İçeriğe geç
Platon

Platon

Timaios

Τίμαιος

17aSokrates: Bir, iki, üç... Peki dördüncümüz nerede, sevgili Timaios? Dün soframa oturan, bugün de sofra kuracak olanlardan dördüncüsü?

Timaios: Bir rahatsızlık geçirdi, Sokrates; yoksa bu buluşmadan isteyerek geri kalmazdı.

Sokrates: O hâlde onun yokluğunda ona düşen payı doldurmak da sana ve bunlara düşüyor, değil mi?

17a

ΣΩ. εἷς, δύο, τρεῖς· ὁ δὲ δὴ τέταρτος ἡμῖν, ὦ φίλε Τίμαιε, ποῦ τῶν χθὲς μὲν δαιτυμόνων, τὰ νῦν δὲ ἑστιατόρων;

ΤΙ. ἀσθένειά τις αὐτῷ συνέπεσεν, ὦ Σώκρατες· οὐ γὰρ ἂν ἑκὼν τῆσδε ἀπελείπετο τῆς συνουσίας.

ΣΩ. οὐκοῦν σὸν τῶνδέ τε ἔργον καὶ τὸ ὑπὲρ τοῦ ἀπόντος ἀναπληροῦν μέρος;

17bTimaios: Elbette; elimizden geldiğince hiçbir eksik bırakmayacağız. Dün bizi layık olduğumuz şekilde ağırladın; geri kalanlarımızın şimdi seni gönülden ağırlamaması doğru olmaz.

Sokrates: Peki, size neleri ve hangi konuları anlatmanızı istediğimi hatırlıyor musunuz?

Timaios: Bir kısmını hatırlıyoruz; hatırlamadıklarımızı da sen burada olduğuna göre bize hatırlatırsın. Hatta sana zahmet olmayacaksa, onları baştan kısaca bir daha geç ki aklımızda daha sağlam yer etsin.

17b

ΤΙ. πάνυ μὲν οὖν, καὶ κατὰ δύναμίν γε οὐδὲν ἐλλείψομεν· οὐδὲ γὰρ ἂν εἴη δίκαιον, χθὲς ὑπὸ σοῦ ξενισθέντας οἷς ἦν πρέπον ξενίοις, μὴ οὐ προθύμως σὲ τοὺς λοιποὺς ἡμῶν ἀνταφεστιᾶν.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν μέμνησθε ὅσα ὑμῖν καὶ περὶ ὧν ἐπέταξα εἰπεῖν;

ΤΙ. τὰ μὲν μεμνήμεθα, ὅσα δὲ μή, σὺ παρὼν ὑπομνήσεις· μᾶλλον δέ, εἰ μή τί σοι χαλεπόν, ἐξ ἀρχῆς διὰ βραχέων πάλιν ἐπάνελθε αὐτά, ἵνα βεβαιωθῇ μᾶλλον παρʼ ἡμῖν.

17cSokrates: Olur. Dün anlattıklarımın özü, bence en iyi devlet idaresinin nasıl olacağı ve nasıl insanlardan kurulacağıydı.

Timaios: Hem de hepimizin gönlüne göre anlattın, Sokrates.

Sokrates: O devlette önce çiftçileri ve öteki bütün tekhnē sahiplerini, onun uğruna savaşacak olanların sınıfından ayırmamış mıydık?

Timaios: Evet.

Sokrates: Herkese tabiatına uygun düşen tek bir uğraşı, tek bir tekhnē'yi verdikten sonra, herkesten önce savaşması gerekenlerin yalnızca şehrin bekçileri olmaları gerektiğini söylemiştik: dışarıdan ya da içeriden biri kötülük etmeye kalkışırsa, yönettikleri ve tabiatça dostları olan kimseler hakkında yumuşak hüküm verecekler, savaşta karşılarına çıkan düşmanlara ise sert davranacaklardı.

17c

ΣΩ. ταῦτʼ ἔσται. χθές που τῶν ὑπʼ ἐμοῦ ῥηθέντων λόγων περὶ πολιτείας ἦν τὸ κεφάλαιον οἵα τε καὶ ἐξ οἵων ἀνδρῶν ἀρίστη κατεφαίνετʼ ἄν μοι γενέσθαι.

ΤΙ. καὶ μάλα γε ἡμῖν, ὦ Σώκρατες, ῥηθεῖσα πᾶσιν κατὰ νοῦν.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν οὐ τὸ τῶν γεωργῶν ὅσαι τε ἄλλαι τέχναι πρῶτον ἐν αὐτῇ χωρὶς διειλόμεθα ἀπὸ τοῦ γένους τοῦ τῶν προπολεμησόντων;

ΤΙ. ναί.

ΣΩ. καὶ κατὰ φύσιν δὴ δόντες τὸ καθʼ αὑτὸν ἑκάστῳ

17d

πρόσφορον ἓν μόνον ἐπιτήδευμα, μίαν ἑκάστῳ τέχνην, τούτους οὓς πρὸ πάντων ἔδει πολεμεῖν, εἴπομεν ὡς ἄρʼ αὐτοὺς δέοι φύλακας εἶναι μόνον τῆς πόλεως, εἴτε τις ἔξωθεν ἢ καὶ τῶν ἔνδοθεν ἴοι κακουργήσων, δικάζοντας μὲν πρᾴως τοῖς

18aTimaios: Tamamen öyle.

Sokrates: Çünkü bekçilerin psykhēsinin tabiatı, sanırım, hem thymoslu hem de üstün derecede filozofça olmalıydı ki her iki tarafa karşı yerinde yumuşak, yerinde sert olabilsinler.

Timaios: Evet.

Sokrates: Ya yetiştirilmeleri? Beden eğitimiyle, musikiyle ve bunlara uygun bütün derslerle yetiştirilmeleri gerektiğini söylememiş miydik?

18a

ἀρχομένοις ὑπʼ αὐτῶν καὶ φύσει φίλοις οὖσιν, χαλεποὺς δὲ ἐν ταῖς μάχαις τοῖς ἐντυγχάνουσιν τῶν ἐχθρῶν γιγνομένους.

ΤΙ. παντάπασι μὲν οὖν.

ΣΩ. φύσιν γὰρ οἶμαί τινα τῶν φυλάκων τῆς ψυχῆς ἐλέγομεν ἅμα μὲν θυμοειδῆ, ἅμα δὲ φιλόσοφον δεῖν εἶναι διαφερόντως, ἵνα πρὸς ἑκατέρους δύναιντο ὀρθῶς πρᾷοι καὶ χαλεποὶ γίγνεσθαι.

ΤΙ. ναί.

ΣΩ. τί δὲ τροφήν; ἆρʼ οὐ γυμναστικῇ καὶ μουσικῇ μαθήμασίν τε ὅσα προσήκει τούτοις, ἐν ἅπασι τεθράφθαι;

18bTimaios: Elbette.

Sokrates: Böyle yetişenlerin de, galiba, ne altını ne gümüşü ne de başka herhangi bir şeyi hiçbir zaman kendi malları saymamaları gerektiği söylenmişti. Bekçilik ettikleri kimselerden, ücretli yardımcılar gibi, itidalli insanlara yetecek ölçüde bir karşılık alacaklar, bunu ortaklaşa harcayıp birlikte yaşayacaklar; başka uğraşlarla vakit geçirmeyip her zaman aretēye özen göstereceklerdi.

Timaios: Bu da böyle söylenmişti.

18b

ΤΙ. πάνυ μὲν οὖν.

ΣΩ. τοὺς δέ γε οὕτω τραφέντας ἐλέχθη που μήτε χρυσὸν μήτε ἄργυρον μήτε ἄλλο ποτὲ μηδὲν κτῆμα ἑαυτῶν ἴδιον νομίζειν δεῖν, ἀλλʼ ὡς ἐπικούρους μισθὸν λαμβάνοντας τῆς φυλακῆς παρὰ τῶν σῳζομένων ὑπʼ αὐτῶν, ὅσος σώφροσιν μέτριος, ἀναλίσκειν τε δὴ κοινῇ καὶ συνδιαιτωμένους μετὰ ἀλλήλων ζῆν, ἐπιμέλειαν ἔχοντας ἀρετῆς διὰ παντός, τῶν ἄλλων ἐπιτηδευμάτων ἄγοντας σχολήν.

ΤΙ. ἐλέχθη καὶ ταῦτα ταύτῃ.

18cSokrates: Kadınlardan da söz etmiştik: tabiatlarının erkeklerinkine benzer biçimde uyarlanması, savaşta da hayatın geri kalanında da bütün uğraşların hepsine ortaklaşa verilmesi gerektiğini söylemiştik.

Timaios: Bu da böyle söylenmişti.

Sokrates: Peki çocuk yapma meselesi? Yoksa söylenenler alışılmadık olduğu için bu kolayca mı akılda kalıyor? Evlilikleri ve çocukları herkes için ortak kılmış, kimsenin kendinden doğanı ayrıca tanımayacağı bir yol bulmuştuk. Herkes herkesi akraba sayacaktı: uygun yaş aralığında doğanların hepsini kız ve erkek kardeş, onlardan önce ve yukarıda olanları anne baba ve ata, aşağıda olanları da çocuk ve torun bilecekti, değil mi?

18c

ΣΩ. καὶ μὲν δὴ καὶ περὶ γυναικῶν ἐπεμνήσθημεν, ὡς τὰς φύσεις τοῖς ἀνδράσιν παραπλησίας εἴη συναρμοστέον, καὶ τὰ ἐπιτηδεύματα πάντα κοινὰ κατά τε πόλεμον καὶ κατὰ τὴν ἄλλην δίαιταν δοτέον πάσαις.

ΤΙ. ταύτῃ καὶ ταῦτα ἐλέγετο.

ΣΩ. τί δὲ δὴ τὸ περὶ τῆς παιδοποιίας; ἢ τοῦτο μὲν διὰ τὴν ἀήθειαν τῶν λεχθέντων εὐμνημόνευτον, ὅτι κοινὰ τὰ τῶν γάμων καὶ τὰ τῶν παίδων πᾶσιν ἁπάντων ἐτίθεμεν, μηχανωμένους ὅπως μηδείς ποτε τὸ γεγενημένον αὐτῶν ἰδίᾳ γνώσοιτο,

18dTimaios: Evet, bu da dediğin gibi kolayca akılda kalıyor.

Sokrates: Peki şunu da hatırlıyor muyuz: çocuklar daha baştan tabiatça olabildiğince iyi doğsun diye, yönetici erkeklerle kadınların evlilik birleşmelerini birtakım kuralarla gizlice düzenlemeleri gerektiğini söylemiştik. Böylece kötüler de iyiler de ayrı ayrı kendilerine benzeyen kadınlarla eşleşecek, eşleşmenin sebebini talih sanacakları için de aralarında bu yüzden bir düşmanlık doğmayacaktı.

18d

νομιοῦσιν δὲ πάντες πάντας αὐτοὺς ὁμογενεῖς, ἀδελφὰς μὲν καὶ ἀδελφοὺς ὅσοιπερ ἂν τῆς πρεπούσης ἐντὸς ἡλικίας γίγνωνται, τοὺς δʼ ἔμπροσθεν καὶ ἄνωθεν γονέας τε καὶ γονέων προγόνους, τοὺς δʼ εἰς τὸ κάτωθεν ἐκγόνους παῖδάς τε ἐκγόνων;

ΤΙ. ναί, καὶ ταῦτα εὐμνημόνευτα ᾗ λέγεις.

ΣΩ. ὅπως δὲ δὴ κατὰ δύναμιν εὐθὺς γίγνοιντο ὡς ἄριστοι τὰς φύσεις, ἆρʼ οὐ μεμνήμεθα ὡς τοὺς ἄρχοντας ἔφαμεν καὶ τὰς ἀρχούσας δεῖν εἰς τὴν τῶν γάμων σύνερξιν λάθρᾳ

18eTimaios: Hatırlıyoruz.

18e

μηχανᾶσθαι κλήροις τισὶν ὅπως οἱ κακοὶ χωρὶς οἵ τʼ ἀγαθοὶ ταῖς ὁμοίαις ἑκάτεροι συλλήξονται, καὶ μή τις αὐτοῖς ἔχθρα διὰ ταῦτα γίγνηται, τύχην ἡγουμένοις αἰτίαν τῆς συλλήξεως;

ΤΙ. μεμνήμεθα.

19aSokrates: Bir de iyilerin çocuklarının yetiştirilmesi, kötülerinkinin ise gizlice öteki şehre dağıtılması gerektiğini söylemiştik. Bu çocuklar büyürken sürekli gözetilecek, layık olanlar yeniden yukarı alınacak, yukarıdakilerin arasında layık olmayanlar da onların yerine indirilecekti.

Timaios: Öyle.

Sokrates: Peki, dün anlattıklarımın ana hatlarını yeniden gözden geçirmek için yeterince ilerledik mi, sevgili Timaios, yoksa söylenenlerden eksik kalmış bir şey arıyor muyuz?

19a

ΣΩ. καὶ μὴν ὅτι γε τὰ μὲν τῶν ἀγαθῶν θρεπτέον ἔφαμεν εἶναι, τὰ δὲ τῶν κακῶν εἰς τὴν ἄλλην λάθρᾳ διαδοτέον πόλιν· ἐπαυξανομένων δὲ σκοποῦντας ἀεὶ τοὺς ἀξίους πάλιν ἀνάγειν δεῖν, τοὺς δὲ παρὰ σφίσιν ἀναξίους εἰς τὴν τῶν ἐπανιόντων χώραν μεταλλάττειν;

ΤΙ. οὕτως.

ΣΩ. ἆρʼ οὖν δὴ διεληλύθαμεν ἤδη καθάπερ χθές, ὡς ἐν κεφαλαίοις πάλιν ἐπανελθεῖν, ἢ ποθοῦμεν ἔτι τι τῶν ῥηθέντων, ὦ φίλε Γίμαιε, ὡς ἀπολειπόμενον;

19bTimaios: Hiç de değil; söylenenler tam bunlardı, Sokrates.

Sokrates: Öyleyse bundan sonrasını dinleyin: anlattığımız devlete karşı neler hissettiğimi. Bu hâlim bana şuna benziyor: biri, ister resimde yapılmış ister gerçekten canlı ama kıpırtısız duran güzel hayvanlar görse, sonra onları hareket ederken, bedenlerine yaraşır görünen bir şeyi bir yarışmada gösterirken görmek arzusuna kapılsa; ben de anlattığımız şehre karşı aynı şeyi hissediyorum.

19b

ΤΙ. οὐδαμῶς, ἀλλὰ αὐτὰ ταῦτʼ ἦν τὰ λεχθέντα, ὦ Σώκρατες.

ΣΩ. ἀκούοιτʼ ἂν ἤδη τὰ μετὰ ταῦτα περὶ τῆς πολιτείας ἣν διήλθομεν, οἷόν τι πρὸς αὐτὴν πεπονθὼς τυγχάνω. προσέοικεν δὲ δή τινί μοι τοιῷδε τὸ πάθος, οἷον εἴ τις ζῷα καλά που θεασάμενος, εἴτε ὑπὸ γραφῆς εἰργασμένα εἴτε καὶ ζῶντα ἀληθινῶς ἡσυχίαν δὲ ἄγοντα, εἰς ἐπιθυμίαν ἀφίκοιτο θεάσασθαι κινούμενά τε αὐτὰ καί τι τῶν τοῖς σώμασιν δοκούντων

19cBirinin, bir şehrin girdiği yarışları sözle anlattığını seve seve dinlerdim: başka şehirlere karşı nasıl mücadele ettiğini, savaşa nasıl yaraşır biçimde girdiğini, savaş sırasında da hem eylemlerinde hem de her bir şehirle yaptığı görüşmelerde, aldığı terbiyeye ve yetişmesine yakışanı nasıl ortaya koyduğunu. Ama bu konuda, Kritias ve Hermokrates, kendi hakkımda şu hükme vardım: bu insanları ve bu şehri hiçbir zaman layıkıyla övemem.

19c

προσήκειν κατὰ τὴν ἀγωνίαν ἀθλοῦντα· ταὐτὸν καὶ ἐγὼ πέπονθα πρὸς τὴν πόλιν ἣν διήλθομεν. ἡδέως γὰρ ἄν του λόγῳ διεξιόντος ἀκούσαιμʼ ἂν ἄθλους οὓς πόλις ἀθλεῖ, τούτους αὐτὴν ἀγωνιζομένην πρὸς πόλεις ἄλλας, πρεπόντως εἴς τε πόλεμον ἀφικομένην καὶ ἐν τῷ πολεμεῖν τὰ προσήκοντα ἀποδιδοῦσαν τῇ παιδείᾳ καὶ τροφῇ κατά τε τὰς ἐν τοῖς ἔργοις πράξεις καὶ κατὰ τὰς ἐν τοῖς λόγοις διερμηνεύσεις πρὸς ἑκάστας τῶν πόλεων. ταῦτʼ οὖν, ὦ Κριτία καὶ Ἑρμόκρατες,

19dBenim bunu yapamamam şaşılacak bir şey değil; ama eski şairler hakkında da bugünküler hakkında da aynı kanaate vardım. Şair soyunu hor gördüğümden değil; herkes bilir ki taklit (mimēsis) ehli takım, içinde yetiştiği şeyleri en kolay ve en iyi biçimde taklit eder; herkesin yetiştiği çevrenin dışında kalan şeyleri ise eylemle iyi taklit etmek zor, sözle taklit etmek daha da zordur.

19d

ἐμαυτοῦ μὲν αὐτὸς κατέγνωκα μή ποτʼ ἂν δυνατὸς γενέσθαι τοὺς ἄνδρας καὶ τὴν πόλιν ἱκανῶς ἐγκωμιάσαι. καὶ τὸ μὲν ἐμὸν οὐδὲν θαυμαστόν· ἀλλὰ τὴν αὐτὴν δόξαν εἴληφα καὶ περὶ τῶν πάλαι γεγονότων καὶ περὶ τῶν νῦν ὄντων ποιητῶν, οὔτι τὸ ποιητικὸν ἀτιμάζων γένος, ἀλλὰ παντὶ δῆλον ὡς τὸ μιμητικὸν ἔθνος, οἷς ἂν ἐντραφῇ, ταῦτα μιμήσεται ῥᾷστα καὶ ἄριστα, τὸ δʼ ἐκτὸς τῆς τροφῆς ἑκάστοις

19eSofistler takımını da başka birçok güzel söz söylemekte pek tecrübeli bilirim; ama şehirden şehre dolaşıp hiçbir yerde kendilerine ait bir ev kurmadıkları için, filozof ve devlet adamı olan insanların savaşta ve çarpışmalarda, eylemle ve sözle her biriyle ilişki kurarken neler yapıp neler söyleyeceklerini kestiremeyeceklerinden korkarım.

Geriye sizin gibi bir melekeye sahip olanların takımı kalıyor: bu takım tabiatça da yetişme bakımından da ikisinden birden pay almıştır.

19e

γιγνόμενον χαλεπὸν μὲν ἔργοις, ἔτι δὲ χαλεπώτερον λόγοις εὖ μιμεῖσθαι. τὸ δὲ τῶν σοφιστῶν γένος αὖ πολλῶν μὲν λόγων καὶ καλῶν ἄλλων μάλʼ ἔμπειρον ἥγημαι, φοβοῦμαι δὲ μή πως, ἅτε πλανητὸν ὂν κατὰ πόλεις οἰκήσεις τε ἰδίας οὐδαμῇ διῳκηκός, ἄστοχον ἅμα φιλοσόφων ἀνδρῶν ᾖ καὶ πολιτικῶν, ὅσʼ ἂν οἷά τε ἐν πολέμῳ καὶ μάχαις πράττοντες ἔργῳ καὶ λόγῳ προσομιλοῦντες ἑκάστοις πράττοιεν καὶ λέγοιεν.

ΣΩ. καταλέλειπται δὴ τὸ τῆς ὑμετέρας ἕξεως γένος,

20aMesela burada bulunan Timaios, İtalya'da kanunlarla en iyi yönetilen şehir olan Lokroi'dandır; mal varlığı ve soy bakımından oradakilerin hiçbirinden aşağı değildir; şehrinde en büyük görevleri ve şerefleri üstlenmiş, felsefede de, bence, bütün felsefenin zirvesine ulaşmıştır. Kritias'ın da konuştuğumuz şeylerin hiçbirinde acemi olmadığını burada hepimiz biliriz. Hermokrates'in tabiatının ve yetişmesinin de bütün bunlara yettiğine, birçok kişi buna tanıklık ettiğine göre, inanmak gerekir.

20a

ἅμα ἀμφοτέρων φύσει καὶ τροφῇ μετέχον. Τίμαιός τε γὰρ ὅδε, εὐνομωτάτης ὢν πόλεως τῆς ἐν Ἰταλίᾳ Λοκρίδος, οὐσίᾳ καὶ γένει οὐδενὸς ὕστερος ὢν τῶν ἐκεῖ, τὰς μεγίστας μὲν ἀρχάς τε καὶ τιμὰς τῶν ἐν τῇ πόλει μετακεχείρισται, φιλοσοφίας δʼ αὖ κατʼ ἐμὴν δόξαν ἐπʼ ἄκρον ἁπάσης ἐλήλυθεν· Κριτίαν δέ που πάντες οἱ τῇδε ἴσμεν οὐδενὸς ἰδιώτην ὄντα ὧν λέγομεν. τῆς δὲ Ἑρμοκράτους αὖ περὶ φύσεως καὶ τροφῆς, πρὸς ἅπαντα ταῦτʼ εἶναι ἱκανὴν πολλῶν μαρτυρούντων

20bBu yüzden dün, devlet idaresini anlatmamı istediğinizde, bunu düşünerek isteğinizi gönülden yerine getirdim. Biliyordum ki istediğiniz takdirde arkasından gelecek konuşmayı sizden daha iyi kimse yapamaz; çünkü şehri yakışır bir savaşa sokup ona yaraşan her şeyi verebilecek olan bugün yalnız sizsiniz. Bana verilen görevi yerine getirince ben de size şimdi söylediğim görevi verdim. Siz de aranızda birlikte düşünüp bugün sözle ağırlanmamın karşılığını bana vermeye razı oldunuz; işte ben de bunun için süslenip geldim ve ağırlanmaya herkesten hazırım.

20b

πιστευτέον. διὸ καὶ χθὲς ἐγὼ διανοούμενος, ὑμῶν δεομένων τὰ περὶ τῆς πολιτείας διελθεῖν, προθύμως ἐχαριζόμην, εἰδὼς ὅτι τὸν ἑξῆς λόγον οὐδένες ἂν ὑμῶν ἐθελόντων ἱκανώτερον ἀποδοῖεν—εἰς γὰρ πόλεμον πρέποντα καταστήσαντες τὴν πόλιν ἅπαντʼ αὐτῇ τὰ προσήκοντα ἀποδοῖτʼ ἂν μόνοι τῶν νῦν—εἰπὼν δὴ τἀπιταχθέντα ἀντεπέταξα ὑμῖν ἃ καὶ νῦν λέγω. συνωμολογήσατʼ οὖν κοινῇ σκεψάμενοι πρὸς ὑμᾶς

20cHermokrates: Gerçekten de, burada Timaios'un dediği gibi, Sokrates, ne gönül isteğinden bir eksiğimiz olacak ne de bunu yapmamak için bir bahanemiz var. Nitekim dün buradan ayrılıp konakladığımız Kritias'ın misafirhanesine varır varmaz, hatta daha önce yolda bile, tam bunun üzerine düşünüyorduk.

20c

αὐτοὺς εἰς νῦν ἀνταποδώσειν μοι τὰ τῶν λόγων ξένια, πάρειμί τε οὖν δὴ κεκοσμημένος ἐπʼ αὐτὰ καὶ πάντων ἑτοιμότατος ὢν δέχεσθαι.

ΕΡ. καὶ μὲν δή, καθάπερ εἶπεν Τίμαιος ὅδε, ὦ Σώκρατες, οὔτε ἐλλείψομεν προθυμίας οὐδὲν οὔτε ἔστιν οὐδεμία πρόφασις ἡμῖν τοῦ μὴ δρᾶν ταῦτα· ὥστε καὶ χθές, εὐθὺς ἐνθένδε ἐπειδὴ παρὰ Κριτίαν πρὸς τὸν ξενῶνα οὗ καὶ καταλύομεν ἀφικόμεθα, καὶ ἔτι πρότερον καθʼ ὁδὸν αὐτὰ ταῦτʼ ἐσκοποῦμεν.

20dKritias da bize eski bir rivayetten gelen bir hikâye anlattı. Kritias, onu şimdi Sokrates'e de anlat ki verdiği göreve uygun olup olmadığını o da bizimle birlikte sınasın.

Kritias: Üçüncü ortağımız Timaios da uygun görürse, öyle yapmak gerek.

Timaios: Uygun görüyorum elbette.

Kritias: Öyleyse dinle, Sokrates: pek tuhaf ama baştan sona doğru bir hikâye; bunu bir zamanlar Yedi Bilge'nin en bilgesi Solon anlatmıştı.

20d

ὅδε οὖν ἡμῖν λόγον εἰσηγήσατο ἐκ παλαιᾶς ἀκοῆς· ὃν καὶ νῦν λέγε, ὦ Κριτία, τῷδε, ἵνα συνδοκιμάσῃ πρὸς τὴν ἐπίταξιν εἴτʼ ἐπιτήδειος εἴτε ἀνεπιτήδειός ἐστι.

ΚΡ. ταῦτα χρὴ δρᾶν, εἰ καὶ τῷ τρίτῳ κοινωνῷ Τιμαίῳ συνδοκεῖ.

ΤΙ. δοκεῖ μήν.

ΚΡ. ἄκουε δή, ὦ Σώκρατες, λόγου μάλα μὲν ἀτόπου, παντάπασί γε μὴν ἀληθοῦς, ὡς ὁ τῶν ἑπτὰ σοφώτατος

20eSolon, kendisinin de şiirlerinde birçok yerde söylediği gibi, büyük dedemiz Dropides'in yakını ve çok iyi dostuydu.

Dedemiz Kritias'a —ihtiyar bunu sonra bize anlatırdı— bu şehrin zamanla ve insanların ölüp gitmesiyle unutulmuş büyük ve hayranlık uyandıran eski işleri olduğunu, bunların içinde en büyüğünün de şu olduğunu söylemiş; şimdi onu anarak hem sana bir teşekkür borcunu ödemek hem de bu bayramda tanrıçayı, bir ilahi söyler gibi, hakkıyla ve gerçeğe uygun biçimde övmek bize yakışır.

20e

Σόλων ποτʼ ἔφη. ἦν μὲν οὖν οἰκεῖος καὶ σφόδρα φίλος ἡμῖν Δρωπίδου τοῦ προπάππου, καθάπερ λέγει πολλαχοῦ καὶ αὐτὸς ἐν τῇ ποιήσει·

ΚΡ. πρὸς δὲ Κριτίαν τὸν ἡμέτερον πάππον εἶπεν, ὡς ἀπεμνημόνευεν αὖ πρὸς ἡμᾶς ὁ γέρων, ὅτι μεγάλα καὶ θαυμαστὰ τῆσδʼ εἴη παλαιὰ ἔργα τῆς πόλεως ὑπὸ χρόνου καὶ φθορᾶς ἀνθρώπων ἠφανισμένα, πάντων δὲ ἓν μέγιστον,

21aSokrates: İyi söylüyorsun. Peki Kritias'ın Solon'dan duyduğuna dayanarak anlattığı, adı pek anılmayan ama bu şehrin gerçekten yapmış olduğu o eski iş neydi?

Kritias: Anlatayım; eski bir hikâyeyi genç olmayan bir adamdan duydum. Kritias o zaman, kendi dediğine göre, doksan yaşına yaklaşmıştı; ben de olsa olsa on yaşındaydım.

21a

οὗ νῦν ἐπιμνησθεῖσιν πρέπον ἂν ἡμῖν εἴη σοί τε ἀποδοῦναι χάριν καὶ τὴν θεὸν ἅμα ἐν τῇ πανηγύρει δικαίως τε καὶ ἀληθῶς οἷόνπερ ὑμνοῦντας ἐγκωμιάζειν.

ΣΩ. εὖ λέγεις. ἀλλὰ δὴ ποῖον ἔργον τοῦτο Κριτίας οὐ λεγόμενον μέν, ὡς δὲ πραχθὲν ὄντως ὑπὸ τῆσδε τῆς πόλεως ἀρχαῖον διηγεῖτο κατὰ τὴν Σόλωνος ἀκοήν;

ΚΡ. ἐγὼ φράσω, παλαιὸν ἀκηκοὼς λόγον οὐ νέου ἀνδρός. ἦν μὲν γὰρ δὴ τότε Κριτίας, ὡς ἔφη, σχεδὸν ἐγγὺς

21bApaturia bayramının Kureotis günüydü. Bayramın her zamanki âdeti o yıl da çocuklar için yerine getirildi: babalarımız şiir okuma yarışmaları düzenlediler. Birçok şairin birçok şiiri okundu; Solon'un şiirleri o zamanlar yeni olduğu için çocuklardan pek çoğu onları söyledi. Kardeşlik topluluğumuzun üyelerinden biri, ister gerçekten öyle düşündüğü için ister Kritias'ın gönlünü hoş etmek için, Solon'un başka bakımlardan en bilge insan olduğu gibi şiirde de bütün şairlerin en soylusu olduğu kanaatinde olduğunu söyledi.

21b

ἤδη τῶν ἐνενήκοντα ἐτῶν, ἐγὼ δέ πῃ μάλιστα δεκέτης· ἡ δὲ Κουρεῶτις ἡμῖν οὖσα ἐτύγχανεν Ἀπατουρίων. τὸ δὴ τῆς ἑορτῆς σύνηθες ἑκάστοτε καὶ τότε συνέβη τοῖς παισίν· ἆθλα γὰρ ἡμῖν οἱ πατέρες ἔθεσαν ῥαψῳδίας. πολλῶν μὲν οὖν δὴ καὶ πολλὰ ἐλέχθη ποιητῶν ποιήματα, ἅτε δὲ νέα κατʼ ἐκεῖνον τὸν χρόνον ὄντα τὰ Σόλωνος πολλοὶ τῶν παίδων ᾔσαμεν. εἶπεν οὖν τις τῶν φρατέρων, εἴτε δὴ δοκοῦν αὐτῷ τότε εἴτε καὶ χάριν τινὰ τῷ Κριτίᾳ φέρων, δοκεῖν οἱ τά τε

21cİhtiyar —bunu çok iyi hatırlıyorum— buna pek sevindi ve gülümseyerek şöyle dedi: "Evet, Amynandros; keşke şiirle bir yan uğraş olarak değil de başkaları gibi ciddiyetle uğraşsaydı, Mısır'dan buraya getirdiği hikâyeyi tamamlasaydı da buraya döndüğünde karşılaştığı iç kavgalar ve başka kötülükler yüzünden onu bir kenara bırakmak zorunda kalmasaydı! O zaman, bence, ne Hesiodos ne Homeros ne de başka bir şair ondan daha ünlü olurdu."

21c

ἄλλα σοφώτατον γεγονέναι Σόλωνα καὶ κατὰ τὴν ποίησιν αὖ τῶν ποιητῶν πάντων ἐλευθεριώτατον. ὁ δὴ γέρων— σφόδρα γὰρ οὖν μέμνημαι—μάλα τε ἥσθη καὶ διαμειδιάσας εἶπεν· εἴ γε, ὦ Ἀμύνανδρε, μὴ παρέργῳ τῇ ποιήσει κατεχρήσατο, ἀλλʼ ἐσπουδάκει καθάπερ ἄλλοι, τόν τε λόγον ὃν ἀπʼ Αἰγύπτου δεῦρο ἠνέγκατο ἀπετέλεσεν, καὶ μὴ διὰ τὰς στάσεις ὑπὸ κακῶν τε ἄλλων ὅσα ηὗρεν ἐνθάδε ἥκων ἠναγκάσθη

21d"Peki o hikâye neydi, Kritias?" diye sordu öteki. "Bu şehrin yaptığı, bütün işlerin en büyüğü ve haklı olarak en ünlüsü olması gereken bir iş hakkındaydı," dedi; "ama zaman geçtiği ve onu yapanlar ölüp gittiği için hikâyesi bugüne kadar ulaşmadı." "Baştan anlat," dedi öteki; "Solon neyi, nasıl ve kimden doğru diye işittiğini anlatıyordu?"

21d

καταμελῆσαι, κατά γε ἐμὴν δόξαν οὔτε Ἡσίοδος οὔτε Ὅμηρος οὔτε ἄλλος οὐδεὶς ποιητὴς εὐδοκιμώτερος ἐγένετο ἄν ποτε αὐτοῦ. τίς δʼ ἦν ὁ λόγος, ἦ δʼ ὅς, ὦ Κριτία; ἦ περὶ μεγίστης, ἔφη, καὶ ὀνομαστοτάτης πασῶν δικαιότατʼ ἂν πράξεως οὔσης, ἣν ἥδε ἡ πόλις ἔπραξε μέν, διὰ δὲ χρόνον καὶ φθορὰν τῶν ἐργασαμένων οὐ διήρκεσε δεῦρο ὁ λόγος. λέγε ἐξ ἀρχῆς, ἦ δʼ ὅς, τί τε καὶ πῶς καὶ παρὰ τίνων ὡς ἀληθῆ διακηκοὼς ἔλεγεν ὁ Σόλων.

21eMısır'da, dedi, Nil'in akıntısının tepesinden ikiye ayrıldığı Delta'da Saitik denen bir bölge vardır. Bu bölgenin en büyük şehri Sais'tir; Kral Amasis de oradandı. Halkı, şehirlerinin kurucusu ve başı olarak bir tanrıçayı tanır: adı Mısırca Neith, Yunanca ise, kendi söylediklerine göre, Athena'dır. Atinalıları çok severler ve bir bakıma onların akrabası olduklarını söylerler.

Solon'un anlattığına göre, oraya gittiğinde aralarında çok itibar görmüş; bir gün de eski zamanları bu konuları en iyi bilen rahiplere sorduğunda, ne kendisinin ne de başka bir Yunanlının bu konularda neredeyse hiçbir şey bilmediğini fark etmiş.

21e

ἔστιν τις κατʼ Αἴγυπτον, ἦ δʼ ὅς, ἐν τῷ Δέλτα, περὶ ὃν κατὰ κορυφὴν σχίζεται τὸ τοῦ Νείλου ῥεῦμα Σαϊτικὸς ἐπικαλούμενος νομός, τούτου δὲ τοῦ νομοῦ μεγίστη πόλις Σάις—ὅθεν δὴ καὶ Ἄμασις ἦν ὁ βασιλεύς—οἷς τῆς πόλεως θεὸς ἀρχηγός τίς ἐστιν, Αἰγυπτιστὶ μὲν τοὔνομα Νηίθ, Ἑλληνιστὶ δέ, ὡς ὁ ἐκείνων λόγος, Ἀθηνᾶ· μάλα δὲ φιλαθήναιοι καί τινα τρόπον οἰκεῖοι τῶνδʼ εἶναί φασιν.

ΚΡ. οἷ δὴ Σόλων ἔφη πορευθεὶς σφόδρα τε γενέσθαι παρʼ αὐτοῖς ἔντιμος,

22aBir keresinde onları eski zamanlara dair bir konuşmaya çekmek isteyerek, buradaki en eski hikâyeleri anlatmaya girişmiş: ilk insan diye anılan Phoroneus'tan ve Niobe'den söz etmiş, tufandan sonra Deukalion'la Pyrrha'nın nasıl hayatta kaldıklarını anlatmış, onlardan gelenlerin soy kütüğünü çıkarmış, anlattığı olayların üzerinden kaç yıl geçtiğini hatırlayarak zamanları hesaplamaya çalışmış.

22a

καὶ δὴ καὶ τὰ παλαιὰ ἀνερωτῶν ποτε τοὺς μάλιστα περὶ ταῦτα τῶν ἱερέων ἐμπείρους, σχεδὸν οὔτε αὑτὸν οὔτε ἄλλον Ἕλληνα οὐδένα οὐδὲν ὡς ἔπος εἰπεῖν εἰδότα περὶ τῶν τοιούτων ἀνευρεῖν. καί ποτε προαγαγεῖν βουληθεὶς αὐτοὺς περὶ τῶν ἀρχαίων εἰς λόγους, τῶν τῇδε τὰ ἀρχαιότατα λέγειν ἐπιχειρεῖν, περὶ Φορωνέως τε τοῦ πρώτου λεχθέντος καὶ Νιόβης, καὶ μετὰ τὸν κατακλυσμὸν αὖ περὶ Δευκαλίωνος

22bO zaman rahiplerden çok yaşlı biri şöyle demiş: Ey Solon, Solon, siz Yunanlılar hep çocuksunuz; yaşlı bir Yunanlı yoktur. Solon bunu duyunca "Nasıl? Ne demek istiyorsun?" diye sormuş. Psykhē bakımından hepiniz gençsiniz, demiş rahip; çünkü psykhē'lerinizde eski bir rivayetten kalma tek bir eski kanaat de, zamanla ağarmış tek bir bilgi de yok. Bunun sebebi şudur.

22b

καὶ Πύρρας ὡς διεγένοντο μυθολογεῖν, καὶ τοὺς ἐξ αὐτῶν γενεαλογεῖν, καὶ τὰ τῶν ἐτῶν ὅσα ἦν οἷς ἔλεγεν πειρᾶσθαι διαμνημονεύων τοὺς χρόνους ἀριθμεῖν· καί τινα εἰπεῖν τῶν ἱερέων εὖ μάλα παλαιόν· ὦ Σόλων, Σόλων, Ἕλληνες ἀεὶ παῖδές ἐστε, γέρων δὲ Ἕλλην οὐκ ἔστιν. ἀκούσας οὖν, πῶς τί τοῦτο λέγεις; φάναι.νέοι ἐστέ, εἰπεῖν, τὰς ψυχὰς πάντες· οὐδεμίαν γὰρ ἐν αὐταῖς ἔχετε διʼ ἀρχαίαν ἀκοὴν παλαιὰν δόξαν οὐδὲ μάθημα χρόνῳ πολιὸν οὐδέν. τὸ

22cİnsanlar birçok kez, birçok şekilde yok oldular ve yine olacaklar; en büyük yıkımlar ateşle ve suyla olur, daha küçükleri de sayısız başka yolla. Sizde de anlatılan şu hikâye var ya: bir zamanlar Güneş'in oğlu Phaethon babasının arabasına atları koşmuş, ama arabayı babasının yolunda süremediği için yeryüzündeki her şeyi yakmış, kendisi de yıldırımla vurularak ölmüş. Bu, bir mythos kılığında anlatılır; ama işin gerçeği şudur: yeryüzünün çevresinde gökte dolaşan cisimler yollarından sapar ve uzun zaman aralıklarıyla yeryüzündeki şeyler büyük bir ateşle yok olur.

22c

δὲ τούτων αἴτιον τόδε. πολλαὶ κατὰ πολλὰ φθοραὶ γεγόνασιν ἀνθρώπων καὶ ἔσονται, πυρὶ μὲν καὶ ὕδατι μέγισται, μυρίοις δὲ ἄλλοις ἕτεραι βραχύτεραι. τὸ γὰρ οὖν καὶ παρʼ ὑμῖν λεγόμενον, ὥς ποτε Φαέθων Ἡλίου παῖς τὸ τοῦ πατρὸς ἅρμα ζεύξας διὰ τὸ μὴ δυνατὸς εἶναι κατὰ τὴν τοῦ πατρὸς ὁδὸν ἐλαύνειν τά τʼ ἐπὶ γῆς συνέκαυσεν καὶ αὐτὸς κεραυνωθεὶς διεφθάρη, τοῦτο μύθου μὲν σχῆμα ἔχον λέγεται, τὸ δὲ

22dO zaman dağlarda, yüksek ve kurak yerlerde oturanlar, ırmakların ve denizin yakınında oturanlardan daha çok helak olur. Bize ise başka her konuda olduğu gibi o zaman da kurtarıcımız Nil olur; taşarak bizi bu çaresizlikten (aporia) kurtarır. Tanrılar yeryüzünü sularla arındırıp tufana boğduklarında ise dağlardaki sığırtmaçlarla çobanlar kurtulur; sizin şehirlerinizde oturanlarsa ırmaklarla denize sürüklenir.

22d

ἀληθές ἐστι τῶν περὶ γῆν κατʼ οὐρανὸν ἰόντων παράλλαξις καὶ διὰ μακρῶν χρόνων γιγνομένη τῶν ἐπὶ γῆς πυρὶ πολλῷ φθορά. τότε οὖν ὅσοι κατʼ ὄρη καὶ ἐν ὑψηλοῖς τόποις καὶ ἐν ξηροῖς οἰκοῦσιν μᾶλλον διόλλυνται τῶν ποταμοῖς καὶ θαλάττῃ προσοικούντων· ἡμῖν δὲ ὁ Νεῖλος εἴς τε τἆλλα σωτὴρ καὶ τότε ἐκ ταύτης τῆς ἀπορίας σῴζει λυόμενος. ὅταν δʼ αὖ θεοὶ τὴν γῆν ὕδασιν καθαίροντες κατακλύζωσιν, οἱ μὲν ἐν τοῖς ὄρεσιν διασῴζονται βουκόλοι νομῆς τε, οἱ δʼ ἐν ταῖς

22eBu ülkede ise ne o zaman ne başka bir zaman su tarlalara yukarıdan akar; tersine, bütün su tabiatı gereği aşağıdan yükselir. Burada saklananların en eski şeyler olduğu işte bundan ve bu sebeplerden ötürü söylenir.

İşin gerçeği şu ki aşırı kışın ya da kavurucu sıcağın engel olmadığı her yerde insan soyu bazen daha kalabalık, bazen daha az, ama her zaman vardır.

22e

παρʼ ὑμῖν πόλεσιν εἰς τὴν θάλατταν ὑπὸ τῶν ποταμῶν φέρονται· κατὰ δὲ τήνδε χώραν οὔτε τότε οὔτε ἄλλοτε ἄνωθεν ἐπὶ τὰς ἀρούρας ὕδωρ ἐπιρρεῖ, τὸ δʼ ἐναντίον κάτωθεν πᾶν ἐπανιέναι πέφυκεν.

ΚΡ. ὅθεν καὶ διʼ ἃς αἰτίας τἀνθάδε σῳζόμενα λέγεται παλαιότατα· τὸ δὲ ἀληθές, ἐν πᾶσιν τοῖς τόποις ὅπου μὴ χειμὼν ἐξαίσιος ἢ καῦμα ἀπείργει, πλέον,

23aSizde, burada ya da adını duyduğumuz başka bir yerde güzel, büyük ya da başka bir bakımdan dikkate değer ne olmuşsa, hepsi eski zamanlardan beri burada, tapınaklarda yazılmış ve saklanmıştır. Sizde ve ötekilerde ise yazı ve şehirlerin ihtiyaç duyduğu her şey daha yeni kurulmuşken, alışılmış yıl aralıklarıyla gökten bir sel bir hastalık gibi yeniden üzerinize iner ve içinizden yalnızca yazı bilmeyenleri ve musikiden nasibi olmayanları geride bırakır.

