοι δὲ κερδανοῦμέν τε καὶ λισσόμενοι ὑπερβαίνοντες καὶ ἁμαρτάνοντες, πείθοντες αὐτοὺς ἀζήμιοι ἀπαλλάξομεν. ἀλλὰ γὰρ ἐν Ἅιδου δίκην δώσομεν ὧν ἂν ἐνθάδε ἀδικήσωμεν, ἢ αὐτοὶ ἢ παῖδες παίδων. ἀλλʼ, ὦ φίλε, φήσει λογιζόμενος, αἱ τελεταὶ αὖ μέγα δύνανται καὶ οἱ λύσιοι θεοί, ὡς αἱ
366b"Öyleyse en büyük adaletsizlik yerine adaleti hangi gerekçeyle seçelim? Adaletsizliği sahte bir görgüyle birlikte elde edersek, hem tanrılar hem insanlar katında, hem yaşarken hem öldükten sonra gönlümüzce iş göreceğiz; çoğunluğun da en seçkinlerin de söylediği söz bu. Söylenen bütün bu şeylerden sonra, Sokrates, psykhē'sinin, servetinin, bedeninin ya da soyunun bir gücü olan biri, adaletin övüldüğünü duyunca gülmeyip ona değer vermeye nasıl gönüllü olsun?
μέγισται πόλεις λέγουσι καὶ οἱ θεῶν παῖδες ποιηταὶ καὶ προφῆται τῶν θεῶν γενόμενοι, οἳ ταῦτα οὕτως ἔχειν μηνύουσιν.
κατὰ τίνα οὖν ἔτι λόγον δικαιοσύνην ἂν πρὸ μεγίστης ἀδικίας αἱροίμεθʼ ἄν, ἣν ἐὰν μετʼ εὐσχημοσύνης κιβδήλου κτησώμεθα, καὶ παρὰ θεοῖς καὶ παρʼ ἀνθρώποις πράξομεν κατὰ νοῦν ζῶντές τε καὶ τελευτήσαντες, ὡς ὁ τῶν πολλῶν τε καὶ ἄκρων λεγόμενος λόγος; ἐκ δὴ πάντων τῶν εἰρημένων
366c"Çünkü söylediklerimizin yanlış olduğunu gösterebilen, adaletin en iyi şey olduğunu yeterince anlamış biri bile adaletsizlere çok hoşgörüyle bakar, onlara kızmaz. Bilir ki tanrısal bir tabiat sayesinde haksızlık etmekten tiksinen ya da epistēmē edinip ondan uzak duran biri dışında, ötekilerden hiçbiri isteyerek adil değildir; korkaklık, yaşlılık ya da başka bir zayıflık yüzünden, haksızlık etmeye gücü yetmediği için haksızlığı yerer.
τίς μηχανή, ὦ Σώκρατες, δικαιοσύνην τιμᾶν ἐθέλειν ᾧ τις δύναμις ὑπάρχει ψυχῆς ἢ χρημάτων ἢ σώματος ἢ γένους, ἀλλὰ μὴ γελᾶν ἐπαινουμένης ἀκούοντα; ὡς δή τοι εἴ τις ἔχει ψευδῆ μὲν ἀποφῆναι ἃ εἰρήκαμεν, ἱκανῶς δὲ ἔγνωκεν ὅτι ἄριστον δικαιοσύνη, πολλήν που συγγνώμην ἔχει καὶ οὐκ ὀργίζεται τοῖς ἀδίκοις, ἀλλʼ οἶδεν ὅτι πλὴν εἴ τις θείᾳ φύσει δυσχεραίνων τὸ ἀδικεῖν ἢ ἐπιστήμην λαβὼν
366d"Bunun nasıl olduğu açık: böylelerinden ilk güce kavuşan, ilk haksızlık edendir, hem de elinden geldiği kadar. Bütün bunların sebebi de, bu sözün bütününün çıkış noktası olan, onu da beni de sana, Sokrates, şunu söylemeye iten şeyden başka bir şey değildir: 'Ey şaşılacak adam, siz adaletin övücüsü olduğunu söyleyenlerin hepsi içinde, sözleri günümüze kalmış ilk kahramanlardan bugünün insanlarına kadar, hiç kimse adaletsizliği yerip adaleti, onlardan doğan ün, şeref ve armağanlardan başka bir şeyle övmemiştir.
ἀπέχεται αὐτοῦ, τῶν γε ἄλλων οὐδεὶς ἑκὼν δίκαιος, ἀλλʼ ὑπὸ ἀνανδρίας ἢ γήρως ἤ τινος ἄλλης ἀσθενείας ψέγει τὸ ἀδικεῖν, ἀδυνατῶν αὐτὸ δρᾶν. ὡς δέ, δῆλον· ὁ γὰρ πρῶτος τῶν τοιούτων εἰς δύναμιν ἐλθὼν πρῶτος ἀδικεῖ, καθʼ ὅσον ἂν οἷός τʼ ᾖ. καὶ τούτων ἁπάντων οὐδὲν ἄλλο αἴτιον ἢ ἐκεῖνο, ὅθενπερ ἅπας ὁ λόγος οὗτος ὥρμησεν καὶ τῷδε καὶ ἐμοὶ πρὸς σέ, ὦ Σώκρατες, εἰπεῖν, ὅτι ὦ θαυμάσιε, πάντων
366e"'Her birinin, sahibinin psykhē'sinde bulunup tanrılardan da insanlardan da gizli kaldığında kendi gücüyle ne yaptığını ise ne şiirde ne de düzyazıda hiç kimse yeterince ele almamış; adaletsizliğin psykhē'nin içinde taşıdığı kötülüklerin en büyüğü, adaletin de en büyük iyilik olduğunu sözle göstermemiştir.
ὑμῶν, ὅσοι ἐπαινέται φατὲ δικαιοσύνης εἶναι, ἀπὸ τῶν ἐξ ἀρχῆς ἡρώων ἀρξάμενοι, ὅσων λόγοι λελειμμένοι, μέχρι τῶν νῦν ἀνθρώπων οὐδεὶς πώποτε ἔψεξεν ἀδικίαν οὐδʼ ἐπῄνεσεν δικαιοσύνην ἄλλως ἢ δόξας τε καὶ τιμὰς καὶ δωρεὰς τὰς ἀπʼ αὐτῶν γιγνομένας· αὐτὸ δʼ ἑκάτερον τῇ αὑτοῦ δυνάμει τί δρᾷ, τῇ τοῦ ἔχοντος ψυχῇ ἐνόν, καὶ λανθάνον θεούς τε καὶ ἀνθρώπους, οὐδεὶς πώποτε οὔτʼ ἐν ποιήσει οὔτʼ ἐν ἰδίοις λόγοις ἐπεξῆλθεν ἱκανῶς τῷ λόγῳ ὡς τὸ μὲν μέγιστον κακῶν ὅσα ἴσχει ψυχὴ ἐν αὑτῇ, δικαιοσύνη δὲ μέγιστον ἀγαθόν.
367a"'Eğer hepiniz baştan beri böyle söyleseydiniz ve gençliğimizden beri bizi buna ikna etseydiniz, birbirimizi haksızlık etmesin diye gözetlemezdik; herkes, haksızlık edip en büyük kötülükle aynı evde yaşamaktan korkarak, kendisinin en iyi bekçisi olurdu.'
"Bunları, Sokrates, belki bunlardan da fazlasını Thrasymakhos ya da başka biri adalet ve adaletsizlik hakkında söyleyebilir; bence ikisinin gücünü kabaca tersine çevirerek. Ama ben, senden hiçbir şey saklamam gerekmediği için söyleyeyim: senden tersini duymak istediğim için var gücümle konuşuyorum.
εἰ γὰρ οὕτως ἐλέγετο ἐξ ἀρχῆς ὑπὸ πάντων ὑμῶν καὶ ἐκ νέων ἡμᾶς ἐπείθετε, οὐκ ἂν ἀλλήλους ἐφυλάττομεν μὴ ἀδικεῖν, ἀλλʼ αὐτὸς αὑτοῦ ἦν ἕκαστος ἄριστος φύλαξ, δεδιὼς μὴ ἀδικῶν τῷ μεγίστῳ κακῷ σύνοικος ᾖ.
ταῦτα, ὦ Σώκρατες, ἴσως δὲ καὶ ἔτι τούτων πλείω Θρασύμαχός τε καὶ ἄλλος πού τις ὑπὲρ δικαιοσύνης τε καὶ ἀδικίας λέγοιεν ἄν, μεταστρέφοντες αὐτοῖν τὴν δύναμιν φορτικῶς, ὥς γέ μοι δοκεῖ. ἀλλʼ ἐγώ, οὐδὲν γάρ σε
367b"O hâlde bize yalnızca sözle adaletin adaletsizlikten üstün olduğunu gösterme; her birinin, kendi başına, sahibine ne yaptığı için birinin kötü, ötekinin iyi olduğunu göster. Kanaatleri de, Glaukon'un istediği gibi, ortadan kaldır. Çünkü her iki taraftan gerçek kanaatleri kaldırıp yerine yanlışlarını koymazsan, senin adil olmayı değil adil görünmeyi övdüğünü, adaletsiz olmayı değil adaletsiz görünmeyi yerdiğini, adaletsiz olup gizli kalmayı öğütlediğini söyleyeceğiz; adil olanın başkasının iyiliği, daha güçlü olanın çıkarı, adaletsiz olanın ise kişinin kendisine çıkar ve kâr, daha zayıf olana zarar sağladığı konusunda Thrasymakhos'la aynı görüşte olduğunu söyleyeceğiz.
δέομαι ἀποκρύπτεσθαι, σοῦ ἐπιθυμῶν ἀκοῦσαι τἀναντία, ὡς δύναμαι μάλιστα κατατείνας λέγω. μὴ οὖν ἡμῖν μόνον ἐνδείξῃ τῷ λόγῳ ὅτι δικαιοσύνη ἀδικίας κρεῖττον, ἀλλὰ τί ποιοῦσα ἑκατέρα τὸν ἔχοντα αὐτὴ διʼ αὑτὴν ἡ μὲν κακόν, ἡ δὲ ἀγαθόν ἐστιν· τὰς δὲ δόξας ἀφαίρει, ὥσπερ Γλαύκων διεκελεύσατο. εἰ γὰρ μὴ ἀφαιρήσεις ἑκατέρωθεν τὰς ἀληθεῖς, τὰς δὲ ψευδεῖς προσθήσεις, οὐ τὸ δίκαιον φήσομεν ἐπαινεῖν σε ἀλλὰ τὸ δοκεῖν, οὐδὲ τὸ ἄδικον εἶναι
367c"Adaletin, hem sonuçları için hem de çok daha fazla kendileri için sahip olmaya değer en büyük iyilerden biri olduğunu kabul ettiğine göre (görmek, işitmek, akıllı olmak, sağlıklı olmak ve kanaatle değil kendi tabiatlarıyla verimli olan öteki iyiler gibi), adaletin işte bu yanını öv: kendi başına sahibine sağladığı faydayı ve adaletsizliğin verdiği zararı. Ücretleri ve kanaatleri övmeyi başkalarına bırak.
ψέγειν ἀλλὰ τὸ δοκεῖν, καὶ παρακελεύεσθαι ἄδικον ὄντα λανθάνειν, καὶ ὁμολογεῖν Θρασυμάχῳ ὅτι τὸ μὲν δίκαιον ἀλλότριον ἀγαθόν, συμφέρον τοῦ κρείττονος, τὸ δὲ ἄδικον αὑτῷ μὲν συμφέρον καὶ λυσιτελοῦν, τῷ δὲ ἥττονι ἀσύμφορον. ἐπειδὴ οὖν ὡμολόγησας τῶν μεγίστων ἀγαθῶν εἶναι δικαιοσύνην, ἃ τῶν τε ἀποβαινόντων ἀπʼ αὐτῶν ἕνεκα ἄξια κεκτῆσθαι, πολὺ δὲ μᾶλλον αὐτὰ αὑτῶν, οἷον ὁρᾶν,
367d"Ben adaleti böyle övüp adaletsizliği böyle yerenleri, onlar hakkındaki kanaatleri ve ücretleri yüceltip kötüleyenleri başkalarından kabul edebilirim; ama sen bunu bana emretmedikçe senden kabul etmem, çünkü bütün ömrünü başka hiçbir şeyi değil, yalnızca bunu inceleyerek geçirdin.
ἀκούειν, φρονεῖν, καὶ ὑγιαίνειν δή, καὶ ὅσʼ ἄλλα ἀγαθὰ γόνιμα τῇ αὑτῶν φύσει ἀλλʼ οὐ δόξῃ ἐστίν, τοῦτʼ οὖν αὐτὸ ἐπαίνεσον δικαιοσύνης, ὃ αὐτὴ διʼ αὑτὴν τὸν ἔχοντα ὀνίνησιν καὶ ἀδικία βλάπτει, μισθοὺς δὲ καὶ δόξας πάρες ἄλλοις ἐπαινεῖν· ὡς ἐγὼ τῶν μὲν ἄλλων ἀποδεχοίμην ἂν οὕτως ἐπαινούντων δικαιοσύνην καὶ ψεγόντων ἀδικίαν, δόξας τε περὶ αὐτῶν καὶ μισθοὺς ἐγκωμιαζόντων καὶ λοιδορούντων, σοῦ δὲ οὐκ ἄν, εἰ μὴ σὺ κελεύοις, διότι πάντα τὸν βίον
367e"O hâlde bize yalnızca sözle adaletin adaletsizlikten üstün olduğunu gösterme; her birinin, tanrılardan ve insanlardan gizli kalsın kalmasın, kendi başına sahibine ne yaptığı için birinin iyi, ötekinin kötü olduğunu da göster."
Glaukon'la Adeimantos'un tabiatına zaten hep hayran olmuştum; ama bunları dinleyince o zaman çok sevindim.
οὐδὲν ἄλλο σκοπῶν διελήλυθας ἢ τοῦτο. μὴ οὖν ἡμῖν ἐνδείξῃ μόνον τῷ λόγῳ ὅτι δικαιοσύνη ἀδικίας κρεῖττον, ἀλλὰ καὶ τί ποιοῦσα ἑκατέρα τὸν ἔχοντα αὐτὴ διʼ αὑτήν, ἐάντε λανθάνῃ ἐάντε μὴ θεούς τε καὶ ἀνθρώπους, ἡ μὲν ἀγαθόν, ἡ δὲ κακόν ἐστι.
καὶ ἐγὼ ἀκούσας, ἀεὶ μὲν δὴ τὴν φύσιν τοῦ τε Γλαύκωνος καὶ τοῦ Ἀδειμάντου ἠγάμην, ἀτὰρ οὖν καὶ τότε πάνυ γε
368a"Ey o adamın çocukları," dedim, "Glaukon'un âşığı, Megara'daki savaşta ün kazandığınızda yazdığı şiirin başına sizin için boşuna şu dizeyi koymamış: Ariston'un oğulları, ünlü bir adamın tanrısal soyu.
"Bu bence, dostlarım, çok yerinde. Çünkü adaletsizliğin adaletten daha iyi olduğunu bu kadar iyi savunabildiğiniz hâlde buna ikna olmamışsanız, başınıza gerçekten tanrısal bir şey gelmiş demektir. Bana gerçekten ikna olmamışsınız gibi geliyor; bunu sizin başka davranışlarınızdan çıkarıyorum, çünkü yalnızca sözlerinize bakarak size inanmazdım.
ἥσθην καὶ εἶπον· οὐ κακῶς εἰς ὑμᾶς, ὦ παῖδες ἐκείνου τοῦ ἀνδρός, τὴν ἀρχὴν τῶν ἐλεγείων ἐποίησεν ὁ Γλαύκωνος ἐραστής, εὐδοκιμήσαντας περὶ τὴν Μεγαροῖ μάχην, εἰπών— παῖδες Ἀρίστωνος, κλεινοῦ θεῖον γένος ἀνδρός· τοῦτό μοι, ὦ φίλοι, εὖ δοκεῖ ἔχειν· πάνυ γὰρ θεῖον πεπόνθατε, εἰ μὴ πέπεισθε ἀδικίαν δικαιοσύνης ἄμεινον εἶναι, οὕτω δυνάμενοι εἰπεῖν ὑπὲρ αὐτοῦ. δοκεῖτε δή μοι ὡς
368b"Ama size ne kadar inanırsam ne yapacağımı o kadar şaşırıyorum. Çünkü yardım edemiyorum; buna gücüm yetmiyor gibi geliyor bana. Bunun işareti de, Thrasymakhos'a karşı konuşurken adaletin adaletsizlikten daha iyi olduğunu gösterdiğimi sandığım sözleri kabul etmemiş olmanız. Ama yardım etmemek de elimde değil; çünkü adalet karalanırken yanında bulunup, hâlâ nefes alır ve sesimi çıkarabilirken yüz çevirmenin, ona yardım etmemenin dine aykırı olmasından korkuyorum.
