İçeriğe geç
Kanunlar

Platon · Kanunlar

I. Kitap

624aAtinalı: Söyleyin bakalım, yabancılar: sizde kanunların (nomos) düzenlenmesi kimin eseri sayılır, bir tanrının mı, yoksa insanlardan birinin mi?

Kleinias: Bir tanrının, yabancı, bir tanrının; en doğrusunu söylemek gerekirse öyle. Bizde Zeus'un; Lakedaimonlularda ise —bu arkadaşımız oralıdır— sanırım Apollon'un derler. Öyle değil mi?

Megillos: Evet.

Atinalı: Peki sen de Homeros'un anlattığı gibi mi söylüyorsun: Minos her dokuz yılda bir babasıyla buluşmaya gidermiş ve ondan işittiği sözlere göre şehirlerinize kanunları koymuş?

624a

ΑΘ. θεὸς ἤ τις ἀνθρώπων ὑμῖν, ὦ ξένοι, εἴληφε τὴν αἰτίαν τῆς τῶν νόμων διαθέσεως;

ΚΛ. θεός, ὦ ξένε, θεός, ὥς γε τὸ δικαιότατον εἰπεῖν· παρὰ μὲν ἡμῖν Ζεύς, παρὰ δὲ Λακεδαιμονίοις, ὅθεν ὅδε ἐστίν, οἶμαι φάναι τούτους Ἀπόλλωνα. ἦ γάρ;

ΜΕ. ναί.

ΑΘ. μῶν οὖν καθʼ Ὅμηρον λέγεις ὡς τοῦ Μίνω φοιτῶντος

624bKleinias: Bizde böyle anlatılır. Hatta kardeşi Rhadamanthys'in de —adını duymuşsunuzdur— insanların en adili olduğu söylenir.

624b

πρὸς τὴν τοῦ πατρὸς ἑκάστοτε συνουσίαν διʼ ἐνάτου ἔτους καὶ κατὰ τὰς παρʼ ἐκείνου φήμας ταῖς πόλεσιν ὑμῖν θέντος τοὺς νόμους;

ΚΛ. λέγεται γὰρ οὕτω παρʼ ἡμῖν· καὶ δὴ καὶ τὸν ἀδελφόν γε αὐτοῦ Ῥαδάμανθυν—ἀκούετε γὰρ τὸ ὄνομα—δικαιότατον

625aBiz Giritliler de onun bu övgüyü, o zamanlar davaları karara bağlayışından ötürü hak ettiğini söyleriz.

Atinalı: Güzel bir şan bu, Zeus'un oğluna da pek yaraşır. Sen de bu arkadaşın da böylesine kanunlarla örülmüş âdetler içinde yetiştiğinize göre, yol boyunca hem konuşup hem dinleyerek vaktimizi şimdi devlet düzeni ve kanunlar üzerine geçirmenin hiç de tatsız olmayacağını umuyorum.

625a

γεγονέναι. τοῦτον οὖν φαῖμεν ἂν ἡμεῖς γε οἱ Κρῆτες, ἐκ τοῦ τότε διανέμειν τὰ περὶ τὰς δίκας, ὀρθῶς τοῦτον τὸν ἔπαινον αὐτὸν εἰληφέναι.

ΑΘ. καὶ καλόν γε τὸ κλέος ὑεῖ τε Διὸς μάλα πρέπον. ἐπειδὴ δὲ ἐν τοιούτοις ἤθεσι τέθραφθε νομικοῖς σύ τε καὶ ὅδε, προσδοκῶ οὐκ ἂν ἀηδῶς περί τε πολιτείας τὰ νῦν καὶ νόμων τὴν διατριβήν, λέγοντάς τε καὶ ἀκούοντας ἅμα κατὰ

625bDuyduğumuza göre Knossos'tan Zeus'un mağarasına ve tapınağına giden yol epey uzun; yol boyunca da, bu boğucu sıcakta beklendiği gibi, yüksek ağaçların altında gölgeli dinlenme yerleri varmış. Bizim yaşımıza da uygun düşer, sık sık oralarda soluklanıp birbirimizi sohbetle avutarak bütün yolu böylece rahatça almak.

Kleinias: Gerçekten de, yabancı, ilerledikçe korularda şaşılacak yükseklikte ve güzellikte serviler, dinlenip vakit geçirebileceğimiz çayırlar da var.

625b

τὴν πορείαν, ποιήσασθαι. πάντως δʼ ἥ γε ἐκ Κνωσοῦ ὁδὸς εἰς τὸ τοῦ Διὸς ἄντρον καὶ ἱερόν, ὡς ἀκούομεν, ἱκανή, καὶ ἀνάπαυλαι κατὰ τὴν ὁδόν, ὡς εἰκός, πνίγους ὄντος τὰ νῦν, ἐν τοῖς ὑψηλοῖς δένδρεσίν εἰσι σκιαραί, καὶ ταῖς ἡλικίαις πρέπον ἂν ἡμῶν εἴη τὸ διαναπαύεσθαι πυκνὰ ἐν αὐταῖς, λόγοις τε ἀλλήλους παραμυθουμένους τὴν ὁδὸν ἅπασαν οὕτω μετὰ ῥᾳστώνης διαπερᾶναι.

ΚΛ. καὶ μὴν ἔστιν γε, ὦ ξένε, προϊόντι κυπαρίττων τε

625cAtinalı: Doğru söylüyorsun.

Kleinias: Öyle; ama görünce daha da çok söyleyeceğiz. Haydi, hayırlısıyla yola koyulalım.

Atinalı: Öyle olsun. Söyle bana: ortak sofraları, beden talimlerini ve silah kuşanma âdetini kanununuz sizde neye göre düzenlemiştir?

Kleinias: Bence, yabancı, bizimkileri kavramak herkes için kolaydır. Bütün Girit toprağının tabiatının Thessalia'nınki gibi düz olmadığını görüyorsunuz; bu yüzden onlar daha çok at kullanır, biz ise koşuya başvururuz.

625c

ἐν τοῖς ἄλσεσιν ὕψη καὶ κάλλη θαυμάσια, καὶ λειμῶνες ἐν οἷσιν ἀναπαυόμενοι διατρίβοιμεν ἄν.

ΑΘ. ὀρθῶς λέγεις.

ΚΛ. πάνυ μὲν οὖν· ἰδόντες δὲ μᾶλλον φήσομεν. ἀλλʼ ἴωμεν ἀγαθῇ τύχῃ.

ΑΘ. ταῦτʼ εἴη. καί μοι λέγε· κατὰ τί τὰ συσσίτιά τε ὑμῖν συντέταχεν ὁ νόμος καὶ τὰ γυμνάσια καὶ τὴν τῶν ὅπλων ἕξιν;

ΚΛ. οἶμαι μέν, ὦ ξένε, καὶ παντὶ ῥᾴδιον ὑπολαβεῖν εἶναι τά γε ἡμέτερα. τὴν γὰρ τῆς χώρας πάσης Κρήτης φύσιν

625dBizim toprağımız engebelidir ve yaya koşusu talimine daha elverişlidir. Böyle bir yerde silahların hafif olması, insanın ağırlık taşımadan koşabilmesi gerekir; yayın ve okun hafifliği de buna uygun düşer. İşte bütün bunlar bizde harp için hazırlanmıştır ve bana kalırsa kanun koyucu her şeyi bunu gözeterek düzenlemiştir.

625d

ὁρᾶτε ὡς οὐκ ἔστι, καθάπερ ἡ τῶν Θετταλῶν, πεδιάς, διὸ δὴ καὶ τοῖς μὲν ἵπποις ἐκεῖνοι χρῶνται μᾶλλον, δρόμοισιν δὲ ἡμεῖς· ἥδε γὰρ ἀνώμαλος αὖ καὶ πρὸς τὴν τῶν πεζῇ δρόμων ἄσκησιν μᾶλλον σύμμετρος. ἐλαφρὰ δὴ τὰ ὅπλα ἀναγκαῖον ἐν τῷ τοιούτῳ κεκτῆσθαι καὶ μὴ βάρος ἔχοντα θεῖν· τῶν δὴ τόξων καὶ τοξευμάτων ἡ κουφότης ἁρμόττειν δοκεῖ. ταῦτʼ οὖν πρὸς τὸν πόλεμον ἡμῖν ἅπαντα ἐξήρτυται,

625eOrtak sofraları kurması da muhtemelen bundandır: insanların sefere çıktıklarında, işin kendisi gereği, o süre boyunca kendi güvenlikleri için birlikte yemek zorunda kaldıklarını görmüştü. Bana öyle geliyor ki o, halkın çoğunu akılsızlıkla suçlamıştır; çünkü onlar, bütün şehirler arasında herkes için ömür boyu süren, hiç kesilmeyen bir harbin her zaman var olduğunu anlamıyorlar. Eğer harp varken güvenlik için birlikte yemek ve bazılarının yöneten, bazılarının yönetilen olarak düzene girip birbirini koruması gerekiyorsa, bunu barışta da yapmak gerekir.

625e

καὶ πάνθʼ ὁ νομοθέτης, ὥς γʼ ἐμοὶ φαίνεται, πρὸς τοῦτο βλέπων συνετάττετο· ἐπεὶ καὶ τὰ συσσίτια κινδυνεύει συναγαγεῖν, ὁρῶν ὡς πάντες ὁπόταν στρατεύωνται, τόθʼ ὑπʼ αὐτοῦ τοῦ πράγματος ἀναγκάζονται φυλακῆς αὑτῶν ἕνεκα συσσιτεῖν τοῦτον τὸν χρόνον. ἄνοιαν δή μοι δοκεῖ καταγνῶναι τῶν πολλῶν ὡς οὐ μανθανόντων ὅτι πόλεμος ἀεὶ πᾶσιν διὰ βίου συνεχής ἐστι πρὸς ἁπάσας τὰς πόλεις·

ΚΛ. εἰ δὴ πολέμου γε ὄντος φυλακῆς ἕνεκα δεῖ συσσιτεῖν καί τινας ἄρχοντας καὶ

626aÇünkü insanların çoğunun barış dediği şey yalnızca bir addır; gerçekte bütün şehirler bütün şehirlere karşı, tabiatça, ilan edilmemiş bir harbin içindedir. Böyle bakarsan Giritlilerin kanun koyucusunun kamusal ve özel bütün kurumlarımızı harbe bakarak düzenlediğini ve kanunları bu anlayışla korunmak üzere bize teslim ettiğini hemen hemen görürsün; çünkü ona göre insan harpte üstün gelmedikçe ne mallarının ne de uğraşlarının hiçbir faydası yoktur, yenilenlerin bütün iyi şeyleri yenenlere geçer.

626a

ἀρχομένους διακεκοσμημένους εἶναι φύλακας αὐτῶν, τοῦτο καὶ ἐν εἰρήνῃ δραστέον. ἣν γὰρ καλοῦσιν οἱ πλεῖστοι τῶν ἀνθρώπων εἰρήνην, τοῦτʼ εἶναι μόνον ὄνομα, τῷ δʼ ἔργῳ πάσαις πρὸς πάσας τὰς πόλεις ἀεὶ πόλεμον ἀκήρυκτον κατὰ φύσιν εἶναι. καὶ σχεδὸν ἀνευρήσεις, οὕτω σκοπῶν, τὸν Κρητῶν νομοθέτην ὡς εἰς τὸν πόλεμον ἅπαντα δημοσίᾳ καὶ ἰδίᾳ τὰ νόμιμα ἡμῖν ἀποβλέπων συνετάξατο, καὶ κατὰ ταῦτα

626bAtinalı: Bana kalırsa, yabancı, Giritlilerin kurumlarını iyice kavramak için güzel çalışmışsın. Ama şunu bana daha açık söyle: iyi yönetilen şehir için koyduğun ölçüte bakılırsa, sanki bir şehrin harpte öteki şehirleri yenecek şekilde düzenlenmiş olarak yaşaması gerektiğini söylüyorsun. Öyle mi?

626b

οὕτω φυλάττειν παρέδωκε τοὺς νόμους, ὡς τῶν ἄλλων οὐδενὸς οὐδὲν ὄφελος ὂν οὔτε κτημάτων οὔτʼ ἐπιτηδευμάτων, ἂν μὴ τῷ πολέμῳ ἄρα κρατῇ τις, πάντα δὲ τὰ τῶν νικωμένων ἀγαθὰ τῶν νικώντων γίγνεσθαι.

ΑΘ. καλῶς γε, ὦ ξένε, φαίνῃ μοι γεγυμνάσθαι πρὸς τὸ διειδέναι τὰ Κρητῶν νόμιμα. τόδε δέ μοι φράζε ἔτι σαφέστερον· ὃν γὰρ ὅρον ἔθου τῆς εὖ πολιτευομένης πόλεως,

626cKleinias: Kesinlikle; sanırım bu arkadaş da aynı kanıda.

Megillos: Bir Lakedaimonlu başka ne cevap verebilir ki, saygıdeğer dostum?

Atinalı: Peki bu, şehirlerin şehirlere karşı durumu için doğru da köyün köye karşı durumu için başka bir şey mi doğru?

Kleinias: Hiç de değil.

Atinalı: Aynı şey mi?

Kleinias: Evet.

Atinalı: Ya köydeki bir evin başka bir eve, bir adamın da başka bir adama karşı durumu? Yine aynı mı?

Kleinias: Aynı.

626c

δοκεῖς μοι λέγειν οὕτω κεκοσμημένην οἰκεῖν δεῖν, ὥστε πολέμῳ νικᾶν τὰς ἄλλας πόλεις. ἦ γάρ;

ΚΛ. πάνυ μὲν οὖν· οἶμαι δὲ καὶ τῷδε οὕτω συνδοκεῖν.

ΜΕ. πῶς γὰρ ἂν ἄλλως ἀποκρίναιτο, ὦ θεῖε, Λακεδαιμονίων γε ὁστισοῦν;

ΑΘ. πότερʼ οὖν δὴ πόλεσι μὲν πρὸς πόλεις ὀρθὸν τοῦτʼ ἐστί, κώμῃ δὲ πρὸς κώμην ἕτερον;

ΚΛ. οὐδαμῶς.

ΑΘ. ἀλλὰ ταὐτόν;

ΚΛ. ναί.

ΑΘ. τί δέ; πρὸς οἰκίαν οἰκίᾳ τῶν ἐν τῇ κώμῃ, καὶ πρὸς ἄνδρα ἀνδρὶ ἑνὶ πρὸς ἕνα, ταὐτὸν ἔτι;

ΚΛ. ταὐτόν.

626dAtinalı: Peki insanın kendine karşı durumunu da düşmanın düşmana karşı durumu gibi mi düşünmeliyiz? Yoksa bu konuda ne diyeceğiz?

Kleinias: Ey Atinalı yabancı —sana Attikalı demek istemem, çünkü tanrıçanın adıyla anılmayı daha çok hak ediyorsun gibi geliyor bana—, sözü doğru bir şekilde başlangıcına götürerek daha açık hâle getirdin; böylece az önce söylediğimizin doğru olduğunu daha kolay göreceksin: kamusal hayatta herkes herkese düşmandır, özel hayatta da her biri kendi kendine.

626d

ΑΘ. αὐτῷ δὲ πρὸς αὑτὸν πότερον ὡς πολεμίῳ πρὸς πολέμιον διανοητέον; ἢ πῶς ἔτι λέγομεν;

ΚΛ. ὦ ξένε Ἀθηναῖε—οὐ γάρ σε Ἀττικὸν ἐθέλοιμʼ ἂν προσαγορεύειν· δοκεῖς γάρ μοι τῆς θεοῦ ἐπωνυμίας ἄξιος εἶναι μᾶλλον ἐπονομάζεσθαι· τὸν γὰρ λόγον ἐπʼ ἀρχὴν ὀρθῶς ἀναγαγὼν σαφέστερον ἐποίησας, ὥστε ῥᾷον ἀνευρήσεις ὅτι νυνδὴ ὑφʼ ἡμῶν ὀρθῶς ἐρρήθη τὸ πολεμίους εἶναι πάντας πᾶσιν δημοσίᾳ τε, καὶ ἰδίᾳ ἑκάστους αὐτοὺς σφίσιν αὐτοῖς.

626eAtinalı: Ne demek istiyorsun, hayret verici adam?

Kleinias: Burada da, yabancı, insanın kendini yenmesi zaferlerin ilki ve en iyisidir, kendine yenilmesi ise her şeyin hem en utanç vericisi hem en kötüsüdür. Bu sözler, her birimizin içinde kendimize karşı bir harp olduğunu gösterir.

Atinalı: Öyleyse sözü bir de tersinden ele alalım. Her birimizden biri kendinden üstün, öteki kendinden aşağı olduğuna göre, evin, köyün ve şehrin de kendi içlerinde aynı durumu taşıdığını söyleyelim mi, söylemeyelim mi?

626e

ΑΘ. πῶς εἴρηκας, ὦ θαυμάσιε;

ΚΛ. κἀνταῦθα, ὦ ξένε, τὸ νικᾶν αὐτὸν αὑτὸν πασῶν νικῶν πρώτη τε καὶ ἀρίστη, τὸ δὲ ἡττᾶσθαι αὐτὸν ὑφʼ ἑαυτοῦ πάντων αἴσχιστόν τε ἅμα καὶ κάκιστον. ταῦτα γὰρ ὡς πολέμου ἐν ἑκάστοις ἡμῶν ὄντος πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς σημαίνει.

ΑΘ. πάλιν τοίνυν τὸν λόγον ἀναστρέψωμεν. ἐπειδὴ γὰρ εἷς ἕκαστος ἡμῶν ὁ μὲν κρείττων αὑτοῦ, ὁ δὲ ἥττων

627aKleinias: Birinin kendinden üstün, ötekinin kendinden aşağı olduğunu mu söylüyorsun?

Atinalı: Evet.

Kleinias: Bunu da yerinde sordun; çünkü böyle bir şey kesinlikle, hem de fazlasıyla vardır, en çok da şehirlerde. Daha iyilerin kalabalığa ve daha kötülere üstün geldiği şehirlere haklı olarak kendinden üstün denir ve böyle bir zaferden ötürü en haklı biçimde övülürler; durum tersine olduğunda da tersi söylenir.

627a

ἐστί, πότερα φῶμεν οἰκίαν τε καὶ κώμην καὶ πόλιν ἔχειν ταὐτὸν τοῦτο ἐν αὑταῖς ἢ μὴ φῶμεν;

ΚΛ. τὸ κρείττω τε ἑαυτῆς εἶναι λέγεις τινά, τὴν δʼ ἥττω;

ΑΘ. ναί.

ΚΛ. καὶ τοῦτο ὀρθῶς ἤρου· πάνυ γὰρ ἔστι καὶ σφόδρα τὸ τοιοῦτον, οὐχ ἥκιστα ἐν ταῖς πόλεσιν. ἐν ὁπόσαις μὲν γὰρ οἱ ἀμείνονες νικῶσιν τὸ πλῆθος καὶ τοὺς χείρους, ὀρθῶς ἂν αὕτη κρείττων τε ἑαυτῆς λέγοιθʼ ἡ πόλις, ἐπαινοῖτό τε ἂν δικαιότατα τῇ τοιαύτῃ νίκῃ· τοὐναντίον δέ, ὅπου τἀναντία.

627bAtinalı: Daha kötünün daha iyiden üstün olduğu bir durum hiç olur mu, bunu bir yana bırakalım —daha uzun bir konuşma ister—; ama senin söylediğini şimdi anlıyorum: aynı soydan gelen, aynı şehrin vatandaşları olan haksız insanlar kalabalık hâlinde bir araya gelip sayıca az olan adilleri zorla köleleştirmeye kalkışırlar; üstün geldiklerinde o şehre haklı olarak hem kendinden aşağı hem kötü denir, yenildiklerinde ise hem kendinden üstün hem iyi.

627b

ΑΘ. τὸ μὲν τοίνυν εἴ ποτέ ἐστίν που τὸ χεῖρον κρεῖττον τοῦ ἀμείνονος ἐάσωμεν—μακροτέρου γὰρ λόγου—τὸ δὲ ὑπὸ σοῦ λεγόμενον μανθάνω νῦν, ὥς ποτε πολῖται, συγγενεῖς καὶ τῆς αὐτῆς πόλεως γεγονότες, ἄδικοι καὶ πολλοὶ συνελθόντες, δικαίους ἐλάττους ὄντας βιάσονται δουλούμενοι, καὶ ὅταν μὲν κρατήσωσιν, ἥττων ἡ πόλις αὑτῆς ὀρθῶς αὕτη λέγοιτʼ ἂν ἅμα καὶ κακή, ὅπου δʼ ἂν ἡττῶνται, κρείττων τε καὶ ἀγαθή.

627cKleinias: Söylediğin şey pek tuhaf, yabancı; yine de böyle kabul etmekten başka çare yok.

Atinalı: Bir dakika. Şunu da yeniden inceleyelim: bir adamın ve bir kadının pek çok oğlu olabilir; bunların çoğunun haksız, azının adil çıkması da hiç şaşılacak şey değildir.

Kleinias: Değil elbette.

Atinalı: Kötüler galip gelince evin ve bütün bu akrabalığın kendinden aşağı, yenilince kendinden üstün olduğunun söylenebileceğini kovalamak ne bana yakışır ne size. Çünkü şimdi, halkın konuşma alışkanlığına bakarak sözlerin yerinde mi yersiz mi olduğunu incelemiyoruz; kanunların doğruluğunu ve yanlışlığını, bunun tabiatça ne olduğunu inceliyoruz.

627c

ΚΛ. καὶ μάλα ἄτοπον, ὦ ξένε, τὸ νῦν λεγόμενον· ὅμως δὲ ὁμολογεῖν οὕτως ἀναγκαιότατον.

ΑΘ. ἔχε δή. καὶ τόδε πάλιν ἐπισκεψώμεθα· πολλοὶ ἀδελφοί που γένοιντʼ ἂν ἑνὸς ἀνδρός τε καὶ μιᾶς ὑεῖς, καὶ δὴ καὶ θαυμαστὸν οὐδὲν τοὺς πλείους μὲν ἀδίκους αὐτῶν γίγνεσθαι, τοὺς δὲ ἐλάττους δικαίους.

ΚΛ. οὐ γὰρ οὖν.

ΑΘ. καὶ οὐκ ἂν εἴη γε πρέπον ἐμοί τε καὶ ὑμῖν τοῦτο θηρεύειν, ὅτι νικώντων μὲν τῶν πονηρῶν ἥ τε οἰκία καὶ ἡ συγγένεια αὕτη πᾶσα ἥττων αὑτῆς λέγοιτʼ ἄν, κρείττων δὲ

627dKleinias: Çok doğru söylüyorsun, yabancı.

Megillos: Bu kadarı şimdilik bana da güzel görünüyor.

Atinalı: Şuna da bakalım: az önce sözünü ettiğimiz bu kardeşler için bir yargıç bulunabilir mi?

Kleinias: Elbette.

Atinalı: Hangisi daha iyidir: içlerinden kötü olanları yok edip daha iyilere kendi kendilerini yönetmelerini buyuran mı, yoksa iyileri yönetici yapıp daha kötüleri yaşatan ve onların isteyerek yönetilmesini sağlayan mı?

627d

ἡττωμένων· οὐ γὰρ εὐσχημοσύνης τε καὶ ἀσχημοσύνης ῥημάτων ἕνεκα τὰ νῦν σκοπούμεθα πρὸς τὸν τῶν πολλῶν λόγον, ἀλλʼ ὀρθότητός τε καὶ ἁμαρτίας πέρι νόμων, ἥτις ποτʼ ἐστὶν φύσει.

ΚΛ. ἀληθέστατα, ὦ ξένε, λέγεις.

ΜΕ. καλῶς μὲν οὖν, ὥς γε ἐμοὶ συνδοκεῖν, τό γε τοσοῦτον, τὰ νῦν.

ΑΘ. ἴδωμεν δὴ καὶ τόδε· τούτοις τοῖς ἄρτι λεγομένοις ἀδελφοῖς γένοιτʼ ἄν πού τις δικαστής;

ΚΛ. πάνυ γε.