23a

τοτὲ δὲ ἔλαττον ἀεὶ γένος ἐστὶν ἀνθρώπων. ὅσα δὲ ἢ παρʼ ὑμῖν ἢ τῇδε ἢ καὶ κατʼ ἄλλον τόπον ὧν ἀκοῇ ἴσμεν, εἴ πού τι καλὸν ἢ μέγα γέγονεν ἢ καί τινα διαφορὰν ἄλλην ἔχον, πάντα γεγραμμένα ἐκ παλαιοῦ τῇδʼ ἐστὶν ἐν τοῖς ἱεροῖς καὶ σεσωσμένα· τὰ δὲ παρʼ ὑμῖν καὶ τοῖς ἄλλοις ἄρτι κατεσκευασμένα ἑκάστοτε τυγχάνει γράμμασι καὶ ἅπασιν ὁπόσων πόλεις δέονται, καὶ πάλιν διʼ εἰωθότων ἐτῶν ὥσπερ νόσημα ἥκει φερόμενον αὐτοῖς ῥεῦμα οὐράνιον καὶ τοὺς ἀγραμμάτους

23bBöylece yeniden en baştan, gençler gibi olursunuz; eski zamanlarda burada da sizde de olup bitenlerden hiçbir şey bilmezsiniz. Nitekim, Solon, az önce kendi geçmişiniz hakkında saydığın soy kütükleri çocuk masallarından pek az farklıdır. Bir kere, daha önce birçok tufan olmuşken siz yalnızca birini hatırlıyorsunuz; sonra, ülkenizde insanlar arasındaki en güzel ve en iyi soyun yaşamış olduğunu bilmiyorsunuz. Sen de bugünkü bütün şehriniz de, bir zamanlar geriye kalan küçük bir tohumdan, o soydan geliyorsunuz; ama hayatta kalanlar nesiller boyunca yazıdan yoksun, sesleri soluklarıyla birlikte ölüp gittikleri için bu sizden gizli kalmıştır.

23b

τε καὶ ἀμούσους ἔλιπεν ὑμῶν, ὥστε πάλιν ἐξ ἀρχῆς οἷον νέοι γίγνεσθε, οὐδὲν εἰδότες οὔτε τῶν τῇδε οὔτε τῶν παρʼ ὑμῖν, ὅσα ἦν ἐν τοῖς παλαιοῖς χρόνοις. τὰ γοῦν νυνδὴ γενεαλογηθέντα, ὦ Σόλων, περὶ τῶν παρʼ ὑμῖν ἃ διῆλθες, παίδων βραχύ τι διαφέρει μύθων, οἳ πρῶτον μὲν ἕνα γῆς κατακλυσμὸν μέμνησθε πολλῶν ἔμπροσθεν γεγονότων, ἔτι δὲ τὸ κάλλιστον καὶ ἄριστον γένος ἐπʼ ἀνθρώπους ἐν τῇ χώρᾳ παρʼ ὑμῖν οὐκ ἴστε γεγονός, ἐξ ὧν σύ τε καὶ πᾶσα ἡ

23cÇünkü bir zamanlar, Solon, sularla gelen en büyük yıkımdan önce, bugün Atinalıların olan şehir savaşta en iyi şehirdi; her bakımdan da kanunlarla eşsiz biçimde iyi yönetiliyordu. Gök kubbenin altında hakkında haber aldığımız bütün şehirler arasında en güzel işlerin de en güzel devlet düzenlerinin de onda olduğu söylenir.

23c

πόλις ἔστιν τὰ νῦν ὑμῶν, περιλειφθέντος ποτὲ σπέρματος βραχέος, ἀλλʼ ὑμᾶς λέληθεν διὰ τὸ τοὺς περιγενομένους ἐπὶ πολλὰς γενεὰς γράμμασιν τελευτᾶν ἀφώνους. ἦν γὰρ δή ποτε, ὦ Σόλων, ὑπὲρ τὴν μεγίστην φθορὰν ὕδασιν ἡ νῦν Ἀθηναίων οὖσα πόλις ἀρίστη πρός τε τὸν πόλεμον καὶ κατὰ πάντα εὐνομωτάτη διαφερόντως· ᾗ κάλλιστα ἔργα καὶ πολιτεῖαι γενέσθαι λέγονται κάλλισται πασῶν ὁπόσων ὑπὸ

23dSolon bunu duyunca şaşırdığını, eski vatandaşlar hakkındaki her şeyi sırasıyla ve tam doğrulukla anlatmaları için rahiplere yalvarıp durduğunu söyledi. Rahip de şöyle demiş: Hiç esirgemem, Solon; hem senin hem şehrinizin hatırı için, en çok da hem sizin şehrinizi hem de bu şehri payına alan, besleyip terbiye eden tanrıçanın hatırı için anlatacağım. Sizinkini bundan bin yıl önce kurdu, tohumunuzu Toprak'tan ve Hephaistos'tan aldı; bunu ise sonra.

23d

τὸν οὐρανὸν ἡμεῖς ἀκοὴν παρεδεξάμεθα. ἀκούσας οὖν ὁ Σόλων ἔφη θαυμάσαι καὶ πᾶσαν προθυμίαν σχεῖν δεόμενος τῶν ἱερέων πάντα διʼ ἀκριβείας οἱ τὰ περὶ τῶν πάλαι πολιτῶν ἑξῆς διελθεῖν. τὸν οὖν ἱερέα φάναι· φθόνος οὐδείς, ὦ Σόλων, ἀλλὰ σοῦ τε ἕνεκα ἐρῶ καὶ τῆς πόλεως ὑμῶν, μάλιστα δὲ τῆς θεοῦ χάριν, ἣ τήν τε ὑμετέραν καὶ τήνδε ἔλαχεν καὶ ἔθρεψεν καὶ ἐπαίδευσεν, προτέραν μὲν τὴν παρʼ

23eBuradaki düzenin yaşı kutsal yazılarımızda sekiz bin yıl olarak kayıtlıdır. Sana dokuz bin yıl önce yaşamış vatandaşlarınızın kanunlarını ve yaptıkları işlerin en güzelini kısaca anlatayım.

Her şeyin tam ayrıntısını ise sonra, boş vaktimizde yazıların kendisini elimize alıp sırasıyla inceleriz.

23e

ὑμῖν ἔτεσιν χιλίοις, ἐκ Γῆς τε καὶ Ἡφαίστου τὸ σπέρμα παραλαβοῦσα ὑμῶν, τήνδε δὲ ὑστέραν. τῆς δὲ ἐνθάδε διακοσμήσεως παρʼ ἡμῖν ἐν τοῖς ἱεροῖς γράμμασιν ὀκτακισχιλίων ἐτῶν ἀριθμὸς γέγραπται. περὶ δὴ τῶν ἐνακισχίλια γεγονότων ἔτη πολιτῶν σοι δηλώσω διὰ βραχέων νόμους, καὶ τῶν ἔργων αὐτοῖς ὃ κάλλιστον ἐπράχθη·

ΚΡ. τὸ δʼ ἀκριβὲς περὶ

24aKanunlarını buradakilerle karşılaştır: o zaman sizde olan şeylerin pek çok örneğini (paradeigma) bugün burada bulacaksın. Önce rahipler sınıfı ötekilerden ayrı tutulmuştur; sonra zanaatkârlar sınıfı: her biri işini başkasıyla karışmadan kendi başına yapar; çobanlar, avcılar ve çiftçiler de öyle.

24a

πάντων ἐφεξῆς εἰς αὖθις κατὰ σχολὴν αὐτὰ τὰ γράμματα λαβόντες διέξιμεν. τοὺς μὲν οὖν νόμους σκόπει πρὸς τοὺς τῇδε· πολλὰ γὰρ παραδείγματα τῶν τότε παρʼ ὑμῖν ὄντων ἐνθάδε νῦν ἀνευρήσεις, πρῶτον μὲν τὸ τῶν ἱερέων γένος ἀπὸ τῶν ἄλλων χωρὶς ἀφωρισμένον, μετὰ δὲ τοῦτο τὸ τῶν δημιουργῶν, ὅτι καθʼ αὑτὸ ἕκαστον ἄλλῳ δὲ οὐκ ἐπιμειγνύμενον δημιουργεῖ, τό τε τῶν νομέων καὶ τὸ τῶν θηρευτῶν τό τε

24bAyrıca savaşçı sınıfın burada bütün öteki sınıflardan ayrıldığını, kanunun onlara savaştan başka hiçbir şeyle ilgilenmemeyi buyurduğunu herhalde fark etmişsindir. Silahlanma biçimleri de, kalkan ve mızrakla, aynıdır: Asya halkları arasında bu silahlarla ilk biz donandık; tanrıça sizin oralarda ilk size nasıl gösterdiyse bize de öyle gösterdi. Phronēsise gelince, buradaki kanunun daha en baştan ona ne kadar özen gösterdiğini görüyorsun: kâinata dair bilgiden başlayarak, bu ilahi şeylerden insana dair olanlara varıncaya, kehanete ve sağlık için hekimliğe kadar her şeyi bulmuş, bunlara bağlı bütün öteki bilgileri de edinmiştir.

24b

τῶν γεωργῶν. καὶ δὴ καὶ τὸ μάχιμον γένος ᾔσθησαί που τῇδε ἀπὸ πάντων τῶν γενῶν κεχωρισμένον, οἷς οὐδὲν ἄλλο πλὴν τὰ περὶ τὸν πόλεμον ὑπὸ τοῦ νόμου προσετάχθη μέλειν· ἔτι δὲ ἡ τῆς ὁπλίσεως αὐτῶν σχέσις ἀσπίδων καὶ δοράτων, οἷς ἡμεῖς πρῶτοι τῶν περὶ τὴν Ἀσίαν ὡπλίσμεθα, τῆς θεοῦ καθάπερ ἐν ἐκείνοις τοῖς τόποις παρʼ ὑμῖν πρώτοις ἐνδειξαμένης. τὸ δʼ αὖ περὶ τῆς φρονήσεως, ὁρᾷς που τὸν νόμον τῇδε ὅσην ἐπιμέλειαν ἐποιήσατο εὐθὺς κατʼ ἀρχὰς περί τε

24cİşte tanrıça o zaman bütün bu düzeni ve tertibi önce sizin için kurdu ve sizi yerleştirdi; doğduğunuz yeri, oradaki mevsimlerin güzel dengesini görüp oranın en akıllı insanları yetiştireceğini anlayarak seçti. Hem savaşı hem bilgeliği seven bir tanrıça olduğu için, kendisine en çok benzeyen insanları yetiştirecek yeri seçti ve önce orayı yurt edindirdi.

24c

τὸν κόσμον, ἅπαντα μέχρι μαντικῆς καὶ ἰατρικῆς πρὸς ὑγίειαν ἐκ τούτων θείων ὄντων εἰς τὰ ἀνθρώπινα ἀνευρών, ὅσα τε ἄλλα τούτοις ἕπεται μαθήματα πάντα κτησάμενος. ταύτην οὖν δὴ τότε σύμπασαν τὴν διακόσμησιν καὶ σύνταξιν ἡ θεὸς προτέρους ὑμᾶς διακοσμήσασα κατῴκισεν, ἐκλεξαμένη τὸν τόπον ἐν ᾧ γεγένησθε, τὴν εὐκρασίαν τῶν ὡρῶν ἐν αὐτῷ κατιδοῦσα, ὅτι φρονιμωτάτους ἄνδρας οἴσοι· ἅτε οὖν φιλοπόλεμός

24dBöylece siz bu türden kanunlarla, hatta daha da iyi bir düzen içinde yaşadınız; tanrıların çocukları ve öğrencileri olmanıza yaraşır biçimde, bütün insanları her türlü aretē'de geride bıraktınız. Şehrinizin burada yazılı birçok büyük işi hayranlık uyandırır; ama hepsinin içinde biri, büyüklüğüyle ve aretē'siyle ötekileri aşar.

24d

τε καὶ φιλόσοφος ἡ θεὸς οὖσα τὸν προσφερεστάτους αὐτῇ μέλλοντα οἴσειν τόπον ἄνδρας, τοῦτον ἐκλεξαμένη πρῶτον κατῴκισεν. ᾠκεῖτε δὴ οὖν νόμοις τε τοιούτοις χρώμενοι καὶ ἔτι μᾶλλον εὐνομούμενοι πάσῃ τε παρὰ πάντας ἀνθρώπους ὑπερβεβληκότες ἀρετῇ, καθάπερ εἰκὸς γεννήματα καὶ παιδεύματα θεῶν ὄντας. πολλὰ μὲν οὖν ὑμῶν καὶ μεγάλα ἔργα τῆς πόλεως τῇδε γεγραμμένα θαυμάζεται, πάντων μὴν

24eYazılar anlatır ki şehriniz bir zamanlar, dışarıdan, Atlas denizinden atılıp küstahça bütün Avrupa'nın ve Asya'nın üzerine yürüyen ne büyük bir gücü durdurmuştu.

O zamanlar o denizden geçilebiliyordu; çünkü sizin, dediğiniz gibi, Herakles Sütunları adını verdiğiniz boğazın önünde bir ada vardı. Bu ada Libya ile Asya'nın toplamından büyüktü; o zamanki yolcular ondan öteki adalara, adalardan da karşıdaki bütün kıtaya, o gerçek denizi çevreleyen kıtaya geçebiliyorlardı.

24e

ἓν ὑπερέχει μεγέθει καὶ ἀρετῇ· λέγει γὰρ τὰ γεγραμμένα ὅσην ἡ πόλις ὑμῶν ἔπαυσέν ποτε δύναμιν ὕβρει πορευομένην ἅμα ἐπὶ πᾶσαν Εὐρώπην καὶ Ἀσίαν, ἔξωθεν ὁρμηθεῖσαν ἐκ τοῦ Ἀτλαντικοῦ πελάγους.

ΚΡ. τότε γὰρ πορεύσιμον ἦν τὸ ἐκεῖ πέλαγος· νῆσον γὰρ πρὸ τοῦ στόματος εἶχεν ὃ καλεῖτε, ὥς φατε, ὑμεῖς Ἡρακλέους στήλας, ἡ δὲ νῆσος ἅμα Λιβύης ἦν καὶ Ἀσίας μείζων, ἐξ ἧς ἐπιβατὸν ἐπὶ τὰς ἄλλας νήσους τοῖς τότε ἐγίγνετο πορευομένοις, ἐκ δὲ τῶν νήσων

25aÇünkü sözünü ettiğimiz boğazın içinde kalan bu yer, girişi dar bir limandan başka bir şey değildir; oysa öteki gerçekten denizdir, onu çevreleyen toprağa da tam anlamıyla ve en doğru biçimde kıta denebilir. İşte bu Atlantis adasında krallardan oluşan büyük ve şaşırtıcı bir güç kurulmuştu; bütün adaya, başka birçok adaya ve kıtanın bazı kısımlarına hükmediyordu. Bunun yanında boğazın bu yakasında da Libya'yı Mısır'a kadar, Avrupa'yı da Tyrrhenia'ya kadar yönetiyorlardı.

25a

ἐπὶ τὴν καταντικρὺ πᾶσαν ἤπειρον τὴν περὶ τὸν ἀληθινὸν ἐκεῖνον πόντον. τάδε μὲν γάρ, ὅσα ἐντὸς τοῦ στόματος οὗ λέγομεν, φαίνεται λιμὴν στενόν τινα ἔχων εἴσπλουν· ἐκεῖνο δὲ πέλαγος ὄντως ἥ τε περιέχουσα αὐτὸ γῆ παντελῶς ἀληθῶς ὀρθότατʼ ἂν λέγοιτο ἤπειρος. ἐν δὲ δὴ τῇ Ἀτλαντίδι νήσῳ ταύτῃ μεγάλη συνέστη καὶ θαυμαστὴ δύναμις βασιλέων, κρατοῦσα μὲν ἁπάσης τῆς νήσου, πολλῶν δὲ ἄλλων νήσων καὶ μερῶν τῆς ἠπείρου· πρὸς δὲ τούτοις ἔτι τῶν ἐντὸς τῇδε

25bBütün bu güç bir araya toplanıp sizin ülkenizi, bizimkini ve boğazın içindeki bütün yerleri tek bir hamlede köleleştirmeye girişti. İşte o zaman, Solon, şehrinizin gücü aretē'siyle ve kuvvetiyle bütün insanlara apaçık göründü. Yürekliliğiyle ve savaşa dair bütün tekhnē'leriyle herkesin önüne geçti; kimi zaman Yunanlılara önderlik etti, kimi zaman ötekiler yüz çevirdiği için zorunlu olarak yapayalnız kaldı; en büyük tehlikelere atıldı, saldırganları yenip bir zafer anıtı dikti; henüz köleleştirilmemiş olanların köleleştirilmesini önledi, Herakles sınırlarının içinde oturan geri kalan bizleri de cömertçe özgürlüğe kavuşturdu.

25b

Λιβύης μὲν ἦρχον μέχρι πρὸς Αἴγυπτον, τῆς δὲ Εὐρώπης μέχρι Τυρρηνίας. αὕτη δὴ πᾶσα συναθροισθεῖσα εἰς ἓν ἡ δύναμις τόν τε παρʼ ὑμῖν καὶ τὸν παρʼ ἡμῖν καὶ τὸν ἐντὸς τοῦ στόματος πάντα τόπον μιᾷ ποτὲ ἐπεχείρησεν ὁρμῇ δουλοῦσθαι. τότε οὖν ὑμῶν, ὦ Σόλων, τῆς πόλεως ἡ δύναμις εἰς ἅπαντας ἀνθρώπους διαφανὴς ἀρετῇ τε καὶ ῥώμῃ ἐγένετο· πάντων γὰρ προστᾶσα εὐψυχίᾳ καὶ τέχναις ὅσαι κατὰ πόλεμον,

25cDaha sonra korkunç depremler ve tufanlar oldu; bir gün ve bir gecelik müthiş bir felakette sizin bütün savaşçılarınız birden yerin dibine geçti, Atlantis adası da aynı biçimde denize gömülüp kayboldu. Bu yüzden oradaki deniz bugün de geçilmez ve keşfedilemez durumdadır; çünkü adanın çökerken bıraktığı çok sığ bir çamur yolu tıkar.

25c

τὰ μὲν τῶν Ἑλλήνων ἡγουμένη, τὰ δʼ αὐτὴ μονωθεῖσα ἐξ ἀνάγκης τῶν ἄλλων ἀποστάντων, ἐπὶ τοὺς ἐσχάτους ἀφικομένη κινδύνους, κρατήσασα μὲν τῶν ἐπιόντων τρόπαιον ἔστησεν, τοὺς δὲ μήπω δεδουλωμένους διεκώλυσεν δουλωθῆναι, τοὺς δʼ ἄλλους, ὅσοι κατοικοῦμεν ἐντὸς ὅρων Ἡρακλείων, ἀφθόνως ἅπαντας ἠλευθέρωσεν. ὑστέρῳ δὲ χρόνῳ σεισμῶν ἐξαισίων καὶ κατακλυσμῶν γενομένων, μιᾶς

25dİşte, Sokrates, yaşlı Kritias'ın Solon'dan duyarak anlattıklarını kısaca dinlemiş oldun.

25d

ἡμέρας καὶ νυκτὸς χαλεπῆς ἐπελθούσης, τό τε παρʼ ὑμῖν μάχιμον πᾶν ἁθρόον ἔδυ κατὰ γῆς, ἥ τε Ἀτλαντὶς νῆσος ὡσαύτως κατὰ τῆς θαλάττης δῦσα ἠφανίσθη· διὸ καὶ νῦν ἄπορον καὶ ἀδιερεύνητον γέγονεν τοὐκεῖ πέλαγος, πηλοῦ κάρτα βραχέος ἐμποδὼν ὄντος, ὃν ἡ νῆσος ἱζομένη παρέσχετο.

τὰ μὲν δὴ ῥηθέντα, ὦ Σώκρατες, ὑπὸ τοῦ παλαιοῦ

25eDün sen devlet idaresinden ve sözünü ettiğin insanlardan bahsederken, şimdi anlattıklarımı hatırlayıp şaşırıyordum; çünkü bir talih eseri, sanki ilahi bir şekilde, çoğu noktada Solon'un söyledikleriyle hiç de ıskalamadan örtüşüyordun.

Ama bunu hemen söylemek istemedim; aradan çok zaman geçtiği için yeterince hatırlamıyordum.

25e

Κριτίου κατʼ ἀκοὴν τὴν Σόλωνος, ὡς συντόμως εἰπεῖν, ἀκήκοας· λέγοντος δὲ δὴ χθὲς σοῦ περὶ πολιτείας τε καὶ τῶν ἀνδρῶν οὓς ἔλεγες, ἐθαύμαζον ἀναμιμνῃσκόμενος αὐτὰ ἃ νῦν λέγω, κατανοῶν ὡς δαιμονίως ἔκ τινος τύχης οὐκ ἄπο σκοποῦ συνηνέχθης τὰ πολλὰ οἷς Σόλων εἶπεν.

ΚΡ. οὐ μὴν

26aBu yüzden anlatmadan önce her şeyi kendi kendime iyice toparlamam gerektiğini düşündüm. Dün bana verdiğin görevi bu yüzden hemen kabul ettim: bu tür işlerin hepsinde en büyük iş, isteklere uygun bir konuyu temel almaktır; bu konuda pek sıkıntı çekmeyeceğimizi düşündüm. Böylece, burada Hermokrates'in dediği gibi, dün buradan ayrılır ayrılmaz hatırladıklarımı bunlara anlatmaya başladım; eve dönünce de gece boyunca üzerinde düşünüp neredeyse hepsini yeniden topladım.

26a

ἐβουλήθην παραχρῆμα εἰπεῖν· διὰ χρόνου γὰρ οὐχ ἱκανῶς ἐμεμνήμην. ἐνενόησα οὖν ὅτι χρεὼν εἴη με πρὸς ἐμαυτὸν πρῶτον ἱκανῶς πάντα ἀναλαβόντα λέγειν οὕτως. ὅθεν ταχὺ συνωμολόγησά σοι τὰ ἐπιταχθέντα χθές, ἡγούμενος, ὅπερ ἐν ἅπασι τοῖς τοιοῖσδε μέγιστον ἔργον, λόγον τινὰ πρέποντα τοῖς βουλήμασιν ὑποθέσθαι, τούτου μετρίως ἡμᾶς εὐπορήσειν. οὕτω δή, καθάπερ ὅδʼ εἶπεν, χθές τε εὐθὺς ἐνθένδε ἀπιὼν

26bDerler ya, çocukken öğrenilenler insanın hafızasında şaşılacak biçimde kalır. Dün duyduklarımın hepsini yeniden hatırlayabilir miyim, bilmiyorum; ama çok uzun zaman önce duyduklarımdan bir şeyin aklımdan çıkmış olmasına çok şaşarım. O zamanlar bunları büyük bir hazla, oyun keyfiyle dinliyordum; ben de sık sık soru sorup durduğum için ihtiyar bana gönülden anlatıyordu; öyle ki silinmez bir resmin fırında pişmiş boyaları gibi aklımda kalıcı oldu.

26b

πρὸς τούσδε ἀνέφερον αὐτὰ ἀναμιμνῃσκόμενος, ἀπελθών τε σχεδόν τι πάντα ἐπισκοπῶν τῆς νυκτὸς ἀνέλαβον. ὡς δή τοι, τὸ λεγόμενον, τὰ παίδων μαθήματα θαυμαστὸν ἔχει τι μνημεῖον. ἐγὼ γὰρ ἃ μὲν χθὲς ἤκουσα, οὐκ ἂν οἶδʼ εἰ δυναίμην ἅπαντα ἐν μνήμῃ πάλιν λαβεῖν· ταῦτα δὲ ἃ πάμπολυν χρόνον διακήκοα, παντάπασι θαυμάσαιμʼ ἂν εἴ τί με αὐτῶν διαπέφευγεν. ἦν μὲν οὖν μετὰ πολλῆς ἡδονῆς καὶ

26cBu sabah da hemen aynısını bunlara anlattım ki benimle birlikte söyleyecek söz bulsunlar. Şimdi, Sokrates, bütün bunları söylememin asıl sebebine geleyim: yalnız ana hatlarıyla değil, duyduğum gibi ayrıntısıyla anlatmaya hazırım. Dün bize bir masalın içindeymiş gibi anlattığın vatandaşları ve şehri bugün gerçeğe taşıyıp buraya koyacağız: o şehrin bu şehir olduğunu, düşündüğün vatandaşların da rahibin sözünü ettiği gerçek atalarımız olduğunu söyleyeceğiz.

26c

παιδιᾶς τότε ἀκουόμενα, καὶ τοῦ πρεσβύτου προθύμως με διδάσκοντος, ἅτʼ ἐμοῦ πολλάκις ἐπανερωτῶντος, ὥστε οἷον ἐγκαύματα ἀνεκπλύτου γραφῆς ἔμμονά μοι γέγονεν· καὶ δὴ καὶ τοῖσδε εὐθὺς ἔλεγον ἕωθεν αὐτὰ ταῦτα, ἵνα εὐποροῖεν λόγων μετʼ ἐμοῦ. νῦν οὖν, οὗπερ ἕνεκα πάντα ταῦτα εἴρηται, λέγειν εἰμὶ ἕτοιμος, ὦ Σώκρατες, μὴ μόνον ἐν κεφαλαίοις ἀλλʼ ὥσπερ ἤκουσα καθʼ ἕκαστον· τοὺς δὲ πολίτας καὶ τὴν πόλιν ἣν χθὲς ἡμῖν ὡς ἐν μύθῳ διῄεισθα σύ, νῦν μετενεγκόντες

26dBirbirlerine her bakımdan uyacaklar; onları o zamanki insanlar diye anlatırsak aykırı bir şey söylemiş olmayız. Hepimiz işi aramızda bölüşüp verdiğin göreve elimizden geldiğince yaraşır bir karşılık vermeye çalışacağız. Şimdi bakmak gerek, Sokrates: bu hikâye işimize gelir mi, yoksa yerine başka birini mi aramalıyız?

26d

ἐπὶ τἀληθὲς δεῦρο θήσομεν ὡς ἐκείνην τήνδε οὖσαν, καὶ τοὺς πολίτας οὓς διενοοῦ φήσομεν ἐκείνους τοὺς ἀληθινοὺς εἶναι προγόνους ἡμῶν, οὓς ἔλεγεν ὁ ἱερεύς. πάντως ἁρμόσουσι καὶ οὐκ ἀπᾳσόμεθα λέγοντες αὐτοὺς εἶναι τοὺς ἐν τῷ τότε ὄντας χρόνῳ. κοινῇ δὲ διαλαμβάνοντες ἅπαντες πειρασόμεθα τὸ πρέπον εἰς δύναμιν οἷς ἐπέταξας ἀποδοῦναι. σκοπεῖν οὖν δὴ χρή, ὦ Σώκρατες, εἰ κατὰ νοῦν ὁ λόγος ἡμῖν

26eSokrates: Bunun yerine hangisini alabiliriz ki, Kritias? Tanrıçanın bugünkü kurban bayramına, ona yakınlığı sebebiyle en çok bu yakışır; bir uydurma masal değil de gerçek bir hikâye olması da pek büyük bir şeydir. Bunları bırakırsak başkalarını nasıl ve nereden buluruz? Bulamayız. Siz uğurlu bir talihle anlatın; ben de dünkü sözlerime karşılık şimdi susup dinleyeyim.

26e

οὗτος, ἤ τινα ἔτʼ ἄλλον ἀντʼ αὐτοῦ ζητητέον.

ΣΩ. καὶ τίνʼ ἄν, ὦ Κριτία, μᾶλλον ἀντὶ τούτου μεταλάβοιμεν, ὃς τῇ τε παρούσῃ τῆς θεοῦ θυσίᾳ διὰ τὴν οἰκειότητʼ ἂν πρέποι μάλιστα, τό τε μὴ πλασθέντα μῦθον ἀλλʼ ἀληθινὸν λόγον εἶναι πάμμεγά που. πῶς γὰρ καὶ πόθεν ἄλλους ἀνευρήσομεν ἀφέμενοι τούτων; οὐκ ἔστιν, ἀλλʼ ἀγαθῇ τύχῃ χρὴ λέγειν μὲν ὑμᾶς, ἐμὲ δὲ ἀντὶ τῶν χθὲς λόγων νῦν

27aKritias: Öyleyse, Sokrates, sana hazırladığımız ağırlamanın düzenine bak. İlk sözü Timaios'un almasını uygun gördük: aramızda astronomiyi en iyi bilen o; evrenin tabiatını bilmeyi de en çok o kendine iş edinmiş. Kâinatın oluşundan (genesis) başlayıp insanın tabiatında bitirecek. Ondan sonra ben konuşacağım: ondan, sözle oluşmuş insanları, senden de bu insanların arasından seçkin bir terbiye görmüş olanları devralacağım; sonra Solon'un sözüne ve kanununa göre onları, sanki yargıçların önüne çıkarır gibi, huzurumuza getirip bu şehrin vatandaşı yapacağım, onların o zamanki Atinalılar olduğunu kabul ederek; çünkü o Atinalıların ortadan kalktığını bize kutsal yazıların haberi bildirdi. Bundan sonra da artık Atinalı vatandaşlar hakkında konuşur gibi konuşacağım.

27a

ἡσυχίαν ἄγοντα ἀντακούειν.

ΚΡ. σκόπει δὴ τὴν τῶν ξενίων σοι διάθεσιν, ὦ Σώκρατες, ᾗ διέθεμεν. ἔδοξεν γὰρ ἡμῖν Τίμαιον μέν, ἅτε ὄντα ἀστρονομικώτατον ἡμῶν καὶ περὶ φύσεως τοῦ παντὸς εἰδέναι μάλιστα ἔργον πεποιημένον, πρῶτον λέγειν ἀρχόμενον ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως, τελευτᾶν δὲ εἰς ἀνθρώπων φύσιν· ἐμὲ δὲ μετὰ τοῦτον, ὡς παρὰ μὲν τούτου δεδεγμένον ἀνθρώπους τῷ λόγῳ γεγονότας, παρὰ σοῦ δὲ πεπαιδευμένους διαφερόντως

27bSokrates: Görünüşe bakılırsa sözlerle verdiğim ziyafetin karşılığını eksiksiz ve parlak bir şekilde alacağım. Öyleyse, Timaios, sanırım bundan sonra konuşmak sana düşüyor; ama önce âdet olduğu üzere tanrılara seslenmelisin.

27b

αὐτῶν τινας, κατὰ δὲ τὸν Σόλωνος λόγον τε καὶ νόμον εἰσαγαγόντα αὐτοὺς ὡς εἰς δικαστὰς ἡμᾶς ποιῆσαι πολίτας τῆς πόλεως τῆσδε ὡς ὄντας τοὺς τότε Ἀθηναίους, οὓς ἐμήνυσεν ἀφανεῖς ὄντας ἡ τῶν ἱερῶν γραμμάτων φήμη, τὰ λοιπὰ δὲ ὡς περὶ πολιτῶν καὶ Ἀθηναίων ὄντων ἤδη ποιεῖσθαι τοὺς λόγους.

ΣΩ. τελέως τε καὶ λαμπρῶς ἔοικα ἀνταπολήψεσθαι τὴν τῶν λόγων ἑστίασιν. σὸν οὖν ἔργον λέγειν ἄν, ὦ Τίμαιε, τὸ μετὰ τοῦτο, ὡς ἔοικεν, εἴη καλέσαντα κατὰ νόμον θεούς.

27cTimaios: Elbette, Sokrates; birazcık itidal sahibi olanların hepsi, küçük ya da büyük her işe girişirken her zaman bir tanrıya seslenir. Biz de evren hakkında, nasıl oluştuğu ya da hiç oluşmamış olduğu üzerine konuşmaya hazırlandığımıza göre, büsbütün yoldan çıkmış değilsek, tanrılara ve tanrıçalara yakarıp söyleyeceğimiz her şeyin önce onların, sonra da bizim gönlümüze göre olması için dua etmemiz gerekir.

27c

ΤΙ. ἀλλʼ, ὦ Σώκρατες, τοῦτό γε δὴ πάντες ὅσοι καὶ κατὰ βραχὺ σωφροσύνης μετέχουσιν, ἐπὶ παντὸς ὁρμῇ καὶ σμικροῦ καὶ μεγάλου πράγματος θεὸν ἀεί που καλοῦσιν· ἡμᾶς δὲ τοὺς περὶ τοῦ παντὸς λόγους ποιεῖσθαί πῃ μέλλοντας, ᾗ γέγονεν ἢ καὶ ἀγενές ἐστιν, εἰ μὴ παντάπασι παραλλάττομεν, ἀνάγκη θεούς τε καὶ θεὰς ἐπικαλουμένους εὔχεσθαι πάντα κατὰ νοῦν ἐκείνοις μὲν μάλιστα, ἑπομένως

27dTanrılara yakarışımız böyle olsun; kendi payımıza da şuna yakarmalıyız: siz en kolay anlayacağınız, ben de konu hakkındaki düşüncemi en iyi göstereceğim biçimde konuşabileyim.

Benim kanaatime göre önce şu ayrımı yapmak gerekir: hep var olan, oluşu olmayan nedir; hep oluşan, ama hiçbir zaman var olmayan nedir?

27d

δὲ ἡμῖν εἰπεῖν. καὶ τὰ μὲν περὶ θεῶν ταύτῃ παρακεκλήσθω· τὸ δʼ ἡμέτερον παρακλητέον, ᾗ ῥᾷστʼ ἂν ὑμεῖς μὲν μάθοιτε, ἐγὼ δὲ ᾗ διανοοῦμαι μάλιστʼ ἂν περὶ τῶν προκειμένων ἐνδειξαίμην.

ΤΙ.

ἔστιν οὖν δὴ κατʼ ἐμὴν δόξαν πρῶτον διαιρετέον τάδε· τί τὸ ὂν ἀεί, γένεσιν δὲ οὐκ ἔχον, καὶ τί τὸ γιγνόμενον μὲν

28aBirincisi düşünmeyle ve logos eşliğinde kavranır; hep aynı hâlde olandır. İkincisi ise logos'tan yoksun bir his eşliğinde kanaatle sanılandır; oluşur ve yok olur, ama hiçbir zaman gerçekten var olmaz. Ayrıca, oluşan her şey zorunlu olarak bir sebep yüzünden oluşur; çünkü hiçbir şeyin sebepsiz oluşması imkânsızdır. Usta (dēmiourgos) bir şeyi yaparken hep aynı hâlde olana bakar, böyle bir örneği kullanarak onun ideasını ve gücünü ortaya koyarsa, bu şekilde tamamlanan her şey zorunlu olarak güzel olur.

28a

ἀεί, ὂν δὲ οὐδέποτε; τὸ μὲν δὴ νοήσει μετὰ λόγου περιληπτόν, ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ ὄν, τὸ δʼ αὖ δόξῃ μετʼ αἰσθήσεως ἀλόγου δοξαστόν, γιγνόμενον καὶ ἀπολλύμενον, ὄντως δὲ οὐδέποτε ὄν. πᾶν δὲ αὖ τὸ γιγνόμενον ὑπʼ αἰτίου τινὸς ἐξ ἀνάγκης γίγνεσθαι· παντὶ γὰρ ἀδύνατον χωρὶς αἰτίου γένεσιν σχεῖν. ὅτου μὲν οὖν ἂν ὁ δημιουργὸς πρὸς τὸ κατὰ ταὐτὰ ἔχον βλέπων ἀεί, τοιούτῳ τινὶ προσχρώμενος παραδείγματι, τὴν ἰδέαν καὶ δύναμιν αὐτοῦ ἀπεργάζηται, καλὸν ἐξ ἀνάγκης

28bAma oluşmuş olana bakar, oluşmuş bir örneği kullanırsa, ortaya koyduğu şey güzel olmaz. Şimdi bütün gök hakkında —ister kâinat diyelim ister başka hangi adı en çok kabul ediyorsa o adı verelim— önce, her konunun başında incelenmesi gerektiğini kabul ettiğimiz şeyi incelemeliyiz: hep var mıydı, oluşunun hiçbir başlangıcı yok muydu, yoksa bir başlangıçtan başlayarak mı oluştu? Oluştu; çünkü görünür ve dokunulurdur, bir bedeni vardır; bu türden şeylerin hepsi hissedilirdir; hissedilir şeylerin de his eşliğinde kanaatle kavranan, oluşan ve doğan şeyler olduğunu gördük.

28b

οὕτως ἀποτελεῖσθαι πᾶν· οὗ δʼ ἂν εἰς γεγονός, γεννητῷ παραδείγματι προσχρώμενος, οὐ καλόν. ὁ δὴ πᾶς οὐρανὸς —ἢ κόσμος ἢ καὶ ἄλλο ὅτι ποτὲ ὀνομαζόμενος μάλιστʼ ἂν δέχοιτο, τοῦθʼ ἡμῖν ὠνομάσθω—σκεπτέον δʼ οὖν περὶ αὐτοῦ πρῶτον, ὅπερ ὑπόκειται περὶ παντὸς ἐν ἀρχῇ δεῖν σκοπεῖν, πότερον ἦν ἀεί, γενέσεως ἀρχὴν ἔχων οὐδεμίαν, ἢ γέγονεν, ἀπʼ ἀρχῆς τινος ἀρξάμενος. γέγονεν· ὁρατὸς γὰρ ἁπτός τέ ἐστιν καὶ σῶμα ἔχων, πάντα δὲ τὰ τοιαῦτα αἰσθητά, τὰ

28cOluşan şeyin de bir sebep yüzünden oluşmasının zorunlu olduğunu söylüyoruz.

Bu evrenin yapıcısını ve babasını bulmak zor iştir; bulunca da herkese anlatmak imkânsızdır. Ama onun hakkında şunu yeniden incelemeliyiz: onu kuran usta örneklerin hangisine bakarak yaptı: hep aynı ve aynı biçimde olana mı, yoksa oluşmuş olana mı?

28c

δʼ αἰσθητά, δόξῃ περιληπτὰ μετʼ αἰσθήσεως, γιγνόμενα καὶ γεννητὰ ἐφάνη. τῷ δʼ αὖ γενομένῳ φαμὲν ὑπʼ αἰτίου τινὸς ἀνάγκην εἶναι γενέσθαι.

ΤΙ. τὸν μὲν οὖν ποιητὴν καὶ πατέρα τοῦδε τοῦ παντὸς εὑρεῖν τε ἔργον καὶ εὑρόντα εἰς πάντας ἀδύνατον λέγειν· τόδε δʼ οὖν πάλιν ἐπισκεπτέον περὶ αὐτοῦ, πρὸς πότερον τῶν παραδειγμάτων ὁ τεκταινόμενος αὐτὸν

29aBu kâinat güzelse, ustası da iyiyse, ezelî olana baktığı açıktır; ama kimsenin ağzına alması bile caiz olmayan şey doğruysa, oluşmuş olana bakmıştır. Ezelî olana baktığı herkes için apaçıktır: çünkü kâinat oluşmuş şeylerin en güzeli, ustası da sebeplerin en iyisidir. Böylece oluşan kâinat, logos ve phronēsis ile kavranan, hep aynı hâlde olana göre yapılmıştır.

29a

ἀπηργάζετο, πότερον πρὸς τὸ κατὰ ταὐτὰ καὶ ὡσαύτως ἔχον ἢ πρὸς τὸ γεγονός. εἰ μὲν δὴ καλός ἐστιν ὅδε ὁ κόσμος ὅ τε δημιουργὸς ἀγαθός, δῆλον ὡς πρὸς τὸ ἀίδιον ἔβλεπεν· εἰ δὲ ὃ μηδʼ εἰπεῖν τινι θέμις, πρὸς γεγονός. παντὶ δὴ σαφὲς ὅτι πρὸς τὸ ἀίδιον· ὁ μὲν γὰρ κάλλιστος τῶν γεγονότων, ὁ δʼ ἄριστος τῶν αἰτίων. οὕτω δὴ γεγενημένος πρὸς τὸ λόγῳ καὶ φρονήσει περιληπτὸν καὶ κατὰ ταὐτὰ ἔχον δεδημιούργηται·

29bBunlar böyle olduğuna göre, bu kâinatın bir şeyin sureti olması da büsbütün zorunludur. Her konuda en önemli şey, tabiata uygun bir başlangıçtan başlamaktır. Suret ve onun örneği hakkında şöyle bir ayrım yapmalıyız: sözler, açıkladıkları şeylerin akrabasıdır. Kalıcı, sağlam ve nous ile apaçık görülen şeye dair sözler de kalıcı ve değişmez olur; çürütülemez ve yenilmez olmak sözlere ne kadar yaraşırsa, bunlar o ölçüden hiç geri kalmamalıdır. O örneğe benzetilmiş olana, yani bir suret olana dair sözler ise akla yakın olur ve o ilk sözlerle orantılıdır: oluşa göre ousia neyse, inanca göre hakikat de odur.

29b

τούτων δὲ ὑπαρχόντων αὖ πᾶσα ἀνάγκη τόνδε τὸν κόσμον εἰκόνα τινὸς εἶναι. μέγιστον δὴ παντὸς ἄρξασθαι κατὰ φύσιν ἀρχήν. ὧδε οὖν περί τε εἰκόνος καὶ περὶ τοῦ παραδείγματος αὐτῆς διοριστέον, ὡς ἄρα τοὺς λόγους, ὧνπέρ εἰσιν ἐξηγηταί, τούτων αὐτῶν καὶ συγγενεῖς ὄντας· τοῦ μὲν οὖν μονίμου καὶ βεβαίου καὶ μετὰ νοῦ καταφανοῦς μονίμους καὶ ἀμεταπτώτους—καθʼ ὅσον οἷόν τε καὶ ἀνελέγκτοις προσήκει λόγοις εἶναι καὶ ἀνικήτοις, τούτου δεῖ

29cBu yüzden, Sokrates, tanrılar ve evrenin oluşu gibi birçok konuda her bakımdan kendi kendisiyle tutarlı ve tam kesin sözler ortaya koyamazsak şaşırma. Herhangi bir başkasınınkinden daha az akla yakın olmayan sözler ortaya koyabilirsek, bununla yetinmeliyiz; konuşan benim de yargıç olan sizin de insan tabiatında olduğumuzu unutmadan. Öyle ki bu konularda akla yakın mythos'u kabul edip bunun ötesinde bir şey aramamak bize yaraşır.

29c

μηδὲν ἐλλείπειν—τοὺς δὲ τοῦ πρὸς μὲν ἐκεῖνο ἀπεικασθέντος, ὄντος δὲ εἰκόνος εἰκότας ἀνὰ λόγον τε ἐκείνων ὄντας· ὅτιπερ πρὸς γένεσιν οὐσία, τοῦτο πρὸς πίστιν ἀλήθεια. ἐὰν οὖν, ὦ Σώκρατες, πολλὰ πολλῶν πέρι, θεῶν καὶ τῆς τοῦ παντὸς γενέσεως, μὴ δυνατοὶ γιγνώμεθα πάντῃ πάντως αὐτοὺς ἑαυτοῖς ὁμολογουμένους λόγους καὶ ἀπηκριβωμένους ἀποδοῦναι, μὴ θαυμάσῃς· ἀλλʼ ἐὰν ἄρα μηδενὸς ἧττον παρεχώμεθα εἰκότας, ἀγαπᾶν χρή, μεμνημένους ὡς ὁ λέγων ἐγὼ

29dSokrates: Çok iyi, Timaios; dediğin gibi tamamen kabul etmeliyiz. Girişini hayranlıkla dinledik; şimdi asıl şarkını sırasıyla tamamla.

Timaios: Öyleyse söyleyelim: kurucu, oluşu ve bu evreni hangi sebeple kurdu?

29d

ὑμεῖς τε οἱ κριταὶ φύσιν ἀνθρωπίνην ἔχομεν, ὥστε περὶ τούτων τὸν εἰκότα μῦθον ἀποδεχομένους πρέπει τούτου μηδὲν ἔτι πέρα ζητεῖν.

ΣΩ. ἄριστα, ὦ Τίμαιε, παντάπασί τε ὡς κελεύεις ἀποδεκτέον· τὸ μὲν οὖν προοίμιον θαυμασίως ἀπεδεξάμεθά σου, τὸν δὲ δὴ νόμον ἡμῖν ἐφεξῆς πέραινε.

ΤΙ. λέγωμεν δὴ διʼ ἥντινα αἰτίαν γένεσιν καὶ τὸ πᾶν

29eİyiydi; iyi olanda ise hiçbir şey hakkında hiçbir zaman kıskançlık doğmaz. Kıskançlıktan uzak olduğu için de her şeyin olabildiğince kendisine benzer olmasını istedi.

Oluşun ve kâinatın en asıl ilkesini akıllı insanlardan kabul eden biri, bunu en doğru biçimde kabul etmiş olur.

29e

τόδε ὁ συνιστὰς συνέστησεν. ἀγαθὸς ἦν, ἀγαθῷ δὲ οὐδεὶς περὶ οὐδενὸς οὐδέποτε ἐγγίγνεται φθόνος· τούτου δʼ ἐκτὸς ὢν πάντα ὅτι μάλιστα ἐβουλήθη γενέσθαι παραπλήσια ἑαυτῷ.