ἀληθῶς οὐ πεπεῖσθαι—τεκμαίρομαι δὲ ἐκ τοῦ ἄλλου τοῦ ὑμετέρου τρόπου, ἐπεὶ κατά γε αὐτοὺς τοὺς λόγους ἠπίστουν ἂν ὑμῖν—ὅσῳ δὲ μᾶλλον πιστεύω, τοσούτῳ μᾶλλον ἀπορῶ ὅτι χρήσωμαι. οὔτε γὰρ ὅπως βοηθῶ ἔχω· δοκῶ γάρ μοι ἀδύνατος εἶναι—σημεῖον δέ μοι, ὅτι ἃ πρὸς Θρασύμαχον λέγων ᾤμην ἀποφαίνειν ὡς ἄμεινον δικαιοσύνη ἀδικίας, οὐκ ἀπεδέξασθέ μου—οὔτʼ αὖ ὅπως μὴ βοηθήσω ἔχω· δέδοικα γὰρ μὴ οὐδʼ ὅσιον ᾖ παραγενόμενον δικαιοσύνῃ κακηγορουμένῃ
368c"En iyisi, elimden geldiğince ona yardım etmek."
Glaukon da ötekiler de her yoldan yardım etmemi, sözü yarıda bırakmamamı, her ikisinin ne olduğunu ve faydaları konusunda doğrunun ne olduğunu araştırmamı rica ettiler. Ben de bana nasıl göründüyse öyle söyledim: giriştiğimiz araştırma basit bir şey değildi; bence keskin göz isterdi.
ἀπαγορεύειν καὶ μὴ βοηθεῖν ἔτι ἐμπνέοντα καὶ δυνάμενον φθέγγεσθαι. κράτιστον οὖν οὕτως ὅπως δύναμαι ἐπικουρεῖν αὐτῇ.
ὅ τε οὖν Γλαύκων καὶ οἱ ἄλλοι ἐδέοντο παντὶ τρόπῳ βοηθῆσαι καὶ μὴ ἀνεῖναι τὸν λόγον, ἀλλὰ διερευνήσασθαι τί τέ ἐστιν ἑκάτερον καὶ περὶ τῆς ὠφελίας αὐτοῖν τἀληθὲς ποτέρως ἔχει. εἶπον οὖν ὅπερ ἐμοὶ ἔδοξεν, ὅτι τὸ ζήτημα ᾧ ἐπιχειροῦμεν οὐ φαῦλον ἀλλʼ ὀξὺ βλέποντος, ὡς ἐμοὶ
368d"Biz de usta olmadığımıza göre," dedim, "bence onu şöyle araştırmalıyız. Gözleri pek keskin görmeyen birilerine uzaktan küçük harfler okumaları emredilse, sonra biri aynı harflerin başka bir yerde, daha büyük bir yüzeyde daha büyük olarak da bulunduğunu fark etse, sanırım önce onları okuyup sonra küçüklerin aynı harfler olup olmadığına bakmak bir nimet gibi görünürdü."
"Elbette," dedi Adeimantos; "ama, Sokrates, adil olanla ilgili araştırmada böyle bir şey mi görüyorsun?"
φαίνεται. ἐπειδὴ οὖν ἡμεῖς οὐ δεινοί, δοκῶ μοι, ἦν δʼ ἐγώ, τοιαύτην ποιήσασθαι ζήτησιν αὐτοῦ, οἵανπερ ἂν εἰ προσέταξέ τις γράμματα σμικρὰ πόρρωθεν ἀναγνῶναι μὴ πάνυ ὀξὺ βλέπουσιν, ἔπειτά τις ἐνενόησεν, ὅτι τὰ αὐτὰ γράμματα ἔστι που καὶ ἄλλοθι μείζω τε καὶ ἐν μείζονι, ἕρμαιον ἂν ἐφάνη οἶμαι ἐκεῖνα πρῶτον ἀναγνόντας οὕτως ἐπισκοπεῖν τὰ ἐλάττω, εἰ τὰ αὐτὰ ὄντα τυγχάνει.
πάνυ μὲν οὖν, ἔφη ὁ Ἀδείμαντος· ἀλλὰ τί τοιοῦτον, ὦ
368e"Söyleyeyim," dedim. "Adalet bir tek adamın da olur, ama bütün bir şehrin de olur diyoruz, değil mi?"
"Elbette," dedi.
"Şehir bir adamdan büyük değil midir?"
"Büyüktür," dedi.
"O hâlde daha büyük olanda belki adalet daha çoktur ve onu anlamak daha kolaydır. İsterseniz önce şehirlerde onun nasıl bir şey olduğunu araştıralım; sonra da onu tek tek her bireyde, büyüğün benzerliğini küçüğün idea'sında arayarak inceleyelim."
Σώκρατες, ἐν τῇ περὶ τὸ δίκαιον ζητήσει καθορᾷς;
ἐγώ σοι, ἔφην, ἐρῶ. δικαιοσύνη, φαμέν, ἔστι μὲν ἀνδρὸς ἑνός, ἔστι δέ που καὶ ὅλης πόλεως;
πάνυ γε, ἦ δʼ ὅς.
οὐκοῦν μεῖζον πόλις ἑνὸς ἀνδρός;
μεῖζον, ἔφη.
ἴσως τοίνυν πλείων ἂν δικαιοσύνη ἐν τῷ μείζονι ἐνείη καὶ ῥᾴων καταμαθεῖν. εἰ οὖν βούλεσθε, πρῶτον ἐν ταῖς
369a"Bence güzel söylüyorsun," dedi.
"Peki," dedim, "bir şehrin doğuşunu sözle seyretsek, onun adaletinin ve adaletsizliğinin doğuşunu da görür müyüz?"
"Belki," dedi.
"Şehir doğunca aradığımızı daha kolay görmeyi umabiliriz, değil mi?"
πόλεσι ζητήσωμεν ποῖόν τί ἐστιν· ἔπειτα οὕτως ἐπισκεψώμεθα καὶ ἐν ἑνὶ ἑκάστῳ, τὴν τοῦ μείζονος ὁμοιότητα ἐν τῇ τοῦ ἐλάττονος ἰδέᾳ ἐπισκοποῦντες.
ἀλλά μοι δοκεῖς, ἔφη, καλῶς λέγειν.
ἆρʼ οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, εἰ γιγνομένην πόλιν θεασαίμεθα λόγῳ, καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτῆς ἴδοιμεν ἂν γιγνομένην καὶ τὴν ἀδικίαν;
τάχʼ ἄν, ἦ δʼ ὅς.
οὐκοῦν γενομένου αὐτοῦ ἐλπὶς εὐπετέστερον ἰδεῖν ὃ ζητοῦμεν;
369b"Hem de çok daha kolay."
"Bunu sonuna götürmeye girişmeli miyiz sizce? Bence bu küçük bir iş değil; siz düşünün."
"Düşündük," dedi Adeimantos; "başka türlü yapma."
"Bence şehir," dedim, "her birimiz kendi kendine yetmediği, birçok şeye muhtaç olduğu için doğar. Yoksa bir şehri başka hangi ilke kurar sanıyorsun?"
"Hiçbiri," dedi.
πολύ γε.
δοκεῖ οὖν χρῆναι ἐπιχειρῆσαι περαίνειν; οἶμαι μὲν γὰρ οὐκ ὀλίγον ἔργον αὐτὸ εἶναι· σκοπεῖτε οὖν.
ἔσκεπται, ἔφη ὁ Ἀδείμαντος· ἀλλὰ μὴ ἄλλως ποίει.
γίγνεται τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, πόλις, ὡς ἐγᾦμαι, ἐπειδὴ τυγχάνει ἡμῶν ἕκαστος οὐκ αὐτάρκης, ἀλλὰ πολλῶν ⟨ὢν⟩ ἐνδεής· ἢ τίνʼ οἴει ἀρχὴν ἄλλην πόλιν οἰκίζειν;
οὐδεμίαν, ἦ δʼ ὅς.
369c"Böylece biri birini bir ihtiyaç için, bir başkasını başka bir ihtiyaç için yanına alır; birçok şeye muhtaç oldukları için birçok kişiyi ortak ve yardımcı olarak tek bir yerde toplarlar; bu bir arada yaşamaya da şehir adını verdik. Öyle değil mi?"
"Elbette."
"Biri ötekine bir şey veriyorsa ya da ondan bir şey alıyorsa, bunun kendisi için daha iyi olduğunu düşündüğü için yapar, değil mi?"
"Elbette."
"Haydi o hâlde," dedim, "sözümüzle bir şehri baştan kuralım. Onu kuracak olan da, anlaşılan, bizim ihtiyacımızdır."
"Nasıl olmasın?"
οὕτω δὴ ἄρα παραλαμβάνων ἄλλος ἄλλον, ἐπʼ ἄλλου, τὸν δʼ ἐπʼ ἄλλου χρείᾳ, πολλῶν δεόμενοι, πολλοὺς εἰς μίαν οἴκησιν ἀγείραντες κοινωνούς τε καὶ βοηθούς, ταύτῃ τῇ συνοικίᾳ ἐθέμεθα πόλιν ὄνομα· ἦ γάρ;
πάνυ μὲν οὖν.
μεταδίδωσι δὴ ἄλλος ἄλλῳ, εἴ τι μεταδίδωσιν, ἢ μεταλαμβάνει, οἰόμενος αὑτῷ ἄμεινον εἶναι;
πάνυ γε.
ἴθι δή, ἦν δʼ ἐγώ, τῷ λόγῳ ἐξ ἀρχῆς ποιῶμεν πόλιν· ποιήσει δὲ αὐτήν, ὡς ἔοικεν, ἡ ἡμετέρα χρεία.
πῶς δʼ οὔ;
369d"İhtiyaçlarımızın ilki ve en büyüğü, var olmak ve yaşamak için yiyecek sağlamaktır."
"Hiç şüphesiz."
"İkincisi barınak, üçüncüsü giyecek ve bu türden şeyler."
"Öyle."
"Peki," dedim, "şehir bu kadar şeyi sağlamaya nasıl yetecek? Biri çiftçi, biri inşaatçı, bir başkası dokumacı olmayacak mı? Buna bir de ayakkabıcıyı ya da bedenin ihtiyaçlarıyla ilgilenen başka birini mi ekleyelim?"
"Elbette."
"O hâlde en zorunlu şehir dört beş adamdan oluşur."
ἀλλὰ μὴν πρώτη γε καὶ μεγίστη τῶν χρειῶν ἡ τῆς τροφῆς παρασκευὴ τοῦ εἶναί τε καὶ ζῆν ἕνεκα.
παντάπασί γε.
δευτέρα δὴ οἰκήσεως, τρίτη δὲ ἐσθῆτος καὶ τῶν τοιούτων.
ἔστι ταῦτα.
φέρε δή, ἦν δʼ ἐγώ, πῶς ἡ πόλις ἀρκέσει ἐπὶ τοσαύτην παρασκευήν; ἄλλο τι γεωργὸς μὲν εἷς, ὁ δὲ οἰκοδόμος, ἄλλος δέ τις ὑφάντης; ἢ καὶ σκυτοτόμον αὐτόσε προσθήσομεν ἤ τινʼ ἄλλον τῶν περὶ τὸ σῶμα θεραπευτήν;
πάνυ γε.
εἴη δʼ ἂν ἥ γε ἀναγκαιοτάτη πόλις ἐκ τεττάρων ἢ πέντε ἀνδρῶν.
369e"Öyle görünüyor."
"Peki şimdi? Bunların her biri kendi işini hepsinin ortak malı mı yapmalı? Mesela çiftçi, tek başına dört kişiye yiyecek sağlayıp yiyecek hazırlamaya dört kat zaman ve emek harcamalı, ürününü başkalarıyla mı paylaşmalı? Yoksa onlarla hiç ilgilenmeden, zamanın dörtte birinde bu yiyeceğin dörtte birini yalnız kendisi için üretmeli; kalan dörtte üçün birini ev yapmakla, birini giysi, birini de ayakkabı yapmakla geçirip başkalarıyla ortaklık zahmetine girmeden kendi işlerini kendisi mi görmeli?"
φαίνεται.
τί δὴ οὖν; ἕνα ἕκαστον τούτων δεῖ τὸ αὑτοῦ ἔργον ἅπασι κοινὸν κατατιθέναι, οἷον τὸν γεωργὸν ἕνα ὄντα παρασκευάζειν σιτία τέτταρσιν καὶ τετραπλάσιον χρόνον τε καὶ πόνον ἀναλίσκειν ἐπὶ σίτου παρασκευῇ καὶ ἄλλοις κοινωνεῖν, ἢ ἀμελήσαντα ἑαυτῷ μόνον τέταρτον μέρος ποιεῖν τούτου τοῦ
370aAdeimantos, "Belki, Sokrates," dedi, "ilk yol ötekinden daha kolaydır."
"Zeus hakkı için, bunda şaşılacak bir şey yok," dedim. "Sen söyleyince ben de şunu düşünüyorum: önce her birimiz doğuştan ötekine pek benzemeyiz; tabiatça farklıyız, biri bir işe, öteki başka bir işe yatkındır. Sana da öyle gelmiyor mu?"
σίτου ἐν τετάρτῳ μέρει τοῦ χρόνου, τὰ δὲ τρία, τὸ μὲν ἐπὶ τῇ τῆς οἰκίας παρασκευῇ διατρίβειν, τὸ δὲ ἱματίου, τὸ δὲ ὑποδημάτων, καὶ μὴ ἄλλοις κοινωνοῦντα πράγματα ἔχειν, ἀλλʼ αὐτὸν διʼ αὑτὸν τὰ αὑτοῦ πράττειν;
καὶ ὁ Ἀδείμαντος ἔφη· ἀλλʼ ἴσως, ὦ Σώκρατες, οὕτω ῥᾷον ἢ ʼκείνως.
οὐδέν, ἦν δʼ ἐγώ, μὰ Δία ἄτοπον. ἐννοῶ γὰρ καὶ αὐτὸς εἰπόντος σοῦ, ὅτι πρῶτον μὲν ἡμῶν φύεται ἕκαστος οὐ πάνυ
370b"Bana da öyle geliyor."
"Peki? Biri birçok tekhnē'yle uğraşırsa mı işini daha güzel yapar, yoksa bir kişi tek bir tekhnē'yle uğraşırsa mı?"
"Bir kişi tek bir tekhnē'yle uğraşırsa," dedi.
"Şu da açık sanırım: biri bir işin vaktini kaçırırsa iş bozulur."
"Açık ya."
"Çünkü yapılacak iş, sanırım, yapanın boş vaktini beklemek istemez; yapanın işin peşinden gitmesi, onu yan iş saymaması zorunludur."
ὅμοιος ἑκάστῳ, ἀλλὰ διαφέρων τὴν φύσιν, ἄλλος ἐπʼ ἄλλου ἔργου πράξει. ἢ οὐ δοκεῖ σοι;
ἔμοιγε.
τί δέ; πότερον κάλλιον πράττοι ἄν τις εἷς ὢν πολλὰς τέχνας ἐργαζόμενος, ἢ ὅταν μίαν εἷς;
ὅταν, ἦ δʼ ὅς, εἷς μίαν.
ἀλλὰ μὴν οἶμαι καὶ τόδε δῆλον, ὡς, ἐάν τίς τινος παρῇ ἔργου καιρόν, διόλλυται.
δῆλον γάρ.
οὐ γὰρ οἶμαι ἐθέλει τὸ πραττόμενον τὴν τοῦ πράττοντος σχολὴν περιμένειν, ἀλλʼ ἀνάγκη τὸν πράττοντα τῷ πραττομένῳ
370c"Zorunludur."
"Bundan şu çıkar: bir kişi ötekilerle uğraşmayıp tabiatına uygun tek bir işi vaktinde yaptığında her şey hem daha çok, hem daha güzel, hem daha kolay üretilir."
"Kesinlikle."
"O hâlde, Adeimantos, sözünü ettiğimiz şeyleri sağlamak için dört vatandaştan fazlası gerekir. Çünkü çiftçi, anlaşılan, sabanı iyi olacaksa onu kendisi yapmayacak; çapayı ve tarımla ilgili öteki aletleri de.
ἐπακολουθεῖν μὴ ἐν παρέργου μέρει.
ἀνάγκη.
ἐκ δὴ τούτων πλείω τε ἕκαστα γίγνεται καὶ κάλλιον καὶ ῥᾷον, ὅταν εἷς ἓν κατὰ φύσιν καὶ ἐν καιρῷ, σχολὴν τῶν ἄλλων ἄγων, πράττῃ.
παντάπασι μὲν οὖν.
