İçeriğe geç
Platon

Platon

Devlet Adamı

Πολιτικός

257aSokrates: Theaitetos'u ve onunla birlikte yabancıyı tanımamı sağladığın için sana gerçekten çok minnettarım, Theodoros.

Theodoros: Belki yakında bunun üç katı minnet borçlu olacaksın, Sokrates: Sana devlet adamını da filozofu da ortaya koyduklarında.

Sokrates: Peki. Bunu, sevgili Theodoros, hesapta ve geometride en usta olandan duyduk mu diyeceğiz?

257a

ΣΩ. ἦ πολλὴν χάριν ὀφείλω σοι τῆς Θεαιτήτου γνωρίσεως, ὦ Θεόδωρε, ἅμα καὶ τῆς τοῦ ξένου.

ΘΕΟ. τάχα δέ [γε], ὦ Σώκρατες, ὀφειλήσεις ταύτης τριπλασίαν· ἐπειδὰν τόν τε πολιτικὸν ἀπεργάσωνταί σοι καὶ τὸν φιλόσοφον.

ΣΩ. εἶεν· οὕτω τοῦτο, ὦ φίλε Θεόδωρε, φήσομεν ἀκηκοότες εἶναι τοῦ περὶ λογισμοὺς καὶ τὰ γεωμετρικὰ κρατίστου;

257bTheodoros: Nasıl yani, Sokrates?

Sokrates: Değerce birbirinden, sizin tekhnē'nizin hiçbir orantısıyla ölçülemeyecek kadar uzak olan bu adamların her birine eşit değer biçtin de ondan.

Theodoros: Tanrımız Ammon adına, Sokrates, hesaptaki hatamı yüzüme pek güzel, pek haklı olarak vurdun; hafızan da yerinde. Bunun hesabını seninle sonra görürüm. Sen ise, yabancı, bize iyilik etmekten sakın yorulma; ister önce devlet adamını ister filozofu seç, seçtiğini sırayla baştan sona anlat.

257b

ΘΕΟ. πῶς, ὦ Σώκρατες;

ΣΩ. τῶν ἀνδρῶν ἕκαστον θέντος τῆς ἴσης ἀξίας, οἳ τῇ τιμῇ πλέον ἀλλήλων ἀφεστᾶσιν ἢ κατὰ τὴν ἀναλογίαν τὴν τῆς ὑμετέρας τέχνης.

ΘΕΟ. εὖ γε νὴ τὸν ἡμέτερον θεόν, ὦ Σώκρατες, τὸν Ἄμμωνα, καὶ δικαίως, καὶ πάνυ μὲν οὖν μνημονικῶς ἐπέπληξάς μοι τὸ περὶ τοὺς λογισμοὺς ἁμάρτημα. καὶ σὲ μὲν ἀντὶ τούτων εἰς αὖθις μέτειμι· σὺ δʼ ἡμῖν, ὦ ξένε, μηδαμῶς ἀποκάμῃς χαριζόμενος, ἀλλʼ ἑξῆς, εἴτε τὸν πολιτικὸν ἄνδρα

257cYabancı: Öyle yapmalı, Theodoros. Madem bir kez işe giriştik, sonuna varmadan bırakmamalıyız. Ama buradaki Theaitetos'u ne yapayım?

Theodoros: Ne bakımdan?

Yabancı: Onu biraz dinlendirip yerine idman arkadaşı olan şu Sokrates'i mi alalım? Yoksa ne tavsiye edersin?

Theodoros: Dediğin gibi, yerine onu al. İkisi de genç; dinlene dinlene her zahmete daha kolay katlanırlar.

257c

πρότερον εἴτε τὸν φιλόσοφον προαιρῇ, προελόμενος διέξελθε.

ΞΕ. ταῦτʼ, ὦ Θεόδωρε, ποιητέον· ἐπείπερ ἅπαξ γε ἐγκεχειρήκαμεν, [καὶ] οὐκ ἀποστατέον πρὶν ἂν αὐτῶν πρὸς τὸ τέλος ἔλθωμεν. ἀλλὰ γὰρ περὶ Θεαιτήτου τοῦδε τί χρὴ δρᾶν με;

ΘΕΟ. τοῦ πέρι;

ΞΕ. διαναπαύσωμεν αὐτὸν μεταλαβόντες αὐτοῦ τὸν συγγυμναστὴν τόνδε Σωκράτη; ἢ πῶς συμβουλεύεις;

ΘΕΟ. καθάπερ εἶπες, μεταλάμβανε· νέω γὰρ ὄντε ῥᾷον οἴσετον πάντα πόνον ἀναπαυομένω.

257dSokrates: Hem, yabancı, ikisinin de bir yerden benimle bir akrabalığı var gibi. Birinin yüzünün yapısıyla bana benzediğini siz söylüyorsunuz; öbürünün ise adı benimkiyle aynı, böyle anılması da aramızda bir yakınlık kuruyor.

257d

ΣΩ. καὶ μὴν κινδυνεύετον, ὦ ξένε, ἄμφω ποθὲν ἐμοὶ συγγένειαν ἔχειν τινά.

ΣΩ. τὸν μέν γε οὖν ὑμεῖς κατὰ τὴν τοῦ προσώπου φύσιν ὅμοιον ἐμοὶ φαίνεσθαί φατε, τοῦ δʼ ἡμῖν ἡ

258aAkrabalarımızı ise her zaman hevesle, konuşarak tanımaya çalışmalıyız. Theaitetos'la dün kendim konuşarak bir araya geldim, bugün de cevap verişini dinledim; Sokrates'le ise ne birini yaptım ne öbürünü. Onu da sınamak gerek. Bana sonra cevap versin; şimdi sana versin.

Yabancı: Öyle olsun. Sokrates, Sokrates'i duyuyor musun?

Genç Sokrates: Evet.

Yabancı: Söylediklerine katılıyor musun?

Genç Sokrates: Elbette.

258a

κλῆσις ὁμώνυμος οὖσα καὶ ἡ πρόσρησις παρέχεταί τινα οἰκειότητα. δεῖ δὴ τούς γε συγγενεῖς ἡμᾶς ἀεὶ προθύμως διὰ λόγων ἀναγνωρίζειν. Θεαιτήτῳ μὲν οὖν αὐτός τε συνέμειξα χθὲς διὰ λόγων καὶ νῦν ἀκήκοα ἀποκρινομένου, Σωκράτους δὲ οὐδέτερα· δεῖ δὲ σκέψασθαι καὶ τοῦτον. ἐμοὶ μὲν οὖν εἰς αὖθις, σοὶ δὲ νῦν ἀποκρινέσθω.

ΞΕ. ταῦτʼ ἔσται. ὦ Σώκρατες, ἀκούεις δὴ Σωκράτους;

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

ΞΕ. συγχωρεῖς οὖν οἷς λέγει;

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ μὲν οὖν.

258bYabancı: Senin tarafında bir engel yok gibi; benim tarafımda ise belki daha da az olmalı. Sofistten sonra, bana kalırsa, ikimizin araması gereken şimdi devlet adamıdır. Söyle bana: Onu da epistēmē sahibi olanlardan biri olarak mı koymalıyız, yoksa nasıl?

Genç Sokrates: Öyle.

Yabancı: O hâlde, öncekini incelerken yaptığımız gibi, epistēmē'leri de bölmek mi gerekiyor?

Genç Sokrates: Belki.

Yabancı: Ama bana öyle geliyor ki, Sokrates, kesim aynı yerden olmayacak.

Genç Sokrates: Ya nereden?

258b

ΞΕ. οὐ τὰ σὰ κωλύειν φαίνεται, δεῖ δὲ ἴσως ἔτι ἧττον τἀμὰ διακωλύειν. ἀλλὰ δὴ μετὰ τὸν σοφιστὴν ἀναγκαῖον, ὡς ἐμοὶ φαίνεται, πολιτικὸν [τὸν ἄνδρα] διαζητεῖν νῷν· καί μοι λέγε πότερον τῶν ἐπιστημόνων τινʼ ἡμῖν καὶ τοῦτον θετέον, ἢ πῶς;

ΝΕ. ΣΩ. οὕτως.

ΞΕ. τὰς ἐπιστήμας ἄρα διαληπτέον, ὥσπερ ἡνίκα τὸν πρότερον ἐσκοποῦμεν;

ΝΕ. ΣΩ. τάχʼ ἄν.

ΞΕ. οὐ μὲν δὴ κατὰ ταὐτόν γε, ὦ Σώκρατες, φαίνεταί μοι τμῆμα.

ΝΕ. ΣΩ. τί μήν;

258cYabancı: Başka bir yerden.

Genç Sokrates: Öyle görünüyor.

Yabancı: Peki devlet adamlığına giden patikayı nasıl bulacağız? Onu bulmalı, öbürlerinden ayırıp üzerine tek bir idea mührü basmalı; öbür sapaklara da başka tek bir eidos işareti koyup psykhē'mizin bütün epistēmē'leri iki eidos olarak düşünmesini sağlamalıyız.

Genç Sokrates: Bu artık sanırım benim değil, senin işin, yabancı.

258c

ΞΕ. κατʼ ἄλλο.

ΝΕ. ΣΩ. ἔοικέν γε.

ΞΕ. τὴν οὖν πολιτικὴν ἀτραπὸν πῇ τις ἀνευρήσει; δεῖ γὰρ αὐτὴν ἀνευρεῖν, καὶ χωρὶς ἀφελόντας ἀπὸ τῶν ἄλλων ἰδέαν αὐτῇ μίαν ἐπισφραγίσασθαι, καὶ ταῖς ἄλλαις ἐκτροπαῖς ἓν ἄλλο εἶδος ἐπισημηναμένους πάσας τὰς ἐπιστήμας ὡς οὔσας δύο εἴδη διανοηθῆναι τὴν ψυχὴν ἡμῶν ποιῆσαι.

ΝΕ. ΣΩ. τοῦτʼ ἤδη σὸν οἶμαι τὸ ἔργον, ὦ ξένε, ἀλλʼ οὐκ ἐμὸν γίγνεται.

258dYabancı: Ama, Sokrates, açıkça ortaya çıktığında senin de işin olmalı.

Genç Sokrates: İyi dedin.

Yabancı: Aritmetik ve onunla akraba başka bazı tekhnē'ler eylemden yoksun değil midir, yalnızca bilmeyi sağlamaz mı?

Genç Sokrates: Öyledir.

Yabancı: Marangozluğa ve bütün el işçiliğine ait tekhnē'ler ise epistēmē'lerini adeta eylemlerin içine gömülü, onlarla birlikte büyümüş olarak taşır ve kendileri sayesinde meydana gelen, önceden var olmayan cisimleri onlarla birlikte ortaya koyar.

258d

ΞΕ. δεῖ γε μήν, ὦ Σώκρατες, αὐτὸ εἶναι καὶ σόν, ὅταν ἐμφανὲς ἡμῖν γένηται.

ΝΕ. ΣΩ. καλῶς εἶπες.

ΞΕ. ἆρʼ οὖν οὐκ ἀριθμητικὴ μὲν καί τινες ἕτεραι ταύτῃ συγγενεῖς τέχναι ψιλαὶ τῶν πράξεών εἰσι, τὸ δὲ γνῶναι παρέσχοντο μόνον;

ΝΕ. ΣΩ. ἔστιν οὕτως.

ΞΕ. αἱ δέ γε περὶ τεκτονικὴν αὖ καὶ σύμπασαν χειρουργίαν ὥσπερ ἐν ταῖς πράξεσιν ἐνοῦσαν σύμφυτον τὴν

258eGenç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Öyleyse bütün epistēmē'leri bu şekilde ikiye böl; birine uygulamaya dayalı (praktikē), öbürüne yalnızca bilmeye dayalı (gnōstikē) de.

Genç Sokrates: Senin için öyle olsun: Bunlar, bir bütün olan tek bir epistēmē'nin iki eidos'u.

Yabancı: Peki devlet adamını, kralı, efendiyi ve bir de ev idarecisini, hepsine tek bir ad vererek bir mi sayacağız; yoksa söylenen adlar kadar tekhnē olduğunu mu söyleyeceğiz? Daha iyisi, beni şuradan izle.

Genç Sokrates: Nereden?

258e

ἐπιστήμην κέκτηνται, καὶ συναποτελοῦσι τὰ γιγνόμενα ὑπʼ αὐτῶν σώματα πρότερον οὐκ ὄντα.

ΝΕ. ΣΩ. τί μήν;

ΞΕ. ταύτῃ τοίνυν συμπάσας ἐπιστήμας διαίρει, τὴν μὲν πρακτικὴν προσειπών, τὴν δὲ μόνον γνωστικήν.

ΝΕ. ΣΩ. ἔστω σοι ταῦθʼ ὡς μιᾶς ἐπιστήμης τῆς ὅλης εἴδη δύο.

ΞΕ. πότερον οὖν τὸν πολιτικὸν καὶ βασιλέα καὶ δεσπότην καὶ ἔτʼ οἰκονόμον θήσομεν ὡς ἓν πάντα ταῦτα προσαγορεύοντες, ἢ τοσαύτας τέχνας αὐτὰς εἶναι φῶμεν ὅσαπερ ὀνόματα ἐρρήθη; μᾶλλον δέ μοι δεῦρο ἕπου.

ΝΕ. ΣΩ. πῇ;

259aYabancı: Şuradan. Kendisi özel bir kişi olduğu hâlde şehrin hizmetindeki bir hekime öğüt verecek yeterlikte biri varsa, ona da öğüt verdiği kişinin tekhnē'sinin adıyla aynı adın verilmesi zorunlu değil mi?

Genç Sokrates: Evet.

Yabancı: Peki? Kendisi özel bir kişi olduğu hâlde bir ülkenin kralına öğüt vermekte usta olan biri için, yöneticinin kendisinin sahip olması gereken epistēmē'ye onun sahip olduğunu söylemeyecek miyiz?

Genç Sokrates: Söyleyeceğiz.

259a

ΞΕ. τῇδε. εἴ τῴ τις τῶν δημοσιευόντων ἰατρῶν ἱκανὸς συμβουλεύειν ἰδιωτεύων αὐτός, ἆρʼ οὐκ ἀναγκαῖον αὐτῷ προσαγορεύεσθαι τοὔνομα τῆς τέχνης ταὐτὸν ὅπερ ᾧ συμβουλεύει;

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

ΞΕ. τί δʼ; ὅστις βασιλεύοντι χώρας ἀνδρὶ παραινεῖν δεινὸς ἰδιώτης ὢν αὐτός, ἆρʼ οὐ φήσομεν ἔχειν αὐτὸν τὴν ἐπιστήμην ἣν ἔδει τὸν ἄρχοντα αὐτὸν κεκτῆσθαι;

ΝΕ. ΣΩ. φήσομεν.

259bYabancı: Gerçek bir kralın epistēmē'si de krallık epistēmē'si değil midir?

Genç Sokrates: Evet.

Yabancı: Buna sahip olan, ister yönetici ister özel bir kişi olsun, tam da bu tekhnē bakımından haklı olarak krallık ehli diye anılmayacak mı?

Genç Sokrates: Adil olan hiç değilse bu.

Yabancı: Ev idarecisi ile efendi için de aynı şey geçerli.

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Peki? Büyük bir hanenin yapısı ile küçük bir şehrin hacmi, yönetim bakımından birbirinden bir şeyle ayrılır mı?

Genç Sokrates: Hiçbir şeyle.

259b

ΞΕ. ἀλλὰ μὴν ἥ γε ἀληθινοῦ βασιλέως βασιλική;

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

ΞΕ. ταύτην δὲ ὁ κεκτημένος οὐκ, ἄντε ἄρχων ἄντε ἰδιώτης ὢν τυγχάνῃ, πάντως κατά γε τὴν τέχνην αὐτὴν βασιλικὸς ὀρθῶς προσρηθήσεται;

ΝΕ. ΣΩ. δίκαιον γοῦν.

ΞΕ. καὶ μὴν οἰκονόμος γε καὶ δεσπότης ταὐτόν.

ΝΕ. ΣΩ. τί μήν;

ΞΕ. τί δέ; μεγάλης σχῆμα οἰκήσεως ἢ σμικρᾶς αὖ πόλεως ὄγκος μῶν τι πρὸς ἀρχὴν διοίσετον;

ΝΕ. ΣΩ. οὐδέν.

259cYabancı: Öyleyse az önce incelediğimiz şeye göre, bütün bunlarla ilgili tek bir epistēmē olduğu açıktır. Biri ona krallık, biri devlet adamlığı, biri de ev idareciliği derse, onunla hiç tartışmayalım.

Genç Sokrates: Niye tartışalım?

Yabancı: Şu da açık: Her kralın yönetimi elinde tutmak için elleriyle ve bütün bedeniyle yapabildiği, psykhē'sinin anlayışı ve gücü yanında pek azdır.

Genç Sokrates: Açık.

Yabancı: Öyleyse kralın, el işçiliğine ve genel olarak uygulamaya dayalı tekhnē'ye değil de daha çok bilmeye dayalı olana yakın olduğunu söyleyelim mi?

259c

ΞΕ. οὐκοῦν, ὃ νυνδὴ διεσκοπούμεθα, φανερὸν ὡς ἐπιστήμη μία περὶ πάντʼ ἐστὶ ταῦτα· ταύτην δὲ εἴτε βασιλικὴν εἴτε πολιτικὴν εἴτε οἰκονομικήν τις ὀνομάζει, μηδὲν αὐτῷ διαφερώμεθα.

ΝΕ. ΣΩ. τί γάρ;

ΞΕ. ἀλλὰ μὴν τόδε γε δῆλον, ὡς βασιλεὺς ἅπας χερσὶ καὶ σύμπαντι τῷ σώματι σμίκρʼ ἄττα εἰς τὸ κατέχειν τὴν ἀρχὴν δύναται πρὸς τὴν τῆς ψυχῆς σύνεσιν καὶ ῥώμην.

ΝΕ. ΣΩ. δῆλον.

ΞΕ. τῆς δὴ γνωστικῆς μᾶλλον ἢ τῆς χειροτεχνικῆς καὶ

259dGenç Sokrates: Elbette.

Yabancı: O hâlde devlet adamlığını ve devlet adamını, krallığı ve krallık ehlini aynı yere koyup hepsini tek bir şey olarak birleştireceğiz, değil mi?

Genç Sokrates: Açık.

Yabancı: Bundan sonra bilmeye dayalı tekhnē'yi ayırırsak, sırasıyla ilerlemiş olmaz mıyız?

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Dikkat et öyleyse, bakalım onda tabii bir ayrılma yeri görebilecek miyiz.

Genç Sokrates: Nasıl bir şey olduğunu söyle.

259d

ὅλως πρακτικῆς βούλει τὸν βασιλέα φῶμεν οἰκειότερον εἶναι;

ΝΕ. ΣΩ. τί μήν;

ΞΕ. τὴν ἄρα πολιτικὴν καὶ πολιτικὸν καὶ βασιλικὴν καὶ βασιλικὸν εἰς ταὐτὸν ὡς ἓν πάντα ταῦτα συνθήσομεν;

ΝΕ. ΣΩ. δῆλον.

ΞΕ. οὐκοῦν πορευοίμεθʼ ἂν ἑξῆς, εἰ μετὰ ταῦτα τὴν γνωστικὴν διοριζοίμεθα;

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ γε.

ΞΕ. πρόσεχε δὴ τὸν νοῦν ἂν ἄρα ἐν αὐτῇ τινα διαφυὴν κατανοήσωμεν.

ΝΕ. ΣΩ. φράζε ποίαν.

259eYabancı: Şöyle: Hesap diye bir tekhnē'miz vardı.

Genç Sokrates: Evet.

Yabancı: Sanırım bu, tamamıyla bilmeye dayalı tekhnē'lerdendir.

Genç Sokrates: Nasıl olmasın?

Yabancı: Sayılardaki farkı bilen hesap tekhnē'sine, bildiğini yargılamaktan fazla bir iş vermeyeceğiz, değil mi?

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Her mimar da kendisi işçi değil, işçilerin başıdır.

Genç Sokrates: Evet.

Yabancı: Ortaya koyduğu da el emeği değil, bilgidir.

Genç Sokrates: Öyle.

259e

ΞΕ. τοιάνδε. λογιστική πού τις ἡμῖν ἦν τέχνη.

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

ΞΕ. τῶν γνωστικῶν γε οἶμαι παντάπασι τεχνῶν.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς δʼ οὔ;

ΞΕ. γνούσῃ δὴ λογιστικῇ τὴν ἐν τοῖς ἀριθμοῖς διαφορὰν μῶν τι πλέον ἔργον δώσομεν ἢ τὰ γνωσθέντα κρῖναι;

ΝΕ. ΣΩ. τί μήν;

ΞΕ. καὶ γὰρ ἀρχιτέκτων γε πᾶς οὐκ αὐτὸς ἐργατικὸς ἀλλʼ ἐργατῶν ἄρχων.

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

ΞΕ. παρεχόμενός γέ που γνῶσιν ἀλλʼ οὐ χειρουργίαν.

ΝΕ. ΣΩ. οὕτως.

260aYabancı: Haklı olarak bilmeye dayalı epistēmē'den pay aldığı söylenebilir.

Genç Sokrates: Kesinlikle.

Yabancı: Ama sanırım ona, yargısını verdikten sonra hesapçının yaptığı gibi işi bitmiş sayıp çekilmek düşmez; işçilerin her birine, buyrulanı yerine getirinceye kadar uygun olanı buyurmak düşer.

Genç Sokrates: Doğru.

Yabancı: Öyleyse bu türden olanların hepsi de, hesapla birlikte giden tekhnē'lerin hepsi de bilmeye dayalıdır; ama bu iki cins birbirinden yargılama ve buyurma bakımından ayrılır, değil mi?

260a

ΞΕ. δικαίως δὴ μετέχειν ἂν λέγοιτο τῆς γνωστικῆς ἐπιστήμης.

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ γε.

ΞΕ. τούτῳ δέ γε οἶμαι προσήκει κρίναντι μὴ τέλος ἔχειν μηδʼ ἀπηλλάχθαι, καθάπερ ὁ λογιστὴς ἀπήλλακτο, προστάττειν δὲ ἑκάστοις τῶν ἐργατῶν τό γε πρόσφορον ἕως ἂν ἀπεργάσωνται τὸ προσταχθέν.

ΝΕ. ΣΩ. ὀρθῶς.

ΞΕ. οὐκοῦν γνωστικαὶ μὲν αἵ τε τοιαῦται σύμπασαι καὶ ὁπόσαι συνέπονται τῇ λογιστικῇ, κρίσει δὲ καὶ ἐπιτάξει

260bGenç Sokrates: Öyle görünüyor.

Yabancı: Peki bütün bilmeye dayalı tekhnē'yi bölüp bir kısmına buyurucu, bir kısmına yargılayıcı dersek, düzgün bölmüş olduğumuzu söyleyebilir miyiz?

Genç Sokrates: Benim kanaatime göre, evet.

Yabancı: Birlikte bir iş görenler için uzlaşmak ise sevindirici bir şeydir.

Genç Sokrates: Nasıl olmasın?

Yabancı: Öyleyse kendimiz uzlaştığımız sürece başkalarının kanaatlerini bir kenara bırakmalıyız.

Genç Sokrates: Elbette.

260b

διαφέρετον ἀλλήλοιν τούτω τὼ γένη;

ΝΕ. ΣΩ. φαίνεσθον.

ΞΕ. ἆρʼ οὖν συμπάσης τῆς γνωστικῆς εἰ τὸ μὲν ἐπιτακτικὸν μέρος, τὸ δὲ κριτικὸν διαιρούμενοι προσείποιμεν, ἐμμελῶς ἂν φαῖμεν διῃρῆσθαι;

ΝΕ. ΣΩ. κατά γε τὴν ἐμὴν δόξαν.

ΞΕ. ἀλλὰ μὴν τοῖς γε κοινῇ τι πράττουσιν ἀγαπητὸν ὁμονοεῖν.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς δʼ οὔ;

ΞΕ. τούτου τοίνυν μέχριπερ ἂν αὐτοὶ κοινωνῶμεν, ἐατέον τά γε τῶν ἄλλων δοξάσματα χαίρειν.

ΝΕ. ΣΩ. τί μήν;

260cYabancı: Haydi bakalım, krallık ehlini bu iki tekhnē'den hangisine koymalıyız? Bir seyirci gibi yargılayıcı olana mı koyacağız, yoksa ne de olsa hükmeden biri olduğu için daha çok buyurucu tekhnē'ye mi ait sayacağız?

Genç Sokrates: İkincisine elbette.

Yabancı: O hâlde buyurucu tekhnē'yi yeniden incelemek gerek, bir yerinden bölünüyor mu diye. Bana kalırsa şöyle bölünüyor: Nasıl ki perakendecilerin tekhnē'si kendi ürününü satanların tekhnē'sinden ayrılmışsa, krallık cinsi de habercilerin cinsinden öyle ayrılmış görünüyor.

260c

ΞΕ. φέρε δή, τούτοιν τοῖν τέχναιν ἡμῖν τὸν βασιλικὸν ἐν ποτέρᾳ θετέον; ἆρʼ ἐν τῇ κριτικῇ, καθάπερ τινὰ θεατήν, ἢ μᾶλλον τῆς ἐπιτακτικῆς ὡς ὄντα αὐτὸν τέχνης θήσομεν, δεσπόζοντά γε;

ΝΕ. ΣΩ. πῶς γὰρ οὐ μᾶλλον;

ΞΕ. τὴν ἐπιτακτικὴν δὴ τέχνην πάλιν ἂν εἴη θεατέον εἴ πῃ διέστηκεν. καί μοι δοκεῖ τῇδέ πῃ, καθάπερ ἡ τῶν καπήλων τέχνη τῆς τῶν αὐτοπωλῶν διώρισται τέχνης, καὶ

260dGenç Sokrates: Nasıl?

Yabancı: Perakendeciler başkalarının daha önce satılmış ürünlerini alıp ikinci kez yeniden satarlar.

Genç Sokrates: Kesinlikle.

Yabancı: Haberciler takımı da başkasının buyurduğu düşünceleri alıp onları ikinci kez başkalarına buyurur.

Genç Sokrates: Çok doğru.

Yabancı: Peki? Krallığı tercümanlıkla, kürekçilere kumanda etmekle, kâhinlikle, habercilikle ve bunlarla akraba olan, hepsinin ortak işi buyurmak olan daha başka birçok tekhnē ile aynı yere mi karıştıracağız?

260d

τὸ βασιλικὸν γένος ἔοικεν ἀπὸ τοῦ τῶν κηρύκων γένους ἀφωρίσθαι.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς;

ΞΕ. πωληθέντα που πρότερον ἔργα ἀλλότρια παραδεχόμενοι δεύτερον πωλοῦσι πάλιν οἱ κάπηλοι.

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΞΕ. οὐκοῦν καὶ τὸ κηρυκικὸν φῦλον ἐπιταχθέντʼ ἀλλότρια νοήματα παραδεχόμενον αὐτὸ δεύτερον ἐπιτάττει πάλιν ἑτέροις.

ΝΕ. ΣΩ. ἀληθέστατα.

ΞΕ. τί οὖν; εἰς ταὐτὸν μείξομεν βασιλικὴν ἑρμηνευτικῇ,

260eYoksa istersen, az önce yaptığımız benzetmeye uyup adı da ona benzeterek koyalım mı, çünkü kendi buyruğunu verenlerin cinsi neredeyse adsız kalmış? Böylece bunları şöyle bölmüş oluruz: Kralların cinsini kendi buyruğunu veren (autepitaktikē) tekhnē'ye koyar, geri kalan her şeyi bir yana bırakır, onlara başka bir ad koymayı da başkasına bırakırız. Çünkü bu yolu yöneteni bulmak için tuttuk, onun zıddını değil.

260e

κελευστικῇ, μαντικῇ, κηρυκικῇ, καὶ πολλαῖς ἑτέραις τούτων τέχναις συγγενέσιν, αἳ σύμπασαι τό γʼ ἐπιτάττειν ἔχουσιν; ἢ βούλει, καθάπερ ᾐκάζομεν νυνδή, καὶ τοὔνομα παρεικάσωμεν, ἐπειδὴ καὶ σχεδὸν ἀνώνυμον ὂν τυγχάνει τὸ τῶν αὐτεπιτακτῶν γένος, καὶ ταύτῃ ταῦτα διελώμεθα, τὸ μὲν τῶν βασιλέων γένος εἰς τὴν αὐτεπιτακτικὴν θέντες, τοῦ δὲ ἄλλου παντὸς ἀμελήσαντες, ὄνομα ἕτερον αὐτοῖς παραχωρήσαντες θέσθαι τινά; τοῦ γὰρ ἄρχοντος ἕνεκα ἡμῖν ἡ μέθοδος ἦν

261aGenç Sokrates: Kesinlikle.

Yabancı: Bu cins, başkasının buyruğu ile kendi buyruğu arasındaki farka göre ayrılarak öbürlerinden yeterince uzaklaştığına göre, şimdi onu da yeniden bölmek gerekmez mi, eğer onda kendini bize veren bir kesim yeri hâlâ varsa?

Genç Sokrates: Kesinlikle.

Yabancı: Görünüşe göre var. Beni izle ve birlikte kes.

Genç Sokrates: Nereden?

Yabancı: Buyruk vererek iş gören bütün yöneticileri düşünecek olursak, hepsinin bir şeyin meydana gelmesi için buyurduğunu görmez miyiz?

261a

ἀλλʼ οὐχὶ τοῦ ἐναντίου.

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΞΕ. οὐκοῦν ἐπειδὴ τοῦτο μετρίως ἀφέστηκεν ἀπʼ ἐκείνων, ἀλλοτριότητι διορισθὲν πρὸς οἰκειότητα, τοῦτο αὐτὸ πάλιν αὖ διαιρεῖν ἀναγκαῖον, εἴ τινα τομὴν ἔτι ἔχομεν ὑπείκουσαν ἐν τούτῳ;

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ γε.

ΞΕ. καὶ μὴν φαινόμεθα ἔχειν· ἀλλʼ ἐπακολουθῶν σύντεμνε.

ΝΕ. ΣΩ. πῇ;

ΞΕ. πάντας ὁπόσους ἂν ἄρχοντας διανοηθῶμεν ἐπιτάξει

261bGenç Sokrates: Nasıl görmeyiz?

Yabancı: Meydana gelen her şeyi ikiye ayırmak da hiç zor değil.

Genç Sokrates: Nasıl?

Yabancı: Hepsinin bir kısmı cansızdır, bir kısmı canlı.

Genç Sokrates: Evet.

Yabancı: Bilmeye dayalı tekhnē'nin buyurucu kısmını, kesmek istiyorsak, tam buna göre keseceğiz.

Genç Sokrates: Neye göre?

Yabancı: Bir kısmını cansız şeylerin meydana gelmesine, bir kısmını canlıların meydana gelmesine ayırarak. Böylece bütünü ikiye bölünmüş olacak.

261b

προσχρωμένους ἆρʼ οὐχ εὑρήσομεν γενέσεώς τινος ἕνεκα προστάττοντας;

ΝΕ. ΣΩ. πῶς δʼ οὔ;

ΞΕ. καὶ μὴν τά γε γιγνόμενα πάντα δίχα διαλαβεῖν οὐ παντάπασι χαλεπόν.

ΝΕ. ΣΩ. πῇ;

ΞΕ. τὰ μὲν ἄψυχα αὐτῶν ἐστί που συμπάντων, τὰ δʼ ἔμψυχα.

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

ΞΕ. τούτοις δέ γε αὐτοῖς τὸ τοῦ γνωστικοῦ μέρος ἐπιτακτικὸν ὄν, εἴπερ βουλόμεθα τέμνειν, τεμοῦμεν.

ΝΕ. ΣΩ. κατὰ τί;

ΞΕ. τὸ μὲν ἐπὶ ταῖς τῶν ἀψύχων γενέσεσιν αὐτοῦ τάττοντες,

261cGenç Sokrates: Kesinlikle.

Yabancı: Öyleyse bunlardan birini bir yana bırakalım, öbürünü ele alalım; ele aldıktan sonra da bütününü ikiye ayıralım.

Genç Sokrates: İkisinden hangisini ele almak gerektiğini söylüyorsun?

Yabancı: Elbette canlılara buyurmakla ilgili olanı. Çünkü krallık epistēmē'si, mimarlık gibi cansız şeylerin başında duran bir epistēmē değildir; daha soyludur, gücünü her zaman canlılar arasında ve onlar üzerinde taşır.

261c

τὸ δʼ ἐπὶ ⟨ταῖς⟩ τῶν ἐμψύχων· καὶ πᾶν οὕτως ἤδη διαιρήσεται δίχα.

ΝΕ. ΣΩ. παντάπασί γε.

ΞΕ. τὸ μὲν τοίνυν αὐτῶν παραλίπωμεν, τὸ δʼ ἀναλάβωμεν, ἀναλαβόντες δὲ μερισώμεθα εἰς δύο τὸ σύμπαν.

ΝΕ. ΣΩ. λέγεις δʼ αὐτοῖν ἀναληπτέον εἶναι πότερον;

ΞΕ. πάντως που τὸ περὶ τὰ ζῷα ἐπιτακτικόν. οὐ γὰρ δὴ τό γε τῆς βασιλικῆς ἐπιστήμης ἐστί ποτε τῶν ἀψύχων ἐπιστατοῦν, οἷον ἀρχιτεκτονικόν, ἀλλὰ γενναιότερον, ἐν τοῖς

261dGenç Sokrates: Doğru.

Yabancı: Canlıların yetiştirilip beslenmesine bakılırsa, bir kısmının tek tek besleme, bir kısmının da sürü hâlindeki hayvanların ortak bakımı olduğu görülür.

Genç Sokrates: Doğru.

Yabancı: Ama devlet adamını, öküz süren ya da at tımar eden biri gibi tek tek besleyen biri olarak değil, daha çok at ve sığır sürüsü besleyen birine benzer olarak bulacağız.

Genç Sokrates: Şimdi söylenince öyle görünüyor.

261d

ζῴοις καὶ περὶ αὐτὰ ταῦτα τὴν δύναμιν ἀεὶ κεκτημένον.

ΝΕ. ΣΩ. ὀρθῶς.

ΞΕ. τήν γε μὴν τῶν ζῴων γένεσιν καὶ τροφὴν τὴν μέν τις ἂν ἴδοι μονοτροφίαν οὖσαν, τὴν δὲ κοινὴν τῶν ἐν ταῖς ἀγέλαις θρεμμάτων ἐπιμέλειαν.

ΝΕ. ΣΩ. ὀρθῶς.

ΞΕ. ἀλλʼ οὐ μὴν τόν γε πολιτικὸν εὑρήσομεν ἰδιοτρόφον, ὥσπερ βοηλάτην ἤ τινα ἱπποκόμον, ἀλλʼ ἱπποφορβῷ τε καὶ βουφορβῷ μᾶλλον προσεοικότα.

ΝΕ. ΣΩ. φαίνεταί γε δὴ ῥηθὲν νῦν.

261eYabancı: Peki canlı beslemenin, birlikte yaşayan pek çok canlının ortak beslenmesiyle ilgili kısmına sürü besleme mi diyelim, ortak besleme mi?

Genç Sokrates: Söz nasıl gelirse.

Yabancı: Güzel, Sokrates. Adlara fazla önem vermemeye dikkat edersen, yaşlılığa vardığında phronēsis bakımından daha zengin olacaksın. Şimdi dediğin gibi yapalım. Ama sürü besleme tekhnē'sinde, onu iki parçalı gösterip şu anda iki katı geniş bir alanda aradığımız şeyi o zaman yarısı kadar bir alanda aramamızı sağlayacak bir yer görüyor musun?

261e

ΞΕ. πότερον οὖν τῆς ζῳοτροφίας τὴν τῶν συμπόλλων κοινὴν τροφὴν ἀγελαιοτροφίαν ἢ κοινοτροφικήν τινα ὀνομάζομεν;

ΝΕ. ΣΩ. ὁπότερον ἂν ἐν τῷ λόγῳ συμβαίνῃ.

ΞΕ. καλῶς γε, ὦ Σώκρατες· κἂν διαφυλάξῃς τὸ μὴ σπουδάζειν ἐπὶ τοῖς ὀνόμασιν, πλουσιώτερος εἰς τὸ γῆρας ἀναφανήσῃ φρονήσεως. νῦν δὲ τοῦτο μέν, καθάπερ διακελεύῃ, ποιητέον· τὴν δὲ ἀγελαιοτροφικὴν ἆρʼ ἐννοεῖς πῇ

262aGenç Sokrates: Elimden geleni yapacağım. Bana öyle geliyor ki insanların beslenmesi bir şey, hayvanların beslenmesi başka bir şey.

Yabancı: Gerçekten de pek hevesle ve pek yiğitçe böldün; ama elimizden geldiğince bunun bir daha başımıza gelmesine izin vermeyelim.

Genç Sokrates: Neyin?

Yabancı: Büyük ve çok sayıdaki parçaların karşısında küçük tek bir parçayı ayırmamalıyız; eidos'u gözetmeden de ayırmamalıyız: Parça aynı zamanda bir eidos olmalı.

262a

τις δίδυμον ἀποφήνας τὸ ζητούμενον ἐν διπλασίοισι τὰ νῦν ἐν τοῖς ἡμίσεσιν εἰς τότε ποιήσει ζητεῖσθαι;

ΝΕ. ΣΩ. προθυμήσομαι. καί μοι δοκεῖ τῶν μὲν ἀνθρώπων ἑτέρα τις εἶναι, τῶν δʼ αὖ θηρίων ἄλλη τροφή.

ΞΕ. παντάπασί γε προθυμότατα καὶ ἀνδρειότατα διῄρησαι· μὴ μέντοι τοῦτό γε εἰς αὖθις κατὰ δύναμιν πάσχωμεν.

ΝΕ. ΣΩ. τὸ ποῖον;

ΞΕ. μὴ σμικρὸν μόριον ἓν πρὸς μεγάλα καὶ πολλὰ

262bAranan şeyi hemen öbürlerinden ayırmak, doğru yapılırsa, elbette en güzelidir; az önce sen de bölmeyi doğru yaptığını sanıp sözün insanlara doğru gittiğini görünce acele etmiştin. Ama, dostum, ince ince yontmak güvenli değildir; ortadan keserek ilerlemek daha güvenlidir, hem insan böylece idea'larla daha çok karşılaşır. Aramalarda bütün fark buradadır.

262b

ἀφαιρῶμεν, μηδὲ εἴδους χωρίς· ἀλλὰ τὸ μέρος ἅμα εἶδος ἐχέτω. κάλλιστον μὲν γὰρ ἀπὸ τῶν ἄλλων εὐθὺς διαχωρίζειν τὸ ζητούμενον, ἂν ὀρθῶς ἔχῃ, καθάπερ ὀλίγον σὺ πρότερον οἰηθεὶς ἔχειν τὴν διαίρεσιν ἐπέσπευσας τὸν λόγον, ἰδὼν ἐπʼ ἀνθρώπους πορευόμενον· ἀλλὰ γάρ, ὦ φίλε, λεπτουργεῖν οὐκ ἀσφαλές, διὰ μέσων δὲ ἀσφαλέστερον ἰέναι τέμνοντας, καὶ μᾶλλον ἰδέαις ἄν τις προστυγχάνοι. τοῦτο δὲ διαφέρει τὸ

262cGenç Sokrates: Bununla ne demek istiyorsun, yabancı?

Yabancı: Senin tabiatına duyduğum yakınlıktan ötürü, Sokrates, daha açık anlatmaya çalışmalıyım. Gerçi şu anki durumda bunu hiçbir eksik bırakmadan göstermek imkânsız; ama açıklık için onu biraz daha ileri götürmeye çalışmalıyım.

Genç Sokrates: Az önce bölerken doğru yapmadığımızı söylediğin şey ne peki?

Yabancı: Şuna benzer bir şey: Biri insan cinsini ikiye ayırmaya kalkışsa da buradakilerin çoğunun yaptığı gibi bölse. Onlar Helen cinsini tek bir şey olarak öbürlerinin hepsinden ayırırlar; sayısız olan, birbirine karışmayan, birbiriyle hiçbir uyumu olmayan bütün öbür cinslere ise tek bir adla "barbar" derler ve bu tek ad yüzünden onun da tek bir cins olduğunu sanırlar. Ya da biri sayıyı iki eidos'a böldüğünü düşünse: On bini tek bir eidos olarak bütün sayılardan kesip ayırsa, geri kalan hepsine de tek bir ad koysa ve yine bu adlandırma yüzünden onun da ötekinden ayrı, tek bir cins olduğuna hükmetse.

262c

πᾶν πρὸς τὰς ζητήσεις.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς, ὦ ξένε, λέγεις τοῦτο;

ΞΕ. πειρατέον ἔτι σαφέστερον φράζειν εὐνοίᾳ τῆς σῆς φύσεως, ὦ Σώκρατες. ἐν τῷ μὲν οὖν παρεστηκότι τὰ νῦν δηλῶσαι μηδὲν ἐνδεῶς ἀδύνατον· ἐπιχειρητέον δέ τι καὶ σμικρῷ πλέον αὐτὸ προαγαγεῖν εἰς τὸ πρόσθεν σαφηνείας ἕνεκα.

ΝΕ. ΣΩ. ποῖον οὖν δὴ φράζεις διαιρουμένους ἡμᾶς οὐκ ὀρθῶς ἄρτι δρᾶν;

ΞΕ. τοιόνδε, οἷον εἴ τις τἀνθρώπινον ἐπιχειρήσας δίχα

262d

διελέσθαι γένος διαιροῖ καθάπερ οἱ πολλοὶ τῶν ἐνθάδε διανέμουσι, τὸ μὲν Ἑλληνικὸν ὡς ἓν ἀπὸ πάντων ἀφαιροῦντες χωρίς, σύμπασι δὲ τοῖς ἄλλοις γένεσιν, ἀπείροις οὖσι καὶ ἀμείκτοις καὶ ἀσυμφώνοις πρὸς ἄλληλα, βάρβαρον μιᾷ κλήσει προσειπόντες αὐτὸ διὰ ταύτην τὴν μίαν κλῆσιν καὶ γένος ἓν αὐτὸ εἶναι προσδοκῶσιν· ἢ τὸν ἀριθμόν τις αὖ νομίζοι κατʼ εἴδη δύο διαιρεῖν μυριάδα ἀποτεμνόμενος ἀπὸ πάντων,

262eOysa sayıyı tek ve çift, insan cinsini de erkek ve dişi diye kesen biri, eidos'lara göre ve ikiye çok daha güzel bölmüş olur; Lidyalıları, Frigyalıları ya da başka birilerini öbür herkesin karşısına koyup ayırmaya ise ancak, ayrılan iki kısmın her birinin hem cins hem parça olacağı bir bölme bulamadığında başvurur.

262e

ὡς ἓν εἶδος ἀποχωρίζων, καὶ τῷ λοιπῷ δὴ παντὶ θέμενος ἓν ὄνομα διὰ τὴν κλῆσιν αὖ καὶ τοῦτʼ ἀξιοῖ γένος ἐκείνου χωρὶς ἕτερον ἓν γίγνεσθαι. κάλλιον δέ που καὶ μᾶλλον κατʼ εἴδη καὶ δίχα διαιροῖτʼ ἄν, εἰ τὸν μὲν ἀριθμὸν ἀρτίῳ καὶ περιττῷ τις τέμνοι, τὸ δὲ αὖ τῶν ἀνθρώπων γένος ἄρρενι καὶ θήλει, Λυδοὺς δὲ ἢ Φρύγας ἤ τινας ἑτέρους πρὸς ἅπαντας τάττων ἀποσχίζοι τότε, ἡνίκα ἀποροῖ γένος ἅμα καὶ μέρος εὑρίσκειν

263aGenç Sokrates: Çok doğru. Ama, yabancı, tam da şu: Cins ile parçanın aynı şey olmayıp birbirinden başka olduğu nasıl daha açık anlaşılabilir?

Yabancı: Ey insanların en iyisi Sokrates, hiç de basit bir şey istemiyorsun. Biz şimdiden ele aldığımız konudan gerekenden fazla uzaklaşıp dolaştık; sen ise daha da fazla dolaşmamızı istiyorsun. Şimdilik, yerinde olacağı gibi, geri dönelim; bunun peşine ise sonra, boş vaktimizde, iz sürer gibi düşeriz.

263a

ἑκάτερον τῶν σχισθέντων.

ΝΕ. ΣΩ. ὀρθότατα· ἀλλὰ γὰρ τοῦτο αὐτό, ὦ ξένε, πῶς ἄν τις γένος καὶ μέρος ἐναργέστερον γνοίη, ὡς οὐ ταὐτόν ἐστον ἀλλʼ ἕτερον ἀλλήλοιν;

ΞΕ. ὦ βέλτιστε ἀνδρῶν, οὐ φαῦλον προστάττεις, Σώκρατες. ἡμεῖς μὲν καὶ νῦν μακροτέραν τοῦ δέοντος ἀπὸ τοῦ προτεθέντος λόγου πεπλανήμεθα, σὺ δὲ ἔτι πλέον ἡμᾶς κελεύεις πλανηθῆναι. νῦν μὲν οὖν, ὥσπερ εἰκός, ἐπανίωμεν

263bYine de şuna kesinlikle dikkat et: Bunu benden açıkça ayırt edilmiş olarak duyduğunu sakın sanma.

Genç Sokrates: Neyi?

Yabancı: Eidos ile parçanın birbirinden başka olduğunu.

Genç Sokrates: Yani?

Yabancı: Bir şeyin eidos'u olan her şey, eidos'u olduğu söylenen o şeyin aynı zamanda parçası da olmak zorundadır; ama parçanın eidos olması hiç de zorunlu değildir. Sokrates, benim her zaman öbür türlü değil, böyle söylediğimi söyle.

Genç Sokrates: Öyle olsun.

263b

πάλιν· ταῦτα δὲ εἰς αὖθις κατὰ σχολὴν καθάπερ ἰχνεύοντες μέτιμεν. οὐ μὴν ἀλλὰ τοῦτό γε αὖ παντάπασιν φύλαξαι, μή ποτε παρʼ ἐμοῦ δόξῃς αὐτὸ ἐναργῶς διωρισμένον ἀκηκοέναι.

ΝΕ. ΣΩ. τὸ ποῖον;

ΞΕ. εἶδός τε καὶ μέρος ἕτερον ἀλλήλων εἶναι.

ΝΕ. ΣΩ. τί μήν;

ΞΕ. ὡς εἶδος μὲν ὅταν ᾖ του, καὶ μέρος αὐτὸ ἀναγκαῖον εἶναι τοῦ πράγματος ὅτουπερ ἂν εἶδος λέγηται· μέρος δὲ εἶδος οὐδεμία ἀνάγκη. ταύτῃ με ἢ ʼκείνῃ μᾶλλον, ὦ Σώκρατες, ἀεὶ φάθι λέγειν.

ΝΕ. ΣΩ. ταῦτʼ ἔσται.

263cYabancı: Şimdi bana bundan sonrasını söyle.

Genç Sokrates: Neyi?

Yabancı: Yoldan sapıp buraya hangi noktadan geldiğimizi. Sanırım en çok şu noktadan: Sürü beslemeyi nereden bölmek gerektiği sorulunca sen pek hevesle canlıların iki cinsi olduğunu söylemiştin; biri insan cinsi, öbürü de geri kalan bütün hayvanların oluşturduğu tek bir cins.

Genç Sokrates: Doğru.

Yabancı: O zaman bana öyle göründün ki bir parçayı ayırınca geride kalanların hepsini de tek bir cins olarak bıraktığını sanıyordun, çünkü hepsine aynı adı verebiliyordun: Onlara "hayvan" demiştin.

263c

ΞΕ. φράσον δή μοι τὸ μετὰ τοῦτο.

ΝΕ. ΣΩ. ποῖον;

ΞΕ. τὸ τῆς ἀποπλανήσεως ὁπόθεν ἡμᾶς δεῦρʼ ἤγαγεν. οἶμαι μὲν γὰρ μάλιστα, ὅθεν ἐρωτηθεὶς σὺ τὴν ἀγελαιοτροφίαν ὅπῃ διαιρετέον εἶπες μάλα προθύμως δύʼ εἶναι ζῴων γένη, τὸ μὲν ἀνθρώπινον, ἕτερον δὲ τῶν ἄλλων συμπάντων θηρίων ἕν.

ΝΕ. ΣΩ. ἀληθῆ.

ΞΕ. καὶ ἔμοιγε δὴ τότʼ ἐφάνης μέρος ἀφαιρῶν ἡγεῖσθαι καταλιπεῖν τὸ λοιπὸν αὖ πάντων γένος ἕν, ὅτι πᾶσι ταὐτὸν

263dGenç Sokrates: Bu da öyleydi.

Yabancı: Oysa ey yiğitlerin yiğidi, eğer akıllı başka bir canlı varsa (turnalar öyle görünüyor) ya da buna benzer başka bir canlı, o da belki senin gibi ad verirdi: Turnaları tek bir cins olarak öbür canlıların karşısına koyar, kendi kendini yüceltir, geri kalanları da insanlarla birlikte aynı yere toplayıp onlara belki "hayvan"dan başka bir ad vermezdi.

263d

ἐπονομάζειν ἔσχες ὄνομα, θηρία καλέσας.

ΝΕ. ΣΩ. ἦν καὶ ταῦτα οὕτως.

ΞΕ. τὸ δέ γε, ὦ πάντων ἀνδρειότατε, τάχʼ ἄν, εἴ που φρόνιμόν ἐστί τι ζῷον ἕτερον, οἷον δοκεῖ τὸ τῶν γεράνων, ἤ τι τοιοῦτον ἄλλο, ὃ κατὰ ταὐτὰ ἴσως διονομάζει καθάπερ καὶ σύ, γεράνους μὲν ἓν γένος ἀντιτιθὲν τοῖς ἄλλοις ζῴοις καὶ σεμνῦνον αὐτὸ ἑαυτό, τὰ δὲ ἄλλα μετὰ τῶν ἀνθρώπων συλλαβὸν εἰς ταὐτὸ οὐδὲν ἄλλο πλὴν ἴσως θηρία προσείποι.

263eÖyleyse biz bu türden her şeyden iyice sakınmaya çalışalım.

Genç Sokrates: Nasıl?

Yabancı: Bu hataya daha az düşmek için canlıların bütün cinsini bölmeye kalkmayarak.

Genç Sokrates: Zaten hiç gerek yok.

Yabancı: Çünkü o zaman da hata tam bu noktada yapılıyordu.

Genç Sokrates: Nasıl yani?

Yabancı: Bilmeye dayalı sanatın buyurucu kısmı, sanırım, canlı besleme cinsine giriyordu; hem de sürü hâlinde yaşayan canlıların beslenmesine. Öyle değil mi?

Genç Sokrates: Evet.

263e

πειραθῶμεν οὖν ἡμεῖς ἐξευλαβεῖσθαι πάνθʼ ὁπόσα τοιαῦτα.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς;

ΞΕ. μὴ πᾶν τὸ τῶν ζῴων γένος διαιρούμενοι, ἵνα ἧττον αὐτὰ πάσχωμεν.

ΝΕ. ΣΩ. οὐδὲν γὰρ δεῖ.

ΞΕ. καὶ γὰρ οὖν καὶ τότε ἡμαρτάνετο ταύτῃ.

ΝΕ. ΣΩ. τί δή;

ΞΕ. τῆς γνωστικῆς ὅσον ἐπιτακτικὸν ἡμῖν μέρος ἦν που τοῦ ζῳοτροφικοῦ γένους, ἀγελαίων μὴν ζῴων. ἦ γάρ;

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

264aYabancı: O zaman da bütün canlılar zaten evcil ve yabani diye bölünmüştü. Tabiatı evcilleşmeye elverişli olanlara evcil, buna yanaşmayanlara yabani denir.

Genç Sokrates: Güzel.

Yabancı: Avına çıktığımız epistēmē ise evcillerin arasındaydı, hâlâ da öyle; ama onu sürü hâlinde beslenen hayvanlarda aramak gerekir.

Genç Sokrates: Evet.

Yabancı: Öyleyse o zamanki gibi hepsine birden bakarak bölmeyelim, devlet adamlığına bir an önce varmak için acele de etmeyelim.

264a

ΞΕ. διῄρητο τοίνυν ἤδη καὶ τότε σύμπαν τὸ ζῷον τῷ τιθασῷ καὶ ἀγρίῳ. τὰ μὲν γὰρ ἔχοντα τιθασεύεσθαι φύσιν ἥμερα προσείρηται, τὰ δὲ μὴ ʼθέλοντα ἄγρια.

ΝΕ. ΣΩ. καλῶς.

ΞΕ. ἣν δέ γε θηρεύομεν ἐπιστήμην, ἐν τοῖς ἡμέροις ἦν τε καὶ ἔστιν, ἐπὶ τοῖς ἀγελαίοις μὴν ζητητέα θρέμμασιν.

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

ΞΕ. μὴ τοίνυν διαιρώμεθα ὥσπερ τότε πρὸς ἅπαντα ἀποβλέψαντες, μηδὲ σπεύσαντες, ἵνα δὴ ταχὺ γενώμεθα

264bÇünkü acele, şimdi de bizi atasözündeki duruma düşürdü.

Genç Sokrates: Hangi duruma?

Yabancı: Sakin durup iyi bölmediğimiz için hedefe daha geç varmaya.

Genç Sokrates: Hem de iyi etti, yabancı.