ΤΙ. ταύτην δὴ γενέσεως καὶ κόσμου μάλιστʼ ἄν τις ἀρχὴν κυριωτάτην

30aÇünkü tanrı her şeyin iyi olmasını, gücü yettiğince hiçbir şeyin kötü olmamasını istedi; bu yüzden görünür olan her şeyi durgun değil, ahenksiz ve düzensiz bir hareket içinde bulunca, düzenin her bakımdan daha iyi olduğunu düşünerek onu düzensizlikten düzene getirdi. En iyi olanın en güzelden başkasını yapması ne caizdi ne de caizdir.

30a

παρʼ ἀνδρῶν φρονίμων ἀποδεχόμενος ὀρθότατα ἀποδέχοιτʼ ἄν. βουληθεὶς γὰρ ὁ θεὸς ἀγαθὰ μὲν πάντα, φλαῦρον δὲ μηδὲν εἶναι κατὰ δύναμιν, οὕτω δὴ πᾶν ὅσον ἦν ὁρατὸν παραλαβὼν οὐχ ἡσυχίαν ἄγον ἀλλὰ κινούμενον πλημμελῶς καὶ ἀτάκτως, εἰς τάξιν αὐτὸ ἤγαγεν ἐκ τῆς ἀταξίας, ἡγησάμενος ἐκεῖνο τούτου πάντως ἄμεινον. θέμις δʼ οὔτʼ ἦν οὔτʼ ἔστιν τῷ ἀρίστῳ δρᾶν ἄλλο πλὴν τὸ κάλλιστον·

30bHesap edip şunu buldu: tabiatça görünür olan şeyler arasında, bütün olarak alındığında, nous sahibi olmayan hiçbir eser nous sahibi bir eserden daha güzel olamaz; nous ise psykhē olmadan hiçbir şeyde bulunamaz. Bu düşünceyle nous'u psykhē'ye, psykhē'yi de bedene yerleştirerek evreni kurdu; tabiatça olabildiğince güzel ve en iyi bir eser ortaya koymuş olmak için. Böylece akla yakın bir söze göre şunu söylemeliyiz: bu kâinat, tanrının öngörüsüyle, gerçekten psykhē'li ve nous'lu bir canlı olarak oluştu.

30b

λογισάμενος οὖν ηὕρισκεν ἐκ τῶν κατὰ φύσιν ὁρατῶν οὐδὲν ἀνόητον τοῦ νοῦν ἔχοντος ὅλον ὅλου κάλλιον ἔσεσθαί ποτε ἔργον, νοῦν δʼ αὖ χωρὶς ψυχῆς ἀδύνατον παραγενέσθαι τῳ. διὰ δὴ τὸν λογισμὸν τόνδε νοῦν μὲν ἐν ψυχῇ, ψυχὴν δʼ ἐν σώματι συνιστὰς τὸ πᾶν συνετεκταίνετο, ὅπως ὅτι κάλλιστον εἴη κατὰ φύσιν ἄριστόν τε ἔργον ἀπειργασμένος. οὕτως οὖν δὴ κατὰ λόγον τὸν εἰκότα δεῖ λέγειν τόνδε τὸν κόσμον ζῷον ἔμψυχον ἔννουν τε τῇ ἀληθείᾳ διὰ τὴν τοῦ θεοῦ

30cBu böyle olduğuna göre, şimdi de ardından gelen şeyi söylemeliyiz: kurucu onu canlılardan hangisine benzeterek kurdu? Tabiatı gereği bir parça niteliğinde olanların hiçbirini buna layık görmeyelim; çünkü eksik bir şeye benzeyen hiçbir şey güzel olamaz. Öteki bütün canlıların, tek tek de cins cins de, parçaları olduğu canlı hangisiyse, kâinatın her şeyden çok ona benzediğini kabul edelim. Çünkü o canlı, düşünülür canlıların hepsini kendi içinde kuşatır; tıpkı bu kâinatın bizi ve öteki bütün görünür yaratıkları kendi içinde barındırması gibi.

30c

γενέσθαι πρόνοιαν.

τούτου δʼ ὑπάρχοντος αὖ τὰ τούτοις ἐφεξῆς ἡμῖν λεκτέον, τίνι τῶν ζῴων αὐτὸν εἰς ὁμοιότητα ὁ συνιστὰς συνέστησεν. τῶν μὲν οὖν ἐν μέρους εἴδει πεφυκότων μηδενὶ καταξιώσωμεν —ἀτελεῖ γὰρ ἐοικὸς οὐδέν ποτʼ ἂν γένοιτο καλόν—οὗ δʼ ἔστιν τἆλλα ζῷα καθʼ ἓν καὶ κατὰ γένη μόρια, τούτῳ πάντων ὁμοιότατον αὐτὸν εἶναι τιθῶμεν. τὰ γὰρ δὴ νοητὰ ζῷα πάντα ἐκεῖνο ἐν ἑαυτῷ περιλαβὸν ἔχει, καθάπερ ὅδε ὁ

30dÇünkü tanrı onu düşünülür şeylerin en güzeline ve her bakımdan eksiksiz olanına olabildiğince benzetmek isteyerek, tabiatça kendisine akraba olan bütün canlıları içinde taşıyan, görünür, tek bir canlı olarak kurdu.

30d

κόσμος ἡμᾶς ὅσα τε ἄλλα θρέμματα συνέστηκεν ὁρατά.

ΤΙ. τῷ γὰρ τῶν νοουμένων καλλίστῳ καὶ κατὰ πάντα τελέῳ μάλιστα αὐτὸν ὁ θεὸς ὁμοιῶσαι βουληθεὶς ζῷον ἓν ὁρατόν, πάνθʼ ὅσα

31aPeki göğe tek demekle doğru mu söyledik, yoksa çok, hatta sonsuz sayıda demek mi daha doğru olurdu? Tek; tabii örneğine göre yapılmış olacaksa. Çünkü düşünülür canlıların hepsini kuşatan şey, bir başkasıyla birlikte ikinci olamaz; yoksa bu ikisini kuşatan bir başka canlının daha olması gerekirdi, o ikisi de onun parçaları olurdu; o zaman da bu kâinatın o ikisine değil, onları kuşatan o canlıya benzetildiğini söylemek daha doğru olurdu. İşte bu kâinat tekliği bakımından da eksiksiz canlıya benzesin diye, yapıcı ne iki ne de sonsuz sayıda kâinat yaptı; bu gök türünün tek örneği olarak oluştu, şimdi de öyledir, bundan sonra da öyle olacaktır.

31a

αὐτοῦ κατὰ φύσιν συγγενῆ ζῷα ἐντὸς ἔχον ἑαυτοῦ, συνέστησε. πότερον οὖν ὀρθῶς ἕνα οὐρανὸν προσειρήκαμεν, ἢ πολλοὺς καὶ ἀπείρους λέγειν ἦν ὀρθότερον; ἕνα, εἴπερ κατὰ τὸ παράδειγμα δεδημιουργημένος ἔσται. τὸ γὰρ περιέχον πάντα ὁπόσα νοητὰ ζῷα μεθʼ ἑτέρου δεύτερον οὐκ ἄν ποτʼ εἴη· πάλιν γὰρ ἂν ἕτερον εἶναι τὸ περὶ ἐκείνω δέοι ζῷον, οὗ μέρος ἂν εἴτην ἐκείνω, καὶ οὐκ ἂν ἔτι ἐκείνοιν ἀλλʼ ἐκείνῳ τῷ περιέχοντι τόδʼ ἂν ἀφωμοιωμένον λέγοιτο ὀρθότερον. ἵνα

31bOluşan şey bedensel, görünür ve dokunulur olmalıdır. Ateşten ayrı hiçbir şey görünür olamaz; katı bir şey olmadan da hiçbir şey dokunulur olamaz, topraksız da katı bir şey olmaz. Bu yüzden tanrı evrenin bedenini kurmaya başlarken onu ateşten ve topraktan yapmaya koyuldu. Ama iki şeyin bir üçüncüsü olmadan güzelce birleşmesi mümkün değildir; ikisinin arasında onları bir araya getiren bir bağ bulunmalıdır.

31b

οὖν τόδε κατὰ τὴν μόνωσιν ὅμοιον ᾖ τῷ παντελεῖ ζῴῳ, διὰ ταῦτα οὔτε δύο οὔτʼ ἀπείρους ἐποίησεν ὁ ποιῶν κόσμους, ἀλλʼ εἷς ὅδε μονογενὴς οὐρανὸς γεγονὼς ἔστιν καὶ ἔτʼ ἔσται.

σωματοειδὲς δὲ δὴ καὶ ὁρατὸν ἁπτόν τε δεῖ τὸ γενόμενον εἶναι, χωρισθὲν δὲ πυρὸς οὐδὲν ἄν ποτε ὁρατὸν γένοιτο, οὐδὲ ἁπτὸν ἄνευ τινὸς στερεοῦ, στερεὸν δὲ οὐκ ἄνευ γῆς· ὅθεν ἐκ πυρὸς καὶ γῆς τὸ τοῦ παντὸς ἀρχόμενος συνιστάναι σῶμα ὁ θεὸς ἐποίει. δύο δὲ μόνω καλῶς συνίστασθαι τρίτου χωρὶς

31cBağların en güzeli, hem kendisini hem de bağladığı şeyleri olabildiğince bir kılandır; bunu en güzel biçimde gerçekleştirmek de tabiatça orantının işidir.

Çünkü üç sayıdan, ister hacim ister kuvvet olsunlar, ortadaki şöyle olursa: birincinin ortaya oranı ortanın sonuncuya oranına eşitse, yine sonuncunun ortaya oranı ortanın birinciye oranına eşitse, o zaman orta birinci ve sonuncu, sonuncu ile birinci de ikisi birden orta olur; böylece hepsinin zorunlu olarak aynı olduğu ortaya çıkar; birbirlerine göre aynı olunca da hepsi bir olur.

31c

οὐ δυνατόν· δεσμὸν γὰρ ἐν μέσῳ δεῖ τινα ἀμφοῖν συναγωγὸν γίγνεσθαι. δεσμῶν δὲ κάλλιστος ὃς ἂν αὑτὸν καὶ τὰ συνδούμενα ὅτι μάλιστα ἓν ποιῇ, τοῦτο δὲ πέφυκεν ἀναλογία κάλλιστα ἀποτελεῖν.

ΤΙ. ὁπόταν γὰρ ἀριθμῶν τριῶν εἴτε ὄγκων

32aEvrenin bedeni derinliği olmayan bir düzlem olarak oluşacak olsaydı, tek bir orta hem yanındakileri hem de kendisini bağlamaya yeterdi; ama onun katı olması gerekiyordu; katıları ise hiçbir zaman tek bir orta değil, her zaman iki orta birbirine uydurur.

32a

εἴτε δυνάμεων ὡντινωνοῦν ᾖ τὸ μέσον, ὅτιπερ τὸ πρῶτον πρὸς αὐτό, τοῦτο αὐτὸ πρὸς τὸ ἔσχατον, καὶ πάλιν αὖθις, ὅτι τὸ ἔσχατον πρὸς τὸ μέσον, τὸ μέσον πρὸς τὸ πρῶτον, τότε τὸ μέσον μὲν πρῶτον καὶ ἔσχατον γιγνόμενον, τὸ δʼ ἔσχατον καὶ τὸ πρῶτον αὖ μέσα ἀμφότερα, πάνθʼ οὕτως ἐξ ἀνάγκης τὰ αὐτὰ εἶναι συμβήσεται, τὰ αὐτὰ δὲ γενόμενα ἀλλήλοις ἓν πάντα ἔσται. εἰ μὲν οὖν ἐπίπεδον μέν, βάθος δὲ μηδὲν ἔχον ἔδει γίγνεσθαι τὸ τοῦ παντὸς σῶμα, μία μεσότης ἂν ἐξήρκει

32bBu yüzden tanrı ateşle toprağın ortasına su ile havayı koydu ve onları birbirine olabildiğince aynı oranda yaptı: ateşin havaya oranı neyse havanın suya oranı o, havanın suya oranı neyse suyun toprağa oranı o olacak şekilde. Böylece görünür ve dokunulur göğü bağlayıp kurdu. İşte bu yüzden kâinatın bedeni bu türden ve sayıca dört olan bu şeylerden, orantıyla uyum içinde doğdu; bunlardan dostluk da edindi; öyle ki kendi kendisiyle birleşince, onu bağlayandan başka hiçbir şey onu çözemez oldu.

32b

τά τε μεθʼ αὑτῆς συνδεῖν καὶ ἑαυτήν, νῦν δὲ στερεοειδῆ γὰρ αὐτὸν προσῆκεν εἶναι, τὰ δὲ στερεὰ μία μὲν οὐδέποτε, δύο δὲ ἀεὶ μεσότητες συναρμόττουσιν· οὕτω δὴ πυρός τε καὶ γῆς ὕδωρ ἀέρα τε ὁ θεὸς ἐν μέσῳ θείς, καὶ πρὸς ἄλληλα καθʼ ὅσον ἦν δυνατὸν ἀνὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἀπεργασάμενος, ὅτιπερ πῦρ πρὸς ἀέρα, τοῦτο ἀέρα πρὸς ὕδωρ, καὶ ὅτι ἀὴρ πρὸς ὕδωρ, ὕδωρ πρὸς γῆν, συνέδησεν καὶ συνεστήσατο οὐρανὸν ὁρατὸν καὶ ἁπτόν. καὶ διὰ ταῦτα ἔκ τε δὴ τούτων τοιούτων

32cKâinatın yapısı bu dördünün her birini bütünüyle içine aldı. Çünkü kurucu onu bütün ateşten, bütün sudan, havadan ve topraktan kurdu; dışarıda hiçbirinin ne bir parçasını ne de bir gücünü bıraktı. Bunu şu düşüncelerle yaptı: önce, canlı olabildiğince bir bütün ve eksiksiz parçalardan oluşmuş eksiksiz bir canlı olsun; sonra tek olsun, çünkü buna benzer başka bir şeyin yapılabileceği hiçbir şey artakalmamıştı; bir de yaşlanmasın ve hastalanmasın. Çünkü sıcağın, soğuğun ve güçlü etkileri olan her şeyin, birleşik bir bedeni dışarıdan kuşatıp vakitsiz saldırdıklarında onu çözdüğünü, hastalık ve yaşlılık getirip eritip bitirdiğini biliyordu.

32c

καὶ τὸν ἀριθμὸν τεττάρων τὸ τοῦ κόσμου σῶμα ἐγεννήθη διʼ ἀναλογίας ὁμολογῆσαν, φιλίαν τε ἔσχεν ἐκ τούτων, ὥστε εἰς ταὐτὸν αὑτῷ συνελθὸν ἄλυτον ὑπό του ἄλλου πλὴν ὑπὸ τοῦ συνδήσαντος γενέσθαι.

τῶν δὲ δὴ τεττάρων ἓν ὅλον ἕκαστον εἴληφεν ἡ τοῦ κόσμου σύστασις. ἐκ γὰρ πυρὸς παντὸς ὕδατός τε καὶ ἀέρος καὶ γῆς συνέστησεν αὐτὸν ὁ συνιστάς, μέρος οὐδὲν οὐδενὸς οὐδὲ δύναμιν ἔξωθεν ὑπολιπών, τάδε διανοηθείς,

32d

πρῶτον μὲν ἵνα ὅλον ὅτι μάλιστα ζῷον τέλεον ἐκ τελέων

33aİşte bu sebeple ve bu hesapla onu, bütün bütünlerden oluşmuş, eksiksiz, yaşlanmaz ve hastalanmaz tek bir bütün olarak yaptı.

33a

τῶν μερῶν εἴη,

ΤΙ. πρὸς δὲ τούτοις ἕν, ἅτε οὐχ ὑπολελειμμένων ἐξ ὧν ἄλλο τοιοῦτον γένοιτʼ ἄν, ἔτι δὲ ἵνʼ ἀγήρων καὶ ἄνοσον ᾖ, κατανοῶν ὡς συστάτῳ σώματι θερμὰ καὶ ψυχρὰ καὶ πάνθʼ ὅσα δυνάμεις ἰσχυρὰς ἔχει περιιστάμενα ἔξωθεν καὶ προσπίπτοντα ἀκαίρως λύει καὶ νόσους γῆράς τε ἐπάγοντα φθίνειν ποιεῖ. διὰ δὴ τὴν αἰτίαν καὶ τὸν λογισμὸν τόνδε ἕνα ὅλον ὅλων ἐξ ἁπάντων τέλεον καὶ ἀγήρων καὶ ἄνοσον

33bOna yaraşan ve kendisine akraba olan bir şekil verdi. Bütün canlıları kendi içinde kuşatacak olan bir canlıya yaraşan şekil, bütün şekilleri kendi içinde kuşatan şekil olmalıydı. Bu yüzden onu bir küre gibi, merkezden her yöne uçlara eşit uzaklıkta, yuvarlak olarak tornada çevirdi; bu, şekillerin en eksiksizi ve kendisine en çok benzeyenidir; çünkü benzerin benzemezden kat kat güzel olduğunu düşündü. Dış yüzeyini de birçok sebeple her yanda pürüzsüz olarak özenle işledi.

33b

αὐτὸν ἐτεκτήνατο. σχῆμα δὲ ἔδωκεν αὐτῷ τὸ πρέπον καὶ τὸ συγγενές. τῷ δὲ τὰ πάντα ἐν αὑτῷ ζῷα περιέχειν μέλλοντι ζῴῳ πρέπον ἂν εἴη σχῆμα τὸ περιειληφὸς ἐν αὑτῷ πάντα ὁπόσα σχήματα· διὸ καὶ σφαιροειδές, ἐκ μέσου πάντῃ πρὸς τὰς τελευτὰς ἴσον ἀπέχον, κυκλοτερὲς αὐτὸ ἐτορνεύσατο, πάντων τελεώτατον ὁμοιότατόν τε αὐτὸ ἑαυτῷ σχημάτων, νομίσας μυρίῳ κάλλιον ὅμοιον ἀνομοίου. λεῖον δὲ δὴ κύκλῳ

33cGözlere hiç ihtiyacı yoktu, çünkü dışarıda görülecek hiçbir şey kalmamıştı; kulaklara da yoktu, çünkü işitilecek bir şey de kalmamıştı. Çevresinde soluk almayı gerektiren bir hava da yoktu; besinini içeri alacağı, önceden sindirdiğini dışarı atacağı bir organa da ihtiyacı yoktu. Çünkü ondan hiçbir şey çıkmıyor, ona hiçbir yerden bir şey girmiyordu; zaten dışarıda bir şey yoktu. Kendi eriyişini kendisine besin olarak veren, her şeye kendi içinde ve kendisi tarafından uğrayan, her şeyi de kendi içinde yapan bir şey olarak, tekhnē ile böyle yapılmıştı.

33c

πᾶν ἔξωθεν αὐτὸ ἀπηκριβοῦτο πολλῶν χάριν. ὀμμάτων τε γὰρ ἐπεδεῖτο οὐδέν, ὁρατὸν γὰρ οὐδὲν ὑπελείπετο ἔξωθεν, οὐδʼ ἀκοῆς, οὐδὲ γὰρ ἀκουστόν· πνεῦμά τε οὐκ ἦν περιεστὸς δεόμενον ἀναπνοῆς, οὐδʼ αὖ τινος ἐπιδεὲς ἦν ὀργάνου σχεῖν ᾧ τὴν μὲν εἰς ἑαυτὸ τροφὴν δέξοιτο, τὴν δὲ πρότερον ἐξικμασμένην ἀποπέμψοι πάλιν. ἀπῄει τε γὰρ οὐδὲν οὐδὲ προσῄειν αὐτῷ ποθεν—οὐδὲ γὰρ ἦν—αὐτὸ γὰρ ἑαυτῷ τροφὴν τὴν ἑαυτοῦ φθίσιν παρέχον καὶ πάντα ἐν ἑαυτῷ καὶ ὑφʼ

33dÇünkü onu bir araya getiren, kendine yeten bir şeyin başkalarına muhtaç olandan daha iyi olacağını düşündü. Ne bir şey tutmaya ne de birini savuşturmaya ihtiyacı olduğu için ona boş yere eller takmayı gerekli görmedi; ayaklar da, genel olarak yürümeye hizmet eden hiçbir şey de takmadı.

33d

ἑαυτοῦ πάσχον καὶ δρῶν ἐκ τέχνης γέγονεν· ἡγήσατο γὰρ αὐτὸ ὁ συνθεὶς αὔταρκες ὂν ἄμεινον ἔσεσθαι μᾶλλον ἢ προσδεὲς ἄλλων. χειρῶν δέ, αἷς οὔτε λαβεῖν οὔτε αὖ τινα ἀμύνασθαι χρεία τις ἦν, μάτην οὐκ ᾤετο δεῖν αὐτῷ προσάπτειν, οὐδὲ ποδῶν οὐδὲ ὅλως τῆς περὶ τὴν βάσιν

34aOna bedenine özgü olan hareketi, yedi hareketten nous'a ve phronēsis'e en yakın olanını verdi. Bu yüzden onu aynı yerde, aynı biçimde, kendi içinde döndürerek daire çizen bir hareketle hareket ettirdi; öteki altı hareketin hepsini ondan aldı ve onu bunların sapmalarından uzak tuttu. Bu dönüş için ayağa hiç ihtiyacı olmadığından onu bacaksız ve ayaksız olarak doğurdu.

İşte hep var olan tanrı, bir gün var olacak tanrı hakkında bütün bu hesabı yaparak onun bedenini pürüzsüz, her yanı düzgün, merkezden her yöne eşit, bir bütün ve eksiksiz bedenlerden oluşmuş eksiksiz bir beden olarak yaptı.

34a

ὑπηρεσίας.

ΤΙ. κίνησιν γὰρ ἀπένειμεν αὐτῷ τὴν τοῦ σώματος οἰκείαν, τῶν ἑπτὰ τὴν περὶ νοῦν καὶ φρόνησιν μάλιστα οὖσαν· διὸ δὴ κατὰ ταὐτὰ ἐν τῷ αὐτῷ καὶ ἐν ἑαυτῷ περιαγαγὼν αὐτὸ ἐποίησε κύκλῳ κινεῖσθαι στρεφόμενον, τὰς δὲ ἓξ ἁπάσας κινήσεις ἀφεῖλεν καὶ ἀπλανὲς ἀπηργάσατο ἐκείνων. ἐπὶ δὲ τὴν περίοδον ταύτην ἅτʼ οὐδὲν ποδῶν δέον ἀσκελὲς καὶ ἄπουν αὐτὸ ἐγέννησεν.

οὗτος δὴ πᾶς ὄντος ἀεὶ λογισμὸς θεοῦ περὶ τὸν ποτὲ

34bPsykhē'yi onun ortasına koyup bütününe yaydı, hatta bedeni dışarıdan da onunla sardı. Böylece daire içinde dönen bir daire olarak tek, biricik ve yalnız bir gök kurdu: aretē'si sayesinde kendi kendisiyle beraber olabilen, hiçbir başkasına ihtiyaç duymayan, kendi kendisinin yeterince tanıdığı ve dostu olan bir gök. Bütün bunlar yüzünden onu mesut bir tanrı olarak doğurdu.

Psykhē'yi biz şimdi bedenden sonra anlatmaya giriştik diye, tanrı da onu bedenden daha genç olarak tasarlamış değildir; çünkü ikisini bir araya getirdikten sonra daha yaşlının daha genç olan tarafından yönetilmesine izin vermezdi.

34b

ἐσόμενον θεὸν λογισθεὶς λεῖον καὶ ὁμαλὸν πανταχῇ τε ἐκ μέσου ἴσον καὶ ὅλον καὶ τέλεον ἐκ τελέων σωμάτων σῶμα ἐποίησεν· ψυχὴν δὲ εἰς τὸ μέσον αὐτοῦ θεὶς διὰ παντός τε ἔτεινεν καὶ ἔτι ἔξωθεν τὸ σῶμα αὐτῇ περιεκάλυψεν, καὶ κύκλῳ δὴ κύκλον στρεφόμενον οὐρανὸν ἕνα μόνον ἔρημον κατέστησεν, διʼ ἀρετὴν δὲ αὐτὸν αὑτῷ δυνάμενον συγγίγνεσθαι καὶ οὐδενὸς ἑτέρου προσδεόμενον, γνώριμον δὲ καὶ φίλον ἱκανῶς αὐτὸν αὑτῷ. διὰ πάντα δὴ ταῦτα εὐδαίμονα θεὸν αὐτὸν ἐγεννήσατο.

τὴν δὲ δὴ ψυχὴν οὐχ ὡς νῦν ὑστέραν ἐπιχειροῦμεν λέγειν,

34cAma biz tesadüfe ve gelişigüzelliğe fazlasıyla bağlı olduğumuz için, konuşurken de bir bakıma böyle konuşuyoruz. Tanrı ise psykhē'yi hem oluşça hem aretē'ce bedenden önce ve daha yaşlı olarak, yönetilecek olan bedene hükmedecek bir efendi olarak, şu şeylerden ve şu şekilde kurdu.

34c

οὕτως ἐμηχανήσατο καὶ ὁ θεὸς νεωτέραν—οὐ γὰρ ἂν ἄρχεσθαι πρεσβύτερον ὑπὸ νεωτέρου συνέρξας εἴασεν—ἀλλά πως ἡμεῖς πολὺ μετέχοντες τοῦ προστυχόντος τε καὶ εἰκῇ ταύτῃ πῃ καὶ λέγομεν, ὁ δὲ καὶ γενέσει καὶ ἀρετῇ προτέραν καὶ πρεσβυτέραν ψυχὴν σώματος ὡς δεσπότιν καὶ ἄρξουσαν ἀρξομένου

35aBölünmez ve hep aynı hâlde olan ousia ile bedenlerde oluşan bölünebilir ousia'dan, ikisinin ortasında, ikisinden üçüncü bir ousia eidosu karıştırdı. Aynı şekilde Aynı'nın tabiatından ve Başka'nın tabiatından da bir şey kurdu ve onu bunların bölünmez olanıyla bedenlerdeki bölünebilir olanının ortasına yerleştirdi. Sonra bu üç şeyi alıp hepsini tek bir idea'da birleştirdi; karışmaya pek yanaşmayan Başka'nın tabiatını zorla Aynı'ya uydurarak.

35a

συνεστήσατο ἐκ τῶνδέ τε καὶ τοιῷδε τρόπῳ.

ΤΙ. τῆς ἀμερίστου καὶ ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ ἐχούσης οὐσίας καὶ τῆς αὖ περὶ τὰ σώματα γιγνομένης μεριστῆς τρίτον ἐξ ἀμφοῖν ἐν μέσῳ συνεκεράσατο οὐσίας εἶδος, τῆς τε ταὐτοῦ φύσεως [αὖ πέρι] καὶ τῆς τοῦ ἑτέρου, καὶ κατὰ ταὐτὰ συνέστησεν ἐν μέσῳ τοῦ τε ἀμεροῦς αὐτῶν καὶ τοῦ κατὰ τὰ σώματα μεριστοῦ· καὶ τρία λαβὼν αὐτὰ ὄντα συνεκεράσατο εἰς μίαν πάντα ἰδέαν, τὴν θατέρου φύσιν δύσμεικτον οὖσαν εἰς ταὐτὸν συναρμόττων βίᾳ.

35bBunları ousia ile karıştırıp üçünden bir şey yapınca, bu bütünü yine gerektiği kadar paya böldü; her pay Aynı'dan, Başka'dan ve ousia'dan karışmıştı. Bölmeye şöyle başladı: önce bütünden bir pay ayırdı; sonra bunun iki katını; üçüncüsünü ikincinin bir buçuk katı, birincinin üç katı olarak; dördüncüsünü ikincinin iki katı; beşincisini üçüncünün üç katı; altıncısını birincinin sekiz katı; yedincisini de birincinin yirmi yedi katı olarak ayırdı.

35b

μειγνὺς δὲ μετὰ τῆς οὐσίας καὶ ἐκ τριῶν ποιησάμενος ἕν, πάλιν ὅλον τοῦτο μοίρας ὅσας προσῆκεν διένειμεν, ἑκάστην δὲ ἔκ τε ταὐτοῦ καὶ θατέρου καὶ τῆς οὐσίας μεμειγμένην. ἤρχετο δὲ διαιρεῖν ὧδε. μίαν ἀφεῖλεν τὸ πρῶτον ἀπὸ παντὸς μοῖραν, μετὰ δὲ ταύτην ἀφῄρει διπλασίαν ταύτης, τὴν δʼ αὖ τρίτην ἡμιολίαν μὲν τῆς δευτέρας, τριπλασίαν δὲ τῆς πρώτης, τετάρτην δὲ τῆς δευτέρας διπλῆν, πέμπτην δὲ τριπλῆν τῆς

35cBundan sonra iki katlı ve üç katlı aralıkları doldurdu: oradan yine paylar kesip bunların aralarına koydu; öyle ki her aralıkta iki orta bulunsun. Bunlardan biri, bir uçtan o ucun belli bir kesri kadar büyük, öteki uçtan da o ucun aynı kesri kadar küçüktü; öteki ise bir uçtan belli bir sayı kadar büyük, öteki uçtan da aynı sayı kadar küçüktü.

35c

τρίτης, τὴν δʼ ἕκτην τῆς πρώτης ὀκταπλασίαν, ἑβδόμην δʼ ἑπτακαιεικοσιπλασίαν τῆς πρώτης·

ΤΙ. μετὰ δὲ ταῦτα συνεπληροῦτο

36aBu bağlarla önceki aralıklarda 3/2, 4/3 ve 9/8 oranında aralıklar oluşunca, 4/3 oranındaki bütün aralıkları 9/8'lik aralıkla doldurdu; her birinden küçük bir parça artakaldı; artakalan bu parçanın aralığı da sayıca 256'nın 243'e oranıydı.

36a

τά τε διπλάσια καὶ τριπλάσια διαστήματα, μοίρας ἔτι ἐκεῖθεν ἀποτέμνων καὶ τιθεὶς εἰς τὸ μεταξὺ τούτων, ὥστε ἐν ἑκάστῳ διαστήματι δύο εἶναι μεσότητας, τὴν μὲν ταὐτῷ μέρει τῶν ἄκρων αὐτῶν ὑπερέχουσαν καὶ ὑπερεχομένην, τὴν δὲ ἴσῳ μὲν κατʼ ἀριθμὸν ὑπερέχουσαν, ἴσῳ δὲ ὑπερεχομένην. ἡμιολίων δὲ διαστάσεων καὶ ἐπιτρίτων καὶ ἐπογδόων γενομένων ἐκ τούτων τῶν δεσμῶν ἐν ταῖς πρόσθεν διαστάσεσιν,

36bBöylece bu payları kestiği karışımın artık hepsini harcamıştı. Sonra bütün bu yapıyı boyuna ikiye yarıp iki şeridi ortalarından bir Χ harfi gibi üst üste koydu; her birini bir daire biçiminde büküp uçlarını, kesiştikleri noktanın karşısında hem kendi kendileriyle hem birbirleriyle birleştirdi; onları aynı yerde aynı biçimde dönen hareketle kuşattı; dairelerden birini dışta, ötekini içte yaptı.

36b

τῷ τοῦ ἐπογδόου διαστήματι τὰ ἐπίτριτα πάντα συνεπληροῦτο, λείπων αὐτῶν ἑκάστου μόριον, τῆς τοῦ μορίου ταύτης διαστάσεως λειφθείσης ἀριθμοῦ πρὸς ἀριθμὸν ἐχούσης τοὺς ὅρους ἓξ καὶ πεντήκοντα καὶ διακοσίων πρὸς τρία καὶ τετταράκοντα καὶ διακόσια. καὶ δὴ καὶ τὸ μειχθέν, ἐξ οὗ ταῦτα κατέτεμνεν, οὕτως ἤδη πᾶν κατανηλώκει. ταύτην οὖν τὴν σύστασιν πᾶσαν διπλῆν κατὰ μῆκος σχίσας, μέσην πρὸς μέσην ἑκατέραν ἀλλήλαις οἷον χεῖ προσβαλὼν κατέκαμψεν

36cDıştaki dolanıma Aynı'nın tabiatının, içtekine Başka'nın tabiatının dolanımı adını verdi. Aynı'nınkini kenar boyunca sağa doğru, Başka'nınkini köşegen boyunca sola doğru döndürdü; üstünlüğü de Aynı'nın ve benzerin dönüşüne verdi.

36c

εἰς ἓν κύκλῳ, συνάψας αὑταῖς τε καὶ ἀλλήλαις ἐν τῷ καταντικρὺ τῆς προσβολῆς, καὶ τῇ κατὰ ταὐτὰ ἐν ταὐτῷ περιαγομένῃ κινήσει πέριξ αὐτὰς ἔλαβεν, καὶ τὸν μὲν ἔξω, τὸν δʼ ἐντὸς ἐποιεῖτο τῶν κύκλων. τὴν μὲν οὖν ἔξω φορὰν ἐπεφήμισεν εἶναι τῆς ταὐτοῦ φύσεως, τὴν δʼ ἐντὸς τῆς θατέρου. τὴν μὲν δὴ ταὐτοῦ κατὰ πλευρὰν ἐπὶ δεξιὰ περιήγαγεν, τὴν δὲ θατέρου κατὰ διάμετρον ἐπʼ ἀριστερά, κράτος δʼ ἔδωκεν τῇ

36dÇünkü onu tek ve bölünmemiş bıraktı; içtekini ise altı yerden bölerek eşit olmayan yedi daire yaptı; bunlar iki katlı ve üç katlı aralıklara göreydi, her birinden üçer tane vardı. Bu dairelerin birbirine zıt yönlerde gitmesini buyurdu: hızca üçünün aynı, dördünün ise hem birbirine hem de bu üçüne göre farklı, ama belli bir orana göre hareket etmesini.

Psykhē'nin bütün yapısı kurucunun gönlüne göre tamamlanınca, bundan sonra bedensel olan her şeyi onun içinde kurdu; ikisinin ortasını birleştirip birbirine uydurdu.

36d

ταὐτοῦ καὶ ὁμοίου περιφορᾷ· μίαν γὰρ αὐτὴν ἄσχιστον εἴασεν, τὴν δʼ ἐντὸς σχίσας ἑξαχῇ ἑπτὰ κύκλους ἀνίσους κατὰ τὴν τοῦ διπλασίου καὶ τριπλασίου διάστασιν ἑκάστην, οὐσῶν ἑκατέρων τριῶν, κατὰ τἀναντία μὲν ἀλλήλοις προσέταξεν ἰέναι τοὺς κύκλους, τάχει δὲ τρεῖς μὲν ὁμοίως, τοὺς δὲ τέτταρας ἀλλήλοις καὶ τοῖς τρισὶν ἀνομοίως, ἐν λόγῳ δὲ φερομένους.

ἐπεὶ δὲ κατὰ νοῦν τῷ συνιστάντι πᾶσα ἡ τῆς ψυχῆς σύστασις ἐγεγένητο, μετὰ τοῦτο πᾶν τὸ σωματοειδὲς ἐντὸς

36ePsykhē merkezden en dıştaki göğe kadar her yana dokundu, onu dışarıdan bir daireyle sardı ve kendi içinde dönerek, bütün zaman boyunca durmaksızın ve akıllıca süren bir hayatın ilahi başlangıcını başlattı.

Göğün bedeni görünür olarak oluştu; psykhē'nin kendisi ise görünmezdir, ama hesaptan ve ahenkten pay almıştır; düşünülür ve hep var olan şeylerin en iyisi tarafından oluşturulmuş, oluşanların en iyisidir.

36e

αὐτῆς ἐτεκταίνετο καὶ μέσον μέσῃ συναγαγὼν προσήρμοττεν· ἡ δʼ ἐκ μέσου πρὸς τὸν ἔσχατον οὐρανὸν πάντῃ διαπλακεῖσα κύκλῳ τε αὐτὸν ἔξωθεν περικαλύψασα, αὐτὴ ἐν αὑτῇ στρεφομένη, θείαν ἀρχὴν ἤρξατο ἀπαύστου καὶ ἔμφρονος βίου πρὸς τὸν σύμπαντα χρόνον.

ΤΙ. καὶ τὸ μὲν δὴ σῶμα ὁρατὸν οὐρανοῦ γέγονεν, αὐτὴ δὲ ἀόρατος μέν, λογισμοῦ δὲ μετέχουσα καὶ

37aAynı'nın ve Başka'nın tabiatından ve ousia'dan, bu üç paydan karışmış, orantıyla bölünüp bağlanmış ve kendi üzerine dönen bir şey olduğu için, dağınık ousia'sı olan bir şeye de bölünmez bir şeye de dokunduğunda, kendi bütünü içinde hareket ederek bildirir: o şey hangi şeyle aynı, hangi şeyden başkadır; hem oluşan şeyler arasında hem de hep aynı hâlde olanlara göre, bir şeyin bir başkasına göre tam olarak neye göre, nerede, nasıl ve ne zaman bir şey olduğunu ya da bir şeye uğradığını.

37a

ἁρμονίας ψυχή, τῶν νοητῶν ἀεί τε ὄντων ὑπὸ τοῦ ἀρίστου ἀρίστη γενομένη τῶν γεννηθέντων. ἅτε οὖν ἐκ τῆς ταὐτοῦ καὶ τῆς θατέρου φύσεως ἔκ τε οὐσίας τριῶν τούτων συγκραθεῖσα μοιρῶν, καὶ ἀνὰ λόγον μερισθεῖσα καὶ συνδεθεῖσα, αὐτή τε ἀνακυκλουμένη πρὸς αὑτήν, ὅταν οὐσίαν σκεδαστὴν ἔχοντός τινος ἐφάπτηται καὶ ὅταν ἀμέριστον, λέγει κινουμένη διὰ πάσης ἑαυτῆς ὅτῳ τʼ ἄν τι ταὐτὸν ᾖ καὶ ὅτου ἂν

37bBaşka'ya da Aynı'ya da dair, her iki durumda aynı ölçüde doğru olan bu söz, kendi kendisini hareket ettiren şeyin içinde sessizce ve yankısızca ilerler. Hissedilir olana dair olduğunda ve Başka'nın dairesi dosdoğru ilerleyerek bunu bütün psykhē'ye bildirdiğinde, sağlam ve doğru kanaatler ve inançlar oluşur; ama akılla kavranana dair olduğunda ve Aynı'nın dairesi kolayca dönerek bunları bildirdiğinde, zorunlu olarak nous ve epistēmē meydana gelir.

37b

ἕτερον, πρὸς ὅτι τε μάλιστα καὶ ὅπῃ καὶ ὅπως καὶ ὁπότε συμβαίνει κατὰ τὰ γιγνόμενά τε πρὸς ἕκαστον ἕκαστα εἶναι καὶ πάσχειν καὶ πρὸς τὰ κατὰ ταὐτὰ ἔχοντα ἀεί. λόγος δὲ ὁ κατὰ ταὐτὸν ἀληθὴς γιγνόμενος περί τε θάτερον ὂν καὶ περὶ τὸ ταὐτόν, ἐν τῷ κινουμένῳ ὑφʼ αὑτοῦ φερόμενος ἄνευ φθόγγου καὶ ἠχῆς, ὅταν μὲν περὶ τὸ αἰσθητὸν γίγνηται καὶ ὁ τοῦ θατέρου κύκλος ὀρθὸς ἰὼν εἰς πᾶσαν αὐτοῦ τὴν ψυχὴν διαγγείλῃ, δόξαι καὶ πίστεις γίγνονται βέβαιοι καὶ ἀληθεῖς,

37cBu ikisinin, varlıklar arasında içinde oluştuğu şeye psykhē'den başka bir ad veren, gerçek olan dışında her şeyi söylemiş olur.

Onu doğuran baba, ezelî tanrıların bir tasviri olarak oluşan bu şeyin hareket edip yaşadığını görünce sevindi; hoşnutluğundan onu örneğine daha da çok benzetmeyi düşündü.

37c

ὅταν δὲ αὖ περὶ τὸ λογιστικὸν ᾖ καὶ ὁ τοῦ ταὐτοῦ κύκλος εὔτροχος ὢν αὐτὰ μηνύσῃ, νοῦς ἐπιστήμη τε ἐξ ἀνάγκης ἀποτελεῖται· τούτω δὲ ἐν ᾧ τῶν ὄντων ἐγγίγνεσθον, ἄν ποτέ τις αὐτὸ ἄλλο πλὴν ψυχὴν εἴπῃ, πᾶν μᾶλλον ἢ τἀληθὲς ἐρεῖ.

ὡς δὲ κινηθὲν αὐτὸ καὶ ζῶν ἐνόησεν τῶν ἀιδίων θεῶν γεγονὸς ἄγαλμα ὁ γεννήσας πατήρ, ἠγάσθη τε καὶ εὐφρανθεὶς ἔτι δὴ μᾶλλον ὅμοιον πρὸς τὸ παράδειγμα ἐπενόησεν ἀπεργάσασθαι.

37dÖrnek ezelî bir canlı olduğuna göre, bu evreni de elinden geldiğince öyle yapmaya girişti. Ama o canlının tabiatı aiōna aitti ve bunu oluşmuş bir şeye tamamen yakıştırmak mümkün değildi. Bu yüzden aiōn'un hareketli bir suretini yapmayı düşündü: göğü düzenlerken, birlik içinde kalan aiōn'un sayıya göre ilerleyen ebedî bir suretini yaptı; zaman dediğimiz şey işte budur.

37d

καθάπερ οὖν αὐτὸ τυγχάνει ζῷον ἀίδιον ὄν, καὶ τόδε τὸ πᾶν οὕτως εἰς δύναμιν ἐπεχείρησε τοιοῦτον ἀποτελεῖν. ἡ μὲν οὖν τοῦ ζῴου φύσις ἐτύγχανεν οὖσα αἰώνιος, καὶ τοῦτο μὲν δὴ τῷ γεννητῷ παντελῶς προσάπτειν οὐκ ἦν δυνατόν· εἰκὼ δʼ ἐπενόει κινητόν τινα αἰῶνος ποιῆσαι, καὶ διακοσμῶν ἅμα οὐρανὸν ποιεῖ μένοντος αἰῶνος ἐν ἑνὶ κατʼ ἀριθμὸν ἰοῦσαν αἰώνιον εἰκόνα, τοῦτον ὃν δὴ χρόνον ὠνομάκαμεν.

37eÇünkü gök oluşmadan önce var olmayan günleri, geceleri, ayları ve yılları o zaman, gökle birlikte kurulurken oluşturdu. Bunların hepsi zamanın parçalarıdır; "idi" ve "olacak" da zamanın oluşmuş biçimleridir; farkında olmadan bunları yanlış olarak ezelî ousia'ya da yükleriz. Çünkü onun için "idi, vardır ve olacak" deriz; oysa gerçeğe uygun söze göre ona yalnızca "vardır" yakışır; "idi" ve "olacak" ise zaman içinde ilerleyen oluş için söylenmelidir.

37e

ἡμέρας γὰρ καὶ νύκτας καὶ μῆνας καὶ ἐνιαυτούς, οὐκ ὄντας πρὶν οὐρανὸν γενέσθαι, τότε ἅμα ἐκείνῳ συνισταμένῳ τὴν γένεσιν αὐτῶν μηχανᾶται· ταῦτα δὲ πάντα μέρη χρόνου, καὶ τό τʼ ἦν τό τʼ ἔσται χρόνου γεγονότα εἴδη, ἃ δὴ φέροντες λανθάνομεν ἐπὶ τὴν ἀίδιον οὐσίαν οὐκ ὀρθῶς.

ΤΙ. λέγομεν γὰρ δὴ ὡς ἦν ἔστιν τε καὶ ἔσται, τῇ δὲ τὸ ἔστιν μόνον κατὰ τὸν

38aÇünkü bunlar harekettir; hep aynı hâlde ve hareketsiz olanın ise zamanla daha yaşlı ya da daha genç olması, bir zaman oluşmuş olması, şimdi oluşmuş olması ya da gelecekte olacak olması hiç yakışmaz. Oluşun his içinde sürüklenen şeylere yüklediği hiçbir şey ona yakışmaz; bunlar aiōn'u taklit eden ve sayıya göre dönen zamanın oluşmuş biçimleridir. Bunlara şunları da ekleyelim: "Oluşmuş olan oluşmuştur", "oluşan oluşandır", "oluşacak olan oluşacak olandır", "var olmayan var olmayandır" deriz; bunların hiçbirini kesin bir biçimde söylemiş olmayız.