πλειόνων δή, ὦ Ἀδείμαντε, δεῖ πολιτῶν ἢ τεττάρων ἐπὶ τὰς παρασκευὰς ὧν ἐλέγομεν. ὁ γὰρ γεωργός, ὡς ἔοικεν, οὐκ αὐτὸς ποιήσεται ἑαυτῷ τὸ ἄροτρον, εἰ μέλλει καλὸν εἶναι,
370d"İnşaatçı da yapmayacak; onun da birçok şeye ihtiyacı var. Dokumacıyla ayakkabıcı da öyle. Değil mi?"
"Doğru."
"Marangozlar, demirciler ve bu türden birçok zanaatkâr küçük şehrimize ortak olunca onu kalabalıklaştıracaklar."
"Elbette."
"Ama onlara sığırtmaçları, çobanları ve öteki hayvan güdücülerini de eklesek şehir yine pek büyük olmaz; böylece çiftçiler çift sürmek için öküz, inşaatçılar da çiftçilerle birlikte taşıma için yük hayvanı kullanabilir, dokumacılarla ayakkabıcılar da deri ve yün bulabilir."
οὐδὲ σμινύην, οὐδὲ τἆλλα ὄργανα ὅσα περὶ γεωργίαν. οὐδʼ αὖ ὁ οἰκοδόμος· πολλῶν δὲ καὶ τούτῳ δεῖ. ὡσαύτως δʼ ὁ ὑφάντης τε καὶ ὁ σκυτοτόμος· ἢ οὔ;
ἀληθῆ.
τέκτονες δὴ καὶ χαλκῆς καὶ τοιοῦτοί τινες πολλοὶ δημιουργοί, κοινωνοὶ ἡμῖν τοῦ πολιχνίου γιγνόμενοι, συχνὸν αὐτὸ ποιοῦσιν.
πάνυ μὲν οὖν.
ἀλλʼ οὐκ ἄν πω πάνυ γε μέγα τι εἴη, εἰ αὐτοῖς βουκόλους τε καὶ ποιμένας τούς τε ἄλλους νομέας προσθεῖμεν, ἵνα οἵ τε
370e"Bunların hepsine sahip bir şehir de küçük sayılmaz," dedi.
"Ama," dedim, "şehri dışarıdan mal getirmeye ihtiyaç duymayacağı bir yere kurmak neredeyse imkânsızdır."
"İmkânsız ya."
"O hâlde ona başka bir şehirden ihtiyaç duyduğu şeyleri getirecek başka insanlar da gerekecek."
"Gerekecek."
"Ama aracı, onların ihtiyaç duyduğu şeylerden hiçbirini götürmeden eli boş giderse, kendi ihtiyaçlarını alacağı kimselerden de eli boş döner. Öyle değil mi?"
γεωργοὶ ἐπὶ τὸ ἀροῦν ἔχοιεν βοῦς, οἵ τε οἰκοδόμοι πρὸς τὰς ἀγωγὰς μετὰ τῶν γεωργῶν χρῆσθαι ὑποζυγίοις, ὑφάνται δὲ καὶ σκυτοτόμοι δέρμασίν τε καὶ ἐρίοις.
οὐδέ γε, ἦ δʼ ὅς, σμικρὰ πόλις ἂν εἴη ἔχουσα πάντα ταῦτα.
ἀλλὰ μήν, ἦν δʼ ἐγώ, κατοικίσαι γε αὐτὴν τὴν πόλιν εἰς τοιοῦτον τόπον οὗ ἐπεισαγωγίμων μὴ δεήσεται, σχεδόν τι ἀδύνατον.
ἀδύνατον γάρ.
προσδεήσει ἄρα ἔτι καὶ ἄλλων, οἳ ἐξ ἄλλης πόλεως αὐτῇ κομιοῦσιν ὧν δεῖται.
δεήσει.
καὶ μὴν κενὸς ἂν ἴῃ ὁ διάκονος, μηδὲν ἄγων ὧν ἐκεῖνοι
371a"Bence öyle."
"O hâlde içeride yalnız kendilerine yetecek kadar değil, o kimselerin ihtiyaç duyduğu türden ve miktarda şeyler de üretmeleri gerekir."
"Gerekir ya."
"Demek ki şehrimize daha çok çiftçi ve öteki zanaatkârlar gerekiyor."
"Daha çok ya."
"Ayrıca her şeyi içeri getirip dışarı götürecek başka aracılar da. Bunlar da tüccarlardır, değil mi?"
"Evet."
"Tüccarlara da ihtiyacımız olacak."
"Elbette."
"Ticaret deniz yoluyla yapılıyorsa, denizcilik işinden anlayan birçok başka kişiye de ihtiyaç olacak."
δέονται παρʼ ὧν ἂν κομίζωνται ὧν ἂν αὐτοῖς χρεία, κενὸς ἄπεισιν. ἦ γάρ;
δοκεῖ μοι.
δεῖ δὴ τὰ οἴκοι μὴ μόνον ἑαυτοῖς ποιεῖν ἱκανά, ἀλλὰ καὶ οἷα καὶ ὅσα ἐκείνοις ὧν ἂν δέωνται.
δεῖ γάρ.
πλειόνων δὴ γεωργῶν τε καὶ τῶν ἄλλων δημιουργῶν δεῖ ἡμῖν τῇ πόλει.
πλειόνων γάρ.
καὶ δὴ καὶ τῶν ἄλλων διακόνων που τῶν τε εἰσαξόντων καὶ ἐξαξόντων ἕκαστα. οὗτοι δέ εἰσιν ἔμποροι· ἦ γάρ;
ναί.
καὶ ἐμπόρων δὴ δεησόμεθα.
πάνυ γε.
καὶ ἐὰν μέν γε κατὰ θάλατταν ἡ ἐμπορία γίγνηται, συχνῶν
371b"Birçoğuna elbette."
"Peki şehrin kendi içinde her biri ürettiğini ötekilere nasıl verecek? Ortaklık kurup şehri zaten bunun için kurmuştuk."
"Açık ki satarak ve satın alarak," dedi.
"Bundan da bize bir çarşı ve değiş tokuş için bir işaret olarak para doğacak."
"Elbette."
καὶ ἄλλων προσδεήσεται τῶν ἐπιστημόνων τῆς περὶ τὴν θάλατταν ἐργασίας.
συχνῶν μέντοι.
τί δὲ δή; ἐν αὐτῇ τῇ πόλει πῶς ἀλλήλοις μεταδώσουσιν ὧν ἂν ἕκαστοι ἐργάζωνται; ὧν δὴ ἕνεκα καὶ κοινωνίαν ποιησάμενοι πόλιν ᾠκίσαμεν.
δῆλον δή, ἦ δʼ ὅς, ὅτι πωλοῦντες καὶ ὠνούμενοι.
ἀγορὰ δὴ ἡμῖν καὶ νόμισμα σύμβολον τῆς ἀλλαγῆς ἕνεκα γενήσεται ἐκ τούτου.
πάνυ μὲν οὖν.
371c"Çiftçi ya da zanaatkârlardan biri ürettiği bir şeyi çarşıya getirdiğinde, onunla değiş tokuş yapmak isteyenlerle aynı zamanda gelmemişse, çarşıda oturup kendi işini mi aksatacak?"
"Hayır," dedi; "bunu görüp kendilerini bu hizmete adayanlar var. Düzgün yönetilen şehirlerde bunlar çoğunlukla bedence en zayıf olan, başka bir iş görmeye yaramayan kimselerdir. Onların orada, çarşının çevresinde kalıp bir şey satmak isteyenlerden parayla mal almaları, bir şey satın almak isteyenlere de parayla mal vermeleri gerekir."
ἂν οὖν κομίσας ὁ γεωργὸς εἰς τὴν ἀγοράν τι ὧν ποιεῖ, ἤ τις ἄλλος τῶν δημιουργῶν, μὴ εἰς τὸν αὐτὸν χρόνον ἥκῃ τοῖς δεομένοις τὰ παρʼ αὐτοῦ ἀλλάξασθαι, ἀργήσει τῆς αὑτοῦ δημιουργίας καθήμενος ἐν ἀγορᾷ;
οὐδαμῶς, ἦ δʼ ὅς, ἀλλὰ εἰσὶν οἳ τοῦτο ὁρῶντες ἑαυτοὺς ἐπὶ τὴν διακονίαν τάττουσιν ταύτην, ἐν μὲν ταῖς ὀρθῶς οἰκουμέναις πόλεσι σχεδόν τι οἱ ἀσθενέστατοι τὰ σώματα καὶ ἀχρεῖοί τι ἄλλο ἔργον πράττειν. αὐτοῦ γὰρ δεῖ μένοντας
371d"İşte bu ihtiyaç," dedim, "şehrimizde esnafın doğmasına yol açıyor. Çarşıya yerleşip alım satımda hizmet edenlere esnaf, şehirden şehre dolaşanlara da tüccar demiyor muyuz?"
"Elbette."
αὐτοὺς περὶ τὴν ἀγορὰν τὰ μὲν ἀντʼ ἀργυρίου ἀλλάξασθαι τοῖς τι δεομένοις ἀποδόσθαι, τοῖς δὲ ἀντὶ αὖ ἀργυρίου διαλλάττειν ὅσοι τι δέονται πρίασθαι.
αὕτη ἄρα, ἦν δʼ ἐγώ, ἡ χρεία καπήλων ἡμῖν γένεσιν ἐμποιεῖ τῇ πόλει. ἢ οὐ καπήλους καλοῦμεν τοὺς πρὸς ὠνήν τε καὶ πρᾶσιν διακονοῦντας ἱδρυμένους ἐν ἀγορᾷ, τοὺς δὲ πλανήτας ἐπὶ τὰς πόλεις ἐμπόρους;
πάνυ μὲν οὖν.
371e"Bence başka aracılar da var: zihin bakımından pek ortaklığa değmeyen, ama ağır işlere yetecek beden gücüne sahip olanlar. Bunlar güçlerinin kullanımını satar, bunun karşılığına ücret derler; bu yüzden onlara, sanırım, ücretli işçi denmiştir. Öyle değil mi?"
"Elbette."
"Anlaşılan ücretli işçiler de şehri tamamlayan bir kesim."
"Bence öyle."
"Peki, Adeimantos, şehrimiz artık kusursuz olacak kadar büyüdü mü?"
"Belki."
"O hâlde adalet ve adaletsizlik onun neresinde olabilir? İncelediğimiz şeylerden hangisiyle birlikte ortaya çıkmıştır?"
ἔτι δή τινες, ὡς ἐγᾦμαι, εἰσὶ καὶ ἄλλοι διάκονοι, οἳ ἂν τὰ μὲν τῆς διανοίας μὴ πάνυ ἀξιοκοινώνητοι ὦσιν, τὴν δὲ τοῦ σώματος ἰσχὺν ἱκανὴν ἐπὶ τοὺς πόνους ἔχωσιν· οἳ δὴ πωλοῦντες τὴν τῆς ἰσχύος χρείαν, τὴν τιμὴν ταύτην μισθὸν καλοῦντες, κέκληνται, ὡς ἐγᾦμαι, μισθωτοί· ἦ γάρ;
πάνυ μὲν οὖν.
πλήρωμα δὴ πόλεώς εἰσιν, ὡς ἔοικε, καὶ μισθωτοί.
δοκεῖ μοι.
ἆρʼ οὖν, ὦ Ἀδείμαντε, ἤδη ἡμῖν ηὔξηται ἡ πόλις, ὥστʼ εἶναι τελέα;
ἴσως.
ποῦ οὖν ἄν ποτε ἐν αὐτῇ εἴη ἥ τε δικαιοσύνη καὶ ἡ ἀδικία; καὶ τίνι ἅμα ἐγγενομένη ὧν ἐσκέμμεθα;
372a"Ben bilemiyorum, Sokrates," dedi, "olsa olsa bu insanların birbirlerine olan bir ihtiyacında."
"Belki güzel söylüyorsun," dedim; "incelemeli, üşenmemeliyiz.
"Önce böyle donanmış insanların nasıl yaşayacağına bakalım. Buğday, şarap, giysi ve ayakkabı üretmekten başka ne yapacaklar? Evler yapacak, yazın çoğunlukla çıplak ve yalınayak, kışın da yeterince giyinip ayakkabılarını giyerek çalışacaklar.
ἐγὼ μέν, ἔφη, οὐκ ἐννοῶ, ὦ Σώκρατες, εἰ μή που ἐν αὐτῶν τούτων χρείᾳ τινὶ τῇ πρὸς ἀλλήλους.
ἀλλʼ ἴσως, ἦν δʼ ἐγώ, καλῶς λέγεις· καὶ σκεπτέον γε καὶ οὐκ ἀποκνητέον.
πρῶτον οὖν σκεψώμεθα τίνα τρόπον διαιτήσονται οἱ οὕτω παρεσκευασμένοι. ἄλλο τι ἢ σῖτόν τε ποιοῦντες καὶ οἶνον καὶ ἱμάτια καὶ ὑποδήματα; καὶ οἰκοδομησάμενοι οἰκίας, θέρους μὲν τὰ πολλὰ γυμνοί τε καὶ ἀνυπόδητοι ἐργάσονται, τοῦ δὲ
372b"Arpadan kaba un, buğdaydan ince un hazırlayıp kimini pişirecek, kimini yoğuracaklar. Güzel arpa çöreklerini ve ekmekleri sazların ya da temiz yaprakların üstüne dizip sarmaşık ve mersin dallarıyla döşenmiş yataklara uzanarak çocuklarıyla birlikte ziyafet çekecekler. Üstüne şarap içip başlarında çelenklerle tanrılara ilahiler söyleyecek, birbirleriyle hoşça vakit geçirecekler; yoksulluktan ya da savaştan sakındıkları için de mal varlıklarının yetebileceğinden fazla çocuk yapmayacaklar."
χειμῶνος ἠμφιεσμένοι τε καὶ ὑποδεδεμένοι ἱκανῶς· θρέψονται δὲ ἐκ μὲν τῶν κριθῶν ἄλφιτα σκευαζόμενοι, ἐκ δὲ τῶν πυρῶν ἄλευρα, τὰ μὲν πέψαντες, τὰ δὲ μάξαντες, μάζας γενναίας καὶ ἄρτους ἐπὶ κάλαμόν τινα παραβαλλόμενοι ἢ φύλλα καθαρά, κατακλινέντες ἐπὶ στιβάδων ἐστρωμένων μίλακί τε καὶ μυρρίναις, εὐωχήσονται αὐτοί τε καὶ τὰ παιδία, ἐπιπίνοντες τοῦ οἴνου, ἐστεφανωμένοι καὶ ὑμνοῦντες τοὺς θεούς, ἡδέως συνόντες ἀλλήλοις, οὐχ ὑπὲρ τὴν οὐσίαν ποιούμενοι
372cGlaukon söze karışarak, "Anlaşılan adamlarını katıksız ziyafete oturtuyorsun," dedi.
"Doğru söylüyorsun," dedim. "Katıkları da olacağını unuttum: elbette tuz, zeytin, peynir; kırda nasıl pişirilirse öyle soğan ve sebze haşlayacaklar. Önlerine yemiş olarak incir, nohut ve bakla da koyarız; mersin yemişleriyle palamutları da ateşte kızartıp ölçülü ölçülü şarap içerler.
τοὺς παῖδας, εὐλαβούμενοι πενίαν ἢ πόλεμον.
καὶ ὁ Γλαύκων ὑπολαβών, Ἄνευ ὄψου, ἔφη, ὡς ἔοικας, ποιεῖς τοὺς ἄνδρας ἑστιωμένους.
ἀληθῆ, ἦν δʼ ἐγώ, λέγεις. ἐπελαθόμην ὅτι καὶ ὄψον ἕξουσιν, ἅλας τε δῆλον ὅτι καὶ ἐλάας καὶ τυρόν, καὶ βολβοὺς καὶ λάχανά γε, οἷα δὴ ἐν ἀγροῖς ἑψήματα, ἑψήσονται. καὶ τραγήματά που παραθήσομεν αὐτοῖς τῶν τε σύκων καὶ ἐρεβίνθων καὶ κυάμων, καὶ μύρτα καὶ φηγοὺς σποδιοῦσιν
372d"Böylece barış içinde, sağlıklı bir hayat sürecek, muhtemelen yaşlanıp ölecek ve çocuklarına da böyle bir hayat bırakacaklar."
"Sokrates," dedi, "domuzlar için bir şehir kursaydın onları bundan başka neyle beslerdin?"
"Peki nasıl olmalı, Glaukon?" dedim.
"Âdet olduğu gibi," dedi. "Sefil olmak istemeyenler sedirlere uzanıp sofradan yemek yerler sanırım; şimdiki insanların yediği katıkları ve tatlıları yerler."
πρὸς τὸ πῦρ, μετρίως ὑποπίνοντες· καὶ οὕτω διάγοντες τὸν βίον ἐν εἰρήνῃ μετὰ ὑγιείας, ὡς εἰκός, γηραιοὶ τελευτῶντες ἄλλον τοιοῦτον βίον τοῖς ἐκγόνοις παραδώσουσιν.