ΑΘ. πότερος οὖν ἀμείνων, ὅστις τοὺς μὲν ἀπολέσειεν

627eBir de aretē bakımından üçüncü bir yargıçtan söz edelim —eğer böyle biri varsa—: çekişen bir aileyi eline alıp hiç kimseyi yok etmeden, onları barıştıran ve kalan zaman için kanunlar koyarak birbirlerine dost kalmalarını gözetebilen bir yargıç.

627e

αὐτῶν ὅσοι κακοί, τοὺς δὲ βελτίους ἄρχειν αὐτοὺς αὑτῶν προστάξειεν, ἢ ὅδε ὃς ἂν τοὺς μὲν χρηστοὺς ἄρχειν, τοὺς χείρους δʼ ἐάσας ζῆν ἄρχεσθαι ἑκόντας ποιήσειεν;

ΑΘ. τρίτον δέ που δικαστὴν πρὸς ἀρετὴν εἴπωμεν, εἴ τις εἴη τοιοῦτος ὅστις παραλαβὼν συγγένειαν μίαν διαφερομένην, μήτε ἀπολέσειεν

628aKleinias: Böyle bir yargıç ve kanun koyucu çok daha iyi olur.

Atinalı: Üstelik o, kanunları onlar için harbe bakarak değil, tam tersine bakarak koyardı.

Kleinias: Bu doğru.

Atinalı: Peki şehri düzene koyan? O, şehrin hayatını dışarıdan gelen harbe bakarak mı düzenler, yoksa zaman zaman şehrin içinde çıkan ve iç çekişme denen harbe bakarak mı?

628a

μηδένα, διαλλάξας δὲ εἰς τὸν ἐπίλοιπον χρόνον, νόμους αὐτοῖς θείς, πρὸς ἀλλήλους παραφυλάττειν δύναιτο ὥστε εἶναι φίλους.

ΚΛ. μακρῷ ἀμείνων γίγνοιτʼ ἂν ὁ τοιοῦτος δικαστής τε καὶ νομοθέτης.

ΑΘ. καὶ μὴν τοὐναντίον γε ἢ πρὸς πόλεμον ἂν βλέπων αὐτοῖς τοὺς νόμους διανομοθετοῖ.

ΚΛ. τοῦτο μὲν ἀληθές.

ΑΘ. τί δʼ ὁ τὴν πόλιν συναρμόττων; πρὸς πόλεμον αὐτῆς ἂν τὸν ἔξωθεν βλέπων τὸν βίον κοσμοῖ μᾶλλον,

628bHerkes böyle bir harbin kendi şehrinde hiç çıkmamasını, çıkarsa da bir an önce sona ermesini ister.

Kleinias: Belli ki ikincisine bakarak.

Atinalı: Peki insan, iç çekişmenin taraflardan biri yok edilip öteki galip gelerek barışa varmasını mı tercih eder, yoksa taraflar barışıp dostluk ve barış kurulduktan sonra dikkatini artık dışarıdaki düşmanlara vermek zorunda kalmayı mı?

628b

ἢ πρὸς πόλεμον τὸν ἐν αὐτῇ γιγνόμενον ἑκάστοτε, ἣ δὴ καλεῖται στάσις; ὃν μάλιστα μὲν ἅπας ἂν βούλοιτο μήτε γενέσθαι ποτὲ ἐν ἑαυτοῦ πόλει γενόμενόν τε ὡς τάχιστα ἀπαλλάττεσθαι.

ΚΛ. δῆλον ὅτι πρὸς τοῦτον.

ΑΘ. πότερα δὲ ἀπολομένων αὖ τῶν ἑτέρων εἰρήνην τῆς στάσεως γενέσθαι, νικησάντων δὲ ποτέρων, δέξαιτʼ ἄν τις, μᾶλλον ἢ φιλίας τε καὶ εἰρήνης ὑπὸ διαλλαγῶν γενομένης, οὕτω τοῖς ἔξωθεν πολεμίοις προσέχειν ἀνάγκην εἶναι τὸν

628cKleinias: Herkes kendi şehri için öteki yolu değil, bunu isterdi.

Atinalı: Kanun koyucu da öyle değil mi?

Kleinias: Elbette.

Atinalı: Her kanun koyucu bütün kanunlarını en iyi olanın uğruna koymaz mı?

Kleinias: Nasıl koymasın?

Atinalı: Oysa en iyisi ne harptir ne iç çekişme —bunlara muhtaç olmak, uzak olsun diye dua edilecek bir şeydir—; en iyisi, insanların birbiriyle barış ve dostluk içinde olmasıdır. Görünen o ki şehrin kendi kendini yenmesi de en iyi şeylerden değil, zorunlu şeylerdenmiş.

628c

νοῦν;

ΚΛ. οὕτω πᾶς ἂν ἐθέλοι πρότερον ἢ ʼκείνως περὶ τὴν αὑτοῦ γίγνεσθαι πόλιν.

ΑΘ. οὐκοῦν καὶ νομοθέτης ὡσαύτως;

ΚΛ. τί μήν;

ΑΘ. ἆρα οὖν οὐ τοῦ ἀρίστου ἕνεκα πάντα ἂν τὰ νόμιμα τιθείη πᾶς;

ΚΛ. πῶς δʼ οὔ;

ΑΘ. τό γε μὴν ἄριστον οὔτε ὁ πόλεμος οὔτε ἡ στάσις, ἀπευκτὸν δὲ τὸ δεηθῆναι τούτων, εἰρήνη δὲ πρὸς ἀλλήλους ἅμα καὶ φιλοφροσύνη, καὶ δὴ καὶ τὸ νικᾶν, ὡς ἔοικεν, αὐτὴν

628dBu, tıpkı birinin hasta bir bedeni hekimin arındırmasından (arınma) geçince en iyi durumda saymasına, buna hiç ihtiyaç duymamış bedeni ise hiç umursamamasına benzer. Bir şehrin ya da tek bir insanın saadeti (saadet) üzerine de böyle düşünen, yalnızca ve öncelikle dışarıdaki harplere bakan kimse hiçbir zaman doğru bir devlet adamı olamaz; harbe dair işleri barış uğruna değil de barışa dair işleri harp uğruna kanuna bağlarsa titiz bir kanun koyucu da olamaz.

628d

αὑτὴν πόλιν οὐκ ἦν τῶν ἀρίστων ἀλλὰ τῶν ἀναγκαίων· ὅμοιον ὡς εἰ κάμνον σῶμα ἰατρικῆς καθάρσεως τυχὸν ἡγοῖτό τις ἄριστα πράττειν τότε, τῷ δὲ μηδὲ τὸ παράπαν δεηθέντι σώματι μηδὲ προσέχοι τὸν νοῦν, ὡσαύτως δὲ καὶ πρὸς πόλεως εὐδαιμονίαν ἢ καὶ ἰδιώτου διανοούμενος οὕτω τις οὔτʼ ἄν ποτε πολιτικὸς γένοιτο ὀρθῶς, πρὸς τὰ ἔξωθεν πολεμικὰ ἀποβλέπων μόνον καὶ πρῶτον, οὔτʼ ἂν νομοθέτης ἀκριβής, εἰ μὴ χάριν εἰρήνης τὰ πολέμου νομοθετοῖ μᾶλλον

628eKleinias: Bu söz bir bakıma doğru söylenmiş görünüyor, yabancı; ama bizdeki ve Lakedaimon'daki kurumlar bütün gayretlerini harp için göstermiyorlarsa buna şaşarım.

628e

ἢ τῶν πολεμικῶν ἕνεκα τὰ τῆς εἰρήνης.

ΚΛ. φαίνεται μέν πως ὁ λόγος οὗτος, ὦ ξένε, ὀρθῶς εἰρῆσθαι, θαυμάζω γε μὴν εἰ τά τε παρʼ ἡμῖν νόμιμα καὶ ἔτι τὰ περὶ Λακεδαίμονα μὴ πᾶσαν τὴν σπουδὴν τούτων ἕνεκα πεποίηται.

629aAtinalı: Belki öyledir. Ama şimdi onlarla hiç sertçe çekişmemeli, yavaş yavaş sormalıyız; çünkü hem biz hem onlar bu meselelere pek önem veriyoruz. Sözümü takip edin. Önümüze Tyrtaios'u koyalım: doğuştan Atinalı, sonra bunların vatandaşı olmuş biri; insanlar arasında bu işlere en çok önem veren oydu. Şöyle der:

"Ne anarım, ne de sözümde adam yerine koyarım o kişiyi,

629a

ΑΘ. τάχʼ ἂν ἴσως· δεῖ δὲ οὐδὲν σκληρῶς ἡμᾶς αὐτοῖς διαμάχεσθαι τὰ νῦν ἀλλʼ ἠρέμα ἀνερωτᾶν, ὡς μάλιστα περὶ ταῦτα ἡμῶν τε καὶ ἐκείνων σπουδαζόντων. καί μοι τῷ λόγῳ συνακολουθήσατε. προστησώμεθα γοῦν Τύρταιον, τὸν φύσει μὲν Ἀθηναῖον, τῶνδε δὲ πολίτην γενόμενον, ὃς δὴ μάλιστα ἀνθρώπων περὶ ταῦτα ἐσπούδακεν εἰπὼν ὅτι— οὔτʼ ἂν μνησαίμην οὔτʼ ἐν λόγῳ ἄνδρα τιθείμην Tyrtaeus 12 Bergk

629binsanların en zengini olsa bile," der, "pek çok nimete sahip olsa bile" —ve hemen her şeyi sayar— "eğer harpte daima en iyisi olmuyorsa."

Bu şiirleri sen de bir yerden duymuşsundur; bu arkadaş ise sanırım onlara doymuştur.

Megillos: Elbette.

Kleinias: Bizim yanımıza da gelmiştir, Lakedaimon'dan getirilip.

Atinalı: Haydi öyleyse bu şaire hep birlikte aşağı yukarı şöyle soralım: "Ey Tyrtaios, şairlerin en ilahisi —çünkü bize hem bilge hem iyi görünüyorsun, harpte sivrilenleri seçkin bir dille övmüşsün—, işte ben, bu arkadaş ve şu Knossoslu Kleinias, bu konuda seninle tamamen aynı görüşte olduğumuzu sanıyoruz; ama aynı adamlardan söz edip etmediğimizi açıkça bilmek istiyoruz.

629b

οὔτʼ εἴ τις πλουσιώτατος ἀνθρώπων εἴη, φησίν, οὔτʼ εἰ πολλὰ ἀγαθὰ κεκτημένος, εἰπὼν σχεδὸν ἅπαντα, ὃς μὴ περὶ τὸν πόλεμον ἄριστος γίγνοιτʼ ἀεί. Tyrtaeus 12 Bergk ταῦτα γὰρ ἀκήκοάς που καὶ σὺ τὰ ποιήματα· ὅδε μὲν γὰρ οἶμαι διακορὴς αὐτῶν ἐστι.

ΜΕ. πάνυ μὲν οὖν.

ΚΛ. καὶ μὴν καὶ παρʼ ἡμᾶς ἐλήλυθε κομισθέντα ἐκ Λακεδαίμονος.

ΑΘ. ἴθι νυν ἀνερώμεθα κοινῇ τουτονὶ τὸν ποιητὴν οὑτωσί πως· ὦ Τύρταιε, ποιητὰ θειότατε—δοκεῖς γὰρ δὴ

629cSöyle bize: sen de bizim gibi harbin açıkça iki türü olduğunu düşünüyor musun? Ne dersin?" Buna, sanırım Tyrtaios'tan çok daha sıradan biri bile doğrusunu söyleyip iki tür olduğunu söylerdi: biri, hepimizin iç çekişme (stasis) dediği; az önce söylediğimiz gibi bütün harplerin en çetini budur. Öteki harp türü ise, sanırım hepimizin kabul edeceği gibi, dışarıdakilerle ve yabancı soydan olanlarla anlaşmazlığa düştüğümüzde giriştiğimiz harptir; bu, ötekinden çok daha yumuşaktır.

629c

σοφὸς ἡμῖν εἶναι καὶ ἀγαθός, ὅτι τοὺς μὲν ἐν τῷ πολέμῳ διαφέροντας διαφερόντως ἐγκεκωμίακας—ἤδη οὖν τυγχάνομεν ἐγώ τε καὶ ὅδε καὶ Κλεινίας ὁ Κνώσιος οὑτοσὶ συμφερόμενοί σοι περὶ τούτου σφόδρα, ὡς δοκοῦμεν· εἰ δὲ περὶ τῶν αὐτῶν λέγομεν ἀνδρῶν ἢ μή, βουλόμεθα σαφῶς εἰδέναι. λέγε οὖν ἡμῖν· ἆρα εἴδη δύο πολέμου καθάπερ ἡμεῖς ἡγῇ καὶ σὺ σαφῶς; ἢ πῶς; πρὸς ταῦτʼ οἶμαι κἂν πολὺ φαυλότερος

629dKleinias: Nasıl olmasın?

Atinalı: "Haydi söyle öyleyse: hangi adamları, hangi harbi göz önüne alarak bu kadar göklere çıkardın, hangilerini de yerdin? Görünüşe göre dışarıdakilere karşı olanı kastediyorsun; nitekim şiirlerinde şöyle kimselere asla katlanamayacağını söyleyerek demişsin ki:

629d

εἴποι Τυρταίου τις τἀληθές, ὅτι δύο, τὸ μὲν ὃ καλοῦμεν ἅπαντες στάσιν, ὃς δὴ πάντων πολέμων χαλεπώτατος, ὡς ἔφαμεν ἡμεῖς νυνδή· τὸ δὲ ἄλλο πολέμου θήσομεν οἶμαι γένος ἅπαντες ᾧ πρὸς τοὺς ἐκτός τε καὶ ἀλλοφύλους χρώμεθα διαφερόμενοι, πολὺ πρᾳότερον ἐκείνου.

ΚΛ. πῶς γὰρ οὔ;

ΑΘ. φέρε δή, ποτέρους, καὶ πρὸς πότερον ἐπαινῶν τὸν πόλεμον, οὕτως ὑπερεπῄνεσας, τοὺς δὲ ἔψεξας τῶν ἀνδρῶν; ἔοικας μὲν γὰρ πρὸς τοὺς ἐκτός· εἴρηκας γοῦν ὧδε ἐν τοῖς

629ekanlı kıyıma bakmaya cesaret edemeyen ve düşmana yakından durup uzanmayan kimselere."

Bunun ardından biz de şunu söyleyebiliriz: "Sen, ey Tyrtaios, anlaşılan en çok yabancılara karşı, dışarıda yapılan harpte göze çarpanları övüyorsun." Bunu söyler, kabul eder, değil mi?

Kleinias: Elbette.

629e

ποιήμασιν, ὡς οὐδαμῶς τοὺς τοιούτους ἀνεχόμενος, οἳ μὴ τολμήσωσιν μὲν ὁρᾶν φόνον αἱματόεντα, Tyrtaeus καὶ δηίων ὀρέγοιντʼ ἐγγύθεν ἱστάμενοι. Tyrtaeusοὐκοῦν τὰ μετὰ ταῦτα εἴποιμεν ἂν ἡμεῖς ὅτι σὺ μὲν ἐπαινεῖς, ὡς ἔοικας, ὦ Τύρταιε, μάλιστα τοὺς πρὸς τὸν ὀθνεῖόν τε καὶ ἔξωθεν πόλεμον γιγνομένους ἐπιφανεῖς. φαίη ταῦτʼ ἄν που καὶ ὁμολογοῖ;

ΚΛ. τί μήν;

630aAtinalı: Biz ise bunlar iyi olsa da, en büyük harpte açıkça en iyi olduğunu gösterenlerin çok daha iyi olduğunu söylüyoruz. Bizim de tanık olarak bir şairimiz var: Sicilya'daki Megaralıların vatandaşı Theognis. Şöyle der:

"Güvenilir bir adam altınla ve gümüşle tartılmaya değer, Kyrnos, çetin bir ayrılıkta."

İşte bu adamın, daha çetin harpte ötekinden kat kat daha iyi olduğunu söylüyoruz; aşağı yukarı adalet, itidal (itidal) ve phronēsis cesaretle bir araya geldiğinde tek başına cesaretten ne kadar iyiyse o kadar.

630a

ΑΘ. ἡμεῖς δέ γε ἀγαθῶν ὄντων τούτων ἔτι φαμὲν ἀμείνους εἶναι καὶ πολὺ τοὺς ἐν τῷ μεγίστῳ πολέμῳ γιγνομένους ἀρίστους διαφανῶς· ποιητὴν δὲ καὶ ἡμεῖς μάρτυρʼ ἔχομεν, Θέογνιν, πολίτην τῶν ἐν Σικελίᾳ Μεγαρέων, ὅς φησιν— πιστὸς ἀνὴρ χρυσοῦ τε καὶ ἀργύρου ἀντερύσασθαι ἄξιος ἐν χαλεπῇ, Κύρνε, διχοστασίῃ. Theognis 5.77-8τοῦτον δή φαμεν ἐν πολέμῳ χαλεπωτέρῳ ἀμείνονα ἐκείνου πάμπολυ γίγνεσθαι, σχεδὸν ὅσον ἀμείνων δικαιοσύνη καὶ

630bÇünkü bütün aretē olmadan kimse iç çekişmelerde güvenilir ve sağlam olamaz. Oysa Tyrtaios'un sözünü ettiği harpte, ayaklarını yere sağlamca basıp dövüşerek ölmeye razı olanlar arasında pek çok paralı asker vardır; bunların da çoğu, pek az kişi dışında, gözü kara, haksız, küstah ve hemen herkesten daha akılsızdır. Peki bu söz şimdi bizi nereye götürüyor, neyi açığa çıkarmak için söylüyor bunları?

630b

σωφροσύνη καὶ φρόνησις εἰς ταὐτὸν ἐλθοῦσαι μετʼ ἀνδρείας, αὐτῆς μόνης ἀνδρείας. πιστὸς μὲν γὰρ καὶ ὑγιὴς ἐν στάσεσιν οὐκ ἄν ποτε γένοιτο ἄνευ συμπάσης ἀρετῆς· διαβάντες δʼ εὖ καὶ μαχόμενοι ἐθέλοντες ἀποθνῄσκειν ἐν ᾧ πολέμῳ φράζει Τύρταιος τῶν μισθοφόρων εἰσὶν πάμπολλοι, ὧν οἱ πλεῖστοι γίγνονται θρασεῖς καὶ ἄδικοι καὶ ὑβρισταὶ καὶ ἀφρονέστατοι σχεδὸν ἁπάντων, ἐκτὸς δή τινων εὖ μάλα ὀλίγων. ποῖ δὴ τελευτᾷ νῦν ἡμῖν οὗτος ὁ λόγος, καὶ τί

630cBelli ki şunu: buradaki Zeus'tan gelen kanun koyucu da, azıcık değeri olan her kanun koyucu da kanunlarını her şeyden önce en büyük aretēye bakarak koyacaktır. Bu da, Theognis'in dediği gibi, tehlikeler karşısında güvenilir olmaktır; buna tam adalet denebilir. Tyrtaios'un en çok övdüğü aretē ise güzeldir ve şair onu yerinde süslemiştir; yine de sırada da değerde de dördüncü olduğunu söylemek en doğrusu olur.

630c

φανερόν ποτε ποιῆσαι βουληθεὶς λέγει ταῦτα; δῆλον ὅτι τόδε, ὡς παντὸς μᾶλλον καὶ ὁ τῇδε παρὰ Διὸς νομοθέτης, πᾶς τε οὗ καὶ σμικρὸν ὄφελος, οὐκ ἄλλο ἢ πρὸς τὴν μεγίστην ἀρετὴν μάλιστα βλέπων ἀεὶ θήσει τοὺς νόμους· ἔστι δέ, ὥς φησιν Θέογνις, αὕτη πιστότης ἐν τοῖς δεινοῖς, ἥν τις δικαιοσύνην ἂν τελέαν ὀνομάσειεν. ἣν δʼ αὖ Τύρταιος ἐπῄνεσεν μάλιστα, καλὴ μὲν καὶ κατὰ καιρὸν κεκοσμημένη τῷ ποιητῇ, τετάρτη μέντοι ὅμως ἀριθμῷ τε καὶ δυνάμει τοῦ

630dKleinias: Yabancı, kanun koyucumuzu çok geride kalan kanun koyucuların arasına atıyoruz.

Atinalı: Onu değil, aziz dostum; Lykurgos'un da Minos'un da hem Lakedaimon'daki hem buradaki bütün kurumları en çok harbe bakarak koyduğunu sandığımızda, kendimizi atıyoruz.

Kleinias: Peki nasıl söylememiz gerekirdi?

Atinalı: Bana kalırsa ilahi bir kanun koyucu hakkında konuşanların söylemesi gereken doğru ve adil olan şekilde: onun aretēnin bir parçasına, hem de en değersizine bakarak değil, bütün aretēye bakarak kanun koyduğunu; kanunları da aretēnin türlerine göre aradığını, bugünün kanun koyucularının önlerine koyup aradıkları türlere göre değil.

630d

τιμία εἶναι λέγοιτʼ ἂν ὀρθότατα.

ΚΛ. ὦ ξένε, τὸν νομοθέτην ἡμῶν ἀποβάλλομεν εἰς τοὺς πόρρω νομοθέτας.

ΑΘ. οὐχ ἡμεῖς γε, ὦ ἄριστε, ἀλλʼ ἡμᾶς αὐτούς, ὅταν οἰώμεθα πάντα τά τʼ ἐν Λακεδαίμονι καὶ τὰ τῇδε πρὸς τὸν πόλεμον μάλιστα βλέποντας Λυκοῦργόν τε καὶ Μίνω τίθεσθαι τὰ νόμιμα.

ΚΛ. τὸ δὲ πῶς χρῆν ἡμᾶς λέγειν;

ΑΘ. ὥσπερ τό τε ἀληθὲς οἶμαι καὶ τὸ δίκαιον ὑπέρ γε

630eÇünkü bugün herkes neye ihtiyaç duyarsa onu önüne koyup arıyor: biri miras payları ve mirasçı kızlar hakkında, öteki darp hakkında, başkaları da bunun gibi binbir başka şey hakkında. Biz ise kanunlar üzerine incelemenin, iyi inceleyenlerin elinde, tıpkı şimdi bizim başladığımız gibi olması gerektiğini söylüyoruz.

630e

θείας διαλεγομένους λέγειν, οὐχ ὡς πρὸς ἀρετῆς τι μόριον, καὶ ταῦτα τὸ φαυλότατον, ἐτίθει βλέπων, ἀλλὰ πρὸς πᾶσαν ἀρετήν, καὶ κατʼ εἴδη ζητεῖν αὐτῶν τοὺς νόμους οὐδʼ ἅπερ οἱ τῶν νῦν εἴδη προτιθέμενοι ζητοῦσιν.

ΑΘ. οὗ γὰρ ἂν ἕκαστος ἐν χρείᾳ γίγνηται, τοῦτο ζητεῖ νῦν παραθέμενος, ὁ μὲν τὰ περὶ τῶν κλήρων καὶ ἐπικλήρων, ὁ δὲ τῆς αἰκίας πέρι, ἄλλοι δὲ ἄλλʼ ἄττα μυρία τοιαῦτα· ἡμεῖς δέ φαμεν εἶναι τὸ περὶ

631aKanunları açıklamaya girişmene de tamamen hayranım; çünkü aretēden başlamak ve kanun koyucunun kanunları onun uğruna koyduğunu söylemek doğrudur. Ama onun her şeyi aretēnin bir parçasına, hem de en küçüğüne bağlayarak kanun koyduğunu söylediğinde, artık doğru konuşmadığını düşündüm; bu son sözlerin hepsini de bu yüzden söyledim. Peki konuyu nasıl ayırarak konuşmanı, benim de nasıl dinlemeyi isterdim? Sana söyleyeyim mi?