38a

ἀληθῆ λόγον προσήκει, τὸ δὲ ἦν τό τʼ ἔσται περὶ τὴν ἐν χρόνῳ γένεσιν ἰοῦσαν πρέπει λέγεσθαι—κινήσεις γάρ ἐστον, τὸ δὲ ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ ἔχον ἀκινήτως οὔτε πρεσβύτερον οὔτε νεώτερον προσήκει γίγνεσθαι διὰ χρόνου οὐδὲ γενέσθαι ποτὲ οὐδὲ γεγονέναι νῦν οὐδʼ εἰς αὖθις ἔσεσθαι, τὸ παράπαν τε οὐδὲν ὅσα γένεσις τοῖς ἐν αἰσθήσει φερομένοις προσῆψεν, ἀλλὰ χρόνου ταῦτα αἰῶνα μιμουμένου καὶ κατʼ ἀριθμὸν κυκλουμένου γέγονεν εἴδη—καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τὰ τοιάδε,

38bAma bunları ayrıntısıyla incelemenin belki de şimdi sırası değildir.

Zaman gökle birlikte oluştu ki birlikte doğmuş olarak, bir gün çözülecek olurlarsa birlikte çözülsünler. Ebedî tabiatın örneğine göre de oluştu ki ona elinden geldiğince en çok benzesin.

38b

τό τε γεγονὸς εἶναι γεγονὸς καὶ τὸ γιγνόμενον εἶναι γιγνόμενον, ἔτι τε τὸ γενησόμενον εἶναι γενησόμενον καὶ τὸ μὴ ὂν μὴ ὂν εἶναι, ὧν οὐδὲν ἀκριβὲς λέγομεν. περὶ μὲν οὖν τούτων τάχʼ ἂν οὐκ εἴη καιρὸς πρέπων ἐν τῷ παρόντι διακριβολογεῖσθαι.

χρόνος δʼ οὖν μετʼ οὐρανοῦ γέγονεν, ἵνα ἅμα γεννηθέντες ἅμα καὶ λυθῶσιν, ἄν ποτε λύσις τις αὐτῶν γίγνηται, καὶ κατὰ τὸ παράδειγμα τῆς διαιωνίας φύσεως, ἵνʼ ὡς ὁμοιότατος

38cÇünkü örnek bütün aiōn boyunca vardır; gök ise bütün zaman boyunca, sonuna kadar oluşmuş olan, var olan ve var olacak olandır. İşte tanrının zamanın oluşuna dair böyle bir hesabı ve düşüncesi sonucunda, zaman doğsun diye, Güneş, Ay ve "gezgin" adı verilen beş başka yıldız, zamanın sayılarını belirleyip korumak için oluştu. Tanrı her birinin bedenini yapıp onları Başka'nın dolanımının gittiği yörüngelere yerleştirdi: yedi yörüngeye yedi beden.

38c

αὐτῷ κατὰ δύναμιν ᾖ· τὸ μὲν γὰρ δὴ παράδειγμα πάντα αἰῶνά ἐστιν ὄν, ὁ δʼ αὖ διὰ τέλους τὸν ἅπαντα χρόνον γεγονώς τε καὶ ὢν καὶ ἐσόμενος. ἐξ οὖν λόγου καὶ διανοίας θεοῦ τοιαύτης πρὸς χρόνου γένεσιν, ἵνα γεννηθῇ χρόνος, ἥλιος καὶ σελήνη καὶ πέντε ἄλλα ἄστρα, ἐπίκλην ἔχοντα πλανητά, εἰς διορισμὸν καὶ φυλακὴν ἀριθμῶν χρόνου γέγονεν· σώματα δὲ αὐτῶν ἑκάστων ποιήσας ὁ θεὸς ἔθηκεν εἰς τὰς περιφορὰς ἃς ἡ θατέρου περίοδος ᾔειν, ἑπτὰ οὔσας ὄντα

38dAy'ı yeryüzünün çevresindeki birinci yörüngeye, Güneş'i yeryüzünün üstündeki ikinci yörüngeye koydu; Sabah Yıldızı'nı ve Hermes'e adanmış denen yıldızı da hızca Güneş'le eşit koşan, ama ona zıt bir kuvvet almış yörüngelere yerleştirdi. Bu yüzden Güneş, Hermes'in yıldızı ve Sabah Yıldızı aynı biçimde birbirlerine yetişir ve birbirlerince yetişilirler. Ötekilerini nereye ve hangi sebeplerle yerleştirdiğini biri tek tek anlatmaya kalksa, bu yan konu, uğruna anlatıldığı asıl konudan daha çok iş çıkarır.

38d

ἑπτά, σελήνην μὲν εἰς τὸν περὶ γῆν πρῶτον, ἥλιον δὲ εἰς τὸν δεύτερον ὑπὲρ γῆς, ἑωσφόρον δὲ καὶ τὸν ἱερὸν Ἑρμοῦ λεγόμενον εἰς [τὸν] τάχει μὲν ἰσόδρομον ἡλίῳ κύκλον ἰόντας, τὴν δὲ ἐναντίαν εἰληχότας αὐτῷ δύναμιν· ὅθεν καταλαμβάνουσίν τε καὶ καταλαμβάνονται κατὰ ταὐτὰ ὑπʼ ἀλλήλων ἥλιός τε καὶ ὁ τοῦ Ἑρμοῦ καὶ ἑωσφόρος. τὰ δʼ ἄλλα οἷ δὴ καὶ διʼ ἃς αἰτίας ἱδρύσατο, εἴ τις ἐπεξίοι πάσας, ὁ λόγος

38eBunlar belki ileride, boş vakitte, layık oldukları anlatımı bulur.

Zamanı birlikte meydana getirecek olan şeylerin her biri kendisine uygun yörüngeye varınca, bedenleri psykhē'li bağlarla bağlanıp canlı olarak doğunca ve kendilerine buyrulanı öğrenince, Aynı'nın dolanımının içinden geçen ve onun hükmü altında bulunan, eğik giden Başka'nın dolanımına göre dolanmaya başladılar: kimi daha büyük, kimi daha küçük bir daire çiziyordu; küçük daireyi çizenler daha hızlı, büyüğü çizenler daha yavaş dolanıyordu.

38e

πάρεργος ὢν πλέον ἂν ἔργον ὧν ἕνεκα λέγεται παράσχοι. ταῦτα μὲν οὖν ἴσως τάχʼ ἂν κατὰ σχολὴν ὕστερον τῆς ἀξίας τύχοι διηγήσεως·

ΤΙ. ἐπειδὴ δὲ οὖν εἰς τὴν ἑαυτῷ πρέπουσαν ἕκαστον ἀφίκετο φορὰν τῶν ὅσα ἔδει συναπεργάζεσθαι χρόνον, δεσμοῖς τε ἐμψύχοις σώματα δεθέντα ζῷα ἐγεννήθη τό τε προσταχθὲν ἔμαθεν, κατὰ δὴ τὴν θατέρου φορὰν

39aAynı'nın dolanımı yüzünden en hızlı dolananlar, daha yavaş gidenlere yetiştikleri hâlde onlar tarafından yetişiliyormuş gibi görünüyordu. Çünkü Aynı'nın dolanımı bütün dairelerini, iki zıt yönde birden ilerledikleri için sarmal hâlinde döndürüyor, kendisi en hızlı olduğundan, kendisinden en yavaş uzaklaşanı kendisine en yakın gösteriyordu.

39a

πλαγίαν οὖσαν, διὰ τῆς ταὐτοῦ φορᾶς ἰούσης τε καὶ κρατουμένης, τὸ μὲν μείζονα αὐτῶν, τὸ δʼ ἐλάττω κύκλον ἰόν, θᾶττον μὲν τὰ τὸν ἐλάττω, τὰ δὲ τὸν μείζω βραδύτερον περιῄειν. τῇ δὴ ταὐτοῦ φορᾷ τὰ τάχιστα περιιόντα ὑπὸ τῶν βραδύτερον ἰόντων ἐφαίνετο καταλαμβάνοντα καταλαμβάνεσθαι· πάντας γὰρ τοὺς κύκλους αὐτῶν στρέφουσα ἕλικα διὰ τὸ διχῇ κατὰ

39bYavaşlık ve hız bakımından birbirlerine göre apaçık bir ölçü olsun ve sekiz dolanımın hareketleri ona göre ilerlesin diye, tanrı yeryüzünden itibaren ikinci yörüngede bir ışık yaktı; ona şimdi Güneş diyoruz. Bunu, bütün göğe olabildiğince ışık saçsın, payına düşen canlılar da Aynı'nın ve benzerin dolanımından öğrenerek sayıdan pay alsınlar diye yaptı.

39b

τὰ ἐναντία ἅμα προϊέναι τὸ βραδύτατα ἀπιὸν ἀφʼ αὑτῆς οὔσης ταχίστης ἐγγύτατα ἀπέφαινεν. ἵνα δʼ εἴη μέτρον ἐναργές τι πρὸς ἄλληλα βραδυτῆτι καὶ τάχει καὶ τὰ περὶ τὰς ὀκτὼ φορὰς πορεύοιτο, φῶς ὁ θεὸς ἀνῆψεν ἐν τῇ πρὸς γῆν δευτέρᾳ τῶν περιόδων, ὃ δὴ νῦν κεκλήκαμεν ἥλιον, ἵνα ὅτι μάλιστα εἰς ἅπαντα φαίνοι τὸν οὐρανὸν μετάσχοι τε ἀριθμοῦ τὰ ζῷα ὅσοις ἦν προσῆκον, μαθόντα παρὰ τῆς ταὐτοῦ καὶ ὁμοίου

39cGece ve gündüz, yani tek ve en akıllıca dönüşün dolanımı, böyle ve bu sebeplerle oluştu. Ay kendi dairesini dolanıp Güneş'e yetiştiğinde bir ay, Güneş kendi dairesini dolandığında bir yıl olur. Ötekilerin dolanımlarını ise insanlar, çoğunluğun içinden pek az kişi dışında, fark etmemişlerdir; onlara ad vermezler, sayılarla inceleyip birbirlerine göre ölçmezler. Öyle ki bu yıldızların sayısız çoklukta ve şaşırtıcı biçimde çeşitlenmiş gezinmelerinin zaman olduğunu, neredeyse bilmezler.

39c

περιφορᾶς. νὺξ μὲν οὖν ἡμέρα τε γέγονεν οὕτως καὶ διὰ ταῦτα, ἡ τῆς μιᾶς καὶ φρονιμωτάτης κυκλήσεως περίοδος· μεὶς δὲ ἐπειδὰν σελήνη περιελθοῦσα τὸν ἑαυτῆς κύκλον ἥλιον ἐπικαταλάβῃ, ἐνιαυτὸς δὲ ὁπόταν ἥλιος τὸν ἑαυτοῦ περιέλθῃ κύκλον. τῶν δʼ ἄλλων τὰς περιόδους οὐκ ἐννενοηκότες ἄνθρωποι, πλὴν ὀλίγοι τῶν πολλῶν, οὔτε ὀνομάζουσιν οὔτε πρὸς ἄλληλα συμμετροῦνται σκοποῦντες ἀριθμοῖς, ὥστε ὡς ἔπος

39dYine de şunu anlamak mümkündür: zamanın eksiksiz sayısı eksiksiz yılı, sekiz dolanımın hepsinin birbirine göre hızları tamamlanıp Aynı ve benzer biçimde gidenin dairesiyle ölçüldüğünde, hepsi birlikte başlangıç noktalarına vardığında doldurur. İşte bu şekilde ve bu sebeple, yıldızlardan gök boyunca ilerleyip dönüşler yapanlar doğdu; bu kâinat eksiksiz ve düşünülür canlıya, ebedî tabiatı taklit etmesi bakımından olabildiğince benzesin diye.

39d

εἰπεῖν οὐκ ἴσασιν χρόνον ὄντα τὰς τούτων πλάνας, πλήθει μὲν ἀμηχάνῳ χρωμένας, πεποικιλμένας δὲ θαυμαστῶς· ἔστιν δʼ ὅμως οὐδὲν ἧττον κατανοῆσαι δυνατὸν ὡς ὅ γε τέλεος ἀριθμὸς χρόνου τὸν τέλεον ἐνιαυτὸν πληροῖ τότε, ὅταν ἁπασῶν τῶν ὀκτὼ περιόδων τὰ πρὸς ἄλληλα συμπερανθέντα τάχη σχῇ κεφαλὴν τῷ τοῦ ταὐτοῦ καὶ ὁμοίως ἰόντος ἀναμετρηθέντα κύκλῳ. κατὰ ταῦτα δὴ καὶ τούτων ἕνεκα ἐγεννήθη τῶν ἄστρων ὅσα διʼ οὐρανοῦ πορευόμενα ἔσχεν τροπάς, ἵνα τόδε

39eZamanın oluşuna kadar geri kalan her şey, benzetildiği şeye benzer biçimde yapılmıştı; ama bütün canlıları henüz oluşmuş olarak kendi içinde kuşatmadığı için bu bakımdan ona hâlâ benzemiyordu. Tanrı geri kalan bu kısmı da örneğin tabiatından kalıp çıkararak tamamladı. Nous, asıl canlıda bulunan idea'ların ne türden ve ne kadar olduklarını nasıl görüyorsa, bu kâinatın da o türden ve o kadar idea'ya sahip olması gerektiğini düşündü.

Bunlar dört tanedir: biri tanrıların gökteki soyu, ikincisi kanatlı ve havada gezen soy, üçüncüsü suda yaşayan tür, dördüncüsü de yürüyen ve karada yaşayan tür.

39e

ὡς ὁμοιότατον ᾖ τῷ τελέῳ καὶ νοητῷ ζῴῳ πρὸς τὴν τῆς διαιωνίας μίμησιν φύσεως.

καὶ τὰ μὲν ἄλλα ἤδη μέχρι χρόνου γενέσεως ἀπείργαστο εἰς ὁμοιότητα ᾧπερ ἀπεικάζετο, τὸ δὲ μήπω τὰ πάντα ζῷα ἐντὸς αὑτοῦ γεγενημένα περιειληφέναι, ταύτῃ ἔτι εἶχεν ἀνομοίως. τοῦτο δὴ τὸ κατάλοιπον ἀπηργάζετο αὐτοῦ πρὸς τὴν τοῦ παραδείγματος ἀποτυπούμενος φύσιν. ᾗπερ οὖν νοῦς ἐνούσας ἰδέας τῷ ὃ ἔστιν ζῷον, οἷαί τε ἔνεισι καὶ ὅσαι, καθορᾷ, τοιαύτας καὶ τοσαύτας διενοήθη δεῖν καὶ τόδε σχεῖν.

ΤΙ. εἰσὶν δὴ τέτταρες, μία μὲν οὐράνιον θεῶν γένος, ἄλλη δὲ

40aİlahi olanın idea'sını çoğunlukla ateşten yaptı ki görülmesi en parlak ve en güzel olsun; evrene benzeterek onu yusyuvarlak yaptı; onu en üstün olanın phronēsis'ine yerleştirip ona eşlik ettirdi; bütün göğün çevresine dağıttı ki gök, her yanı işlenmiş gerçek bir süs (kosmos) olsun. Her birine iki hareket verdi: biri aynı yerde aynı biçimde dönmeydi, çünkü hep aynı şeyler hakkında aynı şeyleri düşünür; öteki ileriye doğru hareketti, çünkü Aynı'nın ve benzerin dolanımının hükmü altındadır. Öteki beş hareket bakımından ise hareketsiz ve sabit kaldı ki her biri olabildiğince en iyi olsun.

40a

πτηνὸν καὶ ἀεροπόρον, τρίτη δὲ ἔνυδρον εἶδος, πεζὸν δὲ καὶ χερσαῖον τέταρτον. τοῦ μὲν οὖν θείου τὴν πλείστην ἰδέαν ἐκ πυρὸς ἀπηργάζετο, ὅπως ὅτι λαμπρότατον ἰδεῖν τε κάλλιστον εἴη, τῷ δὲ παντὶ προσεικάζων εὔκυκλον ἐποίει, τίθησίν τε εἰς τὴν τοῦ κρατίστου φρόνησιν ἐκείνῳ συνεπόμενον, νείμας περὶ πάντα κύκλῳ τὸν οὐρανόν, κόσμον ἀληθινὸν αὐτῷ πεποικιλμένον εἶναι καθʼ ὅλον. κινήσεις δὲ δύο προσῆψεν ἑκάστῳ, τὴν μὲν ἐν ταὐτῷ κατὰ ταὐτά, περὶ τῶν αὐτῶν ἀεὶ

40bİlahi ve ezelî canlılar olarak aynı yerde aynı biçimde dönüp hep yerinde kalan, gezinmeyen yıldızlar bu sebeple oluştu; dönüşler yapan ve az önce söylendiği gibi gezinen yıldızlar ise onlara göre oluştu.

Toprağı, bizim besleyicimizi, evrenin içinden uzanan eksenin çevresine sarılmış olarak, gecenin ve gündüzün bekçisi ve yapıcısı, gök içinde oluşmuş tanrıların ilki ve en yaşlısı olarak tasarladı.

40b

τὰ αὐτὰ ἑαυτῷ διανοουμένῳ, τὴν δὲ εἰς τὸ πρόσθεν, ὑπὸ τῆς ταὐτοῦ καὶ ὁμοίου περιφορᾶς κρατουμένῳ· τὰς δὲ πέντε κινήσεις ἀκίνητον καὶ ἑστός, ἵνα ὅτι μάλιστα αὐτῶν ἕκαστον γένοιτο ὡς ἄριστον. ἐξ ἧς δὴ τῆς αἰτίας γέγονεν ὅσʼ ἀπλανῆ τῶν ἄστρων ζῷα θεῖα ὄντα καὶ ἀίδια καὶ κατὰ ταὐτὰ ἐν ταὐτῷ στρεφόμενα ἀεὶ μένει· τὰ δὲ τρεπόμενα καὶ πλάνην τοιαύτην ἴσχοντα, καθάπερ ἐν τοῖς πρόσθεν ἐρρήθη, κατʼ ἐκεῖνα γέγονεν. γῆν δὲ τροφὸν μὲν ἡμετέραν, ἰλλομένην δὲ

40cBu tanrıların dans hareketlerini, birbirlerinin yanından geçişlerini, dairelerinin kendi üzerlerine geri dönüşlerini ve ilerleyişlerini; kavuşmalarda tanrılardan hangilerinin buluştuğunu, hangilerinin karşı karşıya geldiğini, hangilerinin hangilerinin arkasında kalıp hangi zamanlarda bizden gizlendiğini, sonra yeniden görünerek hesap yapamayanlara gelecekte olacaklara dair korkular ve işaretler gönderdiğini, bunların görülebilir modelleri olmadan anlatmaya kalkmak boşuna bir zahmet olur.

40c

τὴν περὶ τὸν διὰ παντὸς πόλον τεταμένον, φύλακα καὶ δημιουργὸν νυκτός τε καὶ ἡμέρας ἐμηχανήσατο, πρώτην καὶ πρεσβυτάτην θεῶν ὅσοι ἐντὸς οὐρανοῦ γεγόνασιν. χορείας δὲ τούτων αὐτῶν καὶ παραβολὰς ἀλλήλων, καὶ [περὶ] τὰς τῶν κύκλων πρὸς ἑαυτοὺς ἐπανακυκλήσεις καὶ προχωρήσεις, ἔν τε ταῖς συνάψεσιν ὁποῖοι τῶν θεῶν κατʼ ἀλλήλους γιγνόμενοι καὶ ὅσοι καταντικρύ, μεθʼ οὕστινάς τε ἐπίπροσθεν ἀλλήλοις ἡμῖν τε κατὰ χρόνους οὕστινας ἕκαστοι κατακαλύπτονται καὶ πάλιν ἀναφαινόμενοι φόβους καὶ σημεῖα τῶν

40dBunlar hakkında da, görünür ve doğmuş tanrıların tabiatı hakkında da söylediklerimiz bu kadarıyla yetsin ve burada sona ersin.

Öteki daimōnlara gelince, onların oluşunu söylemek ve bilmek bizi aşar; daha önce bunları söylemiş olanlara inanmalıyız. Kendi söylediklerine göre onlar tanrıların soyundandı ve herhalde kendi atalarını açıkça biliyorlardı. Tanrıların çocuklarına inanmamak imkânsızdır; akla yakın ve zorunlu ispatlar olmadan konuşsalar bile, kendi ailelerine dair şeyler anlattıklarını söyledikleri için âdete uyarak onlara inanmak gerekir.

40d

μετὰ ταῦτα γενησομένων τοῖς οὐ δυναμένοις λογίζεσθαι πέμπουσιν, τὸ λέγειν ἄνευ διʼ ὄψεως τούτων αὖ τῶν μιμημάτων μάταιος ἂν εἴη πόνος· ἀλλὰ ταῦτά τε ἱκανῶς ἡμῖν ταύτῃ καὶ τὰ περὶ θεῶν ὁρατῶν καὶ γεννητῶν εἰρημένα φύσεως ἐχέτω τέλος.

περὶ δὲ τῶν ἄλλων δαιμόνων εἰπεῖν καὶ γνῶναι τὴν γένεσιν μεῖζον ἢ καθʼ ἡμᾶς, πειστέον δὲ τοῖς εἰρηκόσιν ἔμπροσθεν, ἐκγόνοις μὲν θεῶν οὖσιν, ὡς ἔφασαν, σαφῶς δέ που τούς γε αὑτῶν προγόνους εἰδόσιν· ἀδύνατον οὖν θεῶν

40eO hâlde bu tanrıların oluşu, onların anlattığı gibi bizim için de böyle olsun ve böyle anlatılsın. Toprak ile Gök'ün çocukları Okeanos ile Tethys oldu; onların çocukları Phorkys, Kronos, Rhea ve onlarla birlikte olanlar; Kronos ile Rhea'dan Zeus, Hera ve hepsinin kardeşleri diye bildiğimiz bütün tanrılar, sonra da bunların başka torunları.

40e

παισὶν ἀπιστεῖν, καίπερ ἄνευ τε εἰκότων καὶ ἀναγκαίων ἀποδείξεων λέγουσιν, ἀλλʼ ὡς οἰκεῖα φασκόντων ἀπαγγέλλειν ἑπομένους τῷ νόμῳ πιστευτέον.

ΤΙ. οὕτως οὖν κατʼ ἐκείνους ἡμῖν ἡ γένεσις περὶ τούτων τῶν θεῶν ἐχέτω καὶ λεγέσθω. Γῆς τε καὶ Οὐρανοῦ παῖδες Ὠκεανός τε καὶ Τηθὺς ἐγενέσθην, τούτων δὲ Φόρκυς Κρόνος τε καὶ Ῥέα καὶ ὅσοι μετὰ

41aGörünür biçimde dolaşan tanrıların da, istedikleri kadar görünen tanrıların da hepsi oluşunca, bu evreni doğuran onlara şunları söyledi:

Ey tanrıların tanrıları! Ustası ve babası olduğum işler, benim elimle oluştukları için, ben istemedikçe çözülmezler. Bağlanmış olan her şey elbette çözülebilir; ama güzelce uydurulmuş ve iyi durumda olanı çözmek istemek kötü birinin işidir.

41a

τούτων, ἐκ δὲ Κρόνου καὶ Ῥέας Ζεὺς Ἥρα τε καὶ πάντες ὅσους ἴσμεν ἀδελφοὺς λεγομένους αὐτῶν, ἔτι τε τούτων ἄλλους ἐκγόνους· ἐπεὶ δʼ οὖν πάντες ὅσοι τε περιπολοῦσιν φανερῶς καὶ ὅσοι φαίνονται καθʼ ὅσον ἂν ἐθέλωσιν θεοὶ γένεσιν ἔσχον, λέγει πρὸς αὐτοὺς ὁ τόδε τὸ πᾶν γεννήσας τάδε—

θεοὶ θεῶν, ὧν ἐγὼ δημιουργὸς πατήρ τε ἔργων, διʼ ἐμοῦ γενόμενα ἄλυτα ἐμοῦ γε μὴ ἐθέλοντος. τὸ μὲν οὖν δὴ

41bBu yüzden, oluşmuş olduğunuza göre, ölümsüz değilsiniz, büsbütün çözülmez de değilsiniz; ama yine de çözülmeyecek, ölüm payına uğramayacaksınız. Çünkü benim dilemem, doğarken sizi bir arada tutan bağlardan daha büyük ve daha güçlü bir bağ olarak payınıza düştü. Şimdi size söyleyeceğimi öğrenin. Ölümlü soylardan üçü henüz doğmadı. Bunlar doğmazsa gök eksik kalır; çünkü canlıların bütün soylarını kendi içinde barındırmamış olur; oysa yeterince eksiksiz olacaksa barındırmalıdır.

41b

δεθὲν πᾶν λυτόν, τό γε μὴν καλῶς ἁρμοσθὲν καὶ ἔχον εὖ λύειν ἐθέλειν κακοῦ· διʼ ἃ καὶ ἐπείπερ γεγένησθε, ἀθάνατοι μὲν οὐκ ἐστὲ οὐδʼ ἄλυτοι τὸ πάμπαν, οὔτι μὲν δὴ λυθήσεσθέ γε οὐδὲ τεύξεσθε θανάτου μοίρας, τῆς ἐμῆς βουλήσεως μείζονος ἔτι δεσμοῦ καὶ κυριωτέρου λαχόντες ἐκείνων οἷς ὅτʼ ἐγίγνεσθε συνεδεῖσθε. νῦν οὖν ὃ λέγω πρὸς ὑμᾶς ἐνδεικνύμενος, μάθετε. θνητὰ ἔτι γένη λοιπὰ τρία ἀγέννητα· τούτων δὲ μὴ γενομένων οὐρανὸς ἀτελὴς ἔσται· τὰ γὰρ ἅπαντʼ ἐν

41cBunlar benim elimle doğar ve hayattan pay alırlarsa tanrılara eşit olurlar. Ölümlü olsunlar ve bu evren gerçekten bütün olsun diye, siz tabiatınıza uygun olarak canlıları yapmaya koyulun; sizin doğuşunuzda gösterdiğim gücü taklit edin. Onların ölümsüzlerle aynı adı taşıması gereken, ilahi denen, içlerinde her zaman adalete ve size uymak isteyenlere yol gösteren kısmını ben ekip başlatarak size teslim edeceğim.

41c

αὑτῷ γένη ζῴων οὐχ ἕξει, δεῖ δέ, εἰ μέλλει τέλεος ἱκανῶς εἶναι. διʼ ἐμοῦ δὲ ταῦτα γενόμενα καὶ βίου μετασχόντα θεοῖς ἰσάζοιτʼ ἄν· ἵνα οὖν θνητά τε ᾖ τό τε πᾶν τόδε ὄντως ἅπαν ᾖ, τρέπεσθε κατὰ φύσιν ὑμεῖς ἐπὶ τὴν τῶν ζῴων δημιουργίαν, μιμούμενοι τὴν ἐμὴν δύναμιν περὶ τὴν ὑμετέραν γένεσιν. καὶ καθʼ ὅσον μὲν αὐτῶν ἀθανάτοις ὁμώνυμον εἶναι προσήκει, θεῖον λεγόμενον ἡγεμονοῦν τε ἐν αὐτοῖς τῶν ἀεὶ δίκῃ καὶ ὑμῖν ἐθελόντων ἕπεσθαι, σπείρας καὶ ὑπαρξάμενος

41dGeri kalanını siz, ölümsüzün üzerine ölümlüyü dokuyarak yapın: canlıları meydana getirin ve doğurun, besin vererek büyütün, yok olup gittiklerinde de yeniden geri alın.

Bunları söyledi; sonra evrenin psykhē'sini katıp karıştırdığı önceki kaba dönüp, öncekilerden artakalanları oraya döktü ve aşağı yukarı aynı şekilde karıştırdı; ama artık aynı derecede saf değil, ikinci ve üçüncü derecede. Bütünü kurunca onu yıldızlarla aynı sayıda psykhē'ye ayırdı; her birini bir yıldıza dağıttı, onları bir arabaya bindirir gibi bindirip evrenin tabiatını gösterdi ve onlara kaderin kanunlarını bildirdi.

41d

ἐγὼ παραδώσω· τὸ δὲ λοιπὸν ὑμεῖς, ἀθανάτῳ θνητὸν προσυφαίνοντες, ἀπεργάζεσθε ζῷα καὶ γεννᾶτε τροφήν τε διδόντες αὐξάνετε καὶ φθίνοντα πάλιν δέχεσθε.

ταῦτʼ εἶπε, καὶ πάλιν ἐπὶ τὸν πρότερον κρατῆρα, ἐν ᾧ τὴν τοῦ παντὸς ψυχὴν κεραννὺς ἔμισγεν, τὰ τῶν πρόσθεν ὑπόλοιπα κατεχεῖτο μίσγων τρόπον μέν τινα τὸν αὐτόν, ἀκήρατα δὲ οὐκέτι κατὰ ταὐτὰ ὡσαύτως, ἀλλὰ δεύτερα καὶ τρίτα. συστήσας δὲ τὸ πᾶν διεῖλεν ψυχὰς ἰσαρίθμους τοῖς ἄστροις,

41eİlk doğuş hepsi için tek ve belirlenmiş olacaktı ki hiçbiri onun yüzünden geri kalmasın; sonra her biri kendisine uygun zaman araçlarına ekilip canlıların tanrıya en saygılısı olarak doğacaktı. İnsan tabiatı ikili olduğu için de daha üstün olan soy, sonradan erkek diye anılacak soy olacaktı.

41e

ἔνειμέν θʼ ἑκάστην πρὸς ἕκαστον, καὶ ἐμβιβάσας ὡς ἐς ὄχημα τὴν τοῦ παντὸς φύσιν ἔδειξεν, νόμους τε τοὺς εἱμαρμένους εἶπεν αὐταῖς, ὅτι γένεσις πρώτη μὲν ἔσοιτο τεταγμένη μία πᾶσιν, ἵνα μήτις ἐλαττοῖτο ὑπʼ αὐτοῦ, δέοι δὲ σπαρείσας αὐτὰς εἰς τὰ προσήκοντα ἑκάσταις ἕκαστα ὄργανα χρόνων

42aZorunlu olarak bedenlere yerleştirildiklerinde ve bedenlerine kimi şeyler girip kimi şeyler çıktığında, önce hepsinde zorlayıcı etkilerden doğan, onlarla birlikte gelişen tek bir his oluşacaktı; ikincisi, hazla ve acıyla karışık erōs; bunlara ek olarak korku ve thymos, bunlara eşlik eden şeyler ve tabiatça bunlara zıt düşen bütün öteki şeyler.

42a

φῦναι ζῴων τὸ θεοσεβέστατον, διπλῆς δὲ οὔσης τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, τὸ κρεῖττον τοιοῦτον εἴη γένος ὃ καὶ ἔπειτα κεκλήσοιτο ἀνήρ.

ΤΙ. ὁπότε δὴ σώμασιν ἐμφυτευθεῖεν ἐξ ἀνάγκης, καὶ τὸ μὲν προσίοι, τὸ δʼ ἀπίοι τοῦ σώματος αὐτῶν, πρῶτον μὲν αἴσθησιν ἀναγκαῖον εἴη μίαν πᾶσιν ἐκ βιαίων παθημάτων σύμφυτον γίγνεσθαι, δεύτερον δὲ ἡδονῇ καὶ λύπῃ μεμειγμένον ἔρωτα, πρὸς δὲ τούτοις φόβον καὶ θυμὸν ὅσα

42bBunlara hâkim olurlarsa adaletle, onlara yenilirlerse adaletsizlikle yaşayacaklardı. Kendisine ayrılan zamanı iyi yaşayan, yeniden yoldaş yıldızının yurduna gidip orada mesut ve alıştığı bir hayat sürecekti; bunda başarısız olan ise ikinci doğuşunda kadın tabiatına geçecekti.

42b

τε ἑπόμενα αὐτοῖς καὶ ὁπόσα ἐναντίως πέφυκε διεστηκότα· ὧν εἰ μὲν κρατήσοιεν, δίκῃ βιώσοιντο, κρατηθέντες δὲ ἀδικίᾳ. καὶ ὁ μὲν εὖ τὸν προσήκοντα χρόνον βιούς, πάλιν εἰς τὴν τοῦ συννόμου πορευθεὶς οἴκησιν ἄστρου, βίον εὐδαίμονα καὶ συνήθη ἕξοι, σφαλεὶς δὲ τούτων εἰς γυναικὸς φύσιν ἐν τῇ

42cBu durumda da kötülükten vazgeçmezse, nasıl bir kötülüğe saplandıysa o tarzın benzerine göre, hep o türden bir hayvan tabiatına geçecekti. Böyle değişip durarak acılarından kurtulamayacaktı; ta ki kendi içindeki Aynı'nın ve benzerin dolanımına uyup, ateşten, sudan, havadan ve topraktan sonradan üzerine yapışmış o büyük kalabalığı, gürültülü ve logos'tan yoksun yığını logos ile yenerek ilk ve en iyi melekesinin biçimine varıncaya kadar.

42c

δευτέρᾳ γενέσει μεταβαλοῖ· μὴ παυόμενός τε ἐν τούτοις ἔτι κακίας, τρόπον ὃν κακύνοιτο, κατὰ τὴν ὁμοιότητα τῆς τοῦ τρόπου γενέσεως εἴς τινα τοιαύτην ἀεὶ μεταβαλοῖ θήρειον φύσιν, ἀλλάττων τε οὐ πρότερον πόνων λήξοι, πρὶν τῇ ταὐτοῦ καὶ ὁμοίου περιόδῳ τῇ ἐν αὑτῷ συνεπισπώμενος τὸν πολὺν ὄχλον καὶ ὕστερον προσφύντα ἐκ πυρὸς καὶ ὕδατος καὶ ἀέρος

42dBütün bunları onlara kanun olarak koyduktan sonra, her birinin gelecekteki kötülüğünden kendisi sorumlu olmasın diye, kimini toprağa, kimini Ay'a, kimini de öteki zaman araçlarına ekti. Ekimden sonrasını genç tanrılara bıraktı: ölümlü bedenleri biçimlendirmeyi, insan psykhē'sine eklenmesi gereken kalanı ve buna bağlı her şeyi yapıp yönetmeyi, ölümlü canlıyı ellerinden geldiğince güzel ve iyi bir şekilde idare etmeyi; tabii canlı kendi kötülüklerinin sebebi olmadıkça.

42d

καὶ γῆς, θορυβώδη καὶ ἄλογον ὄντα, λόγῳ κρατήσας εἰς τὸ τῆς πρώτης καὶ ἀρίστης ἀφίκοιτο εἶδος ἕξεως. διαθεσμοθετήσας δὲ πάντα αὐτοῖς ταῦτα, ἵνα τῆς ἔπειτα εἴη κακίας ἑκάστων ἀναίτιος, ἔσπειρεν τοὺς μὲν εἰς γῆν, τοὺς δʼ εἰς σελήνην, τοὺς δʼ εἰς τἆλλα ὅσα ὄργανα χρόνου· τὸ δὲ μετὰ τὸν σπόρον τοῖς νέοις παρέδωκεν θεοῖς σώματα πλάττειν θνητά, τό τʼ ἐπίλοιπον, ὅσον ἔτι ἦν ψυχῆς ἀνθρωπίνης δέον

42eBütün bunları düzenleyen tanrı, kendi tabiatına uygun hâlinde kalıyordu.

O böyle kalırken çocukları babalarının buyruğunu anlayıp ona uydular. Ölümlü canlının ölümsüz ilkesini alıp kendi ustalarını taklit ederek, geri verilmek üzere kâinattan ateş, toprak, su ve hava parçaları ödünç aldılar; aldıklarını birbirine yapıştırdılar: kendilerinin bağlı olduğu çözülmez bağlarla değil, küçüklüklerinden ötürü görünmeyen sık çivilerle kaynaştırdılar; hepsinden her biri için tek bir beden yaptılar ve ölümsüz psykhē'nin dolanımlarını içine akışların girip çıktığı bu bedene bağladılar.

42e

προσγενέσθαι, τοῦτο καὶ πάνθʼ ὅσα ἀκόλουθα ἐκείνοις ἀπεργασαμένους ἄρχειν, καὶ κατὰ δύναμιν ὅτι κάλλιστα καὶ ἄριστα τὸ θνητὸν διακυβερνᾶν ζῷον, ὅτι μὴ κακῶν αὐτὸ ἑαυτῷ γίγνοιτο αἴτιον.

καὶ ὁ μὲν δὴ ἅπαντα ταῦτα διατάξας ἔμενεν ἐν τῷ ἑαυτοῦ κατὰ τρόπον ἤθει·

ΤΙ. μένοντος δὲ νοήσαντες οἱ παῖδες τὴν τοῦ πατρὸς τάξιν ἐπείθοντο αὐτῇ, καὶ λαβόντες ἀθάνατον ἀρχὴν θνητοῦ ζῴου, μιμούμενοι τὸν σφέτερον δημιουργόν, πυρὸς καὶ γῆς ὕδατός τε καὶ ἀέρος ἀπὸ τοῦ κόσμου δανειζόμενοι

43aBüyük bir ırmağa bağlanan bu dolanımlar ne ona hükmedebildiler ne de ona yenildiler; zorla sürüklendiler ve sürüklediler. Öyle ki canlı bir bütün olarak hareket ediyor, ama düzensizce, rastgele ve logos'tan yoksun biçimde ilerliyor, altı hareketin hepsine birden sahip oluyordu: öne ve arkaya, sağa ve sola, aşağı ve yukarı, altı yönün her birine gezinerek ilerliyordu.

43a

μόρια ὡς ἀποδοθησόμενα πάλιν, εἰς ταὐτὸν τὰ λαμβανόμενα συνεκόλλων, οὐ τοῖς ἀλύτοις οἷς αὐτοὶ συνείχοντο δεσμοῖς, ἀλλὰ διὰ σμικρότητα ἀοράτοις πυκνοῖς γόμφοις συντήκοντες, ἓν ἐξ ἁπάντων ἀπεργαζόμενοι σῶμα ἕκαστον, τὰς τῆς ἀθανάτου ψυχῆς περιόδους ἐνέδουν εἰς ἐπίρρυτον σῶμα καὶ ἀπόρρυτον. αἱ δʼ εἰς ποταμὸν ἐνδεθεῖσαι πολὺν οὔτʼ ἐκράτουν οὔτʼ ἐκρατοῦντο, βίᾳ δὲ ἐφέροντο καὶ ἔφερον, ὥστε τὸ

43bÇünkü besin getiren dalga büyük bir taşkınla gelip akıp gidiyordu; bir de her birine çarpan şeylerin etkileri daha büyük bir karışıklık yaratıyordu: birinin bedeni dışarıdaki yabancı bir ateşe çarptığında, katı bir toprak parçasına ya da suların kaygan akıntılarına rastladığında, havanın sürüklediği rüzgârların fırtınasına yakalandığında, bütün bunlardan doğan hareketler beden yoluyla psykhē'ye ulaşıp ona çarpıyordu.

43b

μὲν ὅλον κινεῖσθαι ζῷον, ἀτάκτως μὴν ὅπῃ τύχοι προϊέναι καὶ ἀλόγως, τὰς ἓξ ἁπάσας κινήσεις ἔχον· εἴς τε γὰρ τὸ πρόσθε καὶ ὄπισθεν καὶ πάλιν εἰς δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ κάτω τε καὶ ἄνω καὶ πάντῃ κατὰ τοὺς ἓξ τόπους πλανώμενα προῄειν. πολλοῦ γὰρ ὄντος τοῦ κατακλύζοντος καὶ ἀπορρέοντος κύματος ὃ τὴν τροφὴν παρεῖχεν, ἔτι μείζω θόρυβον ἀπηργάζετο τὰ τῶν προσπιπτόντων παθήματα ἑκάστοις, ὅτε

43cBu hareketlere sonradan bu yüzden his adı verildi; hepsine birden bugün de böyle denir. O zaman, o anda en çok ve en büyük hareketi yaratan bu hisler, sürekli akan kanalla birlikte psykhē'nin dolanımlarını hareket ettirip şiddetle sarstılar: Aynı'nın dolanımını, ona zıt akarak büsbütün bağladılar, yönetmesini ve ilerlemesini durdurdular; Başka'nın dolanımını ise altüst ettiler.

43c

πυρὶ προσκρούσειε τὸ σῶμά τινος ἔξωθεν ἀλλοτρίῳ περιτυχὸν ἢ καὶ στερεῷ γῆς πάγῳ ὑγροῖς τε ὀλισθήμασιν ὑδάτων, εἴτε ζάλῃ πνευμάτων ὑπὸ ἀέρος φερομένων καταληφθείη, καὶ ὑπὸ πάντων τούτων διὰ τοῦ σώματος αἱ κινήσεις ἐπὶ τὴν ψυχὴν φερόμεναι προσπίπτοιεν· αἳ δὴ καὶ ἔπειτα διὰ ταῦτα ἐκλήθησάν τε καὶ νῦν ἔτι αἰσθήσεις συνάπασαι κέκληνται. καὶ δὴ καὶ τότε ἐν τῷ παρόντι πλείστην καὶ μεγίστην παρεχόμεναι κίνησιν, μετὰ τοῦ ῥέοντος ἐνδελεχῶς

43dÖyle ki iki katlı ve üç katlı aralıkların üçer aralığı ile 3/2, 4/3 ve 9/8'lik ortalar ve bağlar, onları bağlayandan başkası tarafından tamamen çözülemedikleri için her türlü burkulmayla burkuldu; dairelerde mümkün olan her yerde kırılmalar ve bozulmalar oldu. Böylece dolanımlar birbirlerine güçlükle tutunarak hareket ettiler, ama logos'tan yoksun bir şekilde: kimi zaman ters, kimi zaman yan, kimi zaman baş aşağı.

43d

ὀχετοῦ κινοῦσαι καὶ σφοδρῶς σείουσαι τὰς τῆς ψυχῆς περιόδους, τὴν μὲν ταὐτοῦ παντάπασιν ἐπέδησαν ἐναντία αὐτῇ ῥέουσαι καὶ ἐπέσχον ἄρχουσαν καὶ ἰοῦσαν, τὴν δʼ αὖ θατέρου διέσεισαν, ὥστε τὰς τοῦ διπλασίου καὶ τριπλασίου τρεῖς ἑκατέρας ἀποστάσεις καὶ τὰς τῶν ἡμιολίων καὶ ἐπιτρίτων καὶ ἐπογδόων μεσότητας καὶ συνδέσεις, ἐπειδὴ παντελῶς λυταὶ οὐκ ἦσαν πλὴν ὑπὸ τοῦ συνδήσαντος, πάσας μὲν

43eTıpkı biri sırtüstü yatıp başını yere dayadığında ve ayaklarını yukarı kaldırıp bir şeye yasladığında olduğu gibi: o hâlde hem ona hem de onu görenlere birbirlerinin sağı sol, solu sağ görünür.

Dolanımlar da aynı şeye ve buna benzer başka şeylere şiddetle uğrayınca, dışarıdan Aynı ya da Başka cinsinden bir şeye rastladıklarında, bir şeyi bir şeyle aynı, bir şeyi bir şeyden başka diye gerçeğin tersini söyleyerek yanlış ve akılsız olurlar; o zaman içlerinde ne yöneten ne de yol gösteren bir dolanım vardır.