καὶ ὅς, εἰ δὲ ὑῶν πόλιν, ὦ Σώκρατες, ἔφη, κατεσκεύαζες, τί ἂν αὐτὰς ἄλλο ἢ ταῦτα ἐχόρταζες;
ἀλλὰ πῶς χρή, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ Γλαύκων;
ἅπερ νομίζεται, ἔφη· ἐπί τε κλινῶν κατακεῖσθαι οἶμαι τοὺς μέλλοντας μὴ ταλαιπωρεῖσθαι, καὶ ἀπὸ τραπεζῶν
372e"Peki," dedim, "anlıyorum. Anlaşılan yalnızca bir şehrin nasıl doğduğunu değil, refah içinde yaşayan bir şehrin nasıl doğduğunu da inceliyoruz. Belki bu da kötü değil; böyle bir şehri incelerken adaletin ve adaletsizliğin şehirlerde nereden kök saldığını görebiliriz. Bence gerçek şehir, anlattığımız şehirdir; sağlıklı bir şehir gibi. Ama isterseniz iltihaplı bir şehri de seyredelim; hiçbir engel yok.
δειπνεῖν, καὶ ὄψα ἅπερ καὶ οἱ νῦν ἔχουσι καὶ τραγήματα.
εἶεν, ἦν δʼ ἐγώ· μανθάνω. οὐ πόλιν, ὡς ἔοικε, σκοποῦμεν μόνον ὅπως γίγνεται, ἀλλὰ καὶ τρυφῶσαν πόλιν. ἴσως οὖν οὐδὲ κακῶς ἔχει· σκοποῦντες γὰρ καὶ τοιαύτην τάχʼ ἂν κατίδοιμεν τήν τε δικαιοσύνην καὶ ἀδικίαν ὅπῃ ποτὲ ταῖς πόλεσιν ἐμφύονται. ἡ μὲν οὖν ἀληθινὴ πόλις δοκεῖ μοι εἶναι ἣν διεληλύθαμεν, ὥσπερ ὑγιής τις· εἰ δʼ αὖ βούλεσθε, καὶ φλεγμαίνουσαν πόλιν θεωρήσωμεν· οὐδὲν ἀποκωλύει.
373a"Çünkü anlaşılan bazılarına bunlar, bu yaşayış yetmeyecek; sedirler, sofralar ve öteki eşyalar, katıklar, kokular, tütsüler, kibar fahişeler, pastalar, her birinden de her türlüsü eklenecek. Başta söylediğimiz zorunlu şeyleri, evleri, giysileri ve ayakkabıları da artık yeterli saymamalı; resmi ve nakışı işe koşmalı, altın, fildişi ve bu türden her şeyi edinmeli. Öyle değil mi?"
ταῦτα γὰρ δή τισιν, ὡς δοκεῖ, οὐκ ἐξαρκέσει, οὐδὲ αὕτη ἡ δίαιτα, ἀλλὰ κλῖναί τε προσέσονται καὶ τράπεζαι καὶ τἆλλα σκεύη, καὶ ὄψα δὴ καὶ μύρα καὶ θυμιάματα καὶ ἑταῖραι καὶ πέμματα, καὶ ἕκαστα τούτων παντοδαπά. καὶ δὴ καὶ ἃ τὸ πρῶτον ἐλέγομεν οὐκέτι τἀναγκαῖα θετέον, οἰκίας τε καὶ ἱμάτια καὶ ὑποδήματα, ἀλλὰ τήν τε ζωγραφίαν κινητέον καὶ τὴν ποικιλίαν, καὶ χρυσὸν καὶ ἐλέφαντα καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα κτητέον. ἦ γάρ;
373b"Evet," dedi.
"O hâlde şehri yeniden büyütmek gerek. Çünkü o sağlıklı şehir artık yetmiyor; onu artık şehirlerde bir zorunluluk yüzünden bulunmayan bir yığın insanla doldurmak gerek. Mesela bütün avcılar ve taklitçiler: biçimler ve renklerle uğraşan birçok kişi, müzikle uğraşan birçok kişi, şairler ve onların yardımcıları, rapsodlar, oyuncular, koro dansçıları, tiyatro müteahhitleri, her türlü eşyayı, bu arada kadın süslerini yapan zanaatkârlar.
ναί, ἔφη.
οὐκοῦν μείζονά τε αὖ τὴν πόλιν δεῖ ποιεῖν· ἐκείνη γὰρ ἡ ὑγιεινὴ οὐκέτι ἱκανή, ἀλλʼ ἤδη ὄγκου ἐμπληστέα καὶ πλήθους, ἃ οὐκέτι τοῦ ἀναγκαίου ἕνεκά ἐστιν ἐν ταῖς πόλεσιν, οἷον οἵ τε θηρευταὶ πάντες οἵ τε μιμηταί, πολλοὶ μὲν οἱ περὶ τὰ σχήματά τε καὶ χρώματα, πολλοὶ δὲ οἱ περὶ μουσικήν, ποιηταί τε καὶ τούτων ὑπηρέται, ῥαψῳδοί, ὑποκριταί, χορευταί, ἐργολάβοι, σκευῶν τε παντοδαπῶν δημιουργοί, τῶν τε ἄλλων
373c"Daha çok hizmetkâra da ihtiyacımız olacak. Lalalar, sütanneler, dadılar, kadın berberleri, berberler, aşçılar ve kasaplar gerekmeyecek mi? Bir de domuz çobanlarına ihtiyacımız olacak; önceki şehrimizde bu yoktu, çünkü hiç gerek yoktu; ama bu şehirde bu da gerekecek. Biri onları yiyecekse, daha başka birçok hayvana da ihtiyaç olacak. Öyle değil mi?"
"Nasıl olmasın?"
καὶ τῶν περὶ τὸν γυναικεῖον κόσμον. καὶ δὴ καὶ διακόνων πλειόνων δεησόμεθα· ἢ οὐ δοκεῖ δεήσειν παιδαγωγῶν, τιτθῶν, τροφῶν, κομμωτριῶν, κουρέων, καὶ αὖ ὀψοποιῶν τε καὶ μαγείρων; ἔτι δὲ καὶ συβωτῶν προσδεησόμεθα· τοῦτο γὰρ ἡμῖν ἐν τῇ προτέρᾳ πόλει οὐκ ἐνῆν—ἔδει γὰρ οὐδέν—ἐν δὲ ταύτῃ καὶ τούτου προσδεήσει. δεήσει δὲ καὶ τῶν ἄλλων βοσκημάτων παμπόλλων, εἴ τις αὐτὰ ἔδεται· ἦ γάρ;
πῶς γὰρ οὔ;
373d"Böyle yaşarsak hekimlere de eskisinden çok daha fazla ihtiyacımız olacak, değil mi?"
"Hem de çok."
"O zamanki insanları beslemeye yeten toprak da yeterli olmaktan çıkıp küçük kalacak. Yoksa nasıl diyoruz?"
"Öyle," dedi.
"O hâlde otlatmaya ve çift sürmeye yetecek toprağımız olacaksa, komşularımızın toprağından bir parça koparmamız gerekecek; onlar da zorunlu olanın sınırını aşıp kendilerini sınırsız mal edinmeye bırakırlarsa, onların da bizim toprağımızdan."
οὐκοῦν καὶ ἰατρῶν ἐν χρείαις ἐσόμεθα πολὺ μᾶλλον οὕτω διαιτώμενοι ἢ ὡς τὸ πρότερον;
πολύ γε.
καὶ ἡ χώρα γέ που, ἡ τότε ἱκανὴ τρέφειν τοὺς τότε, σμικρὰ δὴ ἐξ ἱκανῆς ἔσται. ἢ πῶς λέγομεν;
οὕτως, ἔφη.
οὐκοῦν τῆς τῶν πλησίον χώρας ἡμῖν ἀποτμητέον, εἰ μέλλομεν ἱκανὴν ἕξειν νέμειν τε καὶ ἀροῦν, καὶ ἐκείνοις αὖ τῆς ἡμετέρας, ἐὰν καὶ ἐκεῖνοι ἀφῶσιν αὑτοὺς ἐπὶ χρημάτων κτῆσιν ἄπειρον, ὑπερβάντες τὸν τῶν ἀναγκαίων ὅρον;
373e"Hiç kaçınılmaz, Sokrates," dedi.
"Bundan sonra savaşacağız o hâlde, Glaukon? Yoksa nasıl olacak?"
"Öyle," dedi.
"Savaşın kötülük mü iyilik mi getirdiğini şimdilik hiç söylemeyelim," dedim; "yalnız şunu söyleyelim: savaşın doğuşunu da bulduk; şehirlere hem özelde hem kamuda kötülük geldiğinde en çok bu kaynaktan gelir."
"Elbette."
"O hâlde, dostum, şehrin daha da büyümesi gerekiyor; hem de küçük bir şeyle değil, bütün bir orduyla. Bu ordu çıkıp bütün mal varlığı ve demin saydığımız her şey için saldıranlarla çarpışacak."
πολλὴ ἀνάγκη, ἔφη, ὦ Σώκρατες.
πολεμήσομεν δὴ τὸ μετὰ τοῦτο, ὦ Γλαύκων; ἢ πῶς ἔσται;
οὕτως, ἔφη.
καὶ μηδέν γέ πω λέγωμεν, ἦν δʼ ἐγώ, μήτʼ εἴ τι κακὸν μήτʼ εἰ ἀγαθὸν ὁ πόλεμος ἐργάζεται, ἀλλὰ τοσοῦτον μόνον, ὅτι πολέμου αὖ γένεσιν ηὑρήκαμεν, ἐξ ὧν μάλιστα ταῖς πόλεσιν καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ κακὰ γίγνεται, ὅταν γίγνηται.
πάνυ μὲν οὖν.
ἔτι δή, ὦ φίλε, μείζονος τῆς πόλεως δεῖ οὔ τι σμικρῷ,
374a"Ne o?" dedi. "Onlar kendileri yetmez mi?"
"Yetmez," dedim, "eğer sen de hepimiz de şehri biçimlendirirken güzel bir şeyde anlaştıysak. Hatırlarsan, bir kişinin birçok tekhnē'yi güzelce icra etmesinin imkânsız olduğunda anlaşmıştık."
"Doğru söylüyorsun," dedi.
ἀλλʼ ὅλῳ στρατοπέδῳ, ὃ ἐξελθὸν ὑπὲρ τῆς οὐσίας ἁπάσης καὶ ὑπὲρ ὧν νυνδὴ ἐλέγομεν διαμαχεῖται τοῖς ἐπιοῦσιν.
τί δέ; ἦ δʼ ὅς· αὐτοὶ οὐχ ἱκανοί;
οὔκ, εἰ σύ γε, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ ἡμεῖς ἅπαντες ὡμολογήσαμεν καλῶς, ἡνίκα ἐπλάττομεν τὴν πόλιν· ὡμολογοῦμεν δέ που, εἰ μέμνησαι, ἀδύνατον ἕνα πολλὰς καλῶς ἐργάζεσθαι τέχνας.
ἀληθῆ λέγεις, ἔφη.
374b"Peki," dedim, "savaş mücadelesi bir tekhnē işi gibi görünmüyor mu?"
"Hem de nasıl," dedi.
"Ayakkabıcılıkla savaş sanatından daha çok mu ilgilenmek gerekir?"
"Asla."
"Ama ayakkabıcıyı aynı zamanda çiftçi, dokumacı ya da inşaatçı olmaya girişmekten alıkoyup yalnızca ayakkabıcı olmasını istemiştik ki ayakkabıcılık işi bize güzel görülsün. Ötekilerin her birine de aynı şekilde, tabiatça yatkın olduğu, ötekilerle uğraşmayıp ömür boyu vakitleri kaçırmadan uğraşarak güzelce başaracağı tek bir iş vermiştik.
τί οὖν; ἦν δʼ ἐγώ· ἡ περὶ τὸν πόλεμον ἀγωνία οὐ τεχνικὴ δοκεῖ εἶναι;
καὶ μάλα, ἔφη.
ἦ οὖν τι σκυτικῆς δεῖ μᾶλλον κήδεσθαι ἢ πολεμικῆς;
οὐδαμῶς.
ἀλλʼ ἄρα τὸν μὲν σκυτοτόμον διεκωλύομεν μήτε γεωργὸν ἐπιχειρεῖν εἶναι ἅμα μήτε ὑφάντην μήτε οἰκοδόμον ἀλλὰ σκυτοτόμον, ἵνα δὴ ἡμῖν τὸ τῆς σκυτικῆς ἔργον καλῶς γίγνοιτο, καὶ τῶν ἄλλων ἑνὶ ἑκάστῳ ὡσαύτως ἓν ἀπεδίδομεν, πρὸς ὃ ἐπεφύκει ἕκαστος καὶ ἐφʼ ᾧ ἔμελλε τῶν ἄλλων
374c"Savaşla ilgili işlerin iyi yapılması ise en önemli şey değil midir? Yoksa bu o kadar kolay mı ki çift süren, ayakkabı diken ya da başka herhangi bir tekhnē ile uğraşan biri aynı zamanda savaşçı da olabilecek? Oysa dama ya da zar oyununda bile, çocukluğundan beri tam da bununla uğraşmayıp onu yan iş olarak gören hiç kimse yeterince usta olamaz.
σχολὴν ἄγων διὰ βίου αὐτὸ ἐργαζόμενος οὐ παριεὶς τοὺς καιροὺς καλῶς ἀπεργάσεσθαι· τὰ δὲ δὴ περὶ τὸν πόλεμον πότερον οὐ περὶ πλείστου ἐστὶν εὖ ἀπεργασθέντα; ἢ οὕτω ῥᾴδιον, ὥστε καὶ γεωργῶν τις ἅμα πολεμικὸς ἔσται καὶ σκυτοτομῶν καὶ ἄλλην τέχνην ἡντινοῦν ἐργαζόμενος, πεττευτικὸς δὲ ἢ κυβευτικὸς ἱκανῶς οὐδʼ ἂν εἷς γένοιτο μὴ αὐτὸ τοῦτο ἐκ παιδὸς ἐπιτηδεύων, ἀλλὰ παρέργῳ χρώμενος;
374d"Bir kalkan ya da başka bir savaş silahı ve aracı eline alan biri aynı gün ağır piyade savaşında ya da başka bir savaş türünde yetkin bir savaşçı mı olacak? Oysa başka hiçbir alet eline alındı diye kimseyi zanaatkâr ya da sporcu yapmaz; her birinin epistēmē'sini edinmemiş, yeterli alıştırmayı yapmamış birine yararı da olmaz."
"Öyle olsaydı aletler pek kıymetli olurdu," dedi.
"O hâlde," dedim, "bekçilerin işi ne kadar büyükse, öteki işlerden o kadar uzak kalmayı, o kadar büyük tekhnē ve özen gerektirir."
καὶ ἀσπίδα μὲν λαβὼν ἤ τι ἄλλο τῶν πολεμικῶν ὅπλων τε καὶ ὀργάνων αὐθημερὸν ὁπλιτικῆς ἤ τινος ἄλλης μάχης τῶν κατὰ πόλεμον ἱκανὸς ἔσται ἀγωνιστής, τῶν δὲ ἄλλων ὀργάνων οὐδὲν οὐδένα δημιουργὸν οὐδὲ ἀθλητὴν ληφθὲν ποιήσει, οὐδʼ ἔσται χρήσιμον τῷ μήτε τὴν ἐπιστήμην ἑκάστου λαβόντι μήτε τὴν μελέτην ἱκανὴν παρασχομένῳ;
πολλοῦ γὰρ ἄν, ἦ δʼ ὅς, τὰ ὄργανα ἦν ἄξια.
οὐκοῦν, ἦν δʼ ἐγώ, ὅσῳ μέγιστον τὸ τῶν φυλάκων ἔργον,
374e"Bence de," dedi.
"Bu işe yatkın bir tabiat da gerektirmez mi?"
"Nasıl gerektirmesin?"
"O hâlde, gücümüz yetiyorsa, şehri korumaya hangi tabiatların, nasıl tabiatların yatkın olduğunu seçmek, anlaşılan, bizim işimiz olacak."
"Bizim işimiz elbette."
"Zeus hakkı için," dedim, "küçük bir iş üstlenmedik. Yine de gücümüz yettiğince yılmamalıyız."
τοσούτῳ σχολῆς τε τῶν ἄλλων πλείστης ἂν εἴη καὶ αὖ τέχνης τε καὶ ἐπιμελείας μεγίστης δεόμενον.
οἶμαι ἔγωγε, ἦ δʼ ὅς.