Yabancı: Öyle olsun. Her neyse, toplu beslemeyi yeniden baştan bölmeye çalışalım; belki senin hevesle aradığın şeyi de söz, sonuna doğru ilerledikçe sana kendisi daha güzel gösterecektir. Söyle bakalım bana.

Genç Sokrates: Neyi?

Yabancı: Şunu: Bazılarından sık sık duymuş olabilirsin, çünkü Nil'de ve kralın göllerinde balıkların nasıl evcilleştirildiğini kendi gözünle görmediğini biliyorum.

264b

πρὸς τῇ πολιτικῇ. πεποίηκε γὰρ ἡμᾶς καὶ νῦν παθεῖν τὸ κατὰ τὴν παροιμίαν πάθος.

ΝΕ. ΣΩ. ποῖον;

ΞΕ. οὐχ ἡσύχους εὖ διαιροῦντας ἠνυκέναι βραδύτερον.

ΝΕ. ΣΩ. καὶ καλῶς γε, ὦ ξένε, πεποίηκε.

ΞΕ. ταῦτʼ ἔστω. πάλιν δʼ οὖν ἐξ ἀρχῆς τὴν κοινοτροφικὴν πειρώμεθα διαιρεῖν· ἴσως γὰρ καὶ τοῦτο ὃ σὺ προθυμῇ διαπεραινόμενος ὁ λόγος αὐτός σοι κάλλιον μηνύσει. καί μοι φράζε.

ΝΕ. ΣΩ. ποῖον δή;

ΞΕ. τόδε, εἴ τινων πολλάκις ἄρα διακήκοας· οὐ γὰρ δὴ

264cHavuzlarda ise belki görmüşsündür.

Genç Sokrates: Elbette; bunları kendim gördüm, ötekileri de birçok kişiden dinledim.

Yabancı: Kaz ve turna sürüleri beslendiğini de, Teselya ovalarında dolaşmamış olsan bile, en azından işitmişsindir ve buna inanırsın.

Genç Sokrates: Elbette.

264c

προστυχής γε αὐτὸς οἶδʼ ὅτι γέγονας ταῖς ἐν τῷ Νείλῳ τιθασείαις τῶν ἰχθύων καὶ τῶν ἐν ταῖς βασιλικαῖς λίμναις. ἐν μὲν γὰρ κρήναις τάχʼ ἂν ἴσως εἴης ᾐσθημένος.

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ μὲν οὖν καὶ ταῦτα τεθέαμαι κἀκεῖνα πολλῶν ἀκήκοα.

ΞΕ. καὶ μὴν χηνοβωτίας γε καὶ γερανοβωτίας, εἰ καὶ μὴ πεπλάνησαι περὶ τὰ Θετταλικὰ πεδία, πέπυσαι γοῦν καὶ πιστεύεις εἶναι.

ΝΕ. ΣΩ. τί μήν;

264dYabancı: Bütün bunları şu yüzden sordum: Sürü hâlindeki canlıları beslemenin bir kısmı suda yaşayanlarla, bir kısmı da karada yürüyenlerle ilgilidir.

Genç Sokrates: Öyledir.

Yabancı: Peki sen de toplu besleme epistēmē'sini bu yoldan ikiye ayırmak, ikisinin her birine onun bir parçasını verip birine suda besleme, öbürüne karada besleme demek gerektiğini düşünüyor musun?

Genç Sokrates: Düşünüyorum.

Yabancı: Kralın işinin bu iki sanattan hangisine girdiğini de böylece aramamıza gerek kalmaz, çünkü bu herkesçe bellidir.

264d

ΞΕ. τοῦδʼ ἕνεκά τοι πάντα ἠρώτησα ταῦτα, διότι τῆς τῶν ἀγελαίων τροφῆς ἔστι μὲν ἔνυδρον, ἔστι δὲ καὶ ξηροβατικόν.

ΝΕ. ΣΩ. ἔστι γὰρ οὖν.

ΞΕ. ἆρʼ οὖν καὶ σοὶ συνδοκεῖ ταύτῃ δεῖν διχάζειν τὴν κοινοτροφικὴν ἐπιστήμην, ἐφʼ ἑκατέρῳ τούτων τὸ μέρος αὐτῆς ἐπινέμοντας ἑκάτερον, τὸ μὲν ἕτερον ὑγροτροφικὸν ὀνομάζοντας, τὸ δʼ ἕτερον ξηροτροφικόν;

ΝΕ. ΣΩ. ἔμοιγε.

ΞΕ. καὶ μὴν καὶ τὸ βασιλικὸν οὕτως οὐ ζητήσομεν

264eGenç Sokrates: Nasıl belli olmasın?

Yabancı: Sürü beslemenin karada besleme kısmını da herkes bölebilir.

Genç Sokrates: Nasıl?

Yabancı: Kanatlılar ve yürüyenler diye ayırarak.

Genç Sokrates: Çok doğru.

Yabancı: Peki? Devlet adamlığını yürüyenlerle ilgili kısımda aramak gerekmez mi? Yoksa en akılsız kişinin bile, deyim yerindeyse, böyle düşüneceğini sanmıyor musun?

Genç Sokrates: Sanıyorum.

Yabancı: Yürüyenleri güdme sanatını da, demin sayıyı böldüğümüz gibi, ikiye kesip göstermek gerekir.

Genç Sokrates: Belli.

264e

ὁποτέρας ἐστὶ τῆς τέχνης· δῆλον [δὴ] γὰρ παντί.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς δʼ οὔ;

ΞΕ. πᾶς μὲν δὴ τό γε ξηροτροφικὸν τῆς ἀγελαιοτροφίας διέλοιτʼ ἂν φῦλον.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς;

ΞΕ. τῷ πτηνῷ τε καὶ πεζῷ διορισάμενος.

ΝΕ. ΣΩ. ἀληθέστατα.

ΞΕ. τί δέ; τὸ πολιτικὸν ἦ περὶ τὸ πεζὸν ζητητέον; ἢ οὐκ οἴει καὶ τὸν ἀφρονέστατον ὡς ἔπος εἰπεῖν δοξάζειν οὕτως;

ΝΕ. ΣΩ. ἔγωγε.

ΞΕ. τὴν δὲ πεζονομικήν, καθάπερ ἄρτι τὸν ἀριθμόν, δεῖ τεμνομένην δίχα ἀποφαίνειν.

ΝΕ. ΣΩ. δῆλον.

265aYabancı: Sözümüzün yöneldiği parçaya iki yol uzanıyor gibi görünüyor. Biri daha kısadır, büyük bir parçanın karşısına küçük bir parça ayırır. Öbürü ise daha önce söylediğimiz, mümkün olduğunca ortadan kesmek gerektiği kuralına daha çok uyar, ama daha uzundur. Hangisini istersek o yoldan gidebiliriz.

Genç Sokrates: Peki ikisinden birden gitmek imkânsız mı?

Yabancı: Aynı anda imkânsız, şaşırtıcı dostum; ama sırayla gidilebileceği açık.

265a

ΞΕ. καὶ μὴν ἐφʼ ὅ γε μέρος ὥρμηκεν ἡμῖν ὁ λόγος, ἐπʼ ἐκεῖνο δύο τινὲ καθορᾶν ὁδὼ τεταμένα φαίνεται, τὴν μὲν θάττω, πρὸς μέγα μέρος σμικρὸν διαιρουμένην, τὴν δέ, ὅπερ ἐν τῷ πρόσθεν ἐλέγομεν ὅτι δεῖ μεσοτομεῖν ὡς μάλιστα, τοῦτʼ ἔχουσαν μᾶλλον, μακροτέραν γε μήν. ἔξεστιν οὖν ὁποτέραν ἂν βουληθῶμεν, ταύτην πορευθῆναι.

ΝΕ. ΣΩ. τί δέ; ἀμφοτέρας ἀδύνατον;

ΞΕ. ἅμα γʼ, ὦ θαυμαστέ· ἐν μέρει γε μὴν δῆλον ὅτι δυνατόν.

265bGenç Sokrates: O hâlde ben ikisini de sırayla seçiyorum.

Yabancı: Kolay, çünkü geriye kalan yol kısa. Başta ya da yolun ortasında olsaydık, bu isteğini yerine getirmek bizim için zor olurdu. Ama madem böyle istiyorsun, önce uzun yoldan gidelim; daha dinçken onu daha kolay yürürüz. Şimdi bölmeye dikkat et.

Genç Sokrates: Söyle.

Yabancı: Evcil yürüyenlerden sürü hâlinde yaşayanlar tabiatça ikiye ayrılmıştır.

Genç Sokrates: Neye göre?

Yabancı: Kimilerinin doğuştan boynuzsuz, kimilerinin boynuzlu olmasına göre.

265b

ΝΕ. ΣΩ. ἐν μέρει τοίνυν ἔγωγε ἀμφοτέρας αἱροῦμαι.

ΞΕ. ῥᾴδιον, ἐπειδὴ τὸ λοιπὸν βραχύ· κατʼ ἀρχὰς μὴν καὶ μεσοῦσιν ἅμα τῆς πορείας χαλεπὸν ἂν ἦν ἡμῖν τὸ πρόσταγμα. νῦν δʼ, ἐπειδὴ δοκεῖ ταύτῃ, τὴν μακροτέραν πρότερον ἴωμεν· νεαλέστεροι γὰρ ὄντες ῥᾷον αὐτὴν πορευσόμεθα. τὴν δὲ δὴ διαίρεσιν ὅρα.

ΝΕ. ΣΩ. λέγε.

ΞΕ. τὰ πεζὰ ἡμῖν τῶν ἡμέρων, ὅσαπερ ἀγελαῖα, διῃρημένα ἐστὶ φύσει δίχα.

ΝΕ. ΣΩ. τίνι;

ΞΕ. τῷ τῶν μὲν τὴν γένεσιν ἄκερων εἶναι, τῶν δὲ κερασφόρον.

265cGenç Sokrates: Öyle görünüyor.

Yabancı: Öyleyse yürüyenleri güdme sanatını böl ve iki parçanın her birini bir açıklamayla belirt. Onlara ad koymaya kalkarsan iş gereğinden fazla karışır.

Genç Sokrates: Peki nasıl söylemek gerekir?

Yabancı: Şöyle: Yürüyenleri güdme epistēmē'si ikiye bölündüğünde, bir kısmı sürünün boynuzlu parçasının, öbür kısmı da boynuzsuz parçasının başına konmuştur.

265c

ΝΕ. ΣΩ. φαίνεται.

ΞΕ. τὴν δὴ πεζονομικὴν διελὼν ἀπόδος ἑκατέρῳ τῷ μέρει λόγῳ χρώμενος. ἂν γὰρ ὀνομάζειν αὐτὰ βουληθῇς, ἔσται σοι περιπεπλεγμένον μᾶλλον τοῦ δέοντος.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς οὖν χρὴ λέγειν;

ΞΕ. ὧδε· τῆς πεζονομικῆς ἐπιστήμης δίχα διαιρεθείσης τὸ μόριον θάτερον ἐπὶ τῷ κερασφόρῳ μέρει τῷ τῆς ἀγέλης ἐπιτετάχθαι, τὸ δὲ ἕτερον ἐπὶ τῷ τῆς ἀκεράτου.

265dGenç Sokrates: Bu böyle söylenmiş olsun; her hâlükârda yeterince açık oldu.

Yabancı: Kralın da boynuzu olmayan bir sürüyü güttüğü bize ayrıca apaçık.

Genç Sokrates: Nasıl açık olmasın?

Yabancı: Öyleyse bu sürüyü parçalayıp ona düşen kısmı vermeye çalışalım.

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Peki onu çatal tırnaklılar ve tek tırnaklı denenler diye mi bölmek istersin, yoksa başka cinsle karışarak üreyenler ve yalnız kendi cinsiyle üreyenler diye mi? Herhalde ne demek istediğimi anlıyorsun.

Genç Sokrates: Neyi?

265d

ΝΕ. ΣΩ. ταῦτʼ ἔστω ταύτῃ λεχθέντα· πάντως γὰρ ἱκανῶς δεδήλωται.

ΞΕ. καὶ μὴν ὅ γε βασιλεὺς ἡμῖν αὖ καταφανὴς ὅτι κολοβὸν ἀγέλην τινὰ κεράτων νομεύει.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς γὰρ οὐ δῆλος;

ΞΕ. ταύτην τοίνυν καταθραύσαντες τὸ γιγνόμενον αὐτῷ πειρώμεθα ἀποδοῦναι.

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ γε.

ΞΕ. πότερον οὖν βούλει τῷ σχιστῷ τε καὶ τῷ καλουμένῳ μώνυχι διαιρεῖν αὐτὴν ἢ τῇ κοινογονίᾳ τε καὶ ἰδιογονίᾳ; μανθάνεις γάρ που.

ΝΕ. ΣΩ. τὸ ποῖον;

265eYabancı: Atlar ile eşekler tabiatları gereği birbirlerinden döl verebilir.

Genç Sokrates: Evet.

Yabancı: Evcil hayvanların boynuzsuz sürüsünden geriye kalanlar ise cins bakımından birbirleriyle karışmaz.

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Peki devlet adamı karışarak üreyen bir tabiatı mı gözetiyor görünüyor, yoksa yalnız kendi cinsiyle üreyen bir tabiatı mı?

Genç Sokrates: Karışmayanı gözettiği belli.

Yabancı: Görünüşe göre bunu da öncekiler gibi ikiye ayırmamız gerekiyor.

Genç Sokrates: Gerekiyor tabii.

265e

ΞΕ. ὅτι τὸ μὲν τῶν ἵππων καὶ ὄνων πέφυκεν ἐξ ἀλλήλων γεννᾶν.

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

ΞΕ. τὸ δέ γε λοιπὸν ἔτι τῆς λείας ἀγέλης τῶν ἡμέρων ἀμιγὲς γένει πρὸς ἄλληλα.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς δʼ οὔ;

ΞΕ. τί δʼ; ὁ πολιτικὸς ἄρʼ ἐπιμέλειαν ἔχειν φαίνεται πότερα κοινογενοῦς φύσεως ἤ τινος ἰδιογενοῦς;

ΝΕ. ΣΩ. δῆλον ὅτι τῆς ἀμείκτου.

ΞΕ. ταύτην δὴ δεῖ καθάπερ τὰ ἔμπροσθεν, ὡς ἔοικεν, ἡμᾶς δίχα διαστέλλειν.

ΝΕ. ΣΩ. δεῖ γὰρ οὖν.

266aYabancı: Gerçekten de evcil ve sürü hâlinde yaşayan canlıların hepsi, iki cins dışında, artık neredeyse parça parça bölünmüş durumda. Köpek cinsini sürü hayvanları arasında saymaya değmez.

Genç Sokrates: Değmez elbette. Ama bu ikisini neyle bölüyoruz?

Yabancı: Theaitetos'la senin de bölmen yerinde olacak şeyle, çünkü ikiniz de geometriyle uğraşıyorsunuz.

Genç Sokrates: Neyle?

Yabancı: Köşegenle elbette, sonra da köşegenin köşegeniyle.

Genç Sokrates: Nasıl dedin?

266a

ΞΕ. καὶ μὴν τό γε ζῷον, ὅσον ἥμερον καὶ ἀγελαῖον, σχεδὸν πλὴν γενοῖν δυοῖν πᾶν ἤδη κατακεκερμάτισται. τὸ γὰρ τῶν κυνῶν οὐκ ἐπάξιον καταριθμεῖν γένος ὡς ἐν ἀγελαίοις θρέμμασιν.

ΝΕ. ΣΩ. οὐ γὰρ οὖν. ἀλλὰ τίνι δὴ τὼ δύο διαιροῦμεν;

ΞΕ. ὧιπερ καὶ δίκαιόν γε Θεαίτητόν τε καὶ σὲ διανέμειν, ἐπειδὴ καὶ γεωμετρίας ἅπτεσθον.

ΝΕ. ΣΩ. τῷ;

ΞΕ. τῇ διαμέτρῳ δήπου καὶ πάλιν τῇ τῆς διαμέτρου διαμέτρῳ.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς εἶπες;

266bYabancı: Biz insanların cinsine düşen tabiat, yürüme bakımından, karesi iki ayak olan, yani "kuvvetçe iki ayaklı" köşegenden başka türlü mü yaratılmıştır?

Genç Sokrates: Başka türlü değil.

Yabancı: Geriye kalan cinsin tabiatı ise bu kez bizim karemizin üzerine kurulan köşegendir, karesi bizimkinin iki katıdır; çünkü o doğuştan iki kere iki ayaklıdır.

Genç Sokrates: Nasıl öyle olmasın? Ne göstermek istediğini de aşağı yukarı anlıyorum.

Yabancı: Bunlardan başka, Sokrates, bölmelerimizde gülünçlüğüyle ün kazanacak bir şeyin daha ortaya çıktığını görüyor muyuz?

266b

ΞΕ. ἡ φύσις, ἣν τὸ γένος ἡμῶν τῶν ἀνθρώπων κέκτηται, μῶν ἄλλως πως εἰς τὴν πορείαν πέφυκεν ἢ καθάπερ ἡ διάμετρος ἡ δυνάμει δίπους;

ΝΕ. ΣΩ. οὐκ ἄλλως.

ΞΕ. καὶ μὴν ἥ γε τοῦ λοιποῦ γένους πάλιν ἐστὶ κατὰ δύναμιν αὖ τῆς ἡμετέρας δυνάμεως διάμετρος, εἴπερ δυοῖν γέ ἐστι ποδοῖν δὶς πεφυκυῖα.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς δʼ οὐκ ἔστι; καὶ δὴ καὶ σχεδὸν ὃ βούλει δηλοῦν μανθάνω.

ΞΕ. πρὸς δὴ τούτοις ἕτερον αὖ τι τῶν πρὸς γέλωτα

266cGenç Sokrates: Neyin?

Yabancı: Biz insanların cinsi, varlıkların en soylu ve aynı zamanda en vurdumduymaz cinsiyle aynı kısma düşmüş, onunla birlikte koşmuş.

Genç Sokrates: Görüyorum; hem de pek tuhaf bir sonuç.

Yabancı: Ne var bunda? En yavaşların en sona kalması beklenir şey değil mi?

Genç Sokrates: Evet, o kadarı öyle.

Yabancı: Peki kralın, sürüyle birlikte koşturup kolay hayata en iyi alışmış adamla yan yana yol aldığında daha da gülünç göründüğünü fark etmiyor muyuz?

266c

εὐδοκιμησάντων ἄν, ὦ Σώκρατες, ἆρα καθορῶμεν ἡμῖν γεγονὸς ἐν τοῖς διῃρημένοις;

ΝΕ. ΣΩ. τὸ ποῖον;

ΞΕ. τἀνθρώπινον ἡμῶν ἅμα γένος συνειληχὸς καὶ συνδεδραμηκὸς γένει τῷ τῶν ὄντων γενναιοτάτῳ καὶ ἅμα εὐχερεστάτῳ.

ΝΕ. ΣΩ. καθορῶ καὶ μάλʼ ἀτόπως συμβαῖνον.

ΞΕ. τί δʼ; οὐκ εἰκὸς ὕστατα ἀφικνεῖσθαι τὰ βραδύτατα;

ΝΕ. ΣΩ. ναί, τοῦτό γε.

ΞΕ. τόδε δὲ οὐκ ἐννοοῦμεν, ὡς ἔτι γελοιότερος ὁ βασιλεὺς φαίνεται μετὰ τῆς ἀγέλης συνδιαθέων καὶ σύνδρομα

266dGenç Sokrates: Hem de nasıl.

Yabancı: Çünkü Sokrates, o zaman sofisti araştırırken söylenen şey şimdi daha da açık ortaya çıkıyor.

Genç Sokrates: Hangisi?

Yabancı: Böyle bir söz yöntemi, daha yüce olanı olmayandan üstün tutmaz, küçüğü büyükten aşağı görmez; her zaman kendi yolunca en doğru olana varır.

Genç Sokrates: Öyle görünüyor.

Yabancı: O hâlde bundan sonra, sen bana sormaya fırsat bulmadan, o zaman kralın tarifine giden kısa yolun hangisi olduğunu önce ben sana söyleyeyim mi?

266d

πεπορευμένος τῷ τῶν ἀνδρῶν αὖ πρὸς τὸν εὐχερῆ βίον ἄριστα γεγυμνασμένῳ;

ΝΕ. ΣΩ. παντάπασι μὲν οὖν.

ΞΕ. νῦν γάρ, ὦ Σώκρατες, ἐκεῖνό ἐστι καταφανὲς μᾶλλον τὸ ῥηθὲν τότʼ ἐν τῇ περὶ τὸν σοφιστὴν ζητήσει.

ΝΕ. ΣΩ. τὸ ποῖον;

ΞΕ. ὅτι τῇ τοιᾷδε μεθόδῳ τῶν λόγων οὔτε σεμνοτέρου μᾶλλον ἐμέλησεν ἢ μή, τόν τε σμικρότερον οὐδὲν ἠτίμακε πρὸ τοῦ μείζονος, ἀεὶ δὲ καθʼ αὑτὴν περαίνει τἀληθέστατον.

ΝΕ. ΣΩ. ἔοικεν.

ΞΕ. οὐκοῦν μετὰ τοῦτο, ἵνα μή με φθῇς ἐρωτήσας τὴν

266eGenç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Diyorum ki o zaman hemen yürüyenleri iki ayaklı ve dört ayaklı cins diye ayırmak gerekirdi. Sonra insan cinsinin yalnız kanatlılarla aynı kısma düştüğünü görünce, iki ayaklı sürüyü bu kez tüysüzler ve tüylüler diye kesmek gerekirdi. O da kesilip insanları güdme sanatı artık ortaya çıkınca, devlet adamını ve kralı getirip bir arabacı gibi bu sanatın başına geçirmek ve bu epistēmē de kendisinin olduğu için şehrin dizginlerini ona teslim etmek gerekirdi.

266e

βραχυτέραν ὁδὸν ἥτις τότε ἦν ἐπὶ τὸν τοῦ βασιλέως ὅρον, αὐτός σοι πρότερον ἔλθω;

ΝΕ. ΣΩ. σφόδρα γε.

ΞΕ. λέγω δὴ δεῖν τότε εὐθὺς τὸ πεζὸν τῷ δίποδι πρὸς τὸ τετράπουν γένος διανεῖμαι, κατιδόντα δὲ τἀνθρώπινον ἔτι μόνῳ τῷ πτηνῷ συνειληχὸς τὴν δίποδα ἀγέλην πάλιν τῷ ψιλῷ καὶ τῷ πτεροφυεῖ τέμνειν, τμηθείσης δὲ αὐτῆς καὶ τότʼ ἤδη τῆς ἀνθρωπονομικῆς δηλωθείσης τέχνης, φέροντα τὸν πολιτικὸν καὶ βασιλικὸν οἷον ἡνίοχον εἰς αὐτὴν ἐνστήσαντα, παραδοῦναι τὰς τῆς πόλεως ἡνίας ὡς οἰκείας καὶ αὐτῷ ταύτης οὔσης τῆς ἐπιστήμης.

267aGenç Sokrates: Sözü bana bir borç öder gibi güzelce ödedin; sapmayı da faiz olarak ekleyip borcu tamamladın.

Yabancı: Haydi şimdi başa dönüp devlet adamlığı sanatının adını açıklayan sözü baştan sona birbirine bağlayalım.

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Başlangıçta bilmeye dayalı epistēmē'nin buyurucu bir kısmı vardı; bunun bir parçasına da, benzetme yoluyla, kendi buyruğunu veren denmişti.

267a

ΝΕ. ΣΩ. καλῶς καὶ καθαπερεὶ χρέος ἀπέδωκάς μοι τὸν λόγον, προσθεὶς τὴν ἐκτροπὴν οἷον τόκον καὶ ἀναπληρώσας αὐτόν.

ΞΕ. φέρε δὴ καὶ συνείρωμεν ἐπανελθόντες ἐπὶ τὴν ἀρχὴν μέχρι τῆς τελευτῆς τὸν λόγον τοῦ ὀνόματος τῆς τοῦ πολιτικοῦ τέχνης.

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΞΕ. τῆς γνωστικῆς τοίνυν ἐπιστήμης ἡμῖν ἦν κατʼ ἀρχὰς μέρος ἐπιτακτικόν· τούτου δὲ ἀπεικασθὲν τὸ μόριον αὐτεπιτακτικὸν

267bKendi buyruğunu veren sanattan da, cinslerin en küçüğü olmayan canlı besleme ayrıldı; canlı beslemenin bir eidos'u sürü beslemeydi, sürü beslemenin bir eidos'u da yürüyenleri güdme. Yürüyenleri güdmeden ise en başta boynuzsuz tabiatı besleme sanatı kesilip ayrıldı. Bunun parçasını tek bir adda toplamak isteyen, en az üç adı birbirine örmek zorunda kalır ve ona "karışmadan üreyenleri güdme epistēmē'si" der.

267b

ἐρρήθη. ζῳοτροφικὴ δὲ πάλιν αὐτεπιτακτικῆς οὐ τὸ σμικρότατον τῶν γενῶν ἀπεσχίζετο· καὶ ζῳοτροφικῆς εἶδος ἀγελαιοτροφικόν, ἀγελαιοτροφικοῦ δʼ αὖ πεζονομικόν· τοῦ δὲ πεζονομικοῦ μάλιστα ἀπετέμνετο τέχνη τῆς ἀκεράτου φύσεως θρεπτική. ταύτης δʼ αὖ τὸ μέρος οὐκ ἔλαττον τριπλοῦν συμπλέκειν ἀναγκαῖον, ἂν εἰς ἕν τις αὐτὸ ὄνομα συναγαγεῖν βουληθῇ, γενέσεως ἀμείκτου νομευτικὴν ἐπιστήμην προσαγορεύων.

267cBundan sonra gelen kesim, yani iki ayaklı sürüye ilişkin olup tek başına geriye kalan insanları güdme kısmı, işte aradığımız şeyin ta kendisidir; aynı şeye hem kral sanatı hem devlet adamlığı denir.

Genç Sokrates: Kesinlikle.

Yabancı: Peki Sokrates, bu iş gerçekten senin demin söylediğin gibi mi yapıldı?

Genç Sokrates: Hangi iş?

Yabancı: Ele aldığımız konunun tamamen yeterince anlatılmış olması. Yoksa araştırmamızın asıl eksiği tam da şu mu: Tarif bir bakıma söylendi, ama büsbütün tamamlanmadı?

267c

τὸ δʼ ἀπὸ τούτου τμῆμα, ἐπὶ ποίμνῃ δίποδι μέρος ἀνθρωπονομικὸν ἔτι λειφθὲν μόνον, τοῦτʼ αὐτό ἐστιν ἤδη τὸ ζητηθέν, ἅμα βασιλικὸν ταὐτὸν κληθὲν καὶ πολιτικόν.

ΝΕ. ΣΩ. παντάπασι μὲν οὖν.

ΞΕ. ἆρά γʼ, ὦ Σώκρατες, ἀληθῶς ἡμῖν τοῦτο καθάπερ σὺ νῦν εἴρηκας οὕτως ἐστὶ καὶ πεπραγμένον;

ΝΕ. ΣΩ. τὸ ποῖον δή;

ΞΕ. τὸ παντάπασιν ἱκανῶς εἰρῆσθαι τὸ προτεθέν; ἢ τοῦτʼ αὐτὸ καὶ μάλιστα ἡ ζήτησις ἐλλείπει, τὸ τὸν λόγον

267dGenç Sokrates: Nasıl dedin?

Yabancı: Şu anda aklımdan geçeni ikimiz için daha da açık göstermeye çalışacağım.

Genç Sokrates: Söyle.

Yabancı: Biraz önce birçok güdücülük sanatı ortaya çıkmıştı; bunlardan biri devlet adamlığıydı, yani tek bir sürünün bakımı, değil mi?

Genç Sokrates: Evet.

Yabancı: Söz onu atları ya da başka hayvanları besleme olarak değil, insanları toplu besleme epistēmē'si olarak tarif ediyordu.

Genç Sokrates: Öyle.

267d

εἰρῆσθαι μέν πως, οὐ μὴν παντάπασί γε τελέως ἀπειργάσθαι;

ΝΕ. ΣΩ. πῶς εἶπες;

ΞΕ. ἐγὼ νῷν πειράσομαι τοῦτʼ αὐτὸ ὃ διανοοῦμαι νῦν ἔτι μᾶλλον δηλῶσαι.

ΝΕ. ΣΩ. λέγοις ἄν.

ΞΕ. οὐκοῦν τῶν νομευτικῶν ἡμῖν πολλῶν φανεισῶν ἄρτι τεχνῶν μία τις ἦν ἡ πολιτικὴ καὶ μιᾶς τινος ἀγέλης ἐπιμέλεια;

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

ΞΕ. ταύτην δέ γε διώριζεν ὁ λόγος οὐχ ἵππων εἶναι τροφὸν οὐδʼ ἄλλων θηρίων, ἀλλʼ ἀνθρώπων κοινοτροφικὴν ἐπιστήμην.

ΝΕ. ΣΩ. οὕτως.

267eYabancı: Şimdi bütün çobanlarla krallar arasındaki farka bakalım.

Genç Sokrates: Hangi farka?

Yabancı: Başka bir sanatın adını taşıyan biri, bu çobanlardan biriyle birlikte sürüyü ortaklaşa beslediğini söyleyip öne sürüyor mu, ona.

Genç Sokrates: Nasıl yani?

Yabancı: Mesela tüccarlar, çiftçiler, ekmeğimizi yapan bütün zanaatçılar, bunlara ek olarak beden eğitmenleri ve hekimler takımı: Biliyorsun ki bunların hepsi, insan işlerine çobanlık edenlere, devlet adamı dediğimiz kişilere karşı var güçleriyle çekişir ve insanların beslenmesiyle asıl kendilerinin ilgilendiğini söylerler; hem de yalnız sürüdeki insanların değil, yöneticilerin kendilerinin beslenmesiyle de.

267e

ΞΕ. τὸ δὴ τῶν νομέων πάντων διάφορον καὶ τὸ τῶν βασιλέων θεασώμεθα.

ΝΕ. ΣΩ. τὸ ποῖον;

ΞΕ. εἴ τις τῶν ἄλλων τῳ, τέχνης ἄλλης ὄνομα ἔχων, κοινῇ τῆς ἀγέλης σύντροφος εἶναί φησι καὶ προσποιεῖται.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς φῄς;

ΞΕ. οἷον οἱ ἔμποροι καὶ γεωργοὶ καὶ σιτουργοὶ πάντες, καὶ πρὸς τούτοις γυμνασταὶ καὶ τὸ τῶν ἰατρῶν γένος, οἶσθʼ ὅτι τοῖς περὶ τὰ ἀνθρώπινα νομεῦσιν, οὓς πολιτικοὺς ἐκαλέσαμεν,

268aGenç Sokrates: Peki haklı olmazlar mı?

Yabancı: Belki. Bunu da ayrıca inceleriz; şunu ise biliyoruz: Sığır çobanıyla bu konuların hiçbirinde kimse çekişmeye kalkmaz. Sürünün besleyicisi sığırtmacın kendisidir, hekimi de kendisidir, çiftleştiricisi de odur; doğan yavruların doğumunda ve lohusalığında ebelik sanatını bilen de yalnız odur.

268a

παντάπασι τῷ λόγῳ διαμάχοιντʼ ἂν οὗτοι σύμπαντες, ὡς σφεῖς τῆς τροφῆς ἐπιμελοῦνται τῆς ἀνθρωπίνης, οὐ μόνον ἀγελαίων ἀνθρώπων ἀλλὰ καὶ τῆς τῶν ἀρχόντων αὐτῶν;

ΝΕ. ΣΩ. οὐκοῦν ὀρθῶς ἂν λέγοιεν;

ΞΕ. ἴσως. καὶ τοῦτο μὲν ἐπισκεψόμεθα, τόδε δὲ ἴσμεν, ὅτι βουκόλῳ γε οὐδεὶς ἀμφισβητήσει περὶ τούτων οὐδενός, ἀλλʼ αὐτὸς τῆς ἀγέλης τροφὸς ὁ βουφορβός, αὐτὸς ἰατρός, αὐτὸς οἷον νυμφευτὴς καὶ περὶ τοὺς τῶν γιγνομένων τόκους

268bDahası, sürüsündeki hayvanlar tabiatları gereği oyundan ve musikiden ne kadar pay alabiliyorsa, onları avutmakta, büyüleyip yatıştırmakta ondan iyisi yoktur; ister çalgıyla ister yalnız ağzıyla, kendi sürüsünün musikisini herkesten iyi o icra eder. Öbür çobanlar için de durum aynıdır, değil mi?

Genç Sokrates: Çok doğru.

Yabancı: Peki kralı insan sürüsünün tek çobanı ve besleyicisi sayıp onu bu sıfat için çekişen binlerce kişinin arasından sıyırıp ayırdığımızda, onun hakkındaki sözümüz nasıl doğru ve kusursuz görünebilir?

268b

καὶ λοχείας μόνος ἐπιστήμων τῆς μαιευτικῆς. ἔτι τοίνυν παιδιᾶς καὶ μουσικῆς ἐφʼ ὅσον αὐτοῦ τὰ θρέμματα φύσει μετείληφεν, οὐκ ἄλλος κρείττων παραμυθεῖσθαι καὶ κηλῶν πραΰνειν, μετά τε ὀργάνων καὶ ψιλῷ τῷ στόματι τὴν τῆς αὑτοῦ ποίμνης ἄριστα μεταχειριζόμενος μουσικήν. καὶ δὴ καὶ τῶν ἄλλων πέρι νομέων ὁ αὐτὸς τρόπος. ἦ γάρ;

ΝΕ. ΣΩ. ὀρθότατα.

ΞΕ. πῶς οὖν ἡμῖν ὁ λόγος ὀρθὸς φανεῖται καὶ ἀκέραιος

268cGenç Sokrates: Hiçbir şekilde görünemez.

Yabancı: O hâlde biraz önce korkmakta haklıydık. Kralın bir görüntüsünü çizdiğimiz hâlde devlet adamını henüz tam olarak ortaya koyamadığımızdan şüphelenmiştik; bunu ancak onun çevresine üşüşen, güdücülüğüne ortak çıkan herkesi ondan ayırıp onu arı ve tek başına gösterdiğimizde başarabilirdik.

268c

ὁ περὶ τοῦ βασιλέως, ὅταν αὐτὸν νομέα καὶ τροφὸν ἀγέλης ἀνθρωπίνης θῶμεν μόνον ἐκκρίνοντες μυρίων ἄλλων ἀμφισβητούντων;

ΝΕ. ΣΩ. οὐδαμῶς.

ΞΕ. οὐκοῦν ὀρθῶς ὀλίγον ἔμπροσθεν ἐφοβήθημεν ὑποπτεύσαντες μὴ λέγοντες μέν τι τυγχάνοιμεν σχῆμα βασιλικόν, οὐ μὴν ἀπειργασμένοι γε εἶμέν πω διʼ ἀκριβείας τὸν πολιτικόν, ἕως ἂν τοὺς περικεχυμένους αὐτῷ καὶ τῆς συννομῆς αὐτῷ ἀντιποιουμένους περιελόντες καὶ χωρίσαντες ἀπʼ ἐκείνων καθαρὸν μόνον αὐτὸν ἀποφήνωμεν;

268dGenç Sokrates: Çok haklıydık.

Yabancı: Sokrates, sonunda sözümüzü rezil etmek istemiyorsak yapmamız gereken budur.

Genç Sokrates: Hayır, bunu hiç yapmamalıyız.

Yabancı: O hâlde başka bir başlangıç noktasından, başka bir yoldan gitmek gerekiyor.

Genç Sokrates: Hangi yoldan?

Yabancı: İşin içine biraz oyun katarak. Büyük bir masalın epey bir kısmından yararlanmamız gerekiyor; sonra da, öncekiler gibi, hep parçadan parça ayırarak aradığımız şeyin en ucuna varmalıyız.

268d

ΝΕ. ΣΩ. ὀρθότατα μὲν οὖν.

ΞΕ. τοῦτο τοίνυν, ὦ Σώκρατες, ἡμῖν ποιητέον, εἰ μὴ μέλλομεν ἐπὶ τῷ τέλει καταισχῦναι τὸν λόγον.

ΝΕ. ΣΩ. ἀλλὰ μὴν οὐδαμῶς τοῦτό γε δραστέον.

ΞΕ. πάλιν τοίνυν ἐξ ἄλλης ἀρχῆς δεῖ καθʼ ἑτέραν ὁδὸν πορευθῆναί τινα.

ΝΕ. ΣΩ. ποίαν δή;

ΞΕ. σχεδὸν παιδιὰν ἐγκερασαμένους· συχνῷ γὰρ μέρει δεῖ μεγάλου μύθου προσχρήσασθαι, καὶ τὸ λοιπὸν δή, καθάπερ

268eÖyle yapmak gerekmez mi?

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Öyleyse anlatacağım masala çocuklar gibi iyice kulak ver; zaten çocukluk yaşlarını geçeli çok olmadı.

Genç Sokrates: Anlat.

Yabancı: Eskiden anlatılanlar arasında başka pek çok şey olduğu gibi, Atreus ile Thyestes'in kavgasına dair anlatılan alamet de vardı ve hâlâ anlatılacak. Herhalde duymuşsundur ve o zaman ne olduğunu söylediklerini hatırlarsın.

Genç Sokrates: Altın kuzu alametinden söz ediyorsun belki.

268e

ἐν τοῖς πρόσθεν, μέρος ἀεὶ μέρους ἀφαιρουμένους ἐπʼ ἄκρον ἀφικνεῖσθαι τὸ ζητούμενον. οὐκοῦν χρή;

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΞΕ. ἀλλὰ δὴ τῷ μύθῳ μου πάνυ πρόσεχε τὸν νοῦν, καθάπερ οἱ παῖδες· πάντως οὐ πολλὰ ἐκφεύγεις παιδιὰς ἔτη.

ΝΕ. ΣΩ. λέγοις ἄν.

ΞΕ. ἦν τοίνυν καὶ ἔτι ἔσται τῶν πάλαι λεχθέντων πολλά τε ἄλλα καὶ δὴ καὶ τὸ περὶ τὴν Ἀτρέως τε καὶ Θυέστου λεχθεῖσαν ἔριν φάσμα. ἀκήκοας γάρ που καὶ ἀπομνημονεύεις ὅ φασι γενέσθαι τότε.

ΝΕ. ΣΩ. τὸ περὶ τῆς χρυσῆς ἀρνὸς ἴσως σημεῖον φράζεις.

269aYabancı: Hiç de değil; güneşin ve öbür yıldızların batışının ve doğuşunun değişmesinden söz ediyorum. Anlatılana göre o zamanlar, şimdi doğdukları yerde batar, karşı taraftan doğarlarmış; tanrı da o zaman Atreus'tan yana tanıklık ederek bunu şimdiki düzene çevirmiş.

Genç Sokrates: Evet, bu da anlatılır.

Yabancı: Kronos'un sürdüğü krallığı da birçok kişiden duymuşuzdur.

269a

ΞΕ. οὐδαμῶς, ἀλλὰ τὸ περὶ τῆς μεταβολῆς δύσεώς τε καὶ ἀνατολῆς ἡλίου καὶ τῶν ἄλλων ἄστρων, ὡς ἄρα ὅθεν μὲν ἀνατέλλει νῦν εἰς τοῦτον τότε τὸν τόπον ἐδύετο, ἀνέτελλε δʼ ἐκ τοῦ ἐναντίου, τότε δὲ δὴ μαρτυρήσας ἄρα ὁ θεὸς Ἀτρεῖ μετέβαλεν αὐτὸ ἐπὶ τὸ νῦν σχῆμα.

ΝΕ. ΣΩ. λέγεται γὰρ οὖν δὴ καὶ τοῦτο.

ΞΕ. καὶ μὴν αὖ καὶ τήν γε βασιλείαν ἣν ἦρξε Κρόνος πολλῶν ἀκηκόαμεν.

269bGenç Sokrates: Hem de pek çok kişiden.

Yabancı: Peki? Eski insanların topraktan bittiğini, birbirlerinden doğmadığını anlatan söz?

Genç Sokrates: Bu da eski anlatılardan biri.

Yabancı: Bütün bunlar aynı hâlden doğar; bunlardan başka, bunlardan da şaşırtıcı binlerce şey de. Ama aradan çok zaman geçtiği için kimileri sönüp gitmiş, kimileri de dağılmış, her biri öbürlerinden ayrı olarak anlatılır olmuştur. Hepsinin sebebi olan o hâli ise kimse anlatmadı; şimdi anlatmamız gerekiyor, çünkü kralı ortaya koymamıza yarayacak.

269b

ΝΕ. ΣΩ. πλείστων μὲν οὖν.

ΞΕ. τί δέ; τὸ τοὺς ἔμπροσθεν φύεσθαι γηγενεῖς καὶ μὴ ἐξ ἀλλήλων γεννᾶσθαι;

ΝΕ. ΣΩ. καὶ τοῦτο ἓν τῶν πάλαι λεχθέντων.

ΞΕ. ταῦτα τοίνυν ἔστι μὲν σύμπαντα ἐκ ταὐτοῦ πάθους, καὶ πρὸς τούτοις ἕτερα μυρία καὶ τούτων ἔτι θαυμαστότερα, διὰ δὲ χρόνου πλῆθος τὰ μὲν αὐτῶν ἀπέσβηκε, τὰ δὲ διεσπαρμένα εἴρηται χωρὶς ἕκαστα ἀπʼ ἀλλήλων. ὃ δʼ ἐστὶν πᾶσι

269cGenç Sokrates: Çok güzel söyledin; hiçbir şeyi eksik bırakmadan anlat.

Yabancı: Dinle. Bu evreni bazen tanrının kendisi yolunda götürür ve döndürür; bazen de, devirleri kendisine yaraşan zamanın ölçüsünü doldurunca, onu bırakır. Evren de bu kez kendiliğinden ters yöne döner, çünkü o bir canlıdır ve onu başlangıçta bir araya getirenden phronēsis almıştır.

269c

τούτοις αἴτιον τὸ πάθος οὐδεὶς εἴρηκεν, νῦν δὲ δὴ λεκτέον· εἰς γὰρ τὴν τοῦ βασιλέως ἀπόδειξιν πρέψει ῥηθέν.

ΝΕ. ΣΩ. κάλλιστʼ εἶπες, καὶ λέγε μηδὲν ἐλλείπων.

ΞΕ. ἀκούοις ἄν. τὸ γὰρ πᾶν τόδε τοτὲ μὲν αὐτὸς ὁ θεὸς συμποδηγεῖ πορευόμενον καὶ συγκυκλεῖ, τοτὲ δὲ ἀνῆκεν, ὅταν αἱ περίοδοι τοῦ προσήκοντος αὐτῷ μέτρον εἰλήφωσιν ἤδη χρόνου, τὸ δὲ πάλιν αὐτόματον εἰς τἀναντία περιάγεται,

269dTers yöne gitmek ise ona şu sebeple zorunlu olarak doğuştan verilmiştir.

Genç Sokrates: Hangi sebeple?

Yabancı: Her zaman aynı hâlde ve aynı biçimde bulunmak, hep aynı kalmak yalnız her şeyin en ilahî olanlarına yaraşır; cismin tabiatı ise bu mertebeden değildir. Gök ya da kozmos adını verdiğimiz şey, kendisini doğurandan pek çok mutlu nimet almıştır, ama cisimden de pay almıştır.

269d

ζῷον ὂν καὶ φρόνησιν εἰληχὸς ἐκ τοῦ συναρμόσαντος αὐτὸ κατʼ ἀρχάς. τοῦτο δὲ αὐτῷ τὸ ἀνάπαλιν ἰέναι διὰ τόδʼ ἐξ ἀνάγκης ἔμφυτον γέγονε.

ΝΕ. ΣΩ. διὰ τὸ ποῖον δή;

ΞΕ. τὸ κατὰ ταὐτὰ καὶ ὡσαύτως ἔχειν ἀεὶ καὶ ταὐτὸν εἶναι τοῖς πάντων θειοτάτοις προσήκει μόνοις, σώματος δὲ φύσις οὐ ταύτης τῆς τάξεως. ὃν δὲ οὐρανὸν καὶ κόσμον ἐπωνομάκαμεν, πολλῶν μὲν καὶ μακαρίων παρὰ τοῦ γεννήσαντος μετείληφεν, ἀτὰρ οὖν δὴ κεκοινώνηκέ γε

269eBu yüzden onun hiç değişmeden kalması imkânsızdır; yine de elinden geldiğince aynı yerde, aynı biçimde, tek bir hareketle hareket eder. Bu yüzden ters yöne dönüşe nasip olmuştur, çünkü bu, kendi hareketinden olabilecek en küçük sapmadır. Kendi kendini her zaman döndürmek ise, hareket eden her şeye yön veren dışında, hemen hiçbir şeyin elinde değildir; ona da bir kere bir yöne, sonra ters yöne hareket ettirmek caiz değildir.

Bütün bunlardan şu çıkar: Ne kozmosun kendi kendini her zaman döndürdüğünü söylemek gerekir, ne onun bütünüyle ve her zaman tanrı tarafından iki zıt dönüşle döndürüldüğünü, ne de birbirine zıt şeyler düşünen iki tanrının onu döndürdüğünü. Geriye kalan tek şey demin söylenendir: Kozmos bazen başka bir ilahî sebep tarafından yolunda götürülür, yeniden hayat kazanır ve yapıcısından onarılmış bir ölümsüzlük alır; bazen de bırakılınca kendi kendine gider. Tam uygun anda öyle bırakılmıştır ki on binlerce devir boyunca geriye doğru yol alır, çünkü hem en büyük hem de en dengeli şey olarak çok küçük bir ayak üzerinde döner.

269e

καὶ σώματος· ὅθεν αὐτῷ μεταβολῆς ἀμοίρῳ γίγνεσθαι διὰ παντὸς ἀδύνατον, κατὰ δύναμίν γε μὴν ὅτι μάλιστα ἐν τῷ αὐτῷ κατὰ ταὐτὰ μίαν φορὰν κινεῖται· διὸ τὴν ἀνακύκλησιν εἴληχεν, ὅτι σμικροτάτην τῆς αὑτοῦ κινήσεως παράλλαξιν. αὐτὸ δὲ ἑαυτὸ στρέφειν ἀεὶ σχεδὸν οὐδενὶ δυνατὸν πλὴν τῷ τῶν κινουμένων αὖ πάντων ἡγουμένῳ· κινεῖν δὲ τούτῳ τοτὲ μὲν ἄλλως, αὖθις δὲ ἐναντίως οὐ θέμις.

ΞΕ. ἐκ πάντων δὴ τούτων τὸν κόσμον μήτε αὐτὸν χρὴ φάναι στρέφειν ἑαυτὸν ἀεί, μήτʼ αὖ ὅλον ἀεὶ ὑπὸ θεοῦ στρέφεσθαι διττὰς καὶ ἐναντίας

270a

περιαγωγάς, μήτʼ αὖ δύο τινὲ θεὼ φρονοῦντε ἑαυτοῖς ἐναντία στρέφειν αὐτόν, ἀλλʼ ὅπερ ἄρτι ἐρρήθη καὶ μόνον λοιπόν, τοτὲ μὲν ὑπʼ ἄλλης συμποδηγεῖσθαι θείας αἰτίας, τὸ ζῆν πάλιν ἐπικτώμενον καὶ λαμβάνοντα ἀθανασίαν ἐπισκευαστὴν παρὰ τοῦ δημιουργοῦ, τοτὲ δʼ ὅταν ἀνεθῇ, διʼ ἑαυτοῦ αὐτὸν ἰέναι, κατὰ καιρὸν ἀφεθέντα τοιοῦτον, ὥστε ἀνάπαλιν πορεύεσθαι πολλὰς περιόδων μυριάδας διὰ δὴ τὸ μέγιστον ὂν καὶ ἰσορροπώτατον ἐπὶ μικροτάτου βαῖνον ποδὸς ἰέναι.

270bGenç Sokrates: Anlattığın her şey pek akla yatkın görünüyor.

Yabancı: Öyleyse şimdi söylenenlerden yola çıkarak, bütün o şaşırtıcı şeylerin sebebi dediğimiz hâli birlikte kavramaya çalışalım. Çünkü o, tam da budur.

Genç Sokrates: Hangisi?

Yabancı: Evrenin dönüşünün bazen şimdi döndüğü yöne, bazen de tersine gitmesi.

Genç Sokrates: Nasıl yani?

Yabancı: Bu değişimi, gökte olan bütün dönüşlerin en büyüğü ve en eksiksizi saymak gerekir.

270b

ΝΕ. ΣΩ. φαίνεται γοῦν δὴ καὶ μάλα εἰκότως εἰρῆσθαι πάνθʼ ὅσα διελήλυθας.

ΞΕ. λογισάμενοι δὴ συννοήσωμεν τὸ πάθος ἐκ τῶν νῦν λεχθέντων, ὃ πάντων ἔφαμεν εἶναι τῶν θαυμαστῶν αἴτιον. ἔστι γὰρ οὖν δὴ τοῦτʼ αὐτό.

ΝΕ. ΣΩ. τὸ ποῖον;

ΞΕ. τὸ τὴν τοῦ παντὸς φορὰν τοτὲ μὲν ἐφʼ ἃ νῦν κυκλεῖται φέρεσθαι, τοτὲ δʼ ἐπὶ τἀναντία.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς δή;

ΞΕ. ταύτην τὴν μεταβολὴν ἡγεῖσθαι δεῖ τῶν περὶ τὸν

270cGenç Sokrates: Öyle görünüyor.

Yabancı: O zaman, evrenin içinde yaşayan bizlerin de o sırada en büyük değişimlere uğradığını düşünmek gerekir.

Genç Sokrates: Bu da akla yatkın.

Yabancı: Peki, canlıların tabiatının, büyük, çok sayıda ve her çeşitten değişimlerin bir arada gelmesine güçlükle dayandığını bilmiyor muyuz?

Genç Sokrates: Bilmez olur muyuz?

Yabancı: Bu yüzden o zaman zorunlu olarak öbür canlılar arasında en büyük kırımlar olur; insan soyundan da geriye pek az kişi kalır.

270c

οὐρανὸν γιγνομένων τροπῶν πασῶν εἶναι μεγίστην καὶ τελεωτάτην τροπήν.

ΝΕ. ΣΩ. ἔοικε γοῦν.

ΞΕ. μεγίστας τοίνυν καὶ μεταβολὰς χρὴ νομίζειν γίγνεσθαι τότε τοῖς ἐντὸς ἡμῖν οἰκοῦσιν αὐτοῦ.

ΝΕ. ΣΩ. καὶ τοῦτο εἰκός.

ΞΕ. μεταβολὰς δὲ μεγάλας καὶ πολλὰς καὶ παντοίας συμφερομένας ἆρʼ οὐκ ἴσμεν τὴν τῶν ζῴων φύσιν ὅτι χαλεπῶς ἀνέχεται;

ΝΕ. ΣΩ. πῶς δʼ οὔ;

ΞΕ. φθοραὶ τοίνυν ἐξ ἀνάγκης τότε μέγισται συμβαίνουσι τῶν τε ἄλλων ζῴων, καὶ δὴ καὶ τὸ τῶν ἀνθρώπων

270dBu kalanların başına başka pek çok şaşırtıcı ve görülmemiş şey gelir. Ama en büyüğü, şimdi yerleşik olan dönüşün tersi başladığında evrenin geriye doğru çözülmesine eşlik eden şudur.

Genç Sokrates: Nedir o?

Yabancı: Her canlı o sırada hangi yaştaysa, önce hepsi o yaşta durdu. Ölümlü olan her şey gözle görülür biçimde yaşlanmayı bıraktı; tersine dönüp sanki daha genç, daha körpe bir hâle doğru büyümeye başladı.

270d

γένος ὀλίγον τι περιλείπεται· περὶ δὲ τούτους ἄλλα τε παθήματα πολλὰ καὶ θαυμαστὰ καὶ καινὰ συμπίπτει, μέγιστον δὲ τόδε καὶ συνεπόμενον τῇ τοῦ παντὸς ἀνειλίξει τότε, ὅταν ἡ τῆς νῦν καθεστηκυίας ἐναντία γίγνηται τροπή.

ΝΕ. ΣΩ. τὸ ποῖον;

ΞΕ. ἣν ἡλικίαν ἕκαστον εἶχε τῶν ζῴων, αὕτη πρῶτον μὲν ἔστη πάντων, καὶ ἐπαύσατο πᾶν ὅσον ἦν θνητὸν ἐπὶ τὸ γεραίτερον ἰδεῖν πορευόμενον, μεταβάλλον δὲ πάλιν ἐπὶ

270eYaşlıların ak saçları karardı; sakalı çıkmış olanların yanakları düzleşip her birini geride bıraktığı gençlik çağına geri götürdü. Delikanlıların bedenleri de her gün, her gece biraz daha düzleşip küçülerek yeni doğmuş bir çocuğun tabiatına döndü; hem psykhē hem beden bakımından ona benzediler. Oradan sonra da iyice solup büsbütün yok oldular. O zamanlar zorla, şiddetle ölenlerin cesedi de aynı şeyleri yaşıyor, birkaç gün içinde göze görünmeden çabucak çürüyüp gidiyordu.