43e

στρέψαι στροφάς, πάσας δὲ κλάσεις καὶ διαφθορὰς τῶν κύκλων ἐμποιεῖν, ὁσαχῇπερ ἦν δυνατόν, ὥστε μετʼ ἀλλήλων μόγις συνεχομένας φέρεσθαι μέν, ἀλόγως δὲ φέρεσθαι, τοτὲ μὲν ἀντίας, ἄλλοτε δὲ πλαγίας, τοτὲ δὲ ὑπτίας· οἷον ὅταν τις ὕπτιος ἐρείσας τὴν κεφαλὴν μὲν ἐπὶ γῆς, τοὺς δὲ πόδας ἄνω προσβαλὼν ἔχῃ πρός τινι, τότε ἐν τούτῳ τῷ πάθει τοῦ τε πάσχοντος καὶ τῶν ὁρώντων τά τε δεξιὰ ἀριστερὰ καὶ τὰ ἀριστερὰ δεξιὰ ἑκατέροις τὰ ἑκατέρων φαντάζεται.

ΤΙ. ταὐτὸν δὴ τοῦτο καὶ τοιαῦτα ἕτερα αἱ περιφοραὶ πάσχουσαι σφοδρῶς,

44aDışarıdan gelip çarpan birtakım hisler onları, psykhē'nin bütün kabıyla birlikte sürükleyip götürdüğünde, o zaman bu dolanımlar yenik oldukları hâlde hükmediyor gibi görünür. İşte bütün bu etkiler yüzünden psykhē, ölümlü bir bedene bağlandığında başlangıçta akılsız olur; bugün de öyledir.

44a

ὅταν τέ τῳ τῶν ἔξωθεν τοῦ ταὐτοῦ γένους ἢ τοῦ θατέρου περιτύχωσιν, τότε ταὐτόν τῳ καὶ θάτερόν του τἀναντία τῶν ἀληθῶν προσαγορεύουσαι ψευδεῖς καὶ ἀνόητοι γεγόνασιν, οὐδεμία τε ἐν αὐταῖς τότε περίοδος ἄρχουσα οὐδʼ ἡγεμών ἐστιν· αἷς δʼ ἂν ἔξωθεν αἰσθήσεις τινὲς φερόμεναι καὶ προσπεσοῦσαι συνεπισπάσωνται καὶ τὸ τῆς ψυχῆς ἅπαν κύτος, τόθʼ αὗται κρατούμεναι κρατεῖν δοκοῦσι. καὶ διὰ δὴ ταῦτα πάντα τὰ παθήματα νῦν κατʼ ἀρχάς τε ἄνους ψυχὴ γίγνεται

44bAma büyüme ve beslenme akışı azaldığında, dolanımlar yeniden durgunluk bulup kendi yollarına gittiğinde ve zaman geçtikçe yerlerine daha çok oturduğunda, artık dairelerin her birinin dönüşleri tabiata uygun giden dairelerin şekline göre doğrulur; Başka'yı ve Aynı'yı doğru adlandırarak onlara sahip olanı akıllı kılar. Buna doğru bir yetiştirme ve terbiye de eşlik ederse, insan en büyük hastalıktan kaçmış olarak bütünüyle sağlam ve tam sağlıklı olur.

44b

τὸ πρῶτον, ὅταν εἰς σῶμα ἐνδεθῇ θνητόν. ὅταν δὲ τὸ τῆς αὔξης καὶ τροφῆς ἔλαττον ἐπίῃ ῥεῦμα, πάλιν δὲ αἱ περίοδοι λαμβανόμεναι γαλήνης τὴν ἑαυτῶν ὁδὸν ἴωσι καὶ καθιστῶνται μᾶλλον ἐπιόντος τοῦ χρόνου, τότε ἤδη πρὸς τὸ κατὰ φύσιν ἰόντων σχῆμα ἑκάστων τῶν κύκλων αἱ περιφοραὶ κατευθυνόμεναι, τό τε θάτερον καὶ τὸ ταὐτὸν προσαγορεύουσαι κατʼ ὀρθόν, ἔμφρονα τὸν ἔχοντα αὐτὰς γιγνόμενον ἀποτελοῦσιν. ἂν μὲν οὖν δὴ καὶ συνεπιλαμβάνηταί τις ὀρθὴ τροφὴ παιδεύσεως,

44cBunu ihmal ederse, hayatı boyunca topal bir ömür sürüp eksik ve akılsız olarak yeniden Hades'e gider. Ama bunlar sonra olur. Şimdi önümüze koyduğumuz konuyu daha kesin olarak ele almalıyız: bundan önce gelen şeyleri, yani bedenlerin parça parça oluşunu ve psykhē'yi, tanrıların bunları hangi sebeplerle ve hangi öngörüyle oluşturduğunu, en akla yakın olana tutunarak, bu şekilde ve bu yoldan ilerleyerek anlatmalıyız.

44c

ὁλόκληρος ὑγιής τε παντελῶς, τὴν μεγίστην ἀποφυγὼν νόσον, γίγνεται· καταμελήσας δέ, χωλὴν τοῦ βίου διαπορευθεὶς ζωήν, ἀτελὴς καὶ ἀνόητος εἰς Ἅιδου πάλιν ἔρχεται. ταῦτα μὲν οὖν ὕστερά ποτε γίγνεται· περὶ δὲ τῶν νῦν προτεθέντων δεῖ διελθεῖν ἀκριβέστερον, τὰ δὲ πρὸ τούτων, περὶ σωμάτων κατὰ μέρη τῆς γενέσεως καὶ περὶ ψυχῆς, διʼ ἅς τε αἰτίας καὶ προνοίας γέγονε θεῶν, τοῦ μάλιστα

44dTanrılar iki ilahi dolanımı, yuvarlak olan evrenin şeklini taklit ederek küre biçiminde bir bedene bağladılar: şimdi baş dediğimiz şeye. Baş, içimizdeki şeylerin en ilahisi ve hepsinin efendisidir. Tanrılar bütün bedeni de bir araya getirip ona hizmet etsin diye ona verdiler; çünkü olacak bütün hareketlerden pay alacağını anlamışlardı. Her türlü tepesi ve çukuru olan yeryüzünde yuvarlanıp kimini aşamaz, kiminden çıkamaz bir durumda kalmasın diye, bu bedeni ona bir taşıt ve bir kolaylık olarak verdiler.

44d

εἰκότος ἀντεχομένοις, οὕτω καὶ κατὰ ταῦτα πορευομένοις διεξιτέον.

τὰς μὲν δὴ θείας περιόδους δύο οὔσας, τὸ τοῦ παντὸς σχῆμα ἀπομιμησάμενοι περιφερὲς ὄν, εἰς σφαιροειδὲς σῶμα ἐνέδησαν, τοῦτο ὃ νῦν κεφαλὴν ἐπονομάζομεν, ὃ θειότατόν τέ ἐστιν καὶ τῶν ἐν ἡμῖν πάντων δεσποτοῦν· ᾧ καὶ πᾶν τὸ σῶμα παρέδοσαν ὑπηρεσίαν αὐτῷ συναθροίσαντες θεοί, κατανοήσαντες ὅτι πασῶν ὅσαι κινήσεις ἔσοιντο μετέχοι. ἵνʼ οὖν μὴ κυλινδούμενον ἐπὶ γῆς ὕψη τε καὶ βάθη παντοδαπὰ

44eBeden bu yüzden uzun oldu; tanrı yürüyüşü sağlamak için ona uzayıp bükülebilen dört uzuv bitirdi. Beden bunlarla tutunup dayanarak, en ilahi ve en kutsal olanın yurdunu üstümüzde taşıyarak her yerde ilerleyebilir oldu.

44e

ἐχούσης ἀποροῖ τὰ μὲν ὑπερβαίνειν, ἔνθεν δὲ ἐκβαίνειν, ὄχημα αὐτῷ τοῦτο καὶ εὐπορίαν ἔδοσαν·

ΤΙ. ὅθεν δὴ μῆκος τὸ σῶμα ἔσχεν, ἐκτατά τε κῶλα καὶ καμπτὰ ἔφυσεν τέτταρα θεοῦ μηχανησαμένου πορείαν, οἷς ἀντιλαμβανόμενον καὶ ἀπερειδόμενον διὰ πάντων τόπων πορεύεσθαι δυνατὸν γέγονε,

45aBacaklar ve eller herkese bu şekilde ve bu sebeplerle bitti. Tanrılar ön tarafı arkadan daha değerli ve yönetmeye daha yatkın saydıkları için yürüyüşümüzü çoğunlukla bu yöne verdiler. İnsanın bedeninin ön tarafının ayırt edilmiş ve arkasından farklı olması gerekiyordu. Bu yüzden önce başın kabının çevresinde, yüzü oraya yerleştirip ona psykhē'nin bütün öngörüsüne hizmet eden organlar bağladılar ve tabiatça ön olan bu tarafın yöneten taraf olmasını buyurdular.

45a

τὴν τοῦ θειοτάτου καὶ ἱερωτάτου φέρον οἴκησιν ἐπάνωθεν ἡμῶν. σκέλη μὲν οὖν χεῖρές τε ταύτῃ καὶ διὰ ταῦτα προσέφυ πᾶσιν· τοῦ δʼ ὄπισθεν τὸ πρόσθεν τιμιώτερον καὶ ἀρχικώτερον νομίζοντες θεοὶ ταύτῃ τὸ πολὺ τῆς πορείας ἡμῖν ἔδοσαν. ἔδει δὴ διωρισμένον ἔχειν καὶ ἀνόμοιον τοῦ σώματος τὸ πρόσθεν ἄνθρωπον. διὸ πρῶτον μὲν περὶ τὸ τῆς κεφαλῆς κύτος, ὑποθέντες αὐτόσε τὸ πρόσωπον, ὄργανα ἐνέδησαν

45bOrganlardan önce ışık taşıyan gözleri yaptılar ve onları şu sebeple yerleştirdiler: ateşin yakmayan ama yumuşak bir ışık veren, her günün kendine özgü ışığı olan kısmından bir beden oluşmasını sağladılar. Çünkü içimizdeki, bu ateşin kardeşi olan saf ateşi gözlerden akar hâle getirdiler; gözleri bütünüyle, ama en çok ortalarını düz ve sık olarak sıkıştırdılar ki daha kaba olan her şeyi tutsun, yalnız bu türden saf ateşi süzüp geçirsin.

45b

τούτῳ πάσῃ τῇ τῆς ψυχῆς προνοίᾳ, καὶ διέταξαν τὸ μετέχον ἡγεμονίας τοῦτʼ εἶναι, τὸ κατὰ φύσιν πρόσθεν· τῶν δὲ ὀργάνων πρῶτον μὲν φωσφόρα συνετεκτήναντο ὄμματα, τοιᾷδε ἐνδήσαντες αἰτίᾳ. τοῦ πυρὸς ὅσον τὸ μὲν κάειν οὐκ ἔσχε, τὸ δὲ παρέχειν φῶς ἥμερον, οἰκεῖον ἑκάστης ἡμέρας, σῶμα ἐμηχανήσαντο γίγνεσθαι. τὸ γὰρ ἐντὸς ἡμῶν ἀδελφὸν ὂν τούτου πῦρ εἰλικρινὲς ἐποίησαν διὰ τῶν ὀμμάτων ῥεῖν λεῖον καὶ πυκνὸν ὅλον μέν, μάλιστα δὲ τὸ μέσον συμπιλήσαντες

45cGün ışığı görme akışının çevresinde olunca, akış dışarı çıkar, benzer benzerle kaynaşır ve gözlerin doğrultusunda, içeriden çıkan akışın dışarıdaki bir şeyle karşılaştığı her yerde ona yakınlaşmış tek bir beden oluşur. Bu bütün, benzerlik yüzünden aynı etkilere uğrayan bir şey olduğundan, neye dokunursa ve ona ne dokunursa onun hareketlerini bütün bedene, psykhē'ye kadar iletir ve görmek dediğimiz hissi sağlar.

45c

τῶν ὀμμάτων, ὥστε τὸ μὲν ἄλλο ὅσον παχύτερον στέγειν πᾶν, τὸ τοιοῦτον δὲ μόνον αὐτὸ καθαρὸν διηθεῖν. ὅταν οὖν μεθημερινὸν ᾖ φῶς περὶ τὸ τῆς ὄψεως ῥεῦμα, τότε ἐκπῖπτον ὅμοιον πρὸς ὅμοιον, συμπαγὲς γενόμενον, ἓν σῶμα οἰκειωθὲν συνέστη κατὰ τὴν τῶν ὀμμάτων εὐθυωρίαν, ὅπῃπερ ἂν ἀντερείδῃ τὸ προσπῖπτον ἔνδοθεν πρὸς ὃ τῶν ἔξω συνέπεσεν. ὁμοιοπαθὲς δὴ διʼ ὁμοιότητα πᾶν γενόμενον, ὅτου τε ἂν αὐτό

45dAkraba ateş geceye çekilince bu akış kesilir; çünkü kendisine benzemeyen bir şeye doğru çıkınca kendisi değişir ve söner, içinde ateş bulunmayan yakındaki havayla artık kaynaşmaz. Böylece görmeyi bırakır, üstelik uykuyu da getirir. Çünkü tanrılar gözün korunması için göz kapaklarını tasarlamışlardı; bunlar kapanınca içerideki ateşin gücünü hapseder; o da içerideki hareketleri dağıtıp yatıştırır; hareketler yatışınca dinginlik oluşur; dinginlik derinleşince de az rüyalı bir uyku çöker.

45d

ποτε ἐφάπτηται καὶ ὃ ἂν ἄλλο ἐκείνου, τούτων τὰς κινήσεις διαδιδὸν εἰς ἅπαν τὸ σῶμα μέχρι τῆς ψυχῆς αἴσθησιν παρέσχετο ταύτην ᾗ δὴ ὁρᾶν φαμεν. ἀπελθόντος δὲ εἰς νύκτα τοῦ συγγενοῦς πυρὸς ἀποτέτμηται· πρὸς γὰρ ἀνόμοιον ἐξιὸν ἀλλοιοῦταί τε αὐτὸ καὶ κατασβέννυται, συμφυὲς οὐκέτι τῷ πλησίον ἀέρι γιγνόμενον, ἅτε πῦρ οὐκ ἔχοντι. παύεταί τε οὖν ὁρῶν, ἔτι τε ἐπαγωγὸν ὕπνου γίγνεται· σωτηρίαν γὰρ ἣν οἱ θεοὶ τῆς ὄψεως ἐμηχανήσαντο, τὴν τῶν βλεφάρων

45eAma bazı daha büyük hareketler artakalırsa, ne türden oldukları ve hangi yerlerde kaldıklarına göre, o türden ve o kadar hayal doğururlar: bu hayaller içeride benzetilerek oluşur, uyanınca da dışarıda hatırlanır.

45e

φύσιν, ὅταν ταῦτα συμμύσῃ, καθείργνυσι τὴν τοῦ πυρὸς ἐντὸς δύναμιν, ἡ δὲ διαχεῖ τε καὶ ὁμαλύνει τὰς ἐντὸς κινήσεις, ὁμαλυνθεισῶν δὲ ἡσυχία γίγνεται, γενομένης δὲ πολλῆς μὲν ἡσυχίας βραχυόνειρος ὕπνος ἐμπίπτει,

ΤΙ. καταλειφθεισῶν δέ τινων κινήσεων μειζόνων, οἷαι καὶ ἐν οἵοις ἂν τόποις λείπωνται,

46aAynalarda ve parlak, düz yüzeylerde görüntülerin oluşmasını anlamak artık hiç de zor değil. Çünkü içteki ve dıştaki ateşin birbirleriyle ortaklığından, ayrıca her seferinde düz yüzeyde tek bir ateş oluşup birçok şekilde biçim değiştirmesinden, bu türden şeylerin hepsi zorunlu olarak görünür: yüzün çevresindeki ateş, görme ateşiyle düz ve parlak yüzeyde kaynaşır.

46a

τοιαῦτα καὶ τοσαῦτα παρέσχοντο ἀφομοιωθέντα ἐντὸς ἔξω τε ἐγερθεῖσιν ἀπομνημονευόμενα φαντάσματα. τὸ δὲ περὶ τὴν τῶν κατόπτρων εἰδωλοποιίαν καὶ πάντα ὅσα ἐμφανῆ καὶ λεῖα, κατιδεῖν οὐδὲν ἔτι χαλεπόν. ἐκ γὰρ τῆς ἐντὸς ἐκτός τε τοῦ πυρὸς ἑκατέρου κοινωνίας ἀλλήλοις, ἑνός τε αὖ περὶ τὴν λειότητα ἑκάστοτε γενομένου καὶ πολλαχῇ μεταρρυθμισθέντος,

46bSol sağ gibi görünür; çünkü görme ışınının zıt kısımları, alışılmış çarpışma düzeninin tersine, nesnenin zıt kısımlarına temas eder. Buna karşılık sağ sağ, sol da sol görünür; ışık kaynaştığı şeyle kaynaşırken yer değiştirdiğinde: aynanın düz yüzeyi iki yandan yükselip görme ışınının sağ kısmını sola, sol kısmını da sağa ittiğinde olur bu.

46b

πάντα τὰ τοιαῦτα ἐξ ἀνάγκης ἐμφαίνεται, τοῦ περὶ τὸ πρόσωπον πυρὸς τῷ περὶ τὴν ὄψιν πυρὶ περὶ τὸ λεῖον καὶ λαμπρὸν συμπαγοῦς γιγνομένου. δεξιὰ δὲ φαντάζεται τὰ ἀριστερά, ὅτι τοῖς ἐναντίοις μέρεσιν τῆς ὄψεως περὶ τἀναντία μέρη γίγνεται ἐπαφὴ παρὰ τὸ καθεστὸς ἔθος τῆς προσβολῆς· δεξιὰ δὲ τὰ δεξιὰ καὶ τὰ ἀριστερὰ ἀριστερὰ τοὐναντίον, ὅταν μεταπέσῃ συμπηγνύμενον ᾧ συμπήγνυται φῶς,

46cAynı ayna yüzün uzunluğu yönünde çevrilince, ışının alt kısmını yukarıya, üst kısmını aşağıya iterek her şeyi baş aşağı gösterir.

Bütün bunlar yardımcı sebeplerdendir; tanrı en iyinin idea'sını gücü yettiğince gerçekleştirirken onları hizmetkâr olarak kullanır.

46c

τοῦτο δέ, ὅταν ἡ τῶν κατόπτρων λειότης, ἔνθεν καὶ ἔνθεν ὕψη λαβοῦσα, τὸ δεξιὸν εἰς τὸ ἀριστερὸν μέρος ἀπώσῃ τῆς ὄψεως καὶ θάτερον ἐπὶ θάτερον. κατὰ δὲ τὸ μῆκος στραφὲν τοῦ προσώπου ταὐτὸν τοῦτο ὕπτιον ἐποίησεν πᾶν φαίνεσθαι, τὸ κάτω πρὸς τὸ ἄνω τῆς αὐγῆς τό τʼ ἄνω πρὸς τὸ κάτω πάλιν ἀπῶσαν.

ταῦτʼ οὖν πάντα ἔστιν τῶν συναιτίων οἷς θεὸς ὑπηρετοῦσιν χρῆται τὴν τοῦ ἀρίστου κατὰ τὸ δυνατὸν ἰδέαν

46dAma çoğu kişi bunların yardımcı sebepler değil, her şeyin asıl sebepleri olduğunu sanır: soğutan, ısıtan, katılaştıran, dağıtan ve buna benzer şeyler yapanlar. Oysa bunların hiçbir konuda logos'a da nous'a da sahip olması mümkün değildir. Çünkü varlıklar arasında nous edinmesi yakışan tek şeyin psykhē olduğunu söylemek gerekir; o ise görünmezdir; ateş, su, toprak ve hava ise hepsi görünür bedenlerdir. Nous'u ve epistēmē'yi seven kişi önce akıllı tabiata ait sebeplerin peşine düşmeli; başkalarınca hareket ettirilip zorunlu olarak başka şeyleri hareket ettiren şeylere ait sebepleri ise ikinci olarak aramalıdır.

46d

ἀποτελῶν· δοξάζεται δὲ ὑπὸ τῶν πλείστων οὐ συναίτια ἀλλὰ αἴτια εἶναι τῶν πάντων, ψύχοντα καὶ θερμαίνοντα πηγνύντα τε καὶ διαχέοντα καὶ ὅσα τοιαῦτα ἀπεργαζόμενα. λόγον δὲ οὐδένα οὐδὲ νοῦν εἰς οὐδὲν δυνατὰ ἔχειν ἐστίν. τῶν γὰρ ὄντων ᾧ νοῦν μόνῳ κτᾶσθαι προσήκει, λεκτέον ψυχήν—τοῦτο δὲ ἀόρατον, πῦρ δὲ καὶ ὕδωρ καὶ γῆ καὶ ἀὴρ σώματα πάντα ὁρατὰ γέγονεν—τὸν δὲ νοῦ καὶ ἐπιστήμης ἐραστὴν ἀνάγκη τὰς τῆς ἔμφρονος φύσεως αἰτίας πρώτας

46eBiz de böyle yapmalıyız: sebeplerin her iki türünü de anlatmalı, ama nous ile birlikte güzel ve iyi şeyler yapanlarla, phronēsis'ten yoksun kalıp her seferinde rastgele ve düzensiz olanı meydana getirenleri ayrı tutmalıyız.

Gözlerin bugün sahip oldukları güce kavuşmalarına katkıda bulunan yardımcı sebepler hakkında bu kadarı söylenmiş olsun. Tanrının gözleri bize bağışlamasının sebebi olan en büyük ve en faydalı işlevlerini ise bundan sonra söylemeliyiz.

46e

μεταδιώκειν, ὅσαι δὲ ὑπʼ ἄλλων μὲν κινουμένων, ἕτερα δὲ κατὰ ἀνάγκης κινούντων γίγνονται, δευτέρας. ποιητέον δὴ κατὰ ταῦτα καὶ ἡμῖν· λεκτέα μὲν ἀμφότερα τὰ τῶν αἰτιῶν γένη, χωρὶς δὲ ὅσαι μετὰ νοῦ καλῶν καὶ ἀγαθῶν δημιουργοὶ καὶ ὅσαι μονωθεῖσαι φρονήσεως τὸ τυχὸν ἄτακτον ἑκάστοτε ἐξεργάζονται.

ΤΙ. τὰ μὲν οὖν τῶν ὀμμάτων συμμεταίτια πρὸς τὸ σχεῖν τὴν δύναμιν ἣν νῦν εἴληχεν εἰρήσθω· τὸ δὲ μέγιστον αὐτῶν εἰς ὠφελίαν ἔργον, διʼ ὃ θεὸς αὔθʼ ἡμῖν

47aBence görme bize en büyük faydanın sebebi olmuştur; çünkü evren hakkında şimdi söylediğimiz sözlerden hiçbiri, yıldızları, Güneş'i ve göğü görmemiş insanlar tarafından söylenemezdi. Oysa şimdi gece ile gündüzün, ayların ve yılların dolanımlarının, gün-gece eşitliklerinin ve dönencelerin görülmesi bize sayıyı buldurdu, zaman kavramını ve evrenin tabiatı hakkında araştırmayı verdi. Bunlardan da felsefeyi edindik; ölümlü soya tanrılardan bundan daha büyük bir iyilik ne bağışlandı ne de bağışlanacaktır.

47a

δεδώρηται, μετὰ τοῦτο ῥητέον. ὄψις δὴ κατὰ τὸν ἐμὸν λόγον αἰτία τῆς μεγίστης ὠφελίας γέγονεν ἡμῖν, ὅτι τῶν νῦν λόγων περὶ τοῦ παντὸς λεγομένων οὐδεὶς ἄν ποτε ἐρρήθη μήτε ἄστρα μήτε ἥλιον μήτε οὐρανὸν ἰδόντων. νῦν δʼ ἡμέρα τε καὶ νὺξ ὀφθεῖσαι μῆνές τε καὶ ἐνιαυτῶν περίοδοι καὶ ἰσημερίαι καὶ τροπαὶ μεμηχάνηνται μὲν ἀριθμόν, χρόνου δὲ ἔννοιαν περί τε τῆς τοῦ παντὸς φύσεως ζήτησιν ἔδοσαν· ἐξ ὧν

47bGözlerin en büyük iyiliği budur diyorum. Bundan küçük olanları niye övelim? Filozof olmayan biri kör olsa onlar için boş yere ağlayıp sızlar. Bizim söyleyeceğimiz şu olsun: tanrı görmeyi, gökteki nous'un dolanımlarını görelim de onları kendi düşüncemizin dönüşlerinde kullanalım diye bulup bize bağışladı; çünkü bunlar onlarla akrabadır, ama onlar sarsılmaz, bunlar ise sarsılmıştır. Onları iyice öğrenip tabiata uygun hesapların doğruluğundan pay alalım, tanrının hiç sapmayan dolanımlarını taklit ederek içimizdeki sapmış dolanımları düzene sokalım diye.

47b

ἐπορισάμεθα φιλοσοφίας γένος, οὗ μεῖζον ἀγαθὸν οὔτʼ ἦλθεν οὔτε ἥξει ποτὲ τῷ θνητῷ γένει δωρηθὲν ἐκ θεῶν. λέγω δὴ τοῦτο ὀμμάτων μέγιστον ἀγαθόν· τἆλλα δὲ ὅσα ἐλάττω τί ἂν ὑμνοῖμεν, ὧν ὁ μὴ φιλόσοφος τυφλωθεὶς ὀδυρόμενος ἂν θρηνοῖ μάτην; ἀλλὰ τούτου λεγέσθω παρʼ ἡμῶν αὕτη ἐπὶ ταῦτα αἰτία, θεὸν ἡμῖν ἀνευρεῖν δωρήσασθαί τε ὄψιν, ἵνα τὰς ἐν οὐρανῷ τοῦ νοῦ κατιδόντες περιόδους χρησαίμεθα ἐπὶ τὰς περιφορὰς τὰς τῆς παρʼ ἡμῖν διανοήσεως, συγγενεῖς

47cSes ve işitme hakkında da yine aynı söz geçerlidir: tanrılar bunları da aynı amaçla ve aynı sebeplerle bağışlamışlardır. Çünkü konuşma tam bunun için düzenlenmiştir ve buna en büyük katkıyı yapar; musikiden de sese ait olup işitmeye yarayan ne varsa, ahenk uğruna verilmiştir.

47c

ἐκείναις οὔσας, ἀταράκτοις τεταραγμένας, ἐκμαθόντες δὲ καὶ λογισμῶν κατὰ φύσιν ὀρθότητος μετασχόντες, μιμούμενοι τὰς τοῦ θεοῦ πάντως ἀπλανεῖς οὔσας, τὰς ἐν ἡμῖν πεπλανημένας καταστησαίμεθα. φωνῆς τε δὴ καὶ ἀκοῆς πέρι πάλιν ὁ αὐτὸς λόγος, ἐπὶ ταὐτὰ τῶν αὐτῶν ἕνεκα παρὰ θεῶν δεδωρῆσθαι. λόγος τε γὰρ ἐπʼ αὐτὰ ταῦτα τέτακται, τὴν μεγίστην συμβαλλόμενος εἰς αὐτὰ μοῖραν, ὅσον τʼ αὖ μουσικῆς

47dPsykhē'nin içimizdeki dolanımlarıyla akraba hareketleri olan ahenk, Musalarla nous eşliğinde ilgilenen kişiye, bugün sanıldığı gibi logos'tan yoksun bir haz için yararlı değildir; içimizde oluşan ahenksiz psykhē dolanımını düzene sokmak ve onu kendisiyle uyumlu hâle getirmek için Musalar tarafından bir müttefik olarak verilmiştir. Ritim de, çoğumuzda oluşan ölçüsüz ve zarafetten yoksun melekeye karşı, aynı amaçla ve aynı tanrılar tarafından bir yardımcı olarak verilmiştir.

47d

φωνῇ χρήσιμον πρὸς ἀκοὴν ἕνεκα ἁρμονίας ἐστὶ δοθέν. ἡ δὲ ἁρμονία, συγγενεῖς ἔχουσα φορὰς ταῖς ἐν ἡμῖν τῆς ψυχῆς περιόδοις, τῷ μετὰ νοῦ προσχρωμένῳ Μούσαις οὐκ ἐφʼ ἡδονὴν ἄλογον καθάπερ νῦν εἶναι δοκεῖ χρήσιμος, ἀλλʼ ἐπὶ τὴν γεγονυῖαν ἐν ἡμῖν ἀνάρμοστον ψυχῆς περίοδον εἰς κατακόσμησιν καὶ συμφωνίαν ἑαυτῇ σύμμαχος ὑπὸ Μουσῶν δέδοται· καὶ ῥυθμὸς αὖ διὰ τὴν ἄμετρον ἐν ἡμῖν καὶ χαρίτων

47eŞimdiye kadar söylediklerimiz, birkaç küçük nokta dışında, nous aracılığıyla yapılmış olanları gösterdi; ama sözümüze zorunluluk aracılığıyla oluşan şeyleri de katmalıyız.

Çünkü bu kâinatın oluşu karışıktır: zorunlulukla nous'un birleşmesinden doğmuştur.

47e

ἐπιδεᾶ γιγνομένην ἐν τοῖς πλείστοις ἕξιν ἐπίκουρος ἐπὶ ταὐτὰ ὑπὸ τῶν αὐτῶν ἐδόθη.

τὰ μὲν οὖν παρεληλυθότα τῶν εἰρημένων πλὴν βραχέων ἐπιδέδεικται τὰ διὰ νοῦ δεδημιουργημένα· δεῖ δὲ καὶ τὰ διʼ ἀνάγκης γιγνόμενα τῷ λόγῳ παραθέσθαι.

ΤΙ. μεμειγμένη γὰρ

48aNous zorunluluğa hükmederek, oluşan şeylerin çoğunu en iyiye doğru götürmeye onu ikna etti; böylece zorunluluğun akıllıca bir iknaya yenilmesiyle, bu şekilde ve bu yolla evren başlangıçta kuruldu. Öyleyse biri onun nasıl oluştuğunu bu esaslara göre gerçekten anlatacaksa, gezgin sebebin türünü de, onun tabiatı gereği nasıl sürüklediğini de işin içine katmalıdır. O hâlde şöyle yeniden geri dönmeliyiz: bu şeylere uygun başka bir başlangıç alıp, az önceki konular hakkında yaptığımız gibi, şimdi de bunlar hakkında yeniden baştan başlamalıyız.

48a

οὖν ἡ τοῦδε τοῦ κόσμου γένεσις ἐξ ἀνάγκης τε καὶ νοῦ συστάσεως ἐγεννήθη· νοῦ δὲ ἀνάγκης ἄρχοντος τῷ πείθειν αὐτὴν τῶν γιγνομένων τὰ πλεῖστα ἐπὶ τὸ βέλτιστον ἄγειν, ταύτῃ κατὰ ταῦτά τε διʼ ἀνάγκης ἡττωμένης ὑπὸ πειθοῦς ἔμφρονος οὕτω κατʼ ἀρχὰς συνίστατο τόδε τὸ πᾶν. εἴ τις οὖν ᾗ γέγονεν κατὰ ταῦτα ὄντως ἐρεῖ, μεικτέον καὶ τὸ τῆς πλανωμένης εἶδος αἰτίας, ᾗ φέρειν πέφυκεν· ὧδε οὖν πάλιν

48bGöğün oluşundan önceki ateşin, suyun, havanın ve toprağın tabiatını, o zamanki hâllerini kendi başlarına incelemeliyiz. Çünkü şimdiye kadar kimse onların oluşunu açıklamış değildir; sanki ateşin ve ötekilerin her birinin ne olduğunu biliyormuşuz gibi konuşuyoruz; onları evrenin ilkeleri, harfleri (stoikheia) sayıyoruz; oysa birazcık aklı olan biri, akla yakın biçimde, onları hecelerin türlerine bile benzetmezdi.

48b

ἀναχωρητέον, καὶ λαβοῦσιν αὐτῶν τούτων προσήκουσαν ἑτέραν ἀρχὴν αὖθις αὖ, καθάπερ περὶ τῶν τότε νῦν οὕτω περὶ τούτων πάλιν ἀρκτέον ἀπʼ ἀρχῆς. τὴν δὴ πρὸ τῆς οὐρανοῦ γενέσεως πυρὸς ὕδατός τε καὶ ἀέρος καὶ γῆς φύσιν θεατέον αὐτὴν καὶ τὰ πρὸ τούτου πάθη· νῦν γὰρ οὐδείς πω γένεσιν αὐτῶν μεμήνυκεν, ἀλλʼ ὡς εἰδόσιν πῦρ ὅτι ποτέ ἐστιν καὶ ἕκαστον αὐτῶν λέγομεν ἀρχὰς αὐτὰ τιθέμενοι στοιχεῖα τοῦ παντός, προσῆκον αὐτοῖς οὐδʼ ἂν ὡς ἐν συλλαβῆς

48cŞimdi bizim söyleyeceğimiz şöyle olsun: her şeyin ilkesi ya da ilkeleri hakkında, ya da bu konuda nasıl görülüyorsa, şimdilik bir şey söylemeyeceğiz; başka bir sebepten değil, yalnızca şu anki anlatım yolumuzla düşüncelerimizi açıklamak zor olduğu için. Siz de benim bunu söylemem gerektiğini düşünmeyin; ben de böyle büyük bir işe girişmekte haklı olduğuma kendimi ikna edemem.

48c

εἴδεσιν μόνον εἰκότως ὑπὸ τοῦ καὶ βραχὺ φρονοῦντος ἀπεικασθῆναι. νῦν δὲ οὖν τό γε παρʼ ἡμῶν ὧδε ἐχέτω· τὴν μὲν περὶ ἁπάντων εἴτε ἀρχὴν εἴτε ἀρχὰς εἴτε ὅπῃ δοκεῖ τούτων πέρι τὸ νῦν οὐ ῥητέον, διʼ ἄλλο μὲν οὐδέν, διὰ δὲ τὸ χαλεπὸν εἶναι κατὰ τὸν παρόντα τρόπον τῆς διεξόδου δηλῶσαι τὰ δοκοῦντα, μήτʼ οὖν ὑμεῖς οἴεσθε δεῖν ἐμὲ λέγειν, οὔτʼ αὐτὸς αὖ πείθειν ἐμαυτὸν εἴην ἂν δυνατὸς ὡς ὀρθῶς ἐγχειροῖμʼ

48dBaşta söylediğimi, yani akla yakın sözlerin gücünü koruyarak, her bir şey ve hepsi hakkında, hiçbir başkasınınkinden daha az akla yakın olmayan, hatta daha akla yakın şeyler söylemeye, en baştan başlayarak çalışacağım. Şimdi de sözlerimizin başında, bizi tuhaf ve alışılmadık bir anlatımdan akla yakın olanın görüşüne ulaştırıp kurtarsın diye kurtarıcı tanrıyı çağırarak yeniden başlayalım.

48d

ἂν τοσοῦτον ἐπιβαλλόμενος ἔργον· τὸ δὲ κατʼ ἀρχὰς ῥηθὲν διαφυλάττων, τὴν τῶν εἰκότων λόγων δύναμιν, πειράσομαι μηδενὸς ἧττον εἰκότα, μᾶλλον δέ, καὶ ἔμπροσθεν ἀπʼ ἀρχῆς περὶ ἑκάστων καὶ συμπάντων λέγειν. θεὸν δὴ καὶ νῦν ἐπʼ ἀρχῇ τῶν λεγομένων σωτῆρα ἐξ ἀτόπου καὶ ἀήθους διηγήσεως πρὸς τὸ τῶν εἰκότων δόγμα διασῴζειν ἡμᾶς

48eEvrene dair bu yeni başlangıç, öncekinden daha geniş bir bölümlemeyle yapılsın. O zaman iki tür ayırmıştık; şimdi üçüncü bir cins daha göstermeliyiz.

Önce söylediklerimiz için iki tür yetiyordu: biri örnek türü olarak varsayılan, düşünülür ve hep aynı hâlde olan; ikincisi örneğin taklidi, oluşu olan ve görünür olan.

48e

ἐπικαλεσάμενοι πάλιν ἀρχώμεθα λέγειν.

ἡ δʼ οὖν αὖθις ἀρχὴ περὶ τοῦ παντὸς ἔστω μειζόνως τῆς πρόσθεν διῃρημένη· τότε μὲν γὰρ δύο εἴδη διειλόμεθα, νῦν δὲ τρίτον ἄλλο γένος ἡμῖν δηλωτέον.

ΤΙ. τὰ μὲν γὰρ δύο ἱκανὰ ἦν ἐπὶ τοῖς ἔμπροσθεν λεχθεῖσιν, ἓν μὲν ὡς παραδείγματος εἶδος ὑποτεθέν, νοητὸν καὶ ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ ὄν, μίμημα δὲ

49aÜçüncüsünü o zaman ayırmamıştık, ikisinin yeteceğini düşünmüştük; ama şimdi söz bizi zor ve belirsiz bir türü sözle açıklamaya girişmeye zorluyor gibi. Peki onun nasıl bir güce ve tabiata sahip olduğunu kabul etmeliyiz? En çok şunu: o, bütün oluşun kabı, adeta sütannesidir. Doğruyu söyledik; ama onun hakkında daha açık konuşmak gerekiyor. Bu zordur; özellikle de bunun için önce ateş ve onunla birlikte olan şeyler hakkında bir çıkmaza girmek gerektiği için.

49a

παραδείγματος δεύτερον, γένεσιν ἔχον καὶ ὁρατόν. τρίτον δὲ τότε μὲν οὐ διειλόμεθα, νομίσαντες τὰ δύο ἕξειν ἱκανῶς· νῦν δὲ ὁ λόγος ἔοικεν εἰσαναγκάζειν χαλεπὸν καὶ ἀμυδρὸν εἶδος ἐπιχειρεῖν λόγοις ἐμφανίσαι. τίνʼ οὖν ἔχον δύναμιν καὶ φύσιν αὐτὸ ὑποληπτέον; τοιάνδε μάλιστα· πάσης εἶναι γενέσεως ὑποδοχὴν αὐτὴν οἷον τιθήνην. εἴρηται μὲν οὖν τἀληθές, δεῖ δὲ ἐναργέστερον εἰπεῖν περὶ αὐτοῦ, χαλεπὸν

49bÇünkü bunların her biri hakkında, hangisine gerçekten ateş değil de su demek gerektiğini, hangisine herhangi bir ad değil de hepsinin adını birden ya da her birinin ayrı adını vermek gerektiğini, güvenilir ve sağlam bir sözle söylemek zordur. Peki bu konudaki çıkmazı ortaya koyduktan sonra, akla yakın olarak nasıl, ne yoldan ve ne söyleyebiliriz? Önce, şimdi su dediğimiz şeyin donunca, sanıldığına göre, taş ve toprak olduğunu görüyoruz; eriyip dağılınca aynı şeyin rüzgâr ve hava olduğunu; hava tutuşunca ateş olduğunu; ateşin de tersine sıkışıp sönünce yeniden havanın idea'sına döndüğünü; havanın bir araya gelip yoğunlaşınca bulut ve sis olduğunu; bunlar daha da sıkışınca akan su olduğunu; sudan yeniden toprak ve taş olduğunu görüyoruz. Böylece bunlar, göründüğü kadarıyla, oluşu bir çember içinde birbirine aktarır.

49b

δὲ ἄλλως τε καὶ διότι προαπορηθῆναι περὶ πυρὸς καὶ τῶν μετὰ πυρὸς ἀναγκαῖον τούτου χάριν· τούτων γὰρ εἰπεῖν ἕκαστον ὁποῖον ὄντως ὕδωρ χρὴ λέγειν μᾶλλον ἢ πῦρ, καὶ ὁποῖον ὁτιοῦν μᾶλλον ἢ καὶ ἅπαντα καθʼ ἕκαστόν τε, οὕτως ὥστε τινὶ πιστῷ καὶ βεβαίῳ χρήσασθαι λόγῳ, χαλεπόν. πῶς οὖν δὴ τοῦτʼ αὐτὸ καὶ πῇ καὶ τί περὶ αὐτῶν εἰκότως διαπορηθέντες ἂν λέγοιμεν; πρῶτον μέν, ὃ δὴ νῦν ὕδωρ ὠνομάκαμεν, πηγνύμενον ὡς δοκοῦμεν λίθους καὶ γῆν γιγνόμενον

49cBunların her biri hiçbir zaman aynı olarak görünmediğine göre, hangisini "bu"dur ve başka bir şey değildir diye kesinlikle ileri sürüp de kendinden utanmayacak kimse var mı?

49c

ὁρῶμεν, τηκόμενον δὲ καὶ διακρινόμενον αὖ ταὐτὸν τοῦτο πνεῦμα καὶ ἀέρα, συγκαυθέντα δὲ ἀέρα πῦρ, ἀνάπαλιν δὲ συγκριθὲν καὶ κατασβεσθὲν εἰς ἰδέαν τε ἀπιὸν αὖθις ἀέρος πῦρ, καὶ πάλιν ἀέρα συνιόντα καὶ πυκνούμενον νέφος καὶ ὁμίχλην, ἐκ δὲ τούτων ἔτι μᾶλλον συμπιλουμένων ῥέον ὕδωρ, ἐξ ὕδατος δὲ γῆν καὶ λίθους αὖθις, κύκλον τε οὕτω διαδιδόντα εἰς ἄλληλα, ὡς φαίνεται, τὴν γένεσιν. οὕτω δὴ τούτων οὐδέποτε

49dYoktur. Bu konuda en güvenli olan şu şekilde konuşmaktır: her zaman bir başka yerde bir başka şekilde oluştuğunu gördüğümüz şeye, mesela ateşe, "bu" değil, her seferinde "böyle olan" ateş demeli; suya da "bu" değil, her zaman "böyle olan" demeli. "Bu" ve "şu" sözlerini kullanıp göstererek bir şeyi belirttiğimizi sandığımız başka hiçbir şeye de bir sağlamlığı varmış gibi bakmamalı.

49d

τῶν αὐτῶν ἑκάστων φανταζομένων, ποῖον αὐτῶν ὡς ὂν ὁτιοῦν τοῦτο καὶ οὐκ ἄλλο παγίως διισχυριζόμενος οὐκ αἰσχυνεῖταί τις ἑαυτόν; οὐκ ἔστιν, ἀλλʼ ἀσφαλέστατα μακρῷ περὶ τούτων τιθεμένους ὧδε λέγειν· ἀεὶ ὃ καθορῶμεν ἄλλοτε ἄλλῃ γιγνόμενον, ὡς πῦρ, μὴ τοῦτο ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον ἑκάστοτε προσαγορεύειν πῦρ, μηδὲ ὕδωρ τοῦτο ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον ἀεί, μηδὲ ἄλλο ποτὲ μηδὲν ὥς τινα ἔχον βεβαιότητα, ὅσα

49eÇünkü kaçar; "bu", "şu", "buna" sözlerini ve onları kalıcı varlıklar gibi gösteren hiçbir ifadeyi beklemez. Bunların hiçbirini tek tek böyle anmamalı; her biri ve hepsi hakkında, her zaman benzer olarak dönüp dolaşan "böyle olanı" bu adla çağırmalı; ateşe de baştan sona "böyle olan" demeli, oluşu olan her şeye de öyle.

Ama her birinin içinde oluşarak her zaman göründüğü ve sonra oradan yok olduğu şeyi, yalnız onu "bu" ve "şu" adlarıyla anmalı; herhangi bir keyfiyeti olan şeye ise, sıcak ya da beyaz ya da zıtlardan herhangi biri ve bunlardan oluşan her şey olsun, ona bu adların hiçbirini vermemeli.

49e

δεικνύντες τῷ ῥήματι τῷ τόδε καὶ τοῦτο προσχρώμενοι δηλοῦν ἡγούμεθά τι· φεύγει γὰρ οὐχ ὑπομένον τὴν τοῦ τόδε καὶ τοῦτο καὶ τὴν τῷδε καὶ πᾶσαν ὅση μόνιμα ὡς ὄντα αὐτὰ ἐνδείκνυται φάσις. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἕκαστα μὴ λέγειν, τὸ δὲ τοιοῦτον ἀεὶ περιφερόμενον ὅμοιον ἑκάστου πέρι καὶ συμπάντων οὕτω καλεῖν, καὶ δὴ καὶ πῦρ τὸ διὰ παντὸς τοιοῦτον, καὶ ἅπαν ὅσονπερ ἂν ἔχῃ γένεσιν·

ΤΙ. ἐν ᾧ δὲ ἐγγιγνόμενα ἀεὶ ἕκαστα αὐτῶν φαντάζεται καὶ πάλιν ἐκεῖθεν ἀπόλλυται,

50aBunu daha açık anlatmak için yeniden çaba göstermeliyiz. Biri altından her türlü şekli yapıp bunların her birini durmadan öteki şekillerin hepsine dönüştürse, sonra biri bunlardan birini gösterip "bu nedir?" diye sorsa, doğruya göre en güvenli cevap "altındır" demek olur. Üçgeni ve içinde oluşan öteki şekilleri ise, daha söylenirken değişen şeyler oldukları için, hiçbir zaman var olan şeyler gibi anmamalı; soran kişi "böyle olan" sözünü bir güvenle kabul etmeye razı olursa, bununla yetinmeli.