ἆρʼ οὖν οὐ καὶ φύσεως ἐπιτηδείας εἰς αὐτὸ τὸ ἐπιτήδευμα;
πῶς δʼ οὔ;
ἡμέτερον δὴ ἔργον ἂν εἴη, ὡς ἔοικεν, εἴπερ οἷοί τʼ ἐσμέν, ἐκλέξασθαι τίνες τε καὶ ποῖαι φύσεις ἐπιτήδειαι εἰς πόλεως φυλακήν.
ἡμέτερον μέντοι.
μὰ Δία, ἦν δʼ ἐγώ, οὐκ ἄρα φαῦλον πρᾶγμα ἠράμεθα· ὅμως δὲ οὐκ ἀποδειλιατέον, ὅσον γʼ ἂν δύναμις παρείκῃ.
375a"Yılmamalıyız ya," dedi.
"Bekçilik bakımından soylu bir köpek yavrusunun tabiatıyla soylu bir delikanlınınki arasında bir fark olduğunu sanıyor musun?" dedim.
"Ne demek istiyorsun?"
"Şunu: her ikisinin de hissetmekte keskin, hissettiğinin peşine düşmekte çevik, yakaladığında çarpışmak gerekirse de güçlü olması gerekir."
"Evet," dedi, "bunların hepsi gerekir."
"İyi çarpışacaksa cesur da olmalı."
"Nasıl olmasın?"
"Ama at olsun, köpek olsun, başka bir hayvan olsun, thymos'u olmayan cesur olmaya yanaşır mı? Thymos'un karşı konulmaz ve yenilmez bir şey olduğunu, o varken her psykhē'nin her şeye karşı korkusuz ve yılmaz olduğunu fark etmedin mi?"
οὐ γὰρ οὖν, ἔφη.
οἴει οὖν τι, ἦν δʼ ἐγώ, διαφέρειν φύσιν γενναίου σκύλακος εἰς φυλακὴν νεανίσκου εὐγενοῦς;
τὸ ποῖον λέγεις;
οἷον ὀξύν τέ που δεῖ αὐτοῖν ἑκάτερον εἶναι πρὸς αἴσθησιν καὶ ἐλαφρὸν πρὸς τὸ αἰσθανόμενον διωκάθειν, καὶ ἰσχυρὸν αὖ, ἐὰν δέῃ ἑλόντα διαμάχεσθαι.
δεῖ γὰρ οὖν, ἔφη, πάντων τούτων.
καὶ μὴν ἀνδρεῖόν γε, εἴπερ εὖ μαχεῖται.
πῶς δʼ οὔ;
ἀνδρεῖος δὲ εἶναι ἆρα ἐθελήσει ὁ μὴ θυμοειδὴς εἴτε ἵππος εἴτε κύων ἢ ἄλλο ὁτιοῦν ζῷον; ἢ οὐκ ἐννενόηκας ὡς
375b"Fark ettim."
"Bekçinin bedence nasıl olması gerektiği o hâlde açık."
"Evet."
"Psykhē bakımından da: thymos'lu olmalı."
"Bu da açık."
"Peki, Glaukon," dedim, "tabiatları böyle olunca birbirlerine ve öteki vatandaşlara karşı nasıl yabani olmayacaklar?"
"Zeus hakkı için," dedi, "kolay değil."
ἄμαχόν τε καὶ ἀνίκητον θυμός, οὗ παρόντος ψυχὴ πᾶσα πρὸς πάντα ἄφοβός τέ ἐστι καὶ ἀήττητος;
ἐννενόηκα.
τὰ μὲν τοίνυν τοῦ σώματος οἷον δεῖ τὸν φύλακα εἶναι, δῆλα.
ναί.
καὶ μὴν καὶ τὰ τῆς ψυχῆς, ὅτι γε θυμοειδῆ.
καὶ τοῦτο.
πῶς οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ Γλαύκων, οὐκ ἄγριοι ἀλλήλοις τε ἔσονται καὶ τοῖς ἄλλοις πολίταις, ὄντες τοιοῦτοι τὰς φύσεις;
μὰ Δία, ἦ δʼ ὅς, οὐ ῥᾳδίως.
375c"Ama kendi yakınlarına karşı yumuşak, düşmanlara karşı sert olmaları gerek. Yoksa başkalarının onları yok etmesini beklemeyecek, bunu kendileri önce yapacaklar."
"Doğru," dedi.
"Ne yapacağız o hâlde?" dedim. "Hem yumuşak hem yüce yürekli bir huyu nereden bulacağız? Çünkü yumuşak tabiat thymos'lu tabiatın zıddıdır herhalde."
"Öyle görünüyor."
"Ama bunlardan birinden yoksun olan iyi bir bekçi olamaz. Bunlar bir arada da imkânsız görünüyor; böylece iyi bir bekçinin olmasının imkânsız olduğu sonucu çıkıyor."
ἀλλὰ μέντοι δεῖ γε πρὸς μὲν τοὺς οἰκείους πρᾴους αὐτοὺς εἶναι, πρὸς δὲ τοὺς πολεμίους χαλεπούς· εἰ δὲ μή, οὐ περιμενοῦσιν ἄλλους σφᾶς διολέσαι, ἀλλʼ αὐτοὶ φθήσονται αὐτὸ δράσαντες.
ἀληθῆ, ἔφη.
τί οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, ποιήσομεν; πόθεν ἅμα πρᾷον καὶ μεγαλόθυμον ἦθος εὑρήσομεν; ἐναντία γάρ που θυμοειδεῖ πρᾳεῖα φύσις.
φαίνεται.
ἀλλὰ μέντοι τούτων γε ὁποτέρου ἂν στέρηται, φύλαξ ἀγαθὸς οὐ μὴ γένηται· ταῦτα δὲ ἀδυνάτοις ἔοικεν, καὶ οὕτω
375d"Öyle görünüyor," dedi.
Ben de aporia içinde önceki söylediklerimizi gözden geçirdikten sonra, "Dostum," dedim, "aporia'ya düşmemiz yerinde; çünkü önümüze koyduğumuz benzetmeden uzaklaştık."
"Ne demek istiyorsun?"
"Böyle zıt özelliklere sahip, olmayacağını sandığımız tabiatların bulunduğunu fark etmedik."
"Nerede peki?"
"Bunu başka hayvanlarda da görmek mümkün; ama en çok da bekçiyle karşılaştırdığımız hayvanda.
δὴ συμβαίνει ἀγαθὸν φύλακα ἀδύνατον γενέσθαι.
κινδυνεύει, ἔφη.
καὶ ἐγὼ ἀπορήσας τε καὶ ἐπισκεψάμενος τὰ ἔμπροσθεν, δικαίως γε, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ φίλε, ἀποροῦμεν· ἧς γὰρ προυθέμεθα εἰκόνος ἀπελείφθημεν.
πῶς λέγεις;
οὐκ ἐννενοήκαμεν ὅτι εἰσὶν ἄρα φύσεις οἵας ἡμεῖς οὐκ ᾠήθημεν, ἔχουσαι τἀναντία ταῦτα.
ποῦ δή;
ἴδοι μὲν ἄν τις καὶ ἐν ἄλλοις ζῴοις, οὐ μεντἂν ἥκιστα
375e"Soylu köpeklerin tabiatça böyle bir huyu olduğunu bilirsin herhalde: alışık oldukları ve tanıdıkları insanlara karşı olabildiğince yumuşak, tanımadıklarına karşı ise tam tersidirler."
"Biliyorum elbette."
"O hâlde bu mümkündür," dedim; "bekçinin böyle olmasını istemekle tabiata aykırı bir şey aramıyoruz."
"Öyle görünmüyor."
"Bekçi olacak kişinin bir şeye daha ihtiyacı var gibi gelmiyor mu sana: thymos'lu olmasının yanı sıra tabiatça bilgelik seven, yani filozof da olmasına?"
ἐν ᾧ ἡμεῖς παρεβάλλομεν τῷ φύλακι. οἶσθα γάρ που τῶν γενναίων κυνῶν, ὅτι τοῦτο φύσει αὐτῶν τὸ ἦθος, πρὸς μὲν τοὺς συνήθεις τε καὶ γνωρίμους ὡς οἷόν τε πρᾳοτάτους εἶναι, πρὸς δὲ τοὺς ἀγνῶτας τοὐναντίον.
οἶδα μέντοι.
τοῦτο μὲν ἄρα, ἦν δʼ ἐγώ, δυνατόν, καὶ οὐ παρὰ φύσιν ζητοῦμεν τοιοῦτον εἶναι τὸν φύλακα.
οὐκ ἔοικεν.
ἆρʼ οὖν σοι δοκεῖ ἔτι τοῦδε προσδεῖσθαι ὁ φυλακικὸς ἐσόμενος, πρὸς τῷ θυμοειδεῖ ἔτι προσγενέσθαι φιλόσοφος τὴν φύσιν;
376a"Nasıl yani?" dedi. "Anlamıyorum."
"Bunu da köpeklerde görürsün," dedim; "bu hayvanda hayranlık uyandıran bir şeydir."
"Neymiş o?"
"Tanımadığı birini görünce, ondan daha önce hiçbir kötülük görmemiş olsa bile kızar; tanıdık birini görünce de, ondan hiçbir zaman bir iyilik görmemiş olsa bile sevinçle karşılar. Buna hiç şaşmadın mı?"
"Şimdiye kadar pek dikkat etmemiştim," dedi; "ama böyle yaptığı açık."
"Oysa tabiatının bu hâli incelikli, gerçekten bilgelik seven bir hâl gibi görünüyor."
πῶς δή; ἔφη· οὐ γὰρ ἐννοῶ.
καὶ τοῦτο, ἦν δʼ ἐγώ, ἐν τοῖς κυσὶν κατόψει, ὃ καὶ ἄξιον θαυμάσαι τοῦ θηρίου.
τὸ ποῖον;
ὅτι ὃν μὲν ἂν ἴδῃ ἀγνῶτα, χαλεπαίνει, οὐδὲ ἓν κακὸν προπεπονθώς· ὃν δʼ ἂν γνώριμον, ἀσπάζεται, κἂν μηδὲν πώποτε ὑπʼ αὐτοῦ ἀγαθὸν πεπόνθῃ. ἢ οὔπω τοῦτο ἐθαύμασας;
οὐ πάνυ, ἔφη, μέχρι τούτου προσέσχον τὸν νοῦν· ὅτι δέ που δρᾷ ταῦτα, δῆλον.
ἀλλὰ μὴν κομψόν γε φαίνεται τὸ πάθος αὐτοῦ τῆς
376b"Neden?"
"Çünkü dost yüzle düşman yüzü," dedim, "birini tanıması, ötekini tanımamasından başka bir şeyle ayırt etmiyor. Kendine yakın olanla yabancıyı bilgi ve bilgisizlikle ayıran bir hayvan nasıl öğrenmeyi seven olmasın?"
"Olmaması mümkün değil," dedi.
"Öğrenmeyi sevmek ile bilgeliği sevmek aynı şey değil midir?" dedim.
"Aynı şeydir," dedi.
"O hâlde insan için de gönül rahatlığıyla şunu koyalım: biri yakınlarına ve tanıdıklarına karşı yumuşak olacaksa, tabiatça bilgelik seven ve öğrenmeyi seven biri olmalıdır."
φύσεως καὶ ὡς ἀληθῶς φιλόσοφον.
πῇ δή;
ἧι, ἦν δʼ ἐγώ, ὄψιν οὐδενὶ ἄλλῳ φίλην καὶ ἐχθρὰν διακρίνει ἢ τῷ τὴν μὲν καταμαθεῖν, τὴν δὲ ἀγνοῆσαι. καίτοι πῶς οὐκ ἂν φιλομαθὲς εἴη συνέσει τε καὶ ἀγνοίᾳ ὁριζόμενον τό τε οἰκεῖον καὶ τὸ ἀλλότριον;
οὐδαμῶς, ἦ δʼ ὅς, ὅπως οὔ.
ἀλλὰ μέντοι, εἶπον ἐγώ, τό γε φιλομαθὲς καὶ φιλόσοφον ταὐτόν;
ταὐτὸν γάρ, ἔφη.
οὐκοῦν θαρροῦντες τιθῶμεν καὶ ἐν ἀνθρώπῳ, εἰ μέλλει
376c"Koyalım," dedi.
"O hâlde şehrin güzel ve iyi bir bekçisi olacak kişi bizim için tabiatça bilgelik seven, thymos'lu, çevik ve güçlü olacak."
"Kesinlikle," dedi.
"Bekçi böyle olsun o hâlde. Peki bunlar bizde nasıl yetiştirilecek, nasıl terbiye edilecekler? Bunu incelemek, bütün incelemelerimizin amacı olan şeyi, adalet ve adaletsizliğin bir şehirde nasıl doğduğunu görmemize yardım eder mi? Çünkü yeterli bir sözü dışarıda bırakmak da, gereksiz uzun bir söze girişmek de istemeyiz."
πρὸς τοὺς οἰκείους καὶ γνωρίμους πρᾷός τις ἔσεσθαι, φύσει φιλόσοφον καὶ φιλομαθῆ αὐτὸν δεῖν εἶναι;
τιθῶμεν, ἔφη.
φιλόσοφος δὴ καὶ θυμοειδὴς καὶ ταχὺς καὶ ἰσχυρὸς ἡμῖν τὴν φύσιν ἔσται ὁ μέλλων καλὸς κἀγαθὸς ἔσεσθαι φύλαξ πόλεως.
παντάπασι μὲν οὖν, ἔφη.
οὗτος μὲν δὴ ἂν οὕτως ὑπάρχοι. θρέψονται δὲ δὴ ἡμῖν οὗτοι καὶ παιδευθήσονται τίνα τρόπον; καὶ ἆρά τι προὔργου ἡμῖν ἐστιν αὐτὸ σκοποῦσι πρὸς τὸ κατιδεῖν οὗπερ ἕνεκα
376dGlaukon'un kardeşi, "Elbette," dedi, "bu incelemenin buna yardım edeceğini umuyorum."
"Zeus hakkı için, sevgili Adeimantos," dedim, "uzun sürse bile bırakmamalıyız."
"Bırakmamalıyız ya."
"Haydi o hâlde, masal anlatır gibi, keyfimizce, bu adamları sözle terbiye edelim."
πάντα σκοποῦμεν, δικαιοσύνην τε καὶ ἀδικίαν τίνα τρόπον ἐν πόλει γίγνεται; ἵνα μὴ ἐῶμεν ἱκανὸν λόγον ἢ συχνὸν διεξίωμεν.
καὶ ὁ τοῦ Γλαύκωνος ἀδελφός, πάνυ μὲν οὖν, ἔφη, ἔγωγε προσδοκῶ προὔργου εἶναι εἰς τοῦτο ταύτην τὴν σκέψιν.
μὰ Δία, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ φίλε Ἀδείμαντε, οὐκ ἄρα ἀφετέον, οὐδʼ εἰ μακροτέρα τυγχάνει οὖσα.
οὐ γὰρ οὖν.
ἴθι οὖν, ὥσπερ ἐν μύθῳ μυθολογοῦντές τε καὶ σχολὴν ἄγοντες λόγῳ παιδεύωμεν τοὺς ἄνδρας.
376e"Edelim elbette."
"Peki bu terbiye ne olacak? Uzun zamanın bulduğundan daha iyisini bulmak zor değil mi? O da beden için jimnastik, psykhē için müziktir herhalde."
"Öyle."
"Terbiyeye jimnastikten önce müzikle başlamayacak mıyız?"
"Nasıl başlamayalım?"
"Müziğe sözleri de katıyor musun, katmıyor musun?" dedim.
"Katıyorum."
"Sözlerin de iki türü vardır: biri doğru, öteki yalan, değil mi?"
"Evet."
ἀλλὰ χρή.
τίς οὖν ἡ παιδεία; ἢ χαλεπὸν εὑρεῖν βελτίω τῆς ὑπὸ τοῦ πολλοῦ χρόνου ηὑρημένης; ἔστιν δέ που ἡ μὲν ἐπὶ σώμασι γυμναστική, ἡ δʼ ἐπὶ ψυχῇ μουσική.
ἔστιν γάρ.
ἆρʼ οὖν οὐ μουσικῇ πρότερον ἀρξόμεθα παιδεύοντες ἢ γυμναστικῇ;
πῶς δʼ οὔ;
μουσικῆς δʼ, εἶπον, τιθεῖς λόγους, ἢ οὔ;
ἔγωγε.
λόγων δὲ διττὸν εἶδος, τὸ μὲν ἀληθές, ψεῦδος δʼ ἕτερον;
ναί.
377a"Terbiye ikisiyle de verilecek, ama önce yalan olanlarla mı?"
"Ne demek istediğini anlamıyorum," dedi.
"Çocuklara önce masallar anlattığımızı anlamıyor musun?" dedim. "Masal da bütünüyle bakılırsa yalandır, ama içinde doğrular da vardır. Çocuklarla da jimnastikten önce masallarla uğraşırız."
"Öyle."