631a

νόμους ζήτημα τῶν εὖ ζητούντων ὥσπερ νῦν ἡμεῖς ἠρξάμεθα. καὶ σοῦ τὴν μὲν ἐπιχείρησιν τῆς ἐξηγήσεως περὶ τοὺς νόμους παντάπασιν ἄγαμαι· τὸ γὰρ ἀπʼ ἀρετῆς ἄρχεσθαι, λέγοντα ὡς ἐτίθει ταύτης ἕνεκα τοὺς νόμους, ὀρθόν· ὅτι δὲ πάντα εἰς μόριον ἀρετῆς, καὶ ταῦτα τὸ σμικρότατον, ἐπαναφέροντα ἔφησθʼ αὐτὸν νομοθετεῖν, οὔτε ὀρθῶς ἔτι μοι κατεφάνης λέγων τόν τε ὕστερον νῦν λόγον τοῦτον πάντα εἴρηκα διὰ ταῦτα. πῇ δὴ οὖν σε ἔτʼ ἂν ἐβουλόμην διελόμενον

631bKleinias: Elbette.

Atinalı: Şöyle demeliydin, yabancı: "Giritlilerin kanunları bütün Yunanlar arasında boşuna bu kadar ün kazanmış değildir. Doğru kanunlardır, çünkü onlara uyanları mesut kılarlar; bütün iyi şeyleri sağlarlar. İyi şeyler iki türlüdür: insani olanlar ve ilahi olanlar. İnsani olanlar ilahi olanlara bağlıdır; bir şehir büyük olanları kabul ederse küçük olanları da elde eder, etmezse ikisinden de yoksun kalır.

631b

λέγειν αὐτός τε ἀκούειν; βούλει σοι φράζω;

ΚΛ. πάνυ μὲν οὖν.

ΑΘ. ὦ ξένε, ἐχρῆν εἰπεῖν, οἱ Κρητῶν νόμοι οὐκ εἰσὶν μάτην διαφερόντως ἐν πᾶσιν εὐδόκιμοι τοῖς Ἕλλησιν· ἔχουσιν γὰρ ὀρθῶς, τοὺς αὐτοῖς χρωμένους εὐδαίμονας ἀποτελοῦντες. πάντα γὰρ τἀγαθὰ πορίζουσιν. διπλᾶ δὲ ἀγαθά ἐστιν, τὰ μὲν ἀνθρώπινα, τὰ δὲ θεῖα· ἤρτηται δʼ ἐκ τῶν θείων θάτερα, καὶ ἐὰν μὲν δέχηταί τις τὰ μείζονα πόλις,

631cKüçük iyilerin başında sağlık gelir; ikincisi güzellik, üçüncüsü koşuda ve bedenin bütün öteki hareketlerinde güç, dördüncüsü de kör değil keskin gören zenginliktir, yeter ki phronēsisin ardından gitsin. İlahi iyilerin başında da yine bu, phronēsis gelir; ikincisi nous ile birleşmiş itidalli bir psykhē melekesidir; bunlar cesaretle karışınca üçüncü olarak adalet ortaya çıkar; dördüncüsü de cesarettir.

631c

κτᾶται καὶ τὰ ἐλάττονα, εἰ δὲ μή, στέρεται ἀμφοῖν. ἔστι δὲ τὰ μὲν ἐλάττονα ὧν ἡγεῖται μὲν ὑγίεια, κάλλος δὲ δεύτερον, τὸ δὲ τρίτον ἰσχὺς εἴς τε δρόμον καὶ εἰς τὰς ἄλλας πάσας κινήσεις τῷ σώματι, τέταρτον δὲ δὴ πλοῦτος οὐ τυφλὸς ἀλλʼ ὀξὺ βλέπων, ἄνπερ ἅμʼ ἕπηται φρονήσει· ὃ δὴ πρῶτον αὖ τῶν θείων ἡγεμονοῦν ἐστιν ἀγαθῶν, ἡ φρόνησις, δεύτερον δὲ μετὰ νοῦ σώφρων ψυχῆς ἕξις, ἐκ δὲ τούτων μετʼ ἀνδρείας κραθέντων τρίτον ἂν εἴη δικαιοσύνη, τέταρτον δὲ

631dBunların hepsi tabiatça ötekilerin önünde gelir, kanun koyucu da onları böyle sıralamalıdır. Bundan sonra vatandaşlara verilen öteki buyrukların bunlara baktığını onlara bildirmelidir: bunlar arasında insani olanlar ilahi olanlara, ilahi olanların hepsi de yol gösterici nousa bakar. Birbirleriyle evlenip ortaklık kuranlarla, sonra çocukların doğumunda ve yetiştirilmesinde, erkek olsun kız olsun, gençlikten başlayıp yaşlılığa doğru ihtiyarlığa kadar, onları doğru biçimde onurlandırıp onursuz kılarak ilgilenmelidir. Bütün bu ilişkilerinde acılarını, hazlarını, arzularını ve bütün aşk tutkularını incelemeli, gözetmeli ve kanunların kendisi aracılığıyla doğru biçimde yermeli, övmelidir.

631d

ἀνδρεία. ταῦτα δὲ πάντα ἐκείνων ἔμπροσθεν τέτακται φύσει, καὶ δὴ καὶ τῷ νομοθέτῃ τακτέον οὕτως. μετὰ δὲ ταῦτα τὰς ἄλλας προστάξεις τοῖς πολίταις εἰς ταῦτα βλεπούσας αὐτοῖς εἶναι διακελευστέον, τούτων δὲ τὰ μὲν ἀνθρώπινα εἰς τὰ θεῖα, τὰ δὲ θεῖα εἰς τὸν ἡγεμόνα νοῦν σύμπαντα βλέπειν· περί τε γάμους ἀλλήλοις ἐπικοινουμένους, μετά τε ταῦτα ἐν ταῖς τῶν παίδων γεννήσεσιν καὶ τροφαῖς ὅσοι

631e

τε ἄρρενες καὶ ὅσαι θήλειαι, νέων τε ὄντων καὶ ἐπὶ τὸ πρεσβύτερον ἰόντων μέχρι γήρως, τιμῶντα ὀρθῶς ἐπιμελεῖσθαι δεῖ καὶ ἀτιμάζοντα,

ΑΘ. ἐν πάσαις ταῖς τούτων ὁμιλίαις τάς τε λύπας αὐτῶν καὶ τὰς ἡδονὰς καὶ τὰς ἐπιθυμίας συμπάντων

632aÖfkelerde ve korkularda, talihsizlik yüzünden psykhēleri saran bütün çalkantılarda ve iyi talihte bunlardan kurtulmalarda, hastalıklar, harpler, yoksulluk ya da bunların zıtları yüzünden insanların başına gelen bütün hâllerde de her birinin tutumunda neyin güzel olduğunu, neyin olmadığını öğretmeli ve belirlemelidir.

632a

τε ἐρώτων τὰς σπουδὰς ἐπεσκεμμένον καὶ παραπεφυλαχότα, ψέγειν τε ὀρθῶς καὶ ἐπαινεῖν διʼ αὐτῶν τῶν νόμων· ἐν ὀργαῖς τε αὖ καὶ ἐν φόβοις, ὅσαι τε διὰ δυστυχίαν ταραχαὶ ταῖς ψυχαῖς γίγνονται καὶ ὅσαι ἐν εὐτυχίαις τῶν τοιούτων ἀποφυγαί, ὅσα τε κατὰ νόσους ἢ κατὰ πολέμους ἢ πενίας ἢ τὰ τούτοις ἐναντία γιγνόμενα προσπίπτει τοῖς ἀνθρώποις παθήματα, ἐν πᾶσιν τοῖς τοιούτοις τῆς ἑκάστων διαθέσεως διδακτέον

632bBundan sonra kanun koyucu vatandaşların mal edinmelerini ve harcamalarını, hangi yolla olursa olsun, gözetmek zorundadır. Bütün bunlarda birbirleriyle kurdukları ortaklıkları (ortaklık) ve bu ortaklıkların isteyerek ya da istemeyerek nasıl çözüldüğünü, birbirleriyle bu türden işlerin her birini nasıl yürüttüklerini incelemeli; adaletin bunların hangisinde bulunduğuna, hangisinde eksik kaldığına bakmalı; kanunlara kolayca uyanlara onur vermeli, uymakta direnenlere de belirlenmiş cezalar vermelidir. Bunu bütün devlet düzeninin sonuna varıp ölenlerin her biri için gömme törenlerinin nasıl yapılacağını ve onlara hangi onurların verileceğini görene kadar sürdürmelidir.

632b

καὶ ὁριστέον τό τε καλὸν καὶ μή. μετὰ δὲ ταῦτα ἀνάγκη τὸν νομοθέτην τὰς κτήσεις τῶν πολιτῶν καὶ τὰ ἀναλώματα φυλάττειν ὅντινʼ ἂν γίγνηται τρόπον, καὶ τὰς πρὸς ἀλλήλους πᾶσιν τούτοις κοινωνίας καὶ διαλύσεις ἑκοῦσίν τε καὶ ἄκουσιν καθʼ ὁποῖον ἂν ἕκαστον πράττωσιν τῶν τοιούτων πρὸς ἀλλήλους ἐπισκοπεῖν, τό τε δίκαιον καὶ μὴ ἐν οἷς ἔστιν τε καὶ ἐν οἷς ἐλλείπει, καὶ τοῖς μὲν εὐπειθέσιν τῶν νόμων τιμὰς ἀπονέμειν, τοῖς δὲ δυσπειθέσι δίκας τακτὰς

632cKanunları koyan, bunları gördükten sonra bütün bunların başına bekçiler koyacaktır; kimi phronēsisle, kimi doğru kanaatle (kanaat) yol alan bekçiler. Öyle ki nous bütün bunları birbirine bağlayıp zenginliğe ve şan hırsına değil, itidale ve adalete uyar hâlde göstersin."

632c

ἐπιτιθέναι, μέχριπερ ἂν πρὸς τέλος ἁπάσης πολιτείας ἐπεξελθών, ἴδῃ τῶν τελευτησάντων τίνα δεῖ τρόπον ἑκάστοις γίγνεσθαι τὰς ταφὰς καὶ τιμὰς ἅστινας αὐτοῖς ἀπονέμειν δεῖ· κατιδὼν δὲ ὁ θεὶς τοὺς νόμους ἅπασιν τούτοις φύλακας ἐπιστήσει, τοὺς μὲν διὰ φρονήσεως, τοὺς δὲ διʼ ἀληθοῦς δόξης ἰόντας, ὅπως πάντα ταῦτα συνδήσας ὁ νοῦς ἑπόμενα σωφροσύνῃ καὶ δικαιοσύνῃ ἀποφήνῃ, ἀλλὰ μὴ πλούτῳ μηδὲ

632dİşte, yabancılar, ben sizin şunu anlatmanızı isterdim, hâlâ da istiyorum: Zeus'un ve Pythia Apollon'unun kanunları denen, Minos'la Lykurgos'un koyduğu kanunlarda bütün bunlar nasıl bulunuyor ve bunlar belli bir düzene girmiş olarak, kanunlar konusunda ister bir tekhnē ister birtakım alışkanlıklar sayesinde deneyimli olan birine nasıl apaçık görünüyor da biz ötekilere hiç görünmüyor?

Kleinias: Peki, yabancı, bundan sonrasını nasıl anlatmak gerekir?

Atinalı: Bana kalırsa başladığımız gibi yeniden baştan ele almak gerekir: önce cesaretin uğraşlarını, sonra, isterseniz, aretēnin bir türünü, ardından bir başkasını ele alalım.

632d

φιλοτιμίᾳ. οὕτως, ὦ ξένοι, ἔγωγε ἤθελον ἂν ὑμᾶς καὶ ἔτι νῦν βούλομαι διεξελθεῖν πῶς ἐν τοῖς τοῦ Διὸς λεγομένοις νόμοις τοῖς τε τοῦ Πυθίου Ἀπόλλωνος, οὓς Μίνως τε καὶ Λυκοῦργος ἐθέτην, ἔνεστίν τε πάντα ταῦτα, καὶ ὅπῃ τάξιν τινὰ εἰληφότα διάδηλά ἐστιν τῷ περὶ νόμων ἐμπείρῳ τέχνῃ εἴτε καί τισιν ἔθεσιν, τοῖς δὲ ἄλλοις ἡμῖν οὐδαμῶς ἐστι καταφανῆ.

ΚΛ. πῶς οὖν, ὦ ξένε, λέγειν χρὴ τὰ μετὰ ταῦτα;

ΑΘ. ἐξ ἀρχῆς πάλιν ἔμοιγε δοκεῖ χρῆναι διεξελθεῖν,

632eİlkini nasıl ele alırsak alalım, onu örnek (örnek) edinmeye ve ötekiler hakkında da böyle sohbet ederek yolumuza bir avuntu bulmaya çalışalım; sonra da, tanrı izin verirse, az önce anlattığımız şeylerin bütün aretēye baktığını göstereceğiz.

632e

καθάπερ ἠρξάμεθα, τὰ τῆς ἀνδρείας πρῶτον ἐπιτηδεύματα, ἔπειτα ἕτερον καὶ αὖθις ἕτερον εἶδος τῆς ἀρετῆς διέξιμεν, ἐὰν βούλησθε· ὅπως δʼ ἂν τὸ πρῶτον διεξέλθωμεν, πειρασώμεθα αὐτὸ παράδειγμα θέμενοι καὶ τἆλλʼ οὕτω διαμυθολογοῦντες παραμύθια ποιήσασθαι τῆς ὁδοῦ, ὕστερον δὲ ἀρετῆς πάσης ἅ γε νυνδὴ διήλθομεν ἐκεῖσε βλέποντα ἀποφανοῦμεν, ἂν θεὸς ἐθέλῃ.

633aMegillos: Güzel söylüyorsun; önce Zeus'un bu övücüsünü bizim için sınamaya çalış.

Atinalı: Çalışacağım; hem seni hem kendimi, çünkü söz ortaktır. Söyleyin öyleyse: ortak sofraların ve beden talimlerinin kanun koyucu tarafından harp için bulunduğunu söylüyoruz, değil mi?

Megillos: Evet.

Atinalı: Peki üçüncüsü, dördüncüsü? Çünkü aretēnin öteki kısımları için de —ister parçalar diyelim ister onlara ne denmesi gerekiyorsa— yalnızca neyi kastettiğimizi açıkça göstererek belki böyle tek tek saymak gerekir.

633a

ΜΕ. καλῶς λέγεις, καὶ πειρῶ πρῶτον κρίνειν τὸν τοῦ Διὸς ἐπαινέτην τόνδε ἡμῖν.

ΑΘ. πειράσομαι, καὶ σέ τε καὶ ἐμαυτόν· κοινὸς γὰρ ὁ λόγος. λέγετε οὖν· τὰ συσσίτιά φαμεν καὶ τὰ γυμνάσια πρὸς τὸν πόλεμον ἐξηυρῆσθαι τῷ νομοθέτῃ;

ΜΕ. ναί.

ΑΘ. καὶ τρίτον ἢ τέταρτον; ἴσως γὰρ ἂν οὕτω χρείη διαριθμήσασθαι καὶ περὶ τῶν τῆς ἄλλης ἀρετῆς εἴτε μερῶν εἴτε ἅττʼ αὐτὰ καλεῖν χρεών ἐστι, δηλοῦντα μόνον ἃ λέγει.

633bMegillos: Üçüncü olarak avı bulmuştur; bunu ben de söylerim, hangi Lakedaimonlu olsa o da söyler.

Atinalı: Dördüncüyü, elimizden gelirse beşinciyi de söylemeye çalışalım.

Megillos: Dördüncüyü de ben söylemeye çalışayım: bizde pek yaygın olan acılara katlanma alıştırmaları; birbirimizle yumruk yumruğa dövüşlerde ve her seferinde bol dayakla geçen birtakım kapma oyunlarında. Bundan başka krypteia denen, katlanmayı öğretmek için şaşılacak kadar zahmetli bir şey vardır: kışın yalınayak dolaşmak, yataksız yatmak, hizmetçisiz kendi işini görmek, gece gündüz bütün ülkeyi dolaşmak.

633b

ΜΕ. τρίτον τοίνυν, ἔγωγʼ εἴποιμʼ ἂν καὶ Λακεδαιμονίων ὁστισοῦν, τὴν θήραν ηὗρε.

ΑΘ. τέταρτον δέ, ἢ πέμπτον εἰ δυναίμεθα, λέγειν πειρώμεθα.

ΜΕ. ἔτι τοίνυν καὶ τὸ τέταρτον ἔγωγε πειρῴμην ἂν λέγειν, τὸ περὶ τὰς καρτερήσεις τῶν ἀλγηδόνων πολὺ παρʼ ἡμῖν γιγνόμενον, ἔν τε ταῖς πρὸς ἀλλήλους ταῖς χερσὶ μάχαις καὶ ἐν ἁρπαγαῖς τισιν διὰ πολλῶν πληγῶν ἑκάστοτε γιγνομένων· ἔτι δὲ καὶ κρυπτεία τις ὀνομάζεται θαυμαστῶς πολύπονος

633cBundan başka Gymnopaidia şenliklerinde de bizde, boğucu sıcağın gücüne göğüs geren insanlar çetin katlanmalar gösterir; daha sayısız başka şey var ki, her birini anlatmaya kalkan neredeyse hiç bitiremez.

Atinalı: Güzel söylüyorsun, Lakedaimonlu yabancı. Peki cesareti ne sayalım? Yalnızca korkulara ve acılara karşı verilen bir mücadele mi, yoksa özlemlere, hazlara ve kendini ağırbaşlı sananların bile yüreklerini (thymos) balmumu gibi yumuşatan o korkunç dalkavukça okşayışlara karşı verilen mücadele de mi?

633c

πρὸς τὰς καρτερήσεις, χειμώνων τε ἀνυποδησίαι καὶ ἀστρωσίαι καὶ ἄνευ θεραπόντων αὐτοῖς ἑαυτῶν διακονήσεις νύκτωρ τε πλανωμένων διὰ πάσης τῆς χώρας καὶ μεθʼ ἡμέραν. ἔτι δὲ κἀν ταῖς γυμνοπαιδίαις δειναὶ καρτερήσεις παρʼ ἡμῖν γίγνονται τῇ τοῦ πνίγους ῥώμῃ διαμαχομένων, καὶ πάμπολλα ἕτερα, σχεδὸν ὅσα οὐκ ἂν παύσαιτό τις ἑκάστοτε διεξιών.

ΑΘ. εὖ γε, ὦ Λακεδαιμόνιε ξένε, λέγεις. τὴν ἀνδρείαν δέ, φέρε, τί θῶμεν; πότερον ἁπλῶς οὕτως εἶναι πρὸς φόβους

633dMegillos: Sanırım öyle: bunların hepsine karşı.

Atinalı: Önceki konuşmalarımızı hatırlıyorsak, bu arkadaş hem bir şehrin hem bir adamın kendinden aşağı olabileceğini söylüyordu. Öyle değil mi, Knossoslu yabancı?

Kleinias: Kesinlikle.

633d

καὶ λύπας διαμάχην μόνον, ἢ καὶ πρὸς πόθους τε καὶ ἡδονὰς καί τινας δεινὰς θωπείας κολακικάς, αἳ καὶ τῶν σεμνῶν οἰομένων εἶναι τοὺς θυμοὺς ποιοῦσιν κηρίνους.

ΜΕ. οἶμαι μὲν οὕτω· πρὸς ταῦτα σύμπαντα.

ΑΘ. εἰ γοῦν μεμνήμεθα τοὺς ἔμπροσθεν λόγους, ἥττω τινὰ ὅδε καὶ πόλιν ἔλεγεν αὐτὴν αὑτῆς καὶ ἄνδρα. ἦ γάρ, ὦ ξένε Κνώσιε;

ΚΛ. καὶ πάνυ γε.

633eAtinalı: Şimdi kötü dediğimiz, acılara yenik düşen mi, yoksa hazlara yenik düşen de mi?

Kleinias: Bana kalırsa daha çok hazlara yenik düşen. Hepimiz, kendinden utanç verici biçimde aşağı olan kişi derken, acılara yenilenden çok hazların hâkimiyetine gireni kastederiz.

633e

ΑΘ. νῦν οὖν πότερα λέγομεν τὸν τῶν λυπῶν ἥττω κακὸν ἢ καὶ τὸν τῶν ἡδονῶν;

ΚΛ. μᾶλλον, ἔμοιγε δοκεῖ, τὸν τῶν ἡδονῶν· καὶ πάντες που μᾶλλον λέγομεν τὸν ὑπὸ τῶν ἡδονῶν κρατούμενον τοῦτον τὸν ἐπονειδίστως ἥττονα ἑαυτοῦ πρότερον ἢ τὸν ὑπὸ τῶν λυπῶν.

634aAtinalı: O hâlde Zeus'un ve Pythia'nın kanun koyucusu cesareti herhâlde topal bir şey olarak kanuna bağlamış olamaz: yalnız soldan gelene karşı koyabilen, sağdan gelene, tatlı ve okşayıcı olana ise güç yetiremeyen bir şey olarak. Yoksa ikisine de karşı koyabilen bir şey olarak mı?

Kleinias: Ben ikisine de derim.

Atinalı: Öyleyse yeniden söyleyelim: sizin iki şehrinizde hangi uğraşlar var ki insanlara hazları tattırsın, onları hazlardan kaçırmasın —tıpkı acılardan kaçırmadığı gibi—, tam ortalarına soksun ve zorlayarak, onurla ikna ederek hazlara üstün gelmelerini sağlasın?

634a

ΑΘ. ὁ Διὸς οὖν δὴ καὶ ὁ Πυθικὸς νομοθέτης οὐ δήπου χωλὴν τὴν ἀνδρείαν νενομοθετήκατον, πρὸς τἀριστερὰ μόνον δυναμένην ἀντιβαίνειν, πρὸς τὰ δεξιὰ καὶ κομψὰ καὶ θωπευτικὰ ἀδυνατοῦσαν; ἢ πρὸς ἀμφότερα;

ΚΛ. πρὸς ἀμφότερα ἔγωγε ἀξιῶ.

ΑΘ. λέγωμεν τοίνυν πάλιν ἐπιτηδεύματα ποῖα ἔσθʼ ὑμῖν ἀμφοτέραις ταῖς πόλεσιν, ἃ γεύοντα τῶν ἡδονῶν καὶ οὐ φεύγοντα αὐτάς, καθάπερ τὰς λύπας οὐκ ἔφευγεν, ἀλλʼ ἄγοντα εἰς μέσας, ἠνάγκαζε καὶ ἔπειθεν τιμαῖς ὥστε κρατεῖν

634bHazlar konusunda aynı şey kanunlarınızda nerede düzenlenmiştir? Söyleyin: sizde aynı insanları acılara da hazlara da aynı ölçüde cesur kılan, yenilmesi gerekeni yenen ve kendilerine en yakın, en çetin düşmanlara asla yenilmeyen insanlar yapan şey nedir?

Megillos: Acılara karşı konmuş pek çok kanun sayabildiğim gibi, yabancı, hazlar konusunda büyük ve göze çarpan bölümlerden söz ederek aynı kolaylıkla sayamam belki; ama küçük ayrıntılarda belki sayabilirim.

634b

αὐτῶν; ποῦ δὴ τοῦτʼ ἔστιν ταὐτὸν περὶ τὰς ἡδονὰς συντεταγμένον ἐν τοῖς νόμοις; λεγέσθω τί τοῦτʼ ἐστὶν ὃ καὶ ἀπεργάζεται ὑμῖν ὁμοίως πρός τε ἀλγηδόνας καὶ πρὸς ἡδονὰς τοὺς αὐτοὺς ἀνδρείους, νικῶντάς τε ἃ δεῖ νικᾶν καὶ οὐδαμῶς ἥττους πολεμίων τῶν ἐγγύτατα ἑαυτῶν καὶ χαλεπωτάτων.

ΜΕ. οὕτω μὲν τοίνυν, ὦ ξένε, καθάπερ πρὸς τὰς ἀλγηδόνας εἶχον νόμους ἀντιτεταγμένους πολλοὺς εἰπεῖν, οὐκ ἂν

634cKleinias: Ben de Girit kanunlarında böyle bir şeyi aynı açıklıkla gösteremezdim.

Atinalı: Ey yabancıların en iyileri, bunda hiç şaşılacak bir şey yok. Ama içimizden biri, hem doğruyu hem en iyiyi görmek isteyerek her birimizin memleketindeki kanunlarda bir kusur bulursa, birbirimizi sertlikle değil yumuşaklıkla karşılayalım.