270e

τοὐναντίον οἷον νεώτερον καὶ ἁπαλώτερον ἐφύετο· καὶ τῶν μὲν πρεσβυτέρων αἱ λευκαὶ τρίχες ἐμελαίνοντο, τῶν δʼ αὖ γενειώντων αἱ παρειαὶ λεαινόμεναι πάλιν ἐπὶ τὴν παρελθοῦσαν ὥραν ἕκαστον καθίστασαν, τῶν δὲ ἡβώντων τὰ σώματα λεαινόμενα καὶ σμικρότερα καθʼ ἡμέραν καὶ νύκτα ἑκάστην γιγνόμενα πάλιν εἰς τὴν τοῦ νεογενοῦς παιδὸς φύσιν ἀπῄει, κατά τε τὴν ψυχὴν καὶ κατὰ τὸ σῶμα ἀφομοιούμενα· τὸ δʼ ἐντεῦθεν ἤδη μαραινόμενα κομιδῇ τὸ πάμπαν ἐξηφανίζετο. τῶν δʼ αὖ βιαίως τελευτώντων ἐν τῷ τότε χρόνῳ τὸ τοῦ νεκροῦ σῶμα τὰ αὐτὰ ταῦτα πάσχον παθήματα διὰ

271aGenç Sokrates: Peki o zamanlar canlıların doğuşu nasıldı, ey yabancı? Birbirlerinden nasıl doğuyorlardı?

Yabancı: Belli ki, Sokrates, o zamanki tabiatta birbirinden doğmak diye bir şey yoktu. Bir zamanlar var olduğu söylenen topraktan doğma soy, o dönemde topraktan yeniden geri gelen bu soydu. Bunu bize ilk atalarımız hatırlayıp aktarmıştır: Onlar, önceki devrin sona erdiği zamana bitişik olan çağda yaşamış, bu devrin başında doğmuşlardı.

271a

τάχους ἄδηλον ἐν ὀλίγαις ἡμέραις διεφθείρετο.

ΝΕ. ΣΩ. γένεσις δὲ δὴ τίς τότʼ ἦν, ὦ ξένε, ζῴων; καὶ τίνα τρόπον ἐξ ἀλλήλων ἐγεννῶντο;

ΞΕ. δῆλον, ὦ Σώκρατες, ὅτι τὸ μὲν ἐξ ἀλλήλων οὐκ ἦν ἐν τῇ τότε φύσει γεννώμενον, τὸ δὲ γηγενὲς εἶναί ποτε γένος λεχθὲν τοῦτʼ ἦν τὸ κατʼ ἐκεῖνον τὸν χρόνον ἐκ γῆς πάλιν ἀναστρεφόμενον, ἀπεμνημονεύετο δὲ ὑπὸ τῶν ἡμετέρων προγόνων τῶν πρώτων, οἳ τελευτώσῃ μὲν τῇ προτέρᾳ

271bBugün birçoklarının haksız yere inanmadığı bu anlatıların bize habercisi onlar oldu. Bundan çıkanı da görmek gerekir sanırım. Yaşlılar çocuk tabiatına doğru gittiğine göre, ölüp toprakta yatanlar da orada yeniden bir araya gelip dirilmeli, doğuş tersine dönüp geriye doğru devrettiği için de bu dönüşe uymalıdır. Bu hesaba göre zorunlu olarak topraktan biten bu insanlar "topraktan doğmuşlar" adını ve haklarındaki anlatıyı buradan almıştır; tanrının içlerinden başka bir kadere götürdükleri hariç.

271b

περιφορᾷ τὸν ἑξῆς χρόνον ἐγειτόνουν, τῆσδε δὲ κατʼ ἀρχὰς ἐφύοντο· τούτων γὰρ οὗτοι κήρυκες ἐγένονθʼ ἡμῖν τῶν λόγων, οἳ νῦν ὑπὸ πολλῶν οὐκ ὀρθῶς ἀπιστοῦνται. τὸ γὰρ ἐντεῦθεν οἶμαι χρὴ συννοεῖν. ἑπόμενον γάρ ἐστι τῷ τοὺς πρεσβύτας ἐπὶ τὴν τοῦ παιδὸς ἰέναι φύσιν, ἐκ τῶν τετελευτηκότων αὖ, κειμένων δὲ ἐν γῇ, πάλιν ἐκεῖ συνισταμένους καὶ ἀναβιωσκομένους, ἕπεσθαι τῇ τροπῇ συνανακυκλουμένης εἰς τἀναντία τῆς γενέσεως, καὶ γηγενεῖς δὴ κατὰ τοῦτον τὸν

271cGenç Sokrates: Bu, öncekilerin ardından gayet tabiî olarak geliyor. Peki Kronos'un saltanatında geçtiğini söylediğin hayat, o dönüşlerde miydi, yoksa bunlarda mı? Çünkü yıldızların ve güneşin hareketindeki değişmenin iki dönüşte de olduğu belli.

Yabancı: Söyleneni iyi takip ettin. Sorduğun şey, yani her şeyin insanlara kendiliğinden yetişmesi, hiç de şimdiki yerleşik dönüşe ait değildir; o da öncekine aittir.

271c

λόγον ἐξ ἀνάγκης φυομένους, οὕτως ἔχειν τοὔνομα καὶ τὸν λόγον, ὅσους μὴ θεὸς αὐτῶν εἰς ἄλλην μοῖραν ἐκόμισεν.

ΝΕ. ΣΩ. κομιδῇ μὲν οὖν τοῦτό γε ἕπεται τοῖς ἔμπροσθεν. ἀλλὰ δὴ τὸν βίον ὃν ἐπὶ τῆς Κρόνου φῂς εἶναι δυνάμεως, πότερον ἐν ἐκείναις ἦν ταῖς τροπαῖς ἢ ἐν ταῖσδε; τὴν μὲν γὰρ τῶν ἄστρων τε καὶ ἡλίου μεταβολὴν δῆλον ὡς ἐν ἑκατέραις συμπίπτει ταῖς τροπαῖς γίγνεσθαι.

ΞΕ. καλῶς τῷ λόγῳ συμπαρηκολούθηκας. ὃ δʼ ἤρου

271dO zaman tanrı önce dönüşün kendisine bütünüyle hükmediyor, onu gözetiyordu; aynı şekilde bölge bölge de kozmosun bütün parçaları yönetici tanrılar arasında paylaştırılmıştı. Canlıları da ilahî daimōn'lar, tıpkı çobanlar gibi, soylarına ve sürülerine göre aralarında bölüşmüştü. Her biri, kendi güttüğü canlıların her ihtiyacına tek başına yetiyordu; öyle ki ne yabani bir hayvan vardı ne de canlıların birbirini yemesi; savaş da, iç çekişme de hiç yoktu.

271d

περὶ τοῦ πάντα αὐτόματα γίγνεσθαι τοῖς ἀνθρώποις, ἥκιστα τῆς νῦν ἐστι καθεστηκυίας φορᾶς, ἀλλʼ ἦν καὶ τοῦτο τῆς ἔμπροσθεν. τότε γὰρ αὐτῆς πρῶτον τῆς κυκλήσεως ἦρχεν ἐπιμελούμενος ὅλης ὁ θεός, ὣς δʼ αὖ κατὰ τόπους ταὐτὸν τοῦτο, ὑπὸ θεῶν ἀρχόντων πάντʼ ἦν τὰ τοῦ κόσμου μέρη διειλημμένα· καὶ δὴ καὶ τὰ ζῷα κατὰ γένη καὶ ἀγέλας οἷον νομῆς θεῖοι διειλήφεσαν δαίμονες, αὐτάρκης εἰς πάντα ἕκαστος ἑκάστοις

271eBöyle bir düzenin ardından gelen daha binlerce şey sayılabilir. İnsanların kendiliğinden gelen hayatı hakkında söylenenin sebebi ise şudur:

Onları bizzat tanrı, başlarında durarak güdüyordu; tıpkı bugün insanların, daha ilahî bir canlı olarak, kendilerinden aşağı başka soyları gütmesi gibi. Tanrı onları güderken ne yönetim düzenleri vardı ne de kadınlara ve çocuklara sahip olmak diye bir şey.

271e

ὢν οἷς αὐτὸς ἔνεμεν, ὥστε οὔτʼ ἄγριον ἦν οὐδὲν οὔτε ἀλλήλων ἐδωδαί, πόλεμός τε οὐκ ἐνῆν οὐδὲ στάσις τὸ παράπαν· ἄλλα θʼ ὅσα τῆς τοιαύτης ἐστὶ κατακοσμήσεως ἑπόμενα, μυρία ἂν εἴη λέγειν. τὸ δʼ οὖν τῶν ἀνθρώπων λεχθὲν αὐτομάτου πέρι βίου διὰ τὸ τοιόνδε εἴρηται.

ΞΕ. θεὸς ἔνεμεν αὐτοὺς αὐτὸς ἐπιστατῶν, καθάπερ νῦν ἄνθρωποι, ζῷον ὂν ἕτερον θειότερον, ἄλλα γένη φαυλότερα αὑτῶν νομεύουσι· νέμοντος δὲ ἐκείνου πολιτεῖαί τε οὐκ ἦσαν οὐδὲ κτήσεις

272aÇünkü hepsi topraktan yeniden diriliyor, önceki hayatlarından hiçbir şey hatırlamıyorlardı. Böyle şeylerin hiçbiri yoktu; buna karşılık ağaçlardan ve daha birçok bitkiden bol bol meyveleri vardı. Bu meyveleri tarım yetiştirmiyor, toprak kendiliğinden veriyordu. Çoğunlukla çıplak ve döşeksiz, açık havada yayılıp yaşıyorlardı; çünkü mevsimler onları hiç incitmeyecek biçimde ılımlı karışmıştı. Yumuşak yatakları da topraktan bol bol biten otlardı.

272a

γυναικῶν καὶ παίδων· ἐκ γῆς γὰρ ἀνεβιώσκοντο πάντες, οὐδὲν μεμνημένοι τῶν πρόσθεν· ἀλλὰ τὰ μὲν τοιαῦτα ἀπῆν πάντα, καρποὺς δὲ ἀφθόνους εἶχον ἀπό τε δένδρων καὶ πολλῆς ὕλης ἄλλης, οὐχ ὑπὸ γεωργίας φυομένους, ἀλλʼ αὐτομάτης ἀναδιδούσης τῆς γῆς. γυμνοὶ δὲ καὶ ἄστρωτοι θυραυλοῦντες τὰ πολλὰ ἐνέμοντο· τὸ γὰρ τῶν ὡρῶν αὐτοῖς ἄλυπον ἐκέκρατο, μαλακὰς δὲ εὐνὰς εἶχον ἀναφυομένης ἐκ

272bİşte, Sokrates, Kronos zamanında yaşayanların hayatını işitiyorsun. Zeus'un zamanında olduğu söylenen bugünkü hayatı ise içinde bulunduğun için kendin biliyorsun. Bu ikisinden hangisinin daha mesut olduğuna karar verebilir misin, vermek ister misin?

Genç Sokrates: Hiç sanmam.

Yabancı: O hâlde istersen ben senin için bir şekilde ayırt edeyim mi?

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Kronos'un beslediği o insanların ellerinde bol bol boş vakit vardı; yalnız insanlarla değil, hayvanlarla da konuşarak bir araya gelebiliyorlardı. Eğer bütün bunları felsefe için kullandılarsa; hem hayvanlarla hem birbirleriyle sohbet ederek her tabiata, kendine has bir yeteneği sayesinde phronēsis biriktirmek için öbürlerinin görmediği bir şey sezip sezmediğini sorup öğrendilerse, o zamankilerin saadette bugünkülerden kat kat üstün olduğuna karar vermek kolaydır.

272b

γῆς πόας ἀφθόνου. τὸν δὴ βίον, ὦ Σώκρατες, ἀκούεις μὲν τὸν τῶν ἐπὶ Κρόνου· τόνδε δʼ ὃν λόγος ἐπὶ Διὸς εἶναι, τὸν νυνί, παρὼν αὐτὸς ᾔσθησαι· κρῖναι δʼ αὐτοῖν τὸν εὐδαιμονέστερον ἆρʼ ἂν δύναιό τε καὶ ἐθελήσειας;

ΝΕ. ΣΩ. οὐδαμῶς.

ΞΕ. βούλει δῆτα ἐγώ σοι τρόπον τινὰ διακρίνω;

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΞΕ. εἰ μὲν τοίνυν οἱ τρόφιμοι τοῦ Κρόνου, παρούσης αὐτοῖς οὕτω πολλῆς σχολῆς καὶ δυνάμεως πρὸς τὸ μὴ μόνον ἀνθρώποις ἀλλὰ καὶ θηρίοις διὰ λόγων δύνασθαι συγγίγνεσθαι,

272cAma yemekle içkiyle tıka basa doyup birbirleriyle ve hayvanlarla, bugün onlar hakkında anlatılanlara benzer hikâyeler konuştularsa, bu da, en azından benim kanaatimi söylemem gerekirse, kararı pek kolay bir sorudur.

272c

κατεχρῶντο τούτοις σύμπασιν ἐπὶ φιλοσοφίαν, μετά τε θηρίων καὶ μετʼ ἀλλήλων ὁμιλοῦντες, καὶ πυνθανόμενοι παρὰ πάσης φύσεως εἴ τινά τις ἰδίαν δύναμιν ἔχουσα ᾔσθετό τι διάφορον τῶν ἄλλων εἰς συναγυρμὸν φρονήσεως, εὔκριτον ὅτι τῶν νῦν οἱ τότε μυρίῳ πρὸς εὐδαιμονίαν διέφερον· εἰ δʼ ἐμπιμπλάμενοι σίτων ἅδην καὶ ποτῶν διελέγοντο πρὸς ἀλλήλους καὶ τὰ θηρία [μύθους] οἷα δὴ καὶ τὰ νῦν περὶ αὐτῶν

272dYine de, o zamankilerin epistēmē'lere ve sözün kullanımına karşı arzularının ne yönde olduğunu bize yeterince haber verecek biri çıkana kadar bunu bir yana bırakalım. Mitosu ne için uyandırdıysak onu söylemeliyiz ki bundan sonrasını ileri götürebilelim. Bütün bunların zamanı dolup bir değişimin olması gerektiğinde, topraktan doğan soyun tamamı da artık tükenmişti; çünkü her psykhē bütün doğuşlarını tamamlamış, kendisine ne kadar buyrulmuşsa o kadar tohum olarak toprağa düşmüştü. İşte o zaman evrenin dümencisi, sanki dümenin yekesini bırakarak kendi gözetleme yerine çekildi; kozmosu ise kader ve onun içinde doğuştan bulunan arzu yeniden geriye çevirdi.

272d

λέγονται, καὶ τοῦτο, ὥς γε κατὰ τὴν ἐμὴν δόξαν ἀποφήνασθαι, καὶ μάλʼ εὔκριτον. ὅμως δʼ οὖν ταῦτα μὲν ἀφῶμεν, ἕως ἂν ἡμῖν μηνυτής τις ἱκανὸς φανῇ, ποτέρως οἱ τότε τὰς ἐπιθυμίας εἶχον περί τε ἐπιστημῶν καὶ τῆς τῶν λόγων χρείας· οὗ δʼ ἕνεκα τὸν μῦθον ἠγείραμεν, τοῦτο λεκτέον, ἵνα τὸ μετὰ τοῦτο εἰς τὸ πρόσθεν περαίνωμεν. ἐπειδὴ γὰρ πάντων τούτων χρόνος ἐτελεώθη καὶ μεταβολὴν ἔδει γίγνεσθαι καὶ

272eBunun üzerine, her bölgede en büyük daimōn'la birlikte hüküm süren tanrıların hepsi, olup biteni anlayınca kozmosun kendilerine düşen parçalarını da gözetimlerinden bıraktılar.

272e

δὴ καὶ τὸ γήινον ἤδη πᾶν ἀνήλωτο γένος, πάσας ἑκάστης τῆς ψυχῆς τὰς γενέσεις ἀποδεδωκυίας, ὅσα ἦν ἑκάστῃ προσταχθὲν τοσαῦτα εἰς γῆν σπέρματα πεσούσης, τότε δὴ τοῦ παντὸς ὁ μὲν κυβερνήτης, οἷον πηδαλίων οἴακος ἀφέμενος, εἰς τὴν αὑτοῦ περιωπὴν ἀπέστη, τὸν δὲ δὴ κόσμον πάλιν ἀνέστρεφεν εἱμαρμένη τε καὶ σύμφυτος ἐπιθυμία.

ΞΕ. πάντες οὖν οἱ κατὰ τοὺς τόπους συνάρχοντες τῷ μεγίστῳ δαίμονι θεοί, γνόντες ἤδη τὸ γιγνόμενον, ἀφίεσαν αὖ τὰ μέρη τοῦ

273aKozmos ise geri dönüp iki hareketi çarpıştırınca, başı sona, sonu başa çeviren zıt bir atılışla sürüklendi; kendi içinde büyük bir sarsıntı yaratıp bu kez de her çeşit canlının kırımına yol açtı. Bundan sonra yeterince zaman geçince gürültüden ve karışıklıktan kurtulup sarsıntıların ardından dinginliğe kavuştu; kendine düzen vererek alışılmış yoluna girdi. Artık hem içindekilerin hem kendisinin gözetimini ve hâkimiyetini kendisi üstlenmişti; yapıcısının ve babasının öğrettiklerini elinden geldiğince hatırlıyordu.

273a

κόσμου τῆς αὑτῶν ἐπιμελείας· ὁ δὲ μεταστρεφόμενος καὶ συμβάλλων, ἀρχῆς τε καὶ τελευτῆς ἐναντίαν ὁρμὴν ὁρμηθείς, σεισμὸν πολὺν ἐν ἑαυτῷ ποιῶν ἄλλην αὖ φθορὰν ζῴων παντοίων ἀπηργάσατο. μετὰ δὲ ταῦτα προελθόντος ἱκανοῦ χρόνου, θορύβων τε καὶ ταραχῆς ἤδη παυόμενος καὶ τῶν σεισμῶν γαλήνης ἐπιλαβόμενος εἴς τε τὸν εἰωθότα δρόμον τὸν ἑαυτοῦ κατακοσμούμενος ᾔει, ἐπιμέλειαν καὶ κράτος ἔχων

273bBaşlarda bunu daha titizlikle yerine getiriyordu, sonlara doğru daha gevşek. Bunun sebebi, karışımındaki cismanî unsurdur, yani onun pek eski tabiatıyla birlikte büyümüş olan şey; çünkü bu unsur, bugünkü kozmos düzenine gelmeden önce büyük bir düzensizliğe ortaktı. Kozmos bütün güzel şeyleri onu bir araya getirenden almıştır; gökte ne kadar zor ve haksız şey olursa, bunları ise önceki durumundan alıp hem kendisi taşır hem de canlılarda meydana getirir.

273b

αὐτὸς τῶν ἐν αὑτῷ τε καὶ ἑαυτοῦ, τὴν τοῦ δημιουργοῦ καὶ πατρὸς ἀπομνημονεύων διδαχὴν εἰς δύναμιν. κατʼ ἀρχὰς μὲν οὖν ἀκριβέστερον ἀπετέλει, τελευτῶν δὲ ἀμβλύτερον· τούτων δὲ αὐτῷ τὸ σωματοειδὲς τῆς συγκράσεως αἴτιον, τὸ τῆς πάλαι ποτὲ φύσεως σύντροφον, ὅτι πολλῆς ἦν μετέχον ἀταξίας πρὶν εἰς τὸν νῦν κόσμον ἀφικέσθαι. παρὰ μὲν γὰρ τοῦ συνθέντος πάντα καλὰ κέκτηται· παρὰ δὲ τῆς ἔμπροσθεν

273cDümenciyle birlikteyken, içinde beslediği canlılarda küçük kötülükler, büyük iyilikler doğuruyordu. Ondan ayrıldığında ise, bırakılışın hemen ardından gelen zamanda her şeyi en güzel biçimde sürdürür. Ama zaman ilerledikçe ve içine unutkanlık yerleştikçe, eski uyumsuzluğun hâli giderek daha çok hükmünü sürdürür; zamanın sonuna doğru ise iyice serpilip açar. Kozmos da iyilerin azaldığı, zıtlarının ise bolca katıldığı bir karışımla hem kendisinin hem içindekilerin yok olma tehlikesine varır.

273c

ἕξεως, ὅσα χαλεπὰ καὶ ἄδικα ἐν οὐρανῷ γίγνεται, ταῦτα ἐξ ἐκείνης αὐτός τε ἔχει καὶ τοῖς ζῴοις ἐναπεργάζεται. μετὰ μὲν οὖν τοῦ κυβερνήτου τὰ ζῷα τρέφων ἐν αὑτῷ σμικρὰ μὲν φλαῦρα, μεγάλα δὲ ἐνέτικτεν ἀγαθά· χωριζόμενος δὲ ἐκείνου τὸν ἐγγύτατα χρόνον ἀεὶ τῆς ἀφέσεως κάλλιστα πάντα διάγει, προϊόντος δὲ τοῦ χρόνου καὶ λήθης ἐγγιγνομένης ἐν αὐτῷ μᾶλλον καὶ δυναστεύει τὸ τῆς παλαιᾶς ἀναρμοστίας

273dİşte bu yüzden, onu düzene koymuş olan tanrı, kozmosu çaresizlik içinde görünce, fırtınaya tutulup karışıklık yüzünden dağılarak benzemezliğin sınırsız denizine batmasın diye kaygılanır ve yeniden dümenin başına geçer. Kendi başına kaldığı önceki devirde hastalanmış ve çözülmüş olanları yeniden çevirir, onu düzene koyar ve onararak ölümsüz ve yaşlanmaz kılar.

273d

πάθος, τελευτῶντος δὲ ἐξανθεῖ τοῦ χρόνου καὶ σμικρὰ μὲν τἀγαθά, πολλὴν δὲ τὴν τῶν ἐναντίων κρᾶσιν ἐπεγκεραννύμενος ἐπὶ διαφθορᾶς κίνδυνον αὑτοῦ τε ἀφικνεῖται καὶ τῶν ἐν αὑτῷ. διὸ δὴ καὶ τότʼ ἤδη θεὸς ὁ κοσμήσας αὐτόν, καθορῶν ἐν ἀπορίαις ὄντα, κηδόμενος ἵνα μὴ χειμασθεὶς ὑπὸ ταραχῆς διαλυθεὶς εἰς τὸν τῆς ἀνομοιότητος ἄπειρον ὄντα

273eBütün anlatının sonu böylece söylenmiş oldu. Kralı ortaya koymak için ise anlatının önceki kısmına tutunmamız yeterlidir. Kozmos bugünkü doğuşa giden yola yeniden çevrildiğinde, yaşın ilerleyişi yine durdu ve o zamankilere öncekinin tersi olan yeni şeyler getirdi. Küçüldükçe küçülüp neredeyse yok olmak üzere olan canlılar büyümeye başladı; topraktan yeni doğmuş, ak saçlı bedenler ise yeniden ölüp toprağa indi.

Başka her şey de evrenin başına geleni taklit edip ona uyarak değişti. Gebe kalma, doğurma ve besleme de bu değişimi taklit ederek zorunlu olarak her şeyde onu izledi. Çünkü artık bir canlının, başka etkenlerin bir araya getirmesiyle toprakta bitmesi mümkün değildi. Kozmosa kendi yolunun mutlak hâkimi olması nasıl buyrulduysa, aynı yönlendirme parçalarına da, imkân ölçüsünde, kendi kendilerine üremeyi, doğurmayı ve beslemeyi buyuruyordu.

273e

πόντον δύῃ, πάλιν ἔφεδρος αὐτοῦ τῶν πηδαλίων γιγνόμενος, τὰ νοσήσαντα καὶ λυθέντα ἐν τῇ καθʼ ἑαυτὸν προτέρᾳ περιόδῳ στρέψας, κοσμεῖ τε καὶ ἐπανορθῶν ἀθάνατον αὐτὸν καὶ ἀγήρων ἀπεργάζεται. τοῦτο μὲν οὖν τέλος ἁπάντων εἴρηται· τὸ δʼ ἐπὶ τὴν τοῦ βασιλέως ἀπόδειξιν ἱκανὸν ἐκ τοῦ πρόσθεν ἁπτομένοις τοῦ λόγου· στρεφθέντος γὰρ αὖ τοῦ κόσμου τὴν ἐπὶ τὴν νῦν γένεσιν ὁδὸν τὸ τῆς ἡλικίας αὖ πάλιν ἵστατο καὶ καινὰ τἀναντία ἀπεδίδου τοῖς τότε. τὰ μὲν γὰρ ὑπὸ σμικρότητος ὀλίγου δέοντα ἠφανίσθαι τῶν ζῴων ηὐξάνετο, τὰ δʼ ἐκ γῆς νεογενῆ σώματα πολιὰ φύντα πάλιν ἀποθνῄσκοντα εἰς γῆν κατῄει.

ΞΕ. καὶ τἆλλά τε πάντα μετέβαλλε,

274a

ἀπομιμούμενα καὶ συνακολουθοῦντα τῷ τοῦ παντὸς παθήματι, καὶ δὴ καὶ τὸ τῆς κυήσεως καὶ γεννήσεως καὶ τροφῆς μίμημα συνείπετο τοῖς πᾶσιν ὑπʼ ἀνάγκης· οὐ γὰρ ἐξῆν ἔτʼ ἐν γῇ διʼ ἑτέρων συνιστάντων φύεσθαι ζῷον, ἀλλὰ καθάπερ τῷ κόσμῳ προσετέτακτο αὐτοκράτορα εἶναι τῆς αὑτοῦ πορείας, οὕτω δὴ κατὰ ταὐτὰ καὶ τοῖς μέρεσιν αὐτοῖς διʼ αὑτῶν, καθʼ ὅσον οἷόν τʼ ἦν, φύειν τε καὶ γεννᾶν καὶ τρέφειν προσετάττετο ὑπὸ τῆς

274bBütün anlatı neyin için yola çıktıysa, artık ona vardık. Öbür hayvanların her birinin nelerden ve hangi sebeplerle değiştiğini anlatmak uzun ve çok söz gerektirirdi; insanlar hakkında söylenecek olan ise daha kısa ve bize daha yakındır. Bize sahip olan ve bizi güden daimōn'un gözetiminden yoksun kalınca, tabiatça yırtıcı olan pek çok hayvan vahşileşti; zayıf ve korumasız kalan insanlar da onlar tarafından parçalanıyordu. Üstelik ilk zamanlarda çaresiz ve hünersizdiler: Kendiliğinden gelen besin kesilmişti, kendi besinlerini sağlamayı ise henüz bilmiyorlardı, çünkü daha önce hiçbir ihtiyaç onları buna zorlamamıştı.

274b

ὁμοίας ἀγωγῆς. οὗ δὲ ἕνεκα ὁ λόγος ὥρμηκε πᾶς, ἐπʼ αὐτῷ νῦν ἐσμὲν ἤδη. περὶ μὲν γὰρ τῶν ἄλλων θηρίων πολλὰ ἂν καὶ μακρὰ διεξελθεῖν γίγνοιτο, ἐξ ὧν ἕκαστα καὶ διʼ ἃς αἰτίας μεταβέβληκε· περὶ δὲ ἀνθρώπων βραχύτερα καὶ μᾶλλον προσήκοντα. τῆς γὰρ τοῦ κεκτημένου καὶ νέμοντος ἡμᾶς δαίμονος ἀπερημωθέντες ἐπιμελείας, τῶν πολλῶν αὖ θηρίων, ὅσα χαλεπὰ τὰς φύσεις ἦν, ἀπαγριωθέντων, αὐτοὶ δὲ ἀσθενεῖς ἄνθρωποι καὶ ἀφύλακτοι γεγονότες διηρπάζοντο ὑπʼ

274cBütün bunlar yüzünden büyük sıkıntılar içindeydiler. Eskiden anlatılan, tanrılardan gelen armağanlar işte bu yüzden, gerekli öğretim ve terbiyeyle birlikte bize bağışlanmıştır: ateş Prometheus'tan, tekhnē'ler Hephaistos'tan ve onun zanaat yoldaşı olan tanrıçadan, tohumlar ve bitkiler de başka tanrılardan.

274c

αὐτῶν, καὶ ἔτʼ ἀμήχανοι καὶ ἄτεχνοι κατὰ τοὺς πρώτους ἦσαν χρόνους, ἅτε τῆς μὲν αὐτομάτης τροφῆς ἐπιλελοιπυίας, πορίζεσθαι δὲ οὐκ ἐπιστάμενοί πω διὰ τὸ μηδεμίαν αὐτοὺς χρείαν πρότερον ἀναγκάζειν. ἐκ τούτων πάντων ἐν μεγάλαις ἀπορίαις ἦσαν. ὅθεν δὴ τὰ πάλαι λεχθέντα παρὰ θεῶν δῶρα ἡμῖν δεδώρηται μετʼ ἀναγκαίας διδαχῆς καὶ παιδεύσεως, πῦρ μὲν παρὰ Προμηθέως, τέχναι δὲ παρʼ Ἡφαίστου

274dİnsan hayatını kurmuş olan her şey bunlardan doğmuştur. Çünkü demin söylendiği gibi tanrıların gözetimi insanlardan çekilince, hayatlarını sürdürmeyi ve kendilerini gözetmeyi kendi başlarına üstlenmeleri gerekti, tıpkı bütün kozmos gibi. Biz de onu taklit edip ona uyarak, bütün zaman boyunca bazen böyle, bazen öyle yaşar ve doğarız.

274d

καὶ τῆς συντέχνου, σπέρματα δὲ αὖ καὶ φυτὰ παρʼ ἄλλων· καὶ πάνθʼ ὁπόσα τὸν ἀνθρώπινον βίον συγκατεσκεύακεν ἐκ τούτων γέγονεν, ἐπειδὴ τὸ μὲν ἐκ θεῶν, ὅπερ ἐρρήθη νυνδή, τῆς ἐπιμελείας ἐπέλιπεν ἀνθρώπους, διʼ ἑαυτῶν τε ἔδει τήν τε διαγωγὴν καὶ τὴν ἐπιμέλειαν αὐτοὺς αὑτῶν ἔχειν καθάπερ ὅλος ὁ κόσμος, ᾧ συμμιμούμενοι καὶ συνεπόμενοι τὸν ἀεὶ χρόνον νῦν μὲν οὕτως, τοτὲ δὲ ἐκείνως ζῶμέν

274eMitos burada son bulsun. Ama onu, önceki konuşmada kralı ve devlet adamını ortaya koyarken ne kadar yanıldığımızı görmek için kullanalım.

Genç Sokrates: Peki yaptığımızı söylediğin yanlış nasıl bir yanlış, ne kadar büyük?

Yabancı: Bir bakıma daha küçük, bir bakıma ise pek büyük; o zaman sandığımızdan çok daha büyük ve kapsamlı.

Genç Sokrates: Nasıl?

Yabancı: Bize şimdiki devrin ve doğuşun kralı ve devlet adamı sorulduğunda, karşıt devirden, o zamanki insan sürüsünün çobanını söyledik, üstelik ölümlü yerine bir tanrıyı. Bu bakımdan çok büyük bir sapma yaptık. Onu bütün şehrin yöneticisi olarak gösterdik ama hangi yolla yönettiğini açıklamadık; bu bakımdan söylenen doğruydu ama ne bütünüyle ne de açıkça söylendi. Bu yüzden buradaki yanlışımız öbüründen daha küçüktür.

274e

τε καὶ φυόμεθα. καὶ τὸ μὲν δὴ τοῦ μύθου τέλος ἐχέτω, χρήσιμον δὲ αὐτὸν ποιησόμεθα πρὸς τὸ κατιδεῖν ὅσον ἡμάρτομεν ἀποφηνάμενοι τὸν βασιλικόν τε καὶ πολιτικὸν ἐν τῷ πρόσθε λόγῳ.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς οὖν καὶ πόσον ἁμάρτημα φῂς εἶναι γεγονὸς ἡμῖν;

ΞΕ. τῇ μὲν βραχύτερον, τῇ δὲ μάλα γενναῖον καὶ πολλῷ μεῖζον καὶ πλέον ἢ τότε.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς;

ΞΕ. ὅτι μὲν ἐρωτώμενοι τὸν ἐκ τῆς νῦν περιφορᾶς καὶ γενέσεως βασιλέα καὶ πολιτικὸν τὸν ἐκ τῆς ἐναντίας περιόδου

275aGenç Sokrates: Doğru.

Yabancı: O hâlde, anlaşılan, devlet adamının bize ancak şehri yönetişinin yolunu belirledikten sonra eksiksiz söylenmiş olacağını beklemeliyiz.

Genç Sokrates: Güzel.

275a

ποιμένα τῆς τότε ἀνθρωπίνης ἀγέλης εἴπομεν, καὶ ταῦτα θεὸν ἀντὶ θνητοῦ, ταύτῃ μὲν πάμπολυ παρηνέχθημεν· ὅτι δὲ συμπάσης τῆς πόλεως ἄρχοντα αὐτὸν ἀπεφήναμεν, ὅντινα δὲ τρόπον οὐ διείπομεν, ταύτῃ δὲ αὖ τὸ μὲν λεχθὲν ἀληθές, οὐ μὴν ὅλον γε οὐδὲ σαφὲς ἐρρήθη, διὸ καὶ βραχύτερον ἢ κατʼ ἐκεῖνο ἡμαρτήκαμεν.

ΝΕ. ΣΩ. ἀληθῆ.

ΞΕ. δεῖ τοίνυν τὸν τρόπον, ὡς ἔοικε, διορίσαντας τῆς ἀρχῆς τῆς πόλεως οὕτω τελέως τὸν πολιτικὸν ἡμῖν εἰρῆσθαι προσδοκᾶν.

ΝΕ. ΣΩ. καλῶς.

275bYabancı: Mitosu da işte bunun için araya soktuk. Yalnız, sürü besleme konusunda herkesin şimdi aradığımız kişiyle çekiştiğini göstermesi için değil; aynı zamanda, çobanların ve sığırtmaçların örneğinde olduğu gibi insanların beslenmesini gözettiği için bu ada tek başına layık görülmesi gereken kişiyi daha açık görebilmemiz için.

Genç Sokrates: Doğru.

Yabancı: Ama sanırım, Sokrates, ilahî çobanın sureti bir kral için bile fazla büyüktür. Buradaki bugünkü devlet adamları ise tabiatça yönettikleri insanlara çok daha benzerler, onlarınkine çok daha yakın bir terbiye ve beslenmeden pay almışlardır.

275b

ΞΕ. διὰ ταῦτα μὴν καὶ τὸν μῦθον παρεθέμεθα, ἵνα ἐνδείξαιτο περὶ τῆς ἀγελαιοτροφίας μὴ μόνον ὡς πάντες αὐτῆς ἀμφισβητοῦσι τῷ ζητουμένῳ τὰ νῦν, ἀλλὰ κἀκεῖνον αὐτὸν ἐναργέστερον ἴδοιμεν, ὃν προσήκει μόνον κατὰ τὸ παράδειγμα ποιμένων τε καὶ βουκόλων τῆς ἀνθρωπίνης ἐπιμέλειαν ἔχοντα τροφῆς τούτου μόνον ἀξιωθῆναι τοῦ προσρήματος.

ΝΕ. ΣΩ. ὀρθῶς.

ΞΕ. οἶμαι δέ γʼ, ὦ Σώκρατες, τοῦτο μὲν ἔτι μεῖζον ἢ

275cGenç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Yine de tabiatları öyle de olsa böyle de olsa, onları ne daha az ne daha çok, aynı ölçüde aramamız gerekir.

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Öyleyse şu yoldan yeniden geri dönelim. Canlılara kendi buyruğunu veren, ama onların gözetimini tek tek değil toplu olarak üstlenen bir tekhnē olduğunu söylemiş, ona hemen o zaman sürü besleme adını vermiştik; hatırlıyorsun, değil mi?

275c

κατὰ βασιλέα εἶναι τὸ σχῆμα τὸ τοῦ θείου νομέως, τοὺς δʼ ἐνθάδε νῦν ὄντας πολιτικοὺς τοῖς ἀρχομένοις ὁμοίους τε εἶναι μᾶλλον πολὺ τὰς φύσεις καὶ παραπλησιαίτερον παιδείας μετειληφέναι καὶ τροφῆς.

ΝΕ. ΣΩ. πάντως που.

ΞΕ. ζητητέοι γε μὴν οὐδὲν ἂν εἴησαν οὔθʼ ἧττον οὔτε μᾶλλον, εἴθʼ οὕτως εἴτʼ ἐκείνως πεφύκασιν.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς γὰρ οὔ;

ΞΕ. τῇδε δὴ πάλιν ἐπανέλθωμεν. ἣν γὰρ ἔφαμεν αὐτεπιτακτικὴν μὲν εἶναι τέχνην ἐπὶ ζῴοις, οὐ μὴν ἰδίᾳ γε ἀλλὰ

275dGenç Sokrates: Evet.

Yabancı: İşte bu tekhnē'de bir yerde yanılıyorduk. Çünkü devlet adamını hiçbir yerde yakalamadık, adını da koymadık; ad koyarken fark ettirmeden elimizden kaçtı.

Genç Sokrates: Nasıl?

Yabancı: Sürüleri tek tek beslemek, öbür bütün çobanlara düşen bir iştir; biz ise devlet adamına düşmeyen bir adı ona yakıştırdık, oysa hepsine ortak olan bir ad bulmamız gerekirdi.

275d

κοινῇ τὴν ἐπιμέλειαν ἔχουσαν, καὶ προσείπομεν δὴ τότε εὐθὺς ἀγελαιοτροφικήν—μέμνησαι γάρ;

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

ΞΕ. ταύτης τοίνυν πῃ διημαρτάνομεν. τὸν γὰρ πολιτικὸν οὐδαμοῦ συνελάβομεν οὐδʼ ὠνομάσαμεν, ἀλλʼ ἡμᾶς ἔλαθεν κατὰ τὴν ὀνομασίαν ἐκφυγών.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς;

ΞΕ. τοῦ τὰς ἀγέλας ἑκάστας τρέφειν τοῖς μὲν ἄλλοις που πᾶσι μέτεστι νομεῦσι, τῷ πολιτικῷ δὲ οὐ μετὸν ἐπηνέγκαμεν

275eGenç Sokrates: Doğru söylüyorsun, yeter ki böyle bir ad olsun.

Yabancı: Beslemeyi ya da başka herhangi bir işi ayrıca belirtmedikçe, bakım hepsine ortak değil miydi? Onu sürü bakımı, bakıcılık ya da gözetim gibi bir adla ansaydık, devlet adamını da öbürleriyle birlikte, hepsini kapsayacak biçimde içine alabilirdik; çünkü söz bunun gerektiğini gösteriyordu.

275e

τοὔνομα, δέον τῶν κοινῶν ἐπενεγκεῖν τι σύμπασιν.

ΝΕ. ΣΩ. ἀληθῆ λέγεις, εἴπερ ἐτύγχανέ γε ὄν.

ΞΕ. πῶς δʼ οὐκ ἦν τό γε θεραπεύειν που πᾶσι κοινόν, μηδὲν διορισθείσης τροφῆς μηδέ τινος ἄλλης πραγματείας; ἀλλʼ ἤ τινα ἀγελαιοκομικὴν ἢ θεραπευτικὴν ἢ καί τινα ἐπιμελητικὴν αὐτὴν ὀνομάσασιν ὡς κατὰ πάντων ἐξῆν περικαλύπτειν καὶ τὸν πολιτικὸν ἅμα τοῖς ἄλλοις, ἐπειδὴ δεῖν τοῦτʼ ἐσήμαινεν ὁ λόγος.

276aGenç Sokrates: Doğru. Peki bundan sonraki bölme nasıl yapılırdı?

Yabancı: Daha önce sürü beslemeyi yürüyenler ve kanatsızlar, karışmadan üreyenler ve boynuzsuzlar diye nasıl böldüysek, sürü bakımını da aynı ayrımlarla bölerek hem bugünkü krallığı hem de Kronos zamanındakini sözümüzde aynı şekilde kapsamış olurduk.

Genç Sokrates: Öyle görünüyor; ama bundan sonra ne geleceğini merak ediyorum.

Yabancı: Belli ki, sürü bakımı adı böyle konmuş olsaydı, kimilerinin bunun hiç de bir gözetim olmadığını öne sürmesi asla başımıza gelmezdi. Oysa o zaman haklı olarak şöyle itiraz edilmişti: Aramızda beslemeyi anlatan bu ada layık hiçbir tekhnē yoktur; olsa bile, bu ad krallardan herhangi birinden önce ve daha çok başka birçok kişiye yaraşır.

276a

ΝΕ. ΣΩ. ὀρθῶς. ἀλλʼ ἡ μετὰ τοῦτο διαίρεσις αὖ τίνα τρόπον ἐγίγνετʼ ἄν;

ΞΕ. κατὰ ταὐτὰ καθʼ ἅπερ ἔμπροσθεν διῃρούμεθα τὴν ἀγελαιοτροφικὴν πεζοῖς τε καὶ ἀπτῆσι, καὶ ἀμείκτοις τε καὶ ἀκεράτοις, τοῖς αὐτοῖς ἄν που τούτοις διαιρούμενοι καὶ τὴν ἀγελαιοκομικὴν τήν τε νῦν καὶ τὴν ἐπὶ Κρόνου βασιλείαν περιειληφότες ἂν ἦμεν ὁμοίως ἐν τῷ λόγῳ.

ΝΕ. ΣΩ. φαίνεται· ζητῶ δὲ αὖ τί τὸ μετὰ τοῦτο.

ΞΕ. δῆλον ὅτι λεχθέντος οὕτω τοῦ τῆς ἀγελαιοκομικῆς

276bGenç Sokrates: Doğru.

Yabancı: Ama bütün insan topluluğunu gözettiğini, bütün insanları yönetme tekhnē'si olduğunu öne sürmekte hiçbir gözetim kral tekhnē'sinden önce gelemez, ondan daha haklı olamaz.

276b

ὀνόματος οὐκ ἄν ποτε ἐγένεθʼ ἡμῖν τό τινας ἀμφισβητεῖν ὡς οὐδʼ ἐπιμέλεια τὸ παράπαν ἐστίν, ὥσπερ τότε δικαίως ἠμφεσβητήθη μηδεμίαν εἶναι τέχνην ἐν ἡμῖν ἀξίαν τούτου τοῦ θρεπτικοῦ προσρήματος, εἰ δʼ οὖν τις εἴη, πολλοῖς πρότερον αὐτῆς καὶ μᾶλλον προσήκειν ἤ τινι τῶν βασιλέων.

ΝΕ. ΣΩ. ὀρθῶς.

ΞΕ. ἐπιμέλεια δέ γε ἀνθρωπίνης συμπάσης κοινωνίας οὐδεμία ἂν ἐθελήσειεν ἑτέρα μᾶλλον καὶ προτέρα τῆς βασιλικῆς

276cGenç Sokrates: Doğru söylüyorsun.

Yabancı: Bundan sonra, Sokrates, tam sonuna gelmişken yine epey bir yanlış yaptığımızı fark ediyor muyuz?

Genç Sokrates: Ne gibi?

Yabancı: Şu: İki ayaklı sürüyü besleyen bir tekhnē olduğunu ne kadar haklı olarak düşünmüş olursak olalım, onu hemen, tamamlanmış gibi, krallık ve devlet adamlığı diye adlandırmamız hiç de gerekmiyordu.

Genç Sokrates: Ya ne yapmalıydık?

Yabancı: Önce, dediğimiz gibi, adı beslemeden çok gözetime yaklaştırarak değiştirmeli, sonra da bunu bölmeliydik; çünkü hiç de küçük olmayan bölümleri olabilir.

276c

φάναι καὶ κατὰ πάντων ἀνθρώπων ἀρχῆς εἶναι τέχνη.

ΝΕ. ΣΩ. λέγεις ὀρθῶς.

ΞΕ. μετὰ ταῦτα δέ γε, ὦ Σώκρατες, ἆρʼ ἐννοοῦμεν ὅτι πρὸς αὐτῷ δὴ τῷ τέλει συχνὸν αὖ διημαρτάνετο;

ΝΕ. ΣΩ. τὸ ποῖον;

ΞΕ. τόδε, ὡς ἄρʼ εἰ καὶ διενοήθημεν ὅτι μάλιστα τῆς δίποδος ἀγέλης εἶναί τινα θρεπτικὴν τέχνην, οὐδέν τι μᾶλλον ἡμᾶς ἔδει βασιλικὴν αὐτὴν εὐθὺς καὶ πολιτικὴν ὡς ἀποτετελεσμένην προσαγορεύειν.

ΝΕ. ΣΩ. τί μήν;

ΞΕ. πρῶτον μέν, ὃ λέγομεν, τοὔνομα μετασκευωρήσασθαι,

276dGenç Sokrates: Hangi bölümleri?

Yabancı: İlahî çobanı insan gözeticiden ayıracağımız bölümü.

Genç Sokrates: Doğru.

Yabancı: Ayrılan bu insan gözetimini de yeniden ikiye bölmek gerekirdi.

Genç Sokrates: Neye göre?

Yabancı: Zorla yapılan ve isteyerek kabul edilen diye.

Genç Sokrates: Neden?

276d

πρὸς τὴν ἐπιμέλειαν μᾶλλον προσαγαγόντας ἢ τὴν τροφήν, ἔπειτα ταύτην τέμνειν· οὐ γὰρ σμικρὰς ἂν ἔχοι τμήσεις ἔτι.

ΝΕ. ΣΩ. ποίας;

ΞΕ. ἧι τε τὸν θεῖον ἄν που διειλόμεθα νομέα χωρὶς καὶ τὸν ἀνθρώπινον ἐπιμελητήν.

ΝΕ. ΣΩ. ὀρθῶς.

ΞΕ. αὖθις δέ γε τὴν ἀπονεμηθεῖσαν ἐπιμελητικὴν δίχα τέμνειν ἀναγκαῖον ἦν.

ΝΕ. ΣΩ. τίνι;

ΞΕ. τῷ βιαίῳ τε καὶ ἑκουσίῳ.

ΝΕ. ΣΩ. τί δή;

276eYabancı: Daha önce burada da yanılıp gereğinden saf davranarak kralla tiranı aynı yere koymuştuk; oysa hem kendileri hem de yönetim tarzları birbirine hiç benzemez.

Genç Sokrates: Doğru.

Yabancı: Şimdi, dediğim gibi, bu yanlışı düzeltip insan gözetimini zorla yapılan ve isteyerek kabul edilen diye ikiye bölelim mi?

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Zorla yönetilenlerin gözetimine tiranlık, iki ayaklı canlıların isteyerek kabul ettikleri sürü bakımına da devlet adamlığı adını verip, bu tekhnē'ye ve gözetime sahip olanı gerçek kral ve devlet adamı olarak gösterelim mi?

276e

ΞΕ. καὶ ταύτῃ που τὸ πρότερον ἁμαρτάνοντες εὐηθέστερα τοῦ δέοντος εἰς ταὐτὸν βασιλέα καὶ τύραννον συνέθεμεν, ἀνομοιοτάτους ὄντας αὐτούς τε καὶ τὸν τῆς ἀρχῆς ἑκατέρου τρόπον.

ΝΕ. ΣΩ. ἀληθῆ.

ΞΕ. νῦν δέ γε πάλιν ἐπανορθούμενοι, καθάπερ εἶπον, τὴν ἀνθρωπίνην ἐπιμελητικὴν δίχα διαιρώμεθα, τῷ βιαίῳ τε καὶ ἑκουσίῳ;

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΞΕ. καὶ τὴν μέν γέ που τῶν βιαίων τυραννικήν, τὴν δὲ ἑκούσιον καὶ ἑκουσίων διπόδων ἀγελαιοκομικὴν ζῴων προσειπόντες πολιτικήν, τὸν ἔχοντα αὖ τέχνην ταύτην καὶ ἐπιμέλειαν ὄντως ὄντα βασιλέα καὶ πολιτικὸν ἀποφαινώμεθα;

277aGenç Sokrates: Öyle görünüyor ki, ey yabancı, devlet adamını ortaya koyuşumuz böylece eksiksiz olacak.

Yabancı: Öyle olsa iyi olurdu, Sokrates. Ama buna yalnız senin değil, seninle birlikte benim de katılmam gerek. Bana kalırsa kral henüz tam bir suret kazanmış görünmüyor. Heykeltıraşlar bazen yersiz bir aceleyle her parçaya gereğinden fazla ve büyük şeyler ekledikleri için işi yavaşlatırlar. Biz de şimdi öyle yaptık: Önceki yolumuzun yanlışını hem çabuk hem görkemli biçimde göstermek için, krala büyük örneklerin yaraşacağını düşünüp mitosun şaşırtıcı bir yükünü kaldırdık ve ondan gereğinden büyük bir parça kullanmak zorunda kaldık.

277a

ΝΕ. ΣΩ. καὶ κινδυνεύει γε, ὦ ξένε, τελέως ἂν ἡμῖν οὕτως ἔχειν ἡ περὶ τὸν πολιτικὸν ἀπόδειξις.

ΞΕ. καλῶς ἄν, ὦ Σώκρατες, ἡμῖν ἔχοι. δεῖ δὲ μὴ σοὶ μόνῳ ταῦτα, ἀλλὰ κἀμοὶ μετὰ σοῦ κοινῇ συνδοκεῖν. νῦν δὲ κατά γε τὴν ἐμὴν οὔπω φαίνεται τέλεον ὁ βασιλεὺς ἡμῖν σχῆμα ἔχειν, ἀλλὰ καθάπερ ἀνδριαντοποιοὶ παρὰ καιρὸν ἐνίοτε σπεύδοντες πλείω καὶ μείζω τοῦ δέοντος ἕκαστα τῶν

277bBu yüzden gösterimizi uzattık ve mitosu hiç de bir sonuca bağlayamadık. Sözümüz tıpkı bir resim gibi, dış hatları yeterince çizilmiş ama boyaların ve renklerin karışımıyla gelecek canlılığı henüz kazanmamış görünüyor.

277b

ἔργων ἐπεμβαλλόμενοι βραδύνουσι, καὶ νῦν ἡμεῖς, ἵνα δὴ πρὸς τῷ ταχὺ καὶ μεγαλοπρεπῶς δηλώσαιμεν τὸ τῆς ἔμπροσθεν ἁμάρτημα διεξόδου, τῷ βασιλεῖ νομίσαντες πρέπειν μεγάλα παραδείγματα ποιεῖσθαι, θαυμαστὸν ὄγκον ἀράμενοι τοῦ μύθου, μείζονι τοῦ δέοντος ἠναγκάσθημεν αὐτοῦ μέρει προσχρήσασθαι· διὸ μακροτέραν τὴν ἀπόδειξιν πεποιήκαμεν καὶ πάντως τῷ μύθῳ τέλος οὐκ ἐπέθεμεν, ἀλλʼ ἀτεχνῶς ὁ

277cAma bir canlıyı göstermek için, takip edebilenlere resimden ve her türlü el işinden çok anlatım ve söz yaraşır; öbürlerine ise el işleri.

Genç Sokrates: Bu doğru. Ama nerede henüz yeterince söylenmediğini düşündüğünü açıkla.

277c

λόγος ἡμῖν ὥσπερ ζῷον τὴν ἔξωθεν μὲν περιγραφὴν ἔοικεν ἱκανῶς ἔχειν, τὴν δὲ οἷον τοῖς φαρμάκοις καὶ τῇ συγκράσει τῶν χρωμάτων ἐνάργειαν οὐκ ἀπειληφέναι πω. γραφῆς δὲ καὶ συμπάσης χειρουργίας λέξει καὶ λόγῳ δηλοῦν πᾶν ζῷον μᾶλλον πρέπει τοῖς δυναμένοις ἕπεσθαι· τοῖς δʼ ἄλλοις διὰ χειρουργιῶν.

ΝΕ. ΣΩ. τοῦτο μὲν ὀρθῶς· ὅπῃ δὲ ἡμῖν οὔπω φῂς ἱκανῶς εἰρῆσθαι δήλωσον.

277dYabancı: Değerli dostum, büyük şeylerden birini örnekler kullanmadan yeterince göstermek zordur. Çünkü her birimiz her şeyi rüyada bilir gibi biliyor, ama uyanınca yine hepsini bilmiyor gibiyiz.

Genç Sokrates: Bunu nasıl söyledin?

Yabancı: Galiba şu anda, epistēmē konusunda başımızdan geçeni içimizde kurcaladım, hem de hiç sırası değilken.

Genç Sokrates: Nasıl yani?

Yabancı: Sevgili dostum, örneğin kendisi de bana bir örnek gerektirdi.

277d

ΞΕ. χαλεπόν, ὦ δαιμόνιε, μὴ παραδείγμασι χρώμενον ἱκανῶς ἐνδείκνυσθαί τι τῶν μειζόνων. κινδυνεύει γὰρ ἡμῶν ἕκαστος οἷον ὄναρ εἰδὼς ἅπαντα πάντʼ αὖ πάλιν ὥσπερ ὕπαρ ἀγνοεῖν.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς τοῦτʼ εἶπες;

ΞΕ. καὶ μάλʼ ἀτόπως ἔοικά γε ἐν τῷ παρόντι κινήσας τὸ περὶ τῆς ἐπιστήμης πάθος ἐν ἡμῖν.

ΝΕ. ΣΩ. τί δή;

ΞΕ. παραδείγματος, ὦ μακάριε, αὖ μοι καὶ τὸ παράδειγμα αὐτὸ δεδέηκεν.

277eGenç Sokrates: Ne o? Benim yüzümden hiç çekinmeden söyle.

Yabancı: Sen de takip etmeye hazır olduğuna göre söylemeliyim. Çocukların, okuma yazmayı yeni öğrenmeye başladıklarında —

Genç Sokrates: Ne olur?