"İşte müziğe jimnastikten önce el atmak gerekir derken bunu kastediyordum."
"Doğru," dedi.
"Her işte başlangıcın en önemli şey olduğunu bilirsin, değil mi? Hele genç ve körpe her şey için; çünkü en çok o zaman biçimlenir, ona basılmak istenen damga en çok o zaman işler."
παιδευτέον δʼ ἐν ἀμφοτέροις, πρότερον δʼ ἐν τοῖς ψευδέσιν;
οὐ μανθάνω, ἔφη, πῶς λέγεις.
οὐ μανθάνεις, ἦν δʼ ἐγώ, ὅτι πρῶτον τοῖς παιδίοις μύθους λέγομεν; τοῦτο δέ που ὡς τὸ ὅλον εἰπεῖν ψεῦδος, ἔνι δὲ καὶ ἀληθῆ. πρότερον δὲ μύθοις πρὸς τὰ παιδία ἢ γυμνασίοις χρώμεθα.
ἔστι ταῦτα.
τοῦτο δὴ ἔλεγον, ὅτι μουσικῆς πρότερον ἁπτέον ἢ γυμναστικῆς.
ὀρθῶς, ἔφη.
οὐκοῦν οἶσθʼ ὅτι ἀρχὴ παντὸς ἔργου μέγιστον, ἄλλως
377b"Kesinlikle."
"O hâlde çocukların rastgele kimselerin uydurduğu rastgele masalları dinlemelerine, büyüdüklerinde sahip olmaları gerektiğini düşüneceğimiz kanaatlerin çoğu zaman tersini psykhē'lerine almalarına öylece göz mü yumacağız?"
"Hiçbir şekilde göz yummayacağız."
"Önce, anlaşılan, masal uyduranları denetlemeliyiz; güzel bir masal uydururlarsa kabul etmeli, uydurmazlarsa reddetmeliyiz.
τε δὴ καὶ νέῳ καὶ ἁπαλῷ ὁτῳοῦν; μάλιστα γὰρ δὴ τότε πλάττεται, καὶ ἐνδύεται τύπος ὃν ἄν τις βούληται ἐνσημήνασθαι ἑκάστῳ.
κομιδῇ μὲν οὖν.
ἆρʼ οὖν ῥᾳδίως οὕτω παρήσομεν τοὺς ἐπιτυχόντας ὑπὸ τῶν ἐπιτυχόντων μύθους πλασθέντας ἀκούειν τοὺς παῖδας καὶ λαμβάνειν ἐν ταῖς ψυχαῖς ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἐναντίας δόξας ἐκείναις ἅς, ἐπειδὰν τελεωθῶσιν, ἔχειν οἰησόμεθα δεῖν αὐτούς;
οὐδʼ ὁπωστιοῦν παρήσομεν.
πρῶτον δὴ ἡμῖν, ὡς ἔοικεν, ἐπιστατητέον τοῖς μυθοποιοῖς,
377c"Kabul edilenleri de sütannelerin ve annelerin çocuklara anlatmasını sağlayacağız; çocukların psykhē'lerini masallarla, bedenlerini elleriyle biçimlendirdiklerinden çok daha fazla biçimlendirsinler. Bugün anlattıklarının çoğunu ise atmak gerek."
"Hangilerini?" dedi.
"Büyük masallarda küçükleri de göreceğiz," dedim. "Çünkü büyüklerle küçüklerin aynı kalıpta olması, aynı etkiyi yapması gerek. Öyle düşünmüyor musun?"
καὶ ὃν μὲν ἂν καλὸν [μῦθον] ποιήσωσιν, ἐγκριτέον, ὃν δʼ ἂν μή, ἀποκριτέον. τοὺς δʼ ἐγκριθέντας πείσομεν τὰς τροφούς τε καὶ μητέρας λέγειν τοῖς παισίν, καὶ πλάττειν τὰς ψυχὰς αὐτῶν τοῖς μύθοις πολὺ μᾶλλον ἢ τὰ σώματα ταῖς χερσίν· ὧν δὲ νῦν λέγουσι τοὺς πολλοὺς ἐκβλητέον.
ποίους δή; ἔφη.
ἐν τοῖς μείζοσιν, ἦν δʼ ἐγώ, μύθοις ὀψόμεθα καὶ τοὺς ἐλάττους. δεῖ γὰρ δὴ τὸν αὐτὸν τύπον εἶναι καὶ ταὐτὸν
377d"Düşünüyorum," dedi; "ama büyük masallar derken hangilerini kastettiğini de anlamıyorum."
"Hesiodos'la Homeros'un ve öteki şairlerin bize anlattıklarını," dedim. "Bunlar insanlara yalan masallar uydurup anlattılar, hâlâ da anlatıyorlar."
"Hangileri," dedi, "ve bunlarda neyi kusurlu buluyorsun?"
"Her şeyden önce ve en çok kusurlu bulunması gereken şeyi," dedim, "hele biri güzel bir yalan söylemiyorsa."
"Nedir o?"
δύνασθαι τούς τε μείζους καὶ τοὺς ἐλάττους. ἢ οὐκ οἴει;
ἔγωγʼ, ἔφη· ἀλλʼ οὐκ ἐννοῶ οὐδὲ τοὺς μείζους τίνας λέγεις.
οὓς Ἡσίοδός τε, εἶπον, καὶ Ὅμηρος ἡμῖν ἐλεγέτην καὶ οἱ ἄλλοι ποιηταί. οὗτοι γάρ που μύθους τοῖς ἀνθρώποις ψευδεῖς συντιθέντες ἔλεγόν τε καὶ λέγουσι.
ποίους δή, ἦ δʼ ὅς, καὶ τί αὐτῶν μεμφόμενος λέγεις;
ὅπερ, ἦν δʼ ἐγώ, χρὴ καὶ πρῶτον καὶ μάλιστα μέμφεσθαι, ἄλλως τε καὶ ἐάν τις μὴ καλῶς ψεύδηται.
τί τοῦτο;
377e"Biri tanrıların ve kahramanların nasıl olduğunu sözüyle kötü tasvir ederse; tıpkı resmetmek istediği şeylere hiç benzemeyen resimler yapan bir ressam gibi."
"Gerçekten de böyle şeyleri kusurlu bulmak doğru," dedi. "Ama ne diyoruz, hangi şeyler?"
"Önce," dedim, "en büyük şeyler hakkındaki en büyük yalanı söyleyen güzel bir yalan söylememiştir: Uranos'un, Hesiodos'un onun yaptığını söylediği şeyleri yaptığını, Kronos'un da ondan nasıl öç aldığını anlatan.
ὅταν εἰκάζῃ τις κακῶς [οὐσίαν] τῷ λόγῳ, περὶ θεῶν τε καὶ ἡρώων οἷοί εἰσιν, ὥσπερ γραφεὺς μηδὲν ἐοικότα γράφων οἷς ἂν ὅμοια βουληθῇ γράψαι.
καὶ γάρ, ἔφη, ὀρθῶς ἔχει τά γε τοιαῦτα μέμφεσθαι. ἀλλὰ πῶς δὴ λέγομεν καὶ ποῖα;
πρῶτον μέν, ἦν δʼ ἐγώ, τὸ μέγιστον καὶ περὶ τῶν μεγίστων ψεῦδος ὁ εἰπὼν οὐ καλῶς ἐψεύσατο ὡς Οὐρανός τε ἠργάσατο ἅ φησι δρᾶσαι αὐτὸν Ἡσίοδος, ὅ τε αὖ Κρόνος
378a"Kronos'un yaptıklarını ve oğlunun elinden çektiklerini ise doğru olsalar bile akılsızlara ve gençlere öyle kolayca anlatmamak gerektiğini düşünürdüm. En iyisi bunlar hakkında susmaktır; anlatmak zorunluysa da, bunları mümkün olduğunca az kişi gizli bir törenle dinlemeli, hem de bir domuz değil, büyük ve bulunması zor bir kurban kestikten sonra; böylece bunları duymak olabildiğince az kişiye nasip olsun."
"Gerçekten de bu sözler ağır," dedi.
ὡς ἐτιμωρήσατο αὐτόν. τὰ δὲ δὴ τοῦ Κρόνου ἔργα καὶ πάθη ὑπὸ τοῦ ὑέος, οὐδʼ ἂν εἰ ἦν ἀληθῆ ᾤμην δεῖν ῥᾳδίως οὕτως λέγεσθαι πρὸς ἄφρονάς τε καὶ νέους, ἀλλὰ μάλιστα μὲν σιγᾶσθαι, εἰ δὲ ἀνάγκη τις ἦν λέγειν, διʼ ἀπορρήτων ἀκούειν ὡς ὀλιγίστους, θυσαμένους οὐ χοῖρον ἀλλά τι μέγα καὶ ἄπορον θῦμα, ὅπως ὅτι ἐλαχίστοις συνέβη ἀκοῦσαι.
καὶ γάρ, ἦ δʼ ὅς, οὗτοί γε οἱ λόγοι χαλεποί.
378b"Bizim şehrimizde de anlatılmamalı, Adeimantos," dedim. "Bir gence, en büyük haksızlıkları yapsa bile şaşılacak bir şey yapmış olmayacağı, haksızlık eden babasını her yoldan cezalandırsa bile tanrıların ilk ve en büyüklerinin yaptığını yapmış olacağı söylenmemeli."
"Zeus hakkı için," dedi, "bunları anlatmak bana da uygun görünmüyor."
"Tanrıların tanrılarla savaştığı, birbirlerine tuzak kurup çarpıştıkları da hiç anlatılmamalı," dedim; "çünkü doğru da değil.
καὶ οὐ λεκτέοι γʼ, ἔφην, ὦ Ἀδείμαντε, ἐν τῇ ἡμετέρᾳ πόλει. οὐδὲ λεκτέον νέῳ ἀκούοντι ὡς ἀδικῶν τὰ ἔσχατα οὐδὲν ἂν θαυμαστὸν ποιοῖ, οὐδʼ αὖ ἀδικοῦντα πατέρα κολάζων παντὶ τρόπῳ, ἀλλὰ δρῴη ἂν ὅπερ θεῶν οἱ πρῶτοί τε καὶ μέγιστοι.
οὐ μὰ τὸν Δία, ἦ δʼ ὅς, οὐδὲ αὐτῷ μοι δοκεῖ ἐπιτήδεια εἶναι λέγειν.
οὐδέ γε, ἦν δʼ ἐγώ, τὸ παράπαν ὡς θεοὶ θεοῖς πολεμοῦσί
378c"Şehri koruyacak olanların birbirlerine kolayca düşman olmayı en büyük ayıp saymalarını istiyorsak, onlara devlerin savaşını, tanrılarla kahramanların akrabalarına ve yakınlarına karşı her türlü düşmanlığını anlatıp nakış gibi işlemek şöyle dursun; hiçbir vatandaşın bir başkasına hiçbir zaman düşman olmadığına, bunun dine aykırı olduğuna onları bir şekilde inandıracaksak, çocuklara daha baştan yaşlı erkekler ve kadınlar böyle şeyler anlatmalı; çocuklar büyüdükçe şairleri de bunlara yakın sözler uydurmaya zorlamalıyız.
τε καὶ ἐπιβουλεύουσι καὶ μάχονται—οὐδὲ γὰρ ἀληθῆ—εἴ γε δεῖ ἡμῖν τοὺς μέλλοντας τὴν πόλιν φυλάξειν αἴσχιστον νομίζειν τὸ ῥᾳδίως ἀλλήλοις ἀπεχθάνεσθαι—πολλοῦ δεῖ γιγαντομαχίας τε μυθολογητέον αὐτοῖς καὶ ποικιλτέον, καὶ ἄλλας ἔχθρας πολλὰς καὶ παντοδαπὰς θεῶν τε καὶ ἡρώων πρὸς συγγενεῖς τε καὶ οἰκείους αὐτῶν—ἀλλʼ εἴ πως μέλλομεν πείσειν ὡς οὐδεὶς πώποτε πολίτης ἕτερος ἑτέρῳ ἀπήχθετο οὐδʼ ἔστιν τοῦτο ὅσιον, τοιαῦτα λεκτέα μᾶλλον πρὸς
378d"Hera'nın oğlu tarafından zincire vurulmasını, Hephaistos'un dövülen annesini korumaya kalkınca babası tarafından aşağı fırlatılmasını ve Homeros'un anlattığı bütün tanrı savaşlarını ise, ister gizli bir anlam taşısınlar ister taşımasınlar, şehre kabul etmemeliyiz. Çünkü genç neyin gizli bir anlam taşıyıp neyin taşımadığını ayırt edemez; o yaşta kanaatlerine yerleşen şeyler de çoğu zaman silinmez ve değişmez olur.
τὰ παιδία εὐθὺς καὶ γέρουσι καὶ γραυσί, καὶ πρεσβυτέροις γιγνομένοις καὶ τοὺς ποιητὰς ἐγγὺς τούτων ἀναγκαστέον λογοποιεῖν. Ἥρας δὲ δεσμοὺς ὑπὸ ὑέος καὶ Ἡφαίστου ῥίψεις ὑπὸ πατρός, μέλλοντος τῇ μητρὶ τυπτομένῃ ἀμυνεῖν, καὶ θεομαχίας ὅσας Ὅμηρος πεποίηκεν οὐ παραδεκτέον εἰς τὴν πόλιν, οὔτʼ ἐν ὑπονοίαις πεποιημένας οὔτε ἄνευ ὑπονοιῶν. ὁ γὰρ νέος οὐχ οἷός τε κρίνειν ὅτι τε ὑπόνοια καὶ ὃ μή, ἀλλʼ ἃ ἂν τηλικοῦτος ὢν λάβῃ ἐν ταῖς δόξαις δυσέκνιπτά
378e"Belki de bu yüzden, ilk duydukları şeylerin aretē'ye yönelik olarak en güzel biçimde anlatılmış masallar olmasına her şeyden çok önem vermeliyiz."
"Bunun bir mantığı var," dedi. "Ama biri bize bunların da ne olduğunu, hangi masallar olduğunu sorsa ne deriz?"
Ben de, "Adeimantos," dedim, "sen de ben de şu an şair değiliz, bir şehrin kurucularıyız.
τε καὶ ἀμετάστατα φιλεῖ γίγνεσθαι· ὧν δὴ ἴσως ἕνεκα περὶ παντὸς ποιητέον ἃ πρῶτα ἀκούουσιν ὅτι κάλλιστα μεμυθολογημένα πρὸς ἀρετὴν ἀκούειν.
ἔχει γάρ, ἔφη, λόγον. ἀλλʼ εἴ τις αὖ καὶ ταῦτα ἐρωτῴη ἡμᾶς, ταῦτα ἅττα τʼ ἐστὶν καὶ τίνες οἱ μῦθοι, τίνας ἂν φαῖμεν;
καὶ ἐγὼ εἶπον· ὦ Ἀδείμαντε, οὐκ ἐσμὲν ποιηταὶ ἐγώ τε
379a"Kuruculara da şairlerin masallarını hangi kalıplar içinde anlatmaları gerektiğini bilmek düşer; şairler bunların dışına çıkarsa izin verilmemeli. Ama masal uydurmak kurucuların işi değildir."
"Doğru," dedi. "Peki tanrılar hakkındaki sözlerin (theologia) kalıpları neler olmalı?"
"Şöyle bir şey," dedim: "tanrı nasılsa onu her zaman öyle göstermek gerekir; ister destanda, ister lirik şiirde, ister tragedyada anlatılsın."
"Gerekir ya."
καὶ σὺ ἐν τῷ παρόντι, ἀλλʼ οἰκισταὶ πόλεως· οἰκισταῖς δὲ τοὺς μὲν τύπους προσήκει εἰδέναι ἐν οἷς δεῖ μυθολογεῖν τοὺς ποιητάς, παρʼ οὓς ἐὰν ποιῶσιν οὐκ ἐπιτρεπτέον, οὐ μὴν αὐτοῖς γε ποιητέον μύθους.
ὀρθῶς, ἔφη· ἀλλʼ αὐτὸ δὴ τοῦτο, οἱ τύποι περὶ θεολογίας τίνες ἂν εἶεν;
τοιοίδε πού τινες, ἦν δʼ ἐγώ· οἷος τυγχάνει ὁ θεὸς ὤν, ἀεὶ δήπου ἀποδοτέον, ἐάντέ τις αὐτὸν ἐν ἔπεσιν ποιῇ ἐάντε ἐν μέλεσιν ἐάντε ἐν τραγῳδίᾳ.
δεῖ γάρ.
379b"Tanrı gerçekte iyidir ve öyle anlatılmalıdır, değil mi?"
"Elbette."
"İyi olan hiçbir şey zararlı değildir, değil mi?"
"Bence değildir."
"Zararlı olmayan zarar verir mi?"
"Asla."
"Zarar vermeyen bir kötülük yapar mı?"
"Bunu da yapmaz."