Kleinias: Doğru söyledin, Atinalı yabancı; buna uymak gerek.

634c

ἴσως εὐποροίην κατὰ μεγάλα μέρη καὶ διαφανῆ λέγων περὶ τῶν ἡδονῶν· κατὰ δὲ σμικρὰ ἴσως εὐποροίην ἄν.

ΚΛ. οὐ μὴν οὐδʼ ἂν αὐτὸς ἔγωγε ἐν τοῖς κατὰ Κρήτην νόμοις ἔχοιμι ἐμφανὲς ὁμοίως ποιεῖν τὸ τοιοῦτον.

ΑΘ. ὦ ἄριστοι ξένων, καὶ οὐδέν γε θαυμαστόν. ἀλλʼ ἂν ἄρα τις ἡμῶν περὶ τοὺς ἑκάστων οἴκοι νόμους ψέξῃ τι, βουλόμενος ἰδεῖν τό τε ἀληθὲς ἅμα καὶ τὸ βέλτιστον, μὴ χαλεπῶς ἀλλὰ πρᾴως ἀποδεχώμεθα ἀλλήλων.

ΚΛ. ὀρθῶς, ὦ ξένε Ἀθηναῖε, εἴρηκας, καὶ πειστέον.

634dAtinalı: Çünkü böyle bir şey, Kleinias, bu yaştaki adamlara yakışmaz.

Kleinias: Yakışmaz elbette.

Atinalı: Lakon ve Girit devlet düzenlerini eleştirenlerin haklı olup olmadığı başka bir konudur. Ama halkın çoğunun bu konuda söylediklerini belki ben ikinizden daha iyi aktarabilirim. Sizde, eğer kanunlar az çok iyi kurulmuşsa, en güzel kanunlardan biri şu olsa gerek: gençlerden hiçbirine kanunların hangisinin iyi, hangisinin kötü olduğunu araştırma izni verilmez; hepsi tek ses ve tek ağızdan, kanunların tanrılar tarafından konduğu için her şeyin iyi konmuş olduğunda birleşir ve biri başka türlü konuşursa onu hiç dinlemezler. Yaşlılardan biri sizdeki kanunlar hakkında bir şey düşünüyorsa, bu tür sözleri hiçbir gencin yanında değil, ancak bir yöneticiye ve bir yaşıtına söyler.

634d

ΑΘ. οὐ γὰρ ἄν, ὦ Κλεινία, τηλικοῖσδε ἀνδράσιν πρέποι τὸ τοιοῦτον.

ΚΛ. οὐ γὰρ οὖν.

ΑΘ. εἰ μὲν τοίνυν ὀρθῶς ἢ μή τις ἐπιτιμᾷ τῇ τε Λακωνικῇ καὶ τῇ Κρητικῇ πολιτείᾳ, λόγος ἂν ἕτερος εἴη· τὰ δʼ οὖν λεγόμενα πρὸς τῶν πολλῶν ἴσως ἐγὼ μᾶλλον ἔχοιμʼ ἂν ὑμῶν ἀμφοτέρων λέγειν. ὑμῖν μὲν γάρ, εἴπερ καὶ μετρίως κατεσκεύασται τὰ τῶν νόμων, εἷς τῶν καλλίστων ἂν εἴη νόμων μὴ ζητεῖν τῶν νέων μηδένα ἐᾶν ποῖα καλῶς

634eKleinias: Çok doğru söylüyorsun, yabancı. Kanunları koyanın o zamanki düşüncesinden uzakta olduğun hâlde, tıpkı bir kâhin gibi onu şimdi yerinde tahmin etmiş ve çok doğru konuşmuş gibi görünüyorsun bana.

634e

αὐτῶν ἢ μὴ καλῶς ἔχει, μιᾷ δὲ φωνῇ καὶ ἐξ ἑνὸς στόματος πάντας συμφωνεῖν ὡς πάντα καλῶς κεῖται θέντων θεῶν, καὶ ἐάν τις ἄλλως λέγῃ, μὴ ἀνέχεσθαι τὸ παράπαν ἀκούοντας· γέρων δὲ εἴ τίς τι συννοεῖ τῶν παρʼ ὑμῖν, πρὸς ἄρχοντά τε καὶ πρὸς ἡλικιώτην μηδενὸς ἐναντίον νέου ποιεῖσθαι τοὺς τοιούτους λόγους.

ΚΛ. ὀρθότατά γε, ὦ ξένε, λέγεις, καὶ καθάπερ μάντις,

635aAtinalı: Şimdi yanımızda hiç genç yok; biz de yaşımız gereği kanun koyucunun izin verdiği kişileriz. Bu konular üzerine baş başa konuşursak hiçbir uygunsuzluk etmiş olmayız, değil mi?

Kleinias: Öyledir; kanunlarımızı eleştirmekten hiç geri durma. Çünkü kötü bir şeyi tanımak ayıp değildir; tersine, söylenenleri kıskançlıkla değil iyi niyetle karşılayan için bundan bir şifa doğar.

635a

ἀπὼν τῆς τότε διανοίας τοῦ τιθέντος αὐτά, νῦν ἐπιεικῶς μοι δοκεῖς ἐστοχάσθαι καὶ σφόδρα ἀληθῆ λέγειν.

ΑΘ. οὐκοῦν ἡμῖν τὰ νῦν ἐρημία μὲν νέων, αὐτοὶ δʼ ἕνεκα γήρως ἀφείμεθʼ ὑπὸ τοῦ νομοθέτου διαλεγόμενοι περὶ αὐτῶν τούτων μόνοι πρὸς μόνους μηδὲν ἂν πλημμελεῖν;

ΚΛ. ἔστι ταῦτα οὕτως, εἰς ἃ καὶ μηδέν γε ἀνῇς ἐπιτιμῶν τοῖς νόμοις ἡμῶν· οὐ γὰρ τό γε γνῶναί τι τῶν μὴ καλῶν ἄτιμον, ἀλλὰ ἴασιν ἐξ αὐτοῦ συμβαίνει γίγνεσθαι

635bAtinalı: Güzel. Ama kanunları gücüm yettiğince sağlamca incelemeden önce, henüz onları eleştirerek değil, daha çok kafamın karıştığını söyleyerek konuşacağım. Bildiğimiz Yunanlar ve barbarlar arasında yalnız size kanun koyucunuz en büyük hazlardan ve eğlencelerden uzak durmayı, onları tatmamayı buyurmuştur. Acılar ve korkular hakkında ise, az önce ele aldığımız gibi, şunu düşünmüştür: biri çocukluktan itibaren bunlardan hep kaçarsa, kaçınılmaz zahmetlere, korkulara ve acılara düştüğünde, bunlarda idmanlı olanlardan kaçacak ve onlara kul olacaktır.

635b

τῷ μὴ φθόνῳ τὰ λεγόμενα ἀλλʼ εὐνοίᾳ δεχομένῳ.

ΑΘ. καλῶς· οὐ μὴν ἐπιτιμῶν γε ἐρῶ τοῖς νόμοις πω, πρὶν βεβαίως εἰς δύναμιν διασκέψασθαι, μᾶλλον δὲ ἀπορῶν. ὑμῖν γὰρ ὁ νομοθέτης μόνοις Ἑλλήνων καὶ βαρβάρων, ὧν ἡμεῖς πυνθανόμεθα, τῶν μεγίστων ἡδονῶν καὶ παιδιῶν ἐπέταξεν ἀπέχεσθαι καὶ μὴ γεύεσθαι, τὸ δὲ τῶν λυπῶν καὶ φόβων, ὅπερ ἄρτι διεληλύθαμεν, ἡγήσατο εἴ τις ἐκ παίδων

635cBence aynı kanun koyucunun hazlar için de aynı şeyi düşünmesi, kendi kendine şöyle demesi gerekirdi: "Vatandaşlarımız gençlikten itibaren en büyük hazlarla hiç tanışmazlarsa, hazların ortasında dayanmaya ve hiçbir utanç verici şeyi yapmaya zorlanmamaya hiç alışmazlarsa, hazlara karşı yürekleri yumuşak olduğundan korkulara yenilenlerin başına geleni onlar da yaşayacaklar. Hazların ortasında dayanabilenlere ve hazlarla ilgili şeyleri elinde tutanlara —bazen de tamamen kötü insanlara— başka bir yoldan, daha da utanç verici biçimde kul olacaklar; psykhēleri bir yanıyla köle, bir yanıyla özgür olacak ve düpedüz cesur ve özgür insanlar diye anılmayı hak etmeyecekler."

635c

φευξεῖται διὰ τέλους, ὁπόταν εἰς ἀναγκαίους ἔλθῃ πόνους καὶ φόβους καὶ λύπας, φευξεῖσθαι τοὺς ἐν ἐκείνοις γεγυμνασμένους καὶ δουλεύσειν αὐτοῖς. ταὐτὸν δὴ τοῦτʼ, οἶμαι, καὶ πρὸς τὰς ἡδονὰς ἔδει διανοεῖσθαι τὸν αὐτὸν νομοθέτην, λέγοντα αὐτὸν πρὸς ἑαυτὸν ὡς ἡμῖν ἐκ νέων εἰ ἄπειροι τῶν μεγίστων ἡδονῶν οἱ πολῖται γενήσονται, καὶ ἀμελέτητοι γιγνόμενοι ἐν ταῖς ἡδοναῖς καρτερεῖν καὶ μηδὲν τῶν αἰσχρῶν ἀναγκάζεσθαι ποιεῖν, ἕνεκα τῆς γλυκυθυμίας τῆς πρὸς τὰς

635dBakın bakalım, şimdi söylenenlerden herhangi biri size yerinde görünüyor mu?

635d

ἡδονὰς ταὐτὸν πείσονται τοῖς ἡττωμένοις τῶν φόβων· δουλεύσουσι τρόπον ἕτερον καὶ ἔτʼ αἰσχίω τοῖς γε δυναμένοις καρτερεῖν ἐν ταῖς ἡδοναῖς καὶ τοῖς κεκτημένοις τὰ περὶ τὰς ἡδονάς, ἀνθρώποις ἐνίοτε παντάπασι κακοῖς, καὶ τὴν ψυχὴν τῇ μὲν δούλην τῇ δὲ ἐλευθέραν ἕξουσιν, καὶ οὐκ ἄξιοι ἁπλῶς ἀνδρεῖοι καὶ ἐλευθέριοι ἔσονται προσαγορεύεσθαι. σκοπεῖτε οὖν εἴ τι τῶν νῦν λεγομένων ὑμῖν κατὰ τρόπον δοκεῖ λέγεσθαι.

635eKleinias: Söz söylenirken bize bir bakıma öyle göründü; ama böyle büyük meselelerde hemen ve kolayca inanmak, daha çok gençlere ve akılsızlara yakışır.

Atinalı: Peki, Kleinias ve Lakedaimonlu yabancı, önümüze koyduklarımızdan sonrakini ele alırsak —cesaretten sonra itidal üzerine konuşalım—, az önce harple ilgili konularda bulduğumuz gibi, bu devlet düzenlerinde gelişigüzel yönetilenlerinkinden farklı ne bulacağız?

635e

ΚΛ. δοκεῖ μὲν ἡμῖν γέ πως λεγομένου τοῦ λόγου· περὶ δὲ τηλικούτων εὐθὺς πεπιστευκέναι ῥᾳδίως μὴ νέων τε ᾖ μᾶλλον καὶ ἀνοήτων.

ΑΘ. ἀλλʼ εἰ τὸ μετὰ ταῦτα διεξίοιμεν ὧν προυθέμεθα, ὦ Κλεινία τε καὶ Λακεδαιμόνιε ξένε—μετʼ ἀνδρείαν γὰρ δὴ σωφροσύνης πέρι λέγωμεν—τὶ διαφέρον ἐν ταύταις ταῖς πολιτείαις ἢ ταῖς τῶν εἰκῇ πολιτευομένων ἀνευρήσομεν,

636aMegillos: Pek kolay değil; ama ortak sofralar ve beden talimleri her ikisi için de iyi bulunmuş gibi görünüyor.

Atinalı: Görünen o ki, yabancılar, devlet düzenleri konusunda bir şeyin hem fiilen hem sözle tartışmasız olması zor. Bedenlerde olduğu gibi, bir beden için öyle tek bir uğraş buyurmak mümkün değil gibi ki aynı uğraşın bedenlerimize kimi yönden zarar, kimi yönden yarar sağladığı görülmesin.

636a

ὥσπερ τὰ περὶ τὸν πόλεμον νυνδή;

ΜΕ. σχεδὸν οὐ ῥᾴδιον· ἀλλʼ ἔοικεν γὰρ τά τε συσσίτια καὶ τὰ γυμνάσια καλῶς ηὑρῆσθαι πρὸς ἀμφοτέρας.

ΑΘ. ἔοικεν δῆτα, ὦ ξένοι, χαλεπὸν εἶναι τὸ περὶ τὰς πολιτείας ἀναμφισβητήτως ὁμοίως ἔργῳ καὶ λόγῳ γίγνεσθαι· κινδυνεύει γάρ, καθάπερ ἐν τοῖς σώμασιν, οὐ δυνατὸν εἶναι προστάξαι τι πρὸς ἓν σῶμα ἓν ἐπιτήδευμα, ἐν ᾧ οὐκ ἂν φανείη ταὐτὸν τοῦτο τὰ μὲν βλάπτον τὰ ἡμῶν σώματα,

636bNitekim bu beden talimleri ve ortak sofralar şimdi şehirlere başka birçok bakımdan yarar sağlıyor, ama iç çekişmeler bakımından tehlikelidir; Miletoslu, Boiotyalı ve Thurioili gençler bunu gösteriyor. Üstelik bu uğraş, yalnız insanların değil hayvanların da cinsel hazlarına dair eski ve tabiata uygun kanunu bozmuş görünüyor. Bundan ötürü en başta sizin şehirlerinizi ve öteki şehirler arasından beden talimlerine en çok bağlı olanları suçlayabilir insan.

636b

τὰ δὲ καὶ ὠφελοῦν. ἐπεὶ καὶ τὰ γυμνάσια ταῦτα καὶ τὰ συσσίτια πολλὰ μὲν ἄλλα νῦν ὠφελεῖ τὰς πόλεις, πρὸς δὲ τὰς στάσεις χαλεπά—δηλοῦσιν δὲ Μιλησίων καὶ Βοιωτῶν καὶ Θουρίων παῖδες—καὶ δὴ καὶ παλαιὸν νόμον δοκεῖ τοῦτο τὸ ἐπιτήδευμα καὶ κατὰ φύσιν, τὰς περὶ τὰ ἀφροδίσια ἡδονὰς οὐ μόνον ἀνθρώπων ἀλλὰ καὶ θηρίων, διεφθαρκέναι. καὶ τούτων τὰς ὑμετέρας πόλεις πρώτας ἄν τις αἰτιῷτο καὶ

636cBöyle şeyler ister şaka ister ciddi olarak düşünülsün, şunu akılda tutmak gerekir: dişi ile erkek tabiatı doğurmak için ortaklığa girdiğinde, buna eşlik eden haz tabiata uygun olarak verilmiş görünür; erkeklerin erkeklerle, kadınların kadınlarla birleşmesi ise tabiata aykırıdır ve bu cüreti ilk kez işleyenler bunu hazza karşı nefislerine hâkim olamadıkları (akrasia) için işlemiştir. Ganymedes'le ilgili efsaneyi de hepimiz Giritlilerin uydurduğunu söyleyerek onları suçlarız: kanunlarının Zeus'tan geldiğine inanıldığı için bu efsaneyi Zeus'a mal etmişler, ta ki tanrıya uyarak bu hazzı da tatsınlar.

636c

ὅσαι τῶν ἄλλων μάλιστα ἅπτονται τῶν γυμνασίων· καὶ εἴτε παίζοντα εἴτε σπουδάζοντα ἐννοεῖν δεῖ τὰ τοιαῦτα, ἐννοητέον ὅτι τῇ θηλείᾳ καὶ τῇ τῶν ἀρρένων φύσει εἰς κοινωνίαν ἰούσῃ τῆς γεννήσεως ἡ περὶ ταῦτα ἡδονὴ κατὰ φύσιν ἀποδεδόσθαι δοκεῖ, ἀρρένων δὲ πρὸς ἄρρενας ἢ θηλειῶν πρὸς θηλείας παρὰ φύσιν καὶ τῶν πρώτων τὸ τόλμημʼ εἶναι διʼ ἀκράτειαν ἡδονῆς. πάντες δὲ δὴ Κρητῶν τὸν περὶ Γανυμήδη μῦθον

636dEfsane meselesini bir yana bırakalım. Kanunları inceleyen insanların incelemesi neredeyse tümüyle hazlar ve acılar üzerinedir, hem şehirlerde hem de tek tek insanların karakterlerinde. Bu ikisi, tabiatın akmaya bıraktığı iki pınardır: onlardan gereken yerden, gereken zamanda ve gereken kadar su alan mesut olur —şehir de, tek bir insan da, her canlı da—; bilgisizce ve vaktini bilmeden alan ise bunun tam tersi bir hayat yaşar.

636d

κατηγοροῦμεν ὡς λογοποιησάντων τούτων· ἐπειδὴ παρὰ Διὸς αὐτοῖς οἱ νόμοι πεπιστευμένοι ἦσαν γεγονέναι, τοῦτον τὸν μῦθον προστεθηκέναι κατὰ τοῦ Διός, ἵνα ἑπόμενοι δὴ τῷ θεῷ καρπῶνται καὶ ταύτην τὴν ἡδονήν. τὸ μὲν οὖν τοῦ μύθου χαιρέτω, νόμων δὲ πέρι διασκοπουμένων ἀνθρώπων ὀλίγου πᾶσά ἐστιν ἡ σκέψις περί τε τὰς ἡδονὰς καὶ τὰς λύπας ἔν τε πόλεσιν καὶ ἐν ἰδίοις ἤθεσιν· δύο γὰρ αὗται πηγαὶ μεθεῖνται φύσει ῥεῖν, ὧν ὁ μὲν ἀρυτόμενος ὅθεν τε

636eMegillos: Bunlar bir bakıma güzel söyleniyor, yabancı; yine de buna ne diyeceğimizi bilemiyoruz. Ama bana öyle geliyor ki Lakedaimon'daki kanun koyucu hazlardan kaçınmayı buyurmakla doğru yapmıştır; Knossos'taki kanunları ise, isterse, bu arkadaş savunur. Bence hazlarla ilgili olarak Sparta'daki düzenlemeler dünyada en güzel konmuş olanlardır.

636e

δεῖ καὶ ὁπότε καὶ ὁπόσον εὐδαιμονεῖ, καὶ πόλις ὁμοίως καὶ ἰδιώτης καὶ ζῷον ἅπαν, ὁ δʼ ἀνεπιστημόνως ἅμα καὶ ἐκτὸς τῶν καιρῶν τἀναντία ἂν ἐκείνῳ ζῴη.

ΜΕ. λέγεται μὲν ταῦτα, ὦ ξένε, καλῶς πως· οὐ μὴν ἀλλʼ ἀφασία γʼ ἡμᾶς λαμβάνει τί ποτε χρὴ λέγειν πρὸς ταῦτα, ὅμως δʼ ἔμοιγε ὀρθῶς δοκεῖ τὸ τὰς ἡδονὰς φεύγειν διακελεύεσθαι τόν γε ἐν Λακεδαίμονι νομοθέτην, περὶ δὲ τῶν ἐν Κνωσῷ νόμων ὅδε, ἂν ἐθέλῃ, βοηθήσει. τὰ δʼ ἐν

637aÇünkü insanları en çok en büyük hazlara, küstahlığa ve her türlü akılsızlığa düşüren şeyi kanunumuz bütün ülkeden kovmuştur: ne kırlarda ne de Spartalıların yönetimindeki şehirlerde içki âlemleri görürsün, ne de bunlara eşlik edip insanları elden geldiğince bütün hazlara kışkırtan şeyler. Sarhoş hâlde âlem yaparken karşısına çıkan birine hemen en ağır cezayı vermeyecek kimse de yoktur; Dionysia bahanesi bile onu kurtarmaz. Oysa ben bir zamanlar sizde arabaların üstünde böylelerini gördüm; Taras'ta da, bizim sömürgecilerimizin yanında, Dionysia sırasında bütün şehri sarhoş hâlde seyrettim.

637a

Σπάρτῃ κάλλιστʼ ἀνθρώπων δοκεῖ μοι κεῖσθαι τὰ περὶ τὰς ἡδονάς· οὗ γὰρ μάλιστʼ ἄνθρωποι καὶ μεγίσταις προσπίπτουσιν ἡδοναῖς καὶ ὕβρεσι καὶ ἀνοίᾳ πάσῃ, τοῦτʼ ἐξέβαλεν ὁ νόμος ἡμῶν ἐκ τῆς χώρας συμπάσης, καὶ οὔτʼ ἂν ἐπʼ ἀγρῶν ἴδοις, οὔτʼ ἐν ἄστεσιν ὅσων Σπαρτιάταις μέλει, συμπόσια οὐδʼ ὁπόσα τούτοις συνεπόμενα πάσας ἡδονὰς κινεῖ κατὰ δύναμιν, οὐδʼ ἔστιν ὅστις ἂν ἀπαντῶν κωμάζοντί τινι

637bBizde böyle hiçbir şey yoktur.

Atinalı: Lakedaimonlu yabancı, bu tür şeylerin hepsi, içlerinde bir katlanma bulunduğu sürece övgüye değer; ama gevşetildikleri yerde ahmaklığa kaçar.

637b

μετὰ μέθης οὐκ ἂν τὴν μεγίστην δίκην εὐθὺς ἐπιθείη, καὶ οὐδʼ ἂν Διονύσια πρόφασιν ἔχοντʼ αὐτὸν λύσαιτο, ὥσπερ ἐν ἁμάξαις εἶδόν ποτε παρʼ ὑμῖν ἐγώ, καὶ ἐν Τάραντι δὲ παρὰ τοῖς ἡμετέροις ἀποίκοις πᾶσαν ἐθεασάμην τὴν πόλιν περὶ τὰ Διονύσια μεθύουσαν· παρʼ ἡμῖν δʼ οὐκ ἔστʼ οὐδὲν τοιοῦτον.

ΑΘ. ὦ Λακεδαιμόνιε ξένε, ἐπαινετὰ μὲν πάντʼ ἐστὶν τὰ τοιαῦτα, ὅπου τινὲς ἔνεισιν καρτερήσεις, ὅπου δὲ ἀνεῖνται,

637cÇünkü bizden biri, sizdeki kadınların başıboşluğunu göstererek hemen sana karşılık verip seni yakalayıverir. Bütün bu tür şeyler için, ister Taras'ta, ister bizde, ister sizde olsun, onların kötü değil doğru olduğunu savunmaya tek bir cevap yetiyor gibi görünür. Kendi yanlarındaki alışılmamış şeyi görüp şaşıran bir yabancıya cevap veren herkes şöyle diyecektir: "Şaşırma, yabancı; bizde kanun budur, sizde belki bu konularda başkadır."

637c

βλακικώτερα· ταχὺ γάρ σου λάβοιτʼ ἄν τις τῶν παρʼ ἡμῶν ἀμυνόμενος, δεικνὺς τὴν τῶν γυναικῶν παρʼ ὑμῖν ἄνεσιν. ἅπασιν δὴ τοῖς τοιούτοις, καὶ ἐν Τάραντι καὶ παρʼ ἡμῖν καὶ παρʼ ὑμῖν δέ, μία ἀπόκρισις ἀπολύεσθαι δοκεῖ τοῦ μὴ κακῶς ἔχειν ἀλλʼ ὀρθῶς· πᾶς γὰρ ἀποκρινόμενος ἐρεῖ θαυμάζοντι ξένῳ, τὴν παρʼ αὐτοῖς ἀήθειαν ὁρῶντι, μὴ θαύμαζε, ὦ ξένε· νόμος ἔσθʼ ἡμῖν οὗτος, ἴσως δʼ ὑμῖν περὶ αὐτῶν τούτων

637dAma şimdi, dostlar, sözümüz öteki insanlar hakkında değil, kanun koyucuların kendilerinin kötülüğü ve aretēsi hakkındadır. Sarhoşluğun bütünü üzerine biraz daha konuşalım; çünkü bu uğraş küçük bir şey değildir, onu doğru değerlendirmek sıradan bir kanun koyucunun işi de değildir. Şarap içip içmemekten genel olarak söz etmiyorum, sarhoşluğun kendisinden söz ediyorum: İskitlerin ve Perslerin, bundan başka Kartacalıların, Keltlerin, İberlerin ve Trakların —hepsi savaşçı soylardır— kullandığı gibi mi kullanmak gerekir, yoksa sizin gibi mi?