Yabancı: — en kısa ve en kolay hecelerde her harfi yeterince ayırt ettiklerini ve onlar hakkında doğruyu söyleyebildiklerini biliyoruz.

277e

ΝΕ. ΣΩ. τί οὖν; λέγε μηδὲν ἐμοῦ γε ἕνεκα ἀποκνῶν.

ΞΕ. λεκτέον ἐπειδὴ καὶ σύ γε ἕτοιμος ἀκολουθεῖν. τοὺς γάρ που παῖδας ἴσμεν, ὅταν ἄρτι γραμμάτων ἔμπειροι γίγνωνται—

ΝΕ. ΣΩ. τὸ ποῖον;

ΞΕ. ὅτι τῶν στοιχείων ἕκαστον ἐν ταῖς βραχυτάταις καὶ ῥᾴσταις τῶν συλλαβῶν ἱκανῶς διαισθάνονται, καὶ τἀληθῆ φράζειν περὶ ἐκεῖνα δυνατοὶ γίγνονται.

278aGenç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Ama aynı harfler başka hecelerde karşılarına çıkınca kararsız kalır, yine hem kanaatlerinde hem sözlerinde yanılırlar.

Genç Sokrates: Kesinlikle.

Yabancı: O hâlde onları henüz bilmedikleri şeylere götürmenin en kolay ve en güzel yolu şu değil mi?

Genç Sokrates: Hangisi?

Yabancı: Önce, aynı harfleri doğru kavradıkları hecelere götürmek; götürdükten sonra bunları henüz bilmedikleri hecelerin yanına koymak ve karşılaştırarak her iki birleşimde de aynı benzerliğin ve aynı tabiatın bulunduğunu göstermek. Bu, doğru kavranan heceler bilinmeyenlerin hepsinin yanına konarak gösterilinceye kadar sürer. Böyle gösterilip örnek hâline gelen bu heceler, her harfin bütün hecelerde, farklı olduğu yerde öbürlerinden farklı, aynı olduğu yerde de her zaman kendisiyle aynı diye adlandırılmasını sağlar.

278a

ΝΕ. ΣΩ. πῶς γὰρ οὔ;

ΞΕ. ταὐτὰ δέ γε ταῦτα ἐν ἄλλαις ἀμφιγνοοῦντες πάλιν δόξῃ τε ψεύδονται καὶ λόγῳ.

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΞΕ. ἆρʼ οὖν οὐχ ὧδε ῥᾷστον καὶ κάλλιστον ἐπάγειν αὐτοὺς ἐπὶ τὰ μήπω γιγνωσκόμενα;

ΝΕ. ΣΩ. πῶς;

ΞΕ. ἀνάγειν πρῶτον ἐπʼ ἐκεῖνα ἐν οἷς ταὐτὰ ταῦτα ὀρθῶς ἐδόξαζον, ἀναγαγόντας δὲ τιθέναι παρὰ τὰ μήπω

278b

γιγνωσκόμενα, καὶ παραβάλλοντας ἐνδεικνύναι τὴν αὐτὴν ὁμοιότητα καὶ φύσιν ἐν ἀμφοτέραις οὖσαν ταῖς συμπλοκαῖς, μέχριπερ ἂν πᾶσι τοῖς ἀγνοουμένοις τὰ δοξαζόμενα ἀληθῶς παρατιθέμενα δειχθῇ, δειχθέντα δέ, παραδείγματα οὕτω γιγνόμενα, ποιήσῃ τῶν στοιχείων ἕκαστον πάντων ἐν πάσαις ταῖς συλλαβαῖς τὸ μὲν ἕτερον ὡς τῶν ἄλλων ἕτερον ὄν, τὸ

278cGenç Sokrates: Kesinlikle.

Yabancı: Öyleyse örneğin ne zaman doğduğunu yeterince kavradık, değil mi? Aynı olan bir şey, ondan ayrı düşmüş başka bir şeyde de doğru olarak kavranır, sonra ikisi bir araya getirilip her biri hakkında, ikisini birden kapsayan tek bir doğru kanaat ortaya çıkarsa, işte o zaman örnek doğmuş olur.

Genç Sokrates: Öyle görünüyor.

Yabancı: O hâlde psykhē'mizin de tabiatça bütün şeylerin harfleri karşısında aynı durumu yaşamasına şaşar mıyız? Bazen hakikatin yardımıyla bazı birleşimlerde her harf hakkında sağlam durur, bazen de başka birleşimlerde hepsi hakkında savrulur. Bu birleşimlerin bazılarında harfleri bir şekilde doğru kavrar, ama aynı harfleri şeylerin uzun ve kolay olmayan hecelerine taşıyınca onları yine bilmez.

278c

δὲ ταὐτὸν ὡς ταὐτὸν ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ ἑαυτῷ προσαγορεύεσθαι.

ΝΕ. ΣΩ. παντάπασι μὲν οὖν.

ΞΕ. οὐκοῦν τοῦτο μὲν ἱκανῶς συνειλήφαμεν, ὅτι παραδείγματός γʼ ἐστὶ τότε γένεσις, ὁπόταν ὂν ταὐτὸν ἐν ἑτέρῳ διεσπασμένῳ δοξαζόμενον ὀρθῶς καὶ συναχθὲν περὶ ἑκάτερον ὡς συνάμφω μίαν ἀληθῆ δόξαν ἀποτελῇ;

ΝΕ. ΣΩ. φαίνεται.

ΞΕ. θαυμάζοιμεν ἂν οὖν εἰ ταὐτὸν τοῦτο ἡμῶν ἡ ψυχὴ

278dGenç Sokrates: Hiç de şaşırtıcı değil.

Yabancı: Öyle ya, dostum, yanlış bir kanaatten yola çıkan biri hakikatin küçücük bir parçasına bile ulaşıp nasıl phronēsis edinebilir?

278d

φύσει περὶ τὰ τῶν πάντων στοιχεῖα πεπονθυῖα τοτὲ μὲν ὑπʼ ἀληθείας περὶ ἓν ἕκαστον ἔν τισι συνίσταται, τοτὲ δὲ περὶ ἅπαντα ἐν ἑτέροις αὖ φέρεται, καὶ τὰ μὲν αὐτῶν ἁμῇ γέ πῃ τῶν συγκράσεων ὀρθῶς δοξάζει, μετατιθέμενα δʼ εἰς τὰς τῶν πραγμάτων μακρὰς καὶ μὴ ῥᾳδίους συλλαβὰς ταὐτὰ ταῦτα πάλιν ἀγνοεῖ;

ΝΕ. ΣΩ. καὶ θαυμαστόν γε οὐδέν.

ΞΕ. πῶς γάρ, ὦ φίλε, δύναιτο ἄν τις ἀρχόμενος ἀπὸ

278eGenç Sokrates: Hemen hemen hiç.

Yabancı: Durum böyleyse, ben de sen de şöyle yaparsak hiç yanlış yapmış olmayız: Önce örneğin genel olarak tabiatını küçük ve kısmî başka bir örnekte görmeye çalışırız. Ardından, aynı eidos'u daha küçük şeylerden bir yerden alıp kralınkine, yani en büyük olana taşıyarak, şehirdeki işlerin bakımını yine örnek yoluyla, tekhnē'yle tanımaya girişiriz; böylece bize rüya yerine uyanıklık gelsin.

Genç Sokrates: Çok doğru.

278e

δόξης ψευδοῦς ἐπί τι τῆς ἀληθείας καὶ μικρὸν μέρος ἀφικόμενος κτήσασθαι φρόνησιν;

ΝΕ. ΣΩ. σχεδὸν οὐδαμῶς.

ΞΕ. οὐκοῦν ταῦτα εἰ ταύτῃ πέφυκεν, οὐδὲν δὴ πλημμελοῖμεν ἂν ἐγώ τε καὶ σὺ πρῶτον μὲν ἐπιχειρήσαντες ὅλου παραδείγματος ἰδεῖν τὴν φύσιν ἐν σμικρῷ κατὰ μέρος ἄλλῳ παραδείγματι, μετὰ δὲ ταῦτα μέλλοντες, ἐπὶ τὸ τοῦ βασιλέως μέγιστον ὂν ταὐτὸν εἶδος ἀπʼ ἐλαττόνων φέροντές ποθεν, διὰ παραδείγματος ἐπιχειρεῖν αὖ τὴν τῶν κατὰ πόλιν θεραπείαν τέχνῃ γνωρίζειν, ἵνα ὕπαρ ἀντʼ ὀνείρατος ἡμῖν γίγνηται;

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ μὲν οὖν ὀρθῶς.

279aYabancı: O hâlde önceki söze yeniden dönmeliyiz. Şehirlerin bakımı konusunda krallık cinsiyle binlerce kişi çekiştiği için bunların hepsini ayırıp yalnız onu bırakmamız gerekiyordu; bunun için de bir örneğe ihtiyacımız olduğunu söylemiştik.

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Peki, devlet adamlığıyla aynı işi gören hangi örneği, hem de mümkün olan en küçüğünü yanına koyarak aradığımızı yeterince bulabiliriz?

279a

ΞΕ. πάλιν δὴ τὸν ἔμπροσθε λόγον ἀναληπτέον, ὡς ἐπειδὴ τῷ βασιλικῷ γένει τῆς περὶ τὰς πόλεις ἐπιμελείας ἀμφισβητοῦσι μυρίοι, δεῖ δὴ πάντας ἀποχωρίζειν τούτους καὶ μόνον ἐκεῖνον λείπειν καὶ πρὸς τοῦτο δὴ παραδείγματος ἔφαμεν δεῖν τινος ἡμῖν.

ΝΕ. ΣΩ. καὶ μάλα.

ΞΕ. τί δῆτα παράδειγμά τις ἄν, ἔχον τὴν αὐτὴν πολιτικῇ πραγματείαν, σμικρότατον παραθέμενος ἱκανῶς ἂν εὕροι τὸ

279bZeus aşkına Sokrates, elimizin altında başka bir şey yoksa, ne dersin, dokumacılığı seçelim mi? Hem de, uygun görürsen, dokumacılığın hepsini değil; yünden dokunan kumaşlarla ilgili olanı belki yeter. Çünkü onun yalnız bu parçasını seçsek bile, istediğimiz şeye tanıklık edebilir.

Genç Sokrates: Neden olmasın?

Yabancı: O hâlde, daha önce her şeyi parçalara, o parçaları da yeniden parçalara keserek böldüğümüz gibi, şimdi dokumacılıkta da aynısını yapsak; gücümüz yettiğince kısa yoldan, her şeyin üzerinden çabucak geçip yeniden şu an işimize yarayacak olana gelsek, olmaz mı?

279b

ζητούμενον; βούλει πρὸς Διός, ὦ Σώκρατες, εἰ μή τι πρόχειρον ἕτερον ἔχομεν, ἀλλʼ οὖν τήν γε ὑφαντικὴν προελώμεθα; καὶ ταύτην, εἰ δοκεῖ, μὴ πᾶσαν; ἀποχρήσει γὰρ ἴσως ἡ περὶ τὰ ἐκ τῶν ἐρίων ὑφάσματα· τάχα γὰρ ἂν ἡμῖν καὶ τοῦτο τὸ μέρος αὐτῆς μαρτυρήσειε προαιρεθὲν ὃ βουλόμεθα.

ΝΕ. ΣΩ. τί γὰρ οὔ;

ΞΕ. τί δῆτα οὐ, καθάπερ ἐν τοῖς ἔμπροσθε τέμνοντες μέρη μερῶν ἕκαστον διῃρούμεθα, καὶ νῦν περὶ ὑφαντικὴν

279cGenç Sokrates: Nasıl yani?

Yabancı: Sana cevabı, bizzat bu yolu yürüyerek vereceğim.

Genç Sokrates: Çok güzel.

Yabancı: Şöyle: Yaptığımız ve edindiğimiz her şeyin bir kısmı bir şey yapmaya yarar, bir kısmı da başımıza bir şey gelmesin diye korunma aracıdır. Korunma araçlarının bir kısmı panzehirlerdir, tanrısal olsun insanî olsun; bir kısmı da siperlerdir. Siperlerin bir kısmı savaş için silahlar, bir kısmı engellerdir. Engellerin bir kısmı perdeler, bir kısmı da soğuğa ve sıcağa karşı koruyuculardır. Koruyucuların bir kısmı damlar, bir kısmı örtülerdir. Örtülerin bir kısmı altımıza serdiklerimiz, bir kısmı da sarındıklarımızdır. Sarındıklarımızın bir kısmı tek parçadan kesilmiş, bir kısmı birleştirilmiştir. Birleştirilmişlerin bir kısmı delinerek, bir kısmı da delinmeden bağlanmıştır. Delinmeden bağlanmışların bir kısmı topraktan biten bitkilerin liflerinden, bir kısmı kıldandır. Kıldan olanların bir kısmı suyla ve toprakla yapıştırılmış, bir kısmı da lifleri birbirine bağlanarak yapılmıştır.

279c

ταὐτὸν τοῦτʼ ἐδράσαμεν, καὶ κατὰ δύναμιν ὅτι μάλιστα διὰ βραχέων ταχὺ πάντʼ ἐπελθόντες πάλιν ἤλθομεν ἐπὶ τὸ νῦν χρήσιμον;

ΝΕ. ΣΩ. πῶς λέγεις;

ΞΕ. αὐτὴν τὴν διέξοδον ἀπόκρισίν σοι ποιήσομαι.

ΝΕ. ΣΩ. κάλλιστʼ εἶπες.

ΞΕ. ἔστι τοίνυν πάντα ἡμῖν ὁπόσα δημιουργοῦμεν καὶ κτώμεθα, τὰ μὲν ἕνεκα τοῦ ποιεῖν τι, τὰ δὲ τοῦ μὴ πάσχειν ἀμυντήρια· καὶ τῶν ἀμυντηρίων τὰ μὲν ἀλεξιφάρμακα καὶ

279d

θεῖα καὶ ἀνθρώπινα, τὰ δὲ προβλήματα· τῶν δὲ προβλημάτων τὰ μὲν πρὸς τὸν πόλεμον ὁπλίσματα, τὰ δὲ φράγματα· καὶ τῶν φραγμάτων τὰ μὲν παραπετάσματα, τὰ δὲ πρὸς χειμῶνας καὶ καύματα ἀλεξητήρια· τῶν δὲ ἀλεξητηρίων τὰ μὲν στεγάσματα, τὰ δὲ σκεπάσματα· καὶ τῶν σκεπασμάτων ὑποπετάσματα μὲν ἄλλα, περικαλύμματα δὲ ἕτερα· περικαλυμμάτων δὲ τὰ μὲν ὁλόσχιστα, σύνθετα δὲ ἕτερα· τῶν δὲ συνθέτων

279eİşte lifleri birbirine bağlanan şeylerden yapılmış bu korunma araçlarına ve örtülere giysi adını verdik. Giysilere en çok özen gösteren tekhnē'ye de, tıpkı o zaman şehrinkine devlet adamlığı dediğimiz gibi, şimdi de adını bizzat işin kendisinden alarak giysi yapımı diyelim mi?

279e

τὰ μὲν τρητά, τὰ δὲ ἄνευ τρήσεως συνδετά· καὶ τῶν ἀτρήτων τὰ μὲν νεύρινα φυτῶν ἐκ γῆς, τὰ δὲ τρίχινα· τῶν δὲ τριχίνων τὰ μὲν ὕδασι καὶ γῇ κολλητά, τὰ δὲ αὐτὰ αὑτοῖς συνδετά. τούτοισι δὴ τοῖς ἐκ τῶν ἑαυτοῖς συνδουμένων ἐργασθεῖσιν ἀμυντηρίοις καὶ σκεπάσμασι τὸ μὲν ὄνομα ἱμάτια ἐκαλέσαμεν· τὴν δὲ τῶν ἱματίων μάλιστα ἐπιμελουμένην

280aDokumacılığın da, giysilerin yapımında en büyük parçayı tuttuğu ölçüde, bu giysi yapımından addan başka hiçbir bakımdan ayrılmadığını söyleyelim mi; tıpkı orada, o zaman, krallık tekhnē'sinin devlet adamlığından ayrılmadığını söylediğimiz gibi?

Genç Sokrates: Çok doğru.

Yabancı: Bundan sonra şunu hesaba katalım: Giysi dokumacılığı böyle tarif edilince, biri onun yeterince tarif edildiğini sanabilir; ama bu kişi, dokumacılığın birçok başka akrabasından ayrılmış olsa da yakın yardımcılarından henüz ayrılmadığını fark edemiyordur.

280a

τέχνην, ὥσπερ τότε τὴν τῆς πόλεως πολιτικὴν εἴπομεν, οὕτω καὶ νῦν ταύτην προσείπωμεν ἀπʼ αὐτοῦ τοῦ πράγματος ἱματιουργικήν; φῶμεν δὲ καὶ ὑφαντικήν, ὅσον ἐπὶ τῇ τῶν ἱματίων ἐργασίᾳ μέγιστον ἦν μόριον, μηδὲν διαφέρειν πλὴν ὀνόματι ταύτης τῆς ἱματιουργικῆς, καθάπερ κἀκεῖ τότε τὴν βασιλικὴν τῆς πολιτικῆς;

ΝΕ. ΣΩ. ὀρθότατά γε.

ΞΕ. τὸ μετὰ τοῦτο δὴ συλλογισώμεθα ὅτι τὴν ἱματίων

280bGenç Sokrates: Hangi akrabalarından, söyle.

Yabancı: Söylenenleri takip etmedin galiba. O hâlde sondan başlayarak geri dönmemiz gerekiyor. Akrabalığı göz önüne getirirsen, akrabalarından birini az önce ondan ayırmıştık: Altımıza serdiklerimizle sarındıklarımızı birbirinden ayırırken yatak örtüsü yapımını dışarıda bırakmıştık.

Genç Sokrates: Anlıyorum.

280b

ὑφαντικὴν οὕτω ῥηθεῖσάν τις τάχʼ ἂν ἱκανῶς εἰρῆσθαι δόξειεν, μὴ δυνάμενος συννοεῖν ὅτι τῶν μὲν ἐγγὺς συνεργῶν οὔπω διώρισται, πολλῶν δὲ ἑτέρων συγγενῶν ἀπεμερίσθη.

ΝΕ. ΣΩ. ποίων, εἰπέ, συγγενῶν;

ΞΕ. οὐχ ἕσπου τοῖς λεχθεῖσιν, ὡς φαίνῃ· πάλιν οὖν ἔοικεν ἐπανιτέον ἀρχόμενον ἀπὸ τελευτῆς. εἰ γὰρ συννοεῖς τὴν οἰκειότητα, τὴν μὲν διετέμομεν ἀπʼ αὐτῆς νυνδή, τὴν τῶν στρωμάτων σύνθεσιν περιβολῇ χωρίζοντες καὶ ὑποβολῇ.

ΝΕ. ΣΩ. μανθάνω.

280cYabancı: Üstelik ketenden, hasırotundan ve az önce benzetme yoluyla bitki lifleri dediğimiz her şeyden yapılan bütün işleri çıkardık. Keçeciliği de, delip dikerek birleştirmeyi de ayırdık; bunun en büyük kısmı kunduracılıktır.

Genç Sokrates: Kesinlikle.

Yabancı: Ayrıca tek parça örtülerin işlenmesini, yani dericiliği; damlarla ilgili bütün tekhnē'leri, yani yapı işinde, bütün marangozlukta ve başka tekhnē'lerde suyun sızmasını önlemeye yarayanları da hep birlikte çıkardık. Hırsızlığa ve zorbalığa karşı engelleyici işler sağlayan çit tekhnē'lerini, kapak yapımıyla ve kapı çakmayla uğraşanları da, çivileme tekhnē'sinin parçaları olarak ayırıp çıkardık.

280c

ΞΕ. καὶ μὴν τὴν ἐκ τῶν λίνων καὶ σπάρτων καὶ πάντων ὁπόσα φυτῶν ἄρτι νεῦρα κατὰ λόγον εἴπομεν, δημιουργίαν πᾶσαν ἀφείλομεν· τήν τε αὖ πιλητικὴν ἀφωρισάμεθα καὶ τὴν τρήσει καὶ ῥαφῇ χρωμένην σύνθεσιν, ἧς ἡ πλείστη σκυτοτομική.

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΞΕ. καὶ τοίνυν τὴν τῶν ὁλοσχίστων σκεπασμάτων θεραπείαν δερματουργικὴν καὶ τὰς τῶν στεγασμάτων, ὅσαι τε ἐν οἰκοδομικῇ καὶ ὅλῃ τεκτονικῇ καὶ ἐν ἄλλαις τέχναις ῥευμάτων

280dSilah yapımını da kesip attık; o da siper yapma denen büyük ve çok yönlü yetinin bir bölümüdür.

280d

στεκτικαὶ γίγνονται, συμπάσας ἀφείλομεν, ὅσαι τε περὶ τὰς κλοπὰς καὶ τὰς βίᾳ πράξεις διακωλυτικὰ ἔργα παρέχονται τέχναι φραγμάτων, περί τε γένεσιν ἐπιθηματουργίας οὖσαι καὶ τὰς τῶν θυρωμάτων πήξεις, γομφωτικῆς ἀπονεμηθεῖσαι μόρια τέχνης· τήν τε ὁπλοποιικὴν ἀπετεμόμεθα, μεγάλης καὶ παντοίας τῆς προβληματουργικῆς τμῆμα οὖσαν δυνάμεως·

280eHele panzehirlerle uğraşan büyücülüğü daha en başta bütünüyle ayırmıştık. Öyle görünüyor ki elimizde aradığımız tekhnē kaldı: soğuğa karşı koruyan, yünden siper yapan ve adına dokumacılık denen tekhnē.

Genç Sokrates: Öyle görünüyor.

Yabancı: Ama bu henüz tam söylenmiş değil, evladım. Çünkü giysi yapımında işe ilk el atan kişi, dokumanın tam tersini yapıyor gibi görünür.

280e

καὶ δὴ καὶ τὴν μαγευτικὴν τὴν περὶ τὰ ἀλεξιφάρμακα κατʼ ἀρχὰς εὐθὺς διωρισάμεθα σύμπασαν, καὶ λελοίπαμεν, ὡς δόξαιμεν ἄν, αὐτὴν τὴν ζητηθεῖσαν ἀμυντικὴν χειμώνων, ἐρεοῦ προβλήματος ἐργαστικήν, ὄνομα δὲ ὑφαντικὴν λεχθεῖσαν.

ΝΕ. ΣΩ. ἔοικε γὰρ οὖν.

ΞΕ. ἀλλʼ οὐκ ἔστι πω τέλεον, ὦ παῖ, τοῦτο λελεγμένον. ὁ γὰρ ἐν ἀρχῇ τῆς τῶν ἱματίων ἐργασίας ἁπτόμενος τοὐναντίον

281aGenç Sokrates: Nasıl?

Yabancı: Dokuma bir tür birbirine geçirmedir herhalde.

Genç Sokrates: Evet.

Yabancı: Öbürüyse birbirine tutunmuş ve sıkışmış olanı çözer.

Genç Sokrates: Hangisi bu?

Yabancı: Yün tarayanın tekhnē'sinin işi. Yoksa yün taramaya dokumacılık, tarakçıya da dokumacı demeye cüret mi edeceğiz?

Genç Sokrates: Asla.

Yabancı: Çözgü ve atkı yapan tekhnē'ye dokumacılık diyen biri de tuhaf ve yanlış bir ad kullanmış olur.

281a

ὑφῇ δρᾶν φαίνεται.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς;

ΞΕ. τὸ μὲν τῆς ὑφῆς συμπλοκή τίς ἐστί που.

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

ΞΕ. τὸ δέ γε τῶν συνεστώτων καὶ συμπεπιλημένων διαλυτική.

ΝΕ. ΣΩ. τὸ ποῖον δή;

ΞΕ. τὸ τῆς τοῦ ξαίνοντος τέχνης ἔργον. ἢ τὴν ξαντικὴν τολμήσομεν ὑφαντικὴν καὶ τὸν ξάντην ὡς ὄντα ὑφάντην καλεῖν;

ΝΕ. ΣΩ. οὐδαμῶς.

ΞΕ. καὶ μὴν τήν γε αὖ στήμονος ἐργαστικὴν καὶ κρόκης εἴ τις ὑφαντικὴν προσαγορεύει, παράδοξόν τε καὶ ψεῦδος

281bGenç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Peki ya çırpıcılığın ve yamacılığın hepsi? Bunları giysiye gösterilen hiçbir özen, hiçbir bakım saymayacak mıyız, yoksa bunlara da dokumacılık mı diyeceğiz?

Genç Sokrates: Hiç de değil.

Yabancı: Ama bunların hepsi, giysilerin bakımı ve üretimi konusunda dokumacılığın yetisiyle çekişecektir: En büyük payı ona bıraksalar da kendilerine de büyük paylar ayıracaklardır.

281b

ὄνομα λέγει.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς γὰρ οὔ;

ΞΕ. τί δέ; κναφευτικὴν σύμπασαν καὶ τὴν ἀκεστικὴν πότερα μηδεμίαν ἐπιμέλειαν μηδέ τινα θεραπείαν ἐσθῆτος θῶμεν, ἢ καὶ ταύτας πάσας ὡς ὑφαντικὰς λέξομεν;

ΝΕ. ΣΩ. οὐδαμῶς.

ΞΕ. ἀλλὰ μὴν τῆς γε θεραπείας ἀμφισβητήσουσιν αὗται σύμπασαι καὶ τῆς γενέσεως τῆς τῶν ἱματίων τῇ τῆς ὑφαντικῆς δυνάμει, μέγιστον μὲν μέρος ἐκείνῃ διδοῦσαι, μεγάλα δὲ καὶ σφίσιν αὐταῖς ἀπονέμουσαι.

281cGenç Sokrates: Kesinlikle.

Yabancı: Bunlara ek olarak, dokuma işlerinin kendileriyle tamamlandığı aletleri yapan tekhnē'lerin de, her dokumada en azından yardımcı sebep olduklarını öne süreceklerini düşünmek gerekir.

Genç Sokrates: Çok doğru.

Yabancı: Peki, parçasını seçtiğimiz dokumacılık hakkındaki logos'umuz, dokumacılığı yünlü giysiyle ilgili bütün özen türlerinin en güzeli ve en büyüğü sayarsak yeterince tarif edilmiş olacak mı? Yoksa bütün bunları da onun çevresinden ayıklamadıkça, söylediğimiz şey doğru olsa bile ne açık ne de tam olur mu?

281c

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ γε.

ΞΕ. πρὸς τοίνυν ταύταις ἔτι τὰς τῶν ἐργαλείων δημιουργοὺς τέχνας, διʼ ὧν ἀποτελεῖται τὰ τῆς ὑφῆς ἔργα, δοκεῖν χρὴ τό γε συναιτίας εἶναι προσποιήσασθαι παντὸς ὑφάσματος.

ΝΕ. ΣΩ. ὀρθότατα.

ΞΕ. πότερον οὖν ἡμῖν ὁ περὶ τῆς ὑφαντικῆς λόγος, οὗ προειλόμεθα μέρους, ἱκανῶς ἔσται διωρισμένος, ἐὰν ἄρʼ αὐτὴν τῶν ἐπιμελειῶν ὁπόσαι περὶ τὴν ἐρεᾶν ἐσθῆτα, εἰς τὴν

281dGenç Sokrates: Doğru.

Yabancı: O hâlde bundan sonra dediğimizi yapmalıyız ki logos'umuz sırasıyla ilerlesin, değil mi?

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Önce, yapılan her şeyle ilgili iki tekhnē olduğunu görelim.

Genç Sokrates: Hangi tekhnē'ler?

Yabancı: Biri bir şeyin oluşunun yardımcı sebebidir, öbürü bizzat sebebi.

Genç Sokrates: Nasıl?

281d

καλλίστην καὶ μεγίστην πασῶν τιθῶμεν· ἢ λέγοιμεν μὲν ἄν τι ἀληθές, οὐ μὴν σαφές γε οὐδὲ τέλεον, πρὶν ἂν καὶ ταύτας αὐτῆς πάσας περιέλωμεν;

ΝΕ. ΣΩ. ὀρθῶς.

ΞΕ. οὐκοῦν μετὰ ταῦτα ποιητέον ὃ λέγομεν, ἵνʼ ἐφεξῆς ἡμῖν ὁ λόγος ἴῃ;

ΝΕ. ΣΩ. πῶς δʼ οὔ;

ΞΕ. πρῶτον μὲν τοίνυν δύο τέχνας οὔσας περὶ πάντα τὰ δρώμενα θεασώμεθα.

ΝΕ. ΣΩ. τίνας;

ΞΕ. τὴν μὲν γενέσεως οὖσαν συναίτιον, τὴν δʼ αὐτὴν αἰτίαν.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς;

281eYabancı: Şeyin kendisini yapmayıp onu yapan tekhnē'lere alet hazırlayan, bu aletler olmadıkça hiçbir tekhnē'nin kendisine verilmiş işi asla yapamayacağı tekhnē'ler yardımcı sebeptir; şeyin kendisini ortaya koyanlarsa sebeptir.

Genç Sokrates: Akla yatkın.

Yabancı: Bundan sonra, iğlerle, mekiklerle ve giysilerin oluşunda payı olan öbür aletlerle uğraşan tekhnē'lerin hepsine yardımcı sebep; giysilere bakan ve onları yapanlara da sebep diyelim mi?

Genç Sokrates: Çok doğru.

281e

ΞΕ. ὅσαι μὲν τὸ πρᾶγμα αὐτὸ μὴ δημιουργοῦσι, ταῖς δὲ δημιουργούσαις ὄργανα παρασκευάζουσιν, ὧν μὴ παραγενομένων οὐκ ἄν ποτε ἐργασθείη τὸ προστεταγμένον ἑκάστῃ τῶν τεχνῶν, ταύτας μὲν συναιτίους, τὰς δὲ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἀπεργαζομένας αἰτίας.

ΝΕ. ΣΩ. ἔχει γοῦν λόγον.

ΞΕ. μετὰ τοῦτο δὴ τὰς μὲν περί τε ἀτράκτους καὶ κερκίδας καὶ ὁπόσα ἄλλα ὄργανα τῆς περὶ τὰ ἀμφιέσματα γενέσεως κοινωνεῖ, πάσας συναιτίους εἴπωμεν, τὰς δὲ αὐτὰ θεραπευούσας καὶ δημιουργούσας αἰτίας;

ΝΕ. ΣΩ. ὀρθότατα.

282aYabancı: Sebepler arasında yıkamayı, yamayı ve bunlarla ilgili bütün bakımı kapsamanın en yerinde yolu, çeki düzen verme tekhnē'si geniş olduğu için onun buradaki parçasını almak ve hepsine birden çırpıcılık adını vermektir.

Genç Sokrates: Güzel.

Yabancı: Öte yandan yün taramak, eğirmek ve sözünü ettiğimiz giysinin bizzat yapımıyla ilgili bütün parçalar, herkesin adını bildiği tek bir tekhnē'dir: yün işçiliği.

Genç Sokrates: Elbette.

282a

ΞΕ. τῶν αἰτιῶν δὴ πλυντικὴν μὲν καὶ ἀκεστικὴν καὶ πᾶσαν τὴν περὶ ταῦτα θεραπευτικήν, πολλῆς οὔσης τῆς κοσμητικῆς, τοὐνταῦθα αὐτῆς μόριον εἰκὸς μάλιστα περιλαμβάνειν ὀνομάζοντας πᾶν τῇ τέχνῃ τῇ κναφευτικῇ.

ΝΕ. ΣΩ. καλῶς.

ΞΕ. καὶ μὴν ξαντική γε καὶ νηστικὴ καὶ πάντα αὖ τὰ περὶ τὴν ποίησιν αὐτὴν τῆς ἐσθῆτος ἧς λέγομεν μέρη, μία τίς ἐστι τέχνη τῶν ὑπὸ πάντων λεγομένων, ἡ ταλασιουργική.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς γὰρ οὔ;

282bYabancı: Yün işçiliğinin iki bölümü vardır ve bunların her biri tabiatça aynı anda iki ayrı tekhnē'nin parçasıdır.

Genç Sokrates: Nasıl?

Yabancı: Yün tarama, mekikle yapılan işin yarısı ve bitişik olanları birbirinden ayıran her iş, hepsini tek bir şeymiş gibi anarsak, hem yün işçiliğinin kendisine aittir, hem de her yerde karşımıza çıkan o iki büyük tekhnē'ye, yani birleştirme ve ayırma tekhnē'lerine.

Genç Sokrates: Evet.

Yabancı: O hâlde yün tarama ve az önce saydıklarımızın hepsi ayırma tekhnē'sine aittir. Çünkü yünlerde ve çözgülerde yapılan ayırma, mekikle bir şekilde, ellerle başka bir şekilde yapılır ve az önce söylenen adları almıştır.

282b

ΞΕ. τῆς δὴ ταλασιουργικῆς δύο τμήματά ἐστον, καὶ τούτοιν ἑκάτερον ἅμα δυοῖν πεφύκατον τέχναιν μέρη.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς;

ΞΕ. τὸ μὲν ξαντικὸν καὶ τὸ τῆς κερκιστικῆς ἥμισυ καὶ ὅσα τὰ συγκείμενα ἀπʼ ἀλλήλων ἀφίστησι, πᾶν τοῦτο ὡς ἓν φράζειν τῆς τε ταλασιουργίας αὐτῆς ἐστί που, καὶ μεγάλα τινὲ κατὰ πάντα ἡμῖν ἤστην τέχνα, ἡ συγκριτική τε καὶ διακριτική.

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

ΞΕ. τῆς τοίνυν διακριτικῆς ἥ τε ξαντικὴ καὶ τὰ νυνδὴ

282cGenç Sokrates: Kesinlikle.

Yabancı: Şimdi de, hem birleştirme tekhnē'sine hem de yün işçiliğine ait olan parçayı ele alalım. Orada ayırma tekhnē'sine ait olanların hepsini bir yana bırakalım; yün işçiliğini de ayırıcı ve birleştirici bölüm olarak ikiye keselim.

Genç Sokrates: Ayrılmış olsun.

Yabancı: Öyleyse Sokrates, şimdi de hem birleştirici hem de yün işçiliğine ait olan parçayı bölmen gerekiyor; önceden sözünü ettiğimiz dokumacılığı yeterince yakalamak istiyorsak.

282c

ῥηθέντα ἅπαντά ἐστιν· ἡ γὰρ ἐν ἐρίοις τε καὶ στήμοσι διακριτική, κερκίδι μὲν ἄλλον τρόπον γιγνομένη, χερσὶ δὲ ἕτερον, ἔσχεν ὅσα ἀρτίως ὀνόματα ἐρρήθη.

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΞΕ. αὖθις δὴ πάλιν συγκριτικῆς μόριον ἅμα καὶ ταλασιουργίας ἐν αὐτῇ γιγνόμενον λάβωμεν· ὅσα δὲ τῆς διακριτικῆς ἦν αὐτόθι, μεθιῶμεν σύμπαντα, δίχα τέμνοντες τὴν ταλασιουργίαν διακριτικῷ τε καὶ συγκριτικῷ τμήματι.

ΝΕ. ΣΩ. διῃρήσθω.

ΞΕ. τὸ συγκριτικὸν τοίνυν αὖ σοι καὶ ταλασιουργικὸν

282dGenç Sokrates: O hâlde bölmeliyiz.

Yabancı: Bölmeliyiz elbette. Onun bir kısmına bükme, bir kısmına da örme diyelim.

Genç Sokrates: Doğru mu anlıyorum? Bana kalırsa çözgü yapımıyla ilgili olana bükme diyorsun.

Yabancı: Yalnız ona değil, atkıya da. Yoksa atkının bükülmeden yapıldığı bir yol mu bulacağız?

Genç Sokrates: Asla.

282d

ἅμα μόριον, ὦ Σώκρατες, διαιρετέον, εἴπερ ἱκανῶς μέλλομεν τὴν προρρηθεῖσαν ὑφαντικὴν αἱρήσειν.

ΝΕ. ΣΩ. οὐκοῦν χρή.

ΞΕ. χρὴ μὲν οὖν· καὶ λέγωμέν γε αὐτῆς τὸ μὲν εἶναι στρεπτικόν, τὸ δὲ συμπλεκτικόν.

ΝΕ. ΣΩ. ἆρʼ οὖν μανθάνω; δοκεῖς γάρ μοι τὸ περὶ τὴν τοῦ στήμονος ἐργασίαν λέγειν στρεπτικόν.

ΞΕ. οὐ μόνον γε, ἀλλὰ καὶ κρόκης· ἢ γένεσιν ἄστροφόν τινα αὐτῆς εὑρήσομεν;

ΝΕ. ΣΩ. οὐδαμῶς.

282eYabancı: Bunların her birini de ayırt et; çünkü bu ayrım belki işine yarar.

Genç Sokrates: Nasıl?

Yabancı: Şöyle: Yün taramanın ürünlerinden uzatılıp genişlik kazanmış olana fitil deriz, değil mi?

Genç Sokrates: Evet.

Yabancı: Bundan iğle bükülüp sağlam bir iplik hâline gelene çözgü de; onu bu hâle getiren tekhnē'ye de çözgü eğirme.

Genç Sokrates: Doğru.

Yabancı: Öte yandan gevşek bükülen ve çözgüye geçirildiğinde, çırpılırken çekilmeye yetecek ölçüde yumuşak kalan ipliklere atkı, onlarla görevli tekhnē'ye de atkı eğirme diyelim.

282e

ΞΕ. διόρισαι δὴ καὶ τούτοιν ἑκάτερον· ἴσως γὰρ ὁ διορισμὸς ἔγκαιρος ἄν σοι γένοιτο.

ΝΕ. ΣΩ. πῇ;

ΞΕ. τῇδε· τῶν περὶ ξαντικὴν ἔργων μηκυνθέν τε καὶ σχὸν πλάτος λέγομεν εἶναι κάταγμά τι;

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

ΞΕ. τούτου δὴ τὸ μὲν ἀτράκτῳ τε στραφὲν καὶ στερεὸν νῆμα γενόμενον στήμονα μὲν φάθι τὸ νῆμα, τὴν δὲ ἀπευθύνουσαν αὐτὸ τέχνην εἶναι στημονονητικήν.

ΝΕ. ΣΩ. ὀρθῶς.

ΞΕ. ὅσα δέ γε αὖ τὴν μὲν συστροφὴν χαύνην λαμβάνει, τῇ δὲ τοῦ στήμονος ἐμπλέξει πρὸς τὴν τῆς γνάψεως ὁλκὴν ἐμμέτρως τὴν μαλακότητα ἴσχει, ταῦτʼ ἄρα κρόκην μὲν τὰ νηθέντα, τὴν δὲ ἐπιτεταγμένην αὐτοῖς εἶναι τέχνην τὴν

283aGenç Sokrates: Çok doğru.

Yabancı: Böylece önümüze koyduğumuz dokumacılık parçası artık herkese açık olsa gerek. Yün işçiliğindeki birleştirme tekhnē'sinin parçası, atkıyla çözgüyü dik açıyla birbirine geçirerek bir örgü ortaya koyduğunda, örülen bütüne yünlü giysi, bunu yapan tekhnē'ye de dokumacılık deriz.

Genç Sokrates: Çok doğru.

283a

κροκονητικὴν φῶμεν.

ΝΕ. ΣΩ. ὀρθότατα.

ΞΕ. καὶ μὴν τό γε τῆς ὑφαντικῆς μέρος ὃ προυθέμεθα, παντί που δῆλον ἤδη. τὸ γὰρ συγκριτικῆς τῆς ἐν ταλασιουργίᾳ μόριον ὅταν εὐθυπλοκίᾳ κρόκης καὶ στήμονος ἀπεργάζηται πλέγμα, τὸ μὲν πλεχθὲν σύμπαν ἐσθῆτα ἐρεᾶν, τὴν δʼ ἐπὶ τούτῳ τέχνην οὖσαν προσαγορεύομεν ὑφαντικήν.

ΝΕ. ΣΩ. ὀρθότατα.

283bYabancı: Peki. Öyleyse neden en başta dokumacılığın atkıyla çözgüyü birbirine geçirme olduğunu hemen söylemedik de, boş yere bir sürü ayrım yaparak dolambaçlı yoldan dolaştık?

Genç Sokrates: Bana kalırsa, yabancı, söylenenlerin hiçbiri boş yere söylenmiş görünmedi.

Yabancı: Buna şaşmamalı; ama aziz dostum, belki ileride öyle görünebilir. Bu türden bir rahatsızlık sonradan sık sık baş gösterirse, ki şaşılacak bir şey değil, buna karşı, bütün bu türden durumlar için söylenmesi yerinde olacak bir söz dinle.

283b

ΞΕ. εἶεν· τί δή ποτε οὖν οὐκ εὐθὺς ἀπεκρινάμεθα πλεκτικὴν εἶναι κρόκης καὶ στήμονος ὑφαντικήν, ἀλλὰ περιήλθομεν ἐν κύκλῳ πάμπολλα διοριζόμενοι μάτην;

ΝΕ. ΣΩ. οὔκουν ἔμοιγε, ὦ ξένε, μάτην οὐδὲν τῶν ῥηθέντων ἔδοξε ῥηθῆναι.

ΞΕ. καὶ θαυμαστόν γε οὐδέν· ἀλλὰ τάχʼ ἄν, ὦ μακάριε, δόξειε. πρὸς δὴ τὸ νόσημα τὸ τοιοῦτον, ἂν ἄρα πολλάκις ὕστερον ἐπίῃ—θαυμαστὸν γὰρ οὐδέν—λόγον ἄκουσόν τινα

283cGenç Sokrates: Söyle yeter.

Yabancı: Önce bütün aşırılığa ve eksikliğe bakalım ki, bu türden sohbetlerde her defasında gerekenden uzun söylenenleri ve bunun tersini yerinde bir ölçüyle övelim ya da yerelim.

Genç Sokrates: Öyle yapmalıyız.

Yabancı: Bence konuşmamız tam da bunlar hakkında olursa doğru yolda olur.

Genç Sokrates: Neler hakkında?

Yabancı: Uzunluk ve kısalık, her türlü fazlalık ve eksiklik hakkında; çünkü ölçme tekhnē'si herhalde bunların hepsiyle ilgilidir.

283c

προσήκοντα περὶ πάντων τῶν τοιούτων ῥηθῆναι.

ΝΕ. ΣΩ. λέγε μόνον.

ΞΕ. πρῶτον τοίνυν ἴδωμεν πᾶσαν τήν τε ὑπερβολὴν καὶ τὴν ἔλλειψιν, ἵνα κατὰ λόγον ἐπαινῶμεν καὶ ψέγωμεν τὰ μακρότερα τοῦ δέοντος ἑκάστοτε λεγόμενα καὶ τἀναντία περὶ τὰς τοιάσδε διατριβάς.

ΝΕ. ΣΩ. οὐκοῦν χρή.

ΞΕ. περὶ δὴ τούτων αὐτῶν ὁ λόγος ἡμῖν οἶμαι γιγνόμενος ὀρθῶς ἂν γίγνοιτο.

ΝΕ. ΣΩ. τίνων;

ΞΕ. μήκους τε πέρι καὶ βραχύτητος καὶ πάσης ὑπεροχῆς

283dGenç Sokrates: Evet.

Yabancı: O hâlde onu iki parçaya ayıralım; şu an peşinde olduğumuz şey için bu gerekiyor.

Genç Sokrates: Ayrımı nereden yapacağımızı söyle.

Yabancı: Şöyle: Bir parçası büyüklükle küçüklüğün birbirine nispetine göre, öbürü oluş için zorunlu olan ousia'ya (ousia) göre.

Genç Sokrates: Nasıl yani?

Yabancı: Sana da öyle gelmiyor mu: Tabiatı gereği, daha büyüğe yalnız daha küçükten daha büyük, daha küçüğe de yalnız daha büyükten daha küçük denmeli, başka hiçbir şeye göre değil?

283d

τε καὶ ἐλλείψεως· ἡ γάρ που μετρητικὴ περὶ πάντʼ ἐστὶ ταῦτα.

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

ΞΕ. διέλωμεν τοίνυν αὐτὴν δύο μέρη· δεῖ γὰρ δὴ πρὸς ὃ νῦν σπεύδομεν.

ΝΕ. ΣΩ. λέγοις ἂν τὴν διαίρεσιν ὅπῃ.

ΞΕ. τῇδε· τὸ μὲν κατὰ τὴν πρὸς ἄλληλα μεγέθους καὶ σμικρότητος κοινωνίαν, τὸ δὲ [τὸ] κατὰ τὴν τῆς γενέσεως ἀναγκαίαν οὐσίαν.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς λέγεις;

ΞΕ. ἆρʼ οὐ κατὰ φύσιν δοκεῖ σοι τὸ μεῖζον μηδενὸς ἑτέρου δεῖν μεῖζον λέγειν ἢ τοῦ ἐλάττονος, καὶ τοὔλαττον αὖ

283eGenç Sokrates: Bana öyle görünüyor.

Yabancı: Peki? Ölçülünün (ölçülü) tabiatını, ister sözlerde ister işlerde, aşan ya da onun gerisinde kalan şeyin de gerçekten var olduğunu söylemeyecek miyiz? Kötülerimizle iyilerimiz arasındaki fark da en çok bunda değil mi?

Genç Sokrates: Öyle görünüyor.

Yabancı: O hâlde büyüğün ve küçüğün iki ayrı ousia'sını ve iki ayrı ölçütünü kabul etmeliyiz. Az önce dediğimiz gibi, onlara yalnız birbirine göre bakmamalıyız; şimdi söylendiği gibi, birini birbirine göre, öbürünü ise ölçülüye göre söylemeliyiz. Bunun neden böyle olduğunu öğrenmek ister miyiz?

Genç Sokrates: Elbette.

283e

τοῦ μείζονος ἔλαττον, ἄλλου δὲ μηδενός;

ΝΕ. ΣΩ. ἔμοιγε.

ΞΕ. τί δέ; τὸ τὴν τοῦ μετρίου φύσιν ὑπερβάλλον καὶ ὑπερβαλλόμενον ὑπʼ αὐτῆς ἐν λόγοις εἴτε καὶ ἐν ἔργοις ἆρʼ οὐκ αὖ λέξομεν ὡς ὄντως γιγνόμενον, ἐν ᾧ καὶ διαφέρουσι μάλιστα ἡμῶν οἵ τε κακοὶ καὶ [οἱ] ἀγαθοί;

ΝΕ. ΣΩ. φαίνεται.

ΞΕ. διττὰς ἄρα ταύτας οὐσίας καὶ κρίσεις τοῦ μεγάλου καὶ τοῦ σμικροῦ θετέον, ἀλλʼ οὐχ ὡς ἔφαμεν ἄρτι πρὸς ἄλληλα μόνον δεῖν, ἀλλʼ ὥσπερ νῦν εἴρηται μᾶλλον τὴν μὲν πρὸς ἄλληλα λεκτέον, τὴν δʼ αὖ πρὸς τὸ μέτριον· οὗ δὲ ἕνεκα, μαθεῖν ἆρʼ ἂν βουλοίμεθα;

ΝΕ. ΣΩ. τί μήν;

284aYabancı: Biri büyüğün tabiatını küçükten başka hiçbir şeyle kıyaslamazsa, büyük hiçbir zaman ölçülüyle kıyaslanmayacaktır, değil mi?

Genç Sokrates: Öyle.

Yabancı: O zaman bu logos'la tekhnē'leri de, onların bütün işlerini de yok etmiş olmaz mıyız? Hele şimdi aradığımız devlet adamlığını ve sözünü ettiğimiz dokumacılığı ortadan kaldırmış olmaz mıyız? Çünkü bu türden bütün tekhnē'ler, ölçülünün fazlasını ve eksiğini var olmayan bir şey olarak değil, var olan ve işlerde sıkıntı çıkaran bir şey olarak gözetir; ölçüyü bu yolla koruyarak da iyi ve güzel olan her şeyi ortaya koyar.

284a

ΞΕ. εἰ πρὸς μηδὲν ἕτερον τὴν τοῦ μείζονος ἐάσει τις φύσιν ἢ πρὸς τοὔλαττον, οὐκ ἔσται ποτὲ πρὸς τὸ μέτριον· ἦ γάρ;

ΝΕ. ΣΩ. οὕτως.

ΞΕ. οὐκοῦν τὰς τέχνας τε αὐτὰς καὶ τἆργα αὐτῶν σύμπαντα διολοῦμεν τούτῳ τῷ λόγῳ, καὶ δὴ καὶ τὴν ζητουμένην νῦν πολιτικὴν καὶ τὴν ῥηθεῖσαν ὑφαντικὴν ἀφανιοῦμεν; ἅπασαι γὰρ αἱ τοιαῦταί που τὸ τοῦ μετρίου πλέον καὶ ἔλαττον οὐχ ὡς οὐκ ὂν ἀλλʼ ὡς ὂν χαλεπὸν περὶ τὰς πράξεις

284bGenç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Peki, devlet adamlığını ortadan kaldırırsak, bundan sonra krallık epistēmē'sini nasıl arayacağımızı bilemez hâle gelmez miyiz?

Genç Sokrates: Hem de nasıl.

Yabancı: O hâlde, Sofist'te logos bu noktada elimizden kaçınca var olmayanın (to me on) var olduğunu kabul etmeye kendimizi zorladığımız gibi, şimdi de fazlanın ve eksiğin yalnız birbirine göre değil, ölçülünün (ölçü) oluşuna göre de ölçülebilir hâle geldiğini kabul etmeye kendimizi zorlamamız gerekmez mi?

284b

παραφυλάττουσι, καὶ τούτῳ δὴ τῷ τρόπῳ τὸ μέτρον σῴζουσαι πάντα ἀγαθὰ καὶ καλὰ ἀπεργάζονται.

ΝΕ. ΣΩ. τί μήν;

ΞΕ. οὐκοῦν ἂν τὴν πολιτικὴν ἀφανίσωμεν, ἄπορος ἡμῖν ἡ μετὰ τοῦτο ἔσται ζήτησις τῆς βασιλικῆς ἐπιστήμης;

ΝΕ. ΣΩ. καὶ μάλα.

ΞΕ. πότερον οὖν, καθάπερ ἐν τῷ σοφιστῇ προσηναγκάσαμεν εἶναι τὸ μὴ ὄν, ἐπειδὴ κατὰ τοῦτο διέφυγεν ἡμᾶς ὁ λόγος, οὕτω καὶ νῦν τὸ πλέον αὖ καὶ ἔλαττον μετρητὰ προσαναγκαστέον γίγνεσθαι μὴ πρὸς ἄλληλα μόνον ἀλλὰ καὶ

284cÇünkü bunda uzlaşılmadıkça ne devlet adamının ne de eylemlerle ilgili başka herhangi bir epistēmē sahibinin, tartışmaya yer bırakmayacak biçimde var olduğu söylenebilir.

Genç Sokrates: O hâlde şimdi de olabildiğince aynı şeyi yapmalıyız.

Yabancı: Bu iş, Sokrates, o işten de büyüktür; gerçi onun da ne kadar uzun sürdüğünü hatırlıyoruz. Ama bu konuda şöyle bir varsayımda bulunmak pek yerinde olur.

Genç Sokrates: Nasıl bir varsayım?

284c

πρὸς τὴν τοῦ μετρίου γένεσιν; οὐ γὰρ δὴ δυνατόν γε οὔτε πολιτικὸν οὔτʼ ἄλλον τινὰ τῶν περὶ τὰς πράξεις ἐπιστήμονα ἀναμφισβητήτως γεγονέναι τούτου μὴ συνομολογηθέντος.

ΝΕ. ΣΩ. οὐκοῦν καὶ νῦν ὅτι μάλιστα χρὴ ταὐτὸν ποιεῖν.

ΞΕ. πλέον, ὦ Σώκρατες, ἔτι τοῦτο τὸ ἔργον ἢ ʼκεῖνο— καίτοι κἀκείνου γε μεμνήμεθα τὸ μῆκος ὅσον ἦν—ἀλλʼ ὑποτίθεσθαι μὲν τὸ τοιόνδε περὶ αὐτῶν καὶ μάλα δίκαιον.

ΝΕ. ΣΩ. τὸ ποῖον;

284dYabancı: Şimdi söylediğimize, bir gün tam kesinliğin kendisini ispat ederken ihtiyaç duyulacağı varsayımı. Ama şimdiki işimiz için bunun güzelce ve yeterince gösterildiğine gelince, bence bu logos bize gönül ferahlığıyla yardım ediyor: Bütün tekhnē'lerin aynı şekilde var olduğunu, büyüğün ve küçüğün de yalnız birbirine göre değil, ölçülünün oluşuna göre de ölçüldüğünü kabul etmeliyiz. Çünkü bu varsa tekhnē'ler de vardır, tekhnē'ler varsa bu da vardır; ikisinden biri yoksa hiçbiri asla var olmayacaktır.

284d

ΞΕ. ὥς ποτε δεήσει τοῦ νῦν λεχθέντος πρὸς τὴν περὶ αὐτὸ τἀκριβὲς ἀπόδειξιν. ὅτι δὲ πρὸς τὰ νῦν καλῶς καὶ ἱκανῶς δείκνυται, δοκεῖ μοι βοηθεῖν μεγαλοπρεπῶς ἡμῖν οὗτος ὁ λόγος, ὡς ἄρα ἡγητέον ὁμοίως τὰς τέχνας πάσας εἶναι, μεῖζόν τε ἅμα καὶ ἔλαττον μετρεῖσθαι μὴ πρὸς ἄλληλα μόνον ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν τοῦ μετρίου γένεσιν. τούτου τε γὰρ ὄντος ἐκεῖνα ἔστι, κἀκείνων οὐσῶν ἔστι καὶ τοῦτο, μὴ δὲ ὄντος ποτέρου τούτων οὐδέτερον αὐτῶν ἔσται ποτέ.