50a

μόνον ἐκεῖνο αὖ προσαγορεύειν τῷ τε τοῦτο καὶ τῷ τόδε προσχρωμένους ὀνόματι, τὸ δὲ ὁποιονοῦν τι, θερμὸν ἢ λευκὸν ἢ καὶ ὁτιοῦν τῶν ἐναντίων, καὶ πάνθʼ ὅσα ἐκ τούτων, μηδὲν ἐκεῖνο αὖ τούτων καλεῖν. ἔτι δὲ σαφέστερον αὐτοῦ πέρι προθυμητέον αὖθις εἰπεῖν. εἰ γὰρ πάντα τις σχήματα πλάσας ἐκ χρυσοῦ μηδὲν μεταπλάττων παύοιτο ἕκαστα εἰς ἅπαντα, δεικνύντος δή τινος αὐτῶν ἓν καὶ ἐρομένου

50bBütün bedenleri kabul eden tabiat için de aynı söz geçerlidir. Ona her zaman aynı adı vermeliyiz; çünkü kendi gücünden hiç ayrılmaz: her şeyi her zaman kabul eder, ama içine girenlerin hiçbirine benzeyen hiçbir biçimi hiçbir zaman, hiçbir şekilde almamıştır. Çünkü tabiatça her şey için bir kalıp hamuru gibi durur; içine girenlerle hareket eder ve onlarca şekillendirilir; onlar yüzünden de bazen bir türlü, bazen başka türlü görünür. İçine girip çıkan şeyler ise var olanların taklitleridir; onlardan, anlatılması zor ve şaşırtıcı bir şekilde biçim almışlardır; bunu ileride ele alacağız.

50b

τί ποτʼ ἐστί, μακρῷ πρὸς ἀλήθειαν ἀσφαλέστατον εἰπεῖν ὅτι χρυσός, τὸ δὲ τρίγωνον ὅσα τε ἄλλα σχήματα ἐνεγίγνετο, μηδέποτε λέγειν ταῦτα ὡς ὄντα, ἅ γε μεταξὺ τιθεμένου μεταπίπτει, ἀλλʼ ἐὰν ἄρα καὶ τὸ τοιοῦτον μετʼ ἀσφαλείας ἐθέλῃ δέχεσθαί τινος, ἀγαπᾶν. ὁ αὐτὸς δὴ λόγος καὶ περὶ τῆς τὰ πάντα δεχομένης σώματα φύσεως. ταὐτὸν αὐτὴν ἀεὶ προσρητέον· ἐκ γὰρ τῆς ἑαυτῆς τὸ παράπαν οὐκ ἐξίσταται δυνάμεως—δέχεταί τε γὰρ ἀεὶ τὰ πάντα, καὶ

50cŞimdilik üç cinsi düşünmeliyiz: oluşan, içinde oluştuğu şey ve oluşanın benzetilerek doğduğu kaynak.

50c

μορφὴν οὐδεμίαν ποτὲ οὐδενὶ τῶν εἰσιόντων ὁμοίαν εἴληφεν οὐδαμῇ οὐδαμῶς· ἐκμαγεῖον γὰρ φύσει παντὶ κεῖται, κινούμενόν τε καὶ διασχηματιζόμενον ὑπὸ τῶν εἰσιόντων, φαίνεται δὲ διʼ ἐκεῖνα ἄλλοτε ἀλλοῖον—τὰ δὲ εἰσιόντα καὶ ἐξιόντα τῶν ὄντων ἀεὶ μιμήματα, τυπωθέντα ἀπʼ αὐτῶν τρόπον τινὰ δύσφραστον καὶ θαυμαστόν, ὃν εἰς αὖθις μέτιμεν. ἐν δʼ οὖν τῷ παρόντι χρὴ γένη διανοηθῆναι τριττά, τὸ μὲν

50dKabul edeni anneye, kaynağı babaya, ikisinin arasındaki tabiatı da çocuğa benzetmek yerinde olur. Şunu da anlamak gerekir: görünüşte her türlü renge bürünmüş çok renkli bir baskı olacaksa, basılarak içinde yer alacağı şey, ancak dışarıdan alacağı bütün o idea'lardan yoksun, biçimsiz olursa iyi hazırlanmış olur.

50d

γιγνόμενον, τὸ δʼ ἐν ᾧ γίγνεται, τὸ δʼ ὅθεν ἀφομοιούμενον φύεται τὸ γιγνόμενον. καὶ δὴ καὶ προσεικάσαι πρέπει τὸ μὲν δεχόμενον μητρί, τὸ δʼ ὅθεν πατρί, τὴν δὲ μεταξὺ τούτων φύσιν ἐκγόνῳ, νοῆσαί τε ὡς οὐκ ἂν ἄλλως, ἐκτυπώματος ἔσεσθαι μέλλοντος ἰδεῖν ποικίλου πάσας ποικιλίας, τοῦτʼ αὐτὸ ἐν ᾧ ἐκτυπούμενον ἐνίσταται γένοιτʼ ἂν παρεσκευασμένον εὖ, πλὴν ἄμορφον ὂν ἐκείνων ἁπασῶν τῶν ἰδεῶν ὅσας

50eÇünkü içine girenlerden birine benzeseydi, zıt ya da büsbütün başka tabiattaki şeyler geldiğinde onları kabul ederken kendi görünüşünü de araya katar ve kötü benzetirdi. Bu yüzden bütün cinsleri kendi içinde kabul edecek olanın her türlü biçimden uzak olması gerekir. Tıpkı güzel kokulu merhemleri tekhnē ile hazırlayanların önce bunu sağlayıp kokuları kabul edecek sıvıları olabildiğince kokusuz yapmaları gibi; yumuşak maddeler üzerine şekil basmaya girişenler de hiçbir şeklin belirgin kalmasına izin vermez, önce düzleyerek yüzeyi olabildiğince pürüzsüz hâle getirirler.

50e

μέλλοι δέχεσθαί ποθεν. ὅμοιον γὰρ ὂν τῶν ἐπεισιόντων τινὶ τὰ τῆς ἐναντίας τά τε τῆς τὸ παράπαν ἄλλης φύσεως ὁπότʼ ἔλθοι δεχόμενον κακῶς ἂν ἀφομοιοῖ, τὴν αὑτοῦ παρεμφαῖνον ὄψιν. διὸ καὶ πάντων ἐκτὸς εἰδῶν εἶναι χρεὼν τὸ τὰ πάντα ἐκδεξόμενον ἐν αὑτῷ γένη, καθάπερ περὶ τὰ ἀλείμματα ὁπόσα εὐώδη τέχνῃ μηχανῶνται πρῶτον τοῦτʼ αὐτὸ ὑπάρχον, ποιοῦσιν ὅτι μάλιστα ἀώδη τὰ δεξόμενα ὑγρὰ τὰς ὀσμάς· ὅσοι τε ἔν τισιν τῶν μαλακῶν σχήματα ἀπομάττειν ἐπιχειροῦσι, τὸ παράπαν σχῆμα οὐδὲν ἔνδηλον ὑπάρχειν ἐῶσι, προομαλύναντες δὲ ὅτι λειότατον ἀπεργάζονται.

51aHep var olan bütün şeylerin benzerlerini kendi bütünü üzerinde sık sık ve güzelce kabul edecek olanın da tabiatça her türlü biçimden uzak olması yakışır. Bu yüzden oluşmuş, görünür ve her bakımdan hissedilir olanın annesine ve kabına ne toprak ne hava ne ateş ne su diyelim, ne de bunlardan oluşan ya da bunların kendilerinden oluştuğu şeylerin adını verelim. Onun görünmez ve biçimsiz bir eidos olduğunu, her şeyi kabul ettiğini, düşünülür olandan pek anlaşılmaz bir şekilde pay aldığını ve kavranması en zor şey olduğunu söylersek yanılmayız.

51a

ΤΙ. ταὐτὸν οὖν καὶ τῷ τὰ τῶν πάντων ἀεί τε ὄντων κατὰ πᾶν ἑαυτοῦ πολλάκις ἀφομοιώματα καλῶς μέλλοντι δέχεσθαι πάντων ἐκτὸς αὐτῷ προσήκει πεφυκέναι τῶν εἰδῶν. διὸ δὴ τὴν τοῦ γεγονότος ὁρατοῦ καὶ πάντως αἰσθητοῦ μητέρα καὶ ὑποδοχὴν μήτε γῆν μήτε ἀέρα μήτε πῦρ μήτε ὕδωρ λέγωμεν, μήτε ὅσα ἐκ τούτων μήτε ἐξ ὧν ταῦτα γέγονεν· ἀλλʼ ἀνόρατον εἶδός τι καὶ ἄμορφον, πανδεχές, μεταλαμβάνον

51bÖnceki söylediklerimizden onun tabiatına ulaşmak mümkün olduğu ölçüde, en doğru şöyle denebilir: onun her seferinde ateşlenen kısmı ateş, ıslanan kısmı su olarak görünür; toprağın ve havanın taklitlerini kabul ettiği ölçüde de toprak ve hava olarak. Ama bunları sözle daha çok belirleyerek şunu incelemeliyiz: kendi başına var olan bir ateş, hep böyle "kendi başına var olan" dediğimiz bütün şeyler gerçekten var mıdır? Yoksa yalnızca gördüğümüz şeyler ve beden aracılığıyla hissettiğimiz öteki şeyler mi böyle bir hakikate sahiptir, bunların dışında başka hiçbir şey hiçbir şekilde yok mudur, her seferinde her şeyin düşünülür bir eidos'u var dememiz boşuna mıdır, o da sözden başka bir şey değil midir?

51b

δὲ ἀπορώτατά πῃ τοῦ νοητοῦ καὶ δυσαλωτότατον αὐτὸ λέγοντες οὐ ψευσόμεθα. καθʼ ὅσον δʼ ἐκ τῶν προειρημένων δυνατὸν ἐφικνεῖσθαι τῆς φύσεως αὐτοῦ, τῇδʼ ἄν τις ὀρθότατα λέγοι· πῦρ μὲν ἑκάστοτε αὐτοῦ τὸ πεπυρωμένον μέρος φαίνεσθαι, τὸ δὲ ὑγρανθὲν ὕδωρ, γῆν τε καὶ ἀέρα καθʼ ὅσον ἂν μιμήματα τούτων δέχηται. λόγῳ δὲ δὴ μᾶλλον τὸ τοιόνδε διοριζομένους περὶ αὐτῶν διασκεπτέον· ἆρα ἔστιν τι πῦρ αὐτὸ ἐφʼ ἑαυτοῦ καὶ πάντα περὶ ὧν ἀεὶ λέγομεν οὕτως

51cBu meseleyi incelemeden ve hükme bağlamadan bırakıp öyle olduğunu kesinlikle ileri sürmek doğru olmaz; zaten uzun olan bir sözün içine bir yan konu olarak başka bir uzun söz sokmak da doğru olmaz.

51c

αὐτὰ καθʼ αὑτὰ ὄντα ἕκαστα, ἢ ταῦτα ἅπερ καὶ βλέπομεν, ὅσα τε ἄλλα διὰ τοῦ σώματος αἰσθανόμεθα, μόνα ἐστὶν τοιαύτην ἔχοντα ἀλήθειαν, ἄλλα δὲ οὐκ ἔστι παρὰ ταῦτα οὐδαμῇ οὐδαμῶς, ἀλλὰ μάτην ἑκάστοτε εἶναί τί φαμεν εἶδος ἑκάστου νοητόν, τὸ δʼ οὐδὲν ἄρʼ ἦν πλὴν λόγος; οὔτε οὖν δὴ τὸ παρὸν ἄκριτον καὶ ἀδίκαστον ἀφέντα ἄξιον φάναι διισχυριζόμενον ἔχειν οὕτως, οὔτʼ ἐπὶ λόγου μήκει πάρεργον

51dAma kısa sözlerle büyük bir sınır çizilebilirse, en yerinde şey bu olur. Öyleyse ben oyumu şöyle veriyorum: nous ile doğru kanaat iki ayrı cinsse, bu şeyler, bizim hissedemediğimiz, yalnızca düşünülen eidos'lar olarak tamamen kendi başlarına vardır; ama bazılarına göründüğü gibi doğru kanaatin nous'tan hiçbir farkı yoksa, beden yoluyla hissettiğimiz her şeyi en sağlam şeyler olarak kabul etmeliyiz.

51d

ἄλλο μῆκος ἐπεμβλητέον· εἰ δέ τις ὅρος ὁρισθεὶς μέγας διὰ βραχέων φανείη, τοῦτο μάλιστα ἐγκαιριώτατον γένοιτʼ ἄν. ὧδε οὖν τήν γʼ ἐμὴν αὐτὸς τίθεμαι ψῆφον. εἰ μὲν νοῦς καὶ δόξα ἀληθής ἐστον δύο γένη, παντάπασιν εἶναι καθʼ αὑτὰ ταῦτα, ἀναίσθητα ὑφʼ ἡμῶν εἴδη, νοούμενα μόνον· εἰ δʼ, ὥς τισιν φαίνεται, δόξα ἀληθὴς νοῦ διαφέρει τὸ μηδέν, πάνθʼ ὁπόσʼ αὖ διὰ τοῦ σώματος αἰσθανόμεθα θετέον βεβαιότατα.

51eAma bu ikisinin iki ayrı şey olduğunu söylemeliyiz; çünkü ayrı ayrı oluşurlar ve birbirlerine benzemezler. Biri öğretimle, öteki iknayla içimizde oluşur; biri her zaman doğru bir logos eşliğindedir, öteki logos'tan yoksundur; biri iknayla yerinden oynamaz, öteki ikna edilip değiştirilebilir. Doğru kanaatten her insanın pay aldığını, nous'tan ise tanrıların ve insanlardan yalnızca küçük bir topluluğun pay aldığını söylemeliyiz.

Bu böyle olduğuna göre şunu kabul etmeliyiz: biri, hep aynı hâlde olan eidos'tur; doğmamış ve yok olmayandır; ne başka bir yerden başka bir şeyi kendi içine kabul eder ne de kendisi bir yere, başka bir şeyin içine girer; görünmezdir, başka bir yolla da hissedilmez; onu incelemek düşünmenin payına düşer.

51e

δύο δὴ λεκτέον ἐκείνω, διότι χωρὶς γεγόνατον ἀνομοίως τε ἔχετον. τὸ μὲν γὰρ αὐτῶν διὰ διδαχῆς, τὸ δʼ ὑπὸ πειθοῦς ἡμῖν ἐγγίγνεται· καὶ τὸ μὲν ἀεὶ μετʼ ἀληθοῦς λόγου, τὸ δὲ ἄλογον· καὶ τὸ μὲν ἀκίνητον πειθοῖ, τὸ δὲ μεταπειστόν· καὶ τοῦ μὲν πάντα ἄνδρα μετέχειν φατέον, νοῦ δὲ θεούς, ἀνθρώπων δὲ γένος βραχύ τι.

ΤΙ. τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων

52aİkincisi onunla aynı adı taşıyan ve ona benzeyen şeydir: hissedilir, doğmuş, her zaman sürüklenen, bir yerde oluşup sonra oradan yok olan, his eşliğinde kanaatle kavranan. Üçüncüsü de her zaman var olan mekân (khōra) cinsidir: yok oluşu kabul etmez, oluşu olan her şeye bir yer sağlar; kendisi ise his olmadan, bir tür piç akıl yürütmeyle kavranır ve ona inanmak güçtür.

52a

ὁμολογητέον ἓν μὲν εἶναι τὸ κατὰ ταὐτὰ εἶδος ἔχον, ἀγέννητον καὶ ἀνώλεθρον, οὔτε εἰς ἑαυτὸ εἰσδεχόμενον ἄλλο ἄλλοθεν οὔτε αὐτὸ εἰς ἄλλο ποι ἰόν, ἀόρατον δὲ καὶ ἄλλως ἀναίσθητον, τοῦτο ὃ δὴ νόησις εἴληχεν ἐπισκοπεῖν· τὸ δὲ ὁμώνυμον ὅμοιόν τε ἐκείνῳ δεύτερον, αἰσθητόν, γεννητόν, πεφορημένον ἀεί, γιγνόμενόν τε ἔν τινι τόπῳ καὶ πάλιν ἐκεῖθεν ἀπολλύμενον, δόξῃ μετʼ αἰσθήσεως περιληπτόν· τρίτον δὲ αὖ γένος ὂν τὸ τῆς χώρας ἀεί, φθορὰν οὐ προσδεχόμενον,

52bOna bakınca rüya görür gibi oluruz ve var olan her şeyin zorunlu olarak bir yerde bulunması, bir mekân kaplaması gerektiğini, yeryüzünde ya da gökte bir yerde olmayanın hiçbir şey olmadığını söyleriz. Bu rüya hâli yüzünden, bütün bunları ve bunların kardeşi olan başka şeyleri, uykusuz ve gerçekten var olan tabiat hakkında bile, uyanıp ayırt ederek doğru söyleyemeyiz.

52b

ἕδραν δὲ παρέχον ὅσα ἔχει γένεσιν πᾶσιν, αὐτὸ δὲ μετʼ ἀναισθησίας ἁπτὸν λογισμῷ τινι νόθῳ, μόγις πιστόν, πρὸς ὃ δὴ καὶ ὀνειροπολοῦμεν βλέποντες καί φαμεν ἀναγκαῖον εἶναί που τὸ ὂν ἅπαν ἔν τινι τόπῳ καὶ κατέχον χώραν τινά, τὸ δὲ μήτʼ ἐν γῇ μήτε που κατʼ οὐρανὸν οὐδὲν εἶναι. ταῦτα δὴ πάντα καὶ τούτων ἄλλα ἀδελφὰ καὶ περὶ τὴν ἄυπνον καὶ ἀληθῶς φύσιν ὑπάρχουσαν ὑπὸ ταύτης τῆς ὀνειρώξεως

52cDoğru olan şudur: suret, kendisini meydana getiren şey bile kendisine ait olmadığına, her zaman başka bir şeyin hayali olarak sürüklendiğine göre, başka bir şeyin içinde oluşmalı, böylece bir şekilde ousia'ya tutunmalıdır; yoksa hiçbir şey olmazdı. Gerçekten var olana ise kesin ve doğru söz yardım eder: bir şey bir şey, öteki başka bir şey olduğu sürece, hiçbiri ötekinin içinde oluşup aynı anda hem bir ve aynı hem de iki olamaz.

52c

οὐ δυνατοὶ γιγνόμεθα ἐγερθέντες διοριζόμενοι τἀληθὲς λέγειν, ὡς εἰκόνι μέν, ἐπείπερ οὐδʼ αὐτὸ τοῦτο ἐφʼ ᾧ γέγονεν ἑαυτῆς ἐστιν, ἑτέρου δέ τινος ἀεὶ φέρεται φάντασμα, διὰ ταῦτα ἐν ἑτέρῳ προσήκει τινὶ γίγνεσθαι, οὐσίας ἁμωσγέπως ἀντεχομένην, ἢ μηδὲν τὸ παράπαν αὐτὴν εἶναι, τῷ δὲ ὄντως ὄντι βοηθὸς ὁ διʼ ἀκριβείας ἀληθὴς λόγος, ὡς ἕως ἄν τι τὸ μὲν ἄλλο ᾖ, τὸ δὲ ἄλλο, οὐδέτερον ἐν οὐδετέρῳ ποτὲ γενόμενον

52dBenim oyumla hesaplanan söz, kısaca şu olsun: gök oluşmadan önce de varlık, mekân ve oluş, üç ayrı şekilde üç şey olarak vardı. Oluşun sütannesi ise ıslanıp ateşlenerek, toprağın ve havanın biçimlerini kabul ederek ve bunlara eşlik eden bütün öteki hâllere uğrayarak, görünüşte her türlü şekle girer. Ama birbirine benzemeyen ve dengesiz güçlerle dolu olduğu için hiçbir yanı dengede değildir; her yönde düzensizce sallanarak bunlar tarafından sarsılır, hareket ederek de bunları sarsar.

52d

ἓν ἅμα ταὐτὸν καὶ δύο γενήσεσθον.

οὗτος μὲν οὖν δὴ παρὰ τῆς ἐμῆς ψήφου λογισθεὶς ἐν κεφαλαίῳ δεδόσθω λόγος, ὄν τε καὶ χώραν καὶ γένεσιν εἶναι, τρία τριχῇ, καὶ πρὶν οὐρανὸν γενέσθαι· τὴν δὲ δὴ γενέσεως τιθήνην ὑγραινομένην καὶ πυρουμένην καὶ τὰς γῆς τε καὶ ἀέρος μορφὰς δεχομένην, καὶ ὅσα ἄλλα τούτοις πάθη συνέπεται

52eHareket eden şeyler de sürekli ayrışarak bir yerden bir yere sürüklenir; tıpkı tahılı temizlemeye yarayan kalburlarla ve aletlerle sarsılıp savrulan şeylerin, sık ve ağır olanlarının bir yere, seyrek ve hafif olanlarının başka bir yere gidip yerleşmesi gibi.

52e

πάσχουσαν, παντοδαπὴν μὲν ἰδεῖν φαίνεσθαι, διὰ δὲ τὸ μήθʼ ὁμοίων δυνάμεων μήτε ἰσορρόπων ἐμπίμπλασθαι κατʼ οὐδὲν αὐτῆς ἰσορροπεῖν, ἀλλʼ ἀνωμάλως πάντῃ ταλαντουμένην σείεσθαι μὲν ὑπʼ ἐκείνων αὐτήν, κινουμένην δʼ αὖ πάλιν ἐκεῖνα σείειν·

ΤΙ. τὰ δὲ κινούμενα ἄλλα ἄλλοσε ἀεὶ φέρεσθαι διακρινόμενα, ὥσπερ τὰ ὑπὸ τῶν πλοκάνων τε καὶ ὀργάνων τῶν περὶ τὴν τοῦ σίτου κάθαρσιν σειόμενα καὶ

53aO zaman dört cins de böyle, kendisi bir sarsma aleti gibi hareket eden kap tarafından sarsılıyordu; birbirine en çok benzemeyenler birbirinden en çok ayrılıyor, en çok benzeyenler ise en çok aynı yere itiliyordu. Bu yüzden bunlar, evren onlardan düzenlenip oluşmadan önce de farklı yerler tutuyordu. Bundan önce bunların hepsi logos'suz ve ölçüsüz bir hâldeydi.

53a

ἀνικμώμενα τὰ μὲν πυκνὰ καὶ βαρέα ἄλλῃ, τὰ δὲ μανὰ καὶ κοῦφα εἰς ἑτέραν ἵζει φερόμενα ἕδραν· τότε οὕτω τὰ τέτταρα γένη σειόμενα ὑπὸ τῆς δεξαμενῆς, κινουμένης αὐτῆς οἷον ὀργάνου σεισμὸν παρέχοντος, τὰ μὲν ἀνομοιότατα πλεῖστον αὐτὰ ἀφʼ αὑτῶν ὁρίζειν, τὰ δὲ ὁμοιότατα μάλιστα εἰς ταὐτὸν συνωθεῖν, διὸ δὴ καὶ χώραν ταῦτα ἄλλα ἄλλην ἴσχειν, πρὶν καὶ τὸ πᾶν ἐξ αὐτῶν διακοσμηθὲν γενέσθαι. καὶ τὸ μὲν δὴ πρὸ τούτου πάντα ταῦτʼ εἶχεν ἀλόγως καὶ ἀμέτρως·

53bEvren düzene sokulmaya başlanınca, ateş, su, toprak ve hava, kendilerinden birtakım izler taşısalar da, tanrının bulunmadığı her şeyin olması beklenecek bir hâldeydiler; tanrı böyle bir tabiatta bulduğu bu şeylere o zaman önce eidos'larla ve sayılarla şekil verdi. Tanrının, böyle olmayan şeylerden bunları olabildiğince güzel ve iyi olarak kurduğu, her şeyden önce, hep söylediğimiz bir şey olarak esasımız olsun. Şimdi ise her birinin düzenini ve oluşunu size alışılmadık bir sözle açıklamaya girişmeliyiz; ama söylenenleri göstermek için gerekli olan terbiye yollarından pay aldığınız için beni izleyebileceksiniz.

53b

ὅτε δʼ ἐπεχειρεῖτο κοσμεῖσθαι τὸ πᾶν, πῦρ πρῶτον καὶ ὕδωρ καὶ γῆν καὶ ἀέρα, ἴχνη μὲν ἔχοντα αὑτῶν ἄττα, παντάπασί γε μὴν διακείμενα ὥσπερ εἰκὸς ἔχειν ἅπαν ὅταν ἀπῇ τινος θεός, οὕτω δὴ τότε πεφυκότα ταῦτα πρῶτον διεσχηματίσατο εἴδεσί τε καὶ ἀριθμοῖς. τὸ δὲ ᾗ δυνατὸν ὡς κάλλιστα ἄριστά τε ἐξ οὐχ οὕτως ἐχόντων τὸν θεὸν αὐτὰ συνιστάναι, παρὰ πάντα ἡμῖν ὡς ἀεὶ τοῦτο λεγόμενον ὑπαρχέτω· νῦν δʼ οὖν τὴν διάταξιν αὐτῶν ἐπιχειρητέον ἑκάστων καὶ γένεσιν

53cÖnce ateşin, toprağın, suyun ve havanın beden olduğu herhalde herkesçe açıktır. Bedenin her türünün derinliği de vardır. Derinliğin ise düzlemin tabiatını kuşatması büsbütün zorunludur. Düz bir yüzey de üçgenlerden oluşur. Bütün üçgenler de iki üçgenden doğar; her birinin bir dik açısı vardır, öteki açıları ise dar açılardır.

53c

ἀήθει λόγῳ πρὸς ὑμᾶς δηλοῦν, ἀλλὰ γὰρ ἐπεὶ μετέχετε τῶν κατὰ παίδευσιν ὁδῶν διʼ ὧν ἐνδείκνυσθαι τὰ λεγόμενα ἀνάγκη, συνέψεσθε.

πρῶτον μὲν δὴ πῦρ καὶ γῆ καὶ ὕδωρ καὶ ἀὴρ ὅτι σώματά ἐστι, δῆλόν που καὶ παντί· τὸ δὲ τοῦ σώματος εἶδος πᾶν καὶ βάθος ἔχει. τὸ δὲ βάθος αὖ πᾶσα ἀνάγκη τὴν ἐπίπεδον περιειληφέναι φύσιν· ἡ δὲ ὀρθὴ τῆς ἐπιπέδου βάσεως ἐκ τριγώνων συνέστηκεν. τὰ δὲ τρίγωνα πάντα ἐκ δυοῖν ἄρχεται

53dBunlardan birinde dik açı eşit kenarlarla iki eşit parçaya bölünmüştür; ötekinde ise eşit olmayan kenarlarla eşit olmayan parçalara. İşte bunu, zorunlulukla birlikte akla yakın söze göre ilerleyerek, ateşin ve öteki bedenlerin ilkesi olarak varsayıyoruz; bunların daha yukarıdaki ilkelerini tanrı bilir, insanlardan da ancak onun dostu olan. Şimdi en güzel dört bedenin nasıl olacağını söylemeliyiz: birbirlerine benzemeyen, ama bir kısmı çözülerek birbirinden oluşabilen bedenlerin.

53d

τριγώνοιν, μίαν μὲν ὀρθὴν ἔχοντος ἑκατέρου γωνίαν, τὰς δὲ ὀξείας· ὧν τὸ μὲν ἕτερον ἑκατέρωθεν ἔχει μέρος γωνίας ὀρθῆς πλευραῖς ἴσαις διῃρημένης, τὸ δʼ ἕτερον ἀνίσοις ἄνισα μέρη νενεμημένης. ταύτην δὴ πυρὸς ἀρχὴν καὶ τῶν ἄλλων σωμάτων ὑποτιθέμεθα κατὰ τὸν μετʼ ἀνάγκης εἰκότα λόγον πορευόμενοι· τὰς δʼ ἔτι τούτων ἀρχὰς ἄνωθεν θεὸς οἶδεν καὶ ἀνδρῶν ὃς ἂν ἐκείνῳ φίλος ᾖ. δεῖ δὴ λέγειν ποῖα

53eBunu bulursak toprağın, ateşin ve orantıyla ikisinin arasında yer alanların oluşu hakkındaki gerçeği elde etmiş oluruz. Çünkü bunlardan daha güzel görünür bedenlerin, her biri tek bir cins olarak, herhangi bir yerde var olduğunu kimseye kabul etmeyiz. Öyleyse güzellikçe üstün bu dört beden cinsini bir araya getirmeye ve onların tabiatını yeterince kavradığımızı söyleyebilmeye çalışmalıyız.

53e

κάλλιστα σώματα γένοιτʼ ἂν τέτταρα, ἀνόμοια μὲν ἑαυτοῖς, δυνατὰ δὲ ἐξ ἀλλήλων αὐτῶν ἄττα διαλυόμενα γίγνεσθαι· τούτου γὰρ τυχόντες ἔχομεν τὴν ἀλήθειαν γενέσεως πέρι γῆς τε καὶ πυρὸς τῶν τε ἀνὰ λόγον ἐν μέσῳ. τόδε γὰρ οὐδενὶ συγχωρησόμεθα, καλλίω τούτων ὁρώμενα σώματα εἶναί που καθʼ ἓν γένος ἕκαστον ὄν. τοῦτʼ οὖν προθυμητέον, τὰ διαφέροντα κάλλει σωμάτων τέτταρα γένη συναρμόσασθαι καὶ φάναι τὴν τούτων ἡμᾶς φύσιν ἱκανῶς εἰληφέναι.

54aİki üçgenden ikizkenar olanın tek bir tabiatı vardır, uzun olanınsa sınırsız sayıda. Doğru bir şekilde başlayacaksak bu sınırsız sayıdakilerden en güzelini seçmeliyiz. Bunların bileşimi için daha güzelini seçip söyleyebilen biri çıkarsa, o bize düşman olarak değil, dost olarak galip gelir. Biz ise ötekileri geçip çok sayıdaki üçgenden en güzel olarak birini kabul ediyoruz: ikisi birleşince eşkenar üçgeni oluşturan üçgeni.

54a

ΤΙ. τοῖν δὴ δυοῖν τριγώνοιν τὸ μὲν ἰσοσκελὲς μίαν εἴληχεν φύσιν, τὸ δὲ πρόμηκες ἀπεράντους· προαιρετέον οὖν αὖ τῶν ἀπείρων τὸ κάλλιστον, εἰ μέλλομεν ἄρξεσθαι κατὰ τρόπον. ἂν οὖν τις ἔχῃ κάλλιον ἐκλεξάμενος εἰπεῖν εἰς τὴν τούτων σύστασιν, ἐκεῖνος οὐκ ἐχθρὸς ὢν ἀλλὰ φίλος κρατεῖ· τιθέμεθα δʼ οὖν τῶν πολλῶν τριγώνων κάλλιστον ἕν, ὑπερβάντες τἆλλα, ἐξ οὗ τὸ ἰσόπλευρον τρίγωνον ἐκ τρίτου συνέστηκεν.

54bSebebini söylemek uzun sürer; ama bunu çürütüp öyle olmadığını bulana dostça bir ödül hazırdır. O hâlde ateşin ve öteki şeylerin bedenlerinin kendilerinden yapıldığı iki üçgen seçilmiş olsun: biri ikizkenar, öteki de büyük kenarının karesi her zaman küçük kenarının karesinin üç katı olan üçgen. Önce belirsiz söylenen şeyi şimdi daha açık belirlemeliyiz. Dört cinsin hepsi birbiri aracılığıyla birbirine dönüşerek oluşuyor gibi görünüyordu; ama bu görünüş doğru değildi. Çünkü seçtiğimiz üçgenlerden dört cins oluşur: üçü kenarları eşit olmayan tek bir üçgenden; dördüncüsü ise yalnızca ikizkenar üçgenden birleştirilir.

54b

διότι δέ, λόγος πλείων· ἀλλὰ τῷ τοῦτο ἐλέγξαντι καὶ ἀνευρόντι δὴ οὕτως ἔχον κεῖται φίλια τὰ ἆθλα. προῃρήσθω δὴ δύο τρίγωνα ἐξ ὧν τό τε τοῦ πυρὸς καὶ τὰ τῶν ἄλλων σώματα μεμηχάνηται, τὸ μὲν ἰσοσκελές, τὸ δὲ τριπλῆν κατὰ δύναμιν ἔχον τῆς ἐλάττονος τὴν μείζω πλευρὰν ἀεί. τὸ δὴ πρόσθεν ἀσαφῶς ῥηθὲν νῦν μᾶλλον διοριστέον. τὰ γὰρ τέτταρα γένη διʼ ἀλλήλων εἰς ἄλληλα ἐφαίνετο πάντα γένεσιν ἔχειν, οὐκ ὀρθῶς φανταζόμενα· γίγνεται μὲν γὰρ ἐκ

54cBu yüzden hepsi birbirine çözülüp çok sayıda küçükten az sayıda büyük, ya da tersine, oluşamaz; ama üçü oluşabilir. Çünkü bu üçü tek bir üçgenden doğduğu için, büyükler çözülünce aynı üçgenlerden kendilerine uygun şekilleri alan çok sayıda küçük beden oluşur; çok sayıda küçük beden de üçgenlerine ayrılınca, bir araya gelip tek bir kütlenin büyük başka bir eidos'unu meydana getirebilir.

54c

τῶν τριγώνων ὧν προῃρήμεθα γένη τέτταρα, τρία μὲν ἐξ ἑνὸς τοῦ τὰς πλευρὰς ἀνίσους ἔχοντος, τὸ δὲ τέταρτον ἓν μόνον ἐκ τοῦ ἰσοσκελοῦς τριγώνου συναρμοσθέν. οὔκουν δυνατὰ πάντα εἰς ἄλληλα διαλυόμενα ἐκ πολλῶν σμικρῶν ὀλίγα μεγάλα καὶ τοὐναντίον γίγνεσθαι, τὰ δὲ τρία οἷόν τε· ἐκ γὰρ ἑνὸς ἅπαντα πεφυκότα λυθέντων τε τῶν μειζόνων πολλὰ σμικρὰ ἐκ τῶν αὐτῶν συστήσεται, δεχόμενα τὰ προσήκοντα ἑαυτοῖς σχήματα, καὶ σμικρὰ ὅταν αὖ πολλὰ κατὰ

54dBirbirine dönüşerek oluşma hakkında bu kadarı söylenmiş olsun. Bunların her birinin hangi eidos'ta oluştuğunu ve kaç sayının bir araya gelmesinden oluştuğunu söylemek bundan sonra gelir. İlk ve en küçük eidos başlasın: onun öğesi, hipotenüsü kısa kenarının iki katı uzunluğunda olan üçgendir. Bunlardan ikisi köşegen boyunca birleştirilip bu üç kez yapılınca ve köşegenler ile kısa kenarlar merkez gibi tek bir noktaya dayanınca, sayıca altı üçgenden tek bir eşkenar üçgen oluşur.

54d

τὰ τρίγωνα διασπαρῇ, γενόμενος εἷς ἀριθμὸς ἑνὸς ὄγκου μέγα ἀποτελέσειεν ἂν ἄλλο εἶδος ἕν. ταῦτα μὲν οὖν λελέχθω περὶ τῆς εἰς ἄλληλα γενέσεως· οἷον δὲ ἕκαστον αὐτῶν γέγονεν εἶδος καὶ ἐξ ὅσων συμπεσόντων ἀριθμῶν, λέγειν ἂν ἑπόμενον εἴη. ἄρξει δὴ τό τε πρῶτον εἶδος καὶ σμικρότατον συνιστάμενον, στοιχεῖον δʼ αὐτοῦ τὸ τὴν ὑποτείνουσαν τῆς ἐλάττονος πλευρᾶς διπλασίαν ἔχον μήκει· σύνδυο δὲ τοιούτων κατὰ διάμετρον συντιθεμένων καὶ τρὶς τούτου

54eDört eşkenar üçgen üçer düzlem açıda birleşince bir katı açı oluşturur; bu katı açı, düzlem açıların en genişinden hemen sonra gelir.

54e

γενομένου, τὰς διαμέτρους καὶ τὰς βραχείας πλευρὰς εἰς ταὐτὸν ὡς κέντρον ἐρεισάντων, ἓν ἰσόπλευρον τρίγωνον ἐξ ἓξ τὸν ἀριθμὸν ὄντων γέγονεν.

ΤΙ. τρίγωνα δὲ ἰσόπλευρα συνιστάμενα τέτταρα κατὰ σύντρεις ἐπιπέδους γωνίας μίαν στερεὰν

55aBöyle dört açı tamamlanınca birinci katı eidos meydana gelir: çevresine çizilen bütün küreyi eşit ve benzer parçalara bölen eidos. İkincisi aynı üçgenlerden oluşur, ama bunlar sekiz eşkenar üçgen hâlinde birleşip dört düzlem açıdan tek bir katı açı yaparlar; böyle altı açı oluşunca ikinci beden de tamamlanmış olur. Üçüncüsü öğelerden yüz yirmisinin birleşmesinden oluşur; on iki katı açısı vardır, her birini beş eşkenar düzlem üçgen çevreler; yirmi eşkenar üçgen yüzü vardır.

55a

γωνίαν ποιεῖ, τῆς ἀμβλυτάτης τῶν ἐπιπέδων γωνιῶν ἐφεξῆς γεγονυῖαν· τοιούτων δὲ ἀποτελεσθεισῶν τεττάρων πρῶτον εἶδος στερεόν, ὅλου περιφεροῦς διανεμητικὸν εἰς ἴσα μέρη καὶ ὅμοια, συνίσταται. δεύτερον δὲ ἐκ μὲν τῶν αὐτῶν τριγώνων, κατὰ δὲ ἰσόπλευρα τρίγωνα ὀκτὼ συστάντων, μίαν ἀπεργασαμένων στερεὰν γωνίαν ἐκ τεττάρων ἐπιπέδων· καὶ γενομένων ἓξ τοιούτων τὸ δεύτερον αὖ σῶμα οὕτως ἔσχεν τέλος. τὸ δὲ τρίτον ἐκ δὶς ἑξήκοντα τῶν στοιχείων συμπαγέντων,

55bÖğelerden biri bunları doğurduktan sonra işini bitirdi; ikizkenar üçgen ise dördüncünün tabiatını doğurdu: dört tanesi bir araya gelip dik açılarını merkeze toplayarak tek bir eşkenar dörtgen, yani kare yaptı. Böyle altı kare birleşince sekiz katı açı meydana getirdi; her biri üç düzlem dik açının birleşmesiyle oluşmuştu. Oluşan bedenin şekli küp oldu; altı kare yüzü vardı.

55b

στερεῶν δὲ γωνιῶν δώδεκα, ὑπὸ πέντε ἐπιπέδων τριγώνων ἰσοπλεύρων περιεχομένης ἑκάστης, εἴκοσι βάσεις ἔχον ἰσοπλεύρους τριγώνους γέγονεν. καὶ τὸ μὲν ἕτερον ἀπήλλακτο τῶν στοιχείων ταῦτα γεννῆσαν, τὸ δὲ ἰσοσκελὲς τρίγωνον ἐγέννα τὴν τοῦ τετάρτου φύσιν, κατὰ τέτταρα συνιστάμενον, εἰς τὸ κέντρον τὰς ὀρθὰς γωνίας συνάγον, ἓν ἰσόπλευρον τετράγωνον ἀπεργασάμενον· ἓξ δὲ τοιαῦτα

55cGeriye beşinci bir bileşim daha kaldı; tanrı onu evren için kullandı, evreni resimlerle süslerken.

Bütün bunları dikkatle hesaplayan biri, kâinatların sonsuz sayıda mı yoksa sınırlı sayıda mı olduğunu söylemek gerektiği konusunda çıkmaza düşerse, sonsuz (apeiros) sayıda kâinat olduğunu düşünmeyi, bilmesi gereken bir konuda gerçekten bilgisiz (apeiros) birinin görüşü sayar. Ama gerçekte tabiatça bir mi yoksa beş mi olduklarını söylemek gerektiği konusunda durup çıkmaza düşmesi daha akla yakın olur.

55c

συμπαγέντα γωνίας ὀκτὼ στερεὰς ἀπετέλεσεν, κατὰ τρεῖς ἐπιπέδους ὀρθὰς συναρμοσθείσης ἑκάστης· τὸ δὲ σχῆμα τοῦ συστάντος σώματος γέγονεν κυβικόν, ἓξ ἐπιπέδους τετραγώνους ἰσοπλεύρους βάσεις ἔχον. ἔτι δὲ οὔσης συστάσεως μιᾶς πέμπτης, ἐπὶ τὸ πᾶν ὁ θεὸς αὐτῇ κατεχρήσατο ἐκεῖνο διαζωγραφῶν.

ἃ δή τις εἰ πάντα λογιζόμενος ἐμμελῶς ἀποροῖ πότερον ἀπείρους χρὴ κόσμους εἶναι λέγειν ἢ πέρας ἔχοντας, τὸ μὲν

55dBizim görüşümüze göre, akla yakın söz kâinatın tabiatça tek bir tanrı olarak oluştuğunu bildirir; başka biri başka şeylere bakarak başka türlü düşünür. Ama onu bırakalım; şimdi sözümüzle doğan cinsleri ateşe, toprağa, suya ve havaya dağıtalım. Toprağa küp eidos'unu verelim.

55d

ἀπείρους ἡγήσαιτʼ ἂν ὄντως ἀπείρου τινὸς εἶναι δόγμα ὧν ἔμπειρον χρεὼν εἶναι, πότερον δὲ ἕνα ἢ πέντε αὐτοὺς ἀληθείᾳ πεφυκότας λέγειν ποτὲ προσήκει, μᾶλλον ἂν ταύτῃ στὰς εἰκότως διαπορήσαι. τὸ μὲν οὖν δὴ παρʼ ἡμῶν ἕνα αὐτὸν κατὰ τὸν εἰκότα λόγον πεφυκότα μηνύει θεόν, ἄλλος δὲ εἰς ἄλλα πῃ βλέψας ἕτερα δοξάσει. καὶ τοῦτον μὲν μεθετέον, τὰ δὲ γεγονότα νῦν τῷ λόγῳ γένη διανείμωμεν εἰς πῦρ καὶ γῆν καὶ ὕδωρ καὶ ἀέρα. γῇ μὲν δὴ τὸ κυβικὸν εἶδος δῶμεν·

55eÇünkü toprak dört cinsin en hareketsizi ve bedenlerin en kolay biçim alanıdır; böyle bir şeyin en çok da tabanları en sağlam olan şekilde olması gerekir. Baştan varsaydığımız üçgenlerden eşit kenarlı olanın tabanı tabiatça eşit olmayanınkinden daha sağlamdır; her ikisinden bileşen yüzeylerden de eşkenar dörtgen, eşkenar üçgenden, parçaları bakımından da bütünü bakımından da zorunlu olarak daha sağlam durur.

Bu yüzden bunu toprağa vererek akla yakın sözü korumuş oluruz. Geri kalanlardan en zor hareket eden eidos'u suya, en kolay hareket edeni ateşe, ortadakini havaya verelim; en küçük bedeni ateşe, en büyüğünü suya, ortadakini havaya; en keskinini ateşe, ikincisini havaya, üçüncüsünü suya.