637d

ἕτερος. ἡμῖν δʼ ἐστὶ νῦν, ὦ φίλοι ἄνδρες, οὐ περὶ τῶν ἀνθρώπων τῶν ἄλλων ὁ λόγος, ἀλλὰ περὶ τῶν νομοθετῶν αὐτῶν κακίας τε καὶ ἀρετῆς. ἔτι γὰρ οὖν εἴπωμεν πλείω περὶ ἁπάσης μέθης· οὐ γὰρ σμικρόν ἐστιν τὸ ἐπιτήδευμα οὐδὲ φαύλου διαγνῶναι νομοθέτου. λέγω δʼ οὐκ οἴνου περὶ πόσεως τὸ παράπαν ἢ μή, μέθης δὲ αὐτῆς πέρι, πότερον ὥσπερ Σκύθαι χρῶνται καὶ Πέρσαι χρηστέον, καὶ ἔτι Καρχηδόνιοι καὶ Κελτοὶ καὶ Ἴβηρες καὶ Θρᾷκες, πολεμικὰ

637eÇünkü siz, dediğin gibi, ondan tamamen uzak durursunuz; İskitler ve Traklar ise kadınlarıyla birlikte şarabı hiç su katmadan içer, elbiselerinin üstüne döker ve bunu güzel ve mesut bir uğraş sayarlar. Persler de şarabı ve sizin reddettiğiniz öteki zevk ve sefaları bol bol kullanırlar, ama bunlardan daha düzenli biçimde.

637e

σύμπαντα ὄντα ταῦτα γένη, ἢ καθάπερ ὑμεῖς· ὑμεῖς μὲν γάρ, ὅπερ λέγεις, τὸ παράπαν ἀπέχεσθε, Σκύθαι δὲ καὶ Θρᾷκες ἀκράτῳ παντάπασι χρώμενοι, γυναῖκές τε καὶ αὐτοί, καὶ κατὰ τῶν ἱματίων καταχεόμενοι, καλὸν καὶ εὔδαιμον ἐπιτήδευμα ἐπιτηδεύειν νενομίκασι. Πέρσαι δὲ σφόδρα μὲν χρῶνται καὶ ταῖς ἄλλαις τρυφαῖς ἃς ὑμεῖς ἀποβάλλετε, ἐν τάξει δὲ μᾶλλον τούτων.

638aMegillos: Ey iyi adam, ama biz elimize silah aldığımızda bunların hepsini kaçırıyoruz.

Atinalı: Aziz dostum, bunu söyleme. Çünkü sebebi belirsiz pek çok kaçış ve kovalama olmuştur, olacaktır da. Bu yüzden uğraşların güzel olup olmadığı konusunda savaştaki zaferi ve yenilgiyi ölçüt gösterirsek, bu hiçbir zaman açık değil, tartışmalı bir ölçüt olur. Büyük şehirler küçük şehirleri savaşta yenip köleleştirir: Syrakusalılar Lokrisilileri —ki onlar o bölgedekiler arasında en iyi kanunlarla yönetilenler olarak bilinir—, Atinalılar da Keosluları; bunun gibi binlerce örnek bulabiliriz.

638a

ΜΕ. ὦ λῷστε, διώκομεν δέ γε ἡμεῖς πάντας τούτους, ὅταν ὅπλα εἰς τὰς χεῖρας λάβωμεν.

ΑΘ. ὦ ἄριστε, μὴ λέγε ταῦτα· πολλαὶ γὰρ δὴ φυγαὶ καὶ διώξεις ἀτέκμαρτοι γεγόνασίν τε καὶ ἔσονται, διὸ φανερὸν ὅρον τοῦτον οὐκ ἄν ποτε λέγοιμεν, ἀλλὰ ἀμφισβητήσιμον, περὶ καλῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ μή, νίκην τε καὶ ἧτταν λέγοντες μάχης. ἐπειδὴ γὰρ αἱ μείζους τὰς ἐλάττους πόλεις

638bAma her bir uğraşın kendisi üzerine konuşarak kendimizi ikna etmeye çalışalım; zaferleri ve yenilgileri şimdilik sözümüzün dışında tutalım ve şöyle olanın güzel, böyle olanın güzel olmadığını söyleyelim. Ama önce, bu konularda iyi olanı ve olmayanı nasıl incelemek gerektiği üzerine beni biraz dinleyin.

638b

νικῶσιν μαχόμεναι καὶ καταδουλοῦνται, Συρακόσιοι μὲν Λοκρούς, οἳ δὴ δοκοῦσιν εὐνομώτατοι τῶν περὶ ἐκεῖνον τὸν τόπον γεγονέναι, Κείους δὲ Ἀθηναῖοι· μυρία δὲ ἄλλα τοιαῦτʼ ἂν εὕροιμεν. ἀλλὰ περὶ αὐτοῦ ἑκάστου ἐπιτηδεύματος πειρώμεθα λέγοντες πείθειν ἡμᾶς αὐτούς, νίκας δὲ καὶ ἥττας ἐκτὸς λόγου τὰ νῦν θῶμεν, λέγωμεν δʼ ὡς τὸ μὲν τοιόνδʼ ἐστὶν καλόν, τὸ δὲ τοιόνδε οὐ καλόν. πρῶτον δʼ ἀκούσατέ τί μου, περὶ αὐτῶν τούτων ὡς δεῖ τό τε χρηστὸν καὶ τὸ μὴ σκοπεῖν.

638cMegillos: Ne demek istiyorsun?

Atinalı: Bana öyle geliyor ki bir uğraşı sözle ele alıp daha adı anılır anılmaz onu yermeye ya da övmeye girişenlerin hepsi hiç de yerinde davranmıyor. Bu, birinin, biri buğdayı iyi bir yiyecek diye övdüğünde, ne işlenişini ne de sunuluşunu sormadan —nasıl, kimlere, neyle birlikte, hangi durumda olarak ve hangi durumdakilere sunulacağını öğrenmeden— hemen onu yermesine benzer. Şimdi bana öyle geliyor ki biz de konuşmalarımızda aynı şeyi yapıyoruz.

638c

ΜΕ. πῶς οὖν δὴ λέγεις;

ΑΘ. δοκοῦσί μοι πάντες οἱ λόγῳ τι λαβόντες ἐπιτήδευμα, καὶ προθέμενοι ψέγειν αὐτὸ ἢ ἐπαινεῖν εὐθὺς ῥηθέν, οὐδαμῶς δρᾶν κατὰ τρόπον, ἀλλὰ ταὐτὸν ποιεῖν οἷον εἰ δή τις, ἐπαινέσαντός τινος πυροὺς βρῶμα ὡς ἀγαθόν, εὐθὺς ψέγοι, μὴ διαπυθόμενος αὐτοῦ μήτε τὴν ἐργασίαν μήτε τὴν προσφοράν, ὅντινα τρόπον καὶ οἷστισι καὶ μεθʼ ὧν καὶ ὅπως ἔχοντα καὶ ὅπως προσφέρειν ἔχουσιν. νῦν δὴ ταὐτόν μοι

638dSarhoşluk hakkında yalnızca bu kadarını işitir işitmez kimimiz hemen onu yermeye, kimimiz övmeye koyulduk; hem de pek yersizce. İki taraf da tanıklara ve övücülere dayanarak övüyoruz: kimimiz pek çok tanık gösterebildiğimiz için söylediğimizin geçerli olduğunu iddia ediyoruz, kimimiz de ondan uzak duranları savaşta galip gördüğümüz için; ama bu da bizce tartışmalı. Eğer öteki kurumların her birini de böyle ele alacaksak, bu benim aklıma yatmaz.

638d

δοκοῦμεν ἡμεῖς ἐν τοῖς λόγοις ποιεῖν· περὶ μέθης γὰρ ἀκούσαντες τοσοῦτον μόνον, εὐθὺς οἱ μὲν ψέγειν αὐτό, οἱ δʼ ἐπαινεῖν, καὶ μάλα ἀτόπως. μάρτυσιν γὰρ καὶ ἐπαινέταις χρώμενοι ἐπαινοῦμεν ἑκάτεροι, καὶ οἱ μέν, ὅτι πολλοὺς παρεχόμεθα, ἀξιοῦμέν τι λέγειν κύριον, οἱ δέ, ὅτι τοὺς μὴ χρωμένους αὐτῷ ὁρῶμεν νικῶντας μαχομένους· ἀμφισβητεῖται δʼ αὖ καὶ τοῦτο ἡμῖν. εἰ μὲν δὴ καὶ περὶ ἑκάστων

638eBu konuda, yani sarhoşluk hakkında, bana gerekli görünen başka bir yoldan konuşmak istiyorum; böylece, elimden gelirse, bütün bu tür şeyler için doğru yöntemi size göstermeye çalışacağım. Çünkü bu konularda sizinle görüş ayrılığına düşen binlerce millet, iki şehrinizle sözde çarpışabilir.

Megillos: Eğer böyle konular için doğru bir inceleme yolumuz varsa, dinlemekten çekinmemeliyiz.

638e

οὕτω καὶ τῶν ἄλλων νομίμων διέξιμεν, οὐκ ἂν ἔμοιγε κατὰ νοῦν εἴη, τρόπον δὲ ἄλλον, ὃν ἐμοὶ φαίνεται δεῖν, ἐθέλω λέγειν περὶ αὐτοῦ τούτου, τῆς μέθης, πειρώμενος ἂν ἄρα δύνωμαι τὴν περὶ ἁπάντων τῶν τοιούτων ὀρθὴν μέθοδον ἡμῖν δηλοῦν, ἐπειδὴ καὶ μυρία ἐπὶ μυρίοις ἔθνη περὶ αὐτῶν ἀμφισβητοῦντα ὑμῖν πόλεσι δυοῖν τῷ λόγῳ διαμάχοιτʼ ἄν.

ΜΕ. καὶ μὴν εἴ τινα ἔχομεν ὀρθὴν σκέψιν τῶν τοιούτων,

639aAtinalı: Şöyle inceleyelim. Diyelim ki biri keçi yetiştirmeyi ve bu hayvanın güzel bir mal olduğunu övüyor; bir başkası ise çobansız otlayıp ekili tarlalarda zarar veren keçiler gördüğü için onları yeriyor ve başıboş ya da kötü yöneticilerin elindeki her sürüyü görünce aynı şekilde kusur buluyor. Böyle birinin yergisini, neyi yererse yersin, sağlıklı bir yergi sayar mıyız?

Megillos: Nasıl sayalım?

Atinalı: Gemilerde iyi yönetici, deniz tutsun tutmasın, yalnızca denizcilik epistēmēsine sahip olan mıdır? Ne deriz?

639a

οὐκ ἀποκνητέον ἀκούειν.

ΑΘ. σκεψώμεθα δή πῃ τῇδε. φέρε, εἴ τις αἰγῶν τροφήν, καὶ τὸ ζῷον αὐτὸ κτῆμα ὡς ἔστιν καλόν, ἐπαινοῖ, ἄλλος δέ τις ἑωρακὼς αἶγας χωρὶς νεμομένας αἰπόλου ἐν ἐργασίμοις χωρίοις δρώσας κακὰ διαψέγοι, καὶ πᾶν θρέμμα ἄναρχον ἢ μετὰ κακῶν ἀρχόντων ἰδὼν οὕτω μέμφοιτο, τὸν τοῦ τοιούτου ψόγον ἡγούμεθα ὑγιὲς ἄν ποτε ψέξαι καὶ ὁτιοῦν;

ΜΕ. καὶ πῶς;

ΑΘ. χρηστὸς δὲ ἄρχων ἔσθʼ ἡμῖν ἐν πλοίοις πότερον ἐὰν

639bMegillos: Hiç de değil, eğer tekhnēsinin yanında senin söylediğin bu hâle de tutuluyorsa.

Atinalı: Ya ordu komutanı? Savaş epistēmēsine sahipse, korkak olduğu için tehlike anında korkudan sarhoş olmuşçasına midesi bulansa bile yönetmeye yeterli midir?

Megillos: Nasıl olsun?

Atinalı: Ya hem tekhnēsi yoksa hem de korkaksa?

Megillos: Bütünüyle sefil birinden söz ediyorsun; erkeklerin değil, pek kadınsı birtakım insanların komutanından.

639b

τὴν ναυτικὴν ἔχῃ ἐπιστήμην μόνον, ἄντʼ οὖν ναυτιᾷ ἄντε μή, ἢ πῶς ἂν λέγοιμεν;

ΜΕ. οὐδαμῶς, ἄν γε πρὸς τῇ τέχνῃ ἔχῃ καὶ τοῦτο τὸ πάθος ὃ λέγεις.

ΑΘ. τί δʼ ἄρχων στρατοπέδων; ἆρʼ ἐὰν τὴν πολεμικὴν ἔχῃ ἐπιστήμην, ἱκανὸς ἄρχειν, κἂν δειλὸς ὢν ἐν τοῖς δεινοῖς ὑπὸ μέθης τοῦ φόβου ναυτιᾷ;

ΜΕ. καὶ πῶς;

ΑΘ. ἂν δὲ αὖ μήτε ἔχῃ τὴν τέχνην δειλός τε ᾖ;

ΜΕ. παντάπασίν τινα πονηρὸν λέγεις, καὶ οὐδαμῶς ἀνδρῶν ἄρχοντα ἀλλά τινων σφόδρα γυναικῶν.

639cAtinalı: Peki tabiatı gereği bir yöneticisi olan ve onunla birlikte yararlı olan herhangi bir topluluğu öven ya da yeren birini düşünelim; ama bu kişi o topluluğun bir yöneticiyle birlikte doğru biçimde bir arada yaşadığını hiç görmemiş, onu hep başıboş ya da kötü yöneticilerle bir arada görmüş olsun. Böyle toplulukların böyle seyircilerinin işe yarar bir şeyi yereceğini ya da öveceğini düşünür müyüz?

Megillos: Nasıl düşünelim, böyle toplulukların hiçbirinin doğru biçimde gerçekleştiğini hiç görmemiş ve hiçbirine katılmamışlarsa?

639c

ΑΘ. τί δʼ ἐπαινέτην ἢ ψέκτην κοινωνίας ἡστινοσοῦν ᾗ πέφυκέν τε ἄρχων εἶναι μετʼ ἐκείνου τε ὠφέλιμός ἐστιν, ὁ δὲ μήτε ἑωρακὼς εἴη ποτʼ ὀρθῶς αὐτὴν αὑτῇ κοινωνοῦσαν μετʼ ἄρχοντος, ἀεὶ δὲ ἄναρχον ἢ μετὰ κακῶν ἀρχόντων συνοῦσαν; οἰόμεθα δή ποτε τοὺς τοιούτους θεωροὺς τῶν τοιούτων κοινωνιῶν χρηστόν τι ψέξειν ἢ ἐπαινέσεσθαι;

ΜΕ. πῶς δʼ ἄν, μηδέποτέ γε ἰδόντας μηδὲ συγγενομένους

639dAtinalı: Dur bakalım. Pek çok topluluk arasında içki arkadaşlığını ve içki sofralarını bir tür birliktelik sayabilir miyiz?

Megillos: Kesinlikle.

Atinalı: Peki bunun doğru biçimde gerçekleştiğini şimdiye kadar gören oldu mu hiç? Siz ikiniz için hiç görmediğinizi söylemek kolay —çünkü bu sizin ne yerel âdetinizdir ne kanununuz—; ben ise pek çok yerde pek çoğuyla karşılaştım, üstelik deyim yerindeyse hepsini soruşturdum. Neredeyse hiçbirinin baştan sona doğru biçimde gerçekleştiğini ne gördüm ne duydum; olsa olsa küçük ve az sayıda parçalarını; çoğu ise deyim yerindeyse tümüyle yanlış gidiyordu.

639d

ὀρθῶς γενομένῳ μηδενὶ τῶν τοιούτων κοινωνημάτων;

ΑΘ. ἔχε δή· τῶν πολλῶν κοινωνιῶν συμπότας καὶ συμπόσια θεῖμεν ἂν μίαν τινὰ συνουσίαν εἶναι;

ΜΕ. καὶ σφόδρα γε.

ΑΘ. ταύτην οὖν μῶν ὀρθῶς γιγνομένην ἤδη τις πώποτε ἐθεάσατο; καὶ σφῷν μὲν ἀποκρίνασθαι ῥᾴδιον ὡς οὐδεπώποτε τὸ παράπαν—οὐ γὰρ ἐπιχώριον ὑμῖν τοῦτο οὐδὲ νόμιμον—ἐγὼ δὲ ἐντετύχηκά τε πολλαῖς καὶ πολλαχοῦ, καὶ προσέτι πάσας ὡς ἔπος εἰπεῖν διηρώτηκα, καὶ σχεδὸν ὅλην

639eKleinias: Ne demek istiyorsun, yabancı? Daha açık söyle. Biz, dediğin gibi, bu tür şeylere deneyimsiz olduğumuzdan, karşılaşsak bile içlerinde neyin doğru neyin yanlış yapıldığını belki hemen anlayamayız.

639e

μὲν οὐδεμίαν ὀρθῶς γιγνομένην ἑώρακα οὐδὲ ἀκήκοα, μόρια δʼ εἴ που σμικρὰ καὶ ὀλίγα, τὰ πολλὰ δὲ σύμπανθʼ ὡς εἰπεῖν διημαρτημένα.

ΚΛ. πῶς δὴ ταῦτα, ὦ ξένε, λέγεις; εἰπὲ ἔτι σαφέστερον· ἡμεῖς μὲν γάρ, ὅπερ εἶπες, ἀπειρίᾳ τῶν τοιούτων, οὐδὲ ἐντυγχάνοντες

640aAtinalı: Haklısın; ama ben anlatırken anlamaya çalış. Her türlü toplantıda ve hangi iş olursa olsun her ortaklıkta, her yerde her topluluğun bir yöneticisi olmasının doğru olduğunu anlıyor musun?

Kleinias: Nasıl anlamayayım?

Atinalı: Az önce dövüşenlerin yöneticisinin cesur olması gerektiğini söylüyorduk.

Kleinias: Elbette.

Atinalı: Cesur olan, korkaklardan daha az korkuyla sarsılır.

640a

ἂν ἴσως εὐθύς γε γνοῖμεν τό τε ὀρθὸν καὶ μὴ γιγνόμενον ἐν αὐτοῖς.

ΑΘ. εἰκὸς λέγεις· ἀλλʼ ἐμοῦ φράζοντος πειρῶ μανθάνειν. τὸ μὲν γὰρ ἐν πάσαις τε συνόδοις, καὶ κοινωνίαις πράξεων ὡντινωνοῦν, ὡς ὀρθὸν πανταχοῦ ἑκάστοις ἄρχοντα εἶναι, μανθάνεις;

ΚΛ. πῶς γὰρ οὔ;

ΑΘ. καὶ μὴν ἐλέγομεν νυνδὴ μαχομένων ὡς ἀνδρεῖον δεῖ τὸν ἄρχοντʼ εἶναι.

ΚΛ. πῶς δʼ οὔ;

ΑΘ. ὁ μὴν ἀνδρεῖος τῶν δειλῶν ὑπὸ φόβων ἧττον τεθορύβηται.

640bKleinias: Bu da öyle.

Atinalı: Eğer bir ordunun başına hiç korkmayan, hiç sarsılmayan bir komutan koymanın bir yolu olsaydı, bunu her ne pahasına olursa olsun yapmaz mıydık?

Kleinias: Kesinlikle.

Atinalı: Ama şimdi, düşmanların düşmanlarla savaşta karşılaştığı topluluklarda bir orduyu yönetecek kişiden değil, barışta dostların dostlarla dostluk paylaşacağı topluluklardan söz ediyoruz.

Kleinias: Doğru.

640b

ΚΛ. καὶ τοῦτο οὕτως.

ΑΘ. εἰ δʼ ἦν τις μηχανὴ μηδὲν τὸ παράπαν δεδιότα μηδὲ θορυβούμενον ἐπιστῆσαι στρατοπέδῳ στρατηγόν, ἆρʼ οὐ τοῦτʼ ἂν παντὶ τρόπῳ ἐπράττομεν;

ΚΛ. σφόδρα μὲν οὖν.

ΑΘ. νῦν δέ γε οὐ στρατοπέδου περὶ λέγομεν ἄρξοντος ἐν ἀνδρῶν ὁμιλίαις ἐχθρῶν ἐχθροῖς μετὰ πολέμου, φίλων δʼ ἐν εἰρήνῃ πρὸς φίλους κοινωνησόντων φιλοφροσύνης.

ΚΛ. ὀρθῶς.

640cAtinalı: Böyle bir birliktelik, içkiyle olacaksa, gürültüsüz olmaz. Öyle değil mi?

Kleinias: Nasıl olsun? Bence tam tersi olur.

Atinalı: O hâlde bunların da önce bir yöneticiye ihtiyacı yok mu?

Kleinias: Elbette; hem de her şeyden çok.

Atinalı: Peki, mümkünse, böyle bir yöneticinin sarsılmayan biri olarak bulunması mı gerekir?

Kleinias: Nasıl gerekmesin?

Atinalı: Üstelik görünüşe göre birlikteliğin işinden de anlayan, aklı başında biri olması gerekir; çünkü o hem aralarındaki mevcut dostluğun bekçisi olur, hem de o birliktelik sayesinde dostluğun daha da artmasını gözetir.

640c

ΑΘ. ἔστιν δέ γε ἡ τοιαύτη συνουσία, εἴπερ ἔσται μετὰ μέθης, οὐκ ἀθόρυβος. ἦ γάρ;

ΚΛ. πῶς γάρ; ἀλλʼ οἶμαι πᾶν τοὐναντίον.

ΑΘ. οὐκοῦν πρῶτον μὲν καὶ τούτοις ἄρχοντος δεῖ;

ΚΛ. τί μήν; ὡς οὐδενί γε πράγματι.

ΑΘ. πότερον οὖν ἀθόρυβον, εἰ δυνατὸν εἴη, τὸν τοιοῦτον ἄρχοντα ἐκπορίζεσθαι δεῖ;

ΚΛ. πῶς γὰρ οὔ;

ΑΘ. καὶ μὴν περί γε συνουσίας, ὡς ἔοικεν, αὐτὸν φρόνιμον εἶναι δεῖ· γίγνεται γὰρ φύλαξ τῆς τε ὑπαρχούσης

640dKleinias: Çok doğru.

Atinalı: O hâlde sarhoşların başına ayık ve bilge bir yönetici koymak gerekir, tersini değil, öyle değil mi? Çünkü sarhoşları yöneten sarhoş, genç ve bilge olmayan bir yönetici büyük bir kötülük yapmazsa, çok büyük bir şansı var demektir.

Kleinias: Hem de pek büyük.

Atinalı: Öyleyse şehirlerde bu birliktelikler olabildiğince doğru biçimde yapılırken biri onları kusurlu bulup işin kendisini suçlasa, belki haklı olarak kusur bulmuş olurdu. Ama mümkün olan en yanlış biçimde yapılan bir uğraşı görüp kötülerse, önce bu işin doğru yapılmadığını bilmediği belli olur; sonra da böyle yapılan her şeyin, yani ayık bir efendi ve yönetici olmadan yapılan her şeyin kötü görüneceğini bilmediği.

640d

φιλίας αὐτοῖς, καὶ ἔτι πλείονος ἐπιμελητὴς ὅπως ἔσται διὰ τὴν τότε συνουσίαν.

ΚΛ. ἀληθέστατα.