284eGenç Sokrates: Bu doğru; peki bundan sonra ne yapacağız?

Yabancı: Belli ki ölçme tekhnē'sini, söylendiği gibi, şu şekilde ikiye keserek bölmeliyiz: Bir parçasına, sayıyı, uzunlukları, derinlikleri, genişlikleri ve hızları karşıtlarına göre ölçen bütün tekhnē'leri koyacağız; öbür parçasına da ölçülüye, yakışana, yerinde zamana, gerekene ve iki uçtan uzaklaşıp ortaya yerleşen her şeye göre ölçenleri.

Genç Sokrates: Söylediğin iki bölüm de büyük, ikisi birbirinden de çok farklı.

Yabancı: Sokrates, incelikli adamların çoğunun zaman zaman bilgece bir şey söylediklerini sanarak dile getirdikleri o söz, yani ölçme tekhnē'sinin oluşan her şeyle ilgili olduğu sözü, tam da şimdi söylediğimiz şeydir.

284e

ΝΕ. ΣΩ. τοῦτο μὲν ὀρθῶς· ἀλλὰ τί δὴ τὸ μετὰ τοῦτο;

ΞΕ. δῆλον ὅτι διαιροῖμεν ἂν τὴν μετρητικήν, καθάπερ ἐρρήθη, ταύτῃ δίχα τέμνοντες, ἓν μὲν τιθέντες αὐτῆς μόριον συμπάσας τέχνας ὁπόσαι τὸν ἀριθμὸν καὶ μήκη καὶ βάθη καὶ πλάτη καὶ ταχυτῆτας πρὸς τοὐναντίον μετροῦσιν, τὸ δὲ ἕτερον, ὁπόσαι πρὸς τὸ μέτριον καὶ τὸ πρέπον καὶ τὸν καιρὸν καὶ τὸ δέον καὶ πάνθʼ ὁπόσα εἰς τὸ μέσον ἀπῳκίσθη τῶν ἐσχάτων.

ΝΕ. ΣΩ. καὶ μέγα γε ἑκάτερον τμῆμα εἶπες, καὶ πολὺ διαφέρον ἀλλήλοιν.

ΞΕ. ὃ γὰρ ἐνίοτε, ὦ Σώκρατες, οἰόμενοι δή τι σοφὸν

285aGerçekten de tekhnē'yle yapılan her şey bir şekilde ölçmeden pay alır. Ama insanlar eidos'lara göre bölerek incelemeye alışmadıkları için, bu kadar farklı olan şeyleri birbirine benzer sanıp hemen aynı yere toplarlar; başka şeylerde de bunun tersini yapar, onları parçalarına göre ayırmazlar. Oysa gereken şudur: İnsan çok şeyin ortaklığını önce fark ettiğinde, o ortaklığın içinde eidos'lara dayanan bütün farkları görmeden ondan ayrılmamalıdır; çokluklar içinde türlü türlü benzemezlikler gördüğünde de, bunlardan bıkıp vazgeçmemeli, birbirine ait olanların hepsini tek bir benzerliğin içine kapatıp bir cinsin (genos) ousia'sıyla kuşatana kadar sürdürmelidir.

285a

φράζειν πολλοὶ τῶν κομψῶν λέγουσιν, ὡς ἄρα μετρητικὴ περὶ πάντʼ ἐστὶ τὰ γιγνόμενα, τοῦτʼ αὐτὸ τὸ νῦν λεχθὲν ὂν τυγχάνει. μετρήσεως μὲν γὰρ δή τινα τρόπον πάνθʼ ὁπόσα ἔντεχνα μετείληφεν· διὰ δὲ τὸ μὴ κατʼ εἴδη συνειθίσθαι σκοπεῖν διαιρουμένους ταῦτά τε τοσοῦτον διαφέροντα συμβάλλουσιν εὐθὺς εἰς ταὐτὸν ὅμοια νομίσαντες, καὶ τοὐναντίον αὖ τούτου δρῶσιν ἕτερα οὐ κατὰ μέρη διαιροῦντες, δέον, ὅταν

285bBunlar, eksiklikler ve aşırılıklar hakkında söylediklerimiz bu kadarıyla yeter. Yalnız şunu aklımızda tutalım: Bunlarla ilgili olarak ölçme tekhnē'sinin iki cinsi bulundu; bunların ne olduğunu söylediğimizi de hatırlayalım.

285b

μὲν τὴν τῶν πολλῶν τις πρότερον αἴσθηται κοινωνίαν, μὴ προαφίστασθαι πρὶν ἂν ἐν αὐτῇ τὰς διαφορὰς ἴδῃ πάσας ὁπόσαιπερ ἐν εἴδεσι κεῖνται, τὰς δὲ αὖ παντοδαπὰς ἀνομοιότητας, ὅταν ἐν πλήθεσιν ὀφθῶσιν, μὴ δυνατὸν εἶναι δυσωπούμενον παύεσθαι πρὶν ἂν σύμπαντα τὰ οἰκεῖα ἐντὸς μιᾶς ὁμοιότητος ἕρξας γένους τινὸς οὐσίᾳ περιβάληται. ταῦτα μὲν οὖν ἱκανῶς περί τε τούτων καὶ περὶ τῶν ἐλλείψεων καὶ ὑπερβολῶν εἰρήσθω· φυλάττωμεν δὲ μόνον ὅτι δύο γένη

285cGenç Sokrates: Hatırlayacağız.

Yabancı: Bu sözden sonra, hem aradığımız şeylerin kendileri hem de bu türden konuşmalardaki bütün uğraşımız hakkında başka bir söze kulak verelim.

Genç Sokrates: Hangi söze?

Yabancı: Diyelim ki biri bize okuma yazma öğrenenlerin derslerini sordu: Öğrenciye herhangi bir kelimenin hangi harflerden oluştuğu sorulduğunda, o sırada yaptığı araştırma daha çok önüne konan bu tek soru için midir, yoksa önüne konabilecek bütün sorularda harf bilgisinde daha mahir olması için mi?

285c

περὶ αὐτὰ ἐξηύρηται τῆς μετρητικῆς, καὶ ἅ φαμεν αὔτʼ εἶναι μεμνώμεθα.

ΝΕ. ΣΩ. μεμνησόμεθα.

ΞΕ. μετὰ τοῦτον δὴ τὸν λόγον ἕτερον προσδεξώμεθα περὶ αὐτῶν τε τῶν ζητουμένων καὶ περὶ πάσης τῆς ἐν τοῖς τοιοῖσδε λόγοις διατριβῆς.

ΝΕ. ΣΩ. τὸ ποῖον;

ΞΕ. εἴ τις ἀνέροιτο ἡμᾶς τὴν περὶ γράμματα συνουσίαν τῶν μανθανόντων, ὁπόταν τις ὁτιοῦν ὄνομα ἐρωτηθῇ τίνων ἐστὶ γραμμάτων, πότερον αὐτῷ τότε φῶμεν γίγνεσθαι τὴν

285dGenç Sokrates: Belli ki bütün sorularda daha mahir olması için.

Yabancı: Peki ya devlet adamı hakkındaki şimdiki araştırmamız? Daha çok devlet adamının kendisi için mi önümüze konmuştur, yoksa her konuda diyalektikte (dialektike) daha mahir olmamız için mi?

Genç Sokrates: Bu da belli: Her konuda daha mahir olmamız için.

Yabancı: Aklı başında hiç kimse dokumacılığın tarifini sırf dokumacılık uğruna kovalamak istemez herhalde. Ama bence çoğu kişinin gözünden şu kaçıyor: Var olan şeylerin bir kısmının kolayca kavranan, duyularla algılanan benzerlikleri vardır; biri bir şey hakkında logos isteyene bunları zahmetsizce, logos'a gerek kalmadan göstermek isterse, göstermek hiç de zor değildir. En büyük ve en değerli olanlarınsa insanlar için açıkça işlenmiş hiçbir sureti (eidolon) yoktur ki, soranın psykhē'sini doyurmak isteyen kişi bunu gösterip duyulardan birine uydurarak onu yeterince doyurabilsin.

285d

ζήτησιν ἑνὸς ἕνεκα μᾶλλον τοῦ προβληθέντος ἢ τοῦ περὶ πάντα τὰ προβαλλόμενα γραμματικωτέρῳ γίγνεσθαι;

ΝΕ. ΣΩ. δῆλον ὅτι τοῦ περὶ ἅπαντα.

ΞΕ. τί δʼ αὖ νῦν ἡμῖν ἡ περὶ τοῦ πολιτικοῦ ζήτησις; ἕνεκα αὐτοῦ τούτου προβέβληται μᾶλλον ἢ τοῦ περὶ πάντα διαλεκτικωτέροις γίγνεσθαι;

ΝΕ. ΣΩ. καὶ τοῦτο δῆλον ὅτι τοῦ περὶ πάντα.

ΞΕ. ἦ που τὸν τῆς ὑφαντικῆς γε λόγον αὐτῆς ταύτης ἕνεκα θηρεύειν οὐδεὶς ἂν ἐθελήσειεν νοῦν ἔχων· ἀλλʼ οἶμαι τοὺς πλείστους λέληθεν ὅτι τοῖς μὲν τῶν ὄντων ῥᾳδίως

285e

καταμαθεῖν αἰσθηταί τινες ὁμοιότητες πεφύκασιν, ἃς οὐδὲν χαλεπὸν δηλοῦν, ὅταν αὐτῶν τις βουληθῇ τῷ λόγον αἰτοῦντι περί του μὴ μετὰ πραγμάτων ἀλλὰ χωρὶς λόγου ῥᾳδίως ἐνδείξασθαι· τοῖς δʼ αὖ μεγίστοις οὖσι καὶ τιμιωτάτοις

286aBu yüzden her şeyin logos'unu verebilmek ve alabilmek için alıştırma yapmalıyız. Çünkü cisimsiz olanlar, en güzel ve en büyük şeyler oldukları hâlde, açıkça ancak logos'la gösterilebilir, başka hiçbir şeyle gösterilemez; şimdi söylenen her şey de bunlar içindir. Her konuda alıştırma yapmak ise büyük şeylerde değil, küçük şeylerde daha kolaydır.

286a

οὐκ ἔστιν εἴδωλον οὐδὲν πρὸς τοὺς ἀνθρώπους εἰργασμένον ἐναργῶς, οὗ δειχθέντος τὴν τοῦ πυνθανομένου ψυχὴν ὁ βουλόμενος ἀποπληρῶσαι, πρὸς τῶν αἰσθήσεών τινα προσαρμόττων, ἱκανῶς πληρώσει.

ΞΕ. διὸ δεῖ μελετᾶν λόγον ἑκάστου δυνατὸν εἶναι δοῦναι καὶ δέξασθαι· τὰ γὰρ ἀσώματα, κάλλιστα ὄντα καὶ μέγιστα, λόγῳ μόνον ἄλλῳ δὲ οὐδενὶ σαφῶς δείκνυται, τούτων δὲ ἕνεκα πάντʼ ἐστὶ τὰ νῦν λεγόμενα. ῥᾴων

286bGenç Sokrates: Çok güzel söyledin.

Yabancı: O hâlde bütün bunları ne için söylediğimizi hatırlayalım.

Genç Sokrates: Ne için?

Yabancı: Her şeyden önce, dokumacılık hakkındaki uzun konuşmaya gösterdiğimiz o hoşnutsuzluk yüzünden; evrenin geri dönüşü hakkındaki konuşmayla Sofist'te var olmayanın ousia'sı hakkındaki konuşma yüzünden de. Bunların fazla uzadığını düşünmüş, hem gereksiz hem de uzun şeyler söylüyoruz diye korkarak bütün bunlar için kendimizi azarlamıştık.

286b

δʼ ἐν τοῖς ἐλάττοσιν ἡ μελέτη παντὸς πέρι μᾶλλον ἢ περὶ τὰ μείζω.

ΝΕ. ΣΩ. κάλλιστʼ εἶπες.

ΞΕ. ὧν τοίνυν χάριν ἅπανθʼ ἡμῖν ταῦτʼ ἐρρήθη περὶ τούτων, μνησθῶμεν.

ΝΕ. ΣΩ. τίνων;

ΞΕ. ταύτης τε οὐχ ἥκιστα αὐτῆς ἕνεκα τῆς δυσχερείας ἣν περὶ τὴν μακρολογίαν τὴν περὶ τὴν ὑφαντικὴν ἀπεδεξάμεθα δυσχερῶς, καὶ τὴν περὶ τὴν τοῦ παντὸς ἀνείλιξιν καὶ τὴν τοῦ σοφιστοῦ πέρι τῆς τοῦ μὴ ὄντος οὐσίας, ἐννοοῦντες ὡς ἔσχε μῆκος πλέον, καὶ ἐπὶ τούτοις δὴ πᾶσιν ἐπεπλήξαμεν

286cİşte ileride başımıza bir daha böyle bir şey gelmesin diye, bil ki önceki sözlerin hepsini ikimiz bunun için söyledik.

Genç Sokrates: Öyle olsun. Sen yalnız sırayla söyle.

Yabancı: Diyorum ki ben ve sen, şimdi söylenenleri aklımızda tutarak, her defasında üzerine konuştuğumuz şeylerin kısalığını ya da uzunluğunu yerer ya da överken, uzunlukları birbirine göre değerlendirmemeliyiz; ölçme tekhnē'sinin o zaman aklımızda tutmamız gerektiğini söylediğimiz parçasına göre, yani yakışana göre değerlendirmeliyiz.

286c

ἡμῖν αὐτοῖς, δείσαντες μὴ περίεργα ἅμα καὶ μακρὰ λέγοιμεν. ἵνʼ οὖν εἰς αὖθις μηδὲν πάσχωμεν τοιοῦτον, τούτων ἕνεκα πάντων τὰ πρόσθε νῷν εἰρῆσθαι φάθι.

ΝΕ. ΣΩ. ταῦτʼ ἔσται. λέγε ἑξῆς μόνον.

ΞΕ. λέγω τοίνυν ὅτι χρὴ δὴ μεμνημένους ἐμὲ καὶ σὲ τῶν νῦν εἰρημένων τόν τε ψόγον ἑκάστοτε καὶ ἔπαινον ποιεῖσθαι βραχύτητος ἅμα καὶ μήκους ὧν ἂν ἀεὶ πέρι λέγωμεν, μὴ πρὸς ἄλληλα τὰ μήκη κρίνοντες ἀλλὰ κατὰ τὸ

286dGenç Sokrates: Doğru.

Yabancı: Ama her şeyi de buna göre değil. Çünkü hoşa gitmesi için ayarlanmış bir uzunluğa, belki yan bir amaç olarak dışında, hiç ihtiyaç duymayacağız. Önümüze konan şeyi araştırırken onu en kolay ve en çabuk yoldan bulmaya gelince, logos bunu birinci değil ikinci sırada önemsememizi buyurur. Çok daha fazla ve her şeyden önce, eidos'lara göre bölebilme yönteminin kendisine değer vermemizi buyurur; çok uzun söylenmiş bir logos dinleyeni bulmakta daha mahir kılıyorsa onu ciddiye almamızı ve uzunluğuna hiç kızmamamızı, daha kısa olan için de aynısını yapmamızı buyurur.

286d

τῆς μετρητικῆς μέρος ὃ τότε ἔφαμεν δεῖν μεμνῆσθαι, πρὸς τὸ πρέπον.

ΝΕ. ΣΩ. ὀρθῶς.

ΞΕ. οὐ τοίνυν οὐδὲ πρὸς τοῦτο πάντα. οὔτε γὰρ πρὸς τὴν ἡδονὴν μήκους ἁρμόττοντος οὐδὲν προσδεησόμεθα, πλὴν εἰ πάρεργόν τι· τό τε αὖ πρὸς τὴν τοῦ προβληθέντος ζήτησιν, ὡς ἂν ῥᾷστα καὶ τάχιστα εὕροιμεν, δεύτερον ἀλλʼ οὐ πρῶτον ὁ λόγος ἀγαπᾶν παραγγέλλει, πολὺ δὲ μάλιστα καὶ πρῶτον τὴν μέθοδον αὐτὴν τιμᾶν τοῦ κατʼ εἴδη δυνατὸν εἶναι διαιρεῖν,

286eBunun da ötesinde, böyle sohbetlerde konuşmaların uzunluğunu yeren ve dolambaçlı yollardan dolaşmayı hoş karşılamayan kişiyi, yalnızca söylenenlerin uzun olduğunu yerdi diye öylece hemen salıvermemeliyiz. Ondan, söylenenler daha kısa olsaydı birlikte konuşanları diyalektikte ve var olanları logos'la açıklamanın yolunu bulmakta daha mahir kılacağını da göstermesini beklemeliyiz. Başka şeyler için ve başka amaçlarla yapılan yergilere ve övgülere ise hiç aldırmamalı, bu tür sözleri hiç duymuyormuş gibi davranmalıyız.

286e

καὶ δὴ καὶ λόγον, ἄντε παμμήκης λεχθεὶς τὸν ἀκούσαντα εὑρετικώτερον ἀπεργάζηται, τοῦτον σπουδάζειν καὶ τῷ μήκει μηδὲν ἀγανακτεῖν, ἄντʼ αὖ βραχύτερος, ὡσαύτως· ἔτι δʼ αὖ πρὸς τούτοις τὸν περὶ τὰς τοιάσδε συνουσίας ψέγοντα λόγων μήκη καὶ τὰς ἐν κύκλῳ περιόδους οὐκ ἀποδεχόμενον, ὅτι χρὴ τὸν τοιοῦτον μὴ [πάνυ] ταχὺ μηδʼ εὐθὺς οὕτω μεθιέναι ψέξαντα

287aBu konuda bu kadarı yeter, eğer sen de böyle düşünüyorsan. Şimdi, önceden sözünü ettiğimiz dokumacılık örneğini de yanımıza alarak yeniden devlet adamına dönelim.

287a

μόνον ὡς μακρὰ τὰ λεχθέντα, ἀλλὰ καὶ προσαποφαίνειν οἴεσθαι δεῖν ὡς βραχύτερα ἂν γενόμενα τοὺς συνόντας ἀπηργάζετο διαλεκτικωτέρους καὶ τῆς τῶν ὄντων λόγῳ δηλώσεως εὑρετικωτέρους, τῶν δὲ ἄλλων καὶ πρὸς ἄλλʼ ἄττα ψόγων καὶ ἐπαίνων μηδὲν φροντίζειν μηδὲ τὸ παράπαν ἀκούειν δοκεῖν τῶν τοιούτων λόγων. καὶ τούτων μὲν ἅλις, εἰ καὶ σοὶ ταύτῃ συνδοκεῖ· πρὸς δὲ δὴ τὸν πολιτικὸν

287bGenç Sokrates: Güzel söyledin; dediğini yapalım.

Yabancı: Kral, birlikte otlatmayla uğraşan pek çok tekhnē'den, daha doğrusu sürülerle ilgili bütün tekhnē'lerden ayrılmış durumda. Geriye, diyoruz ki, şehrin kendi içindeki tekhnē'ler kalıyor; hem yardımcı sebep olanlar hem de sebep olanlar. Önce bunları birbirinden ayırmalıyız.

Genç Sokrates: Doğru.

Yabancı: Bunları ikiye bölmenin zor olduğunu biliyor musun? Sebebi, sanırım, ilerledikçe kendiliğinden açığa çıkacak.

287b

ἴωμεν πάλιν, τῆς προρρηθείσης ὑφαντικῆς αὐτῷ φέροντες τὸ παράδειγμα.

ΝΕ. ΣΩ. καλῶς εἶπες, καὶ ποιῶμεν ἃ λέγεις.

ΞΕ. οὐκοῦν ἀπό γε τῶν πολλῶν ὁ βασιλεὺς ὅσαι σύννομοι, μᾶλλον δὲ ἀπὸ πασῶν τῶν περὶ τὰς ἀγέλας διακεχώρισται· λοιπαὶ δέ, φαμέν, αἱ κατὰ πόλιν αὐτὴν τῶν τε συναιτίων καὶ τῶν αἰτίων, ἃς πρώτας ἀπʼ ἀλλήλων διαιρετέον.

ΝΕ. ΣΩ. ὀρθῶς.

ΞΕ. οἶσθʼ οὖν ὅτι χαλεπὸν αὐτὰς τεμεῖν δίχα; τὸ δʼ

287cGenç Sokrates: O hâlde öyle yapalım.

Yabancı: İkiye bölemediğimize göre, bunları bir kurban hayvanı gibi eklem yerlerinden bölelim. Çünkü her zaman mümkün olan en yakın sayıya bölmek gerekir.

Genç Sokrates: Peki şimdi nasıl yapacağız?

Yabancı: Daha önce yaptığımız gibi. O zaman dokumacılığa alet sağlayan bütün tekhnē'leri yardımcı sebep saymıştık.

Genç Sokrates: Evet.

Yabancı: Şimdi de aynısını, hem de o zamankinden daha kapsamlı biçimde yapmalıyız.

287c

αἴτιον, ὡς οἶμαι, προϊοῦσιν οὐχ ἧττον ἔσται καταφανές.

ΝΕ. ΣΩ. οὐκοῦν χρὴ δρᾶν οὕτως.

ΞΕ. κατὰ μέλη τοίνυν αὐτὰς οἷον ἱερεῖον διαιρώμεθα, ἐπειδὴ δίχα ἀδυνατοῦμεν. δεῖ γὰρ εἰς τὸν ἐγγύτατα ὅτι μάλιστα τέμνειν ἀριθμὸν ἀεί.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς οὖν ποιῶμεν τὰ νῦν;

ΞΕ. ὥσπερ ἔμπροσθεν, ὁπόσαι παρείχοντο ὄργανα περὶ τὴν ὑφαντικήν, πάσας δήπου τότε ἐτίθεμεν ὡς συναιτίους.

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

ΞΕ. καὶ νῦν δὴ ταὐτὸν μὲν τοῦτο, ἔτι δὲ μᾶλλον ἢ τόθʼ

287dŞehirde küçük ya da büyük herhangi bir alet üreten bütün tekhnē'leri yardımcı sebep saymalıyız. Çünkü bunlar olmadan ne şehir olabilir ne de devlet adamlığı; öte yandan bunların hiçbirini krallık tekhnē'sinin işi saymayacağız herhalde.

Genç Sokrates: Saymayacağız elbette.

Yabancı: Gerçi bu cinsi ötekilerden ayırmaya kalkmakla zor bir işe giriştik. Çünkü var olan her şeyin şu ya da bu şeyin aleti olduğunu söyleyen biri, akla yatkın bir şey söylemiş gibi görünür.

287d

ἡμῖν ποιητέον. ὅσαι γὰρ σμικρὸν ἢ μέγα τι δημιουργοῦσι κατὰ πόλιν ὄργανον, θετέον ἁπάσας ταύτας ὡς οὔσας συναιτίους. ἄνευ γὰρ τούτων οὐκ ἄν ποτε γένοιτο πόλις οὐδὲ πολιτική, τούτων δʼ αὖ βασιλικῆς ἔργον τέχνης οὐδέν που θήσομεν.

ΝΕ. ΣΩ. οὐ γάρ.

ΞΕ. καὶ μὲν δὴ χαλεπὸν ἐπιχειροῦμεν δρᾶν ἀποχωρίζοντες τοῦτο ἀπὸ τῶν ἄλλων τὸ γένος· ὅτι γὰρ οὖν τῶν ὄντων ἔστιν ὡς ἑνός γέ τινος ὄργανον εἰπόντα δοκεῖν εἰρηκέναι

287eYine de şehirdeki mülkler arasından şu başka türü de sayalım.

Genç Sokrates: Hangisini?

Yabancı: Bu güce sahip olmayan türü. Çünkü o, alet gibi bir şeyin meydana gelmesine sebep olsun diye yapılmaz; yapılmış olanı korumak için yapılır.

Genç Sokrates: Hangisi bu?

Yabancı: Kuru ve sıvı şeyler için, ateşe konan ve konmayan, türlü türlü biçimde yapılan ve hepsine tek bir adla "kap" dediğimiz tür. Pek kalabalık bir türdür bu ve sanırım aradığımız epistēmē ile hiçbir ilgisi yoktur.

287e

τι πιθανόν. ὅμως δὲ ἕτερον αὖ τῶν ἐν πόλει κτημάτων εἴπωμεν τόδε.

ΝΕ. ΣΩ. τὸ ποῖον;

ΞΕ. ὡς οὐκ ἔστι ταύτην τὴν δύναμιν ἔχον. οὐ γὰρ ἐπὶ γενέσεως αἰτίᾳ πήγνυται, καθάπερ ὄργανον, ἀλλʼ ἕνεκα τοῦ δημιουργηθέντος σωτηρίας.

ΝΕ. ΣΩ. τὸ ποῖον;

ΞΕ. τοῦτο ὃ δὴ ξηροῖς καὶ ὑγροῖς καὶ ἐμπύροις καὶ ἀπύροις παντοδαπὸν εἶδος ἐργασθὲν ἀγγεῖον [ὃ δὴ] μιᾷ κλήσει προσφθεγγόμεθα, καὶ μάλα γε συχνὸν εἶδος καὶ τῇ ζητουμένῃ

288aGenç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Bunlardan ayrı, üçüncü bir mülk türüne de bakmalıyız. Çok geniş bir türdür: karada da suda da bulunur; çok yer değiştireni de olur, yerinden kımıldamayanı da; değerlisi de olur, değersizi de. Ama hepsinin tek bir adı vardır, çünkü hepsi bir şeyin üzerine yerleşmesi içindir; her zaman birine oturak olur.

Genç Sokrates: Hangisi?

Yabancı: Ona "taşıyıcı" diyoruz herhalde. Bu hiç de devlet adamlığının işi değildir; çok daha fazla marangozluğun, çömlekçiliğin ve bakırcılığın işidir.

Genç Sokrates: Anlıyorum.

288a

γε, ὡς οἶμαι, προσῆκον οὐδὲν ἀτεχνῶς ἐπιστήμῃ.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς γὰρ οὔ;

ΞΕ. τούτων δὴ τρίτον ἕτερον εἶδος κτημάτων πάμπολυ κατοπτέον πεζὸν καὶ ἔνυδρον καὶ πολυπλανὲς καὶ ἀπλανὲς καὶ τίμιον καὶ ἄτιμον, ἓν δὲ ὄνομα ἔχον, διότι πᾶν ἕνεκά τινος ἐφέδρας ἐστί, θᾶκος ἀεί τινι γιγνόμενον.

ΝΕ. ΣΩ. τὸ ποῖον;

ΞΕ. ὄχημα αὐτό που λέγομεν, οὐ πάνυ πολιτικῆς ἔργον, ἀλλὰ μᾶλλον πολὺ τεκτονικῆς καὶ κεραμικῆς καὶ χαλκοτυπικῆς.

ΝΕ. ΣΩ. μανθάνω.

288bYabancı: Peki dördüncüsü? Bunlardan ayrı bir tür olduğunu söylemeli miyiz? Daha önce sayılanların çoğu bunun içindedir: bütün giysiler, silahların büyük kısmı, surlar, topraktan ya da taştan bütün çevirme duvarları ve daha binlerce şey. Bunların hepsi korunmak için yapıldığından, bütününe en doğru adla "koruyucu" denir. Bunu da devlet adamlığının değil, büyük ölçüde yapı ustalığının ve dokumacılığın işi saymak çok daha doğru olur.

Genç Sokrates: Elbette.

288b

ΞΕ. τί δὲ τέταρτον; ἆρʼ ἕτερον εἶναι τούτων λεκτέον, ἐν ᾧ τὰ πλεῖστά ἐστι τῶν πάλαι ῥηθέντων, ἐσθής τε σύμπασα καὶ τῶν ὅπλων τὸ πολὺ καὶ τείχη πάντα θʼ ὅσα γήινα περιβλήματα καὶ λίθινα, καὶ μυρία ἕτερα; προβολῆς δὲ ἕνεκα συμπάντων αὐτῶν εἰργασμένων δικαιότατʼ ἂν ὅλον προσαγορεύοιτο πρόβλημα, καὶ πολλῷ μᾶλλον τέχνης οἰκοδομικῆς ἔργον καὶ ὑφαντικῆς τὸ πλεῖστον νομίζοιτʼ ἂν ὀρθότερον ἢ πολιτικῆς.

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ μὲν οὖν.

288cYabancı: Beşinci olarak da süsle ilgili olanı koymak ister miyiz: resim sanatını ve onu kullanarak, musikiyle de meydana getirilen bütün taklitleri? Bunlar yalnızca bizim hazzımız için yapılmıştır ve haklı olarak tek bir ad altında toplanabilir.

Genç Sokrates: Hangi ad?

Yabancı: Ona "oyuncak" denir herhalde.

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: İşte bu tek ad hepsine yakışır. Çünkü bunların hiçbiri ciddi bir amaçla yapılmaz, hepsi oyun içindir.

288c

ΞΕ. πέμπτον δὲ ἆρʼ ἂν ἐθέλοιμεν τὸ περὶ τὸν κόσμον καὶ γραφικὴν θεῖναι καὶ ὅσα ταύτῃ προσχρώμενα καὶ μουσικῇ μιμήματα τελεῖται, πρὸς τὰς ἡδονὰς μόνον ἡμῶν ἀπειργασμένα, δικαίως δʼ ἂν ὀνόματι περιληφθέντα ἑνί;

ΝΕ. ΣΩ. ποίῳ;

ΞΕ. παίγνιόν πού τι λέγεται.

ΝΕ. ΣΩ. τί μήν;

ΞΕ. τοῦτο τοίνυν τούτοις ἓν ὄνομα ἅπασι πρέψει προσαγορευθέν· οὐ γὰρ σπουδῆς οὐδὲν αὐτῶν χάριν, ἀλλὰ παιδιᾶς ἕνεκα πάντα δρᾶται.

288dGenç Sokrates: Bunu da aşağı yukarı anlıyorum.

Yabancı: Bütün bunlara malzeme sağlayan şeyler var; şimdiye kadar saydığımız tekhnē'ler işlerini bu malzemelerden ve bu malzemeler üzerinde yapar. Türlü türlüdür ve başka birçok tekhnē'nin ürünüdür. Bunu altıncı tür olarak koymayacak mıyız?

Genç Sokrates: Neyi kastediyorsun?

Yabancı: Altını, gümüşü ve madenden çıkarılan her şeyi; ağaç kesmenin ve her türlü kırkma ile budamanın kesip marangozluğa ve örücülüğe sağladığı şeyleri. Bir de bitkilerin kabuğunu soyan tekhnē'yi, canlı bedenlerin derisini yüzen sayacılığı ve bu türden işlerle uğraşan bütün tekhnē'leri; mantar, papirüs ve bağ yapan tekhnē'leri. Bunlar, bileşik olmayan cinslerden bileşik türler yapmaya imkân verdiler.

288d

ΝΕ. ΣΩ. καὶ τοῦτο σχεδόν τι μανθάνω.

ΞΕ. τὸ δὲ πᾶσιν τούτοις σώματα παρέχον, ἐξ ὧν καὶ ἐν οἷς δημιουργοῦσιν ὁπόσαι τῶν τεχνῶν νῦν εἴρηνται, παντοδαπὸν εἶδος πολλῶν ἑτέρων τεχνῶν ἔκγονον ὄν, ἆρʼ οὐχ ἕκτον θήσομεν;

ΝΕ. ΣΩ. τὸ ποῖον δὴ λέγεις;

ΞΕ. χρυσόν τε καὶ ἄργυρον καὶ πάνθʼ ὁπόσα μεταλλεύεται καὶ ὅσα δρυοτομικὴ καὶ κουρὰ σύμπασα τέμνουσα παρέχει τεκτονικῇ καὶ πλεκτικῇ· καὶ ἔτι φλοιστικὴ φυτῶν

288eİnsanların ilk elden edindiği, bileşik olmayan ve hiçbir şekilde krallık epistēmē'sinin işi olmayan bu mülkün bütününe tek bir ad veriyoruz: hammadde.

Genç Sokrates: Güzel.

Yabancı: Besinlerin edinilmesine ve bedene karışıp kendi parçalarıyla bedenin parçalarına bakma gücü taşıyan her şeye gelince: bunu yedinci tür olarak saymalı ve hepsine birden "besleyici" adını vermeliyiz, daha güzel bir ad bulamıyorsak.

288e

τε καὶ ἐμψύχων δέρματα σωμάτων περιαιροῦσα σκυτοτομική, καὶ ὅσαι περὶ τὰ τοιαῦτά εἰσιν τέχναι, καὶ φελλῶν καὶ βύβλων καὶ δεσμῶν ἐργαστικαὶ παρέσχον δημιουργεῖν σύνθετα ἐκ μὴ συντιθεμένων εἴδη γενῶν. ἓν δὲ αὐτὸ προσαγορεύομεν πᾶν τὸ πρωτογενὲς ἀνθρώποις κτῆμα καὶ ἀσύνθετον καὶ βασιλικῆς ἐπιστήμης οὐδαμῶς ἔργον ὄν.

ΝΕ. ΣΩ. καλῶς.

ΞΕ. τὴν δὴ τῆς τροφῆς κτῆσιν, καὶ ὅσα εἰς τὸ σῶμα συγκαταμειγνύμενα ἑαυτῶν μέρεσι μέρη σώματος εἰς τὸ

289aBunun tamamını devlet adamlığına değil de çiftçiliğe, avcılığa, beden eğitimine, hekimliğe ve aşçılığa bağlarsak onu daha doğru bir yere koymuş oluruz.

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Öyleyse sanırım, evcil hayvanlar dışında, mülkle ilgili hemen her şeyi bu yedi cinste saymış olduk. Bir bak: en başa haklı olarak hammadde türü konurdu; ondan sonra alet, kap, taşıyıcı, koruyucu, oyuncak ve besleyici gelir.

289a

θεραπεῦσαί τινα δύναμιν εἴληχε, λεκτέον ἕβδομον ὀνομάσαντας αὐτὸ σύμπαν ἡμῶν εἶναι τροφόν, εἰ μή τι κάλλιον ἔχομεν ἄλλο θέσθαι· γεωργικῇ δὲ καὶ θηρευτικῇ καὶ γυμναστικῇ καὶ ἰατρικῇ καὶ μαγειρικῇ πᾶν ὑποτιθέντες ὀρθότερον ἀποδώσομεν ἢ τῇ πολιτικῇ.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς γὰρ οὔ;

ΞΕ. σχεδὸν τοίνυν ὅσα ἔχεται κτήσεως, πλὴν τῶν ἡμέρων ζῴων, ἐν τούτοις ἑπτὰ οἶμαι γένεσιν εἰρῆσθαι. σκόπει δέ· ἦν γὰρ δικαιότατα μὲν ἂν τεθὲν κατʼ ἀρχὰς τὸ

289bGözden kaçmış önemsiz bir şey varsa onu bir kenara bırakıyoruz; o da bunlardan birine uydurulabilir. Para, mühürler ve her türlü damga gibi şeyler böyledir. Bunlar kendi aralarında büyük bir ortak cins oluşturmazlar; ama bir kısmı süse, bir kısmı alete, zorlanarak da olsa, çekilip yerleştirilebilir. Evcil hayvanların edinilmesiyle ilgili olanların hepsini ise, köleler dışında, daha önce bölümlere ayırdığımız sürü besleme tekhnē'sinin kapsadığı görülecektir.

289b

πρωτογενὲς εἶδος, μετὰ δὲ τοῦτο ὄργανον, ἀγγεῖον, ὄχημα, πρόβλημα, παίγνιον, θρέμμα. ⟨ἃ⟩ παραλείπομεν δέ, εἴ τι μὴ μέγα λέληθεν, εἴς τι τούτων δυνατὸν ἁρμόττειν, οἷον ἡ τοῦ νομίσματος ἰδέα καὶ σφραγίδων καὶ παντὸς χαρακτῆρος. γένος τε γὰρ ἐν αὑτοῖς ταῦτα οὐδὲν ἔχει μέγα σύννομον, ἀλλὰ τὰ μὲν εἰς κόσμον, τὰ δὲ εἰς ὄργανα βίᾳ μέν, ὅμως δὲ πάντως ἑλκόμενα συμφωνήσει. τὰ δὲ περὶ ζῴων κτῆσιν τῶν ἡμέρων, πλὴν δούλων, ἡ

289cGenç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Geriye kölelerin ve bütün hizmetkârların cinsi kalıyor. Sezdiğime göre, asıl dokuma konusunda krala rakip çıkanlar bunların arasında ortaya çıkacak; tıpkı o zaman dokumacılara eğirme, tarama ve saydığımız öteki işlerle uğraşanların rakip çıkması gibi. Yardımcı sebep diye adlandırdığımız bütün ötekiler ise az önce sayılan işlerle birlikte tüketildi ve krallık ile devlet adamlığı faaliyetinden ayrıldı.

289c

πρότερον ἀγελαιοτροφικὴ διαμερισθεῖσα πάντʼ εἰληφυῖα ἀναφανεῖται.

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΞΕ. τὸ δὲ δὴ δούλων καὶ πάντων ὑπηρετῶν λοιπόν, ἐν οἷς που καὶ μαντεύομαι τοὺς περὶ αὐτὸ τὸ πλέγμα ἀμφισβητοῦντας τῷ βασιλεῖ καταφανεῖς γενήσεσθαι, καθάπερ τοῖς ὑφάνταις τότε τοὺς περὶ τὸ νήθειν τε καὶ ξαίνειν καὶ ὅσα ἄλλα εἴπομεν. οἱ δὲ ἄλλοι πάντες, ὡς συναίτιοι λεχθέντες, ἅμα τοῖς ἔργοις τοῖς νυνδὴ ῥηθεῖσιν ἀνήλωνται καὶ ἀπεχωρίσθησαν

289dGenç Sokrates: Öyle görünüyor.

Yabancı: Haydi, geriye kalanlara yaklaşıp yakından bakalım ki onları daha sağlam tanıyalım.

Genç Sokrates: Öyle yapmalıyız.

Yabancı: En büyük hizmetkârların, buradan görebildiğimiz kadarıyla, uğraşları ve durumları bakımından şüphelendiğimizin tam tersi olduğunu görüyoruz.

Genç Sokrates: Kimler bunlar?

Yabancı: Satın alınanlar ve bu yolla edinilenler. Bunlara tartışmasız köle diyebiliriz, değil mi? Krallık tekhnē'sinde hiç hak iddia etmezler.

289d

ἀπὸ βασιλικῆς τε καὶ πολιτικῆς πράξεως.

ΝΕ. ΣΩ. ἐοίκασι γοῦν.

ΞΕ. ἴθι δὴ σκεψώμεθα τοὺς λοιποὺς προσελθόντες ἐγγύθεν, ἵνα αὐτοὺς εἰδῶμεν βεβαιότερον.

ΝΕ. ΣΩ. οὐκοῦν χρή.

ΞΕ. τοὺς μὲν δὴ μεγίστους ὑπηρέτας, ὡς ἐνθένδε ἰδεῖν, τοὐναντίον ἔχοντας εὑρίσκομεν οἷς ὑπωπτεύσαμεν ἐπιτήδευμα καὶ πάθος.

ΝΕ. ΣΩ. τίνας;

ΞΕ. τοὺς ὠνητούς τε καὶ τῷ τρόπῳ τούτῳ κτητούς· οὓς

289eGenç Sokrates: Elbette etmezler.

Yabancı: Peki hürlerden, az önce saydığımız kişilere kendi isteğiyle hizmet edenler? Çiftçiliğin ve öteki tekhnē'lerin ürünlerini birbirlerine taşıyıp denkleştirenler; kimi pazarlarda, kimi denizden ve karadan şehirden şehre dolaşarak, parayı hem başka şeylerle hem de yine parayla değiştirerek iş görenler; sarraf, tüccar, gemi sahibi ve dükkâncı adını verdiğimiz kişiler. Bunlar devlet adamlığında hak iddia edecekler mi?

289e

ἀναμφισβητήτως δούλους ἔχομεν εἰπεῖν; ἥκιστα βασιλικῆς μεταποιουμένους τέχνης.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς δʼ οὔ;

ΞΕ. τί δέ; τῶν ἐλευθέρων ὅσοι τοῖς νυνδὴ ῥηθεῖσιν εἰς ὑπηρετικὴν ἑκόντες αὑτοὺς τάττουσι, τά τε γεωργίας καὶ τὰ τῶν ἄλλων τεχνῶν ἔργα διακομίζοντες ἐπʼ ἀλλήλους καὶ ἀνισοῦντες, οἱ μὲν κατʼ ἀγοράς, οἱ δὲ πόλιν ἐκ πόλεως ἀλλάττοντες κατὰ θάλατταν καὶ πεζῇ, νόμισμά τε πρὸς τὰ ἄλλα καὶ αὐτὸ πρὸς αὑτὸ διαμείβοντες, οὓς ἀργυραμοιβούς τε

290aGenç Sokrates: Belki ticaret tekhnē'sinde ederler.

Yabancı: Ama ücretli çalışanları ve gündelikçileri, herkese her işte seve seve hizmet ettiklerini gördüğümüz bu kişileri, krallık tekhnē'sinde hak iddia ederken hiçbir zaman bulmayacağız.

Genç Sokrates: Nasıl bulalım?

Yabancı: Peki her seferinde bizim için şu türden hizmetleri görenler ne olacak?

Genç Sokrates: Hangi hizmetleri ve kimleri kastediyorsun?

290a

καὶ ἐμπόρους καὶ ναυκλήρους καὶ καπήλους ἐπωνομάκαμεν, μῶν τῆς πολιτικῆς ἀμφισβητήσουσί τι;

ΝΕ. ΣΩ. τάχʼ ἂν ἴσως τῆς γε τῶν ἐμπορευτικῶν.

ΞΕ. ἀλλʼ οὐ μὴν οὕς γε ὁρῶμεν μισθωτοὺς καὶ θῆτας πᾶσιν ἑτοιμότατα ὑπηρετοῦντας, μή ποτε βασιλικῆς μεταποιουμένους εὕρωμεν.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς γάρ;

ΞΕ. τί δὲ ἄρα τοὺς τὰ τοιάδε διακονοῦντας ἡμῖν ἑκάστοτε;

ΝΕ. ΣΩ. τὰ ποῖα εἶπες καὶ τίνας;

290bYabancı: Haberci takımını; sık sık hizmet ederek yazı işlerinde usta olanları; resmî makamlarla ilgili daha birçok işi görmekte pek becerikli başka kimseleri. Bunlara ne diyeceğiz?

Genç Sokrates: Az önce söylediğin şeyi: hizmetkâr; şehirlerde kendileri yöneten değiller.

Yabancı: Yine de sanırım, devlet adamlığında en çok hak iddia edenlerin bu tarafta bir yerde ortaya çıkacağını söylerken boş bir hayale kapılmış değildim. Gerçi onları hizmetkârların arasında aramak pek tuhaf görünebilir.

290b

ΞΕ. ὧν τὸ κηρυκικὸν ἔθνος, ὅσοι τε περὶ γράμματα σοφοὶ γίγνονται πολλάκις ὑπηρετήσαντες, καὶ πόλλʼ ἄττα ἕτερα περὶ τὰς ἀρχὰς διαπονεῖσθαί τινες ἕτεροι πάνδεινοι, τί τούτους αὖ λέξομεν;

ΝΕ. ΣΩ. ὅπερ εἶπες νῦν, ὑπηρέτας, ἀλλʼ οὐκ αὐτοὺς ἐν ταῖς πόλεσιν ἄρχοντας.

ΞΕ. ἀλλὰ οὐ μὴν οἶμαί γε ἐνύπνιον ἰδὼν εἶπον ταύτῃ πῃ φανήσεσθαι τοὺς διαφερόντως ἀμφισβητοῦντας τῆς πολιτικῆς. καίτοι σφόδρα γε ἄτοπον ἂν εἶναι δόξειε τὸ ζητεῖν

290cGenç Sokrates: Hem de çok.

Yabancı: Henüz sınamadıklarımıza biraz daha yaklaşalım. Kâhinlikle uğraşanlar var; bunlar hizmetkâr bir epistēmē'nin bir parçasına sahiptir, çünkü tanrılardan insanlara tercümanlık ettikleri kabul edilir.

Genç Sokrates: Evet.

Yabancı: Bir de rahipler cinsi var. Âdetin söylediğine göre bunlar, bizim adımıza kurbanlarla tanrılara onların hoşuna gidecek armağanlar sunmayı, onlardan da dualarla bizim için iyi şeyler dilemeyi bilirler.

290c

τούτους ἐν ὑπηρετικῇ μοίρᾳ τινί.

ΝΕ. ΣΩ. κομιδῇ μὲν οὖν.

ΞΕ. ἔτι δὴ προσμείξωμεν ἐγγύτερον ἐπὶ τοὺς μήπω βεβασανισμένους. εἰσὶ δὲ οἵ τε περὶ μαντικὴν ἔχοντές τινος ἐπιστήμης διακόνου μόριον· ἑρμηνευταὶ γάρ που νομίζονται παρὰ θεῶν ἀνθρώποις.

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

ΞΕ. καὶ μὴν καὶ τὸ τῶν ἱερέων αὖ γένος, ὡς τὸ νόμιμόν φησι, παρὰ μὲν ἡμῶν δωρεὰς θεοῖς διὰ θυσιῶν ἐπιστῆμόν

290dBunların ikisi de herhalde hizmetkâr bir tekhnē'nin parçalarıdır.

Genç Sokrates: Öyle görünüyor.

Yabancı: İşte şimdi, bana öyle geliyor ki, peşinden gittiğimiz şeyin bir izine dokunmaya başladık. Çünkü rahiplerin ve kâhinlerin konumu büyük bir gururla dolar ve giriştikleri işlerin büyüklüğü yüzünden saygın bir ün kazanır. Öyle ki Mısır'da bir kralın rahiplik bilmeden hüküm sürmesine izin yoktur; başka bir soydan gelip zorla tahta geçmiş olsa bile, sonradan bu soya kabul edilip rahipliğe girmesi gerekir.

290d

ἐστι κατὰ νοῦν ἐκείνοις δωρεῖσθαι, παρὰ δὲ ἐκείνων ἡμῖν εὐχαῖς κτῆσιν ἀγαθῶν αἰτήσασθαι· ταῦτα δὲ διακόνου τέχνης ἐστί που μόρια ἀμφότερα.

ΝΕ. ΣΩ. φαίνεται γοῦν.

ΞΕ. ἤδη τοίνυν μοι δοκοῦμεν οἷόν γέ τινος ἴχνους ἐφʼ ὃ πορευόμεθα προσάπτεσθαι. τὸ γὰρ δὴ τῶν ἱερέων σχῆμα καὶ τὸ τῶν μάντεων εὖ μάλα φρονήματος πληροῦται καὶ δόξαν σεμνὴν λαμβάνει διὰ τὸ μέγεθος τῶν ἐγχειρημάτων, ὥστε περὶ μὲν Αἴγυπτον οὐδʼ ἔξεστι βασιλέα χωρὶς ἱερατικῆς

290eHellenlerin birçok şehrinde de bu türden kurbanların en büyüklerini sunma görevinin en büyük makamlara verildiği görülür. Hatta söylediğim şey en açık biçimde sizde görülür: söylendiğine göre burada, eski kurbanların en kutsalları ve atalardan en çok kalanları kurayla seçilen krala bırakılmıştır.

Genç Sokrates: Hem de nasıl.

290e

ἄρχειν, ἀλλʼ ἐὰν ἄρα καὶ τύχῃ πρότερον ἐξ ἄλλου γένους βιασάμενος, ὕστερον ἀναγκαῖον εἰς τοῦτο εἰστελεῖσθαι αὐτὸν τὸ γένος· ἔτι δὲ καὶ τῶν Ἑλλήνων πολλαχοῦ ταῖς μεγίσταις ἀρχαῖς τὰ μέγιστα τῶν περὶ τὰ τοιαῦτα θύματα εὕροι τις ἂν προσταττόμενα θύειν. καὶ δὴ καὶ παρʼ ὑμῖν οὐχ ἥκιστα δῆλον ὃ λέγω· τῷ γὰρ λαχόντι βασιλεῖ φασιν τῇδε τὰ σεμνότατα καὶ μάλιστα πάτρια τῶν ἀρχαίων θυσιῶν ἀποδεδόσθαι.

ΝΕ. ΣΩ. καὶ πάνυ γε.

291aYabancı: Öyleyse hem kurayla seçilen bu krallara ve rahiplere, hem onların hizmetkârlarına, hem de öncekiler ayrılınca şimdi gözümüzün önüne çıkan başka bir kalabalık güruha bakmalıyız.

Genç Sokrates: Kimdir bunlar, kimi kastediyorsun?

Yabancı: Pek tuhaf birtakım kimseleri.

Genç Sokrates: Nasıl yani?

Yabancı: Şimdi bakınca bana göründüğü kadarıyla, bunlar her soydan karışık bir cins. Çünkü bu adamların birçoğu aslanlara, kentaurlara ve onlar gibi başka yaratıklara, pek çoğu da satirlere ve güçsüz ama kurnaz hayvanlara benziyor.

291a

ΞΕ. τούτους τε τοίνυν τοὺς κληρωτοὺς βασιλέας ἅμα καὶ ἱερέας, καὶ ὑπηρέτας αὐτῶν καί τινα ἕτερον πάμπολυν ὄχλον σκεπτέον, ὃς ἄρτι κατάδηλος νῦν ἡμῖν γέγονεν ἀποχωρισθέντων τῶν ἔμπροσθεν.

ΝΕ. ΣΩ. τίνας δʼ αὐτοὺς καὶ λέγεις;

ΞΕ. καὶ μάλα τινὰς ἀτόπους.

ΝΕ. ΣΩ. τί δή;

ΞΕ. πάμφυλόν τι γένος αὐτῶν, ὥς γε ἄρτι σκοπουμένῳ φαίνεται. πολλοὶ μὲν γὰρ λέουσι τῶν ἀνδρῶν εἴξασι καὶ Κενταύροις

291bHem kılıklarını hem güçlerini birbirleriyle çabucak değiştiriyorlar. Ama işte, Sokrates, sanırım bu adamların kim olduğunu şimdi anladım.

Genç Sokrates: Söyle; tuhaf bir şey görüyor gibisin.

Yabancı: Evet; çünkü bir şeyi tuhaf bulmak herkesin başına bilmemekten gelir. Nitekim şimdi ben de buna uğradım: şehrin işleriyle uğraşan şu koroyu görünce bir an kim olduklarını çıkaramadım.

291b

καὶ τοιούτοισιν ἑτέροις, πάμπολλοι δὲ Σατύροις καὶ τοῖς ἀσθενέσι καὶ πολυτρόποις θηρίοις· ταχὺ δὲ μεταλλάττουσι τάς τε ἰδέας καὶ τὴν δύναμιν εἰς ἀλλήλους. καὶ μέντοι μοι νῦν, ὦ Σώκρατες, ἄρτι δοκῶ κατανενοηκέναι τοὺς ἄνδρας.

ΝΕ. ΣΩ. λέγοις ἄν· ἔοικας γὰρ ἄτοπόν τι καθορᾶν.

ΞΕ. ναί· τὸ γὰρ ἄτοπον ἐξ ἀγνοίας πᾶσι συμβαίνει. καὶ γὰρ δὴ καὶ νῦν αὐτὸς τοῦτʼ ἔπαθον· ἐξαίφνης ἠμφεγνόησα

291cGenç Sokrates: Hangi koroyu?

Yabancı: Bütün sofistlerin en büyük büyücüsünü ve bu tekhnē'de en tecrübeli olanını. Onu gerçek devlet adamlarından ve krallardan ayırmak çok zor olsa da ayırmalıyız, aradığımızı açıkça görmek istiyorsak.

Genç Sokrates: Bundan da asla vazgeçmemeliyiz.

Yabancı: Bence de vazgeçmemeliyiz. Şimdi bana şunu söyle.

Genç Sokrates: Neyi?

291c

κατιδὼν τὸν περὶ τὰ τῶν πόλεων πράγματα χορόν.

ΝΕ. ΣΩ. ποῖον;

ΞΕ. τὸν πάντων τῶν σοφιστῶν μέγιστον γόητα καὶ ταύτης τῆς τέχνης ἐμπειρότατον· ὃν ἀπὸ τῶν ὄντως ὄντων πολιτικῶν καὶ βασιλικῶν καίπερ παγχάλεπον ὄντα ἀφαιρεῖν ἀφαιρετέον, εἰ μέλλομεν ἰδεῖν ἐναργῶς τὸ ζητούμενον.

ΝΕ. ΣΩ. ἀλλὰ μὴν τοῦτό γε οὐκ ἀνετέον.

ΞΕ. οὔκουν δὴ κατά γε τὴν ἐμήν. καί μοι φράζε τόδε.

ΝΕ. ΣΩ. τὸ ποῖον;

291dYabancı: Monarşi bizim için devlet yönetimlerinden biri değil mi?

Genç Sokrates: Evet.

Yabancı: Monarşiden sonra da, sanırım, az kişinin hâkimiyetini sayabiliriz.

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Üçüncü yönetim biçimi de çoğunluğun yönetimi, demokrasi adını alan yönetim değil mi?

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Bunlar üç tane oldukları hâlde bir bakıma beş olmuyorlar mı? Kendilerinden, kendi adlarının yanına iki ad daha doğurarak?