55e

ἀκινητοτάτη γὰρ τῶν τεττάρων γενῶν γῆ καὶ τῶν σωμάτων πλαστικωτάτη, μάλιστα δὲ ἀνάγκη γεγονέναι τοιοῦτον τὸ τὰς βάσεις ἀσφαλεστάτας ἔχον· βάσις δὲ ἥ τε τῶν κατʼ ἀρχὰς τριγώνων ὑποτεθέντων ἀσφαλεστέρα κατὰ φύσιν ἡ τῶν ἴσων πλευρῶν τῆς τῶν ἀνίσων, τό τε ἐξ ἑκατέρου συντεθὲν ἐπίπεδον ἰσόπλευρον ἰσοπλεύρου τετράγωνον τριγώνου κατά τε μέρη καὶ καθʼ ὅλον στασιμωτέρως ἐξ ἀνάγκης βέβηκεν.

ΤΙ. διὸ

56aBütün bunlardan en az yüzü olanın tabiatça zorunlu olarak en kolay hareket eden, her yönde hepsinin en kesicisi ve en keskini, ayrıca aynı parçaların en azından oluştuğu için en hafifi olması gerekir; ikincinin bu özelliklere ikinci derecede, üçüncünün de üçüncü derecede sahip olması gerekir.

56a

γῇ μὲν τοῦτο ἀπονέμοντες τὸν εἰκότα λόγον διασῴζομεν, ὕδατι δʼ αὖ τῶν λοιπῶν τὸ δυσκινητότατον εἶδος, τὸ δʼ εὐκινητότατον πυρί, τὸ δὲ μέσον ἀέρι· καὶ τὸ μὲν σμικρότατον σῶμα πυρί, τὸ δʼ αὖ μέγιστον ὕδατι, τὸ δὲ μέσον ἀέρι· καὶ τὸ μὲν ὀξύτατον αὖ πυρί, τὸ δὲ δεύτερον ἀέρι, τὸ δὲ τρίτον ὕδατι. ταῦτʼ οὖν δὴ πάντα, τὸ μὲν ἔχον ὀλιγίστας βάσεις εὐκινητότατον ἀνάγκη πεφυκέναι, τμητικώτατόν τε

56bÖyleyse doğru söze ve akla yakın söze göre, piramit biçiminde oluşan katı eidos ateşin öğesi ve tohumu olsun; oluş sırasına göre ikinciyi havanın, üçüncüyü suyun öğesi diyelim. Bütün bunları o kadar küçük düşünmeliyiz ki her cinsten tek tek her biri küçüklüğü yüzünden bize hiç görünmez; ama çok sayıda bir araya toplanınca kütleleri görülür.

56b

καὶ ὀξύτατον ὂν πάντῃ πάντων, ἔτι τε ἐλαφρότατον, ἐξ ὀλιγίστων συνεστὸς τῶν αὐτῶν μερῶν· τὸ δὲ δεύτερον δευτέρως τὰ αὐτὰ ταῦτʼ ἔχειν, τρίτως δὲ τὸ τρίτον. ἔστω δὴ κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον καὶ κατὰ τὸν εἰκότα τὸ μὲν τῆς πυραμίδος στερεὸν γεγονὸς εἶδος πυρὸς στοιχεῖον καὶ σπέρμα· τὸ δὲ δεύτερον κατὰ γένεσιν εἴπωμεν ἀέρος, τὸ δὲ τρίτον ὕδατος. πάντα οὖν δὴ ταῦτα δεῖ διανοεῖσθαι σμικρὰ οὕτως, ὡς καθʼ

56cSayıları, hareketleri ve öteki güçleri bakımından orantılara gelince, tanrı, zorunluluğun tabiatı isteyerek ve ikna olarak boyun eğdiği her yerde, bunları her bakımdan tam bir kesinlikle tamamlamış ve orantılı olarak birbirine uydurmuştur.

Daha önce cinslerini anlattığımız bütün bu şeyler bakımından durum, akla yakın olana göre, en çok şöyle olur.

56c

ἓν ἕκαστον μὲν τοῦ γένους ἑκάστου διὰ σμικρότητα οὐδὲν ὁρώμενον ὑφʼ ἡμῶν, συναθροισθέντων δὲ πολλῶν τοὺς ὄγκους αὐτῶν ὁρᾶσθαι· καὶ δὴ καὶ τὸ τῶν ἀναλογιῶν περί τε τὰ πλήθη καὶ τὰς κινήσεις καὶ τὰς ἄλλας δυνάμεις πανταχῇ τὸν θεόν, ὅπῃπερ ἡ τῆς ἀνάγκης ἑκοῦσα πεισθεῖσά τε φύσις ὑπεῖκεν, ταύτῃ πάντῃ διʼ ἀκριβείας ἀποτελεσθεισῶν ὑπʼ αὐτοῦ συνηρμόσθαι ταῦτα ἀνὰ λόγον.

ἐκ δὴ πάντων ὧνπερ τὰ γένη προειρήκαμεν ὧδʼ ἂν κατὰ

56dToprak ateşle karşılaşıp onun keskinliğiyle çözülünce sürüklenir; ister ateşin kendisinin içinde çözülmüş olsun ister bir hava ya da su kütlesinin içinde; ta ki parçaları bir yerde birbirleriyle karşılaşıp yeniden birleşerek toprak oluncaya kadar; çünkü başka bir eidos'a hiçbir zaman geçemez. Su ise ateş ya da hava tarafından bölününce, parçalarının birleşip bir ateş bedeni ile iki hava bedeni olması mümkündür.

56d

τὸ εἰκὸς μάλιστʼ ἂν ἔχοι. γῆ μὲν συντυγχάνουσα πυρὶ διαλυθεῖσά τε ὑπὸ τῆς ὀξύτητος αὐτοῦ φέροιτʼ ἄν, εἴτʼ ἐν αὐτῷ πυρὶ λυθεῖσα εἴτʼ ἐν ἀέρος εἴτʼ ἐν ὕδατος ὄγκῳ τύχοι, μέχριπερ ἂν αὐτῆς πῃ συντυχόντα τὰ μέρη, πάλιν συναρμοσθέντα αὐτὰ αὑτοῖς, γῆ γένοιτο—οὐ γὰρ εἰς ἄλλο γε εἶδος ἔλθοι ποτʼ ἄν—ὕδωρ δὲ ὑπὸ πυρὸς μερισθέν, εἴτε καὶ ὑπʼ ἀέρος, ἐγχωρεῖ γίγνεσθαι συστάντα ἓν μὲν πυρὸς σῶμα, δύο

56eHavanın bir parçası çözülünce de onun kesimlerinden iki ateş bedeni oluşabilir. Tersine, ateş havanın, suyun ya da bir miktar toprağın içinde kuşatılıp, çok şeyin içinde az olarak, sürüklenen şeylerin arasında hareket ederken savaşa girer, yenilip parçalanırsa, iki ateş bedeni bir araya gelip tek bir hava eidos'u oluşturur; hava yenilip parçalanınca da iki bütün ve bir yarım hava bedeninden tek bir bütün su eidos'u birleşip oluşur.

Bunu yeniden şöyle hesaplayalım: öteki cinslerden biri ateşin içinde yakalanıp onun açılarının ve kenarlarının keskinliğiyle kesilince, ateşin tabiatına dönüşüp birleşirse kesilmekten kurtulur; çünkü kendisine benzeyen ve kendisiyle aynı olan bir cins, aynı ve benzer hâlde olan bir şeyde ne bir değişiklik yapabilir ne de ondan bir etkiye uğrayabilir; ama başka bir şeye dönüşürken zayıf olan güçlüyle savaştığı sürece çözülmekten kurtulamaz.

56e

δὲ ἀέρος· τὰ δὲ ἀέρος τμήματα ἐξ ἑνὸς μέρους διαλυθέντος δύʼ ἂν γενοίσθην σώματα πυρός. καὶ πάλιν, ὅταν ἀέρι πῦρ ὕδασίν τε ἤ τινι γῇ περιλαμβανόμενον ἐν πολλοῖς ὀλίγον, κινούμενον ἐν φερομένοις, μαχόμενον καὶ νικηθὲν καταθραυσθῇ, δύο πυρὸς σώματα εἰς ἓν συνίστασθον εἶδος ἀέρος· καὶ κρατηθέντος ἀέρος κερματισθέντος τε ἐκ δυοῖν ὅλοιν καὶ ἡμίσεος ὕδατος εἶδος ἓν ὅλον ἔσται συμπαγές.

ΤΙ. ὧδε γὰρ δὴ λογισώμεθα αὐτὰ πάλιν, ὡς ὅταν ἐν πυρὶ λαμβανόμενον τῶν

57aYine, daha küçük bedenler çok sayıdaki büyüklerin içinde az olarak kuşatılıp parçalanarak söndüklerinde, üstün gelenin idea'sına dönüşüp birleşmeye razı olurlarsa sönmekten kurtulurlar: ateşten hava, havadan su olur. Ama buna doğru giderken öteki cinslerden biriyle karşılaşıp savaşırlarsa çözülmekten kurtulamazlar; ta ki büsbütün itilip çözülerek akrabalarının yanına kaçıncaya, ya da yenilip, çok parçadan kendisini yenene benzer tek bir şey olarak onunla birlikte oturuncaya kadar.

57a

ἄλλων ὑπʼ αὐτοῦ τι γένος τῇ τῶν γωνιῶν καὶ κατὰ τὰς πλευρὰς ὀξύτητι τέμνηται, συστὰν μὲν εἰς τὴν ἐκείνου φύσιν πέπαυται τεμνόμενον—τὸ γὰρ ὅμοιον καὶ ταὐτὸν αὑτῷ γένος ἕκαστον οὔτε τινὰ μεταβολὴν ἐμποιῆσαι δυνατὸν οὔτε τι παθεῖν ὑπὸ τοῦ κατὰ ταὐτὰ ὁμοίως τε ἔχοντος—ἕως δʼ ἂν εἰς ἄλλο τι γιγνόμενον ἧττον ὂν κρείττονι μάχηται, λυόμενον οὐ παύεται. τά τε αὖ σμικρότερα ὅταν ἐν τοῖς μείζοσιν πολλοῖς περιλαμβανόμενα

57bBu etkiler yüzünden hepsi yer de değiştirir. Çünkü kabın hareketi yüzünden her cinsin büyük kısmı kendine özgü bir yerde ayrı durur; ama her seferinde kendilerine benzemez, başka şeylere benzer hâle gelenler, sarsıntı yüzünden benzedikleri şeylerin yerine doğru sürüklenir.

57b

ὀλίγα διαθραυόμενα κατασβεννύηται, συνίστασθαι μὲν ἐθέλοντα εἰς τὴν τοῦ κρατοῦντος ἰδέαν πέπαυται κατασβεννύμενα γίγνεταί τε ἐκ πυρὸς ἀήρ, ἐξ ἀέρος ὕδωρ· ἐὰν δʼ εἰς ταὐτὰ ἴῃ καὶ τῶν ἄλλων τι συνιὸν γενῶν μάχηται, λυόμενα οὐ παύεται, πρὶν ἢ παντάπασιν ὠθούμενα καὶ διαλυθέντα ἐκφύγῃ πρὸς τὸ συγγενές, ἢ νικηθέντα, ἓν ἐκ πολλῶν ὅμοιον τῷ κρατήσαντι γενόμενον, αὐτοῦ σύνοικον μείνῃ. καὶ

57cSaf ve ilk bedenler bu türden sebeplerle oluşmuştur. Eidos'larının içinde başka cinslerin de bulunmasının sebebini ise iki öğenin her birinin yapısında aramalıyız: her biri başlangıçta tek büyüklükte bir üçgen değil, daha küçük ve daha büyük üçgenler doğurdu; bunların sayısı da eidos'ların içindeki cinslerin sayısı kadardı.

57c

δὴ καὶ κατὰ ταῦτα τὰ παθήματα διαμείβεται τὰς χώρας ἅπαντα· διέστηκεν μὲν γὰρ τοῦ γένους ἑκάστου τὰ πλήθη κατὰ τόπον ἴδιον διὰ τὴν τῆς δεχομένης κίνησιν, τὰ δὲ ἀνομοιούμενα ἑκάστοτε ἑαυτοῖς, ἄλλοις δὲ ὁμοιούμενα, φέρεται διὰ τὸν σεισμὸν πρὸς τὸν ἐκείνων οἷς ἂν ὁμοιωθῇ τόπον.

ὅσα μὲν οὖν ἄκρατα καὶ πρῶτα σώματα διὰ τοιούτων αἰτιῶν γέγονεν· τὸ δʼ ἐν τοῖς εἴδεσιν αὐτῶν ἕτερα ἐμπεφυκέναι γένη τὴν ἑκατέρου τῶν στοιχείων αἰτιατέον σύστασιν,

57dBu yüzden bunlar hem kendi aralarında hem birbirleriyle karışınca sonsuz bir çeşitlilik ortaya çıkar; tabiat hakkında akla yakın bir söz söyleyecek olanların bu çeşitliliği gözden geçirmesi gerekir.

Hareket ve durgunluk hakkında, nasıl ve hangi şartlarla oluştuklarında anlaşmazsak, sonraki akıl yürütmemizin önüne birçok engel çıkar.

57d

μὴ μόνον ἓν ἑκατέραν μέγεθος ἔχον τὸ τρίγωνον φυτεῦσαι κατʼ ἀρχάς, ἀλλʼ ἐλάττω τε καὶ μείζω, τὸν ἀριθμὸν δὲ ἔχοντα τοσοῦτον ὅσαπερ ἂν ᾖ τἀν τοῖς εἴδεσι γένη. διὸ δὴ συμμειγνύμενα αὐτά τε πρὸς αὑτὰ καὶ πρὸς ἄλληλα τὴν ποικιλίαν ἐστὶν ἄπειρα· ἧς δὴ δεῖ θεωροὺς γίγνεσθαι τοὺς μέλλοντας περὶ φύσεως εἰκότι λόγῳ χρήσεσθαι.

κινήσεως οὖν στάσεώς τε πέρι, τίνα τρόπον καὶ μεθʼ ὧντινων γίγνεσθον, εἰ μή τις διομολογήσεται, πόλλʼ ἂν εἴη

57eBunlar hakkında bir kısmını söyledik; bunlara ek olarak şunu da söyleyelim: düzgünlük içinde hareket hiçbir zaman bulunmak istemez. Çünkü hareket ettirecek olan olmadan hareket edecek olanın, ya da hareket edecek olan olmadan hareket ettirecek olanın bulunması zordur, hatta imkânsızdır; bunlar yokken de hareket olmaz; bunların düzgün olması ise imkânsızdır.

Öyleyse durgunluğu her zaman düzgünlükte, hareketi düzgünsüzlükte arayalım; düzgünsüzlüğün sebebi de eşitsizliktir.

57e

ἐμποδὼν τῷ κατόπισθεν λογισμῷ. τὰ μὲν οὖν ἤδη περὶ αὐτῶν εἴρηται, πρὸς δʼ ἐκείνοις ἔτι τάδε, ἐν μὲν ὁμαλότητι μηδέποτε ἐθέλειν κίνησιν ἐνεῖναι. τὸ γὰρ κινησόμενον ἄνευ τοῦ κινήσοντος ἢ τὸ κινῆσον ἄνευ τοῦ κινησομένου χαλεπόν, μᾶλλον δὲ ἀδύνατον, εἶναι· κίνησις δὲ οὐκ ἔστιν τούτων ἀπόντων, ταῦτα δὲ ὁμαλὰ εἶναί ποτε ἀδύνατον.

ΤΙ. οὕτω δὴ στάσιν μὲν ἐν ὁμαλότητι, κίνησιν δὲ εἰς ἀνωμαλότητα ἀεὶ

58aEşitsizliğin oluşunu anlattık; ama her şeyin cinslerine göre ayrılıp birbiri aracılığıyla hareketten ve sürüklenmeden neden hiç kurtulmadığını söylemedik. Bunu şimdi şöyle söyleyeceğiz. Evrenin dolanımı cinsleri içine aldığı için, yuvarlak olduğundan ve tabiatı gereği kendi üzerine kapanmak istediğinden, her şeyi sıkıştırır ve hiçbir boş yer bırakmaz. Bu yüzden ateş her şeyin içine en çok girmiştir, ikinci olarak da hava, çünkü incelikçe ikincidir; ötekiler de böyle.

58a

τιθῶμεν· αἰτία δὲ ἀνισότης αὖ τῆς ἀνωμάλου φύσεως. ἀνισότητος δὲ γένεσιν μὲν διεληλύθαμεν· πῶς δέ ποτε οὐ κατὰ γένη διαχωρισθέντα ἕκαστα πέπαυται τῆς διʼ ἀλλήλων κινήσεως καὶ φορᾶς, οὐκ εἴπομεν. ὧδε οὖν πάλιν ἐροῦμεν. ἡ τοῦ παντὸς περίοδος, ἐπειδὴ συμπεριέλαβεν τὰ γένη, κυκλοτερὴς οὖσα καὶ πρὸς αὑτὴν πεφυκυῖα βούλεσθαι συνιέναι, σφίγγει πάντα καὶ κενὴν χώραν οὐδεμίαν ἐᾷ λείπεσθαι. διὸ

58bÇünkü en büyük parçalardan oluşanlar yapılarında en büyük boşluğu bırakmıştır, en küçüklerden oluşanlar ise en küçüğünü. Sıkışmanın birleştirici etkisi küçükleri büyüklerin aralarındaki boşluklara iter. Böylece küçükler büyüklerin yanına konunca, küçükler büyükleri ayırıp büyükler de küçükleri birleştirdiği için, hepsi yukarı aşağı kendi yerlerine doğru taşınır.

58b

δὴ πῦρ μὲν εἰς ἅπαντα διελήλυθε μάλιστα, ἀὴρ δὲ δεύτερον, ὡς λεπτότητι δεύτερον ἔφυ, καὶ τἆλλα ταύτῃ· τὰ γὰρ ἐκ μεγίστων μερῶν γεγονότα μεγίστην κενότητα ἐν τῇ συστάσει παραλέλοιπεν, τὰ δὲ σμικρότατα ἐλαχίστην. ἡ δὴ τῆς πιλήσεως σύνοδος τὰ σμικρὰ εἰς τὰ τῶν μεγάλων διάκενα συνωθεῖ. σμικρῶν οὖν παρὰ μεγάλα τιθεμένων καὶ τῶν ἐλαττόνων τὰ μείζονα διακρινόντων, τῶν δὲ μειζόνων ἐκεῖνα συγκρινόντων, πάντʼ ἄνω κάτω μεταφέρεται πρὸς τοὺς ἑαυτῶν τόπους·

58cÇünkü her birinin büyüklüğü değişince yerlerinin durumu da değişir. İşte bu yüzden ve bu yolla sürekli korunan düzgünsüzlük oluşu, bunların hep var olan ve hep var olacak hareketini kesintisiz sağlar.

Bundan sonra ateşin birçok cinsi olduğunu anlamalıyız: alev; alevden çıkan, yakmayan ama gözlere ışık veren şey; alev sönünce kor hâlindeki şeylerde ondan geriye kalan şey.

58c

μεταβάλλον γὰρ τὸ μέγεθος ἕκαστον καὶ τὴν τόπων μεταβάλλει στάσιν. οὕτω δὴ διὰ ταῦτά τε ἡ τῆς ἀνωμαλότητος διασῳζομένη γένεσις ἀεὶ τὴν ἀεὶ κίνησιν τούτων οὖσαν ἐσομένην τε ἐνδελεχῶς παρέχεται.

μετὰ δὴ ταῦτα δεῖ νοεῖν ὅτι πυρός τε γένη πολλὰ γέγονεν, οἷον φλὸξ τό τε ἀπὸ τῆς φλογὸς ἀπιόν, ὃ κάει μὲν οὔ, φῶς δὲ τοῖς ὄμμασιν παρέχει, τό τε φλογὸς ἀποσβεσθείσης ἐν

58dHavanın da öyle: en saf olanına eter denir, en bulanığı sis ve karanlıktır; adı olmayan başka eidos'lar da vardır; bunlar üçgenlerin eşitsizliği yüzünden oluşmuştur. Suyunkiler önce ikiye ayrılır: biri sıvı, öteki eriyebilen cinsidir. Sıvı olan, su cinslerinin eşit olmayan küçük parçalarından pay aldığı için hem kendi kendine hem de başka bir şey tarafından kolayca hareket eder; buna düzgünsüzlüğü ve şeklinin idea'sı sebep olur. Büyük ve düzgün parçalardan oluşan ise ondan daha durgundur ve düzgünlüğü yüzünden ağır ve katıdır; ama ateş içine girip onu çözünce düzgünlüğünü yitirir; onu yitirince harekete daha çok katılır; kolay hareket eder hâle gelince de yakındaki hava tarafından itilip yere doğru yayılır. Kütlelerin bozulmasına "erime", yere doğru yayılmaya da "akma" denir; her iki etki de adını böyle almıştır.

58d

τοῖς διαπύροις καταλειπόμενον αὐτοῦ· κατὰ ταὐτὰ δὲ ἀέρος, τὸ μὲν εὐαγέστατον ἐπίκλην αἰθὴρ καλούμενος, ὁ δὲ θολερώτατος ὁμίχλη τε καὶ σκότος, ἕτερά τε ἀνώνυμα εἴδη, γεγονότα διὰ τὴν τῶν τριγώνων ἀνισότητα. τὰ δὲ ὕδατος διχῇ μὲν πρῶτον, τὸ μὲν ὑγρόν, τὸ δὲ χυτὸν γένος αὐτοῦ. τὸ μὲν οὖν ὑγρὸν διὰ τὸ μετέχον εἶναι τῶν γενῶν τῶν ὕδατος ὅσα σμικρά, ἀνίσων ὄντων, κινητικὸν αὐτό τε καθʼ αὑτὸ καὶ ὑπʼ ἄλλου διὰ τὴν ἀνωμαλότητα καὶ τὴν τοῦ σχήματος ἰδέαν γέγονεν· τὸ

58e

δὲ ἐκ μεγάλων καὶ ὁμαλῶν στασιμώτερον μὲν ἐκείνου καὶ βαρὺ πεπηγὸς ὑπὸ ὁμαλότητός ἐστιν, ὑπὸ δὲ πυρὸς εἰσιόντος καὶ διαλύοντος αὐτὸ τὴν ὁμαλότητα ἀποβάλλει, ταύτην δὲ ἀπολέσαν μετίσχει μᾶλλον κινήσεως, γενόμενον δὲ εὐκίνητον, ὑπὸ τοῦ πλησίον ἀέρος ὠθούμενον καὶ κατατεινόμενον ἐπὶ γῆν, τήκεσθαι μὲν τὴν τῶν ὄγκων καθαίρεσιν, ῥοὴν δὲ τὴν κατάτασιν ἐπὶ γῆν ἐπωνυμίαν ἑκατέρου τοῦ πάθους ἔλαβεν.

59aAteş oradan yeniden dışarı çıkınca, boşluğa çıkmadığı için yakındaki havayı iter; hava da hâlâ kolay hareket eden sıvı kütleyi ateşin boşalttığı yerlere sıkıştırıp onu kendi kendisiyle karıştırır. Sıkıştırılan kütle, düzgünsüzlüğün yapıcısı olan ateş ayrıldığı için düzgünlüğünü yeniden kazanır ve kendi kendisiyle aynı hâle gelir. Ateşin ayrılmasına soğuma, o gittikten sonraki birleşmeye de donmuş cins adı verildi. Eriyebilen sular dediğimiz bütün bu şeyler arasında, en ince ve en düzgün parçalardan oluşup en yoğun hâle gelen, tek türlü, parlak ve sarı bir renge bürünen cins, en değerli mal olan altındır; kayaların arasından süzülüp donmuştur.

59a

ΤΙ. πάλιν δʼ ἐκπίπτοντος αὐτόθεν τοῦ πυρός, ἅτε οὐκ εἰς κενὸν ἐξιόντος, ὠθούμενος ὁ πλησίον ἀὴρ εὐκίνητον ὄντα ἔτι τὸν ὑγρὸν ὄγκον εἰς τὰς τοῦ πυρὸς ἕδρας συνωθῶν αὐτὸν αὑτῷ συμμείγνυσιν· ὁ δὲ συνωθούμενος ἀπολαμβάνων τε τὴν ὁμαλότητα πάλιν, ἅτε τοῦ τῆς ἀνωμαλότητος δημιουργοῦ πυρὸς ἀπιόντος, εἰς ταὐτὸν αὑτῷ καθίσταται. καὶ τὴν μὲν τοῦ πυρὸς ἀπαλλαγὴν ψῦξιν, τὴν δὲ σύνοδον ἀπελθόντος ἐκείνου πεπηγὸς εἶναι γένος προσερρήθη. τούτων δὴ πάντων

59bAltının, yoğunluğu yüzünden çok sert olan ve kararmış olan budağına adamas denir. Parçalarıyla altına yakın olan, ama birden fazla eidos'u olan, bir bakımdan altından daha yoğun olan, toprağın az ve ince bir parçasından pay aldığı için daha sert, ama içinde büyük boşluklar bulunduğu için daha hafif olan şey ise parlak ve donmuş sulardan bir cins olan bakırdır.

59b

ὅσα χυτὰ προσείπομεν ὕδατα, τὸ μὲν ἐκ λεπτοτάτων καὶ ὁμαλωτάτων πυκνότατον γιγνόμενον, μονοειδὲς γένος, στίλβοντι καὶ ξανθῷ χρώματι κοινωθέν, τιμαλφέστατον κτῆμα χρυσὸς ἠθημένος διὰ πέτρας ἐπάγη· χρυσοῦ δὲ ὄζος, διὰ πυκνότητα σκληρότατον ὂν καὶ μελανθέν, ἀδάμας ἐκλήθη. τὸ δʼ ἐγγὺς μὲν χρυσοῦ τῶν μερῶν, εἴδη δὲ πλείονα ἑνὸς ἔχον, πυκνότητι δέ, τῇ μὲν χρυσοῦ πυκνότερον ὄν, καὶ γῆς μόριον ὀλίγον καὶ λεπτὸν μετασχόν, ὥστε σκληρότερον εἶναι, τῷ

59cOna karışmış olan toprak kısmı, ikisi eskiyip yeniden birbirinden ayrıldığında kendi başına ortaya çıkar; buna pas denir. Bu türden öteki şeyleri akla yakın mythos'ların idea'sını izleyerek hesaplamak artık hiç de karmaşık bir iş değildir. Biri dinlenmek için hep var olan şeylere dair sözleri bir kenara bırakıp oluşa dair akla yakın sözleri gözden geçirerek pişmanlık getirmeyen bir haz edinirse, hayatında ölçülü ve akıllıca bir oyun oynamış olur.

59c

δὲ μεγάλα ἐντὸς αὑτοῦ διαλείμματα ἔχειν κουφότερον, τῶν λαμπρῶν πηκτῶν τε ἓν γένος ὑδάτων χαλκὸς συσταθεὶς γέγονεν· τὸ δʼ ἐκ γῆς αὐτῷ μειχθέν, ὅταν παλαιουμένω διαχωρίζησθον πάλιν ἀπʼ ἀλλήλων, ἐκφανὲς καθʼ αὑτὸ γιγνόμενον ἰὸς λέγεται. τἆλλα δὲ τῶν τοιούτων οὐδὲν ποικίλον ἔτι διαλογίσασθαι τὴν τῶν εἰκότων μύθων μεταδιώκοντα ἰδέαν· ἣν ὅταν τις ἀναπαύσεως ἕνεκα τοὺς περὶ τῶν ὄντων ἀεὶ καταθέμενος λόγους, τοὺς γενέσεως πέρι διαθεώμενος

59dŞimdi de böylece kendimizi bırakıp aynı konular hakkında bundan sonra gelen akla yakın şeyleri sırasıyla şöyle anlatalım. Ateşle karışmış su, yani ince olan, hareketi ve yeryüzünde yuvarlanarak izlediği yol yüzünden sıvı denen, tabanları topraktakilerden daha az sağlam olduğu için boyun eğdiğinden de yumuşak olan su, ateşten ayrılıp havadan da yalnız kalınca daha düzgün olur ve dışarı çıkanlar tarafından kendi içine sıkıştırılır. Böyle donunca, yeryüzünün üstünde bu etkilere en çok uğrayanına dolu, yeryüzünde uğrayanına buz denir; daha az uğrayıp hâlâ yarı donmuş olanına, yeryüzünün üstündeyse kar, yeryüzünde çiyden oluşup donmuşsa kırağı denir.

59d

εἰκότας ἀμεταμέλητον ἡδονὴν κτᾶται, μέτριον ἂν ἐν τῷ βίῳ παιδιὰν καὶ φρόνιμον ποιοῖτο. ταύτῃ δὴ καὶ τὰ νῦν ἐφέντες τὸ μετὰ τοῦτο τῶν αὐτῶν πέρι τὰ ἑξῆς εἰκότα δίιμεν τῇδε. τὸ πυρὶ μεμειγμένον ὕδωρ, ὅσον λεπτὸν ὑγρόν τε διὰ τὴν κίνησιν καὶ τὴν ὁδὸν ἣν κυλινδούμενον ἐπὶ γῆς ὑγρὸν λέγεται, μαλακόν τε αὖ τῷ τὰς βάσεις ἧττον ἑδραίους οὔσας ἢ τὰς γῆς ὑπείκειν, τοῦτο ὅταν πυρὸς ἀποχωρισθὲν ἀέρος τε μονωθῇ,

59eSuların eidos'larının çoğu birbirleriyle karışmıştır; topraktan biten bitkilerden süzüldükleri için bütün cinslerine özsu denir. Karışımlar yüzünden her biri farklılık kazanmış ve birçok adsız cins ortaya çıkarmıştır; ama içinde ateş bulunan dört eidos'u özellikle belirgin olduğu için ad almıştır: psykhē'yi bedenle birlikte ısıtan şarap; düz olup görmeyi dağıttığı için parlak, ışıl ışıl ve yağlı görünen yağlı eidos, yani zift, kene otu yağı, zeytinyağı ve aynı güçteki öteki şeyler; ağzın çevresindeki büzülmüş kısımları tabiatına uygun ölçüde gevşetip bu güçle tatlılık veren şey, hepsinden çok bu adı alan bal; eti yakarak çözen köpüklü cins ise bütün özsulardan ayrılarak bitki sütü (opos) adını almıştır.

59e

γέγονεν μὲν ὁμαλώτερον, συνέωσται δὲ ὑπὸ τῶν ἐξιόντων εἰς αὑτό, παγέν τε οὕτως τὸ μὲν ὑπὲρ γῆς μάλιστα παθὸν ταῦτα χάλαζα, τὸ δʼ ἐπὶ γῆς κρύσταλλος, τὸ δὲ ἧττον, ἡμιπαγές τε ὂν ἔτι, τὸ μὲν ὑπὲρ γῆς αὖ χιών, τὸ δʼ ἐπὶ γῆς συμπαγὲν ἐκ δρόσου γενόμενον πάχνη λέγεται.

ΤΙ. τὰ δὲ δὴ πλεῖστα ὑδάτων εἴδη μεμειγμένα ἀλλήλοις—σύμπαν μὲν τὸ γένος,

60a

διὰ τῶν ἐκ γῆς φυτῶν ἠθημένα, χυμοὶ λεγόμενοι—διὰ δὲ τὰς μείξεις ἀνομοιότητα ἕκαστοι σχόντες τὰ μὲν ἄλλα πολλὰ ἀνώνυμα γένη παρέσχοντο, τέτταρα δὲ ὅσα ἔμπυρα εἴδη, διαφανῆ μάλιστα γενόμενα, εἴληφεν ὀνόματα αὐτῶν, τὸ μὲν τῆς ψυχῆς μετὰ τοῦ σώματος θερμαντικὸν οἶνος, τὸ δὲ λεῖον καὶ διακριτικὸν ὄψεως διὰ ταῦτά τε ἰδεῖν λαμπρὸν καὶ στίλβον λιπαρόν τε φανταζόμενον ἐλαιηρὸν εἶδος, πίττα καὶ κίκι καὶ ἔλαιον αὐτὸ ὅσα τʼ ἄλλα τῆς αὐτῆς δυνάμεως· ὅσον δὲ διαχυτικὸν

60bToprağın eidos'larına gelince: su içinden süzülen toprak şu şekilde taştan bir beden olur. Karışımdaki su karışma sırasında parçalanınca havanın idea'sına dönüşür; hava olunca da kendi yerine doğru yükselir.

60b

μέχρι φύσεως τῶν περὶ τὸ στόμα συνόδων, ταύτῃ τῇ δυνάμει γλυκύτητα παρεχόμενον, μέλι τὸ κατὰ πάντων μάλιστα πρόσρημα ἔσχεν, τὸ δὲ τῆς σαρκὸς διαλυτικὸν τῷ κάειν, ἀφρῶδες γένος, ἐκ πάντων ἀφορισθὲν τῶν χυμῶν, ὀπὸς ἐπωνομάσθη.

γῆς δὲ εἴδη, τὸ μὲν ἠθημένον διὰ ὕδατος τοιῷδε τρόπῳ γίγνεται σῶμα λίθινον. τὸ συμμιγὲς ὕδωρ ὅταν ἐν τῇ συμμείξει κοπῇ, μετέβαλεν εἰς ἀέρος ἰδέαν· γενόμενος δὲ

60cAma üstünde hiç boşluk yoktu; bu yüzden yakındaki havayı itti. O hava da ağır olduğu için, itilip toprak kütlesinin çevresine yayılınca onu şiddetle sıktı ve yeni havanın yükseldiği yerlere doğru itti. Hava tarafından suyla çözülemeyecek biçimde sıkıştırılan toprak taş olur; eşit ve düzgün parçalardan oluşan saydam taş daha güzel, tersi daha çirkindir. Ateşin hızıyla bütün nemi kapılıp ondan daha kuru olarak birleşen şey ise çanak çömlek dediğimiz cinstir.

60c

ἀὴρ εἰς τὸν ἑαυτοῦ τόπον ἀναθεῖ. κενὸν δʼ ὑπερεῖχεν αὐτῶν οὐδέν· τὸν οὖν πλησίον ἔωσεν ἀέρα. ὁ δὲ ἅτε ὢν βαρύς, ὠσθεὶς καὶ περιχυθεὶς τῷ τῆς γῆς ὄγκῳ, σφόδρα ἔθλιψεν συνέωσέν τε αὐτὸν εἰς τὰς ἕδρας ὅθεν ἀνῄει ὁ νέος ἀήρ· συνωσθεῖσα δὲ ὑπὸ ἀέρος ἀλύτως ὕδατι γῆ συνίσταται πέτρα, καλλίων μὲν ἡ τῶν ἴσων καὶ ὁμαλῶν διαφανὴς μερῶν, αἰσχίων δὲ ἡ ἐναντία. τὸ δὲ ὑπὸ πυρὸς τάχους τὸ νοτερὸν

60dBazen de nem artakalınca ateşle eriyebilir hâle gelen toprak soğuyunca siyah renkli taş olur. Aynı şekilde, karışımdaki bol sudan ayrılan, ama daha ince toprak parçalarından oluşan, tuzlu olup yarı donmuş ve yeniden suyla çözülebilen iki şey vardır: biri yağı ve toprağı temizleyen cins olan soda; öteki ağızdaki hisle ilgili birleşimlere uyumlu olan, söylendiği gibi tanrıların sevdiği beden olan tuz.

60d

πᾶν ἐξαρπασθὲν καὶ κραυρότερον ἐκείνου συστάν, ᾧ γένει κέραμον ἐπωνομάκαμεν, τοῦτο γέγονεν· ἔστιν δὲ ὅτε νοτίδος ὑπολειφθείσης χυτὴ γῆ γενομένη διὰ πυρὸς ὅταν ψυχθῇ, γίγνεται τὸ μέλαν χρῶμα ἔχον λίθος. τὼ δʼ αὖ κατὰ ταὐτὰ μὲν ταῦτα ἐκ συμμείξεως ὕδατος ἀπομονουμένω πολλοῦ, λεπτοτέρων δὲ ἐκ γῆς μερῶν ἁλμυρώ τε ὄντε, ἡμιπαγῆ γενομένω καὶ λυτὼ πάλιν ὑφʼ ὕδατος, τὸ μὲν ἐλαίου καὶ γῆς καθαρτικὸν γένος λίτρον, τὸ δʼ εὐάρμοστον ἐν ταῖς κοινωνίαις

60eİkisinden ortak olan, suyla değil ama ateşle çözülebilen şeyler şu sebeple böyle birleşir. Ateş ve hava toprak kütlelerini eritmez; çünkü tabiatça onun yapısındaki boşluklardan daha küçük parçalardan oluştukları için geniş bir alandan geçer, zorlamazlar; onu çözülmemiş bırakıp erimez kılarlar. Suyun parçaları ise tabiatça daha büyük olduğundan zorla geçip onu çözerek eritirler.

Böyle zorla birleşmemiş toprağı yalnız su çözer; birleşmiş toprağı ise ateşten başka hiçbir şey çözemez, çünkü ateşten başka hiçbir şeye giriş yolu kalmamıştır.

60e

ταῖς περὶ τὴν τοῦ στόματος αἴσθησιν ἁλῶν κατὰ λόγον [νόμου] θεοφιλὲς σῶμα ἐγένετο. τὰ δὲ κοινὰ ἐξ ἀμφοῖν ὕδατι μὲν οὐ λυτά, πυρὶ δέ, διὰ τὸ τοιόνδε οὕτω συμπήγνυται. γῆς ὄγκους πῦρ μὲν ἀήρ τε οὐ τήκει· τῆς γὰρ συστάσεως τῶν διακένων αὐτῆς σμικρομερέστερα πεφυκότα, διὰ πολλῆς εὐρυχωρίας ἰόντα, οὐ βιαζόμενα, ἄλυτον αὐτὴν ἐάσαντα ἄτηκτον παρέσχεν· τὰ δὲ ὕδατος ἐπειδὴ μείζω πέφυκεν μέρη, βίαιον ποιούμενα τὴν διέξοδον, λύοντα αὐτὴν τήκει.

ΤΙ. γῆν

61aSuyun birleşmesini ise, en zorlusunu yalnız ateş, daha zayıfını ise ikisi birden, ateş ve hava dağıtır: biri boşluklardan, öteki üçgenlerden de girerek. Zorla birleşmiş havayı öğesine ayırmaktan başka hiçbir şey çözemez; zorlanmamış havayı ise yalnız ateş eritir. Topraktan ve sudan karışmış bedenlere gelince: su, toprağın zorla sıkıştırılmış boşluklarını tuttuğu sürece, dışarıdan gelen suyun parçaları giriş yolu bulamaz, bütün kütlenin çevresinden akıp onu erimeden bırakır; ateşin parçaları ise suyun boşluklarına girer ve suyun toprağa yaptığını suya yaparak, ortak bedenin erimesinin ve akmasının tek sebebi olur.

61a

μὲν γὰρ ἀσύστατον ὑπὸ βίας οὕτως ὕδωρ μόνον λύει, συνεστηκυῖαν δὲ πλὴν πυρὸς οὐδέν· εἴσοδος γὰρ οὐδενὶ πλὴν πυρὶ λέλειπται. τὴν δὲ ὕδατος αὖ σύνοδον τὴν μὲν βιαιοτάτην πῦρ μόνον, τὴν δὲ ἀσθενεστέραν ἀμφότερα, πῦρ τε καὶ ἀήρ, διαχεῖτον, ὁ μὲν κατὰ τὰ διάκενα, τὸ δὲ καὶ κατὰ τὰ τρίγωνα· βίᾳ δὲ ἀέρα συστάντα οὐδὲν λύει πλὴν κατὰ τὸ στοιχεῖον, ἀβίαστον δὲ κατατήκει μόνον πῦρ. τὰ δὴ τῶν συμμείκτων ἐκ γῆς τε καὶ ὕδατος σωμάτων, μέχριπερ ἂν

61bBunlardan suyu topraktan az olanlar cam cinsinin hepsi ve eriyebilen taş denen eidos'lardır; suyu daha çok olanlar ise balmumuna benzeyen ve tütsü olarak yakılan bütün katılaşmış bedenlerdir.

61b

ὕδωρ αὐτοῦ τὰ τῆς γῆς διάκενα καὶ βίᾳ συμπεπιλημένα κατέχῃ, τὰ μὲν ὕδατος ἐπιόντα ἔξωθεν εἴσοδον οὐκ ἔχοντα μέρη περιρρέοντα τὸν ὅλον ὄγκον ἄτηκτον εἴασεν, τὰ δὲ πυρὸς εἰς τὰ τῶν ὑδάτων διάκενα εἰσιόντα, ὅπερ ὕδωρ γῆν, τοῦτο πῦρ [ἀέρα] ἀπεργαζόμενα, τηχθέντι τῷ κοινῷ σώματι ῥεῖν μόνα αἴτια συμβέβηκεν· τυγχάνει δὲ ταῦτα ὄντα, τὰ μὲν ἔλαττον ἔχοντα ὕδατος ἢ γῆς, τό τε περὶ τὴν ὕαλον γένος

61cŞekilleri, birleşimleri ve birbirlerine dönüşmeleriyle çeşitlenmiş eidos'ları aşağı yukarı gösterdik; şimdi onların etkilerinin hangi sebeplerle oluştuğunu açıklamaya çalışmalıyız. Önce, sözünü ettiğimiz şeyler için her zaman bir his bulunmalıdır; oysa etin ve etle ilgili şeylerin oluşunu ve psykhē'nin ölümlü kısmını henüz anlatmadık. Ama ne bunlar his uyandıran etkilerden ayrı ne de o etkiler bunlar olmadan yeterince anlatılabilir; ikisini birden anlatmak ise neredeyse imkânsızdır.

61c

ἅπαν ὅσα τε λίθων χυτὰ εἴδη καλεῖται, τὰ δὲ πλέον ὕδατος αὖ, πάντα ὅσα κηροειδῆ καὶ θυμιατικὰ σώματα συμπήγνυται.

καὶ τὰ μὲν δὴ σχήμασι κοινωνίαις τε καὶ μεταλλαγαῖς εἰς ἄλληλα πεποικιλμένα εἴδη σχεδὸν ἐπιδέδεικται· τὰ δὲ παθήματα αὐτῶν διʼ ἃς αἰτίας γέγονεν πειρατέον ἐμφανίζειν. πρῶτον μὲν οὖν ὑπάρχειν αἴσθησιν δεῖ τοῖς λεγομένοις ἀεί, σαρκὸς δὲ καὶ τῶν περὶ σάρκα γένεσιν, ψυχῆς τε ὅσον θνητόν, οὔπω διεληλύθαμεν· τυγχάνει δὲ οὔτε ταῦτα χωρὶς

61dÖyleyse önce birini varsaymalı, varsaydığımıza sonra geri dönmeliyiz. Etkiler cinslerden hemen sonra anlatılsın diye, bedene ve psykhē'ye ait olanları önceden varsaymış olalım. Önce ateşe neden sıcak dediğimizi şöyle bakarak görelim: onun bedenimizde yaptığı ayırmayı ve kesmeyi düşünerek.

61d

τῶν περὶ τὰ παθήματα ὅσα αἰσθητικὰ οὔτʼ ἐκεῖνα ἄνευ τούτων δυνατὰ ἱκανῶς λεχθῆναι, τὸ δὲ ἅμα σχεδὸν οὐ δυνατόν. ὑποθετέον δὴ πρότερον θάτερα, τὰ δʼ ὑποτεθέντα ἐπάνιμεν αὖθις. ἵνα οὖν ἑξῆς τὰ παθήματα λέγηται τοῖς γένεσιν, ἔστω πρότερα ἡμῖν τὰ περὶ σῶμα καὶ ψυχὴν ὄντα. πρῶτον μὲν οὖν ᾗ πῦρ θερμὸν λέγομεν, ἴδωμεν ὧδε σκοποῦντες, τὴν διάκρισιν καὶ τομὴν αὐτοῦ περὶ τὸ σῶμα ἡμῶν γιγνομένην

61eBu etkinin keskin bir şey olduğunu hemen hepimiz hissederiz.