ΑΘ. οὐκοῦν νήφοντά τε καὶ σοφὸν ἄρχοντα μεθυόντων δεῖ καθιστάναι, καὶ μὴ τοὐναντίον; μεθυόντων γὰρ μεθύων καὶ νέος ἄρχων μὴ σοφός, εἰ μὴ κακὸν ἀπεργάσαιτό τι μέγα, πολλῇ χρῷτʼ ἂν ἀγαθῇ τύχῃ.

ΚΛ. παμπόλλῃ μὲν οὖν.

ΑΘ. οὐκοῦν εἰ μὲν γιγνομένων ὡς δυνατὸν ὀρθότατα τούτων ἐν ταῖς πόλεσι τῶν συνουσιῶν μέμφοιτό τις, ἐπικαλῶν

640eYoksa sarhoş bir dümencinin, her işte sarhoş her yöneticinin, ister gemi, ister araba, ister ordu, ister yönettiği başka ne olursa olsun, her şeyi alt üst ettiğini fark etmiyor musun?

640e

αὐτῷ τῷ πράγματι, τάχʼ ἂν ὀρθῶς ἴσως μέμφοιτο· εἰ δὲ ἁμαρτανόμενον ὡς οἷόν τε μάλιστα ἐπιτήδευμά τις ὁρῶν λοιδορεῖ, πρῶτον μὲν δῆλον ὡς ἀγνοεῖ τοῦτʼ αὐτὸ γιγνόμενον οὐκ ὀρθῶς, εἶθʼ ὅτι πᾶν τούτῳ τῷ τρόπῳ φανεῖται πονηρόν, δεσπότου τε καὶ ἄρχοντος νήφοντος χωρὶς πραττόμενον.

ΑΘ. ἢ οὐ συννοεῖς τοῦθʼ, ὅτι μεθύων κυβερνήτης καὶ πᾶς παντὸς ἄρχων

641aKleinias: Bu konuda tamamen doğru söyledin, yabancı. Ama bundan sonrasını bize söyle: içki âdeti doğru biçimde uygulanırsa bize ne iyilik yapar? Mesela, az önce dediğimiz gibi, bir ordu doğru bir komutaya kavuşursa onu izleyenler için savaşta zafer gelir ki bu küçük bir iyilik değildir; öteki işler de böyledir.

641a

ἀνατρέπει πάντα εἴτε πλοῖα εἴτε ἅρματα εἴτε στρατόπεδον, εἴθʼ ὅτι ποτʼ εἴη τὸ κυβερνώμενον ὑπʼ αὐτοῦ;

ΚΛ. παντάπασιν τοῦτό γε ἀληθὲς εἴρηκας, ὦ ξένε· τοὐπὶ τῷδε δʼ ἡμῖν λέγε, τί ποτε, ἂν γίγνηται τοῦτο ὀρθὸν τὸ περὶ τὰς πόσεις νόμιμον, ἀγαθὸν ἂν δράσειεν ἡμᾶς; οἷον, ὃ νυνδὴ ἐλέγομεν, εἰ στράτευμα ὀρθῆς ἡγεμονίας τυγχάνοι, νίκη πολέμου τοῖς ἑπομένοις ἂν γίγνοιτο, οὐ σμικρὸν ἀγαθόν, καὶ

641bAma doğru yönlendirilmiş bir içki sofrasından tek tek insanlara ya da şehre ne büyük bir şey gelir?

Atinalı: Peki tek bir çocuk ya da tek bir koro gerektiği gibi yönlendirilirse, şehre ne büyük bir şey geldiğini söyleriz? Böyle sorulunca şöyle demez miyiz: tek bir kişiden şehre gelen fayda küçüktür; ama genel olarak eğitilenlerin terbiyesinin şehre ne büyük fayda sağladığını sorarsan, söylemesi zor değildir: iyi terbiye görenler iyi insanlar olur, böyle olunca da başka işleri güzel yaparlar, üstelik savaşta düşmanlarını da yenerler.

641b

τἆλλʼ οὕτω· συμποσίου δὲ ὀρθῶς παιδαγωγηθέντος τί μέγα ἰδιώταις ἢ τῇ πόλει γίγνοιτʼ ἄν;

ΑΘ. τί δέ; παιδὸς ἑνὸς ἢ καὶ χοροῦ παιδαγωγηθέντος κατὰ τρόπον ἑνός, τί μέγα τῇ πόλει φαῖμεν ἂν γίγνεσθαι; ἢ τοῦτο οὕτως ἐρωτηθέντες εἴποιμεν ἂν ὡς ἑνὸς μὲν βραχύ τι τῇ πόλει γίγνοιτʼ ἂν ὄφελος, εἰ δʼ ὅλως ἐρωτᾷς παιδείαν τῶν παιδευθέντων τί μέγα τὴν πόλιν ὀνίνησιν, οὐ χαλεπὸν εἰπεῖν ὅτι παιδευθέντες μὲν εὖ γίγνοιντʼ ἂν ἄνδρες ἀγαθοί, γενόμενοι

641cTerbiye zaferi de getirir, ama zafer bazen terbiyesizlik getirir; çünkü pek çok kişi savaşta kazandığı zaferlerle daha küstah hâle gelmiş, bu küstahlık yüzünden de sayısız başka kötülükle dolmuştur. Terbiye hiçbir zaman bir Kadmos zaferi, yani kazanana da yıkım getiren bir zafer olmamıştır; oysa insanların kazandığı pek çok zafer böyle olmuştur ve olacaktır.

Kleinias: Dostum, bize öyle geliyor ki şarap başında birlikte vakit geçirmenin, doğru yapılırsa, terbiyede büyük bir pay tuttuğunu söylüyorsun.

641c

δὲ τοιοῦτοι τά τε ἄλλα πράττοιεν καλῶς, ἔτι δὲ κἂν νικῷεν τοὺς πολεμίους μαχόμενοι. παιδεία μὲν οὖν φέρει καὶ νίκην, νίκη δʼ ἐνίοτε ἀπαιδευσίαν· πολλοὶ γὰρ ὑβριστότεροι διὰ πολέμων νίκας γενόμενοι μυρίων ἄλλων κακῶν διʼ ὕβριν ἐνεπλήσθησαν, καὶ παιδεία μὲν οὐδεπώποτε γέγονεν Καδμεία, νῖκαι δὲ ἀνθρώποις πολλαὶ δὴ τοιαῦται γεγόνασίν τε καὶ ἔσονται.

ΚΛ. δοκεῖς ἡμῖν, ὦ φίλε, τὴν ἐν τοῖς οἴνοις κοινὴν

641dAtinalı: Elbette.

Kleinias: Peki bundan sonra şimdi söylenenin doğru olduğunu gösterebilir misin?

Atinalı: Bunların böyle olduğunu, pek çok kişi buna itiraz ederken kesin olarak ileri sürmek, yabancı, ancak bir tanrının harcıdır. Ama bana nasıl göründüğünü söylemem gerekiyorsa, bunu esirgemem, mademki şimdi kanunlar ve devlet düzeni üzerine konuşmaya giriştik.

Kleinias: İşte biz de tam bunu, şimdi tartışılan konularda senin ne düşündüğünü öğrenmeye çalışıyoruz.

641d

διατριβὴν ὡς εἰς παιδείας μεγάλην μοῖραν τείνουσαν λέγειν, ἂν ὀρθῶς γίγνηται.

ΑΘ. τί μήν;

ΚΛ. ἔχοις ἂν οὖν τὸ μετὰ τοῦτʼ εἰπεῖν ὡς ἔστιν τὸ νῦν εἰρημένον ἀληθές;

ΑΘ. τὸ μὲν ἀληθές, ὦ ξένε, διισχυρίζεσθαι ταῦτα οὕτως ἔχειν, πολλῶν ἀμφισβητούντων, θεοῦ· εἰ δʼ ὅπῃ ἐμοὶ φαίνεται δεῖ λέγειν, οὐδεὶς φθόνος, ἐπείπερ ὡρμήκαμέν γε τοὺς λόγους περὶ νόμων καὶ πολιτείας ποιεῖσθαι τὰ νῦν.

ΚΛ. τοῦτʼ αὐτὸ δὴ πειρώμεθα, τὸ σοὶ δοκοῦν περὶ τῶν

641eAtinalı: Öyleyse şöyle yapmalı: siz öğrenmeye, ben de nasıl olursa olsun açıklamaya çalışarak sözü hep birlikte sürdürmeliyiz. Önce şunu dinleyin. Bütün Yunanlar bizim şehrimizin konuşmayı seven ve çok konuşan bir şehir olduğunu düşünür; Lakedaimon'un az konuştuğunu, Girit'in ise çok konuşmaktan çok, çok düşünmeye çalıştığını.

641e

νῦν ἀμφισβητουμένων καταμαθεῖν.

ΑΘ. ἀλλὰ χρὴ ποιεῖν οὕτως, ὑμᾶς τε ἐπὶ τὸ μαθεῖν καὶ ἐμὲ ἐπὶ τὸ δηλῶσαι πειρώμενον ἁμῶς γέ πως, συντεῖναι, τὸν λόγον. πρῶτον δέ μου ἀκούσατε τὸ τοιόνδε. τὴν πόλιν ἅπαντες ἡμῶν Ἕλληνες ὑπολαμβάνουσιν ὡς φιλόλογός τέ ἐστι καὶ πολύλογος, Λακεδαίμονα δὲ καὶ Κρήτην, τὴν μὲν βραχύλογον, τὴν δὲ πολύνοιαν μᾶλλον ἢ πολυλογίαν ἀσκοῦσαν·

642aŞimdi korkarım size küçük bir şey hakkında çok konuşuyormuşum gibi görüneceğim: sarhoşluk gibi küçük bir işi upuzun bir sözle temize çıkarmaya kalkıyormuşum gibi. Oysa sarhoşluğun tabiata uygun biçimde düzeltilmesi, mûsikînin doğruluğu olmadan konuşmada açık ve yeterli biçimde ele alınamaz; mûsikî de bütün terbiye olmadan ele alınamaz; bunlar ise pek uzun konuşmalar ister. Bakın bakalım ne yapalım: bunları şimdilik bırakıp kanunlar hakkında başka bir konuya mı geçelim?

642a

ΑΘ. σκοπῶ δὴ μὴ δόξαν ὑμῖν παράσχωμαι περὶ σμικροῦ πολλὰ λέγειν, μέθης πέρι, σμικροῦ πράγματος, παμμήκη λόγον ἀνακαθαιρόμενος. τὸ δὲ ἡ κατὰ φύσιν αὐτοῦ διόρθωσις οὐκ ἂν δύναιτο ἄνευ μουσικῆς ὀρθότητός ποτε σαφὲς οὐδὲ ἱκανὸν ἐν τοῖς λόγοις ἀπολαβεῖν, μουσικὴ δὲ ἄνευ παιδείας τῆς πάσης οὐκ ἂν αὖ ποτε δύναιτο· ταῦτα δὲ παμπόλλων ἐστὶν λόγων. ὁρᾶτε οὖν τί ποιῶμεν εἰ ταῦτα μὲν ἐάσαιμεν ἐν τῷ

642bMegillos: Atinalı yabancı, belki bilmiyorsun: bizim ailemiz sizin şehrinizin proksenosudur. Belki bütün çocuklar bir şehrin proksenosu olduklarını duyunca, biz proksenosların her birinin içine daha gençken o şehre karşı, kendi şehrinden sonra ikinci bir vatanmış gibi bir sevgi yerleşir. Şimdi bende de aynı şey oldu. Çünkü daha çocukken, Lakedaimonlular Atinalıları bir konuda kınadıklarında ya da övdüklerinde, "Sizin şehriniz, Megillos," derlerdi, "bize kötü davrandı" ya da "iyi davrandı". Bunları duyup şehrinizi kötüleyenlere karşı hep sizin adınıza mücadele ettikçe size karşı derin bir sevgi besledim.

642b

παρόντι, μετεκβαῖμεν δʼ εἰς ἕτερόν τινα νόμων πέρι λόγον.

ΜΕ. ὦ ξένε Ἀθηναῖε, οὐκ οἶσθʼ ἴσως ὅτι τυγχάνει ἡμῶν ἡ ἑστία τῆς πόλεως οὖσα ὑμῶν πρόξενος. ἴσως μὲν οὖν καὶ πᾶσιν τοῖς παισίν, ἐπειδὰν ἀκούσωσιν ὅτι τινός εἰσιν πόλεως πρόξενοι, ταύτῃ τις εὔνοια ἐκ νέων εὐθὺς ἐνδύεται ἕκαστον ἡμῶν τῶν προξένων τῇ πόλει, ὡς δευτέρᾳ οὔσῃ πατρίδι μετὰ τὴν αὑτοῦ πόλιν· καὶ δὴ καὶ ἐμοὶ νῦν ταὐτὸν τοῦτο ἐγγέγονεν. ἀκούων γὰρ τῶν παίδων εὐθύς,

642cŞimdi de sizin konuşmanız bana pek sevimli geliyor; pek çok kişinin söylediği şu söz de bana tamamen doğru görünüyor: Atinalılardan iyi olanlar, başkalarından çok daha iyidir. Çünkü yalnız onlar, hiçbir zorlama olmadan, kendi tabiatlarından, ilahi bir nasiple gerçekten iyidir, hiç de yapmacık olarak değil.

642c

εἴ τι μέμφοιντο ἢ καὶ ἐπαινοῖεν Λακεδαιμόνιοι Ἀθηναίους, ὡς ἡ πόλις ὑμῶν, ὦ Μέγιλλε, ἔφασαν, ἡμᾶς οὐ καλῶς ἢ καλῶς ἔρρεξε —ταῦτα δὴ ἀκούων, καὶ μαχόμενος πρὸς αὐτὰ ὑπὲρ ὑμῶν ἀεὶ πρὸς τοὺς τὴν πόλιν εἰς ψόγον ἄγοντας, πᾶσαν εὔνοιαν ἔσχον, καί μοι νῦν ἥ τε φωνὴ προσφιλὴς ὑμῶν, τό τε ὑπὸ πολλῶν λεγόμενον, ὡς ὅσοι Ἀθηναίων εἰσὶν ἀγαθοὶ διαφερόντως εἰσὶν τοιοῦτοι, δοκεῖ ἀληθέστατα λέγεσθαι· μόνοι γὰρ ἄνευ ἀνάγκης αὐτοφυῶς, θείᾳ μοίρᾳ

642dBana gelince, gönül rahatlığıyla istediğin kadar konuşabilirsin.

Kleinias: Benden de, yabancı, şu sözü dinleyip kabul ettikten sonra dilediğin kadar rahatça konuş. Belki duymuşsundur: Epimenides ilahi bir adamdı ve bizim akrabamızdı. Pers savaşlarından on yıl önce tanrının kehaneti üzerine sizin yanınıza gelmiş, tanrının buyurduğu bazı kurbanları sunmuştu; Atinalılar Pers seferinden korkunca da onlara Perslerin on yıl gelmeyeceğini, geldiklerinde ise umdukları hiçbir şeyi yapamadan, verdiklerinden daha çok kötülüğe uğrayarak geri döneceklerini söylemişti.

642d

ἀληθῶς καὶ οὔτι πλαστῶς εἰσιν ἀγαθοί. θαρρῶν δὴ ἐμοῦ γε ἕνεκα λέγοις ἂν τοσαῦτα ὁπόσα σοι φίλον.

ΚΛ. καὶ μήν, ὦ ξένε, καὶ τὸν παρʼ ἐμοῦ λόγον ἀκούσας τε καὶ ἀποδεξάμενος, θαρρῶν ὁπόσα βούλει λέγε. τῇδε γὰρ ἴσως ἀκήκοας ὡς Ἐπιμενίδης γέγονεν ἀνὴρ θεῖος, ὃς ἦν ἡμῖν οἰκεῖος, ἐλθὼν δὲ πρὸ τῶν Περσικῶν δέκα ἔτεσιν πρότερον παρʼ ὑμᾶς κατὰ τὴν τοῦ θεοῦ μαντείαν, θυσίας τε ἐθύσατό

642eO zaman bizim atalarımız sizinle konukluk bağı kurdu; o zamandan beri hem ben hem de anam babam size karşı sevgi besleriz.

642e

τινας ἃς ὁ θεὸς ἀνεῖλεν, καὶ δὴ καὶ φοβουμένων τὸν Περσικὸν Ἀθηναίων στόλον, εἶπεν ὅτι δέκα μὲν ἐτῶν οὐχ ἥξουσιν, ὅταν δὲ ἔλθωσιν, ἀπαλλαγήσονται πράξαντες οὐδὲν ὧν ἤλπιζον, παθόντες τε ἢ δράσαντες πλείω κακά.

ΚΛ. τότʼ οὖν ἐξενώθησαν ὑμῖν οἱ πρόγονοι ἡμῶν, καὶ εὔνοιαν ἐκ τόσου ἔγωγε ὑμῖν καὶ

643aAtinalı: Görünüşe göre sizin tarafınız dinlemeye hazır; benim tarafımda ise istek hazır, ama güç yetirmek pek kolay değil; yine de denemeli. Önce konuşmamız için terbiyenin ne olduğunu ve nasıl bir gücü olduğunu tarif edelim; çünkü şimdi ele aldığımız sözün, tanrıya varana kadar onun içinden geçmesi gerektiğini söylüyoruz.

Kleinias: Kesinlikle yapalım bunu, madem senin hoşuna gidiyor.

643a

οἱ ἡμέτεροι ἔχουσιν γονῆς.

ΑΘ. τὰ μὲν τοίνυν ὑμέτερα ἀκούειν, ὡς ἔοικεν, ἕτοιμʼ ἂν εἴη· τὰ δʼ ἐμὰ βούλεσθαι μὲν ἕτοιμα, δύνασθαι δὲ οὐ πάνυ ῥᾴδια, ὅμως δὲ πειρατέον. πρῶτον δὴ οὖν πρὸς τὸν λόγον ὁρισώμεθα παιδείαν τί ποτʼ ἐστὶν καὶ τίνα δύναμιν ἔχει· διὰ γὰρ ταύτης φαμὲν ἰτέον εἶναι τὸν προκεχειρισμένον ἐν τῷ νῦν λόγον ὑφʼ ἡμῶν, μέχριπερ ἂν πρὸς τὸν θεὸν ἀφίκηται.

ΚΛ. πάνυ μὲν οὖν δρῶμεν ταῦτα, εἴπερ σοί γε ἡδύ.

643bAtinalı: Öyleyse terbiyenin ne olduğunu söylerken, söylediğim hoşunuza gidiyor mu, bakın.

Kleinias: Söyle.

Atinalı: Söylüyorum: herhangi bir alanda iyi bir adam olacak kişinin, çocukluktan itibaren hemen bununla uğraşması, o işin her bir kısmına uygun şeylerde hem oynayarak hem ciddiyetle çalışması gerekir. Mesela iyi bir çiftçi ya da iyi bir yapı ustası olacak çocuk, biri oyuncak evler kurarak, öteki toprakla uğraşarak oynamalıdır; her birini yetiştiren de onlara gerçek aletlerin taklidi olan küçük aletler hazırlamalıdır. Önceden öğrenilmesi gereken bilgileri de önceden öğretmelidir: marangoz olacak olana ölçmeyi ya da şakül kullanmayı, asker olacak olana oyun içinde ata binmeyi ya da buna benzer başka bir şeyi. Oyunlar aracılığıyla da çocukların hazlarını ve arzularını, sonunda varıp gayelerine erecekleri yere çevirmeye çalışmalıdır.

643b

ΑΘ. λέγοντος τοίνυν ἐμοῦ τί ποτε χρὴ φάναι παιδείαν εἶναι, σκέψασθε ἂν ἀρέσκῃ τὸ λεχθέν.

ΚΛ. λέγοις ἄν.

ΑΘ. λέγω δή, καί φημι τὸν ὁτιοῦν ἀγαθὸν ἄνδρα μέλλοντα ἔσεσθαι τοῦτο αὐτὸ ἐκ παίδων εὐθὺς μελετᾶν δεῖν, παίζοντά τε καὶ σπουδάζοντα ἐν τοῖς τοῦ πράγματος ἑκάστοις προσήκουσιν. οἷον τὸν μέλλοντα ἀγαθὸν ἔσεσθαι γεωργὸν ἤ τινα οἰκοδόμον, τὸν μὲν οἰκοδομοῦντά τι τῶν παιδείων

643cTerbiyenin özü, diyoruz, doğru yetiştirmedir: oynayan çocuğun psykhēsini, yetişkin bir adam olduğunda işinin aretēsinde kusursuz olması gereken şeye karşı en güçlü sevgiye (eros) götürecek olan yetiştirme.

643c

οἰκοδομημάτων παίζειν χρή, τὸν δʼ αὖ γεωργοῦντα, καὶ ὄργανα ἑκατέρῳ σμικρά, τῶν ἀληθινῶν μιμήματα, παρασκευάζειν τὸν τρέφοντα αὐτῶν ἑκάτερον, καὶ δὴ καὶ τῶν μαθημάτων ὅσα ἀναγκαῖα προμεμαθηκέναι προμανθάνειν, οἷον τέκτονα μετρεῖν ἢ σταθμᾶσθαι καὶ πολεμικὸν ἱππεύειν παίζοντα ἤ τι τῶν τοιούτων ἄλλο ποιοῦντα, καὶ πειρᾶσθαι διὰ τῶν παιδιῶν ἐκεῖσε τρέπειν τὰς ἡδονὰς καὶ ἐπιθυμίας τῶν παίδων, οἷ ἀφικομένους αὐτοὺς δεῖ τέλος ἔχειν. κεφάλαιον δὴ παιδείας

643dBakın bakalım, dediğim gibi, buraya kadar söylenen hoşunuza gidiyor mu?

Kleinias: Nasıl gitmesin?

Atinalı: O hâlde terbiye dediğimiz şey de belirsiz kalmasın. Şimdi insanların yetiştirilişini kınarken ya da överken, birimizin terbiyeli, ötekinin terbiyesiz olduğunu söylüyoruz; bazen perakendecilik, gemi işletmeciliği ve bu türden işlerde pek iyi yetişmiş insanlara bile terbiyesiz diyoruz.

643d

λέγομεν τὴν ὀρθὴν τροφήν, ἣ τοῦ παίζοντος τὴν ψυχὴν εἰς ἔρωτα μάλιστα ἄξει τούτου ὃ δεήσει γενόμενον ἄνδρʼ αὐτὸν τέλειον εἶναι τῆς τοῦ πράγματος ἀρετῆς· ὁρᾶτε οὖν εἰ μέχρι τούτου γε, ὅπερ εἶπον, ὑμῖν ἀρέσκει τὸ λεχθέν.

ΚΛ. πῶς γὰρ οὔ;

ΑΘ. μὴ τοίνυν μηδʼ ὃ λέγομεν εἶναι παιδείαν ἀόριστον γένηται. νῦν γὰρ ὀνειδίζοντες ἐπαινοῦντές θʼ ἑκάστων τὰς τροφάς, λέγομεν ὡς τὸν μὲν πεπαιδευμένον ἡμῶν ὄντα τινά,

643eAma şimdiki sözümüz, anlaşılan, bunları terbiye sayanlara göre değildir; çocukluktan başlayıp aretēye yönelen, insanı adaletle yönetmeyi ve yönetilmeyi bilen kusursuz bir vatandaş olmayı arzular ve buna âşık olur hâle getiren terbiyeye göredir. Bana kalırsa bu söz yalnız bu yetiştirmeyi ayırıp terbiye diye adlandırmak ister; paraya ya da bir tür güce, yahut nousla ve adaletle ilgisi olmayan başka bir bilgeliğe yönelen yetiştirmeyi ise kaba, hür insana yakışmayan ve terbiye denmeye hiç değmeyen bir şey sayar.

643e

τὸν δὲ ἀπαίδευτον ἐνίοτε εἴς τε καπηλείας καὶ ναυκληρίας καὶ ἄλλων τοιούτων μάλα πεπαιδευμένων σφόδρα ἀνθρώπων· οὐ γὰρ ταῦτα ἡγουμένων, ὡς ἔοικʼ, εἶναι παιδείαν ὁ νῦν λόγος ἂν εἴη, τὴν δὲ πρὸς ἀρετὴν ἐκ παίδων παιδείαν, ποιοῦσαν ἐπιθυμητήν τε καὶ ἐραστὴν τοῦ πολίτην γενέσθαι τέλεον, ἄρχειν τε καὶ ἄρχεσθαι ἐπιστάμενον μετὰ δίκης.