Genç Sokrates: Hangi adları?

291d

ΞΕ. ἆρʼ οὐ μοναρχία τῶν πολιτικῶν ἡμῖν ἀρχῶν ἐστι μία;

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

ΞΕ. καὶ μετὰ μοναρχίαν εἴποι τις ἂν οἶμαι τὴν ὑπὸ τῶν ὀλίγων δυναστείαν.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς δʼ οὔ;

ΞΕ. τρίτον δὲ σχῆμα πολιτείας οὐχ ἡ τοῦ πλήθους ἀρχή, δημοκρατία τοὔνομα κληθεῖσα;

ΝΕ. ΣΩ. καὶ πάνυ γε.

ΞΕ. τρεῖς δʼ οὖσαι μῶν οὐ πέντε τρόπον τινὰ γίγνονται, δύʼ ἐξ ἑαυτῶν ἄλλα πρὸς αὑταῖς ὀνόματα τίκτουσαι;

ΝΕ. ΣΩ. ποῖα δή;

291eYabancı: İnsanlar bugün bu yönetimlerde görülen zor ve rıza, yoksulluk ve zenginlik, kanun ve kanunsuzluk durumlarına bakarak bunlardan ikisinin her birini ikiye bölüyorlar. Monarşi iki tür sunduğu için ona iki ad veriyorlar: biri tiranlık, öbürü krallık.

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Her seferinde az kişinin hâkim olduğu şehre de aristokrasi ve oligarşi diyorlar.

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Demokrasiye gelince: çoğunluk mal varlığı olanları ister zorla ister onların rızasıyla yönetsin, ister kanunlara titizlikle uysun ister uymasın, kimse onun adını değiştirmeye alışmış değildir.

291e

ΞΕ. πρὸς τὸ βίαιόν που καὶ ἑκούσιον ἀποσκοποῦντες νῦν καὶ πενίαν καὶ πλοῦτον καὶ νόμον καὶ ἀνομίαν ἐν αὐταῖς γιγνόμενα διπλῆν ἑκατέραν τοῖν δυοῖν διαιροῦντες μοναρχίαν μὲν προσαγορεύουσιν ὡς δύο παρεχομένην εἴδη δυοῖν ὀνόμασι, τυραννίδι, τὸ δὲ βασιλικῇ.

ΝΕ. ΣΩ. τί μήν;

ΞΕ. τὴν δὲ ὑπʼ ὀλίγων γε ἑκάστοτε κρατηθεῖσαν πόλιν ἀριστοκρατίᾳ καὶ ὀλιγαρχίᾳ.

ΝΕ. ΣΩ. καὶ πάνυ γε.

ΞΕ. δημοκρατίας γε μήν, ἐάντʼ οὖν βιαίως ἐάντε ἑκουσίως

292aGenç Sokrates: Doğru.

Yabancı: Peki? Bu yönetimlerden herhangi birinin, şu ölçütlerle belirlendiğinde doğru olduğunu düşünüyor muyuz: bir kişi, az kişi ya da çok kişi; zenginlik ya da yoksulluk; zor ya da rıza; yazılı kanunlarla ya da kanunsuz olmak?

Genç Sokrates: Ne engel olabilir ki?

292a

τῶν τὰς οὐσίας ἐχόντων τὸ πλῆθος ἄρχῃ, καὶ ἐάντε τοὺς νόμους ἀκριβῶς φυλάττον ἐάντε μή, πάντως τοὔνομα οὐδεὶς αὐτῆς εἴωθε μεταλλάττειν.

ΝΕ. ΣΩ. ἀληθῆ.

ΞΕ. τί οὖν; οἰόμεθά τινα τούτων τῶν πολιτειῶν ὀρθὴν εἶναι τούτοις τοῖς ὅροις ὁρισθεῖσαν, ἑνὶ καὶ ὀλίγοις καὶ πολλοῖς, καὶ πλούτῳ καὶ πενίᾳ, καὶ τῷ βιαίῳ καὶ ἑκουσίῳ, καὶ μετὰ γραμμάτων καὶ ἄνευ νόμων συμβαίνουσαν γίγνεσθαι;

ΝΕ. ΣΩ. τί γὰρ δὴ καὶ κωλύει;

292bYabancı: Öyleyse şu yoldan beni izleyerek daha açık bir bak.

Genç Sokrates: Hangi yoldan?

Yabancı: En başta söylediğimize bağlı mı kalacağız, yoksa ondan ayrılacak mıyız?

Genç Sokrates: Hangisini kastediyorsun?

Yabancı: Krallık yönetiminin epistēmē'lerden biri olduğunu söylemiştik, sanırım.

Genç Sokrates: Evet.

Yabancı: Hem de hepsinden değil; ötekiler arasından, ayırt eden ve gözeten bir epistēmē'yi seçmiştik.

Genç Sokrates: Evet.

Yabancı: Gözeten epistēmē'yi de, bir kısmı cansız işleri, bir kısmı canlıları gözeten parçalara ayırdık. Böyle bölerek hep buraya kadar geldik; epistēmē olduğunu hiç unutmadık, ama hangi epistēmē olduğunu henüz yeterince kesinleştiremedik.

292b

ΞΕ. σκόπει δὴ σαφέστερον τῇδε ἑπόμενος.

ΝΕ. ΣΩ. πῇ;

ΞΕ. τῷ ῥηθέντι κατὰ πρώτας πότερον ἐμμενοῦμεν ἢ διαφωνήσομεν;

ΝΕ. ΣΩ. τῷ δὴ ποίῳ λέγεις;

ΞΕ. τὴν βασιλικὴν ἀρχὴν τῶν ἐπιστημῶν εἶναί τινα ἔφαμεν, οἶμαι.

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

ΞΕ. καὶ τούτων γε οὐχ ἁπασῶν, ἀλλὰ κριτικὴν δήπου τινὰ καὶ ἐπιστατικὴν ἐκ τῶν ἄλλων προειλόμεθα.

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

ΞΕ. κἀκ τῆς ἐπιστατικῆς τὴν μὲν ἐπʼ ἀψύχοις ἔργοις,

292cGenç Sokrates: Doğru söylüyorsun.

Yabancı: İşte tam şunu kavrıyor muyuz: önceki söylediklerimize uyacaksak, bu yönetimlerin ölçütü az kişi ya da çok kişi, rıza ya da zor, yoksulluk ya da zenginlik olmamalı; bir tür epistēmē olmalıdır.

292c

τὴν δʼ ἐπὶ ζῴοις· καὶ κατὰ τοῦτον δὴ τὸν τρόπον μερίζοντες δεῦρʼ ἀεὶ προεληλύθαμεν, ἐπιστήμης οὐκ ἐπιλανθανόμενοι, τὸ δʼ ἥτις οὐχ ἱκανῶς πω δυνάμενοι διακριβώσασθαι.

ΝΕ. ΣΩ. λέγεις ὀρθῶς.

ΞΕ. τοῦτʼ αὐτὸ τοίνυν ἆρʼ ἐννοοῦμεν, ὅτι τὸν ὅρον οὐκ ὀλίγους οὐδὲ πολλούς, οὐδὲ τὸ ἑκούσιον οὐδὲ τὸ ἀκούσιον, οὐδὲ πενίαν οὐδὲ πλοῦτον γίγνεσθαι περὶ αὐτῶν χρεών, ἀλλά τινα ἐπιστήμην, εἴπερ ἀκολουθήσομεν τοῖς πρόσθεν;

292dGenç Sokrates: Bunu yapmamak zaten imkânsız.

Yabancı: O hâlde şimdi zorunlu olarak şuna bakmalıyız: insanları yönetmeye dair epistēmē, ki edinilmesi belki en zor ve en büyük olanıdır, bu yönetimlerden hangisinde ortaya çıkar? Bunu görmeliyiz ki devlet adamı olduklarını iddia edip pek çok kişiyi buna inandıran, ama hiç de öyle olmayanlardan hangilerini basiretli kraldan ayırmamız gerektiğini görebilelim.

Genç Sokrates: Bunu yapmamız gerek; logos'umuz da bunu önceden söylemişti.

292d

ΝΕ. ΣΩ. ἀλλὰ μὴν τοῦτό γε ἀδύνατον μὴ ποιεῖν.

ΞΕ. ἐξ ἀνάγκης δὴ νῦν τοῦτο οὕτω σκεπτέον, ἐν τίνι ποτὲ τούτων ἐπιστήμη συμβαίνει γίγνεσθαι περὶ ἀνθρώπων ἀρχῆς, σχεδὸν τῆς χαλεπωτάτης καὶ μεγίστης κτήσασθαι. δεῖ γὰρ ἰδεῖν αὐτήν, ἵνα θεασώμεθα τίνας ἀφαιρετέον ἀπὸ τοῦ φρονίμου βασιλέως, οἳ προσποιοῦνται μὲν εἶναι πολιτικοὶ καὶ πείθουσι πολλούς, εἰσὶ δὲ οὐδαμῶς.

ΝΕ. ΣΩ. δεῖ γὰρ δὴ ποιεῖν τοῦτο, ὡς ὁ λόγος ἡμῖν προείρηκεν.

292eYabancı: Peki, bir şehirde halk kalabalığının bu epistēmē'yi edinebileceği düşünülebilir mi?

Genç Sokrates: Nasıl düşünülsün?

Yabancı: Ya bin kişilik bir şehirde yüz kişinin, hatta elli kişinin onu yeterince edinmesi mümkün mü?

Genç Sokrates: O zaman bütün tekhnē'lerin en kolayı bu olurdu. Biliyoruz ki bin kişiden, öteki Hellenlerin ustalarıyla boy ölçüşebilecek bu kadar usta dama oyuncusu asla çıkmaz; kral ise hiç çıkmaz. Çünkü krallık epistēmē'sine sahip olan kişiye, ister yönetsin ister yönetmesin, önceki logos'a göre yine de kral denmesi gerekir.

292e

ΞΕ. μῶν οὖν δοκεῖ πλῆθός γε ἐν πόλει ταύτην τὴν ἐπιστήμην δυνατὸν εἶναι κτήσασθαι;

ΝΕ. ΣΩ. καὶ πῶς;

ΞΕ. ἀλλʼ ἆρα ἐν χιλιάνδρῳ πόλει δυνατὸν ἑκατόν τινας ἢ καὶ πεντήκοντα αὐτὴν ἱκανῶς κτήσασθαι;

ΝΕ. ΣΩ. ῥᾴστη μεντἂν οὕτω γʼ εἴη πασῶν τῶν τεχνῶν· ἴσμεν γὰρ ὅτι χιλίων ἀνδρῶν ἄκροι πεττευταὶ τοσοῦτοι πρὸς τοὺς ἐν τοῖς ἄλλοις Ἕλλησιν οὐκ ἂν γένοιντό ποτε, μή τι δὴ βασιλῆς γε. δεῖ γὰρ δὴ τόν γε τὴν βασιλικὴν ἔχοντα ἐπιστήμην, ἄν τʼ ἄρχῃ καὶ ἐὰν μή, κατὰ τὸν ἔμπροσθε

293aYabancı: Güzel hatırladın. Bundan çıkan sonuca göre, sanırım, doğru yönetimi, doğru olduğu zaman, tek bir kişide, iki kişide ya da büsbütün az kişide aramalıyız.

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Bu kişiler, yönettikleri insanlar buna ister isteyerek ister istemeyerek boyun eğsin, ister yazılı kurallara göre ister yazısız yönetsinler, ister zengin ister yoksul olsunlar, şimdi düşündüğümüz gibi, hangi yönetimi sürdürüyorlarsa onu tekhnē'yle yönettiklerini kabul etmeliyiz. Hekimleri de en çok böyle görmüşüzdür. Bizi, biz isteyelim ya da istemeyelim, keserek, dağlayarak ya da başka bir acı vererek tedavi etsinler; yazılı kurallara uysunlar ya da uymasınlar; yoksul ya da zengin olsunlar, onlara yine de hekim deriz. Yeter ki işlerini tekhnē'yle yönetsinler; ister arındırarak ister başka bir yolla zayıflatarak ya da besleyip güçlendirerek, yalnızca bedenin iyiliği için onu daha kötü bir hâlden daha iyisine getirsinler ve her biri bakımını üstlendiği şeyi korusun.

293a

λόγον ὅμως βασιλικὸν προσαγορεύεσθαι.

ΞΕ. καλῶς ἀπεμνημόνευσας. ἑπόμενον δὲ οἶμαι τούτῳ τὴν μὲν ὀρθὴν ἀρχὴν περὶ ἕνα τινὰ καὶ δύο καὶ παντάπασιν ὀλίγους δεῖ ζητεῖν, ὅταν ὀρθὴ γίγνηται.

ΝΕ. ΣΩ. τί μήν;

ΞΕ. τούτους δέ γε, ἐάντε ἑκόντων ἄντʼ ἀκόντων ἄρχωσιν, ἐάντε κατὰ γράμματα ἐάντε ἄνευ γραμμάτων, καὶ ἐὰν πλουτοῦντες ἢ πενόμενοι, νομιστέον, ὥσπερ νῦν ἡγούμεθα, κατὰ τέχνην ἡντινοῦν ἀρχὴν ἄρχοντας. τοὺς ἰατροὺς

293b

δὲ οὐχ ἥκιστα νενομίκαμεν, ἐάντε ἑκόντας ἐάντε ἄκοντας ἡμᾶς ἰῶνται, τέμνοντες ἢ κάοντες ἤ τινα ἄλλην ἀλγηδόνα προσάπτοντες, καὶ ἐὰν κατὰ γράμματα ἢ χωρὶς γραμμάτων, καὶ ἐὰν πένητες ὄντες ἢ πλούσιοι, πάντως οὐδὲν ἧττον ἰατρούς φαμεν, ἕωσπερ ἂν ἐπιστατοῦντες τέχνῃ, καθαίροντες εἴτε ἄλλως ἰσχναίνοντες εἴτε καὶ αὐξάνοντες, ἂν μόνον ἐπʼ ἀγαθῷ τῷ τῶν σωμάτων, βελτίω ποιοῦντες ἐκ χειρόνων,

293cSanırım hekimliğin de, başka herhangi bir yönetimin de tek doğru ölçütünü bunda bulacağız, başka bir şeyde değil.

Genç Sokrates: Kesinlikle.

Yabancı: Öyleyse yönetimler arasında da, öyle görünüyor ki, öbürlerinden üstün biçimde doğru olan tek yönetim, yöneticilerin yalnızca öyle görünmekle kalmayıp gerçekten epistēmē sahibi olduğu yönetim olmalıdır. İster kanunlara göre ister kanunsuz yönetsinler, yönetilenler buna ister isteyerek ister istemeyerek boyun eğsin, kendileri ister yoksul ister zengin olsunlar; doğruluk bakımından bunların hiçbiri hiçbir şekilde hesaba katılmamalıdır.

293c

σῴζωσιν οἱ θεραπεύοντες ἕκαστοι τὰ θεραπευόμενα· ταύτῃ θήσομεν, ὡς οἶμαι, καὶ οὐκ ἄλλῃ, τοῦτον ὅρον ὀρθὸν εἶναι μόνον ἰατρικῆς καὶ ἄλλης ἡστινοσοῦν ἀρχῆς.

ΝΕ. ΣΩ. κομιδῇ μὲν οὖν.

ΞΕ. ἀναγκαῖον δὴ καὶ πολιτειῶν, ὡς ἔοικε, ταύτην ὀρθὴν διαφερόντως εἶναι καὶ μόνην πολιτείαν, ἐν ᾗ τις ἂν εὑρίσκοι τοὺς ἄρχοντας ἀληθῶς ἐπιστήμονας καὶ οὐ δοκοῦντας μόνον, ἐάντε κατὰ νόμους ἐάντε ἄνευ νόμων ἄρχωσι, καὶ ἑκόντων ἢ

293dGenç Sokrates: Güzel.

Yabancı: Şehri iyiliği için birilerini öldürerek ya da sürerek arındırsınlar; ya da arı oğulları gibi bir yerlere koloniler göndererek onu küçültsünler; ya da dışarıdan birilerini getirip vatandaş yaparak büyütsünler. Epistēmē'ye ve adil olana dayanarak şehri korudukları ve onu elden geldiğince daha kötüden daha iyiye götürdükleri sürece, o zaman ve bu ölçütlere göre bizim için tek doğru yönetim budur demeliyiz.

293d

ἀκόντων, καὶ πενόμενοι ἢ πλουτοῦντες, τούτων ὑπολογιστέον οὐδὲν οὐδαμῶς εἶναι κατʼ οὐδεμίαν ὀρθότητα.

ΝΕ. ΣΩ. καλῶς.

ΞΕ. καὶ ἐάντε γε ἀποκτεινύντες τινὰς ἢ καὶ ἐκβάλλοντες καθαίρωσιν ἐπʼ ἀγαθῷ τὴν πόλιν, εἴτε καὶ ἀποικίας οἷον σμήνη μελιττῶν ἐκπέμποντές ποι σμικροτέραν ποιῶσιν, ἤ τινας ἐπεισαγόμενοί ποθεν ἄλλους ἔξωθεν πολίτας ποιοῦντες αὐτὴν αὔξωσιν, ἕωσπερ ἂν ἐπιστήμῃ καὶ τῷ δικαίῳ προσχρώμενοι σῴζοντες ἐκ χείρονος βελτίω ποιῶσι κατὰ δύναμιν,

293eAdını andığımız öteki yönetimlerin ise meşru olmadığını, gerçekten var olmadığını, yalnızca bunu taklit ettiğini söylemeliyiz: iyi kanunlarla yönetildiğini söylediklerimiz onu daha güzel yönleriyle, ötekiler daha çirkin yönleriyle taklit etmiştir.

Genç Sokrates: Öteki söylenenler, yabancı, yerinde görünüyor; ama kanunsuz da yönetmek gerektiği sözünü duymak daha zor oldu.

Yabancı: Bu soruyu benden az önce sordun, Sokrates. Ben de sana bütün bunları kabul edip etmediğini, yoksa söylenenlerden bir kısmının seni rahatsız edip etmediğini soracaktım.

293e

ταύτην τότε καὶ κατὰ τοὺς τοιούτους ὅρους ἡμῖν μόνην ὀρθὴν πολιτείαν εἶναι ῥητέον· ὅσας δʼ ἄλλας λέγομεν, οὐ γνησίας οὐδʼ ὄντως οὔσας λεκτέον, ἀλλὰ μεμιμημένας ταύτην, ἃς μὲν ὡς εὐνόμους λέγομεν, ἐπὶ τὰ καλλίω, τὰς δὲ ἄλλας ἐπὶ τὰ αἰσχίονα [μεμιμῆσθαι].

ΝΕ. ΣΩ. τὰ μὲν ἄλλα, ὦ ξένε, μετρίως ἔοικεν εἰρῆσθαι· τὸ δὲ καὶ ἄνευ νόμων δεῖν ἄρχειν χαλεπώτερον ἀκούειν ἐρρήθη.

ΞΕ. μικρόν γε ἔφθης με ἐρόμενος, ὦ Σώκρατες. ἔμελλον

294aAma şimdi artık şu açık: kanunsuz yönetenlerin doğruluğu meselesini ele almak isteyeceğiz.

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Kanun koymanın bir bakıma krallık tekhnē'sine ait olduğu açık. Ama en iyisi, kanunların değil, phronēsis sahibi, krallık tekhnē'sini bilen adamın güçlü olmasıdır. Neden olduğunu biliyor musun?

Genç Sokrates: Ne demek istiyorsun?

Yabancı: Kanun, herkes için en iyi ve en adil olanı aynı anda tam olarak kapsayıp en iyisini buyurmaya hiçbir zaman güç yetiremez.

294a

γάρ σε διερωτήσειν ταῦτα πότερον ἀποδέχῃ πάντα, ἤ τι καὶ δυσχεραίνεις τῶν λεχθέντων· νῦν δʼ ἤδη φανερὸν ὅτι τοῦτο βουλησόμεθα τὸ περὶ τῆς τῶν ἄνευ νόμων ἀρχόντων ὀρθότητος διελθεῖν ἡμᾶς.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς γὰρ οὔ;

ΞΕ. τρόπον τινὰ μέντοι δῆλον ὅτι τῆς βασιλικῆς ἐστιν ἡ νομοθετική· τὸ δʼ ἄριστον οὐ τοὺς νόμους ἐστὶν ἰσχύειν ἀλλʼ ἄνδρα τὸν μετὰ φρονήσεως βασιλικόν. οἶσθʼ ὅπῃ;

ΝΕ. ΣΩ. πῇ δὴ λέγεις;

ΞΕ. ὅτι νόμος οὐκ ἄν ποτε δύναιτο τό τε ἄριστον καὶ

294bÇünkü insanlar da eylemler de birbirine benzemez ve insan işlerinden hiçbiri, deyim yerindeyse, hiçbir zaman yerinde durmaz. Bu yüzden hiçbir tekhnē, hiçbir konuda, bütün durumlar için ve her zaman geçerli basit bir hüküm koyamaz. Bunda anlaşıyoruz, değil mi?

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Oysa kanunun aşağı yukarı tam da buna yöneldiğini görüyoruz. Kanun, inatçı ve cahil bir insan gibidir: kimsenin kendi koyduğu düzene aykırı bir şey yapmasına, kimsenin soru sormasına izin vermez; birinin karşısına kendi buyurduğu kuraldan daha iyi, yeni bir durum çıksa bile.

294b

τὸ δικαιότατον ἀκριβῶς πᾶσιν ἅμα περιλαβὼν τὸ βέλτιστον ἐπιτάττειν· αἱ γὰρ ἀνομοιότητες τῶν τε ἀνθρώπων καὶ τῶν πράξεων καὶ τὸ μηδέποτε μηδὲν ὡς ἔπος εἰπεῖν ἡσυχίαν ἄγειν τῶν ἀνθρωπίνων οὐδὲν ἐῶσιν ἁπλοῦν ἐν οὐδενὶ περὶ ἁπάντων καὶ ἐπὶ πάντα τὸν χρόνον ἀποφαίνεσθαι τέχνην οὐδʼ ἡντινοῦν. ταῦτα δὴ συγχωροῦμέν που;

ΝΕ. ΣΩ. τί μήν;

ΞΕ. τὸν δέ γε νόμον ὁρῶμεν σχεδὸν ἐπʼ αὐτὸ τοῦτο

294cGenç Sokrates: Doğru; kanun her birimize gerçekten tam senin şimdi söylediğin gibi davranıyor.

Yabancı: O hâlde her zaman basit kalan bir şeyin, hiçbir zaman basit olmayan durumlara uygun düşmesi imkânsız değil mi?

Genç Sokrates: Öyle görünüyor.

Yabancı: Peki kanun en doğru şey değilse, neden kanun koymak zorunludur? Bunun sebebini bulmalıyız.

294c

συντείνοντα, ὥσπερ τινὰ ἄνθρωπον αὐθάδη καὶ ἀμαθῆ καὶ μηδένα μηδὲν ἐῶντα ποιεῖν παρὰ τὴν ἑαυτοῦ τάξιν, μηδʼ ἐπερωτᾶν μηδένα, μηδʼ ἄν τι νέον ἄρα τῳ συμβαίνῃ βέλτιον παρὰ τὸν λόγον ὃν αὐτὸς ἐπέταξεν.

ΝΕ. ΣΩ. ἀληθῆ· ποιεῖ γὰρ ἀτεχνῶς καθάπερ εἴρηκας νῦν ὁ νόμος ἡμῖν ἑκάστοις.

ΞΕ. οὐκοῦν ἀδύνατον εὖ ἔχειν πρὸς τὰ μηδέποτε ἁπλᾶ τὸ διὰ παντὸς γιγνόμενον ἁπλοῦν;

ΝΕ. ΣΩ. κινδυνεύει.

ΞΕ. διὰ τί δή ποτʼ οὖν ἀναγκαῖον νομοθετεῖν, ἐπειδήπερ

294dGenç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Başka şehirlerde olduğu gibi sizde de insanların topluca yaptığı idmanlar vardır, değil mi? Koşu ya da başka bir şey için, yarışmak amacıyla yapılan?

Genç Sokrates: Hem de pek çok.

Yabancı: Haydi şimdi, bu tür idmanların başında işini tekhnē'yle yapan eğitmenlerin verdiği buyrukları yeniden hatırlayalım.

Genç Sokrates: Neyi?

Yabancı: Herkese tek tek, kendi bedenine uygun olanı buyurarak ince ayrıntılarla uğraşmanın mümkün olmadığını düşünürler. Bunun yerine, bedenlere faydalı olanın düzenini daha kaba biçimde, çoğu durumda ve çoğu kişi için geçerli olacak şekilde koymak gerektiğine inanırlar.

294d

οὐκ ὀρθότατον ὁ νόμος; ἀνευρετέον τούτου τὴν αἰτίαν.

ΝΕ. ΣΩ. τί μήν;

ΞΕ. οὐκοῦν καὶ παρʼ ὑμῖν εἰσί τινες οἷαι καὶ ἐν ἄλλαις πόλεσιν ἁθρόων ἀνθρώπων ἀσκήσεις, εἴτε πρὸς δρόμον εἴτε πρὸς ἄλλο τι, φιλονικίας ἕνεκα;

ΝΕ. ΣΩ. καὶ πάνυ γε πολλαί.

ΞΕ. φέρε νῦν ἀναλάβωμεν πάλιν μνήμῃ τὰς τῶν τέχνῃ γυμναζόντων ἐπιτάξεις ἐν ταῖς τοιαύταις ἀρχαῖς.

ΝΕ. ΣΩ. τὸ ποῖον;

ΞΕ. ὅτι λεπτουργεῖν οὐκ ἐγχωρεῖν ἡγοῦνται καθʼ ἕνα ἕκαστον, τῷ σώματι τὸ προσῆκον ἑκάστῳ προστάττοντες,

294eGenç Sokrates: Güzel.

Yabancı: İşte bu yüzden topluluğa aynı zahmeti yüklerler; koşuya, güreşe ve bedenle ilgili bütün çalışmalara hepsini birlikte başlatır, birlikte bitirirler.

Genç Sokrates: Öyledir.

Yabancı: Kanun koyucuyu da böyle düşünelim. Sürülerin başında adil olan ve birbirleriyle yaptıkları anlaşmalar konusunda gözetim yapacak olan kanun koyucu, hepsine topluca buyruk verirken her birine tam olarak ona uygun olanı hiçbir zaman veremeyecektir.

294e

ἀλλὰ παχύτερον οἴονται δεῖν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ καὶ ἐπὶ πολλοὺς τὴν τοῦ λυσιτελοῦντος τοῖς σώμασι ποιεῖσθαι τάξιν.

ΝΕ. ΣΩ. καλῶς.

ΞΕ. διὸ δή γε καὶ ἴσους πόνους νῦν διδόντες ἁθρόοις ἅμα μὲν ἐξορμῶσιν, ἅμα δὲ καὶ καταπαύουσι δρόμου καὶ πάλης καὶ πάντων τῶν κατὰ τὰ σώματα πόνων.

ΝΕ. ΣΩ. ἔστι ταῦτα.

ΞΕ. καὶ τὸν νομοθέτην τοίνυν ἡγώμεθα, τὸν ταῖσιν ἀγέλαις ἐπιστατήσοντα τοῦ δικαίου πέρι καὶ τῶν πρὸς ἀλλήλους

295aGenç Sokrates: Akla yatkın olan bu.

Yabancı: Bence kanunu çoğunluk için, çoğu durumda geçerli olacak ve her birine aşağı yukarı, kaba bir biçimde uyacak şekilde koyacaktır; bunu ister yazıya geçirerek yapsın ister yazısız bırakıp atalardan kalma âdetlerle.

Genç Sokrates: Doğru.

Yabancı: Elbette doğru. Çünkü, Sokrates, bir insan bütün hayatı boyunca her bir kişinin yanında oturup ona uygun olanı tam olarak buyurabilecek güce nasıl sahip olabilir ki?

295a

συμβολαίων, μή ποθʼ ἱκανὸν γενήσεσθαι πᾶσιν ἁθρόοις προστάττοντα ἀκριβῶς ἑνὶ ἑκάστῳ τὸ προσῆκον ἀποδιδόναι.

ΝΕ. ΣΩ. τὸ γοῦν εἰκός.

ΞΕ. ἀλλὰ τὸ τοῖς πολλοῖς γε οἶμαι καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ καί πως οὑτωσὶ παχυτέρως ἑκάστοις τὸν νόμον θήσει, καὶ ἐν γράμμασιν ἀποδιδοὺς καὶ ἐν ἀγραμμάτοις, πατρίοις δὲ ἔθεσι νομοθετῶν.

ΝΕ. ΣΩ. ὀρθῶς.

ΞΕ. ὀρθῶς μέντοι. πῶς γὰρ ἄν τις ἱκανὸς γένοιτʼ ἄν

295bSanırım krallık epistēmē'sini gerçekten edinmiş biri bunu yapabilseydi, sözünü ettiğimiz bu kanunları yazarak kendi önüne engel koymaya pek yanaşmazdı.

Genç Sokrates: Hiç değilse şimdi söylenenlere bakılırsa, yabancı.

Yabancı: Daha çok da söylenecek olanlara bakılırsa, sevgili dostum.

Genç Sokrates: Hangilerine?

Yabancı: Şunlara. Kendi aramızda şöyle diyelim: bir hekim ya da bir beden eğitmeni yolculuğa çıkacak ve baktığı kişilerden, tahminine göre, uzunca bir süre uzak kalacak olsun. İdman yapanların ya da hastaların kendilerine verilen buyrukları hatırlamayacaklarını düşünerek onlar için hatırlatıcı notlar yazmak ister, değil mi?

295b

ποτε, ὦ Σώκρατες, ὥστε διὰ βίου ἀεὶ παρακαθήμενος ἑκάστῳ διʼ ἀκριβείας προστάττειν τὸ προσῆκον; ἐπεὶ τοῦτʼ ἂν δυνατὸς ὤν, ὡς οἶμαι, τῶν τὴν βασιλικὴν ὁστισοῦν ὄντως ἐπιστήμην εἰληφότων σχολῇ ποτʼ ἂν ἑαυτῷ θεῖτʼ ἐμποδίσματα γράφων τοὺς λεχθέντας τούτους νόμους.

ΝΕ. ΣΩ. ἐκ τῶν νῦν γοῦν, ὦ ξένε, εἰρημένων.

ΞΕ. μᾶλλον δέ γε, ὦ βέλτιστε, ἐκ τῶν μελλόντων ῥηθήσεσθαι.

ΝΕ. ΣΩ. τίνων δή;

ΞΕ. τῶν τοιῶνδε. εἴπωμεν γὰρ δὴ πρός γε ἡμᾶς αὐτοὺς

295cGenç Sokrates: Öyle.

Yabancı: Peki, beklediğinden daha kısa bir süre sonra dönerse? Rüzgârlar yüzünden ya da gökten gelen başka bir şey yüzünden işler umulmadık biçimde alışılmışın dışında gelişmiş, hastalar için daha iyi başka yollar ortaya çıkmışsa, yazıp bıraktığı notlara aykırı başka talimatlar vermeye cesaret etmez mi? Yoksa bir zamanlar kanun diye konmuş o eski hükümlerin dışına hiçbir zaman çıkılmaması gerektiğinde diretir mi? Ne kendisi başka buyruklar verir ne de hastanın yazılanlara aykırı bir şey yapmaya kalkışmasına göz yumar; sanki hekimliğe ve sağlığa uygun olan yalnız bunlarmış, başka türlü olanlar ise hastalık getirir ve tekhnē'ye aykırıymış gibi. Epistēmē'ye ve gerçek bir tekhnē'ye dayanan herhangi bir işte böyle bir şey olsa, bu türden kanun koymalar her bakımdan alay konusu olmaz mı?

295c

ἰατρὸν μέλλοντα ἢ καί τινα γυμναστικὸν ἀποδημεῖν καὶ ἀπέσεσθαι τῶν θεραπευομένων συχνόν, ὡς οἴοιτο, χρόνον, μὴ μνημονεύσειν οἰηθέντα τὰ προσταχθέντα τοὺς γυμναζομένους ἢ τοὺς κάμνοντας, ὑπομνήματα γράφειν ἂν ἐθέλειν αὐτοῖς, ἢ πῶς;

ΝΕ. ΣΩ. οὕτως.

ΞΕ. τί δʼ εἰ παρὰ δόξαν ἐλάττω χρόνον ἀποδημήσας ἔλθοι πάλιν; ἆρʼ οὐκ ἂν παρʼ ἐκεῖνα τὰ γράμματα τολμήσειεν ἄλλʼ ὑποθέσθαι, συμβαινόντων ἄλλων βελτιόνων τοῖς κάμνουσι

295d

διὰ πνεύματα ἤ τι καὶ ἄλλο παρὰ τὴν ἐλπίδα τῶν ἐκ Διὸς ἑτέρως πως τῶν εἰωθότων γενόμενα, καρτερῶν δʼ ἂν ἡγοῖτο δεῖν μὴ ἐκβαίνειν τἀρχαῖά ποτε νομοθετηθέντα μήτε αὐτὸν προστάττοντα ἄλλα μήτε τὸν κάμνοντα ἕτερα τολμῶντα παρὰ τὰ γραφέντα δρᾶν, ὡς ταῦτα ὄντα ἰατρικὰ καὶ ὑγιεινά, τὰ δὲ ἑτέρως γιγνόμενα νοσώδη τε καὶ οὐκ ἔντεχνα· ἢ πᾶν τὸ τοιοῦτον ἔν γε ἐπιστήμῃ συμβαῖνον καὶ

295eGenç Sokrates: Kesinlikle olur.

Yabancı: Peki ya adil olanı ve adil olmayanı, güzel olanı ve çirkin olanı, iyi olanı ve kötü olanı yazıya geçirmiş ya da yazısız kanun olarak koymuş biri? Bu kanunları, her şehirde kanun yazanların kanunlarına göre güdülen insan sürüleri için koymuştur. Şimdi bunları tekhnē ile yazmış olan o kişi ya da ona benzeyen başka biri çıkıp gelse, ona bunlara aykırı başka buyruklar vermek gerçekten yasak mı olsun? Yoksa bu yasak da gerçekte öncekinden hiç de az gülünç görünmez mi?

295e

ἀληθεῖ τέχνῃ περὶ ἅπαντα παντάπασι γέλως ἂν ὁ μέγιστος γίγνοιτο τῶν τοιούτων νομοθετημάτων;

ΝΕ. ΣΩ. παντάπασι μὲν οὖν.

ΞΕ. τῷ δὲ τὰ δίκαια δὴ καὶ ἄδικα καὶ καλὰ καὶ αἰσχρὰ καὶ ἀγαθὰ καὶ κακὰ γράψαντι καὶ ἄγραφα νομοθετήσαντι ταῖς τῶν ἀνθρώπων ἀγέλαις, ὁπόσαι κατὰ πόλιν ἐν ἑκάσταις νομεύονται κατὰ τοὺς τῶν γραψάντων νόμους, ἂν ὁ μετὰ τέχνης γράψας ἤ τις ἕτερος ὅμοιος ἀφίκηται, μὴ ἐξέστω δὴ

296aGenç Sokrates: Elbette görünür.

Yabancı: Böyle bir durum için çoğunluğun ne dediğini biliyor musun?

Genç Sokrates: Şu an aklıma gelmiyor doğrusu.

Yabancı: Kulağa hoş gelen bir söz ama. Derler ki biri öncekilerin koyduklarından daha iyi kanunlar biliyorsa, bunları kendi şehrine ancak onu ikna ederek koymalıdır, başka türlü değil.

Genç Sokrates: Ne yani, doğru değil mi?

296a

παρὰ ταῦτα ἕτερα προστάττειν; ἢ καὶ τοῦτο τὸ ἀπόρρημα οὐδὲν ἧττον ἂν ἐκείνου τῇ ἀληθείᾳ γελοῖον φαίνοιτο;

ΝΕ. ΣΩ. τί μήν;

ΞΕ. οἶσθʼ οὖν ἐπὶ τῷ τοιούτῳ λόγον τὸν παρὰ τῶν πολλῶν λεγόμενον;

ΝΕ. ΣΩ. οὐκ ἐννοῶ νῦν γʼ οὕτως.

ΞΕ. καὶ μὴν εὐπρεπής. φασὶ γὰρ δὴ δεῖν, εἴ τις γιγνώσκει παρὰ τοὺς τῶν ἔμπροσθεν βελτίους νόμους, νομοθετεῖν τὴν ἑαυτοῦ πόλιν ἕκαστον πείσαντα, ἄλλως δὲ μή.

ΝΕ. ΣΩ. τί οὖν; οὐκ ὀρθῶς;

296bYabancı: Belki doğrudur. Ama biri ikna etmeden daha iyi olanı zorla yaptırırsa, söyle bakalım, bu zorlamanın adı ne olur? Yok, hemen cevap verme; önce daha önceki örneklere bakalım.

Genç Sokrates: Hangi örneklere?

Yabancı: Diyelim ki tekhnē'sine hakkıyla sahip bir hekim, tedavi ettiği kişiyi ikna edemiyor, ama bir çocuğu, bir erkeği ya da bir kadını yazılı kurallara aykırı olarak daha iyi olanı yapmaya zorluyor. Bu zorlamanın adı ne olur? Ona her ad verilebilir ama tekhnē'ye aykırı hata, hastalık getiren hata denemez, değil mi? Zorlanan kişi için de bu konuda her şey doğru olarak söylenebilir, yalnız zorlayan hekimlerin elinden hastalık getiren, tekhnē'ye aykırı şeyler çektiği söylenemez.

296b

ΞΕ. ἴσως. ἂν δʼ οὖν μὴ πείθων τις βιάζηται τὸ βέλτιον, ἀπόκριναι, τί τοὔνομα τῆς βίας ἔσται; μὴ μέντοι πω, περὶ δὲ τῶν ἔμπροσθεν πρότερον.

ΝΕ. ΣΩ. ποῖον δὴ λέγεις;

ΞΕ. ἄν τις ἄρα μὴ πείθων τὸν ἰατρευόμενον, ἔχων δὲ ὀρθῶς τὴν τέχνην, παρὰ τὰ γεγραμμένα τὸ βέλτιον ἀναγκάζῃ δρᾶν παῖδα ἤ τινα ἄνδρα ἢ καὶ γυναῖκα, τί τοὔνομα τῆς βίας ἔσται ταύτης; ἆρʼ οὐ πᾶν μᾶλλον ἢ τὸ παρὰ τὴν τέχνην λεγόμενον ἁμάρτημα τὸ νοσῶδες; καὶ πάντα ὀρθῶς

296cGenç Sokrates: Çok doğru söylüyorsun.

Yabancı: Peki, siyaset tekhnē'sine aykırı hata dediğimiz şey nedir bizce? Çirkin, kötü ve adil olmayan şey değil mi?

Genç Sokrates: Kesinlikle öyle.

Yabancı: Şimdi de yazılı kanunlara ve atalardan kalma âdetlere aykırı olarak, öncekilerden daha adil, daha iyi ve daha güzel başka şeyler yapmaya zorlanan insanları düşün. Bunlar böyle bir zorlamayı kınayacak olsalar, kınamaları en gülünç söz olmak istemiyorsa, her seferinde başka her şeyi söyleyebilir; ama zorlananların, zorlayanların elinden çirkin, adil olmayan ve kötü şeyler çektiğini söyleyemez, değil mi?

296c

εἰπεῖν ἔστι πρότερον τῷ βιασθέντι περὶ τὸ τοιοῦτον πλὴν ὅτι νοσώδη καὶ ἄτεχνα πέπονθεν ὑπὸ τῶν βιασαμένων ἰατρῶν;

ΝΕ. ΣΩ. ἀληθέστατα λέγεις.

ΞΕ. τί δὲ ἡμῖν δὴ τὸ παρὰ τὴν πολιτικὴν τέχνην ἁμάρτημα λεγόμενόν ἐστιν; ἆρʼ οὐ τὸ αἰσχρὸν καὶ [τὸ] κακὸν καὶ ἄδικον;

ΝΕ. ΣΩ. παντάπασί γε.

ΞΕ. τῶν δὴ βιασθέντων παρὰ τὰ γεγραμμένα καὶ πάτρια δρᾶν ἕτερα δικαιότερα καὶ ἀμείνω καὶ καλλίω τῶν ἔμπροσθεν,

296dGenç Sokrates: Çok doğru söylüyorsun.

Yabancı: Peki, zorlayan zenginse zorla yaptırılan şeyler adil, yoksulsa adil olmayan mı olur? Yoksa biri, ister ikna ederek ister etmeyerek, ister zengin ister yoksul olsun, ister yazılı kurallara uyarak ister onlara aykırı olarak faydalı olanı yapıyorsa, bu konuda da doğru bir şehir yönetiminin en hakiki ölçütü bu olmalı değil mi? Bilge ve iyi adam yönettiklerinin işini bu ölçüte göre görecektir. Nasıl ki dümenci gemiyle tayfaların faydasını her an gözeterek, yazılı kurallar koymadan, tekhnē'sini kanun yerine koyarak yol arkadaşlarını kurtarır, aynı şekilde böyle yönetmeyi bilenlerin elinde de, tekhnē'nin gücünü kanunlardan üstün tutmaları sayesinde doğru bir yönetim ortaya çıkmaz mı? Aklı başında yöneticiler ne yaparlarsa yapsınlar hata etmiş olmazlar, yeter ki tek bir büyük şeyi gözetsinler: nous ve tekhnē ile her zaman en adil olanı şehirdekilere dağıtarak onları kurtarabilsinler ve elden geldiğince daha kötü hâlden daha iyi hâle getirebilsinler.

296d

φέρε, τὸν τῶν τοιούτων αὖ ψόγον περὶ τῆς τοιαύτης βίας, ἆρʼ, εἰ μέλλει μὴ καταγελαστότατος εἶναι πάντων, πάντʼ αὐτῷ μᾶλλον λεκτέον ἑκάστοτε πλὴν ὡς αἰσχρὰ καὶ ἄδικα καὶ κακὰ πεπόνθασιν οἱ βιασθέντες ὑπὸ τῶν βιασαμένων;

ΝΕ. ΣΩ. ἀληθέστατα λέγεις.

ΞΕ. ἀλλʼ ἆρα ἐὰν μὲν πλούσιος ὁ βιασάμενος ᾖ, δίκαια, ἂν δʼ ἄρα πένης, ἄδικα τὰ βιασθέντα ἐστίν; ἢ κἂν πείσας κἂν μὴ πείσας τις, πλούσιος ἢ πένης, ἢ κατὰ γράμματα ἢ

296e

παρὰ γράμματα, δρᾷ [μὴ σύμφορα ἢ] σύμφορα, τοῦτον δεῖ καὶ περὶ ταῦτα τὸν ὅρον εἶναι τόν γε ἀληθινώτατον ὀρθῆς πόλεως διοικήσεως, ὃν ὁ σοφὸς καὶ ἀγαθὸς ἀνὴρ διοικήσει τὸ τῶν ἀρχομένων;

ΞΕ. ὥσπερ ὁ κυβερνήτης τὸ τῆς νεὼς καὶ

297a

ναυτῶν ἀεὶ συμφέρον παραφυλάττων, οὐ γράμματα τιθεὶς ἀλλὰ τὴν τέχνην νόμον παρεχόμενος, σῴζει τοὺς συνναύτας, οὕτω καὶ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον τοῦτον παρὰ τῶν οὕτως ἄρχειν δυναμένων ὀρθὴ γίγνοιτʼ ἂν πολιτεία, τὴν τῆς τέχνης ῥώμην τῶν νόμων παρεχομένων κρείττω; καὶ πάντα ποιοῦσι τοῖς ἔμφροσιν ἄρχουσιν οὐκ ἔστιν ἁμάρτημα, μέχριπερ ἂν

297bGenç Sokrates: Şimdi söylenenlere karşı itiraz edilemez.

Yabancı: Şunlara da itiraz edilmemeli.

Genç Sokrates: Hangilerine?

Yabancı: Hangi kalabalık olursa olsun, böyle bir epistēmē'yi edinip bir şehri nous ile yönetebilecek hâle asla gelemez. Tek doğru yönetimi küçük bir yerde, az kişide, hatta tek kişide aramak gerekir; ötekileri ise, az önce de söylendiği gibi, onun taklitleri saymalıyız: kimi onu daha güzele, kimi daha çirkine doğru taklit eder.

297b

ἓν μέγα φυλάττωσι, τὸ μετὰ νοῦ καὶ τέχνης δικαιότατον ἀεὶ διανέμοντες τοῖς ἐν τῇ πόλει σῴζειν τε αὐτοὺς οἷοί τε ὦσιν καὶ ἀμείνους ἐκ χειρόνων ἀποτελεῖν κατὰ τὸ δυνατόν;

ΝΕ. ΣΩ. οὐκ ἔστʼ ἀντειπεῖν παρά γε ἃ νῦν εἴρηται.

ΞΕ. καὶ μὴν πρὸς ἐκεῖνα οὐδὲ ἀντιρρητέον.

ΝΕ. ΣΩ. τὰ ποῖα εἶπες;

ΞΕ. ὡς οὐκ ἄν ποτε πλῆθος οὐδʼ ὡντινωνοῦν τὴν τοιαύτην λαβὸν ἐπιστήμην οἷόν τʼ ἂν γένοιτο μετὰ νοῦ διοικεῖν

297cGenç Sokrates: Bunu nasıl, ne demek istiyorsun? Taklitlerle ilgili söyleneni demin de pek anlamamıştım.

Yabancı: Bu meseleyi açıp yarı yolda bırakmak, sonuna kadar götürüp bugün bu konuda yapılan hatayı göstermemek hiç de küçük bir kusur olmaz.

297c

πόλιν, ἀλλὰ περὶ σμικρόν τι καὶ ὀλίγον καὶ τὸ ἕν ἐστι ζητητέον τὴν μίαν ἐκείνην πολιτείαν τὴν ὀρθήν, τὰς δʼ ἄλλας μιμήματα θετέον, ὥσπερ καὶ ὀλίγον πρότερον ἐρρήθη, τὰς μὲν ἐπὶ τὰ καλλίονα, τὰς δʼ ἐπὶ τὰ αἰσχίω μιμουμένας ταύτην.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς τί τοῦτʼ εἴρηκας; οὐδὲ γὰρ ἄρτι δῆθεν κατέμαθον τὸ περὶ τῶν μιμημάτων.

ΞΕ. καὶ μὴν οὐ φαῦλόν γε, ἂν κινήσας τις τοῦτον τὸν λόγον αὐτοῦ καταβάλῃ καὶ μὴ διελθὼν ἐνδείξηται τὸ νῦν

297dGenç Sokrates: Hangi hatayı?

Yabancı: Aramamız gereken şey şöyle bir şey: pek alışık olmadığımız, görmesi de kolay olmayan bir şey. Yine de onu yakalamaya çalışalım. Bak şimdi: söylediğimiz bu yönetim tek doğru yönetim olduğuna göre, ötekilerin ayakta kalmak için onun yazılı kanunlarını kullanmaları ve bugün övülen şeyi —en doğrusu olmasa da— yapmaları gerektiğini biliyor musun?

Genç Sokrates: Hangi şeyi?

297d

γιγνόμενον ἁμάρτημα περὶ αὐτό.

ΝΕ. ΣΩ. ποῖον δή;

ΞΕ. τοιόνδε τι δεῖ γε ζητεῖν, οὐ πάνυ σύνηθες οὐδὲ ῥᾴδιον ἰδεῖν· ὅμως μὴν πειρώμεθα λαβεῖν αὐτό. φέρε γάρ· ὀρθῆς ἡμῖν μόνης οὔσης ταύτης τῆς πολιτείας ἣν εἰρήκαμεν, οἶσθʼ ὅτι τὰς ἄλλας δεῖ τοῖς ταύτης συγγράμμασι χρωμένας οὕτω σῴζεσθαι, δρώσας τὸ νῦν ἐπαινούμενον, καίπερ οὐκ ὀρθότατον ὄν;

ΝΕ. ΣΩ. τὸ ποῖον;

297eYabancı: Şehirdekilerden hiç kimsenin kanunlara aykırı hiçbir şey yapmaya kalkışmamasını, kalkışanın da ölümle ve en ağır cezaların hepsiyle cezalandırılmasını. Az önce söylediğimiz birinci yolu bir kenara bırakırsak, ikinci yol olarak en doğru ve en güzel olan budur. Şimdi ikinci dediğimiz bu yolun nasıl ortaya çıktığını sonuna kadar inceleyelim. Ne dersin?

Genç Sokrates: Elbette inceleyelim.

Yabancı: O hâlde krallık vasfı taşıyan yöneticileri hep benzetmek zorunda olduğumuz örneklere yeniden dönelim.

Genç Sokrates: Hangilerine?

Yabancı: Soylu dümenciye ve "başka birçok insana bedel" hekime. Bunlarla bir sahne kurup ona bakalım.

Genç Sokrates: Nasıl bir sahne?

297e

ΞΕ. τὸ παρὰ τοὺς νόμους μηδὲν μηδένα τολμᾶν ποιεῖν τῶν ἐν τῇ πόλει, τὸν τολμῶντα δὲ θανάτῳ ζημιοῦσθαι καὶ πᾶσι τοῖς ἐσχάτοις. καὶ τοῦτʼ ἔστιν ὀρθότατα καὶ κάλλιστʼ ἔχον ὡς δεύτερον, ἐπειδὰν τὸ πρῶτόν τις μεταθῇ τὸ νυνδὴ ῥηθέν· ᾧ δὲ τρόπῳ γεγονός ἐστι τοῦτο ὃ δὴ δεύτερον ἐφήσαμεν, διαπερανώμεθα. ἦ γάρ;

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΞΕ. εἰς δὴ τὰς εἰκόνας ἐπανίωμεν πάλιν, αἷς ἀναγκαῖον ἀπεικάζειν ἀεὶ τοὺς βασιλικοὺς ἄρχοντας.

ΝΕ. ΣΩ. ποίας;

ΞΕ. τὸν γενναῖον κυβερνήτην καὶ τὸν ἑτέρων πολλῶν ἀντάξιον ἰατρόν. κατίδωμεν γὰρ δή τι σχῆμα ἐν τούτοις αὐτοῖς πλασάμενοι.

ΝΕ. ΣΩ. ποῖόν τι;

298aYabancı: Şöyle: Diyelim ki hepimiz, onların elinden korkunç şeyler çektiğimizi düşünmeye başladık. Bu ikisi, kimimizi kurtarmak isterlerse onu kurtarıyor, kimimize zarar vermek isterlerse keserek, dağlayarak, kendilerine haraç gibi masraf getirmemizi buyurarak zarar veriyorlar. Bu paranın ancak küçük bir kısmını hastaya harcıyor ya da hiç harcamıyor, kalanını kendileri ve köleleri kullanıyorlar. Sonunda da hastanın ya akrabalarından ya da düşmanlarından ücret olarak para alıp onu öldürüyorlar.

298a

ΞΕ. τοιόνδε· οἷον εἰ πάντες περὶ αὐτῶν διανοηθεῖμεν ὅτι δεινότατα ὑπʼ αὐτῶν πάσχομεν. ὃν μὲν γὰρ ἂν ἐθελήσωσιν ἡμῶν τούτων ἑκάτεροι σῴζειν, ὁμοίως δὴ σῴζουσιν, ὃν δʼ ἂν λωβᾶσθαι βουληθῶσιν, λωβῶνται τέμνοντες καὶ κάοντες καὶ προστάττοντες ἀναλώματα φέρειν παρʼ ἑαυτοὺς οἷον φόρους, ὧν σμικρὰ μὲν εἰς τὸν κάμνοντα καὶ οὐδὲν ἀναλίσκουσιν, τοῖς δʼ ἄλλοις αὐτοί τε καὶ οἱ οἰκέται χρῶνται· καὶ

298bDümenciler de bunun gibi sayısız kötülük yapıyorlar: bir tuzak kurup demir alırken yolcuları karada yapayalnız bırakıyorlar, açık denizde hata yapıp onları denize atıyorlar ve daha başka kötülükler işliyorlar. Şimdi bunları düşünüp onlar hakkında şöyle bir karar aldığımızı varsayalım: Bu iki tekhnē'den hiçbirinin artık ne kölelere ne de hür insanlara mutlak yetkiyle hükmetmesine izin vermeyelim. Kendi aramızdan bir meclis toplayalım; bu ya bütün halk olsun ya da yalnız zenginler. İşin ehli olmayanlar da, başka zanaatkârlar da gemi yolculuğu ve hastalıklar hakkında görüş bildirebilsin: hastalara ilaçları ve hekimlik aletlerini nasıl uygulamamız gerektiği; gemileri ve gemicilik araçlarını gemilerin ihtiyacı için nasıl kullanacağımız; yolculuğun kendisinde rüzgârlardan ve denizden gelen tehlikelere, korsanlarla karşılaşmaya karşı ne yapacağımız; bir yerde uzun savaş gemileriyle başka böyle gemilere karşı deniz savaşı vermek gerekirse ne yapılacağı hakkında. Kalabalığın bu konularda doğru bulduğu şeyleri —ister birtakım hekimler ve dümenciler, ister işin ehli olmayan başka kişiler öğüt vermiş olsun— kanun levhalarına ve dikilitaşlara yazalım, bazılarını da yazısız, atalardan kalma âdetler olarak koyalım ve bundan sonra her zaman denize de bunlara göre açılalım, hastaları da bunlara göre tedavi edelim.