"Hiçbir kötülük yapmayan bir kötülüğün sebebi de olamaz, değil mi?"
"Nasıl olsun?"
"Peki? İyi olan faydalı mıdır?"
"Evet."
"O hâlde iyi gidişin sebebidir?"
"Evet."
"O hâlde iyi her şeyin sebebi değildir; iyi durumda olanların sebebidir, kötülüklerin sebebi değildir."
οὐκοῦν ἀγαθὸς ὅ γε θεὸς τῷ ὄντι τε καὶ λεκτέον οὕτω;
τί μήν;
ἀλλὰ μὴν οὐδέν γε τῶν ἀγαθῶν βλαβερόν· ἦ γάρ;
οὔ μοι δοκεῖ.
ἆρʼ οὖν ὃ μὴ βλαβερὸν βλάπτει;
οὐδαμῶς.
ὃ δὲ μὴ βλάπτει κακόν τι ποιεῖ;
οὐδὲ τοῦτο.
ὃ δέ γε μηδὲν κακὸν ποιεῖ οὐδʼ ἄν τινος εἴη κακοῦ αἴτιον;
πῶς γάρ;
τί δέ; ὠφέλιμον τὸ ἀγαθόν;
ναί.
αἴτιον ἄρα εὐπραγίας;
ναί.
οὐκ ἄρα πάντων γε αἴτιον τὸ ἀγαθόν, ἀλλὰ τῶν μὲν εὖ ἐχόντων αἴτιον, τῶν δὲ κακῶν ἀναίτιον.
379c"Kesinlikle," dedi.
"O hâlde tanrı da," dedim, "iyi olduğu için, çoğunluğun söylediği gibi her şeyin sebebi olamaz; insanlar için az şeyin sebebidir, çok şeyin sebebi değildir. Çünkü iyilerimiz kötülüklerimizden çok daha azdır; iyilerin sebebi olarak tanrıdan başka kimseyi göstermemeli, kötülüklerin sebeplerini ise tanrıda değil, başka şeylerde aramalıyız."
"Bence çok doğru söylüyorsun," dedi.
"O hâlde," dedim, "ne Homeros'un ne de başka bir şairin tanrılar hakkında akılsızca yaptığı şu hatayı kabul etmemeliyiz.
παντελῶς γʼ, ἔφη.
οὐδʼ ἄρα, ἦν δʼ ἐγώ, ὁ θεός, ἐπειδὴ ἀγαθός, πάντων ἂν εἴη αἴτιος, ὡς οἱ πολλοὶ λέγουσιν, ἀλλὰ ὀλίγων μὲν τοῖς ἀνθρώποις αἴτιος, πολλῶν δὲ ἀναίτιος· πολὺ γὰρ ἐλάττω τἀγαθὰ τῶν κακῶν ἡμῖν, καὶ τῶν μὲν ἀγαθῶν οὐδένα ἄλλον αἰτιατέον, τῶν δὲ κακῶν ἄλλʼ ἄττα δεῖ ζητεῖν τὰ αἴτια, ἀλλʼ οὐ τὸν θεόν.
ἀληθέστατα, ἔφη, δοκεῖς μοι λέγειν.
οὐκ ἄρα, ἦν δʼ ἐγώ, ἀποδεκτέον οὔτε Ὁμήρου οὔτʼ ἄλλου
379d"Homeros der ki Zeus'un eşiğinde iki küp durur, talihlerle dolu: biri iyilerin, öteki kötülerin; Zeus kime ikisinden karıştırıp verirse o bazen kötüye uğrar, bazen iyiye; kime karıştırmadan yalnızca ötekinden verirse *onu yakıcı açlık kutsal toprak üstünde kovalar.*
ποιητοῦ ταύτην τὴν ἁμαρτίαν περὶ τοὺς θεοὺς ἀνοήτως ἁμαρτάνοντος καὶ λέγοντος— ὡς δοιοί τε πίθοι κατακείαται ἐν Διὸς οὔδει κηρῶν ἔμπλειοι, ὁ μὲν ἐσθλῶν, αὐτὰρ ὃ δειλῶν· Hom. Il. 24.527-8 καὶ ᾧ μὲν ἂν μείξας ὁ Ζεὺς δῷ ἀμφοτέρων, ἄλλοτε μέν τε κακῷ ὅ γε κύρεται, ἄλλοτε δʼ ἐσθλῷ· Hom. Il. 24.530 ᾧ δʼ ἂν μή, ἀλλʼ ἄκρατα τὰ ἕτερα, τὸν δὲ κακὴ βούβρωστις ἐπὶ χθόνα δῖαν ἐλαύνει· Hom. Il. 24.532
379e"Zeus'un bizim için iyiliklerin de kötülüklerin de dağıtıcısı olduğunu da kabul etmemeliyiz.
"Pandaros'un yeminleri ve ateşkesi bozmasının Athena ile Zeus yüzünden olduğunu söyleyen olursa onu övmeyeceğiz; tanrıların çekişmesini ve yargılanmasını Themis'le Zeus'a bağlayanı da övmeyeceğiz.
οὐδʼ ὡς ταμίας ἡμῖν Ζεὺς— ἀγαθῶν τε κακῶν τε τέτυκται. unknown
τὴν δὲ τῶν ὅρκων καὶ σπονδῶν σύγχυσιν, ἣν ὁ Πάνδαρος συνέχεεν, ἐάν τις φῇ διʼ Ἀθηνᾶς τε καὶ Διὸς γεγονέναι, οὐκ ἐπαινεσόμεθα, οὐδὲ θεῶν ἔριν τε καὶ κρίσιν
380a"Gençlerin, Aiskhylos'un dediği gibi tanrı ölümlülerde bir suç bitirir, bir evi kökünden yıkmak istediğinde sözünü dinlemelerine de izin vermemeliyiz. Biri bu iambosların geçtiği bir eser, Niobe'nin acılarını, Pelopsoğullarının ya da Truva'nın başına gelenleri ya da buna benzer başka bir şeyi yazarsa, ya bunların tanrının işi olduğunu söylemesine izin vermemeli, ya da tanrının işiyse, şimdi bizim aradığımıza yakın bir açıklama bulmalıdırlar.
διὰ Θέμιτός τε καὶ Διός, οὐδʼ αὖ, ὡς Αἰσχύλος λέγει, ἐατέον ἀκούειν τοὺς νέους, ὅτι— θεὸς μὲν αἰτίαν φύει βροτοῖς, ὅταν κακῶσαι δῶμα παμπήδην θέλῃ. Aesch. Fr. ἀλλʼ ἐάν τις ποιῇ ἐν οἷς ταῦτα τὰ ἰαμβεῖα ἔνεστιν, τὰ τῆς Νιόβης πάθη, ἢ τὰ Πελοπιδῶν ἢ τὰ Τρωικὰ ἤ τι ἄλλο τῶν τοιούτων, ἢ οὐ θεοῦ ἔργα ἐατέον αὐτὰ λέγειν, ἢ εἰ θεοῦ, ἐξευρετέον αὐτοῖς σχεδὸν ὃν νῦν ἡμεῖς λόγον ζητοῦμεν, καὶ
380b"Tanrının adil ve iyi şeyler yaptığını, onların da cezalandırılarak fayda gördüğünü söylemeliler. Ama ceza görenlerin sefil olduğunu, bunu yapanın da tanrı olduğunu şairin söylemesine izin vermemeli. Kötülerin cezaya muhtaç oldukları için sefil olduklarını, ceza görerek de tanrıdan fayda gördüklerini söylerlerse izin verilebilir. Ama iyi olan tanrının birine kötülüklerin sebebi olduğunu söylemeye gelince, şehir iyi kanunlarla yönetilecekse, kimsenin kendi şehrinde bunu söylemesine de, genç olsun yaşlı olsun kimsenin bunu ölçülü ya da ölçüsüz bir masalda dinlemesine de var gücümüzle karşı koymalıyız. Çünkü böyle sözler söylenirse ne dine uygun olur, ne bize faydalı olur, ne de kendi içinde tutarlı olur."
λεκτέον ὡς ὁ μὲν θεὸς δίκαιά τε καὶ ἀγαθὰ ἠργάζετο, οἱ δὲ ὠνίναντο κολαζόμενοι· ὡς δὲ ἄθλιοι μὲν οἱ δίκην διδόντες, ἦν δὲ δὴ ὁ δρῶν ταῦτα θεός, οὐκ ἐατέον λέγειν τὸν ποιητήν. ἀλλʼ εἰ μὲν ὅτι ἐδεήθησαν κολάσεως λέγοιεν ὡς ἄθλιοι οἱ κακοί, διδόντες δὲ δίκην ὠφελοῦντο ὑπὸ τοῦ θεοῦ, ἐατέον· κακῶν δὲ αἴτιον φάναι θεόν τινι γίγνεσθαι ἀγαθὸν ὄντα, διαμαχετέον παντὶ τρόπῳ μήτε τινὰ λέγειν ταῦτα ἐν τῇ αὑτοῦ πόλει, εἰ μέλλει εὐνομήσεσθαι, μήτε τινὰ ἀκούειν,
380c"Bu kanuna ben de oy veriyorum," dedi, "hoşuma gidiyor."
"İşte bu," dedim, "tanrılar hakkındaki kanunlardan ve kalıplardan biri olsun: anlatanlar da yazanlar da tanrının her şeyin değil, yalnızca iyilerin sebebi olduğunu söyleyecekler."
"Bu yeter de artar bile," dedi.
μήτε νεώτερον μήτε πρεσβύτερον, μήτʼ ἐν μέτρῳ μήτε ἄνευ μέτρου μυθολογοῦντα, ὡς οὔτε ὅσια ἂν λεγόμενα εἰ λέγοιτο, οὔτε σύμφορα ἡμῖν οὔτε σύμφωνα αὐτὰ αὑτοῖς.
σύμψηφός σοί εἰμι, ἔφη, τούτου τοῦ νόμου, καί μοι ἀρέσκει.
οὗτος μὲν τοίνυν, ἦν δʼ ἐγώ, εἷς ἂν εἴη τῶν περὶ θεοὺς νόμων τε καὶ τύπων, ἐν ᾧ δεήσει τούς τε λέγοντας λέγειν καὶ τοὺς ποιοῦντας ποιεῖν, μὴ πάντων αἴτιον τὸν θεὸν ἀλλὰ τῶν ἀγαθῶν.
καὶ μάλʼ, ἔφη, ἀπόχρη.
380d"Peki ya şu ikincisi? Tanrının bir büyücü olduğunu mu düşünüyorsun? Bize kurnazca, kâh kendisi farklı idea'larda görünüp kendi eidos'unu birçok biçime sokarak değişiyor, kâh bizi aldatıp kendisi hakkında böyle şeyler sanmamızı sağlıyor olabilir mi? Yoksa yalın mıdır ve kendi idea'sının dışına herkesten az mı çıkar?"
"Şimdilik böyle bir şey söyleyemem," dedi.
"Peki şuna ne dersin? Bir şey kendi idea'sının dışına çıkıyorsa, bu değişimin ya kendisi tarafından ya da başkası tarafından yapılması zorunlu değil midir?"
τί δὲ δὴ ὁ δεύτερος ὅδε; ἆρα γόητα τὸν θεὸν οἴει εἶναι καὶ οἷον ἐξ ἐπιβουλῆς φαντάζεσθαι ἄλλοτε ἐν ἄλλαις ἰδέαις τοτὲ μὲν αὐτὸν γιγνόμενον, [καὶ] ἀλλάττοντα τὸ αὑτοῦ εἶδος εἰς πολλὰς μορφάς, τοτὲ δὲ ἡμᾶς ἀπατῶντα καὶ ποιοῦντα περὶ αὑτοῦ τοιαῦτα δοκεῖν, ἢ ἁπλοῦν τε εἶναι καὶ πάντων ἥκιστα τῆς ἑαυτοῦ ἰδέας ἐκβαίνειν;
οὐκ ἔχω, ἔφη, νῦν γε οὕτως εἰπεῖν.
τί δὲ τόδε; οὐκ ἀνάγκη, εἴπερ τι ἐξίσταιτο τῆς αὑτοῦ
380e"Zorunludur."
"En iyi durumda olan şeyler başkası tarafından en az değiştirilir ve hareket ettirilir, değil mi? Mesela beden yiyeceklerden, içeceklerden ve yorgunluklardan, her bitki de güneşin sıcağından, rüzgârlardan ve bu türden etkilerden değişir; en sağlıklı ve en güçlü olan en az değişmez mi?"
ἰδέας, ἢ αὐτὸ ὑφʼ ἑαυτοῦ μεθίστασθαι ἢ ὑπʼ ἄλλου;
ἀνάγκη.
οὐκοῦν ὑπὸ μὲν ἄλλου τὰ ἄριστα ἔχοντα ἥκιστα ἀλλοιοῦταί τε καὶ κινεῖται;
οἷον σῶμα ὑπὸ σιτίων τε καὶ ποτῶν καὶ πόνων, καὶ πᾶν φυτὸν ὑπὸ εἱλήσεών τε καὶ ἀνέμων καὶ τῶν τοιούτων παθημάτων, οὐ τὸ ὑγιέστατον καὶ ἰσχυρότατον
381a"Elbette."
"Psykhē'yi de, en cesur ve en akıllı olanını, dışarıdan gelen bir etki en az sarsar ve değiştirir, değil mi?"
"Evet."
"Aynı şekilde bütün bileşik şeyler, eşyalar, binalar ve giysiler de, iyi yapılmış ve iyi durumda olanlar, zamandan ve öteki etkilerden en az değişir."
"Öyle."
ἥκιστα ἀλλοιοῦται;
πῶς δʼ οὔ;
ψυχὴν δὲ οὐ τὴν ἀνδρειοτάτην καὶ φρονιμωτάτην ἥκιστʼ ἄν τι ἔξωθεν πάθος ταράξειέν τε καὶ ἀλλοιώσειεν;
ναί.
καὶ μήν που καὶ τά γε σύνθετα πάντα σκεύη τε καὶ οἰκοδομήματα καὶ ἀμφιέσματα κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον τὰ εὖ εἰργασμένα καὶ εὖ ἔχοντα ὑπὸ χρόνου τε καὶ τῶν ἄλλων παθημάτων ἥκιστα ἀλλοιοῦται.
ἔστι δὴ ταῦτα.
381b"O hâlde ister tabiatça, ister tekhnē ile, ister ikisiyle birden iyi durumda olan her şey başkasından en az değişikliğe uğrar."
"Öyle görünüyor."
"Ama tanrı ve tanrıya ait olan her şey her bakımdan en iyi durumdadır."
"Nasıl olmasın?"
"O hâlde bu yönden tanrının birçok biçime girmesi hiç mümkün değildir."
"Hiç değildir elbette."
"Ama belki kendini kendisi değiştirip başkalaştırıyordur?"
"Başkalaşıyorsa," dedi, "açık ki öyle."
"Peki kendini daha iyiye ve daha güzele mi değiştirir, yoksa kendinden daha kötüye ve daha çirkine mi?"
πᾶν δὴ τὸ καλῶς ἔχον ἢ φύσει ἢ τέχνῃ ἢ ἀμφοτέροις ἐλαχίστην μεταβολὴν ὑπʼ ἄλλου ἐνδέχεται.
ἔοικεν.
ἀλλὰ μὴν ὁ θεός γε καὶ τὰ τοῦ θεοῦ πάντῃ ἄριστα ἔχει.
πῶς δʼ οὔ;
ταύτῃ μὲν δὴ ἥκιστα ἂν πολλὰς μορφὰς ἴσχοι ὁ θεός.
ἥκιστα δῆτα.
ἀλλʼ ἆρα αὐτὸς αὑτὸν μεταβάλλοι ἂν καὶ ἀλλοιοῖ;
δῆλον, ἔφη, ὅτι, εἴπερ ἀλλοιοῦται.
πότερον οὖν ἐπὶ τὸ βέλτιόν τε καὶ κάλλιον μεταβάλλει ἑαυτὸν ἢ ἐπὶ τὸ χεῖρον καὶ τὸ αἴσχιον ἑαυτοῦ;
381c"Başkalaşıyorsa zorunlu olarak daha kötüye," dedi; "çünkü tanrının güzellikten ya da aretē'den yoksun olduğunu söylemeyiz herhalde."
"Çok doğru söylüyorsun," dedim. "Durum böyleyken, Adeimantos, tanrılardan ya da insanlardan birinin kendini herhangi bir bakımdan isteyerek daha kötü yapacağını düşünür müsün?"
"İmkânsız," dedi.
"O hâlde," dedim, "bir tanrının da kendini değiştirmek istemesi imkânsızdır. Anlaşılan her biri, olabildiğince güzel ve iyi olduğundan, her zaman yalın olarak kendi biçiminde kalır."
"Bence bu kesinlikle zorunlu," dedi.