ΑΘ. ταύτην

644aBiz de bir ad yüzünden birbirimizle çekişmeyelim; az önce üzerinde anlaştığımız söz yerinde dursun: doğru terbiye görenler hemen hemen hep iyi olurlar. Terbiyeyi hiçbir yerde küçümsememek gerekir, çünkü o, en iyi insanlara gelen en güzel şeylerin ilkidir. Bir gün yolundan çıkarsa ve onu düzeltmek mümkünse, herkes ömrü boyunca gücü yettiğince bunu yapmalıdır.

644a

τὴν τροφὴν ἀφορισάμενος ὁ λόγος οὗτος, ὡς ἐμοὶ φαίνεται, νῦν βούλοιτʼ ἂν μόνην παιδείαν προσαγορεύειν, τὴν δὲ εἰς χρήματα τείνουσαν ἤ τινα πρὸς ἰσχύν, ἢ καὶ πρὸς ἄλλην τινὰ σοφίαν ἄνευ νοῦ καὶ δίκης, βάναυσόν τʼ εἶναι καὶ ἀνελεύθερον καὶ οὐκ ἀξίαν τὸ παράπαν παιδείαν καλεῖσθαι. ἡμεῖς δὴ μηδὲν ὀνόματι διαφερώμεθʼ αὑτοῖς, ἀλλʼ ὁ νυνδὴ λόγος ἡμῖν ὁμολογηθεὶς μενέτω, ὡς οἵ γε ὀρθῶς πεπαιδευμένοι σχεδὸν ἀγαθοὶ γίγνονται, καὶ δεῖ δὴ τὴν παιδείαν

644bKleinias: Doğru; söylediklerine katılıyoruz.

Atinalı: Üstelik kendini yönetebilenlerin iyi, yönetemeyenlerin kötü olduğunda çoktan anlaşmıştık.

Kleinias: Çok doğru söylüyorsun.

Atinalı: Öyleyse bununla tam olarak ne demek istediğimizi daha açık biçimde yeniden ele alalım.

644b

μηδαμοῦ ἀτιμάζειν, ὡς πρῶτον τῶν καλλίστων τοῖς ἀρίστοις ἀνδράσιν παραγιγνόμενον· καὶ εἴ ποτε ἐξέρχεται, δυνατὸν δʼ ἐστὶν ἐπανορθοῦσθαι, τοῦτʼ ἀεὶ δραστέον διὰ βίου παντὶ κατὰ δύναμιν.

ΚΛ. ὀρθῶς, καὶ συγχωροῦμεν ἃ λέγεις.

ΑΘ. καὶ μὴν πάλαι γε συνεχωρήσαμεν ὡς ἀγαθῶν μὲν ὄντων τῶν δυναμένων ἄρχειν αὑτῶν, κακῶν δὲ τῶν μή.

ΚΛ. λέγεις ὀρθότατα.

ΑΘ. σαφέστερον ἔτι τοίνυν ἀναλάβωμεν τοῦτʼ αὐτὸ ὅτι

644cBir benzetmeyle açıklamaya çalışacağım; bakın, böyle bir şeyi size gösterebilecek miyim, beni öyle dinleyin.

Kleinias: Sen söyle yeter.

Atinalı: Her birimizi tek bir varlık sayalım mı?

Kleinias: Evet.

Atinalı: Ama içinde birbirine zıt ve akılsız iki danışman taşıyan bir varlık: bunlara haz ve acı diyoruz.

Kleinias: Öyle.

Atinalı: Bu ikisinin yanında bir de gelecek şeylere dair kanaatleri vardır; bunların ortak adı beklentidir, ayrı adları ise şöyledir: acıdan önceki beklentiye korku, zıddından önceki beklentiye güven denir. Bütün bunların üstünde de hangisinin daha iyi, hangisinin daha kötü olduğunu tartan muhakeme vardır; bu muhakeme şehrin ortak kararı olunca kanun adını alır.

644c

ποτὲ λέγομεν. καί μοι διʼ εἰκόνος ἀποδέξασθε ἐάν πως δυνατὸς ὑμῖν γένωμαι δηλῶσαι τὸ τοιοῦτον.

ΚΛ. λέγε μόνον.

ΑΘ. οὐκοῦν ἕνα μὲν ἡμῶν ἕκαστον αὐτὸν τιθῶμεν;

ΚΛ. ναί.

ΑΘ. δύο δὲ κεκτημένον ἐν αὑτῷ συμβούλω ἐναντίω τε καὶ ἄφρονε, ὣ προσαγορεύομεν ἡδονὴν καὶ λύπην;

ΚΛ. ἔστι ταῦτα.

ΑΘ. πρὸς δὲ τούτοιν ἀμφοῖν αὖ δόξας μελλόντων, οἷν κοινὸν μὲν ὄνομα ἐλπίς, ἴδιον δέ, φόβος μὲν ἡ πρὸ λύπης

644dKleinias: Seni ancak güçlükle takip ediyorum; ama takip ediyormuşum gibi sonrasını söyle.

Megillos: Bende de aynı hâl var.

Atinalı: Bunları şöyle düşünelim. Biz canlıların her birini tanrıların bir kuklası sayalım; ister onların oyuncağı olarak, ister ciddi bir amaçla kurulmuş olarak —çünkü bunu bilmiyoruz—. Ama şunu biliyoruz: içimizdeki bu hâller bizi sinirler ya da ipler gibi çeker, birbirine zıt olduklarından bizi zıt eylemlere doğru birbirlerine karşı çekiştirirler; aretē ile kötülüğü birbirinden ayıran sınır da buradadır.

644d

ἐλπίς, θάρρος δὲ ἡ πρὸ τοῦ ἐναντίου· ἐπὶ δὲ πᾶσι τούτοις λογισμὸς ὅτι ποτʼ αὐτῶν ἄμεινον ἢ χεῖρον, ὃς γενόμενος δόγμα πόλεως κοινὸν νόμος ἐπωνόμασται.

ΚΛ. μόγις μέν πως ἐφέπομαι, λέγε μὴν τὸ μετὰ ταῦτα ὡς ἑπομένου.

ΜΕ. καὶ ἐν ἐμοὶ μὴν ταὐτὸν τοῦτο πάθος ἔνι.

ΑΘ. περὶ δὴ τούτων διανοηθῶμεν οὑτωσί. θαῦμα μὲν ἕκαστον ἡμῶν ἡγησώμεθα τῶν ζῴων θεῖον, εἴτε ὡς παίγνιον ἐκείνων εἴτε ὡς σπουδῇ τινι συνεστηκός· οὐ γὰρ δὴ τοῦτό

644eSöz diyor ki her birimiz bu çekişlerden yalnız birine daima uymalı, ondan hiç ayrılmamalı ve öteki iplere karşı direnmelidir. Bu, muhakemenin altın ve kutsal çekişidir; şehrin ortak kanunu diye anılır. Ötekiler sert ve demirdendir, bu ise altından olduğu için yumuşaktır; ötekiler her türden biçime benzer.

644e

γε γιγνώσκομεν, τόδε δὲ ἴσμεν, ὅτι ταῦτα τὰ πάθη ἐν ἡμῖν οἷον νεῦρα ἢ σμήρινθοί τινες ἐνοῦσαι σπῶσίν τε ἡμᾶς καὶ ἀλλήλαις ἀνθέλκουσιν ἐναντίαι οὖσαι ἐπʼ ἐναντίας πράξεις, οὗ δὴ διωρισμένη ἀρετὴ καὶ κακία κεῖται.

ΑΘ. μιᾷ γάρ φησιν ὁ λόγος δεῖν τῶν ἕλξεων συνεπόμενον ἀεὶ καὶ μηδαμῇ ἀπολειπόμενον ἐκείνης, ἀνθέλκειν τοῖς ἄλλοις νεύροις ἕκαστον, ταύτην

645aKanunun bu en güzel çekişine daima yardım etmek gerekir. Çünkü muhakeme güzeldir ama yumuşaktır, zorlayıcı değildir; bu yüzden onun çekişinin yardımcılara ihtiyacı vardır, ta ki içimizdeki altın soy öteki soyları yensin.

645a

δʼ εἶναι τὴν τοῦ λογισμοῦ ἀγωγὴν χρυσῆν καὶ ἱεράν, τῆς πόλεως κοινὸν νόμον ἐπικαλουμένην, ἄλλας δὲ σκληρὰς καὶ σιδηρᾶς, τὴν δὲ μαλακὴν ἅτε χρυσῆν οὖσαν, τὰς δὲ ἄλλας παντοδαποῖς εἴδεσιν ὁμοίας. δεῖν δὴ τῇ καλλίστῃ ἀγωγῇ τῇ τοῦ νόμου ἀεὶ συλλαμβάνειν· ἅτε γὰρ τοῦ λογισμοῦ καλοῦ μὲν ὄντος, πρᾴου δὲ καὶ οὐ βιαίου, δεῖσθαι ὑπηρετῶν αὐτοῦ τὴν ἀγωγήν, ὅπως ἂν ἐν ἡμῖν τὸ χρυσοῦν γένος νικᾷ τὰ ἄλλα

645bBöylece kendimizi kukla sayan aretē efsanesi kurtarılmış olur; kendinden üstün ve aşağı olmanın ne anlama geldiği de bir bakıma daha açık hâle gelir. Şu da açıklık kazanır: tek bir insan bu çekişler hakkında içinde doğru bir söz edinip ona uyarak yaşamalıdır; şehir de bu sözü ya tanrılardan birinden ya da bunları bilen insandan alıp kanun hâline getirmeli, hem kendi içinde hem öteki şehirlerle ilişkilerinde ona göre davranmalıdır. Böylece kötülük ve aretē de bizim için daha açık biçimde birbirinden ayrılmış olur.

645b

γένη. καὶ οὕτω δὴ περὶ θαυμάτων ὡς ὄντων ἡμῶν ὁ μῦθος ἀρετῆς σεσωμένος ἂν εἴη, καὶ τὸ κρείττω ἑαυτοῦ καὶ ἥττω εἶναι τρόπον τινὰ φανερὸν ἂν γίγνοιτο μᾶλλον ὃ νοεῖ, καὶ ὅτι πόλιν καὶ ἰδιώτην, τὸν μὲν λόγον ἀληθῆ λαβόντα ἐν ἑαυτῷ περὶ τῶν ἕλξεων τούτων, τούτῳ ἑπόμενον δεῖ ζῆν, πόλιν δὲ ἢ παρὰ θεῶν τινος ἢ παρὰ τούτου τοῦ γνόντος ταῦτα λόγον παραλαβοῦσαν, νόμον θεμένην, αὑτῇ τε ὁμιλεῖν καὶ ταῖς ἄλλαις πόλεσιν. οὕτω καὶ κακία δὴ καὶ ἀρετὴ

645cBu açıklık kazanınca terbiye ve öteki uğraşlar da belki daha iyi görünür; özellikle de şarap başında vakit geçirme konusu. Bu konuda değersiz bir şey hakkında gereğinden uzun bir söz edildiği düşünülebilir; ama belki de bu uzunluğa hiç de değmez olmadığı ortaya çıkar.

Kleinias: Güzel söylüyorsun; şimdiki sohbetimize değer ne varsa onu tamamlayalım.

645c

σαφέστερον ἡμῖν διηρθρωμένον ἂν εἴη· ἐναργεστέρου δʼ αὐτοῦ γενομένου καὶ παιδεία καὶ τἆλλα ἐπιτηδεύματα ἴσως ἔσται μᾶλλον καταφανῆ, καὶ δὴ καὶ τὸ περὶ τῆς ἐν τοῖς οἴνοις διατριβῆς, ὃ δοξασθείη μὲν ἂν εἶναι φαύλου πέρι μῆκος πολὺ λόγων περιττὸν εἰρημένον, φανείη δὲ τάχʼ ἂν ἴσως τοῦ μήκους γʼ αὐτῶν οὐκ ἀπάξιον.

ΚΛ. εὖ λέγεις, καὶ περαίνωμεν ὅτιπερ ἂν τῆς γε νῦν διατριβῆς ἄξιον γίγνηται.

645dAtinalı: Söyle öyleyse: bu kuklaya sarhoşluğu verdiğimizde onu nasıl bir şey hâline getiririz?

Kleinias: Neyi göz önüne alarak soruyorsun bunu?

Atinalı: Henüz belli bir şeyi değil; genel olarak bu kukla bununla birleşince nasıl bir şey olur, onu soruyorum. Ne istediğimi daha açık anlatmaya çalışacağım. Şunu soruyorum: şarap içmek hazları, acıları, öfkeleri ve aşkları daha şiddetli hâle getirir mi?

Kleinias: Hem de çok.

645d

ΑΘ. λέγε δή· προσφέροντες τῷ θαύματι τούτῳ τὴν μέθην, ποῖόν τί ποτε αὐτὸ ἀπεργαζόμεθα;

ΚΛ. πρὸς τί δὲ σκοπούμενος αὐτὸ ἐπανερωτᾷς;

ΑΘ. οὐδέν πω πρὸς ὅτι, τοῦτο δὲ ὅλως κοινωνῆσαν τούτῳ ποῖόν τι συμπίπτει γίγνεσθαι. ἔτι δὲ σαφέστερον ὃ βούλομαι πειράσομαι φράζειν. ἐρωτῶ γὰρ τὸ τοιόνδε· ἆρα σφοδροτέρας τὰς ἡδονὰς καὶ λύπας καὶ θυμοὺς καὶ ἔρωτας ἡ τῶν οἴνων πόσις ἐπιτείνει;

ΚΛ. πολύ γε.

645eAtinalı: Peki hisler (his), hatıralar, kanaatler ve phronēsis? Bunlar da aynı şekilde daha mı güçlenir? Yoksa insan sarhoşluğa doyunca bunlar onu tamamen terk mi eder?

Kleinias: Evet, tamamen terk eder.

Atinalı: O hâlde psykhēsi, küçük bir çocukken içinde bulunduğu hâle döner, değil mi?

Kleinias: Elbette.

Atinalı: O zaman kendine en az hâkim olduğu hâldedir.

645e

ΑΘ. τί δʼ αὖ τὰς αἰσθήσεις καὶ μνήμας καὶ δόξας καὶ φρονήσεις; πότερον ὡσαύτως σφοδροτέρας; ἢ πάμπαν ἀπολείπει ταῦτα αὐτόν, ἂν κατακορής τις τῇ μέθῃ γίγνηται;

ΚΛ. ναί, πάμπαν ἀπολείπει.

ΑΘ. οὐκοῦν εἰς ταὐτὸν ἀφικνεῖται τὴν τῆς ψυχῆς ἕξιν τῇ τότε ὅτε νέος ἦν παῖς;

ΚΛ. τί μήν;

ΑΘ. ἥκιστα δὴ τότʼ ἂν αὐτὸς αὑτοῦ γίγνοιτο ἐγκρατής.

646aKleinias: En az.

Atinalı: Böyle biri en kötü durumda olan değil mi, diyoruz?

Kleinias: Hem de çok.

Atinalı: Demek ki görünüşe göre yalnız yaşlı değil, sarhoş olan da ikinci kez çocuk olur.

Kleinias: Çok güzel söyledin, yabancı.

Atinalı: Peki bizi bu uğraşı tatmamız ve var gücümüzle ondan kaçmamamız gerektiğine ikna etmeye kalkışacak bir söz var mı?

Kleinias: Var gibi; sen öyle söylüyorsun, az önce de söylemeye hazırdın.

646a

ΚΛ. ἥκιστα.

ΑΘ. ἆρʼ οὖν πονηρότατος, φαμέν, ὁ τοιοῦτος;

ΚΛ. πολύ γε.

ΑΘ. οὐ μόνον ἄρʼ, ὡς ἔοικεν, ὁ γέρων δὶς παῖς γίγνοιτʼ ἄν, ἀλλὰ καὶ ὁ μεθυσθείς.

ΚΛ. ἄριστα εἶπες, ὦ ξένε.

ΑΘ. τούτου δὴ τοῦ ἐπιτηδεύματος ἔσθʼ ὅστις λόγος ἐπιχειρήσει πείθειν ἡμᾶς ὡς χρὴ γεύεσθαι καὶ μὴ φεύγειν παντὶ σθένει κατὰ τὸ δυνατόν;

ΚΛ. ἔοικʼ εἶναι· σὺ γοῦν φῂς καὶ ἕτοιμος ἦσθα νυνδὴ λέγειν.

646bAtinalı: Doğru hatırlıyorsun; şimdi de hazırım, madem ikiniz de seve seve dinlemek istediğinizi söylediniz.

Kleinias: Nasıl dinlemeyelim? Başka bir sebeple olmasa bile, şu şaşırtıcı ve tuhaf şey yüzünden dinleriz: insan kendi isteğiyle kendini her türlü aşağılığa atmalıymış!

Atinalı: Psykhēnin aşağılığını söylüyorsun, değil mi?

Kleinias: Evet.

Atinalı: Peki dostum, ya bedenin kötü bir duruma, zayıflığa, çirkinliğe ve güçsüzlüğe düşmesi? Birinin kendi isteğiyle böyle bir duruma geldiğine şaşar mıyız?

646b

ΑΘ. ἀληθῆ μέντοι μνημονεύεις· καὶ νῦν γʼ εἴμʼ ἕτοιμος, ἐπειδήπερ σφώ γε ἐθελήσειν προθύμως ἔφατον ἀκούειν.

ΚΛ. πῶς δʼ οὐκ ἀκουσόμεθα; κἂν εἰ μηδενὸς ἄλλου χάριν, ἀλλὰ τοῦ θαυμαστοῦ τε καὶ ἀτόπου, εἰ δεῖ ἑκόντα ποτὲ ἄνθρωπον εἰς ἅπασαν φαυλότητα ἑαυτὸν ἐμβάλλειν.

ΑΘ. ψυχῆς λέγεις· ἦ γάρ;

ΚΛ. ναί.

ΑΘ. τί δέ; σώματος, ὦ ἑταῖρε, εἰς πονηρίαν, λεπτότητά τε καὶ αἶσχος καὶ ἀδυναμίαν, θαυμάζοιμεν ἂν εἴ ποτέ τις

646cKleinias: Nasıl şaşmayalım?

Atinalı: Peki? Kendi ayaklarıyla hekimlere ilaç içmeye gidenlerin, kısa bir süre sonra ve günlerce bedenlerinin öyle bir durumda olacağını —ömür boyu öyle kalacak olsalar yaşamayı kabul etmeyecekleri bir durumda— bilmediklerini mi sanırız? Ya beden talimlerine ve ağır çalışmalara gidenlerin o an için güçsüz düştüğünü bilmez miyiz?

Kleinias: Bunların hepsini biliyoruz.

Atinalı: Sonradan gelecek fayda uğruna kendi istekleriyle gittiklerini de?

646c

ἑκὼν ἐπὶ τὸ τοιοῦτον ἀφικνεῖται;

ΚΛ. πῶς γὰρ οὔ;

ΑΘ. τί οὖν; τοὺς εἰς τὰ ἰατρεῖα αὐτοὺς βαδίζοντας ἐπὶ φαρμακοποσίᾳ ἀγνοεῖν οἰόμεθα ὅτι μετʼ ὀλίγον ὕστερον καὶ ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας ἕξουσιν τοιοῦτον τὸ σῶμα, οἷον εἰ διὰ τέλους ἔχειν μέλλοιεν, ζῆν οὐκ ἂν δέξαιντο; ἢ τοὺς ἐπὶ τὰ γυμνάσια καὶ πόνους ἰόντας οὐκ ἴσμεν ὡς ἀσθενεῖς εἰς τὸ παραχρῆμα γίγνονται;

ΚΛ. πάντα ταῦτα ἴσμεν.

ΑΘ. καὶ ὅτι τῆς μετὰ ταῦτα ὠφελίας ἕνεκα ἑκόντες πορεύονται;

646dKleinias: Çok iyi biliyoruz.

Atinalı: Öteki uğraşlar hakkında da aynı şekilde düşünmek gerekmez mi?

Kleinias: Elbette.

Atinalı: Demek ki şarap başında vakit geçirme konusunda da aynı şekilde düşünmeli, eğer bu konuda böyle doğru düşünmek mümkünse.

Kleinias: Nasıl mümkün olmasın?

Atinalı: Eğer bunun bize bedenle ilgili olandan hiç de aşağı kalmayan bir faydası olduğu görülürse, en baştan beden idmanını şu bakımdan geride bırakır: idman acılarla birlikte gelir, bu ise öyle değildir.

646d

ΚΛ. κάλλιστα.

ΑΘ. οὐκοῦν χρὴ καὶ τῶν ἄλλων ἐπιτηδευμάτων πέρι διανοεῖσθαι τὸν αὐτὸν τρόπον;

ΚΛ. πάνυ γε.

ΑΘ. καὶ τῆς περὶ τὸν οἶνον ἄρα διατριβῆς ὡσαύτως διανοητέον, εἴπερ ἔνι τοῦτο ἐν τούτοις ὀρθῶς διανοηθῆναι.

ΚΛ. πῶς δʼ οὔ;

ΑΘ. ἂν ἄρα τινὰ ἡμῖν ὠφελίαν ἔχουσα φαίνηται μηδὲν τῆς περὶ τὸ σῶμα ἐλάττω, τῇ γε ἀρχῇ τὴν σωμασκίαν νικᾷ τῷ τὴν μὲν μετʼ ἀλγηδόνων εἶναι, τὴν δὲ μή.

646eKleinias: Doğru söylüyorsun; ama onda böyle bir şey görebilirsek şaşarım.

Atinalı: İşte şimdi tam bunu anlatmaya çalışmalıyız. Söyle bana: birbirine neredeyse zıt iki korku türü ayırt edebilir miyiz?

Kleinias: Hangileri?

Atinalı: Şunlar: kötü şeylerin olacağını bekleyerek onlardan korkarız.

Kleinias: Evet.

Atinalı: Çoğu zaman da güzel olmayan bir şey yaptığımızda ya da söylediğimizde kötü biri olarak tanınacağımızı düşünerek adımızın kötüye çıkmasından korkarız; bu korkuya biz, sanırım herkes de, utanma deriz.

646e

ΚΛ. ὀρθῶς λέγεις, θαυμάζοιμι δʼ ἂν εἴ τι δυναίμεθα τοιοῦτον ἐν αὐτῷ καταμαθεῖν.

ΑΘ. τοῦτʼ αὐτὸ δὴ νῦν, ὡς ἔοιχʼ, ἡμῖν ἤδη πειρατέον φράζειν. καί μοι λέγε· δύο φόβων εἴδη σχεδὸν ἐναντία δυνάμεθα κατανοῆσαι;

ΚΛ. ποῖα δή;

ΑΘ. τὰ τοιάδε· φοβούμεθα μέν που τὰ κακά, προσδοκῶντες γενήσεσθαι.

ΚΛ. ναί.

ΑΘ. φοβούμεθα δέ γε πολλάκις δόξαν, ἡγούμενοι δοξάζεσθαι κακοί, πράττοντες ἢ λέγοντές τι τῶν μὴ καλῶν· ὃν

647aKleinias: Elbette.

Atinalı: İşte iki korku dediğim bunlardı. Bunlardan ikincisi acılara ve öteki korkulara karşı koyduğu gibi, en çok ve en büyük hazlara da karşı koyar.

Kleinias: Çok doğru söylüyorsun.

Atinalı: Peki kanun koyucu da, azıcık değeri olan herkes de bu korkuya en büyük saygıyı göstermez mi? Ona hayâ adını verip bunun zıddı olan cüretkârlığa da hayâsızlık demez ve onu herkes için özel hayatta da kamusal hayatta da en büyük kötülük saymaz mı?

647a

δὴ καὶ καλοῦμεν τὸν φόβον ἡμεῖς γε, οἶμαι δὲ καὶ πάντες, αἰσχύνην.