298b

δὴ καὶ τελευτῶντες ἢ παρὰ συγγενῶν ἢ παρά τινων ἐχθρῶν τοῦ κάμνοντος χρήματα μισθὸν λαμβάνοντες ἀποκτεινύασιν. οἵ τʼ αὖ κυβερνῆται μυρία ἕτερα τοιαῦτα ἐργάζονται, καταλείποντές τε ἔκ τινος ἐπιβουλῆς ἐν ταῖς ἀναγωγαῖς ἐρήμους, καὶ σφάλματα ποιοῦντες ἐν τοῖς πελάγεσιν ἐκβάλλουσιν εἰς τὴν θάλατταν, καὶ ἕτερα κακουργοῦσιν. εἰ δὴ ταῦτα διανοηθέντες βουλευσαίμεθα περὶ αὐτῶν βουλήν τινα, τούτων

298c

τῶν τεχνῶν μηκέτι ἐπιτρέπειν ἄρχειν αὐτοκράτορι μηδετέρᾳ μήτʼ οὖν δούλων μήτʼ ἐλευθέρων, συλλέξαι δʼ ἐκκλησίαν ἡμῶν αὐτῶν, ἢ σύμπαντα τὸν δῆμον ἢ τοὺς πλουσίους μόνον, ἐξεῖναι δὲ καὶ ἰδιωτῶν καὶ τῶν ἄλλων δημιουργῶν περί τε πλοῦ καὶ περὶ νόσων γνώμην ξυμβαλέσθαι καθʼ ὅτι χρὴ τοῖς φαρμάκοις ἡμᾶς καὶ τοῖς ἰατρικοῖς ὀργάνοις πρὸς τοὺς κάμνοντας χρῆσθαι, καὶ δὴ καὶ τοῖς πλοίοις τε αὐτοῖς καὶ

298d

τοῖς ναυτικοῖς ὀργάνοις εἰς τὴν τῶν πλοίων χρείαν καὶ περὶ τοὺς κινδύνους τούς τε πρὸς αὐτὸν τὸν πλοῦν ἀνέμων καὶ θαλάττης πέρι καὶ πρὸς τὰς τοῖς λῃσταῖς ἐντεύξεις, καὶ ἐὰν ναυμαχεῖν ἄρα δέῃ που μακροῖς πλοίοις πρὸς ἕτερα τοιαῦτα· τὰ δὲ τῷ πλήθει δόξαντα περὶ τούτων, εἴτε τινῶν ἰατρῶν καὶ κυβερνητῶν εἴτʼ ἄλλων ἰδιωτῶν συμβουλευόντων, γράψαντας

298eGenç Sokrates: Ne tuhaf şeyler söyledin!

Yabancı: Üstelik her yıl kalabalığın içinden, ister zenginlerden ister bütün halktan, kurada kime çıkarsa o yönetici olarak atansın; atanan yöneticiler de gemileri yazılı kurallara göre yönetip hastaları yazılı kurallara göre iyileştirsin.

Genç Sokrates: Bu daha da beter.

Yabancı: Ardından geleni de gör şimdi. Her yöneticinin yılı dolunca, ya zenginlerden önceden seçilmiş ya da yine bütün halktan kurayla belirlenmiş adamlardan mahkemeler kurmak, görevden ayrılan yöneticileri bunların önüne çıkarıp hesap sormak gerekecek. Dileyen herkes, filancanın o yıl gemileri yazılı kurallara ya da ataların eski âdetlerine göre yönetmediğini ileri sürerek onu suçlayabilecek; hastaları tedavi edenler için de aynı şey geçerli olacak. Mahkûm edilenlerin hangisinin ne ceza çekeceğine ya da ne kadar para ödeyeceğine de mahkeme karar verecek.

298e

ἐν κύρβεσί τισι καὶ στήλαις, τὰ δὲ καὶ ἄγραφα πάτρια θεμένους ἔθη, κατὰ ταῦτα ἤδη πάντα τὸν ἔπειτα χρόνον ναυτίλλεσθαι καὶ τὰς τῶν καμνόντων θεραπείας ποιεῖσθαι.

ΝΕ. ΣΩ. κομιδῇ γε εἴρηκας ἄτοπα.

ΞΕ. κατʼ ἐνιαυτὸν δέ γε ἄρχοντας καθίστασθαι τοῦ πλήθους, εἴτε ἐκ τῶν πλουσίων εἴτε ἐκ τοῦ δήμου παντός, ὃς ἂν κληρούμενος λαγχάνῃ· τοὺς δὲ καταστάντας ἄρχοντας ἄρχειν κατὰ τὰ γράμματα κυβερνῶντας τὰς ναῦς καὶ τοὺς κάμνοντας ἰωμένους.

ΝΕ. ΣΩ. ταῦτʼ ἔτι χαλεπώτερα.

ΞΕ. θεῶ δὴ καὶ τὸ μετὰ ταῦτα ἑπόμενον. ἐπειδὰν γὰρ δὴ τῶν ἀρχόντων ἑκάστοις ὁ ἐνιαυτὸς ἐξέλθῃ, δεήσει δικαστήρια καθίσαντας ἀνδρῶν, ἢ τῶν πλουσίων ἐκ προκρίσεως ἢ

299aGenç Sokrates: Böyle şartlar altında yöneticiliği kendi isteğiyle üstlenen kişi, başına ne gelse ve ne ödemek zorunda kalsa tam da hak etmiş olur.

299a

σύμπαντος αὖ τοῦ δήμου τοὺς λαχόντας, εἰς τούτους εἰσάγειν τοὺς ἄρξαντας καὶ εὐθύνειν, κατηγορεῖν δὲ τὸν βουλόμενον ὡς οὐ κατὰ τὰ γράμματα τὸν ἐνιαυτὸν ἐκυβέρνησε τὰς ναῦς οὐδὲ κατὰ τὰ παλαιὰ τῶν προγόνων ἔθη· ταὐτὰ δὲ ταῦτα καὶ περὶ τῶν τοὺς κάμνοντας ἰωμένων· ὧν δʼ ἂν καταψηφισθῇ τιμᾶν ὅτι χρὴ παθεῖν αὐτῶν τινας ἢ ἀποτίνειν.

ΝΕ. ΣΩ. οὐκοῦν ὅ γʼ ἐθέλων καὶ ἑκὼν ἐν τοῖς τοιούτοις

299bYabancı: Bütün bunlara bir kanun daha eklemek gerekecek: Biri dümencilik ve gemicilik konusunda ya da sağlık ve hekimliğin hakikati hakkında, rüzgârlar, sıcaklar ve soğuklar üzerine yazılı kuralların dışında araştırma yaparken ve bu tür konularda herhangi bir incelik kurcalarken görülürse, önce ona hekim de dümenci de denmeyecek; gök olaylarıyla uğraşan biri, boşboğaz bir sofist denecek. Sonra, başka gençleri baştan çıkardığı, onları dümenciliğe ve hekimliğe kanunlara göre değil, gemilere ve hastalara mutlak yetkiyle hükmetmek üzere el atmaya ikna ettiği gerekçesiyle, isteyen ve buna hakkı olan herkes ona dava açıp onu bir mahkemeye çıkarabilecek.

299b

ἄρχειν δικαιότατʼ ἂν ὁτιοῦν πάσχοι καὶ ἀποτίνοι.

ΞΕ. καὶ τοίνυν ἔτι δεήσει θέσθαι νόμον ἐπὶ πᾶσι τούτοις, ἄν τις κυβερνητικὴν καὶ τὸ ναυτικὸν ἢ τὸ ὑγιεινὸν καὶ ἰατρικῆς ἀλήθειαν περὶ πνεύματά τε καὶ θερμὰ καὶ ψυχρὰ ζητῶν φαίνηται παρὰ τὰ γράμματα καὶ σοφιζόμενος ὁτιοῦν περὶ τὰ τοιαῦτα, πρῶτον μὲν μήτε ἰατρικὸν αὐτὸν μήτε κυβερνητικὸν ὀνομάζειν ἀλλὰ μετεωρολόγον, ἀδολέσχην τινὰ σοφιστήν, εἶθʼ ὡς διαφθείροντα ἄλλους νεωτέρους καὶ ἀναπείθοντα

299cKanunlara ve yazılı kurallara aykırı olarak gençleri ya da yaşlıları ikna ettiği kanaatine varılırsa, en ağır cezalarla cezalandırılacak. Gerekçe de şu olacak: Kimse kanunlardan daha bilge olmamalıdır; hekimliği ve sağlığı, dümenciliği ve gemiciliği bilmeyen yoktur, çünkü yazılı kurallar ve yerleşmiş, atalardan kalma âdetler ortadadır; isteyen herkes bunları öğrenebilir.

299c

ἐπιτίθεσθαι κυβερνητικῇ καὶ ἰατρικῇ μὴ κατὰ νόμους, ἀλλʼ αὐτοκράτορας ἄρχειν τῶν πλοίων καὶ τῶν νοσούντων, γραψάμενον εἰσάγειν τὸν βουλόμενον οἷς ἔξεστιν εἰς δή τι δικαστήριον· ἂν δὲ παρὰ τοὺς νόμους καὶ τὰ γεγραμμένα δόξῃ πείθειν εἴτε νέους εἴτε πρεσβύτας, κολάζειν τοῖς ἐσχάτοις. οὐδὲν γὰρ δεῖν τῶν νόμων εἶναι σοφώτερον· οὐδένα γὰρ ἀγνοεῖν τό τε ἰατρικὸν καὶ τὸ ὑγιεινὸν οὐδὲ τὸ κυβερνητικὸν καὶ ναυτικόν· ἐξεῖναι γὰρ τῷ βουλομένῳ μανθάνειν

299dYabancı: Peki Sokrates, söylediğimiz bu şeyler bu epistēmē'ler için böyle yapılsa; komutanlık, her türlü avcılık, resim ya da taklit sanatının herhangi bir kolu, marangozluk ve her türlü alet yapımı, çiftçilik ve bitkilerle ilgili bütün tekhnē için de yapılsa; ya da at yetiştirmenin, bütün sürü bakımının, kâhinliğin, hizmet sanatının kapsadığı her dalın, dama oyununun yahut yalın sayılarla, düzlemlerle, derinlikle ya da hızlarla uğraşan bütün hesap biliminin yazılı kurallara göre yürüdüğünü görsek, ne olurdu? Bütün bunlar tekhnē'ye göre değil de yazılı kurallara göre böyle yapılsa, ortaya nasıl bir şey çıkardı?

299d

γεγραμμένα καὶ πάτρια ἔθη κείμενα. ταῦτα δὴ περί τε ταύτας τὰς ἐπιστήμας εἰ γίγνοιτο οὕτως ὡς λέγομεν, ὦ Σώκρατες, καὶ στρατηγικῆς καὶ συμπάσης ἡστινοσοῦν θηρευτικῆς καὶ γραφικῆς ἢ συμπάσης μέρος ὁτιοῦν μιμητικῆς καὶ τεκτονικῆς καὶ συνόλης ὁποιασοῦν σκευουργίας ἢ καὶ γεωργίας καὶ τῆς περὶ τὰ φυτὰ συνόλης τέχνης, ἢ καί τινα ἱπποφορβίαν αὖ κατὰ συγγράμματα θεασαίμεθα γιγνομένην ἢ σύμπασαν ἀγελαιοκομικὴν ἢ μαντικὴν ἢ πᾶν ὅτι μέρος διακονικὴ

299eGenç Sokrates: Açık ki bütün tekhnē'ler tamamen yok olur giderdi ve araştırmayı yasaklayan bu kanun yüzünden bir daha da asla ortaya çıkamazdı. Öyle ki şimdi bile zor olan hayat, o zaman büsbütün yaşanmaz olurdu.

299e

περιείληφεν, ἢ πεττείαν ἢ σύμπασαν ἀριθμητικὴν ψιλὴν εἴτε ἐπίπεδον εἴτʼ ἐν βάθεσιν εἴτʼ ἐν τάχεσιν οὖσάν που, — περὶ ἅπαντα ταῦτα οὕτω πραττόμενα τί ποτʼ ἂν φανείη, κατὰ συγγράμματα γιγνόμενα καὶ μὴ κατὰ τέχνην;

ΝΕ. ΣΩ. δῆλον ὅτι πᾶσαί τε αἱ τέχναι παντελῶς ἂν ἀπόλοιντο ἡμῖν, καὶ οὐδʼ εἰς αὖθις γένοιντʼ ἄν ποτε διὰ τὸν ἀποκωλύοντα τοῦτον ζητεῖν νόμον· ὥστε ὁ βίος, ὢν καὶ νῦν χαλεπός, εἰς τὸν χρόνον ἐκεῖνον ἀβίωτος γίγνοιτʼ ἂν τὸ παράπαν.

300aYabancı: Peki şuna ne dersin? Saydığımız işlerin her birinin yazılı kurallara göre yapılmasını zorunlu tutsak ve bu yazdıklarımızı uygulamanın başına el kaldırarak seçilmiş ya da kurayla şans eseri belirlenmiş birini koysak; o da yazılı kuralları hiç umursamadan, ya bir kazanç uğruna ya da birine kişisel bir iyilik yapmak için, hiçbir şey bilmediği hâlde bunlara aykırı başka şeyler yapmaya kalkışsa, bu öncekinden de büyük bir kötülük olmaz mı?

Genç Sokrates: Çok doğru.

300a

ΞΕ. τί δὲ τόδε; εἰ κατὰ συγγράμματα μὲν ἀναγκάζοιμεν ἕκαστον γίγνεσθαι τῶν εἰρημένων καὶ τοῖς συγγράμμασιν ἡμῶν ἐπιστατεῖν τὸν χειροτονηθέντα ἢ λαχόντα ἐκ τύχης, οὗτος δὲ μηδὲν φροντίζων τῶν γραμμάτων ἢ κέρδους ἕνεκέν τινος ἢ χάριτος ἰδίας παρὰ ταῦτʼ ἐπιχειροῖ δρᾶν ἕτερα, μηδὲν γιγνώσκων, ἆρα οὐ τοῦ κακοῦ τοῦ πρόσθεν μεῖζον ἂν ἔτι τοῦτο γίγνοιτο κακόν;

ΝΕ. ΣΩ. ἀληθέστατά [γε].

300bYabancı: Çünkü bence kanunlar uzun bir tecrübeden çıkmıştır; her birini ustalıkla öğütleyip kalabalığı bunları koymaya ikna eden birtakım danışmanlar vardır. Bu kanunlara aykırı davranmaya cüret eden kişi, hatayı kat kat büyük bir hataya dönüştürür ve her türlü işi yazılı kuralların bozduğundan çok daha fazla altüst eder.

Genç Sokrates: Nasıl etmesin?

300b

ΞΕ. παρὰ γὰρ οἶμαι τοὺς νόμους τοὺς ἐκ πείρας πολλῆς κειμένους καί τινων συμβούλων ἕκαστα χαριέντως συμβουλευσάντων καὶ πεισάντων θέσθαι τὸ πλῆθος, ὁ παρὰ ταῦτα τολμῶν δρᾶν, ἁμαρτήματος ἁμάρτημα πολλαπλάσιον ἀπεργαζόμενος, ἀνατρέποι πᾶσαν ἂν πρᾶξιν ἔτι μειζόνως τῶν συγγραμμάτων.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς δʼ οὐ μέλλει;

300cYabancı: Bu yüzden herhangi bir konuda kanun ve yazılı kural koyanlar için ikinci en iyi yol, ne bir kişinin ne de kalabalığın bunlara aykırı en küçük bir şeyi bile hiçbir zaman yapmasına izin vermemektir.

Genç Sokrates: Doğru.

Yabancı: Öyleyse bilenlerin elinden çıkmış, olabildiğince iyi yazılmış bu kurallar, her konuda hakikatin taklitleri olur, değil mi?

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Hatırlıyorsak, bilen kişinin, yani gerçek devlet adamının, kendi yazdığı ve uzakta olanlara gönderdiği talimatlardan başka bir şey ona daha iyi göründüğünde, yazılı kuralları hiç umursamadan, kendi işinde tekhnē'siyle birçok şey yapacağını söylemiştik.

300c

ΞΕ. διὰ ταῦτα δὴ τοῖς περὶ ὁτουοῦν νόμους καὶ συγγράμματα τιθεμένοις δεύτερος πλοῦς τὸ παρὰ ταῦτα μήτε ἕνα μήτε πλῆθος μηδὲν μηδέποτε ἐᾶν δρᾶν μηδʼ ὁτιοῦν.

ΝΕ. ΣΩ. ὀρθῶς.

ΞΕ. οὐκοῦν μιμήματα μὲν ἂν ἑκάστων ταῦτα εἴη τῆς ἀληθείας, τὰ παρὰ τῶν εἰδότων εἰς δύναμιν εἶναι γεγραμμένα;

ΝΕ. ΣΩ. πῶς δʼ οὔ;

ΞΕ. καὶ μὴν τόν γε εἰδότα ἔφαμεν, τὸν ὄντως πολιτικόν, εἰ μεμνήμεθα, ποιήσειν τῇ τέχνῃ πολλὰ εἰς τὴν αὑτοῦ πρᾶξιν τῶν γραμμάτων οὐδὲν φροντίζοντα, ὁπόταν ἄλλʼ αὐτῷ

300dGenç Sokrates: Evet, söylemiştik.

Yabancı: O hâlde kanunları olan herhangi bir tek kişi ya da herhangi bir kalabalık, daha iyi diye bu kanunlara aykırı bir şey yapmaya kalkıştığında, elinden geldiğince o gerçek devlet adamıyla aynı şeyi yapmış olmuyor mu?

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Peki, bunu epistēmē sahibi olmadan yaparlarsa hakikati taklit etmeye çalışırlar, ama onu son derece kötü taklit ederler; tekhnē sahibiyseler, bu artık taklit değil, o en hakiki şeyin kendisidir, değil mi?

300d

βελτίω δόξῃ παρὰ τὰ γεγραμμένα ὑφʼ αὑτοῦ καὶ ἐπεσταλμένα ἀποῦσίν τισιν.

ΝΕ. ΣΩ. ἔφαμεν γάρ.

ΞΕ. οὐκοῦν ἀνὴρ ὁστισοῦν εἷς ἢ πλῆθος ὁτιοῦν, οἷς ἂν νόμοι κείμενοι τυγχάνωσι, παρὰ ταῦτα ὅτι ἂν ἐπιχειρήσωσι ποιεῖν ὡς βέλτιον ἕτερον ὄν, ταὐτὸν δρῶσι κατὰ δύναμιν ὅπερ ὁ ἀληθινὸς ἐκεῖνος;

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΞΕ. ἆρʼ οὖν εἰ μὲν ἀνεπιστήμονες ὄντες τὸ τοιοῦτον δρῷεν, μιμεῖσθαι μὲν ἂν ἐπιχειροῖεν τὸ ἀληθές, μιμοῖντʼ ἂν

300eGenç Sokrates: Hiç şüphesiz.

Yabancı: Hiçbir kalabalığın, hangisi olursa olsun, bir tekhnē edinemeyeceğinde de daha önce anlaşmıştık.

Genç Sokrates: Evet, anlaşmıştık.

Yabancı: Öyleyse krallık tekhnē'si diye bir şey varsa, ne zenginlerin kalabalığı ne de halkın bütünü bu siyaset epistēmē'sini asla edinemez.

Genç Sokrates: Nasıl edinsin?

Yabancı: Görünüşe göre bu tür yönetimler, tekhnē ile yöneten tek kişinin o gerçek yönetimini ellerinden geldiğince iyi taklit edeceklerse, kanunları bir kez konduktan sonra yazılı kurallara ve atalardan kalma âdetlere aykırı hiçbir şey yapmamalıdır.

300e

μέντοι παγκάκως· εἰ δʼ ἔντεχνοι, τοῦτο οὐκ ἔστιν ἔτι μίμημα ἀλλʼ αὐτὸ τὸ ἀληθέστατον ἐκεῖνο;

ΝΕ. ΣΩ. πάντως που.

ΞΕ. καὶ μὴν ἔμπροσθέ γε ὡμολογημένον ἡμῖν κεῖται μηδὲν πλῆθος μηδʼ ἡντινοῦν δυνατὸν εἶναι λαβεῖν τέχνην.

ΝΕ. ΣΩ. κεῖται γὰρ οὖν.

ΞΕ. οὐκοῦν εἰ μὲν ἔστι βασιλική τις τέχνη, τὸ τῶν πλουσίων πλῆθος καὶ ὁ σύμπας δῆμος οὐκ ἄν ποτε λάβοι τὴν πολιτικὴν ταύτην ἐπιστήμην.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς γὰρ ἄν;

ΞΕ. δεῖ δὴ τὰς τοιαύτας γε ὡς ἔοικε πολιτείας, εἰ μέλλουσι

301aGenç Sokrates: Çok güzel söyledin.

Yabancı: Demek zenginler bu yönetimi taklit ettiğinde böyle bir yönetime aristokrasi, kanunları umursamadıklarında ise oligarşi diyoruz.

Genç Sokrates: Öyle görünüyor.

Yabancı: Yine, tek bir kişi kanunlara göre, epistēmē sahibini taklit ederek yönettiğinde ona kral diyoruz; kanunlara göre tek başına yöneteni, epistēmē ile mi yoksa kanaatle mi yönettiğine göre ayrı bir adla ayırmıyoruz.

301a

καλῶς τὴν ἀληθινὴν ἐκείνην τὴν τοῦ ἑνὸς μετὰ τέχνης ἄρχοντος πολιτείαν εἰς δύναμιν μιμήσεσθαι, μηδέποτε κειμένων αὐτοῖς τῶν νόμων μηδὲν ποιεῖν παρὰ τὰ γεγραμμένα καὶ πάτρια ἔθη.

ΝΕ. ΣΩ. κάλλιστʼ εἴρηκας.

ΞΕ. ὅταν ἄρα οἱ πλούσιοι ταύτην μιμῶνται, τότε ἀριστοκρατίαν καλοῦμεν τὴν τοιαύτην πολιτείαν· ὁπόταν δὲ τῶν νόμων μὴ φροντίζωσιν, ὀλιγαρχίαν.

ΝΕ. ΣΩ. κινδυνεύει.

ΞΕ. καὶ μὴν ὁπόταν αὖθις εἷς ἄρχῃ κατὰ νόμους, μιμούμενος

301bGenç Sokrates: Galiba öyle yapıyoruz.

Yabancı: O hâlde gerçekten epistēmē sahibi olan tek bir kişi yönetse, ona da elbette aynı ad verilecek, kral denecek, başka bir ad değil. İşte bu yüzden şimdi sayılan yönetimlerin beş adı tek bir ada inmiş oldu.

Genç Sokrates: Öyle görünüyor.

Yabancı: Peki, tek başına yöneten biri ne kanunlara ne de âdetlere göre davranıyor, ama epistēmē sahibiymiş gibi, yazılı kurallara aykırı da olsa en iyisinin yapılması gerektiğini ileri sürüyorsa ve bu taklidin başında arzu ile cehalet duruyorsa, böyle her yöneticiye tiran demek gerekmez mi?

301b

τὸν ἐπιστήμονα, βασιλέα καλοῦμεν, οὐ διορίζοντες ὀνόματι τὸν μετʼ ἐπιστήμης ἢ δόξης κατὰ νόμους μοναρχοῦντα.

ΝΕ. ΣΩ. κινδυνεύομεν.

ΞΕ. οὐκοῦν κἄν τις ἄρα ἐπιστήμων ὄντως ὢν εἷς ἄρχῃ, πάντως τό γε ὄνομα ταὐτὸν βασιλεὺς καὶ οὐδὲν ἕτερον προσρηθήσεται· διʼ ἃ δὴ τὰ πέντε ὀνόματα τῶν νῦν λεγομένων πολιτειῶν ἓν μόνον γέγονεν.

ΝΕ. ΣΩ. ἔοικε γοῦν.

ΞΕ. τί δʼ ὅταν μήτε κατὰ νόμους μήτε κατὰ ἔθη πράττῃ

301cGenç Sokrates: Elbette.

Yabancı: İşte tiran da kral da, oligarşi de aristokrasi de demokrasi de böyle ortaya çıktı, diyoruz. Çünkü insanlar o tek hükümdara katlanamadılar. Böyle bir yönetime layık, aretē ve epistēmē ile yönetip adil ve dindarca (hosia) olanı herkese doğru biçimde dağıtmak isteyecek ve buna gücü yetecek birinin hiçbir zaman çıkabileceğine inanmadılar; onun her seferinde canı kimi isterse ona zarar vereceğini, onu öldüreceğini, ona kötülük edeceğini düşündüler. Oysa söylediğimiz gibi biri çıksa sevilirdi ve tam anlamıyla doğru olan tek yönetimi dümenini elinde tutarak saadetle yönetirdi.

301c

τις εἷς ἄρχων, προσποιῆται δὲ ὥσπερ ὁ ἐπιστήμων ὡς ἄρα παρὰ τὰ γεγραμμένα τό γε βέλτιστον ποιητέον, ᾖ δέ τις ἐπιθυμία καὶ ἄγνοια τούτου τοῦ μιμήματος ἡγουμένη, μῶν οὐ τότε τὸν τοιοῦτον ἕκαστον τύραννον κλητέον;

ΝΕ. ΣΩ. τί μήν;

ΞΕ. οὕτω δὴ τύραννός τε γέγονε, φαμέν, καὶ βασιλεὺς καὶ ὀλιγαρχία καὶ ἀριστοκρατία καὶ δημοκρατία, δυσχερανάντων τῶν ἀνθρώπων τὸν ἕνα ἐκεῖνον μόναρχον, καὶ ἀπιστησάντων μηδένα τῆς τοιαύτης ἀρχῆς ἄξιον ἂν γενέσθαι ποτέ,

301dGenç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Ama şimdi, dediğimiz gibi, şehirlerde arı kovanlarında olduğu gibi hem bedence hem psykhē bakımından hemen öne çıkan tek bir kral doğmadığına göre, insanların bir araya gelip en hakiki yönetimin izini sürerek yazılı kanunlar yazmaları gerekiyor gibi görünüyor.

301d

ὥστε ἐθέλειν καὶ δυνατὸν εἶναι μετʼ ἀρετῆς καὶ ἐπιστήμης ἄρχοντα τὰ δίκαια καὶ ὅσια διανέμειν ὀρθῶς πᾶσιν, λωβᾶσθαι δὲ καὶ ἀποκτεινύναι καὶ κακοῦν ὃν ἂν βουληθῇ ἑκάστοτε ἡμῶν· ἐπεὶ γενόμενόν γʼ ἂν οἷον λέγομεν ἀγαπᾶσθαί τε ἂν καὶ οἰκεῖν διακυβερνῶντα εὐδαιμόνως ὀρθὴν ἀκριβῶς μόνον πολιτείαν.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς δʼ οὔ;

ΞΕ. νῦν δέ γε ὁπότε οὐκ ἔστι γιγνόμενος, ὡς δή

301eGenç Sokrates: Galiba öyle.

Yabancı: O hâlde, Sokrates, bu tür yönetimlerde ne kadar kötülük olduğuna ve ne kadar da olacağına şaşmalı mıyız? Temelleri böyle: işleri epistēmē ile değil, yazılı kurallara ve âdetlere göre yürüten bir temel. Oysa başka herhangi bir tekhnē bu temele dayanmaya kalksa, onunla yapılan her şeyi mahvedeceğini herkes açıkça görür.

301e

φαμεν, ἐν ταῖς πόλεσι βασιλεὺς οἷος ἐν σμήνεσιν ἐμφύεται, τό τε σῶμα εὐθὺς καὶ τὴν ψυχὴν διαφέρων εἷς, δεῖ δὴ συνελθόντας συγγράμματα γράφειν, ὡς ἔοικεν, μεταθέοντας τὰ τῆς ἀληθεστάτης πολιτείας ἴχνη.

ΝΕ. ΣΩ. κινδυνεύει.

ΞΕ. θαυμάζομεν δῆτα, ὦ Σώκρατες, ἐν ταῖς τοιαύταις πολιτείαις ὅσα συμβαίνει γίγνεσθαι κακὰ καὶ ὅσα συμβήσεται, τοιαύτης τῆς κρηπῖδος ὑποκειμένης αὐταῖς, τῆς κατὰ γράμματα καὶ ἔθη μὴ μετὰ ἐπιστήμης πραττούσης τὰς

302aYoksa asıl şuna mı şaşmalıyız: şehir tabiatça ne kadar sağlam bir şeymiş! Çünkü şehirler şimdi sonu gelmez bir zamandır böyle şeylere uğradıkları hâlde, bazıları yine de ayakta kalıyor ve devrilmiyor. Gerçi birçoğu zaman zaman, batan gemiler gibi, dümencilerinin ve tayfalarının kötülüğü yüzünden yok olup gidiyor, yok olup gitti ve yine gidecek. Bunlar en önemli konularda en büyük cehalete düşmüş kimselerdir: siyasete dair hiçbir şey bilmedikleri hâlde, bütün epistēmē'ler içinde her bakımdan en açık biçimde edindiklerinin bu olduğunu sanırlar.

302a

πράξεις, ⟨ᾗ⟩ ἑτέρα προσχρωμένη παντὶ κατάδηλος ὡς πάντʼ ἂν διολέσειε τὰ ταύτῃ γιγνόμενα; ἢ ἐκεῖνο ἡμῖν θαυμαστέον μᾶλλον, ὡς ἰσχυρόν τι πόλις ἐστὶ φύσει; πάσχουσαι γὰρ δὴ τοιαῦτα αἱ πόλεις νῦν χρόνον ἀπέραντον, ὅμως ἔνιαί τινες αὐτῶν μόνιμοί τέ εἰσι καὶ οὐκ ἀνατρέπονται· πολλαὶ μὴν ἐνίοτε καὶ καθάπερ πλοῖα καταδυόμεναι διόλλυνται καὶ διολώλασι καὶ ἔτι διολοῦνται διὰ τὴν τῶν κυβερνητῶν καὶ ναυτῶν μοχθηρίαν τῶν περὶ τὰ μέγιστα μεγίστην ἄγνοιαν

302bGenç Sokrates: Çok doğru.

Yabancı: Peki, bu doğru olmayan yönetimlerin hepsiyle birlikte yaşamak zor olduğuna göre, hangisiyle birlikte yaşamak en az zordur, hangisi en ağırdır? Şimdi önümüze koyduğumuz konu açısından bir yan mesele sayılsa da, buna bir göz atmamız gerekir mi? Gerçi bütüne bakılırsa, belki hepimiz her şeyi böyle bir şey için yapıyoruz.

Genç Sokrates: Gerekir, nasıl gerekmesin?

302b

εἰληφότων, οἳ περὶ τὰ πολιτικὰ κατʼ οὐδὲν γιγνώσκοντες ἡγοῦνται κατὰ πάντα σαφέστατα πασῶν ἐπιστημῶν ταύτην εἰληφέναι.

ΝΕ. ΣΩ. ἀληθέστατα.

ΞΕ. τίς οὖν δὴ τῶν οὐκ ὀρθῶν πολιτειῶν τούτων ἥκιστα χαλεπὴ συζῆν, πασῶν χαλεπῶν οὐσῶν, καὶ τίς βαρυτάτη; δεῖ τι κατιδεῖν ἡμᾶς, καίπερ πρός γε τὸ νῦν προτεθὲν ἡμῖν πάρεργον λεγόμενον; οὐ μὴν ἀλλʼ εἴς γε τὸ ὅλον ἴσως ἅπανθʼ ἕνεκα τοῦ τοιούτου πάντες δρῶμεν χάριν.

ΝΕ. ΣΩ. δεῖ· πῶς δʼ οὔ;

302cYabancı: Öyleyse kabul et: Üç yönetim arasında aynı yönetim hem son derece zor hem de en kolay olur.

Genç Sokrates: Ne diyorsun?

Yabancı: Başka bir şey değil; bizi sel gibi basan bu konuşmanın başında sözünü ettiğimiz üç yönetim tek kişinin yönetimi, azınlığın yönetimi ve çoğunluğun yönetimiydi, diyorum.

Genç Sokrates: Öyleydi.

Yabancı: Şimdi bunların her birini ikiye bölüp altı yönetim yapalım, doğru yönetimi de bunlardan ayırıp yedinci olarak bir kenara koyalım.

Genç Sokrates: Nasıl?

302c

ΞΕ. τὴν αὐτὴν τοίνυν φάθι τριῶν οὐσῶν χαλεπὴν διαφερόντως γίγνεσθαι καὶ ῥᾴστην.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς φῄς;

ΞΕ. οὐκ ἄλλως, πλὴν μοναρχίαν φημὶ καὶ ὀλίγων ἀρχὴν καὶ πολλῶν, εἶναι τρεῖς ταύτας ἡμῖν λεγομένας τοῦ νῦν ἐπικεχυμένου λόγου κατʼ ἀρχάς.

ΝΕ. ΣΩ. ἦσαν γὰρ οὖν.

ΞΕ. ταύτας τοίνυν δίχα τέμνοντες μίαν ἑκάστην ἓξ ποιῶμεν, τὴν ὀρθὴν χωρὶς ἀποκρίναντες τούτων ἑβδόμην.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς;

302dYabancı: Tek kişinin yönetiminden krallık ve tiranlık; az kişinin yönetiminden de, demiştik, adı güzel olan aristokrasi ve oligarşi çıkar. Çoğunluğun yönetimine ise o zaman tek bir ad verip demokrasi demiştik; şimdi bunu da ikili saymamız gerekiyor.

Genç Sokrates: Nasıl? Bunu neye göre ayıracağız?

Yabancı: Ötekilerden hiç farklı olmayan bir şeye göre, adı ikiye ayrılmış olmasa bile: kanuna göre yönetmek ve kanunsuz yönetmek, bunda da ötekilerde de vardır.

302d

ΞΕ. ἐκ μὲν τῆς μοναρχίας βασιλικὴν καὶ τυραννικήν, ἐκ δʼ αὖ τῶν μὴ πολλῶν τήν τε εὐώνυμον ἔφαμεν [εἶναι] ἀριστοκρατίαν καὶ ὀλιγαρχίαν· ἐκ δʼ αὖ τῶν πολλῶν τότε μὲν ἁπλῆν ἐπονομάζοντες ἐτίθεμεν δημοκρατίαν, νῦν δʼ αὖ καὶ ταύτην ἡμῖν θετέον ἐστὶ διπλῆν.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς δή; καὶ τίνι διαιροῦντες ταύτην;

ΞΕ. οὐδὲν διαφέροντι τῶν ἄλλων, οὐδʼ εἰ τοὔνομα ἤδη

302eGenç Sokrates: Evet, vardır.

Yabancı: O zaman doğru yönetimi ararken bu bölme işimize yaramıyordu, daha önce gösterdiğimiz gibi. Ama onu ayırıp ötekileri zorunlu yönetimler olarak koyduğumuza göre, artık bunların her birini kanunsuzluk ve kanunluluk ikiye böler.

Genç Sokrates: Şimdi söylenen bu söze bakılırsa öyle görünüyor.

Yabancı: Öyleyse tek kişinin yönetimi, kanun dediğimiz iyi yazılı kurallara bağlandığında altı yönetimin en iyisidir; kanunsuz olursa birlikte yaşanması en zor ve en ağır olanıdır.

302e

διπλοῦν ἐστι ταύτης· ἀλλὰ τό γε κατὰ νόμους ἄρχειν καὶ παρανόμως ἔστι καὶ ταύτῃ καὶ ταῖς ἄλλαις.

ΝΕ. ΣΩ. ἔστι γὰρ οὖν.

ΞΕ. τότε μὲν τοίνυν τὴν ὀρθὴν ζητοῦσι τοῦτο τὸ τμῆμα οὐκ ἦν χρήσιμον, ὡς ἐν τοῖς πρόσθεν ἀπεδείξαμεν· ἐπειδὴ δὲ ἐξείλομεν ἐκείνην, τὰς δʼ ἄλλας ἔθεμεν ἀναγκαίας, ἐν ταύταις δὴ τὸ παράνομον καὶ ἔννομον ἑκάστην διχοτομεῖ τούτων.

ΝΕ. ΣΩ. ἔοικεν τούτου νῦν ῥηθέντος τοῦ λόγου.

ΞΕ. μοναρχία τοίνυν ζευχθεῖσα μὲν ἐν γράμμασιν ἀγαθοῖς, οὓς νόμους λέγομεν, ἀρίστη πασῶν τῶν ἕξ· ἄνομος δὲ χαλεπὴ καὶ βαρυτάτη συνοικῆσαι.

303aGenç Sokrates: Öyle görünüyor.

Yabancı: Az kişinin yönetimini ise —az, tek ile çok arasında nasıl ortadaysa— hem iyilik hem kötülük bakımından orta sayalım. Çoğunluğun yönetimini de ötekilere kıyasla her bakımdan zayıf, ne büyük bir iyilik ne de büyük bir kötülük yapabilecek güçte sayalım; çünkü bu yönetimde yetkiler küçük parçalar hâlinde birçok kişiye dağıtılmıştır. Bu yüzden bütün bu yönetimler kanuna bağlı olduğunda en kötüsü bu olur, hepsi kanunsuz olduğunda ise en iyisi.

303a

ΝΕ. ΣΩ. κινδυνεύει.

ΞΕ. τὴν δέ γε τῶν μὴ πολλῶν, ὥσπερ ἑνὸς καὶ πλήθους τὸ ὀλίγον μέσον, οὕτως ἡγησώμεθα μέσην ἐπʼ ἀμφότερα· τὴν δʼ αὖ τοῦ πλήθους κατὰ πάντα ἀσθενῆ καὶ μηδὲν μήτε ἀγαθὸν μήτε κακὸν μέγα δυναμένην ὡς πρὸς τὰς ἄλλας διὰ τὸ τὰς ἀρχὰς ἐν ταύτῃ διανενεμῆσθαι κατὰ σμικρὰ εἰς πολλούς. διὸ γέγονε πασῶν μὲν νομίμων τῶν πολιτειῶν οὐσῶν τούτων χειρίστη, παρανόμων δὲ οὐσῶν συμπασῶν βελτίστη·

303bHepsi başıboş olduğunda demokraside yaşamak üstün gelir; hepsi düzenli olduğunda ise en az bunda yaşanmalıdır. Birincisinde yaşamak ise, yedinci hariç, açık ara birinci ve en iyisidir; çünkü o yedinciyi, bir tanrıyı insanlardan ayırır gibi, bütün öteki yönetimlerden ayırmak gerekir.

Genç Sokrates: Bunların böyle olduğu ve böyle gerçekleştiği anlaşılıyor; senin dediğin gibi yapmalıyız.

Yabancı: O hâlde epistēmē'ye dayanan yönetim hariç bütün bu yönetimlere katılanları da devlet adamı değil fitneci saymalı ve ayırmalıyız. En büyük hayaletlerin (eidōla) önderleri olduklarından kendileri de hayalettir; en büyük taklitçiler ve büyücüler olduklarından da sofistler arasında en büyük sofistlerdir.

303b

καὶ ἀκολάστων μὲν πασῶν οὐσῶν ἐν δημοκρατίᾳ νικᾷ ζῆν, κοσμίων δʼ οὐσῶν ἥκιστα ἐν ταύτῃ βιωτέον, ἐν τῇ πρώτῃ δὲ πολὺ πρῶτόν τε καὶ ἄριστον, πλὴν τῆς ἑβδόμης· πασῶν γὰρ ἐκείνην γε ἐκκριτέον, οἷον θεὸν ἐξ ἀνθρώπων, ἐκ τῶν ἄλλων πολιτειῶν.

ΝΕ. ΣΩ. φαίνεται ταῦθʼ οὕτω συμβαίνειν τε καὶ γίγνεσθαι, καὶ ποιητέον ᾗπερ λέγεις.

ΞΕ. οὐκοῦν δὴ καὶ τοὺς κοινωνοὺς τούτων τῶν πολιτειῶν

303cGenç Sokrates: Bu söz, devlet adamı denenlere dönüp tam yerine oturmuş gibi görünüyor.

Yabancı: Pekâlâ. Bu iş bizim için tam bir tiyatro oyunu gibiydi: demin dendiği gibi, Kentaurlardan ve Satirlerden oluşan bir alay görüldü ve bu alayı siyaset tekhnē'sinden ayırmak gerekiyordu; şimdi güç bela da olsa ayrıldı.

303c

πασῶν πλὴν τῆς ἐπιστήμονος ἀφαιρετέον ὡς οὐκ ὄντας πολιτικοὺς ἀλλὰ στασιαστικούς, καὶ εἰδώλων μεγίστων προστάτας ὄντας καὶ αὐτοὺς εἶναι τοιούτους, μεγίστους δὲ ὄντας μιμητὰς καὶ γόητας μεγίστους γίγνεσθαι τῶν σοφιστῶν σοφιστάς.

ΝΕ. ΣΩ. κινδυνεύει τοῦτο εἰς τοὺς πολιτικοὺς λεγομένους περιεστράφθαι τὸ ῥῆμα ὀρθότατα.

ΞΕ. εἶεν· τοῦτο μὲν ἀτεχνῶς ἡμῖν ὥσπερ δρᾶμα, καθάπερ ἐρρήθη νυνδὴ Κενταυρικὸν ὁρᾶσθαι καὶ Σατυρικόν τινα

303dGenç Sokrates: Öyle görünüyor.

Yabancı: Ama geriye bundan da zor bir şey kalıyor: Krallık soyuna hem daha yakın akraba hem de onunla daha iç içe olduğu için ayırt etmesi daha zor. Bana öyle geliyor ki altını arıtanların başına gelene benzer bir şey bizim de başımıza geldi.

Genç Sokrates: Nasıl?

Yabancı: O ustalar da önce toprağı, taşları ve daha birçok başka şeyi ayıklarlar. Bunlardan sonra altınla karışık hâlde onun akrabası olan, yalnız ateşle ayrılabilen değerli madenler kalır: bakır, gümüş, bazen de adamas denen sert maden. Bunlar mihenk denemeleriyle ve eritmelerle güç bela ayrıldıktan sonra, saf denen altını tek başına, kendi hâlinde görmemize imkân verir.

303d

θίασον, ὃν δὴ χωριστέον ἀπὸ πολιτικῆς εἴη τέχνης· νῦν δʼ οὕτω πάνυ μόγις ἐχωρίσθη.

ΝΕ. ΣΩ. φαίνεται.

ΞΕ. τούτου δέ γʼ ἕτερον ἔτι χαλεπώτερον λείπεται τῷ συγγενές τε ὁμοῦ τʼ εἶναι μᾶλλον τῷ βασιλικῷ γένει καὶ δυσκαταμαθητότερον· καί μοι φαινόμεθα τοῖς τὸν χρυσὸν καθαίρουσι πάθος ὅμοιον πεπονθέναι.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς;

ΞΕ. Γῆν που καὶ λίθους καὶ πόλλʼ ἄττα ἕτερα ἀποκρίνουσι καὶ ἐκεῖνοι πρῶτον οἱ δημιουργοί· μετὰ δὲ ταῦτα

303eGenç Sokrates: Evet, bunun böyle olduğu söylenir.

Yabancı: Anlaşılan, aynı mantıkla biz de şimdi siyaset epistēmē'sinden başka olanları, ona yabancı ve dost olmayan her şeyi ayırmış bulunuyoruz; geriye değerli ve ona akraba olanlar kaldı. Bunlar arasında herhalde komutanlık, yargıçlık ve krallıkla ortaklaşa çalışıp adil olanı ikna yoluyla benimseterek şehirlerdeki işlerin dümenini onunla birlikte tutan hitabet var. Bunları hangi yolla en kolay ayırırız da aradığımız kişiyi çıplak, tek başına, kendi hâlinde gösterebiliriz?

303e

λείπεται συμμεμειγμένα τὰ συγγενῆ τοῦ χρυσοῦ τίμια καὶ πυρὶ μόνον ἀφαιρετά, χαλκὸς καὶ ἄργυρος, ἔστι δʼ ὅτε καὶ ἀδάμας, ⟨ἃ⟩ μετὰ βασάνων ταῖς ἑψήσεσι μόγις ἀφαιρεθέντα τὸν λεγόμενον ἀκήρατον χρυσὸν εἴασεν ἡμᾶς ἰδεῖν αὐτὸν μόνον ἐφʼ ἑαυτοῦ.

ΝΕ. ΣΩ. λέγεται γὰρ οὖν δὴ ταῦτα οὕτω γίγνεσθαι.

ΞΕ. κατὰ τὸν αὐτὸν τοίνυν λόγον ἔοικε καὶ νῦν ἡμῖν τὰ μὲν ἕτερα καὶ ὁπόσα ἀλλότρια καὶ τὰ μὴ φίλα πολιτικῆς ἐπιστήμης ἀποκεχωρίσθαι, λείπεσθαι δὲ τὰ τίμια καὶ συγγενῆ. τούτων δʼ ἐστί που στρατηγία καὶ δικαστικὴ καὶ ὅση

304aGenç Sokrates: Bunu bir şekilde yapmaya çalışmamız gerektiği açık.

Yabancı: Denemekle olacaksa, ortaya çıkacaktır. Ama onu musiki üzerinden göstermeye girişmeliyiz. Söyle bana.

Genç Sokrates: Neyi?

304a

βασιλικῇ κοινωνοῦσα ῥητορεία πείθουσα τὸ δίκαιον συνδιακυβερνᾷ τὰς ἐν ταῖς πόλεσι πράξεις· ἃ δὴ τίνι τρόπῳ ῥᾷστά τις ἀπομερίζων δείξει γυμνὸν καὶ μόνον ἐκεῖνον καθʼ αὑτὸν τὸν ζητούμενον ὑφʼ ἡμῶν;

ΝΕ. ΣΩ. δῆλον ὅτι τοῦτό πῃ δρᾶν πειρατέον.

ΞΕ. πείρας μὲν τοίνυν ἕνεκα φανερὸς ἔσται· διὰ δὲ μουσικῆς αὐτὸν ἐγχειρητέον δηλῶσαι. καί μοι λέγε.

ΝΕ. ΣΩ. τὸ ποῖον;

304bYabancı: Musikiyi, genel olarak da el zanaatlarıyla ilgili epistēmē'leri öğrenmek diye bir şey var, değil mi?

Genç Sokrates: Var.

Yabancı: Peki, bunlardan herhangi birini öğrenmemiz gerekip gerekmediğini bilmek? Bunun da tam bu şeylerle ilgili bir epistēmē olduğunu mu söyleyeceğiz, yoksa ne diyeceğiz?

Genç Sokrates: Öyle; bunun da bir epistēmē olduğunu söyleyeceğiz.

Yabancı: Bunun onlardan başka bir epistēmē olduğunu da kabul edeceğiz, değil mi?

Genç Sokrates: Evet.

Yabancı: Peki, hiçbiri öbürüne hükmetmemeli mi, yoksa onlar buna mı hükmetmeli, yoksa bu, ötekilerin hepsinin başında durup hepsine hükmetmeli mi?

304b

ΞΕ. μουσικῆς ἔστι πού τις ἡμῖν μάθησις, καὶ ὅλως τῶν περὶ χειροτεχνίας ἐπιστημῶν;

ΝΕ. ΣΩ. ἔστιν.

ΞΕ. τί δέ; τὸ δʼ αὖ τούτων ἡντινοῦν εἴτε δεῖ μανθάνειν ἡμᾶς εἴτε μή, πότερα φήσομεν ἐπιστήμην αὖ καὶ ταύτην εἶναί τινα περὶ αὐτὰ ταῦτα, ἢ πῶς;

ΝΕ. ΣΩ. οὕτως, εἶναι φήσομεν.

ΞΕ. οὐκοῦν ἑτέραν ὁμολογήσομεν ἐκείνων εἶναι ταύτην;

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

ΞΕ. πότερα δὲ αὐτῶν οὐδεμίαν ἄρχειν δεῖν ἄλλην ἄλλης,

304cGenç Sokrates: Bu onlara hükmetmeli.

Yabancı: Demek sen, öğrenmek gerekip gerekmediğine karar veren epistēmē'nin, öğrenilen ve öğretilen epistēmē'ye hükmetmesi gerektiğini ileri sürüyorsun?

Genç Sokrates: Kesinlikle.

Yabancı: İkna etmek gerekip gerekmediğine karar verenin de ikna edebilene hükmetmesi gerektiğini, değil mi?

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Pekâlâ. O hâlde kalabalığı, halk yığınını öğreterek değil de hikâyeler anlatarak ikna etme işini hangi epistēmē'ye vereceğiz?

304c

ἢ ἐκείνας ταύτης, ἢ ταύτην δεῖν ἐπιτροπεύουσαν ἄρχειν συμπασῶν τῶν ἄλλων;

ΝΕ. ΣΩ. ταύτην ἐκείνων.

ΞΕ. ⟨τὴν⟩ εἰ δεῖ μανθάνειν ἢ μὴ τῆς μανθανομένης καὶ διδασκούσης ἄρα σύ γε ἀποφαίνῃ δεῖν ἡμῖν ἄρχειν;

ΝΕ. ΣΩ. σφόδρα γε.

ΞΕ. καὶ τὴν εἰ δεῖ πείθειν ἄρα ἢ μὴ τῆς δυναμένης πείθειν;

ΝΕ. ΣΩ. πῶς δʼ οὔ;

ΞΕ. εἶεν· τίνι τὸ πειστικὸν οὖν ἀποδώσομεν ἐπιστήμῃ

304dGenç Sokrates: Bunun da hitabete verilmesi gerektiği açık sanırım.

Yabancı: Peki, belli kimselere karşı ikna yoluyla mı yoksa bir çeşit zor kullanarak mı davranmak gerektiğine, ya da hiç kıpırdamadan durmak gerektiğine karar vermeyi hangi epistēmē'ye katacağız?

Genç Sokrates: İkna sanatına ve söz söyleme sanatına hükmeden epistēmē'ye.

Yabancı: Bu da, sanırım, devlet adamının gücünden başka bir şey olamaz.

Genç Sokrates: Çok güzel söyledin.

Yabancı: Hitabet de anlaşılan siyasetten böylece çabucak ayrıldı: başka bir eidos'tur, ama ona hizmet eder.

304d

πλήθους τε καὶ ὄχλου διὰ μυθολογίας ἀλλὰ μὴ διὰ διδαχῆς;

ΝΕ. ΣΩ. φανερὸν οἶμαι καὶ τοῦτο ῥητορικῇ δοτέον ὄν.

ΞΕ. τὸ δʼ εἴτε διὰ πειθοῦς εἴτε καὶ διά τινος βίας δεῖ πράττειν πρός τινας ὁτιοῦν ἢ καὶ τὸ παράπαν ⟨ἡσυχίαν⟩ ἔχειν, τοῦτʼ αὖ ποίᾳ προσθήσομεν ἐπιστήμῃ;

ΝΕ. ΣΩ. τῇ τῆς πειστικῆς ἀρχούσῃ καὶ λεκτικῆς.

ΞΕ. εἴη δʼ ἂν οὐκ ἄλλη τις, ὡς οἶμαι, πλὴν ἡ τοῦ πολιτικοῦ δύναμις.

ΝΕ. ΣΩ. κάλλιστʼ εἴρηκας.

ΞΕ. καὶ τοῦτο μὲν ἔοικε ταχὺ κεχωρίσθαι πολιτικῆς τὸ

304eGenç Sokrates: Evet.

Yabancı: Peki şu güç hakkında ne düşünmeli?

Genç Sokrates: Hangisi?

Yabancı: Savaşmaya karar verdiğimiz herkese karşı nasıl savaşılacağını bilen güç. Onun tekhnē'siz olduğunu mu söyleyeceğiz, yoksa tekhnē'ye dayandığını mı?

Genç Sokrates: Komutanlığın ve bütün savaş işlerinin uyguladığı bir gücü nasıl tekhnē'siz sayabiliriz?

Yabancı: Peki savaşmak mı gerektiğini, yoksa dostlukla anlaşıp ayrılmak mı gerektiğini bilerek tartıp karara bağlayabilen epistēmē'yi bundan başka mı sayalım, yoksa bununla aynı mı?

Genç Sokrates: Öncekilere uyacaksak, başka saymamız zorunlu.

304e

ῥητορικόν, ὡς ἕτερον εἶδος ὄν, ὑπηρετοῦν μὴν ταύτῃ.

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

ΞΕ. τί δὲ περὶ τῆς τοιᾶσδʼ αὖ δυνάμεως διανοητέον;

ΝΕ. ΣΩ. ποίας;

ΞΕ. τῆς ὡς πολεμητέον ἑκάστοις οἷς ἂν προελώμεθα πολεμεῖν, εἴτε αὐτὴν ἄτεχνον εἴτε ἔντεχνον ἐροῦμεν;

ΝΕ. ΣΩ. καὶ πῶς ἂν ἄτεχνον διανοηθεῖμεν, ἥν γε ἡ στρατηγικὴ καὶ πᾶσα ἡ πολεμικὴ πρᾶξις πράττει;

ΞΕ. τὴν δὲ εἴτε πολεμητέον εἴτε διὰ φιλίας ἀπαλλακτέον οἵαν τε καὶ ἐπιστήμονα διαβουλεύσασθαι, ταύτης ἑτέραν ὑπολάβωμεν ἢ τὴν αὐτὴν ταύτῃ;

ΝΕ. ΣΩ. τοῖς πρόσθεν ἀναγκαῖον ἑπομένοισιν ἑτέραν.

305aYabancı: O hâlde, öncekilerde olduğu gibi düşüneceksek, onun buna hükmettiğini söyleyeceğiz, değil mi?

Genç Sokrates: Evet.