ἀνάγκη, ἔφη, ἐπὶ τὸ χεῖρον, εἴπερ ἀλλοιοῦται· οὐ γάρ που ἐνδεᾶ γε φήσομεν τὸν θεὸν κάλλους ἢ ἀρετῆς εἶναι.
ὀρθότατα, ἦν δʼ ἐγώ, λέγεις. καὶ οὕτως ἔχοντος δοκεῖ ἄν τίς σοι, ὦ Ἀδείμαντε, ἑκὼν αὑτὸν χείρω ποιεῖν ὁπῃοῦν ἢ θεῶν ἢ ἀνθρώπων;
ἀδύνατον, ἔφη.
ἀδύνατον ἄρα, ἔφην, καὶ θεῷ ἐθέλειν αὑτὸν ἀλλοιοῦν, ἀλλʼ ὡς ἔοικε, κάλλιστος καὶ ἄριστος ὢν εἰς τὸ δυνατὸν ἕκαστος αὐτῶν μένει ἀεὶ ἁπλῶς ἐν τῇ αὑτοῦ μορφῇ.
ἅπασα, ἔφη, ἀνάγκη ἔμοιγε δοκεῖ.
381d"O hâlde, değerli dostum," dedim, "şairlerden hiçbiri bize tanrılar uzak diyarlardan gelmiş yabancılara benzeyip her kılığa girerek şehirleri dolaşırlar dememeli; kimse Proteus ve Thetis hakkında yalan söylememeli; ne tragedyalarda ne de öteki şiirlerde kimse Hera'yı kılık değiştirmiş olarak, bir rahibe gibi Argoslu Inakhos ırmağının hayat veren çocukları için dilenirken sahneye çıkarmamalı.
μηδεὶς ἄρα, ἦν δʼ ἐγώ, ὦ ἄριστε, λεγέτω ἡμῖν τῶν ποιητῶν, ὡς— … θεοὶ ξείνοισιν ἐοικότες ἀλλοδαποῖσι, παντοῖοι τελέθοντες, ἐπιστρωφῶσι πόληας· Hom. Od. 17.485-486 μηδὲ Πρωτέως καὶ Θέτιδος καταψευδέσθω μηδείς, μηδʼ ἐν τραγῳδίαις μηδʼ ἐν τοῖς ἄλλοις ποιήμασιν εἰσαγέτω Ἥραν ἠλλοιωμένην, ὡς ἱέρειαν ἀγείρουσαν— Ἰνάχου Ἀργείου ποταμοῦ παισὶν βιοδώροις· Aesch.
381e"Bize bunlar gibi başka birçok yalan da söylememeliler. Anneler de bunlara kanıp çocuklarını korkutmamalı, masalları kötü anlatıp güya bazı tanrıların geceleri her çeşit yabancı kılığına girip dolaştığını söylememeliler; yoksa hem tanrılara küfretmiş olurlar, hem de çocukları daha korkak yaparlar."
"Kesinlikle yapmamalılar," dedi.
"Ama belki," dedim, "tanrıların kendileri değişmeyecek türdendir de bizi aldatıp büyüleyerek her çeşit kılıkta göründüklerini sanmamızı sağlarlar?"
"Belki," dedi.
καὶ ἄλλα τοιαῦτα πολλὰ μὴ ἡμῖν ψευδέσθων. μηδʼ αὖ ὑπὸ τούτων ἀναπειθόμεναι αἱ μητέρες τὰ παιδία ἐκδειματούντων, λέγουσαι τοὺς μύθους κακῶς, ὡς ἄρα θεοί τινες περιέρχονται νύκτωρ πολλοῖς ξένοις καὶ παντοδαποῖς ἰνδαλλόμενοι, ἵνα μὴ ἅμα μὲν εἰς θεοὺς βλασφημῶσιν, ἅμα δὲ τοὺς παῖδας ἀπεργάζωνται δειλοτέρους.
μὴ γάρ, ἔφη.
ἀλλʼ ἆρα, ἦν δʼ ἐγώ, αὐτοὶ μὲν οἱ θεοί εἰσιν οἷοι μὴ μεταβάλλειν, ἡμῖν δὲ ποιοῦσιν δοκεῖν σφᾶς παντοδαποὺς φαίνεσθαι, ἐξαπατῶντες καὶ γοητεύοντες;
ἴσως, ἔφη.
382a"Peki?" dedim. "Tanrı sözle ya da bir hayal göstererek eylemle yalan söylemek ister mi?"
"Bilmiyorum," dedi.
"Gerçek yalandan, böyle denebilirse, bütün tanrıların ve insanların nefret ettiğini bilmiyor musun?" dedim.
"Ne demek istiyorsun?" dedi.
"Şunu," dedim: "kimse kendisinin en hâkim yanında, en hâkim şeyler hakkında isteyerek yalana kapılmak istemez; orada yalanı barındırmaktan her şeyden çok korkar."
"Hâlâ anlamıyorum," dedi.
τί δέ; ἦν δʼ ἐγώ· ψεύδεσθαι θεὸς ἐθέλοι ἂν ἢ λόγῳ ἢ ἔργῳ φάντασμα προτείνων;
οὐκ οἶδα, ἦ δʼ ὅς.
οὐκ οἶσθα, ἦν δʼ ἐγώ, ὅτι τό γε ὡς ἀληθῶς ψεῦδος, εἰ οἷόν τε τοῦτο εἰπεῖν, πάντες θεοί τε καὶ ἄνθρωποι μισοῦσιν;
πῶς, ἔφη, λέγεις;
οὕτως, ἦν δʼ ἐγώ, ὅτι τῷ κυριωτάτῳ που ἑαυτῶν ψεύδεσθαι καὶ περὶ τὰ κυριώτατα οὐδεὶς ἑκὼν ἐθέλει, ἀλλὰ πάντων μάλιστα φοβεῖται ἐκεῖ αὐτὸ κεκτῆσθαι.
οὐδὲ νῦν πω, ἦ δʼ ὅς, μανθάνω.
382b"Çünkü benim yüce bir şey söylediğimi sanıyorsun," dedim. "Oysa şunu söylüyorum: herkes, psykhē'sinde var olan şeyler hakkında aldatılmayı, aldatılmış ve cahil olmayı, yalanı orada barındırıp ona sahip olmayı en az kabul eder; en çok da orada ondan nefret eder."
"Hem de nasıl," dedi.
"Ama demin söylediğim gibi, en doğru biçimde gerçek yalan diye buna, yani aldatılmış olanın psykhē'sindeki cehalete denir. Çünkü sözlerdeki yalan, psykhē'deki hâlin bir taklidi (mimesis), sonradan doğmuş bir görüntüsüdür (eidolon); katıksız bir yalan değildir. Öyle değil mi?"
οἴει γάρ τί με, ἔφην, σεμνὸν λέγειν· ἐγὼ δὲ λέγω ὅτι τῇ ψυχῇ περὶ τὰ ὄντα ψεύδεσθαί τε καὶ ἐψεῦσθαι καὶ ἀμαθῆ εἶναι καὶ ἐνταῦθα ἔχειν τε καὶ κεκτῆσθαι τὸ ψεῦδος πάντες ἥκιστα ἂν δέξαιντο, καὶ μισοῦσι μάλιστα αὐτὸ ἐν τῷ τοιούτῳ.
πολύ γε, ἔφη.
ἀλλὰ μὴν ὀρθότατά γʼ ἄν, ὃ νυνδὴ ἔλεγον, τοῦτο ὡς ἀληθῶς ψεῦδος καλοῖτο, ἡ ἐν τῇ ψυχῇ ἄγνοια ἡ τοῦ ἐψευσμένου· ἐπεὶ τό γε ἐν τοῖς λόγοις μίμημά τι τοῦ ἐν τῇ ψυχῇ ἐστὶν παθήματος καὶ ὕστερον γεγονὸς εἴδωλον, οὐ πάνυ
382c"Elbette."
"Gerçek yalandan o hâlde yalnız tanrılar değil, insanlar da nefret eder."
"Bence öyle."
"Peki sözlerdeki yalan? Ne zaman ve kime yararlıdır ki nefreti hak etmesin? Düşmanlara karşı, bir de dost denenlerden biri delilik ya da akılsızlık yüzünden bir kötülük yapmaya giriştiğinde onu bundan döndürmek için bir ilaç gibi yararlı olmaz mı? Demin sözünü ettiğimiz masallarda da, eski zamanlar hakkında doğrunun ne olduğunu bilmediğimiz için yalanı olabildiğince doğruya benzeterek onu yararlı kılmaz mıyız?"
ἄκρατον ψεῦδος. ἢ οὐχ οὕτω;
πάνυ μὲν οὖν.
τὸ μὲν δὴ τῷ ὄντι ψεῦδος οὐ μόνον ὑπὸ θεῶν ἀλλὰ καὶ ὑπʼ ἀνθρώπων μισεῖται.
δοκεῖ μοι.
τί δὲ δὴ τὸ ἐν τοῖς λόγοις [ψεῦδος]; πότε καὶ τῷ χρήσιμον, ὥστε μὴ ἄξιον εἶναι μίσους; ἆρʼ οὐ πρός τε τοὺς πολεμίους καὶ τῶν καλουμένων φίλων, ὅταν διὰ μανίαν ἤ τινα ἄνοιαν κακόν τι ἐπιχειρῶσιν πράττειν, τότε ἀποτροπῆς ἕνεκα ὡς φάρμακον χρήσιμον γίγνεται; καὶ ἐν αἷς νυνδὴ
382d"Elbette öyle," dedi.
"Peki bunlardan hangisi yüzünden yalan tanrıya yararlı olabilir? Eski zamanları bilmediği için yalanı doğruya benzeterek mi yalan söyler?"
"Bu gülünç olurdu," dedi.
"O hâlde tanrıda yalancı bir şair yoktur."
"Bence yok."
"Yoksa düşmanlarından korktuğu için mi yalan söyler?"
ἐλέγομεν ταῖς μυθολογίαις, διὰ τὸ μὴ εἰδέναι ὅπῃ τἀληθὲς ἔχει περὶ τῶν παλαιῶν, ἀφομοιοῦντες τῷ ἀληθεῖ τὸ ψεῦδος ὅτι μάλιστα, οὕτω χρήσιμον ποιοῦμεν;
καὶ μάλα, ἦ δʼ ὅς, οὕτως ἔχει.
κατὰ τί δὴ οὖν τούτων τῷ θεῷ τὸ ψεῦδος χρήσιμον; πότερον διὰ τὸ μὴ εἰδέναι τὰ παλαιὰ ἀφομοιῶν ἂν ψεύδοιτο;
γελοῖον μεντἂν εἴη, ἔφη.
ποιητὴς μὲν ἄρα ψευδὴς ἐν θεῷ οὐκ ἔνι.
οὔ μοι δοκεῖ.
ἀλλὰ δεδιὼς τοὺς ἐχθροὺς ψεύδοιτο;
382e"Hiç de değil."
"Yakınlarının akılsızlığı ya da deliliği yüzünden mi?"
"Ama akılsızlardan ve delilerden hiçbiri tanrıların sevgilisi değildir," dedi.
"O hâlde tanrının yalan söylemesi için hiçbir sebep yok."
"Yok."
"O hâlde daimonik olan da tanrısal olan da her bakımdan yalandan uzaktır."
"Kesinlikle," dedi.
"O hâlde tanrı hem eyleminde hem sözünde tamamen yalın ve doğrudur; ne kendisi değişir ne de başkalarını aldatır: ne hayallerle, ne sözlerle, ne işaretler göndererek; ne uyanıkken ne de düşte."
πολλοῦ γε δεῖ.
ἀλλὰ διʼ οἰκείων ἄνοιαν ἢ μανίαν;
ἀλλʼ οὐδείς, ἔφη, τῶν ἀνοήτων καὶ μαινομένων θεοφιλής.
οὐκ ἄρα ἔστιν οὗ ἕνεκα ἂν θεὸς ψεύδοιτο.
οὐκ ἔστιν.
πάντῃ ἄρα ἀψευδὲς τὸ δαιμόνιόν τε καὶ τὸ θεῖον.
παντάπασι μὲν οὖν, ἔφη.
κομιδῇ ἄρα ὁ θεὸς ἁπλοῦν καὶ ἀληθὲς ἔν τε ἔργῳ καὶ λόγῳ, καὶ οὔτε αὐτὸς μεθίσταται οὔτε ἄλλους ἐξαπατᾷ, οὔτε κατὰ φαντασίας οὔτε κατὰ λόγους οὔτε κατὰ σημείων πομπάς, οὔθʼ ὕπαρ οὐδʼ ὄναρ.
383a"Sen böyle söyleyince bana da öyle görünüyor," dedi.
"O hâlde," dedim, "tanrılar hakkında konuşurken ve şiir yazarken uyulması gereken ikinci kalıbın bu olduğunu kabul ediyorsun: tanrılar ne kendilerini değiştiren büyücülerdir, ne de bizi sözle ya da eylemle yalanlarla yoldan çıkarırlar."
"Kabul ediyorum."
"O hâlde Homeros'un birçok yanını övsek de Zeus'un Agamemnon'a rüya göndermesini övmeyeceğiz. Aiskhylos'ta da Thetis'in, Apollon'un kendi düğününde şarkı söyleyerek çocuklarının mutluluğunu kutladığını anlattığı yeri övmeyeceğiz.
οὕτως, ἔφη, ἔμοιγε καὶ αὐτῷ φαίνεται σοῦ λέγοντος.
συγχωρεῖς ἄρα, ἔφην, τοῦτον δεύτερον τύπον εἶναι ἐν ᾧ δεῖ περὶ θεῶν καὶ λέγειν καὶ ποιεῖν, ὡς μήτε αὐτοὺς γόητας ὄντας τῷ μεταβάλλειν ἑαυτοὺς μήτε ἡμᾶς ψεύδεσι παράγειν ἐν λόγῳ ἢ ἐν ἔργῳ;
συγχωρῶ.
πολλὰ ἄρα Ὁμήρου ἐπαινοῦντες, ἀλλὰ τοῦτο οὐκ ἐπαινεσόμεθα, τὴν τοῦ ἐνυπνίου πομπὴν ὑπὸ Διὸς τῷ Ἀγαμέμνονι· οὐδὲ Αἰσχύλου, ὅταν φῇ ἡ Θέτις τὸν Ἀπόλλω ἐν τοῖς αὑτῆς
383b"Thetis şöyle der: hastalık bilmeyen uzun ömürler dileyerek, tanrıların sevdiği talihimi bir bir sayıp bir zafer türküsü söyledi, yüreğimi sevindirdi. Ben de Phoibos'un tanrısal ağzının yalan bilmediğini, kehanet tekhnē'siyle dolup taştığını sanıyordum; oysa türküyü söyleyen, şölende bulunan, bunları söyleyen kendisi, oğlumu *öldüren de kendisi oldu.*
γάμοις ᾄδοντα ἐνδατεῖσθαι τὰς ἑὰς εὐπαιδίας Hom. Il. 2.1— νόσων τʼ ἀπείρους καὶ μακραίωνας βίους, ξύμπαντά τʼ εἰπὼν θεοφιλεῖς ἐμὰς τύχας παιᾶνʼ ἐπηυφήμησεν, εὐθυμῶν ἐμέ. κἀγὼ τὸ Φοίβου θεῖον ἀψευδὲς στόμα ἤλπιζον εἶναι, μαντικῇ βρύον τέχνῃ· ὁ δʼ, αὐτὸς ὑμνῶν, αὐτὸς ἐν θοίνῃ παρών, αὐτὸς τάδʼ εἰπών, αὐτός ἐστιν ὁ κτανὼν τὸν παῖδα τὸν ἐμόν— Aesch. Frag. 350
383c"Biri tanrılar hakkında böyle şeyler söylerse ona kızacak, ona koro vermeyeceğiz; öğretmenlerin de bunları gençlerin terbiyesinde kullanmasına izin vermeyeceğiz; tabii bekçilerimiz bir insan için mümkün olduğu ölçüde tanrılara saygılı ve tanrısal olacaklarsa."
"Bu kalıpları tamamen kabul ediyorum," dedi, "bunları kanun olarak kullanırdım."
ὅταν τις τοιαῦτα λέγῃ περὶ θεῶν, χαλεπανοῦμέν τε καὶ χορὸν οὐ δώσομεν, οὐδὲ τοὺς διδασκάλους ἐάσομεν ἐπὶ παιδείᾳ χρῆσθαι τῶν νέων, εἰ μέλλουσιν ἡμῖν οἱ φύλακες θεοσεβεῖς τε καὶ θεῖοι γίγνεσθαι, καθʼ ὅσον ἀνθρώπῳ ἐπὶ πλεῖστον οἷόν τε.
παντάπασιν, ἔφη, ἔγωγε τοὺς τύπους τούτους συγχωρῶ, καὶ ὡς νόμοις ἂν χρῴμην.