ΚΛ. τί δʼ οὔ;

ΑΘ. τούτους δὴ δύο ἔλεγον φόβους· ὧν ὁ ἕτερος ἐναντίος μὲν ταῖς ἀλγηδόσιν καὶ τοῖς ἄλλοις φόβοις, ἐναντίος δʼ ἐστὶ ταῖς πλείσταις καὶ μεγίσταις ἡδοναῖς.

ΚΛ. ὀρθότατα λέγεις.

ΑΘ. ἆρʼ οὖν οὐ καὶ νομοθέτης, καὶ πᾶς οὗ καὶ σμικρὸν ὄφελος, τοῦτον τὸν φόβον ἐν τιμῇ μεγίστῃ σέβει, καὶ καλῶν αἰδῶ, τὸ τούτῳ θάρρος ἐναντίον ἀναίδειάν τε προσαγορεύει

647bKleinias: Doğru söylüyorsun.

Atinalı: Bu korku bizi başka pek çok büyük şeyde korumaz mı; savaşta zaferi ve kurtuluşu da, tek tek karşılaştırıldığında, bizim için hiçbir şey bu kadar güçlü biçimde sağlamaz değil mi? Çünkü zaferi sağlayan iki şey vardır: düşmana karşı güven ve dostlar karşısında kötü bir utanca düşme korkusu.

Kleinias: Öyle.

Atinalı: Demek ki her birimiz hem korkusuz hem de korkan biri olmalıyız; her birinin ne için gerektiğini de ayırt ettik.

647b

καὶ μέγιστον κακὸν ἰδίᾳ τε καὶ δημοσίᾳ πᾶσι νενόμικεν;

ΚΛ. ὀρθῶς λέγεις.

ΑΘ. οὐκοῦν τά τʼ ἄλλα πολλὰ καὶ μεγάλα ὁ φόβος ἡμᾶς οὗτος σῴζει, καὶ τὴν ἐν τῷ πολέμῳ νίκην καὶ σωτηρίαν ἓν πρὸς ἓν οὐδὲν οὕτως σφόδρα ἡμῖν ἀπεργάζεται; δύο γὰρ οὖν ἐστὸν τὰ τὴν νίκην ἀπεργαζόμενα, θάρρος μὲν πολεμίων, φίλων δὲ φόβος αἰσχύνης πέρι κακῆς.

ΚΛ. ἔστι ταῦτα.

ΑΘ. ἄφοβον ἡμῶν ἄρα δεῖ γίγνεσθαι καὶ φοβερὸν

647cKleinias: Kesinlikle.

Atinalı: Üstelik birini pek çok korkuya karşı korkusuz yapmak istediğimizde, onu kanunun gözetiminde korkunun içine sokarak böyle yaparız.

Kleinias: Öyle görünüyor.

Atinalı: Peki birini haklı olarak korkan biri yapmaya çalıştığımızda? Onu hayâsızlıkla karşı karşıya getirip idman ettirerek kendi hazlarıyla dövüşüp onları yenmesini sağlamamız gerekmez mi? Yoksa şöyle mi: insan kendi içindeki korkaklıkla dövüşüp onu yenerek cesarette kusursuz olur, bu tür dövüşleri tatmamış ve bunlarda idman görmemiş olan, kim olursa olsun, aretēde kendisinin yarısı bile olamaz; ama itidalde kusursuz olmak için, onu hayâsızlığa ve haksızlığa kışkırtan pek çok hazla ve arzuyla sözle, işle ve tekhnēyle, oyunda ve ciddi işlerde dövüşüp onları yenmesi gerekmez, bütün bunlara hiç maruz kalmamış olması yeter mi?

647c

ἕκαστον· ὧν δʼ ἑκάτερον ἕνεκα, διῃρήμεθα.

ΚΛ. πάνυ μὲν οὖν.

ΑΘ. καὶ μὴν ἄφοβόν γε ἕκαστον βουληθέντες ποιεῖν φόβων πολλῶν τινων, εἰς φόβον ἄγοντες αὐτὸν μετὰ νόμου, τοιοῦτον ἀπεργαζόμεθα.

ΚΛ. φαινόμεθα.

ΑΘ. τί δʼ ὅταν ἐπιχειρῶμέν τινα φοβερὸν ποιεῖν μετὰ δίκης; ἆρʼ οὐκ ἀναισχυντίᾳ συμβάλλοντας αὐτὸν καὶ προσγυμνάζοντας νικᾶν δεῖ ποιεῖν διαμαχόμενον αὑτοῦ ταῖς ἡδοναῖς; ἢ τῇ μὲν δειλίᾳ τῇ ἐν αὑτῷ προσμαχόμενον καὶ

647dKleinias: Böyle bir söz akla yatkın olmazdı.

647d

νικῶντα αὐτὴν δεῖ τέλεον οὕτω γίγνεσθαι πρὸς ἀνδρείαν, ἄπειρος δὲ δήπου καὶ ἀγύμναστος ὢν τῶν τοιούτων ἀγώνων ὁστισοῦν οὐδʼ ἂν ἥμισυς ἑαυτοῦ γένοιτο πρὸς ἀρετήν, σώφρων δὲ ἄρα τελέως ἔσται μὴ πολλαῖς ἡδοναῖς καὶ ἐπιθυμίαις προτρεπούσαις ἀναισχυντεῖν καὶ ἀδικεῖν διαμεμαχημένος καὶ νενικηκὼς μετὰ λόγου καὶ ἔργου καὶ τέχνης ἔν τε παιδιαῖς καὶ ἐν σπουδαῖς, ἀλλʼ ἀπαθὴς ὢν πάντων τῶν τοιούτων;

ΚΛ. οὔκουν τόν γʼ εἰκότα λόγον ἂν ἔχοι.

647eAtinalı: Peki şuna ne dersiniz? Herhangi bir tanrı insanlara öyle bir korku ilacı (ilaç) vermiş midir ki insan ondan ne kadar çok içmek isterse, her içişte kendini o kadar talihsiz saysın, şimdiki ve gelecek her şeyden korksun, sonunda insanların en cesuru bile her türlü dehşete kapılsın; ama uykusunu alıp içkiden kurtulunca her seferinde yeniden eski hâline dönsün?

647e

ΑΘ. τί οὖν;

ΑΘ. φόβου φάρμακον ἔσθʼ ὅστις θεὸς ἔδωκεν ἀνθρώποις, ὥστε ὁπόσῳ πλέον ἂν ἐθέλῃ τις πίνειν αὐτοῦ, τοσούτῳ μᾶλλον αὐτὸν νομίζειν καθʼ ἑκάστην πόσιν δυστυχῆ γίγνεσθαι, καὶ φοβεῖσθαι τὰ παρόντα καὶ τὰ μέλλοντα αὑτῷ

648aKleinias: İnsanlar arasında böyle bir içki olduğunu nasıl söyleyebiliriz, yabancı?

Atinalı: Yoktur. Ama bir yerden çıkmış olsaydı, kanun koyucu için cesaret bakımından bir yararı olur muydu? Mesela onunla bu konuda şöyle konuşabilirdik: "Ey kanun koyucu, ister Giritlilere ister başkalarına kanun koy, önce vatandaşların cesaretini ve korkaklığını sınayabilmeyi ister miydin?"

648a

πάντα, καὶ τελευτῶντα εἰς πᾶν δέος ἰέναι τὸν ἀνδρειότατον ἀνθρώπων, ἐκκοιμηθέντα δὲ καὶ τοῦ πώματος ἀπαλλαγέντα πάλιν ἑκάστοτε τὸν αὐτὸν γίγνεσθαι.

ΚΛ. καὶ τί τοιοῦτον φαῖμεν ἄν, ὦ ξένε, ἐν ἀνθρώποις γεγονέναι πῶμα;

ΑΘ. οὐδέν· εἰ δʼ οὖν ἐγένετό ποθεν, ἔσθʼ ὅτι πρὸς ἀνδρείαν ἦν ἂν νομοθέτῃ χρήσιμον; οἷον τὸ τοιόνδε περὶ αὐτοῦ καὶ μάλα εἴχομεν ἂν αὐτῷ διαλέγεσθαι· φέρε, ὦ νομοθέτα, εἴτε Κρησὶν εἴθʼ οἱστισινοῦν νομοθετεῖς, πρῶτον

648bKleinias: Herkes elbette evet derdi.

Atinalı: "Peki güvenli bir biçimde ve büyük tehlikeler olmadan mı, yoksa tersine mi?"

Kleinias: Herkes bunun güvenli olmasında da hemfikir olur.

Atinalı: "Bu içkiyi insanları bu korkuların içine sokmak ve bu hâller içinde onları sınamak için kullanır mıydın; öyle ki onları korkusuz olmaya zorlayasın, öğüt vererek, uyararak, onurlandırarak; sana uymayıp her konuda senin buyurduğun gibi olmayanı da onursuz kılarak?

648b

μὲν τῶν πολιτῶν ἆρʼ ἂν δέξαιο βάσανον δυνατὸς εἶναι λαμβάνειν ἀνδρείας τε πέρι καὶ δειλίας;

ΚΛ. φαίη που πᾶς ἂν δῆλον ὅτι.

ΑΘ. τί δέ; μετʼ ἀσφαλείας καὶ ἄνευ κινδύνων μεγάλων ἢ μετὰ τῶν ἐναντίων;

ΚΛ. καὶ τοῦτο μετὰ τῆς ἀσφαλείας συνομολογήσει πᾶς.

ΑΘ. χρῷο δʼ ἂν εἰς τοὺς φόβους τούτους ἄγων καὶ ἐλέγχων ἐν τοῖς παθήμασιν, ὥστε ἀναγκάζειν ἄφοβον γίγνεσθαι,

648cİyi ve cesurca idman edeni cezasız salar, kötü idman edene ceza verir miydin? Yoksa içkiye başka hiçbir kusur bulmadığın hâlde onu hiç mi kullanmazdın?"

Kleinias: Nasıl kullanmasın, yabancı?

Atinalı: Dostum, böyle bir idman bugünkülere göre şaşılacak kadar kolay olurdu: tek başına, birkaç kişiyle ya da her seferinde istenen sayıda kişiyle yapılabilirdi.

648c

παρακελευόμενος καὶ νουθετῶν καὶ τιμῶν, τὸν δὲ ἀτιμάζων, ὅστις σοι μὴ πείθοιτο εἶναι τοιοῦτος οἷον σὺ τάττοις ἐν πᾶσιν; καὶ γυμνασάμενον μὲν εὖ καὶ ἀνδρείως ἀζήμιον ἀπαλλάττοις ἄν, κακῶς δέ, ζημίαν ἐπιτιθείς; ἢ τὸ παράπαν οὐκ ἂν χρῷο, μηδὲν ἄλλο ἐγκαλῶν τῷ πώματι;

ΚΛ. καὶ πῶς οὐκ ἂν χρῷτο, ὦ ξένε;

ΑΘ. γυμνασία γοῦν, ὦ φίλε, παρὰ τὰ νῦν θαυμαστὴ ῥᾳστώνης ἂν εἴη καθʼ ἕνα καὶ κατʼ ὀλίγους καὶ καθʼ ὁπόσους

648dBiri utancını öne alıp iyi bir hâle gelmeden önce görülmemesi gerektiğini düşünerek ıssız bir yerde tek başına korkulara karşı idman etse ve binlerce zahmet yerine yalnızca bir içki hazırlasa, doğru bir şey yapmış olur. Biri de tabiatıyla ve alıştırmayla iyi hazırlandığına güvenerek çok sayıda içki arkadaşıyla birlikte idman etmekten ve içkinin kaçınılmaz olarak yol açtığı değişimin gücünü aşıp ona hâkim olduğunu göstermekten çekinmese, öyle ki aretēsi sayesinde hiçbir uygunsuzluğa düşüp büyük bir sendeleme yaşamasa, değişmese, son kadehe varmadan da bütün insanları yenen içkiye yenilmekten korkarak sofradan ayrılsa, o da doğru yapmış olur.

648d

τις ἀεὶ βούλοιτο· καὶ εἴτε τις ἄρα μόνος ἐν ἐρημίᾳ, τὸ τῆς αἰσχύνης ἐπίπροσθεν ποιούμενος, πρὶν εὖ σχεῖν ἡγούμενος ὁρᾶσθαι μὴ δεῖν, οὕτω πρὸς τοὺς φόβους γυμνάζοιτο, πῶμα μόνον ἀντὶ μυρίων πραγμάτων παρασκευαζόμενος, ὀρθῶς ἄν τι πράττοι, εἴτε τις ἑαυτῷ πιστεύων φύσει καὶ μελέτῃ καλῶς παρεσκευάσθαι, μηδὲν ὀκνοῖ μετὰ συμποτῶν πλειόνων γυμναζόμενος ἐπιδείκνυσθαι τὴν ἐν τῇ τοῦ πώματος ἀναγκαίᾳ

648eKleinias: Evet; böyle davranan da itidalli davranmış olur, yabancı.

648e

διαφορᾷ δύναμιν ὑπερθέων καὶ κρατῶν, ὥστε ὑπʼ ἀσχημοσύνης μηδὲ ἓν σφάλλεσθαι μέγα μηδʼ ἀλλοιοῦσθαι διʼ ἀρετήν, πρὸς δὲ τὴν ἐσχάτην πόσιν ἀπαλλάττοιτο πρὶν ἀφικνεῖσθαι, τὴν πάντων ἧτταν φοβούμενος ἀνθρώπων τοῦ πώματος.

ΚΛ. ναί· σωφρονοῖ γὰρ ⟨ἄν⟩, ὦ ξένε, καὶ ὁ τοιοῦτος οὕτω πράττων.

649aAtinalı: Kanun koyucuya yeniden şunu söyleyelim: "Peki, ey kanun koyucu, korku için böyle bir ilacı ne bir tanrı insanlara vermiştir ne de biz kendimiz icat ettik —büyücüleri bu sofraya katmıyorum—; ama korkusuzluk, aşırı ve yersiz biçimde yapılmaması gerekene cüret etmek için bir içki var mı, ne dersin?"

Kleinias: Var, der herhâlde, şarabı kastederek.

Atinalı: Bu da az önce söylediğimizin tam tersi değil mi? İçen insanı önce hemen kendinden eskisinden daha hoşnut kılmaz mı; ondan ne kadar çok tadarsa, onu o kadar çok iyi umutla ve gücüne dair bir kanıyla doldurmaz mı?

649a

ΑΘ. πάλιν δὴ πρὸς τὸν νομοθέτην λέγωμεν τάδε· εἶεν, ὦ νομοθέτα, τοῦ μὲν δὴ φόβου σχεδὸν οὔτε θεὸς ἔδωκεν ἀνθρώποις τοιοῦτον φάρμακον οὔτε αὐτοὶ μεμηχανήμεθα— τοὺς γὰρ γόητας οὐκ ἐν θοίνῃ λέγω—τῆς δὲ ἀφοβίας καὶ τοῦ λίαν θαρρεῖν καὶ ἀκαίρως ἃ μὴ χρή, πότερον ἔστιν πῶμα, ἢ πῶς λέγομεν;

ΚΛ. ἔστιν, φήσει που, τὸν οἶνον φράζων.

ΑΘ. ἦ καὶ τοὐναντίον ἔχει τοῦτο τῷ νυνδὴ λεγομένῳ; πιόντα τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν αὑτοῦ ποιεῖ πρῶτον ἵλεων εὐθὺς

649bSonunda böyle biri kendini bilge sanarak her türlü ağız açıklığıyla, başına buyrukluk ve her türlü korkusuzlukla dolar; öyle ki hiç çekinmeden her şeyi söyler, aynı şekilde her şeyi de yapar. Bunu bize herkes kabul eder sanırım.

Kleinias: Elbette.

Atinalı: Şunu hatırlayalım: psykhēlerimizde iki şeyin gözetilmesi gerektiğini söylemiştik; biri olabildiğince cesur olmamız, öteki de tersine olabildiğince korkmamız.

649b

μᾶλλον ἢ πρότερον, καὶ ὁπόσῳ ἂν πλέον αὐτοῦ γεύηται, τοσούτῳ πλειόνων ἐλπίδων ἀγαθῶν πληροῦσθαι καὶ δυνάμεως εἰς δόξαν; καὶ τελευτῶν δὴ πάσης ὁ τοιοῦτος παρρησίας ὡς σοφὸς ὢν μεστοῦται καὶ ἐλευθερίας, πάσης δὲ ἀφοβίας, ὥστε εἰπεῖν τε ἀόκνως ὁτιοῦν, ὡσαύτως δὲ καὶ πρᾶξαι; πᾶς ἡμῖν, οἶμαι, ταῦτʼ ἂν συγχωροῖ.

ΚΛ. τί μήν;

ΑΘ. ἀναμνησθῶμεν δὴ τόδε, ὅτι δύʼ ἔφαμεν ἡμῶν ἐν ταῖς ψυχαῖς δεῖν θεραπεύεσθαι, τὸ μὲν ὅπως ὅτι μάλιστα

649cKleinias: Hayâya dair olanlardan söz ediyordun, sanırız.

Atinalı: İyi hatırlıyorsunuz. Mademki cesaret ve korkusuzluk korkuların içinde alıştırılmalıdır, zıddının da zıt durumlar içinde mi işlenmesi gerektiğine bakmak lazım.

Kleinias: Akla yatkın olan bu.

Atinalı: Demek ki tabiatımız gereği hangi durumlarda özellikle atak ve küstah oluyorsak, görünüşe göre o durumlarda hayâsızlık ve küstahlıkla olabildiğince az dolmak için alıştırma yapmalı; her seferinde utanç verici herhangi bir şeyi söylemeye, ona katlanmaya ya da onu yapmaya cüret etmekten korkmayı öğrenmeliyiz.

649c

θαρρήσομεν, τὸ δὲ τοὐναντίον ὅτι μάλιστα φοβησόμεθα.

ΚΛ. ἃ τῆς αἰδοῦς ἔλεγες, ὡς οἰόμεθα.

ΑΘ. καλῶς μνημονεύετε. ἐπειδὴ δὲ τήν τε ἀνδρείαν καὶ τὴν ἀφοβίαν ἐν τοῖς φόβοις δεῖ καταμελετᾶσθαι, σκεπτέον ἆρα τὸ ἐναντίον ἐν τοῖς ἐναντίοις θεραπεύεσθαι δέον ἂν εἴη.

ΚΛ. τό γʼ οὖν εἰκός.

ΑΘ. ἃ παθόντες ἄρα πεφύκαμεν διαφερόντως θαρραλέοι τʼ εἶναι καὶ θρασεῖς, ἐν τούτοις δέον ἄν, ὡς ἔοικʼ, εἴη τὸ μελετᾶν ὡς ἥκιστα εἶναι ἀναισχύντους τε καὶ θρασύτητος

649dKleinias: Öyle görünüyor.

Atinalı: Bizi böyle yapan şeylerin hepsi şunlar değil mi: öfke, aşk, küstahlık, cehalet, kazanç hırsı, korkaklık; bunlardan başka zenginlik, güzellik, güç ve haz yoluyla insanı sarhoş edip aklından eden her şey? Bunları önce sınamak, sonra da alıştırma yapmak için, şarapla yapılan sınama ve eğlence dışında, biraz dikkatle yapılırsa daha ucuz, daha zararsız ve daha ölçülü hangi hazzı sayabiliriz?

649d

γέμοντας, φοβεροὺς δὲ εἰς τό τι τολμᾶν ἑκάστοτε λέγειν ἢ πάσχειν ἢ καὶ δρᾶν αἰσχρὸν ὁτιοῦν.

ΚΛ. ἔοικεν.

ΑΘ. οὐκοῦν ταῦτά ἐστι πάντα ἐν οἷς ἐσμὲν τοιοῦτοι, θυμός, ἔρως, ὕβρις, ἀμαθία, φιλοκέρδεια, δειλία, καὶ ἔτι τοιάδε, πλοῦτος, κάλλος, ἰσχύς, καὶ πάνθʼ ὅσα διʼ ἡδονῆς αὖ μεθύσκοντα παράφρονας ποιεῖ; τούτων δὲ εὐτελῆ τε καὶ ἀσινεστέραν πρῶτον μὲν πρὸς τὸ λαμβάνειν πεῖραν, εἶτα εἰς τὸ μελετᾶν, πλὴν τῆς ἐν οἴνῳ βασάνου καὶ παιδιᾶς, τίνα

649eBakalım: binlerce haksızlığın kaynağı olan huysuz ve vahşi bir psykhēyi, onunla alışverişe girip kendini tehlikeye atarak sınamak mı daha tehlikelidir, yoksa Dionysos şenliklerinde onunla bir araya gelerek mi?

649e

ἔχομεν ἡδονὴν εἰπεῖν ἔμμετρον μᾶλλον, ἂν καὶ ὁπωστιοῦν μετʼ εὐλαβείας γίγνηται;

ΑΘ. σκοπῶμεν γὰρ δή· δυσκόλου ψυχῆς καὶ ἀγρίας, ἐξ ἧς ἀδικίαι μυρίαι γίγνονται, πότερον ἰόντα εἰς τὰ συμβόλαια πεῖραν λαμβάνειν, κινδυνεύοντα περὶ

650aYa da cinsel hazlara yenik bir psykhēyi sınamak için kişinin kendi kızlarını, oğullarını ve karısını ona emanet etmesi, böylece en sevdiklerini tehlikeye atarak bir psykhēnin karakterini görmesi mi? İnsan binlerce örnek verse de, oyun içinde ve zararlı bir bedel ödemeden gözlemenin ne kadar üstün olduğunu anlatmayı bitiremez. Üstelik bu konuda ne Giritlilerin ne de başka insanların, bunun birbirimizi sınamanın uygun bir yolu olduğuna, ucuzluk, güvenlik ve çabukluk bakımından da öteki sınamalardan üstün olduğuna itiraz edeceğini sanmıyoruz.

650a

αὐτῶν, σφαλερώτερον, ἢ συγγενόμενον μετὰ τῆς τοῦ Διονύσου θεωρίας; ἢ πρὸς τἀφροδίσια ἡττημένης τινὸς ψυχῆς βάσανον λαμβάνειν, ἐπιτρέποντα αὑτοῦ θυγατέρας τε καὶ ὑεῖς καὶ γυναῖκας, οὕτως, ἐν τοῖς φιλτάτοις κινδυνεύσαντες, ἦθος ψυχῆς θεάσασθαι; καὶ μυρία δὴ λέγων οὐκ ἄν τίς ποτε ἀνύσειεν ὅσῳ διαφέρει τὸ μετὰ παιδιᾶς τὴν ἄλλως ἄνευ μισθοῦ ζημιώδους θεωρεῖν. καὶ δὴ καὶ τοῦτο μὲν αὐτὸ περί

650bKleinias: Bu doğru.

Atinalı: Öyleyse psykhēlerin tabiatlarını ve melekelerini tanımak, bunlarla ilgilenmek kendisine düşen o tekhnē için en yararlı şeylerden biri olur; bu da, sanırım, devlet adamlığı tekhnēsidir, diyoruz. Öyle değil mi?

Kleinias: Elbette.

650b

γε τούτων οὔτʼ ἂν Κρῆτας οὔτʼ ἄλλους ἀνθρώπους οὐδένας οἰόμεθα ἀμφισβητῆσαι, μὴ οὐ πεῖράν τε ἀλλήλων ἐπιεικῆ ταύτην εἶναι, τό τε τῆς εὐτελείας καὶ ἀσφαλείας καὶ τάχους διαφέρειν πρὸς τὰς ἄλλας βασάνους.

ΚΛ. ἀληθὲς τοῦτό γε.

ΑΘ. τοῦτο μὲν ἄρʼ ἂν τῶν χρησιμωτάτων ἓν εἴη, τὸ γνῶναι τὰς φύσεις τε καὶ ἕξεις τῶν ψυχῶν, τῇ τέχνῃ ἐκείνῃ ἧς ἐστιν ταῦτα θεραπεύειν· ἔστιν δέ που, φαμέν, ὡς οἶμαι, πολιτικῆς. ἦ γάρ;

ΚΛ. πάνυ μὲν οὖν.

Çeviri değerlendirmesi

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…