Yabancı: Peki, bu kadar heybetli ve büyük bir tekhnē'nin, savaş sanatının bütününün efendisi olarak gerçekten krallık olandan başka hangi tekhnē'yi göstermeye kalkışabiliriz?

Genç Sokrates: Başka hiçbirini.

Yabancı: Demek komutanların epistēmē'sini, hizmet eden bir epistēmē olduğu için, siyaset epistēmē'si saymayacağız.

Genç Sokrates: Saymamız makul olmaz.

305a

ΞΕ. οὐκοῦν ἄρχουσαν ταύτης αὐτὴν ἀποφανούμεθα, εἴπερ τοῖς ἔμπροσθέν γε ὑποληψόμεθα ὁμοίως;

ΝΕ. ΣΩ. φημί.

ΞΕ. τίνʼ οὖν ποτε καὶ ἐπιχειρήσομεν οὕτω δεινῆς καὶ μεγάλης τέχνης συμπάσης τῆς πολεμικῆς δεσπότιν ἀποφαίνεσθαι πλήν γε δὴ τὴν ὄντως οὖσαν βασιλικήν;

ΝΕ. ΣΩ. οὐδεμίαν ἄλλην.

ΞΕ. οὐκ ἄρα πολιτικὴν θήσομεν, ὑπηρετικήν γε οὖσαν, τὴν τῶν στρατηγῶν ἐπιστήμην.

ΝΕ. ΣΩ. οὐκ εἰκός.

305bYabancı: Haydi, doğru hüküm veren yargıçların gücüne de bakalım.

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Bu güç, sözleşmelerle ilgili olarak kanun koyucu kraldan devraldığı bütün kanunlara bakıp adil ve adil olmayan diye belirlenmiş olanlara göre hüküm vermekten öte bir şey yapabilir mi? Bunu yaparken kendine has aretē'sini gösterir: ne hediyelere ne korkulara ne acımaya, ne de başka bir düşmanlığa ya da dostluğa yenilir; kanun koyucunun koyduğu düzene aykırı olarak insanların birbirine karşı açtığı davaları karara bağlamaya razı olmaz.

305b

ΞΕ. ἴθι δή, καὶ τὴν τῶν δικαστῶν τῶν ὀρθῶς δικαζόντων θεασώμεθα δύναμιν.

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΞΕ. ἆρʼ οὖν ἐπὶ πλέον τι δύναται τοῦ περὶ τὰ συμβόλαια πάνθʼ ὁπόσα κεῖται νόμιμα παρὰ νομοθέτου βασιλέως παραλαβοῦσα, κρίνειν εἰς ἐκεῖνα σκοποῦσα τά τε δίκαια ταχθέντʼ εἶναι καὶ ἄδικα, τὴν αὑτῆς ἰδίαν ἀρετὴν παρεχομένη τοῦ μήθʼ ὑπό τινων δώρων μήθʼ ὑπὸ φόβων μήτε οἴκτων μήθʼ

305cGenç Sokrates: Hayır; söylediklerin hemen hemen bu gücün işinin tamamıdır.

Yabancı: Demek yargıçların kudretinin de krallık olmadığını, kanunların bekçisi ve krallığın hizmetkârı olduğunu buluyoruz.

Genç Sokrates: Öyle görünüyor.

Yabancı: Sayılan bütün epistēmē'lere bir arada bakan kişi şunu fark etmeli: Bunların hiçbiri siyaset epistēmē'si olarak ortaya çıkmadı.

305c

ὑπό τινος ἄλλης ἔχθρας μηδὲ φιλίας ἡττηθεῖσα παρὰ τὴν τοῦ νομοθέτου τάξιν ἐθέλειν ἂν τἀλλήλων ἐγκλήματα διαιρεῖν;

ΝΕ. ΣΩ. οὔκ, ἀλλὰ σχεδὸν ὅσον εἴρηκας ταύτης ἐστὶ τῆς δυνάμεως ἔργον.

ΞΕ. καὶ τὴν τῶν δικαστῶν ἄρα ῥώμην ἀνευρίσκομεν οὐ βασιλικὴν οὖσαν ἀλλὰ νόμων φύλακα καὶ ὑπηρέτιν ἐκείνης.

ΝΕ. ΣΩ. ἔοικέν γε.

ΞΕ. τόδε δὴ κατανοητέον ἰδόντι συναπάσας τὰς ἐπιστήμας αἳ εἴρηνται, ὅτι πολιτική γε αὐτῶν οὐδεμία ἀνεφάνη.

305dÇünkü gerçekten krallık olan epistēmē'nin kendisi iş görmemeli, iş görebilenlere hükmetmelidir; şehirlerdeki en büyük işlere girişmenin ve onları harekete geçirmenin ne zaman yerinde, ne zaman yersiz olduğunu o bilir; ötekiler ise kendilerine buyrulanı yapar.

Genç Sokrates: Doğru.

Yabancı: İşte bu yüzden, demin gözden geçirdiğimiz epistēmē'lerin hiçbiri ne birbirine ne de kendine hükmettiği, her biri kendine has bir işle uğraştığı için, işlerinin bu kendine hasliğine göre haklı olarak kendine has bir ad almıştır.

305d

τὴν γὰρ ὄντως οὖσαν βασιλικὴν οὐκ αὐτὴν δεῖ πράττειν ἀλλʼ ἄρχειν τῶν δυναμένων πράττειν, γιγνώσκουσαν τὴν ἀρχήν τε καὶ ὁρμὴν τῶν μεγίστων ἐν ταῖς πόλεσιν ἐγκαιρίας τε πέρι καὶ ἀκαιρίας, τὰς δʼ ἄλλας τὰ προσταχθέντα δρᾶν.

ΝΕ. ΣΩ. ὀρθῶς.

ΞΕ. διὰ ταῦτα ἄρα ἃς μὲν ἄρτι διεληλύθαμεν, οὔτʼ ἀλλήλων οὔθʼ αὑτῶν ἄρχουσαι, περὶ δέ τινα ἰδίαν αὑτῆς οὖσα ἑκάστη πρᾶξιν, κατὰ τὴν ἰδιότητα τῶν πράξεων τοὔνομα δικαίως εἴληφεν ἴδιον.

305eGenç Sokrates: Öyle görünüyor en azından.

Yabancı: Bunların hepsine ve kanunlara hükmeden, şehirdeki her şeye itina gösteren ve her şeyi en doğru biçimde birbirine dokuyan epistēmē'ye gelince, onun gücünü şehrin, yani ortak olanın adıyla kuşatarak, anlaşılan, en haklı olarak siyaset (politikē) adını verebiliriz.

Genç Sokrates: Kesinlikle.

Yabancı: O hâlde şimdi, şehirdeki bütün cinsler bize açıkça görünür olduğuna göre, onu dokumacılık örneğine göre de baştan sona incelemek istemez miyiz?

Genç Sokrates: Hem de nasıl.

305e

ΝΕ. ΣΩ. εἴξασι γοῦν.

ΞΕ. τὴν δὲ πασῶν τε τούτων ἄρχουσαν καὶ τῶν νόμων καὶ συμπάντων τῶν κατὰ πόλιν ἐπιμελουμένην καὶ πάντα συνυφαίνουσαν ὀρθότατα, τοῦ κοινοῦ τῇ κλήσει περιλαβόντες τὴν δύναμιν αὐτῆς, προσαγορεύοιμεν δικαιότατʼ ἄν, ὡς ἔοικε, πολιτικήν.

ΝΕ. ΣΩ. παντάπασι μὲν οὖν.

ΞΕ. οὐκοῦν δὴ καὶ κατὰ τὸ τῆς ὑφαντικῆς παράδειγμα βουλοίμεθʼ ἂν ἐπεξελθεῖν αὐτὴν νῦν, ὅτε καὶ πάντα τὰ γένη τὰ κατὰ πόλιν δῆλα ἡμῖν γέγονε;

ΝΕ. ΣΩ. καὶ σφόδρα γε.

306aYabancı: Anlaşılan, krallık dokumasının ne olduğunu, nasıl dokuyarak bize nasıl bir kumaş verdiğini söylememiz gerekiyor.

Genç Sokrates: Açık.

Yabancı: Görünüşe bakılırsa, gösterilmesi zor bir şeyi göstermek zorunlu hâle geldi.

Genç Sokrates: Ne olursa olsun söylenmeli.

Yabancı: Çünkü aretē'nin bir parçasının aretē'nin başka bir eidos'undan bir bakıma farklı olduğunu söylemek, söz üzerine çekişmeyi sevenlere pek kolay bir saldırı fırsatı verir; çoğunluğun kanaatlerine aykırı düşer.

Genç Sokrates: Anlamadım.

Yabancı: Öyleyse bir de şöyle anlatayım. Sanırım sen cesaretin bizim için aretē'nin bir parçası olduğunu düşünüyorsun.

306a

ΞΕ. τὴν δὴ βασιλικὴν συμπλοκήν, ὡς ἔοικε, λεκτέον ποία τέ ἐστι καὶ τίνι τρόπῳ συμπλέκουσα ποῖον ἡμῖν ὕφασμα ἀποδίδωσιν.

ΝΕ. ΣΩ. δῆλον.

ΞΕ. ἦ χαλεπὸν ἐνδείξασθαι πρᾶγμα ἀναγκαῖον ἄρα γέγονεν, ὡς φαίνεται.

ΝΕ. ΣΩ. πάντως γε μὴν ῥητέον.

ΞΕ. τὸ γὰρ ἀρετῆς μέρος ἀρετῆς εἴδει διάφορον εἶναί τινα τρόπον τοῖς περὶ λόγους ἀμφισβητητικοῖς καὶ μάλʼ εὐεπίθετον πρὸς τὰς τῶν πολλῶν δόξας.

ΝΕ. ΣΩ. οὐκ ἔμαθον.

ΞΕ. ἀλλʼ ὧδε πάλιν. ἀνδρείαν γὰρ οἶμαί σε ἡγεῖσθαι

306bGenç Sokrates: Elbette.

Yabancı: İtidali de cesaretten başka bir şey, ama o da cesaretin parçası olduğu bütünün bir parçası sayıyorsun.

Genç Sokrates: Evet.

Yabancı: İşte bunlar hakkında şaşırtıcı bir söz söylemeye cesaret etmeliyiz.

Genç Sokrates: Neymiş o?

Yabancı: Bu ikisinin, var olan pek çok şeyde, bir bakıma birbirine karşı derin bir düşmanlık besledikleri ve karşı saflarda çekiştikleri.

Genç Sokrates: Ne demek istiyorsun?

Yabancı: Hiç alışılmadık bir söz bu. Çünkü aretē'nin parçalarının hepsinin birbiriyle dost olduğu söylenir herhalde.

306b

μέρος ἓν ἀρετῆς ἡμῖν εἶναι.

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ γε.

ΞΕ. καὶ μὴν σωφροσύνην γε ἀνδρείας μὲν ἕτερον, ἓν δʼ οὖν καὶ τοῦτο μόριον ἧς κἀκεῖνο.

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

ΞΕ. τούτων δὴ πέρι θαυμαστόν τινα λόγον ἀποφαίνεσθαι τολμητέον.

ΝΕ. ΣΩ. ποῖον;

ΞΕ. ὡς ἐστὸν κατὰ δή τινα τρόπον εὖ μάλα πρὸς ἀλλήλας ἔχθραν καὶ στάσιν ἐναντίαν ἔχοντε ἐν πολλοῖς τῶν ὄντων.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς λέγεις;

ΞΕ. οὐκ εἰωθότα λόγον οὐδαμῶς· πάντα γὰρ οὖν δὴ

306cGenç Sokrates: Evet.

Yabancı: O hâlde dikkatimizi iyice toplayıp bakalım: Bu iş bu kadar basit mi, yoksa bu parçalar akrabalarından bir noktada kesinlikle ayrılıyor mu?

Genç Sokrates: Peki; nasıl bakmamız gerektiğini söyle.

Yabancı: Bütün şeyler arasında, güzel dediğimiz ama birbirine zıt iki eidos'a yerleştirdiğimiz şeyleri aramalıyız.

Genç Sokrates: Daha açık söyle.

Yabancı: Keskinlik ve hız: ister bedenlerde ister psykhē'lerde ister sesin akışında olsun, ister bu şeylerin kendilerinde ister musikinin ve resmin taklit ederek ortaya koyduğu suretlerde. Bunlardan birini hiç kendin övdün mü, ya da bir başkası överken yanında bulunup duydun mu?

306c

ἀλλήλοις τά γε τῆς ἀρετῆς μόρια λέγεταί που φίλια.

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

ΞΕ. σκοπῶμεν δὴ προσσχόντες τὸν νοῦν εὖ μάλα πότερον οὕτως ἁπλοῦν ἐστι τοῦτο, ἢ παντὸς μᾶλλον αὐτῶν ἔχει διαφορὰν τοῖς συγγενέσιν ἔς τι;

ΝΕ. ΣΩ. ναί, λέγοις ἂν πῇ σκεπτέον.

ΞΕ. ἐν τοῖς σύμπασι χρὴ ζητεῖν ὅσα καλὰ μὲν λέγομεν, εἰς δύο δὲ αὐτὰ τίθεμεν ἐναντία ἀλλήλων εἴδη.

ΝΕ. ΣΩ. λέγʼ ἔτι σαφέστερον.

ΞΕ. ὀξύτητα καὶ τάχος, εἴτε κατὰ σώματα εἴτʼ ἐν

306dGenç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Bunların her birinde bunu ne şekilde yaptıklarını da hatırlıyor musun?

Genç Sokrates: Hiç hatırlamıyorum.

Yabancı: Peki, aklımdan geçtiği gibi, bunu sana sözle gösterebilir miyim acaba?

306d

ψυχαῖς εἴτε κατὰ φωνῆς φοράν, εἴτε αὐτῶν τούτων εἴτε ἐν εἰδώλοις ὄντων, ὁπόσα μουσικὴ μιμουμένη καὶ ἔτι γραφικὴ μιμήματα παρέχεται, τούτων τινὸς ἐπαινέτης εἴτε αὐτὸς πώποτε γέγονας εἴτε ἄλλου παρὼν ἐπαινοῦντος ᾔσθησαι;

ΝΕ. ΣΩ. τί μήν;

ΞΕ. ἦ καὶ μνήμην ἔχεις ὅντινα τρόπον αὐτὸ δρῶσιν ἐν ἑκάστοις τούτων;

ΝΕ. ΣΩ. οὐδαμῶς.

ΞΕ. ἆρʼ οὖν δυνατὸς αὐτὸ ἂν γενοίμην, ὥσπερ καὶ διανοοῦμαι, διὰ λόγων ἐνδείξασθαί σοι;

306eGenç Sokrates: Neden olmasın?

Yabancı: Böyle bir şeyi kolay sanıyorsun galiba. Yine de ona zıt cinslerde bakalım. Pek çok işte, sık sık, düşüncenin, bedenin, hatta sesin hızına, gücüne ve keskinliğine hayran kaldığımızda, onu överken hep tek bir ad kullanırız: cesaret.

Genç Sokrates: Nasıl?

Yabancı: Önce "keskin ve cesur" deriz herhalde, "hızlı ve yiğit", "güçlü ve" yine öyle; her seferinde sözünü ettiğim adı bütün bu tabiatlara ortak olarak yükleyerek onları överiz.

Genç Sokrates: Evet.

306e

ΝΕ. ΣΩ. τί δʼ οὔ;

ΞΕ. ῥᾴδιον ἔοικας ἡγεῖσθαι τὸ τοιοῦτον· σκοπώμεθα δʼ οὖν αὐτὸ ἐν τοῖς ὑπεναντίοις γένεσι. τῶν γὰρ δὴ πράξεων ἐν πολλαῖς καὶ πολλάκις ἑκάστοτε τάχος καὶ σφοδρότητα καὶ ὀξύτητα διανοήσεώς τε καὶ σώματος, ἔτι δὲ καὶ φωνῆς, ὅταν ἀγασθῶμεν, λέγομεν αὐτὸ ἐπαινοῦντες μιᾷ χρώμενοι προσρήσει τῇ τῆς ἀνδρείας.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς;

ΞΕ. ὀξὺ καὶ ἀνδρεῖον πρῶτόν πού φαμεν, καὶ ταχὺ καὶ ἀνδρικόν, καὶ σφοδρὸν ὡσαύτως· καὶ πάντως ἐπιφέροντες τοὔνομα ὃ λέγω κοινὸν πάσαις ταῖς φύσεσι ταύταις ἐπαινοῦμεν αὐτάς.

ΝΕ. ΣΩ. ναί.

307aYabancı: Peki ya sakin oluşun eidos'u? Onu da pek çok işte sık sık övmedik mi?

Genç Sokrates: Hem de çok.

Yabancı: Bunu söylerken, ötekiler hakkında söylediklerimizin tersini söylemiyor muyuz?

Genç Sokrates: Nasıl?

Yabancı: Düşünceyle yapılan şeylere hayran kaldığımızda her seferinde "sakin" ve "itidalli" deriz herhalde; işlerde "ağır" ve "yumuşak", seslerde "pürüzsüz" ve "tok" deriz; yerinde bir ağırlıkla ilerleyen her ritimli harekete ve bütün musikiye de cesaretin değil, ölçülülüğün adını veririz.

307a

ΞΕ. τί δέ; τὸ τῆς ἠρεμαίας αὖ γενέσεως εἶδος ἆρʼ οὐ πολλάκις ἐπῃνέκαμεν ἐν πολλαῖς τῶν πράξεων;

ΝΕ. ΣΩ. καὶ σφόδρα γε.

ΞΕ. μῶν οὖν οὐ τἀναντία λέγοντες ἢ περὶ ἐκείνων τοῦτο φθεγγόμεθα;

ΝΕ. ΣΩ. πῶς;

ΞΕ. ὡς ἡσυχαῖά πού φαμεν ἑκάστοτε καὶ σωφρονικά, περί τε διάνοιαν πραττόμενα ἀγασθέντες καὶ κατὰ τὰς πράξεις αὖ βραδέα καὶ μαλακά, καὶ ἔτι περὶ φωνὰς γιγνόμενα λεῖα καὶ βαρέα, καὶ πᾶσαν ῥυθμικὴν κίνησιν καὶ ὅλην

307bGenç Sokrates: Çok doğru.

Yabancı: Ama ikisi de yersiz düştüğünde, adlarını değiştirip bu kez zıt anlamda kullanarak her birini kötüleriz.

Genç Sokrates: Nasıl?

Yabancı: Gereğinden keskin ve hızlı olduklarında, sert göründüklerinde onlara "küstah" ve "çılgın" deriz; gereğinden ağır, yavaş ve yumuşak olanlara da "korkak" ve "uyuşuk". Hemen hemen her zaman da bu nitelikleri, yani itidalli tabiatla zıttı olan cesur tabiatı, birbirine düşman iki saf kurmuş iki tip gibi, bu tür işlerde birbirine karışmamış buluruz; dahası, peşlerine düşersek, bunları psykhē'lerinde taşıyanların da birbiriyle çekiştiğini göreceğiz.

307b

μοῦσαν ἐν καιρῷ βραδυτῆτι προσχρωμένην, οὐ τὸ τῆς ἀνδρείας ἀλλὰ τὸ τῆς κοσμιότητος ὄνομα ἐπιφέρομεν αὐτοῖς σύμπασιν.

ΝΕ. ΣΩ. ἀληθέστατα.

ΞΕ. καὶ μὴν ὁπόταν αὖ γε ἀμφότερα γίγνηται ταῦθʼ ἡμῖν ἄκαιρα, μεταβάλλοντες ἑκάτερα αὐτῶν ψέγομεν ἐπὶ τἀναντία πάλιν ἀπονέμοντες τοῖς ὀνόμασιν.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς;

ΞΕ. ὀξύτερα μὲν αὐτὰ γιγνόμενα τοῦ καιροῦ καὶ θάττω καὶ σκληρότερα φαινόμενα [καὶ] ὑβριστικὰ καὶ μανικὰ λέγοντες,

307cGenç Sokrates: Nerede diyorsun?

Yabancı: Hem şimdi saydığımız bütün bu şeylerde hem de, muhtemelen, başka pek çok şeyde.

307c

τὰ δὲ βαρύτερα καὶ βραδύτερα καὶ μαλακώτερα δειλὰ καὶ βλακικά· καὶ σχεδὸν ὡς τὸ πολὺ ταῦτά τε καὶ τὴν σώφρονα φύσιν καὶ τὴν ἀνδρείαν τὴν τῶν ἐναντίων, οἷον πολεμίαν διαλαχούσας στάσιν ἰδέας, οὔτʼ ἀλλήλαις μειγνυμένας ἐφευρίσκομεν ἐν ταῖς περὶ τὰ τοιαῦτα πράξεσιν, ἔτι τε τοὺς ἐν ταῖς ψυχαῖς αὐτὰς ἴσχοντας διαφερομένους ἀλλήλοις ὀψόμεθα ἐὰν μεταδιώκωμεν.

ΝΕ. ΣΩ. ποῦ δὴ λέγεις;

ΞΕ. ἐν πᾶσί τε δὴ τούτοις οἷς νῦν εἴπομεν, ὡς εἰκός

307dSanırım her iki taraf da kendi tabiatına yakın olanları kendine ait diye över, karşı taraftakileri yabancı diye kınar; böylece pek çok konuda birbirleriyle derin bir düşmanlığa düşerler.

Genç Sokrates: Öyle görünüyor.

Yabancı: Bu eidos'lar arasındaki bu ayrılık bir yerde çocuk oyunudur; ama en büyük işlerde şehirlerin başına gelebilecek hastalıkların en kötüsü olur.

Genç Sokrates: Hangi işlerde diyorsun?

307d

τε ἐν ἑτέροις πολλοῖς. κατὰ γὰρ οἶμαι τὴν αὑτῶν ἑκατέροις συγγένειαν τὰ μὲν ἐπαινοῦντες ὡς οἰκεῖα σφέτερα, τὰ δὲ τῶν διαφόρων ψέγοντες ὡς ἀλλότρια, πολλὴν εἰς ἔχθραν ἀλλήλοις καὶ πολλῶν πέρι καθίστανται.

ΝΕ. ΣΩ. κινδυνεύουσιν.

ΞΕ. παιδιὰ τοίνυν αὕτη γέ τις ἡ διαφορὰ τούτων ἐστὶ τῶν εἰδῶν· περὶ δὲ τὰ μέγιστα νόσος συμβαίνει πασῶν ἐχθίστη γίγνεσθαι ταῖς πόλεσιν.

ΝΕ. ΣΩ. περὶ δὴ ποῖα φῄς;

307eYabancı: Muhtemelen hayatın bütün düzeninde. Son derece ölçülü olanlar her zaman sakin bir hayat sürmeye hazırdırlar; kendi başlarına, yalnız kendi işlerini görürler. Kendi şehirlerinde herkesle böyle geçinirler; dışarıdaki şehirlerle de aynı şekilde, ne pahasına olursa olsun barış içinde yaşamaya hazırdırlar. Bu tutkuları gereğinden fazla yersiz olduğu için, istediklerini yaptıkça farkına varmadan hem kendileri savaşamaz hâle gelir hem de gençleri öyle yetiştirirler; her zaman saldıranların insafına kalırlar. Sonunda, çok yıl geçmeden, kendileri, çocukları ve bütün şehir farkına varmadan çoğu zaman hür iken köle olurlar.

307e

ΞΕ. περὶ ὅλην, ὥς γε εἰκός, τὴν τοῦ ζῆν παρασκευήν. οἱ μὲν γὰρ δὴ διαφερόντως ὄντες κόσμιοι τὸν ἥσυχον ἀεὶ βίον ἕτοιμοι ζῆν, αὐτοὶ καθʼ αὑτοὺς μόνοι τὰ σφέτερα αὐτῶν πράττοντες, οἴκοι τε αὖ πρὸς ἅπαντας οὕτως ὁμιλοῦντες, καὶ πρὸς τὰς ἔξωθεν πόλεις ὡσαύτως ἕτοιμοι πάντα ὄντες τρόπον τινὰ ἄγειν εἰρήνην· καὶ διὰ τὸν ἔρωτα δὴ τοῦτον ἀκαιρότερον ὄντα ἢ χρή, ὅταν ἃ βούλονται πράττωσιν, ἔλαθον αὐτοί τε ἀπολέμως ἴσχοντες καὶ τοὺς νέους ὡσαύτως διατιθέντες, ὄντες τε ἀεὶ τῶν ἐπιτιθεμένων, ἐξ ὧν οὐκ ἐν πολλοῖς ἔτεσιν αὐτοὶ καὶ παῖδες καὶ σύμπασα ἡ

308aGenç Sokrates: Acı ve korkunç bir hâlden söz ettin.

Yabancı: Ya cesarete daha çok meyledenler? Böyle bir hayata gereğinden şiddetli bir arzu duydukları için şehirlerini hep bir savaşa sürüklemez, pek çok güçlü düşman edinip ya vatanlarını büsbütün yok etmez ya da onu düşmanlarının kölesi ve buyruğu altına sokmazlar mı?

308a

πόλις ἀντʼ ἐλευθέρων πολλάκις ἔλαθον αὑτοὺς γενόμενοι δοῦλοι.

ΝΕ. ΣΩ. χαλεπὸν εἶπες καὶ δεινὸν πάθος.

ΞΕ. τί δʼ οἱ πρὸς τὴν ἀνδρείαν μᾶλλον ῥέποντες; ἆρʼ οὐκ ἐπὶ πόλεμον ἀεί τινα τὰς αὑτῶν συντείνοντες πόλεις διὰ τὴν τοῦ τοιούτου βίου σφοδροτέραν τοῦ δέοντος ἐπιθυμίαν εἰς ἔχθραν πολλοῖς καὶ δυνατοῖς καταστάντες ἢ πάμπαν διώλεσαν ἢ δούλας αὖ καὶ ὑποχειρίους τοῖς ἐχθροῖς ὑπέθεσαν τὰς αὑτῶν πατρίδας;

308bGenç Sokrates: Bu da doğru.

Yabancı: O hâlde bu konularda bu iki cinsin birbirine karşı her zaman büyük, hatta en büyük düşmanlık ve çekişme içinde olduğunu nasıl söylemeyiz?

Genç Sokrates: Söylememek olmaz.

Yabancı: Öyleyse başta araştırdığımız şeyi bulduk: Aretē'nin bazı parçaları tabiatça birbirinden az değil çok farklıdır ve onları taşıyanlar da aynı şekilde birbirinden ayrışır, değil mi?

Genç Sokrates: Öyle görünüyor.

Yabancı: Şimdi de şunu ele alalım.

Genç Sokrates: Neyi?

308b

ΝΕ. ΣΩ. ἔστι καὶ ταῦτα.

ΞΕ. πῶς οὖν μὴ φῶμεν ἐν τούτοις ἀμφότερα ταῦτα τὰ γένη πολλὴν πρὸς ἄλληλα ἀεὶ καὶ τὴν μεγίστην ἴσχειν ἔχθραν καὶ στάσιν;

ΝΕ. ΣΩ. οὐδαμῶς ὡς οὐ φήσομεν.

ΞΕ. οὐκοῦν ὅπερ ἐπεσκοποῦμεν κατʼ ἀρχὰς ἀνηυρήκαμεν, ὅτι μόρια ἀρετῆς οὐ σμικρὰ ἀλλήλοις διαφέρεσθον φύσει καὶ δὴ καὶ τοὺς ἴσχοντας δρᾶτον τὸ αὐτὸ τοῦτο;

ΝΕ. ΣΩ. κινδυνεύετον.

ΞΕ. τόδε τοίνυν αὖ λάβωμεν.

ΝΕ. ΣΩ. τὸ ποῖον;

308cYabancı: Bir araya getiren epistēmē'lerden herhangi biri, ürünlerinden birini, en değersizini bile, isteyerek kötü ve iyi malzemeden mi kurar? Yoksa her epistēmē her yerde kötü malzemeyi elinden geldiğince atar, uygun ve iyi olanı alır, sonra bunları, ister benzer ister benzemez olsun, hepsini bir araya toplayarak tek bir güç ve tek bir idea meydana getirir mi?

Genç Sokrates: Elbette öyle yapar.

308c

ΞΕ. εἴ τίς που τῶν συνθετικῶν ἐπιστημῶν πρᾶγμα ὁτιοῦν τῶν αὑτῆς ἔργων, κἂν εἰ τὸ φαυλότατον, ἑκοῦσα ἐκ μοχθηρῶν καὶ χρηστῶν τινων συνίστησιν, ἢ πᾶσα ἐπιστήμη πανταχοῦ τὰ μὲν μοχθηρὰ εἰς δύναμιν ἀποβάλλει, τὰ δὲ ἐπιτήδεια καὶ [τὰ] χρηστὰ ἔλαβεν, ἐκ τούτων δὲ καὶ ὁμοίων καὶ ἀνομοίων ὄντων, πάντα εἰς ἓν αὐτὰ συνάγουσα, μίαν τινὰ δύναμιν καὶ ἰδέαν δημιουργεῖ.

ΝΕ. ΣΩ. τί μήν;

308dYabancı: O hâlde bizim tabiata uygun, gerçek siyaset epistēmē'miz de hiçbir zaman bir şehri iyi ve kötü insanlardan isteyerek kurmaya kalkışmaz. Belli ki önce insanları oyunla sınayacak, sınadıktan sonra da onları terbiye edebilecek ve bu amaca hizmet edebilecek kimselere teslim edecek; ama buyruğu ve gözetimi kendisi elinde tutacaktır. Tıpkı dokumacılığın, yünü tarayanların ve dokumaya hazırlık olan öteki işleri görenlerin yanında durup onlara buyurması ve onları gözetmesi, her birine kendi dokuması için uygun gördüğü işleri nasıl tamamlayacaklarını göstermesi gibi.

308d

ΞΕ. οὐδʼ ἄρα ἡ κατὰ φύσιν ἀληθῶς οὖσα ἡμῖν πολιτικὴ μή ποτε ἐκ χρηστῶν καὶ κακῶν ἀνθρώπων ἑκοῦσα εἶναι συστήσηται πόλιν τινά, ἀλλʼ εὔδηλον ὅτι παιδιᾷ πρῶτον βασανιεῖ, μετὰ δὲ τὴν βάσανον αὖ τοῖς δυναμένοις παιδεύειν καὶ ὑπηρετεῖν πρὸς τοῦτʼ αὐτὸ παραδώσει, προστάττουσα καὶ ἐπιστατοῦσα αὐτή, καθάπερ ὑφαντικὴ τοῖς τε ξαίνουσι καὶ τοῖς τἆλλα προπαρασκευάζουσιν ὅσα πρὸς τὴν πλέξιν αὐτῆς συμπαρακολουθοῦσα προστάττει καὶ ἐπιστατεῖ, τοιαῦτα

308eGenç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Bana öyle geliyor ki krallık epistēmē'si de, gözetme gücünü kendi elinde tutarak, kanuna göre terbiye eden ve yetiştiren herkese aynı şekilde davranacaktır: Kendi karışımına uygun bir karakter meydana getirmeyen hiçbir şeyi çalıştırmalarına izin vermeyecek, yalnız bunları öğretmelerini buyuracaktır. Cesur ve itidalli bir karakterden ve aretē'ye yönelen öteki niteliklerden pay alamayan, kötü bir tabiatın zoruyla tanrısızlığa, küstahlığa ve adaletsizliğe itilenleri ise ölümle, sürgünle ve en ağır hak mahrumiyetleriyle cezalandırarak şehirden atar.

308e

ἑκάστοις ἐνδεικνῦσα τὰ ἔργα ἀποτελεῖν οἷα ἂν ἐπιτήδεια ἡγῆται πρὸς τὴν αὑτῆς εἶναι συμπλοκήν.

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΞΕ. ταὐτὸν δή μοι τοῦθʼ ἡ βασιλικὴ φαίνεται πᾶσι τοῖς κατὰ νόμον παιδευταῖς καὶ τροφεῦσιν, τὴν τῆς ἐπιστατικῆς αὐτὴ δύναμιν ἔχουσα, οὐκ ἐπιτρέψειν ἀσκεῖν ὅτι μή τις πρὸς τὴν αὑτῆς σύγκρασιν ἀπεργαζόμενος ἦθός τι πρέπον ἀποτελεῖ, ταῦτα δὲ μόνα παρακελεύεσθαι παιδεύειν· καὶ τοὺς μὲν μὴ δυναμένους κοινωνεῖν ἤθους ἀνδρείου καὶ σώφρονος ὅσα τε ἄλλα ἐστὶ τείνοντα πρὸς ἀρετήν, ἀλλʼ εἰς

309aGenç Sokrates: Böyle söylenir en azından.

Yabancı: Cehalet ve büyük bir alçaklık içinde yuvarlananları da köle cinsinin boyunduruğuna koşar.

Genç Sokrates: Çok doğru.

Yabancı: Geriye kalanlar, tabiatları terbiye gördüğünde soylu bir hâle gelebilecek ve tekhnē'yle birbirine karışmayı kabul edebilecek olanlardır. Krallık tekhnē'si bunlardan cesarete daha çok yönelenlerin sağlam karakterini dokumadaki çözgüye benzer sayar; ölçülülüğe yönelenleri ise, benzetmeyi sürdürürsek, dolgun, yumuşak, atkıya benzer bir iplik gibi kullanır. Birbirine zıt yönlere çeken bu tabiatları şöyle bir yolla birbirine bağlamaya ve birlikte dokumaya çalışır.

309a

ἀθεότητα καὶ ὕβριν καὶ ἀδικίαν ὑπὸ κακῆς βίᾳ φύσεως ἀπωθουμένους, θανάτοις τε ἐκβάλλει καὶ φυγαῖς καὶ ταῖς μεγίσταις κολάζουσα ἀτιμίαις.

ΝΕ. ΣΩ. λέγεται γοῦν πως οὕτως.

ΞΕ. τοὺς δὲ ἐν ἀμαθίᾳ τε αὖ καὶ ταπεινότητι πολλῇ κυλινδουμένους εἰς τὸ δουλικὸν ὑποζεύγνυσι γένος.

ΝΕ. ΣΩ. ὀρθότατα.

ΞΕ. τοὺς λοιποὺς τοίνυν, ὅσων αἱ φύσεις ἐπὶ τὸ γενναῖον

309bGenç Sokrates: Nasıl bir yolla?

309b

ἱκαναὶ παιδείας τυγχάνουσαι καθίστασθαι καὶ δέξασθαι μετὰ τέχνης σύμμειξιν πρὸς ἀλλήλας, τούτων τὰς μὲν ἐπὶ τὴν ἀνδρείαν μᾶλλον συντεινούσας, οἷον στημονοφυὲς νομίσασʼ αὐτῶν εἶναι τὸ στερεὸν ἦθος, τὰς δὲ ἐπὶ τὸ κόσμιον πίονί τε καὶ μαλακῷ καὶ κατὰ τὴν εἰκόνα κροκώδει διανήματι προσχρωμένας, ἐναντία δὲ τεινούσας ἀλλήλαις, πειρᾶται τοιόνδε τινὰ τρόπον συνδεῖν καὶ συμπλέκειν.

ΝΕ. ΣΩ. ποῖον δή;

309cYabancı: Önce psykhē'lerinin ezelî olan kısmını, akrabalığına uygun olarak ilahî bir bağla birbirine bağlar; ilahî olandan sonra da canlılığa ait kısımlarını insanî bağlarla.

Genç Sokrates: Bunu da nasıl kastettin?

Yabancı: Güzel, adil ve iyi olan şeylerle bunların zıtları hakkında gerçekten doğru ve sağlamlaştırılmış bir kanaat psykhē'lerde oluştuğunda, bunun daimōn'a yakın bir cinste doğan ilahî bir şey olduğunu söylüyorum.

Genç Sokrates: Böyle olması yakışır en azından.

309c

ΞΕ. πρῶτον μὲν κατὰ τὸ συγγενὲς τὸ ἀειγενὲς ὂν τῆς ψυχῆς αὐτῶν μέρος θείῳ συναρμοσαμένη δεσμῷ, μετὰ δὲ τὸ θεῖον τὸ ζῳογενὲς αὐτῶν αὖθις ἀνθρωπίνοις.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς τοῦτʼ εἶπες αὖ;

ΞΕ. τὴν τῶν καλῶν καὶ δικαίων πέρι καὶ ἀγαθῶν καὶ τῶν τούτοις ἐναντίων ὄντως οὖσαν ἀληθῆ δόξαν μετὰ βεβαιώσεως, ὁπόταν ἐν [ταῖς] ψυχαῖς ἐγγίγνηται, θείαν φημὶ ἐν δαιμονίῳ γίγνεσθαι γένει.

ΝΕ. ΣΩ. πρέπει γοῦν οὕτω.

309dYabancı: Bunu, krallık musikisiyle, demin söylediğimiz, terbiyeden doğru şekilde pay almış kimselere aşılayabilecek olanın yalnız devlet adamı ve iyi kanun koyucu olduğunu biliyoruz, değil mi?

Genç Sokrates: Makul olan bu en azından.

Yabancı: Böyle bir şeyi yapamayan kişiyi ise, Sokrates, şimdi araştırdığımız adlarla asla anmayalım.

Genç Sokrates: Çok doğru.

Yabancı: Peki? Cesur bir psykhē böyle bir hakikati kavrarsa uysallaşmaz ve adil olandan en çok böylece pay almak istemez mi? Ondan pay almazsa daha çok vahşi bir tabiata doğru kaymaz mı?

309d

ΞΕ. τὸν δὴ πολιτικὸν καὶ τὸν ἀγαθὸν νομοθέτην ἆρʼ ἴσμεν ὅτι προσήκει μόνον δυνατὸν εἶναι τῇ τῆς βασιλικῆς μούσῃ τοῦτο αὐτὸ ἐμποιεῖν τοῖς ὀρθῶς μεταλαβοῦσι παιδείας, οὓς ἐλέγομεν νυνδή;

ΝΕ. ΣΩ. τὸ γοῦν εἰκός.

ΞΕ. ὃς δʼ ἂν δρᾶν γε, ὦ Σώκρατες, ἀδυνατῇ τὸ τοιοῦτον, μηδέποτε τοῖς νῦν ζητουμένοις ὀνόμασιν αὐτὸν προσαγορεύωμεν.

ΝΕ. ΣΩ. ὀρθότατα.

ΞΕ. τί οὖν; ἀνδρεία ψυχὴ λαμβανομένη τῆς τοιαύτης

309eGenç Sokrates: Elbette.

Yabancı: Ya ölçülü tabiat? Bu kanaatlerden pay alırsa, hiç değilse bir şehir düzeninde olabileceği kadar, gerçekten itidalli ve phronēsis sahibi olmaz mı? Söylediğimiz şeylerden pay almazsa da pek haklı olarak ayıp bir saflık adını almaz mı?

Genç Sokrates: Kesinlikle.

Yabancı: O hâlde bu dokumanın ve bu bağın, kötüler arasında ya da iyilerle kötüler arasında hiçbir zaman kalıcı olmadığını, hiçbir epistēmē'nin de onu böyleleri için ciddi olarak kullanmayacağını söyleyelim mi?

Genç Sokrates: Nasıl kullansın?

309e

ἀληθείας ἆρʼ οὐχ ἡμεροῦται καὶ τῶν δικαίων μάλιστα οὕτω κοινωνεῖν ἂν ἐθελήσειεν, μὴ μεταλαβοῦσα δὲ ἀποκλινεῖ μᾶλλον πρὸς θηριώδη τινὰ φύσιν;

ΝΕ. ΣΩ. πῶς δʼ οὔ;

ΞΕ. τί δὲ τὸ τῆς κοσμίας φύσεως; ἆρʼ οὐ τούτων μὲν μεταλαβὸν τῶν δοξῶν ὄντως σῶφρον καὶ φρόνιμον, ὥς γε ἐν πολιτείᾳ, γίγνεται, μὴ κοινωνῆσαν δὲ ὧν λέγομεν ἐπονείδιστόν τινα εὐηθείας δικαιότατα λαμβάνει φήμην;

ΝΕ. ΣΩ. πάνυ μὲν οὖν.

ΞΕ. οὐκοῦν συμπλοκὴν καὶ δεσμὸν τοῦτον τοῖς μὲν κακοῖς πρὸς σφᾶς αὐτοὺς καὶ τοῖς ἀγαθοῖς πρὸς τοὺς κακοὺς μηδέποτε μόνιμον φῶμεν γίγνεσθαι, μηδέ τινα ἐπιστήμην αὐτῷ σπουδῇ πρὸς τοὺς τοιούτους ἂν χρῆσθαί ποτε;

ΝΕ. ΣΩ. πῶς γάρ;

310aYabancı: Bu bağ, kanunlar aracılığıyla, yalnız soylu doğmuş ve tabiata uygun karakterlerle yetiştirilmiş kimselerde kök salar. Tekhnē'nin ilacı budur ve bunlar içindir; dediğimiz gibi, tabiatça birbirine benzemeyen ve zıt yönlere giden aretē parçalarını birbirine bağlayan daha ilahî bağ da budur.

Genç Sokrates: Çok doğru.

Yabancı: Geri kalan bağları, yani insanî olanları, bu ilahî bağ varken düşünmek de, düşündükten sonra gerçekleştirmek de neredeyse hiç zor değildir.

310a

ΞΕ. τοῖς δʼ εὐγενέσι γενομένοις τε ἐξ ἀρχῆς ἤθεσι θρεφθεῖσί τε κατὰ φύσιν μόνοις διὰ νόμων ἐμφύεσθαι, καὶ ἐπὶ τούτοις δὴ τοῦτʼ εἶναι τέχνῃ φάρμακον, καὶ καθάπερ εἴπομεν τοῦτον θειότερον εἶναι τὸν σύνδεσμον ἀρετῆς μερῶν φύσεως ἀνομοίων καὶ ἐπὶ τὰ ἐναντία φερομένων.

ΝΕ. ΣΩ. ἀληθέστατα.

ΞΕ. τοὺς μὴν λοιπούς, ὄντας ἀνθρωπίνους δεσμούς, ὑπάρχοντος τούτου τοῦ θείου σχεδὸν οὐδὲν χαλεπὸν οὔτε ἐννοεῖν οὔτε ἐννοήσαντα ἀποτελεῖν.

310bGenç Sokrates: Nasıl, hangi bağlar?

Yabancı: Ailelerin birbirinden kız alıp vermesi, çocukları birbirine katması, kızların evlendirilmesine ve evliliklere dair özel anlaşmalar. Çünkü çoğu insan, çocuk yetiştirmek bakımından bu işlerde doğru bağlar kurmuyor.

Genç Sokrates: Neden?

Yabancı: Böyle işlerde zenginliğin ve gücün peşine düşülmesini, söze değer bir şeymiş gibi, ciddi ciddi kınamaya ne gerek var?

Genç Sokrates: Hiç gerek yok.

Yabancı: Asıl, soylarına özen gösterenler hakkında, bir şeyi gerektiği gibi yapmıyorlarsa, konuşmak daha doğru olur.

310b

ΝΕ. ΣΩ. πῶς δή, καὶ τίνας;

ΞΕ. τοὺς τῶν ἐπιγαμιῶν καὶ παίδων κοινωνήσεων καὶ τῶν περὶ τὰς ἰδίας ἐκδόσεις καὶ γάμους. οἱ γὰρ πολλοὶ τὰ περὶ ταῦτα οὐκ ὀρθῶς συνδοῦνται πρὸς τὴν τῶν παίδων γέννησιν.

ΝΕ. ΣΩ. τί δή;

ΞΕ. τὰ μὲν πλούτου καὶ δυνάμεων ἐν τοῖς τοιούτοις διώγματα τί καί τις ἂν ὡς ἄξια λόγου σπουδάζοι μεμφόμενος;

ΝΕ. ΣΩ. οὐδέν.

ΞΕ. μᾶλλον δέ γε δίκαιον τῶν περὶ τὰ γένη ποιουμένων

310cGenç Sokrates: Makul.

Yabancı: Aslında hiçbir doğru hesaba dayanmadan davranıyorlar: O anki rahatlığın peşinden gidiyor, kendilerine benzeyenleri bağırlarına basıp benzemeyenleri sevmiyorlar; böylece en büyük payı hoşnutsuzluklarına veriyorlar.

Genç Sokrates: Nasıl?

Yabancı: Ölçülü olanlar kendi karakterlerine benzeyeni ararlar; elden geldiğince bunlardan kız alırlar, kendi kızlarını da yine bunlara verirler. Cesaret yanlısı cins de aynısını yapar, kendi tabiatının peşine düşer; oysa iki cinsin de bunun tam tersini yapması gerekir.

310c

ἐπιμέλειαν τούτων πέρι λέγειν, εἴ τι μὴ κατὰ τρόπον πράττουσιν.

ΝΕ. ΣΩ. εἰκὸς γὰρ οὖν.

ΞΕ. πράττουσι μὲν δὴ οὐδʼ ἐξ ἑνὸς ὀρθοῦ λόγου, τὴν ἐν τῷ παραχρῆμα διώκοντες ῥᾳστώνην καὶ τῷ τοὺς μὲν προσομοίους αὐτοῖς ἀσπάζεσθαι, τοὺς δʼ ἀνομοίους μὴ στέργειν, πλεῖστον τῇ δυσχερείᾳ μέρος ἀπονέμοντες.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς;

ΞΕ. οἱ μέν που κόσμιοι τὸ σφέτερον αὐτῶν ἦθος ζητοῦσι, καὶ κατὰ δύναμιν γαμοῦσί τε παρὰ τούτων καὶ τὰς

310dGenç Sokrates: Nasıl, neden?

Yabancı: Çünkü cesaret, itidalli bir tabiatla karışmadan pek çok kuşak boyunca üreyince, başlangıçta güçle serpilir, ama sonunda büsbütün çılgınlıklar hâlinde patlar.

Genç Sokrates: Makul.

Yabancı: Öte yandan, utangaçlıkla fazlasıyla dolu olan ve cesur atılganlıkla hiç karışmamış bir psykhē de pek çok kuşak boyunca böyle üreyince, gereğinden uyuşuk olur ve sonunda büsbütün sakatlanır.

310d

ἐκδιδομένας παρʼ αὑτῶν εἰς τούτους ἐκπέμπουσι πάλιν· ὡς δʼ αὕτως τὸ περὶ τὴν ἀνδρείαν γένος δρᾷ, τὴν αὑτοῦ μεταδιῶκον φύσιν, δέον ποιεῖν ἀμφότερα τὰ γένη τούτων τοὐναντίον ἅπαν.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς, καὶ διὰ τί;

ΞΕ. διότι πέφυκεν ἀνδρεία τε ἐν πολλαῖς γενέσεσιν ἄμεικτος γεννωμένη σώφρονι φύσει κατὰ μὲν ἀρχὰς ἀκμάζειν ῥώμῃ, τελευτῶσα δὲ ἐξανθεῖν παντάπασι μανίαις.

ΝΕ. ΣΩ. εἰκός.

ΞΕ. ἡ δὲ αἰδοῦς γε αὖ λίαν πλήρης ψυχὴ καὶ ἀκέραστος

310eGenç Sokrates: Bunun da böyle olması makul.

Yabancı: İşte, iki cinsin de güzel ve iyi şeyler hakkında tek bir kanaate sahip olması sağlandığında bu bağları kurmanın hiç zor olmadığını söylüyordum. Çünkü krallık dokumasının tek ve bütün işi şudur: İtidalli karakterlerin cesur karakterlerden ayrılmasına asla izin vermemek; onları ortak kanaatlerle, onurlarla ve onursuzluklarla, itibarla ve birbirlerine teminat gibi kız vermekle mekik geçirir gibi birbirine dokumak; onlardan pürüzsüz ve, deyim yerindeyse, sık dokunmuş bir kumaş meydana getirmek ve şehirlerdeki yönetim görevlerini her zaman ortaklaşa onlara emanet etmek.

310e

τόλμης ἀνδρείας, ἐπὶ δὲ γενεὰς πολλὰς οὕτω γεννηθεῖσα, νωθεστέρα φύεσθαι τοῦ καιροῦ καὶ ἀποτελευτῶσα δὴ παντάπασιν ἀναπηροῦσθαι.

ΝΕ. ΣΩ. καὶ τοῦτʼ εἰκὸς οὕτω συμβαίνειν.

ΞΕ. τούτους δὴ τοὺς δεσμοὺς ἔλεγον ὅτι χαλεπὸν οὐδὲν συνδεῖν ὑπάρξαντος τοῦ περὶ τὰ καλὰ κἀγαθὰ μίαν ἔχειν ἀμφότερα τὰ γένη δόξαν. τοῦτο γὰρ ἓν καὶ ὅλον ἐστὶ βασιλικῆς συνυφάνσεως ἔργον, μηδέποτε ἐᾶν ἀφίστασθαι σώφρονα ἀπὸ τῶν ἀνδρείων ἤθη, συγκερκίζοντα δὲ ὁμοδοξίαις καὶ τιμαῖς καὶ ἀτιμίαις καὶ δόξαις καὶ ὁμηρειῶν ἐκδόσεσιν εἰς ἀλλήλους, λεῖον καὶ τὸ λεγόμενον εὐήτριον

311aGenç Sokrates: Nasıl?

Yabancı: Tek bir yöneticiye ihtiyaç olan yerde, bu iki niteliği birden taşıyanı başa seçerek; birden çok yöneticiye ihtiyaç olan yerde de her iki taraftan birer kısmını bir araya karıştırarak. Çünkü ölçülü yöneticilerin karakteri son derece temkinli, adil ve koruyucudur, ama keskinlikten, iş bitiren atak bir cüretten yoksundur.

Genç Sokrates: Bu da öyle görünüyor en azından.

311a

ὕφασμα συνάγοντα ἐξ αὐτῶν, τὰς ἐν ταῖς πόλεσιν ἀρχὰς ἀεὶ κοινῇ τούτοις ἐπιτρέπειν.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς;

ΞΕ. οὗ μὲν ἂν ἑνὸς ἄρχοντος χρεία συμβαίνῃ, τὸν ταῦτα ἀμφότερα ἔχοντα αἱρούμενον ἐπιστάτην· οὗ δʼ ἂν πλειόνων, τούτων μέρος ἑκατέρων συμμειγνύντα. τὰ μὲν γὰρ σωφρόνων ἀρχόντων ἤθη σφόδρα μὲν εὐλαβῆ καὶ δίκαια καὶ σωτήρια, δριμύτητος δὲ καί τινος ἰταμότητος ὀξείας καὶ πρακτικῆς ἐνδεῖται.

ΝΕ. ΣΩ. δοκεῖ γοῦν δὴ καὶ τάδε.

311bYabancı: Cesur karakterler ise adalet ve temkin bakımından onlardan geri kalır, ama işlerdeki ataklıkta üstündür. Şehirlerle ilgili her şeyin, özel hayatta da kamu hayatında da güzel gitmesi, bu ikisi bir arada bulunmadıkça imkânsızdır.

Genç Sokrates: Elbette.

Yabancı: İşte siyaset işinin dokuması, düzgün bir örgüyle dokunarak, şöyle gayesine varır diyelim: Krallık tekhnē'si cesur ve ölçülü insanların karakterlerini alır, onların hayatını uyum ve dostlukla ortak bir hayatta birleştirir, kumaşların en görkemlisini ve en iyisini meydana getirir, şehirlerdeki köle ve hür bütün öteki insanları da onunla sarıp bu örgüyle bir arada tutar; bir şehrin mesut olması için gereken hiçbir şeyi hiçbir şekilde eksik bırakmadan yönetir ve gözetir.

311b

ΞΕ. τὰ δʼ ἀνδρεῖά γε αὖ πρὸς μὲν τὸ δίκαιον καὶ εὐλαβὲς ἐκείνων ἐπιδεέστερα, τὸ δὲ ἐν ταῖς πράξεσι ἰταμὸν διαφερόντως ἴσχει. πάντα δὲ καλῶς γίγνεσθαι τὰ περὶ τὰς πόλεις ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ τούτοιν μὴ παραγενομένοιν ἀμφοῖν ἀδύνατον.

ΝΕ. ΣΩ. πῶς γὰρ οὔ;

ΞΕ. τοῦτο δὴ τέλος ὑφάσματος εὐθυπλοκίᾳ συμπλακὲν γίγνεσθαι φῶμεν πολιτικῆς πράξεως τὸ τῶν ἀνδρείων καὶ σωφρόνων ἀνθρώπων ἦθος, ὁπόταν ὁμονοίᾳ καὶ φιλίᾳ κοινὸν

311cGenç Sokrates: Kral olan adamı da, devlet adamını da bize yine en güzel biçimde tamamladın, ey yabancı.

311c

συναγαγοῦσα αὐτῶν τὸν βίον ἡ βασιλικὴ τέχνη, πάντων μεγαλοπρεπέστατον ὑφασμάτων καὶ ἄριστον ἀποτελέσασα [ὥστʼ εἶναι κοινόν] τούς τʼ ἄλλους ἐν ταῖς πόλεσι πάντας δούλους καὶ ἐλευθέρους ἀμπίσχουσα, συνέχῃ τούτῳ τῷ πλέγματι, καὶ καθʼ ὅσον εὐδαίμονι προσήκει γίγνεσθαι πόλει τούτου μηδαμῇ μηδὲν ἐλλείπουσα ἄρχῃ τε καὶ ἐπιστατῇ.

ΝΕ. ΣΩ. κάλλιστα αὖ τὸν βασιλικὸν ἀπετέλεσας ἄνδρα ἡμῖν, ὦ ξένε, καὶ τὸν πολιτικόν.

Çeviri değerlendirmesi

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…