Kenarlarının inceliğini, açılarının keskinliğini, parçalarının küçüklüğünü ve hareketinin hızını hesaba katmalıyız; bütün bunlar yüzünden şiddetli ve kesici olduğundan karşılaştığı her şeyi keskin biçimde keser. Şeklinin nasıl oluştuğunu hatırlayarak, bedenlerimizi ayırıp küçük parçalara bölen şeyin başka bir tabiat değil, en çok o tabiat olduğunu ve şimdi sıcak dediğimiz etkiyi de adını da haklı olarak onun verdiğini hesaplamalıyız.

61e

ἐννοηθέντες. ὅτι μὲν γὰρ ὀξύ τι τὸ πάθος, πάντες σχεδὸν αἰσθανόμεθα·

ΤΙ. τὴν δὲ λεπτότητα τῶν πλευρῶν καὶ γωνιῶν ὀξύτητα τῶν τε μορίων σμικρότητα καὶ τῆς φορᾶς τὸ τάχος, οἷς πᾶσι σφοδρὸν ὂν καὶ τομὸν ὀξέως τὸ προστυχὸν ἀεὶ

62aBunun zıddı apaçık olsa da sözden hiçbir eksiği kalmasın. Bedenin çevresindeki sıvılardan daha büyük parçalı olanlar içeri girip daha küçük olanları dışarı iter, ama onların yerlerine giremedikleri için içimizdeki nemi sıkıştırırlar; onu düzgünsüz ve hareketli hâlden, düzgünlük ve sıkışma yüzünden hareketsiz hâle getirerek dondururlar.

62a

τέμνει, λογιστέον ἀναμιμνῃσκομένοις τὴν τοῦ σχήματος αὐτοῦ γένεσιν, ὅτι μάλιστα ἐκείνη καὶ οὐκ ἄλλη φύσις διακρίνουσα ἡμῶν κατὰ σμικρά τε τὰ σώματα κερματίζουσα τοῦτο ὃ νῦν θερμὸν λέγομεν εἰκότως τὸ πάθημα καὶ τοὔνομα παρέσχεν. τὸ δʼ ἐναντίον τούτων κατάδηλον μέν, ὅμως δὲ μηδὲν ἐπιδεὲς ἔστω λόγου. τὰ γὰρ δὴ τῶν περὶ τὸ σῶμα ὑγρῶν μεγαλομερέστερα εἰσιόντα, τὰ σμικρότερα ἐξωθοῦντα, εἰς τὰς ἐκείνων οὐ δυνάμενα ἕδρας ἐνδῦναι, συνωθοῦντα ἡμῶν

62bTabiata aykırı olarak sıkıştırılan şey ise tabiatına uygun olarak kendi kendini zıt yöne iterek savaşır. Bu savaşa ve sarsıntıya titreme ve ürperme adı verildi; bütün bu etkiye ve onu yapana da soğuk denildi. Sert, etimizin boyun eğdiği şeydir; yumuşak ise ete boyun eğen şeydir; birbirlerine göre de böyledir. Boyun eğen şey küçük bir taban üzerinde durandır; kare tabanlardan oluşan ise çok sağlam durduğu için en dirençli eidos'tur; en yoğun hâle gelip en çok karşı koyan şey de öyledir.

62b

τὸ νοτερόν, ἐξ ἀνωμάλου κεκινημένου τε ἀκίνητον διʼ ὁμαλότητα καὶ τὴν σύνωσιν ἀπεργαζόμενα πήγνυσιν· τὸ δὲ παρὰ φύσιν συναγόμενον μάχεται κατὰ φύσιν αὐτὸ ἑαυτὸ εἰς τοὐναντίον ἀπωθοῦν. τῇ δὴ μάχῃ καὶ τῷ σεισμῷ τούτῳ τρόμος καὶ ῥῖγος ἐτέθη, ψυχρόν τε τὸ πάθος ἅπαν τοῦτο καὶ τὸ δρῶν αὐτὸ ἔσχεν ὄνομα. σκληρὸν δέ, ὅσοις ἂν ἡμῶν ἡ σὰρξ ὑπείκῃ, μαλακὸν δέ, ὅσα ἂν τῇ σαρκί· πρὸς ἄλληλά τε οὕτως. ὑπείκει δὲ ὅσον ἐπὶ σμικροῦ βαίνει· τὸ δὲ ἐκ

62cAğırı ve hafifi, aşağı ve yukarı denen şeylerin tabiatıyla birlikte incelersek en açık biçimde gösterebiliriz. Evreni ikiye bölen, tabiatça birbirine zıt iki yer bulunduğunu düşünmek hiçbir şekilde doğru değildir: biri aşağı, bedensel kütlesi olan her şeyin kendisine doğru sürüklendiği yer; öteki yukarı, her şeyin ancak istemeyerek gittiği yer. Çünkü bütün gök küre biçiminde olduğuna göre, merkezden eşit uzaklıkta bulunup en dış uç olan her şey tabiatça benzer biçimde uç olmalıdır; merkez ise uçlardan aynı ölçüde uzak olduğu için hepsinin karşısında bulunur.

62c

τετραγώνων ὂν βάσεων, ἅτε βεβηκὸς σφόδρα, ἀντιτυπώτατον εἶδος, ὅτι τε ἂν εἰς πυκνότητα συνιὸν πλείστην ἀντίτονον ᾖ μάλιστα. βαρὺ δὲ καὶ κοῦφον μετὰ τῆς τοῦ κάτω φύσεως ἄνω τε λεγομένης ἐξεταζόμενον ἂν δηλωθείη σαφέστατα. φύσει γὰρ δή τινας τόπους δύο εἶναι διειληφότας διχῇ τὸ πᾶν ἐναντίους, τὸν μὲν κάτω, πρὸς ὃν φέρεται πάνθʼ ὅσα τινὰ ὄγκον σώματος ἔχει, τὸν δὲ ἄνω, πρὸς ὃν ἀκουσίως ἔρχεται πᾶν, οὐκ ὀρθὸν οὐδαμῇ νομίζειν· τοῦ γὰρ παντὸς

62dKâinat böyle bir tabiattayken, sözünü ettiğimiz yerlerden birine yukarı ya da aşağı diyen kişinin ona hiç yakışmayan bir ad verdiği düşünülse haksızlık mı olur? Çünkü ortadaki yere tabiatça ne aşağı ne yukarı demek doğrudur; o sadece ortadadır. Çevresi ise ne ortadır ne de bir parçası ötekinden daha farklı biçimde ortaya ya da karşı taraftaki bir şeye yönelmiştir. Her yönde benzer olan bir şeye hangi zıt adları verip hangi bakımdan doğru konuştuğunu düşünebilir?

Evrenin ortasında dengede duran katı bir şey bulunsa, uçlar her yönden benzer olduğu için hiçbir zaman onlardan hiçbirine doğru sürüklenmezdi.

62d

οὐρανοῦ σφαιροειδοῦς ὄντος, ὅσα μὲν ἀφεστῶτα ἴσον τοῦ μέσου γέγονεν ἔσχατα, ὁμοίως αὐτὰ χρὴ ἔσχατα πεφυκέναι, τὸ δὲ μέσον τὰ αὐτὰ μέτρα τῶν ἐσχάτων ἀφεστηκὸς ἐν τῷ καταντικρὺ νομίζειν δεῖ πάντων εἶναι. τοῦ δὴ κόσμου ταύτῃ πεφυκότος, τί τῶν εἰρημένων ἄνω τις ἢ κάτω τιθέμενος οὐκ ἐν δίκῃ δόξει τὸ μηδὲν προσῆκον ὄνομα λέγειν; ὁ μὲν γὰρ μέσος ἐν αὐτῷ τόπος οὔτε κάτω πεφυκὼς οὔτε ἄνω λέγεσθαι δίκαιος, ἀλλʼ αὐτὸ ἐν μέσῳ· ὁ δὲ πέριξ οὔτε δὴ μέσος οὔτʼ ἔχων διάφορον αὑτοῦ μέρος ἕτερον θατέρου μᾶλλον πρὸς τὸ μέσον ἤ τι τῶν καταντικρύ. τοῦ δὲ ὁμοίως πάντῃ πεφυκότος ποῖά τις ἐπιφέρων ὀνόματα αὐτῷ ἐναντία καὶ πῇ καλῶς ἂν ἡγοῖτο λέγειν;

ΤΙ. εἰ γάρ τι καὶ στερεὸν εἴη κατὰ μέσον τοῦ

63aHatta biri onun çevresinde bir daire çizerek dolaşsa, sık sık kendi karşı ayağının yerine gelip aynı yerine bir kez aşağı, bir kez yukarı derdi. Çünkü bütün, az önce dediğimiz gibi, küre biçiminde olduğuna göre, onun bir yerinin aşağı, bir yerinin yukarı olduğunu söylemek akıllı birinin işi değildir. Bu adların nereden geldiği ve hangi şeylerde bulunduklarından ötürü bütün göğü de böyle bölerek konuşmaya alıştığımız konusunda, şunu varsayarak anlaşmalıyız.

63a

παντὸς ἰσοπαλές, εἰς οὐδὲν ἄν ποτε τῶν ἐσχάτων ἐνεχθείη διὰ τὴν πάντῃ ὁμοιότητα αὐτῶν· ἀλλʼ εἰ καὶ περὶ αὐτὸ πορεύοιτό τις ἐν κύκλῳ, πολλάκις ἂν στὰς ἀντίπους ταὐτὸν αὐτοῦ κάτω καὶ ἄνω προσείποι. τὸ μὲν γὰρ ὅλον, καθάπερ εἴρηται νυνδή, σφαιροειδὲς ὄν, τόπον τινὰ κάτω, τὸν δὲ ἄνω λέγειν ἔχειν οὐκ ἔμφρονος· ὅθεν δὲ ὠνομάσθη ταῦτα καὶ ἐν οἷς ὄντα εἰθίσμεθα διʼ ἐκεῖνα καὶ τὸν οὐρανὸν ὅλον οὕτω διαιρούμενοι

63bBiri evrenin içinde, ateşin tabiatının en çok payına düştüğü ve ateşin kendisine doğru sürüklendiği şeyin de en çok toplandığı yerde, o yerin üzerine çıksa ve buna gücü yetse; ateşin parçalarını ayırıp terazi kefelerine koyarak tartsa, teraziyi kaldırıp ateşi zorla kendisine benzemeyen havaya doğru çekse, küçüğü büyükten daha kolay zorlayacağı açıktır.

63b

λέγειν, ταῦτα διομολογητέον ὑποθεμένοις τάδε ἡμῖν. εἴ τις ἐν τῷ τοῦ παντὸς τόπῳ καθʼ ὃν ἡ τοῦ πυρὸς εἴληχε μάλιστα φύσις, οὗ καὶ πλεῖστον ἂν ἠθροισμένον εἴη πρὸς ὃ φέρεται, ἐπεμβὰς ἐπʼ ἐκεῖνο καὶ δύναμιν εἰς τοῦτο ἔχων, μέρη τοῦ πυρὸς ἀφαιρῶν ἱσταίη τιθεὶς εἰς πλάστιγγας, αἴρων τὸν ζυγὸν καὶ τὸ πῦρ ἕλκων εἰς ἀνόμοιον ἀέρα βιαζόμενος

63cÇünkü iki şey aynı kuvvetle birlikte havaya kaldırılınca, küçüğün daha çok, büyüğün ise daha az gerilerek zorlamaya uyması gerekir; büyüğe ağır ve aşağı doğru sürüklenen, küçüğe ise hafif ve yukarı doğru giden denir. Biz de bu bölgede aynı şeyi yaparken yakalanmalıyız. Toprak üzerinde dururken toprak türünden cinsleri, bazen toprağın kendisini ayırıp zorla ve tabiata aykırı olarak kendilerine benzemeyen havaya doğru çekeriz; ikisi de akrabasına tutunur; küçük olan büyükten daha kolay biçimde, zorladığımızda benzemeyen yere önce gelir.

63c

δῆλον ὡς τοὔλαττόν που τοῦ μείζονος ῥᾷον βιᾶται· ῥώμῃ γὰρ μιᾷ δυοῖν ἅμα μετεωριζομένοιν τὸ μὲν ἔλαττον μᾶλλον, τὸ δὲ πλέον ἧττον ἀνάγκη που κατατεινόμενον συνέπεσθαι τῇ βίᾳ, καὶ τὸ μὲν πολὺ βαρὺ καὶ κάτω φερόμενον κληθῆναι, τὸ δὲ σμικρὸν ἐλαφρὸν καὶ ἄνω. ταὐτὸν δὴ τοῦτο δεῖ φωρᾶσαι δρῶντας ἡμᾶς περὶ τόνδε τὸν τόπον. ἐπὶ γὰρ γῆς βεβῶτες γεώδη γένη διιστάμενοι, καὶ γῆν ἐνίοτε αὐτήν, ἕλκομεν εἰς ἀνόμοιον ἀέρα βίᾳ καὶ παρὰ φύσιν, ἀμφότερα τοῦ

63dBu yüzden ona hafif, onu zorladığımız yere yukarı deriz; bunların zıddı olan hâle de ağır ve aşağı. Öyleyse bunların birbirlerine göre farklı olması zorunludur; çünkü cinslerin kütleleri birbirlerine zıt yerler tutar. Bir yerde hafif olan, zıt yerdeki hafifle, ağır ağırla, aşağı aşağıyla, yukarı yukarıyla karşılaştırıldığında, hepsinin birbirine zıt, eğik ve her bakımdan farklı olduğu ve öyle oluştuğu görülecektir.

63d

συγγενοῦς ἀντεχόμενα, τὸ δὲ σμικρότερον ῥᾷον τοῦ μείζονος βιαζομένοις εἰς τὸ ἀνόμοιον πρότερον συνέπεται· κοῦφον οὖν αὐτὸ προσειρήκαμεν, καὶ τὸν τόπον εἰς ὃν βιαζόμεθα, ἄνω, τὸ δʼ ἐναντίον τούτοις πάθος βαρὺ καὶ κάτω. ταῦτʼ οὖν δὴ διαφόρως ἔχειν αὐτὰ πρὸς αὑτὰ ἀνάγκη διὰ τὸ τὰ πλήθη τῶν γενῶν τόπον ἐναντίον ἄλλα ἄλλοις κατέχειν—τὸ γὰρ ἐν ἑτέρῳ κοῦφον ὂν τόπῳ τῷ κατὰ τὸν ἐναντίον τόπον ἐλαφρῷ

63eAma hepsi hakkında şu tek şeyi düşünmeliyiz: her birinin akrabasına doğru gidişi, sürükleneni ağır, böyle bir şeyin sürüklendiği yeri de aşağı yapar; bunlara ters bir durumda olanlar da ters adlar alır. Bu etkilerin sebepleri hakkında bu kadarı söylenmiş olsun.

Düz ve pürüzlü etkinin sebebini herhalde herkes görüp bir başkasına da anlatabilir: pürüzlülüğü sertlikle düzgünsüzlüğün karışımı, düzlüğü ise düzgünlükle yoğunluk sağlar.

63e

καὶ τῷ βαρεῖ τὸ βαρὺ τῷ τε κάτω τὸ κάτω καὶ τὸ ἄνω τῷ ἄνω πάντʼ ἐναντία καὶ πλάγια καὶ πάντως διάφορα πρὸς ἄλληλα ἀνευρεθήσεται γιγνόμενα καὶ ὄντα—τόδε γε μὴν ἕν τι διανοητέον περὶ πάντων αὐτῶν, ὡς ἡ μὲν πρὸς τὸ συγγενὲς ὁδὸς ἑκάστοις οὖσα βαρὺ μὲν τὸ φερόμενον ποιεῖ, τὸν δὲ τόπον εἰς ὃν τὸ τοιοῦτον φέρεται, κάτω, τὰ δὲ τούτοις ἔχοντα ὡς ἑτέρως θάτερα. περὶ δὴ τούτων αὖ τῶν παθημάτων ταῦτα αἴτια εἰρήσθω.

ΤΙ. λείου δʼ αὖ καὶ τραχέος παθήματος αἰτίαν πᾶς που κατιδὼν καὶ ἑτέρῳ δυνατὸς ἂν εἴη λέγειν· σκληρότης γὰρ ἀνωμαλότητι μειχθεῖσα, τὸ δʼ

64aBütün bedene ortak etkilerden en büyüğü ve geride kalanı, anlattığımız etkilerdeki hoş ve acı veren şeylerin sebebidir; ayrıca bedenin parçaları aracılığıyla his kazanıp kendilerinde onlara eşlik eden acıları ve hazları taşıyan şeylerin sebebi. Öyleyse hissedilen ve hissedilmeyen her etkinin sebeplerini şöyle kavrayalım: daha önce kolay hareket eden ve zor hareket eden tabiat arasında yaptığımız ayrımı hatırlayarak; çünkü yakalamayı düşündüğümüz her şeyin peşine bu yoldan düşmeliyiz.

64a

ὁμαλότης πυκνότητι παρέχεται.

μέγιστον δὲ καὶ λοιπὸν τῶν κοινῶν περὶ ὅλον τὸ σῶμα παθημάτων τὸ τῶν ἡδέων καὶ τῶν ἀλγεινῶν αἴτιον ἐν οἷς διεληλύθαμεν, καὶ ὅσα διὰ τῶν τοῦ σώματος μορίων αἰσθήσεις κεκτημένα καὶ λύπας ἐν αὑτοῖς ἡδονάς θʼ ἅμα ἑπομένας ἔχει. ὧδʼ οὖν κατὰ παντὸς αἰσθητοῦ καὶ ἀναισθήτου παθήματος τὰς αἰτίας λαμβάνωμεν, ἀναμιμνῃσκόμενοι τὸ τῆς

64bTabiatça kolay hareket eden şeye küçük bir etki bile gelse, parçaları onu çember hâlinde birbirine aktarır ve aynı etkiyi birbirlerinde yaratırlar; ta ki etki akıllı kısma ulaşıp onu yapanın gücünü bildirinceye kadar. Zıddı olan ise sağlam durduğu ve hiçbir çember hâlinde ilerlemediği için yalnızca etkilenir, yanındakilerden hiçbirini hareket ettirmez.

64b

εὐκινήτου τε καὶ δυσκινήτου φύσεως ὅτι διειλόμεθα ἐν τοῖς πρόσθεν· ταύτῃ γὰρ δὴ μεταδιωκτέον πάντα ὅσα ἐπινοοῦμεν ἑλεῖν. τὸ μὲν γὰρ κατὰ φύσιν εὐκίνητον, ὅταν καὶ βραχὺ πάθος εἰς αὐτὸ ἐμπίπτῃ, διαδίδωσιν κύκλῳ μόρια ἕτερα ἑτέροις ταὐτὸν ἀπεργαζόμενα, μέχριπερ ἂν ἐπὶ τὸ φρόνιμον ἐλθόντα ἐξαγγείλῃ τοῦ ποιήσαντος τὴν δύναμιν· τὸ δʼ ἐναντίον ἑδραῖον ὂν κατʼ οὐδένα τε κύκλον ἰὸν πάσχει μόνον,

64cBöylece parçalar birbirine aktarmadığı için ilk etki onlarda kalır, bütün canlıya geçmez ve etkilenen şeyi hissetmez kılar. Kemikler, saçlar ve içimizde çoğu topraktan olan öteki parçalar böyledir; öncekiler ise en çok görme ve işitme organlarında bulunur, çünkü onlarda ateşin ve havanın gücü en büyüktür. Hazzı ve acıyı ise şöyle düşünmeliyiz: içimizde tabiata aykırı ve zorla birdenbire oluşan etki acı verir; birdenbire yeniden tabiata dönüş hoştur; yavaş ve azar azar olan ise hissedilmez; bunların tersi de ters biçimde olur.

64c

ἄλλο δὲ οὐ κινεῖ τῶν πλησίον, ὥστε οὐ διαδιδόντων μορίων μορίοις ἄλλων ἄλλοις τὸ πρῶτον πάθος ἐν αὐτοῖς ἀκίνητον εἰς τὸ πᾶν ζῷον γενόμενον ἀναίσθητον παρέσχεν τὸ παθόν. ταῦτα δὲ περί τε ὀστᾶ καὶ τὰς τρίχας ἐστὶν καὶ ὅσʼ ἄλλα γήϊνα τὸ πλεῖστον ἔχομεν ἐν ἡμῖν μόρια· τὰ δὲ ἔμπροσθεν περὶ τὰ τῆς ὄψεως καὶ ἀκοῆς μάλιστα, διὰ τὸ πυρὸς ἀέρος τε ἐν αὐτοῖς δύναμιν ἐνεῖναι μεγίστην. τὸ δὴ τῆς ἡδονῆς καὶ λύπης ὧδε δεῖ διανοεῖσθαι· τὸ μὲν παρὰ φύσιν καὶ

64dKolaylıkla olan her şey ise en çok hissedilir, ama acıdan da hazdan da pay almaz; mesela görmenin kendisindeki etkiler: daha önce söylediğimiz gibi görme, gündüz bizimle kaynaşan bir bedendir. Ona kesikler, yanıklar ve uğradığı öteki şeyler acı vermez; aynı eidos'a geri döndüğünde de haz vermez; ama uğradığı her şey ve bir yere çarpıp dokunduğu her şey bakımından en büyük ve en açık hisleri verir; çünkü ayrılmasında ve birleşmesinde hiç zorlama yoktur.

64d

βίαιον γιγνόμενον ἁθρόον παρʼ ἡμῖν πάθος ἀλγεινόν, τὸ δʼ εἰς φύσιν ἀπιὸν πάλιν ἁθρόον ἡδύ, τὸ δὲ ἡρέμα καὶ κατὰ σμικρὸν ἀναίσθητον, τὸ δʼ ἐναντίον τούτοις ἐναντίως. τὸ δὲ μετʼ εὐπετείας γιγνόμενον ἅπαν αἰσθητὸν μὲν ὅτι μάλιστα, λύπης δὲ καὶ ἡδονῆς οὐ μετέχον, οἷον τὰ περὶ τὴν ὄψιν αὐτὴν παθήματα, ἣ δὴ σῶμα ἐν τοῖς πρόσθεν ἐρρήθη καθʼ ἡμέραν συμφυὲς ἡμῶν γίγνεσθαι. ταύτῃ γὰρ τομαὶ μὲν καὶ καύσεις καὶ ὅσα ἄλλα πάσχει λύπας οὐκ ἐμποιοῦσιν, οὐδὲ

64eDaha büyük parçalardan oluşan bedenler ise etkiyi yapana güçlükle boyun eğer, ama hareketleri bütüne aktarırlar; bunlar hazlar ve acılar duyar: yabancılaşırken acılar, yeniden eski hâllerine dönerken hazlar.

64e

ἡδονὰς πάλιν ἐπὶ ταὐτὸν ἀπιούσης εἶδος, μέγισται δὲ αἰσθήσεις καὶ σαφέσταται καθʼ ὅτι τʼ ἂν πάθῃ καὶ ὅσων ἂν αὐτή πῃ προσβαλοῦσα ἐφάπτηται· βία γὰρ τὸ πάμπαν οὐκ ἔνι τῇ διακρίσει τε αὐτῆς καὶ συγκρίσει.

ΤΙ. τὰ δʼ ἐκ μειζόνων μερῶν σώματα μόγις εἴκοντα τῷ δρῶντι, διαδιδόντα δὲ εἰς ὅλον τὰς κινήσεις, ἡδονὰς ἴσχει καὶ λύπας, ἀλλοτριούμενα

65aBoşalmaları ve eksilmeleri azar azar, dolmaları ise birdenbire ve büyük ölçüde olan şeyler boşalmayı hissetmez, dolmayı hisseder; psykhē'nin ölümlü kısmına acı vermez, en büyük hazları verir; bu, güzel kokularda açıkça görülür. Birdenbire yabancılaşıp azar azar ve güçlükle yeniden eski hâllerine dönenler ise öncekilerin tam tersini yapar; bu da bedenin yanmalarında ve kesiklerinde apaçık görülür.

65a

μὲν λύπας, καθιστάμενα δὲ εἰς τὸ αὐτὸ πάλιν ἡδονάς. ὅσα δὲ κατὰ σμικρὸν τὰς ἀποχωρήσεις ἑαυτῶν καὶ κενώσεις εἴληφεν, τὰς δὲ πληρώσεις ἁθρόας καὶ κατὰ μεγάλα, κενώσεως μὲν ἀναίσθητα, πληρώσεως δὲ αἰσθητικὰ γιγνόμενα, λύπας μὲν οὐ παρέχει τῷ θνητῷ τῆς ψυχῆς, μεγίστας δὲ ἡδονάς· ἔστιν δὲ ἔνδηλα περὶ τὰς εὐωδίας. ὅσα δὲ ἀπαλλοτριοῦται μὲν ἁθρόα, κατὰ σμικρὰ δὲ μόγις τε εἰς ταὐτὸν

65bBütün bedene ortak etkileri ve onları yapanlara verilen adları aşağı yukarı anlattık; şimdi bedenimizin kendine özgü kısımlarında oluşan etkileri ve onları yapanların sebeplerini, elimizden gelirse, anlatmaya çalışmalıyız.

65b

πάλιν ἑαυτοῖς καθίσταται, τοὐναντίον τοῖς ἔμπροσθεν πάντα ἀποδίδωσιν· ταῦτα δʼ αὖ περὶ τὰς καύσεις καὶ τομὰς τοῦ σώματος γιγνόμενά ἐστιν κατάδηλα.

καὶ τὰ μὲν δὴ κοινὰ τοῦ σώματος παντὸς παθήματα, τῶν τʼ ἐπωνυμιῶν ὅσαι τοῖς δρῶσιν αὐτὰ γεγόνασι, σχεδὸν εἴρηται· τὰ δʼ ἐν ἰδίοις μέρεσιν ἡμῶν γιγνόμενα, τά τε πάθη καὶ τὰς αἰτίας αὖ τῶν δρώντων, πειρατέον εἰπεῖν, ἄν πῃ

65cÖnce, özsuları anlatırken eksik bıraktıklarımızı, yani dile özgü etkileri, mümkün olduğunca açıklamalıyız. Bunlar da ötekilerin çoğu gibi birtakım birleşmeler ve ayrılmalar yoluyla oluşuyor görünür; üstelik ötekilerden biraz daha çok pürüzlülüğe ve düzlüğe dayanırlar. Dilin sınayıcıları gibi kalbe doğru uzanan ince damarların çevresine giren toprak parçaları, etin nemli ve yumuşak kısımlarına düşüp eriyerek ince damarları büzer ve kuruturlarsa, daha pürüzlü olanları kekre, daha az pürüzlendirenleri buruk görünür.

65c

δυνώμεθα. πρῶτον οὖν ὅσα τῶν χυμῶν πέρι λέγοντες ἐν τοῖς πρόσθεν ἀπελίπομεν, ἴδια ὄντα παθήματα περὶ τὴν γλῶτταν, ἐμφανιστέον ᾗ δυνατόν. φαίνεται δὲ καὶ ταῦτα, ὥσπερ οὖν καὶ τὰ πολλά, διὰ συγκρίσεών τέ τινων καὶ διακρίσεων γίγνεσθαι, πρὸς δὲ αὐταῖς κεχρῆσθαι μᾶλλόν τι τῶν ἄλλων τραχύτησί τε καὶ λειότησιν. ὅσα μὲν γὰρ εἰσιόντα περὶ τὰ φλέβια, οἷόνπερ δοκίμια τῆς γλώττης

65dBunları temizleyen ve dilin çevresindeki her şeyi yıkayan şeyler, bunu ölçüyü aşarak yapıp dilin tabiatını bile eritecek kadar ileri giderlerse, sodanın gücünde olduğu gibi, hepsine acı denir.

65d

τεταμένα ἐπὶ τὴν καρδίαν, εἰς τὰ νοτερὰ τῆς σαρκὸς καὶ ἁπαλὰ ἐμπίπτοντα γήϊνα μέρη κατατηκόμενα συνάγει τὰ φλέβια καὶ ἀποξηραίνει, τραχύτερα μὲν ὄντα στρυφνά, ἧττον δὲ τραχύνοντα αὐστηρὰ φαίνεται· τὰ δὲ τούτων τε ῥυπτικὰ καὶ πᾶν τὸ περὶ τὴν γλῶτταν ἀποπλύνοντα, πέρα μὲν τοῦ μετρίου τοῦτο δρῶντα καὶ προσεπιλαμβανόμενα ὥστε ἀποτήκειν αὐτῆς τῆς φύσεως, οἷον ἡ τῶν λίτρων

65eSodanın özelliğinden daha zayıf olup temizlemeyi ölçülü yapanlar ise sert bir acılık olmadan tuzlu ve bize daha hoş görünür.

Ağzın sıcaklığıyla ortaklık kurup onun tarafından düzleştirilen, onunla birlikte ateşlenip kendilerini ısıtanı karşılık olarak yakan, hafiflikleri yüzünden yukarıya, baştaki his organlarına doğru sürüklenen ve çarptıkları her şeyi kesen şeylere, bu güçleri yüzünden yakıcı denmiştir.

65e

δύναμις, πικρὰ πάνθʼ οὕτως ὠνόμασται, τὰ δὲ ὑποδεέστερα τῆς λιτρώδους ἕξεως ἐπὶ τὸ μέτριόν τε τῇ ῥύψει χρώμενα ἁλυκὰ ἄνευ πικρότητος τραχείας καὶ φίλα μᾶλλον ἡμῖν φαντάζεται.

ΤΙ. τὰ δὲ τῇ τοῦ στόματος θερμότητι κοινωνήσαντα καὶ λεαινόμενα ὑπʼ αὐτοῦ, συνεκπυρούμενα καὶ πάλιν αὐτὰ ἀντικάοντα τὸ διαθερμῆναν, φερόμενά τε ὑπὸ κουφότητος ἄνω πρὸς τὰς τῆς κεφαλῆς αἰσθήσεις, τέμνοντά τε

66aÖnceden çürüme yüzünden incelmiş olup dar damarlara girenler ise, orada bulunan toprak parçalarıyla ve havayla orantılı oldukları için onları hareket ettirip birbirleri çevresinde karıştırırlar; karışanlar da birbirlerinin çevresine düşer, birbirlerinin içine girip içeri girenlerin çevresine gerilerek başka oyuklar yaparlar.

66a

πάνθʼ ὁπόσοις ἂν προσπίπτῃ, διὰ ταύτας τὰς δυνάμεις δριμέα πάντα τὰ τοιαῦτα ἐλέχθη. τὸ δὲ αὖ τῶν προλελεπτυσμένων μὲν ὑπὸ σηπεδόνος, εἰς δὲ τὰς στενὰς φλέβας ἐνδυομένων, καὶ τοῖς ἐνοῦσιν αὐτόθι μέρεσιν γεώδεσιν καὶ ὅσα ἀέρος συμμετρίαν ἔχοντα, ὥστε κινήσαντα περὶ ἄλληλα ποιεῖν κυκᾶσθαι, κυκώμενα δὲ περιπίπτειν τε καὶ εἰς ἕτερα ἐνδυόμενα ἕτερα κοῖλα ἀπεργάζεσθαι περιτεινόμενα τοῖς εἰσιοῦσιν—

66bHavanın çevresine oyuk bir nem gerilince, bu nem bazen topraklı bazen de saf olur ve havanın nemli kapları, yani içi boş ve yuvarlak su kütleleri oluşur. Saf nemden olanlar saydam olarak havayı sarar ve kabarcık adını alır; topraklı nemden olanlar ise birlikte hareket edip kabarınca kaynama ve mayalanma diye anılır. Bu etkilerin sebebi olan şeye de ekşi denir. Bütün bunlar hakkında söylenenlere zıt olan etki ise zıt bir sebepten doğar.

66b

ἃ δὴ νοτίδος περὶ ἀέρα κοίλης περιταθείσης, τοτὲ μὲν γεώδους, τοτὲ δὲ καὶ καθαρᾶς, νοτερὰ ἀγγεῖα ἀέρος, ὕδατα κοῖλα περιφερῆ τε γενέσθαι, καὶ τὰ μὲν τῆς καθαρᾶς διαφανεῖς περιστῆναι κληθείσας ὄνομα πομφόλυγας, τὰ δὲ τῆς γεώδους ὁμοῦ κινουμένης τε καὶ αἰρομένης ζέσιν τε καὶ ζύμωσιν ἐπίκλην λεχθῆναι—τὸ δὲ τούτων αἴτιον τῶν παθημάτων ὀξὺ προσρηθῆναι. σύμπασιν δὲ τοῖς περὶ ταῦτα εἰρημένοις

66cİçeri girenlerin sıvılar içindeki yapısı dilin hâline uygun bir tabiattaysa, pürüzlenmiş şeyleri sıvayarak düzlerse, tabiata aykırı olarak büzülmüş ya da gevşemiş şeylerin kimini toplar kimini gevşetirse ve her şeyi olabildiğince tabiatına uygun olarak yerine oturtursa, zorlayıcı etkilerin ilacı olan bu türden her şeye, herkese hoş ve sevimli geldiği için tatlı denir.

66c

πάθος ἐναντίον ἀπʼ ἐναντίας ἐστὶ προφάσεως· ὁπόταν ἡ τῶν εἰσιόντων σύστασις ἐν ὑγροῖς, οἰκεία τῇ τῆς γλώττης ἕξει πεφυκυῖα, λεαίνῃ μὲν ἐπαλείφουσα τὰ τραχυνθέντα, τὰ δὲ παρὰ φύσιν συνεστῶτα ἢ κεχυμένα τὰ μὲν συνάγῃ, τὰ δὲ χαλᾷ, καὶ πάνθʼ ὅτι μάλιστα ἱδρύῃ κατὰ φύσιν, ἡδὺ καὶ προσφιλὲς παντὶ πᾶν τὸ τοιοῦτον ἴαμα τῶν βιαίων παθημάτων γιγνόμενον κέκληται γλυκύ.

66dBunlar bu kadar. Burun deliklerinin gücüne gelince, orada eidos'lar yoktur. Çünkü kokuların hepsi yarım kalmış bir oluştur; hiçbir eidos'un bir koku taşıyacak bir orantısı yoktur. Bizim bu konudaki damarlarımız toprağın ve suyun cinslerine göre dar, ateşin ve havanınkilere göre geniş olarak oluşmuştur; bu yüzden hiç kimse bunların hiçbirinin kokusunu hiçbir zaman hissetmemiştir; kokular ancak ıslanan, çürüyen, eriyen ya da tütsülenen şeylerden doğar. Çünkü su havaya, hava suya dönüşürken bunların arasında oluşurlar.

66d

καὶ τὰ μὲν ταύτῃ ταῦτα· περὶ δὲ δὴ τὴν τῶν μυκτήρων δύναμιν, εἴδη μὲν οὐκ ἔνι. τὸ γὰρ τῶν ὀσμῶν πᾶν ἡμιγενές, εἴδει δὲ οὐδενὶ συμβέβηκεν συμμετρία πρὸς τό τινα σχεῖν ὀσμήν· ἀλλʼ ἡμῶν αἱ περὶ ταῦτα φλέβες πρὸς μὲν τὰ γῆς ὕδατός τε γένη στενότεραι συνέστησαν, πρὸς δὲ τὰ πυρὸς ἀέρος τε εὐρύτεραι, διὸ τούτων οὐδεὶς οὐδενὸς ὀσμῆς πώποτε ᾔσθετό τινος, ἀλλὰ ἢ βρεχομένων ἢ σηπομένων ἢ τηκομένων ἢ θυμιωμένων γίγνονταί τινων. μεταβάλλοντος γὰρ

66eBütün kokular duman ya da sistir: bunlardan havadan suya geçene sis, sudan havaya geçene duman denir. Bu yüzden bütün kokular sudan daha ince, havadan daha kalındır.

Bu, soluk alma yolunda bir şey tıkandığında biri havayı zorla içine çektiğinde açıkça görülür: o zaman hiçbir koku onunla birlikte süzülmez, kokulardan yoksun kalan hava tek başına gelir.

66e

ὕδατος εἰς ἀέρα ἀέρος τε εἰς ὕδωρ ἐν τῷ μεταξὺ τούτων γεγόνασιν, εἰσίν τε ὀσμαὶ σύμπασαι καπνὸς ἢ ὁμίχλη, τούτων δὲ τὸ μὲν ἐξ ἀέρος εἰς ὕδωρ ἰὸν ὁμίχλη, τὸ δὲ ἐξ ὕδατος εἰς ἀέρα καπνός· ὅθεν λεπτότεραι μὲν ὕδατος, παχύτεραι δὲ ὀσμαὶ σύμπασαι γεγόνασιν ἀέρος.

ΤΙ. δηλοῦνται δὲ ὁπόταν τινὸς ἀντιφραχθέντος περὶ τὴν ἀναπνοὴν ἄγῃ τις βίᾳ τὸ πνεῦμα εἰς αὑτόν· τότε γὰρ ὀσμὴ μὲν οὐδεμία συνδιηθεῖται, τὸ δὲ πνεῦμα τῶν ὀσμῶν ἐρημωθὲν αὐτὸ μόνον

67aBu yüzden kokuların iki çeşidi vardır ve adları yoktur; çünkü çok sayıda ve yalın eidos'tan oluşmazlar; burada yalnızca iki şey açıkça hoş ve acı verici diye anılır: biri başımızın tepesiyle göbeğimiz arasındaki bütün boşluğu pürüzlendirip zorlar, öteki onu yatıştırıp yeniden hoş bir biçimde tabiatına uygun hâle getirir.

İçimizdeki üçüncü his kısmını incelersek, işitmeyle ilgili etkilerin hangi sebeplerle oluştuğunu söylemeliyiz.

67a

ἕπεται. δύʼ οὖν ταῦτα ἀνώνυμα τὰ τούτων ποικίλματα γέγονεν, οὐκ ἐκ πολλῶν οὐδὲ ἁπλῶν εἰδῶν ὄντα, ἀλλὰ διχῇ τό θʼ ἡδὺ καὶ τὸ λυπηρὸν αὐτόθι μόνω διαφανῆ λέγεσθον, τὸ μὲν τραχῦνόν τε καὶ βιαζόμενον τὸ κύτος ἅπαν, ὅσον ἡμῶν μεταξὺ κορυφῆς τοῦ τε ὀμφαλοῦ κεῖται, τὸ δὲ ταὐτὸν τοῦτο καταπραῧνον καὶ πάλιν ᾗ πέφυκεν ἀγαπητῶς ἀποδιδόν.

τρίτον δὲ αἰσθητικὸν ἐν ἡμῖν μέρος ἐπισκοποῦσιν τὸ περὶ

67bGenel olarak sesi, kulaklar aracılığıyla hava tarafından beyin ve kan yoluyla psykhē'ye kadar iletilen bir vuruş sayalım; bunun yarattığı, baştan başlayıp karaciğerin bulunduğu yerde biten harekete de işitme diyelim. Bu hareketin hızlı olanına tiz, daha yavaş olanına pes; benzer olanına düzgün ve yumuşak, tersine pürüzlü; çok olanına güçlü, tersine zayıf diyelim. Seslerin uyumu hakkındakileri ise ileride söylememiz gerekecek.

67b

τὴν ἀκοήν, διʼ ἃς αἰτίας τὰ περὶ αὐτὸ συμβαίνει παθήματα, λεκτέον. ὅλως μὲν οὖν φωνὴν θῶμεν τὴν διʼ ὤτων ὑπʼ ἀέρος ἐγκεφάλου τε καὶ αἵματος μέχρι ψυχῆς πληγὴν διαδιδομένην, τὴν δὲ ὑπʼ αὐτῆς κίνησιν, ἀπὸ τῆς κεφαλῆς μὲν ἀρχομένην, τελευτῶσαν δὲ περὶ τὴν τοῦ ἥπατος ἕδραν, ἀκοήν· ὅση δʼ αὐτῆς ταχεῖα, ὀξεῖαν, ὅση δὲ βραδυτέρα, βαρυτέραν· τὴν δὲ ὁμοίαν ὁμαλήν τε καὶ λείαν, τὴν δὲ ἐναντίαν τραχεῖαν·

67cGeriye dördüncü his cinsi kalıyor; içinde birçok çeşit barındırdığı için onu ayırmamız gerekiyor. Bunların hepsine renk dedik: her bedenden akan, parçaları görmeyle his için orantılı olan bir alev. Görmenin oluşunun sebeplerini ise daha önce anlattık.

67c

μεγάλην δὲ τὴν πολλήν, ὅση δὲ ἐναντία, σμικράν. τὰ δὲ περὶ συμφωνίας αὐτῶν ἐν τοῖς ὕστερον λεχθησομένοις ἀνάγκη ῥηθῆναι.

τέταρτον δὴ λοιπὸν ἔτι γένος ἡμῖν αἰσθητικόν, ὃ διελέσθαι δεῖ συχνὰ ἐν ἑαυτῷ ποικίλματα κεκτημένον, ἃ σύμπαντα μὲν χρόας ἐκαλέσαμεν, φλόγα τῶν σωμάτων ἑκάστων ἀπορρέουσαν, ὄψει σύμμετρα μόρια ἔχουσαν πρὸς αἴσθησιν· ὄψεως δʼ ἐν τοῖς πρόσθεν αὐτὸ περὶ τῶν αἰτίων τῆς γενέσεως

67dRenkler hakkında en akla yakın ve uygun sözle şöyle anlatmak yerinde olur: başka şeylerden sürüklenip görmeye çarpan parçaların kimi görmenin kendi parçalarından küçük, kimi büyük, kimi eşittir. Eşit olanlar hissedilmez; bunlara saydam deriz. Büyük ve küçük olanlar ise görmeyi kimi birleştirir, kimi ayırır; bunlar etteki sıcak ve soğukla, dildeki kekre ve ısıttıkları için yakıcı dediğimiz şeylerle kardeştir: beyaz ve siyah, o etkilerin başka bir cinsteki aynısıdır, ama bu sebeplerle başka türlü görünürler.

67d

ἐρρήθη. τῇδʼ οὖν τῶν χρωμάτων πέρι μάλιστα εἰκὸς πρέποι τʼ ἂν ἐπιεικεῖ λόγῳ διεξελθεῖν· τὰ φερόμενα ἀπὸ τῶν ἄλλων μόρια ἐμπίπτοντά τε εἰς τὴν ὄψιν τὰ μὲν ἐλάττω, τὰ δὲ μείζω, τὰ δʼ ἴσα τοῖς αὐτῆς τῆς ὄψεως μέρεσιν εἶναι· τὰ μὲν οὖν ἴσα ἀναίσθητα, ἃ δὴ καὶ διαφανῆ λέγομεν, τὰ δὲ μείζω καὶ ἐλάττω, τὰ μὲν συγκρίνοντα, τὰ δὲ διακρίνοντα αὐτήν, τοῖς περὶ τὴν σάρκα θερμοῖς καὶ ψυχροῖς καὶ τοῖς

67eOnları şöyle adlandırmalıyız: görmeyi ayırana beyaz, tersine siyah. Başka bir ateş cinsinden olup daha hızlı hareket eden bir şey görmeye çarpar, onu gözlere kadar ayırır, gözlerin geçitlerini zorla itip eritir ve oradan bir yığın ateşle birlikte gözyaşı dediğimiz suyu döker; kendisi de ateş olduğu için karşıdan gelen ateşle buluşur. Dışarı fırlayan ateş bir şimşekten gelir gibi çıkarken, içeri giren de nemin çevresinde sönerken, bu karışıklıkta her türlü renk oluşur: bu etkiye göz kamaşması dedik, bunu yapana da parlak ve ışıltılı adını verdik.

67e

περὶ τὴν γλῶτταν στρυφνοῖς, καὶ ὅσα θερμαντικὰ ὄντα δριμέα ἐκαλέσαμεν, ἀδελφὰ εἶναι, τά τε λευκὰ καὶ τὰ μέλανα, ἐκείνων παθήματα γεγονότα ἐν ἄλλῳ γένει τὰ αὐτά, φανταζόμενα δὲ ἄλλα διὰ ταύτας τὰς αἰτίας.

ΤΙ. οὕτως οὖν αὐτὰ προσρητέον· τὸ μὲν διακριτικὸν τῆς ὄψεως λευκόν, τὸ δʼ ἐναντίον αὐτοῦ μέλαν, τὴν δὲ ὀξυτέραν φορὰν καὶ γένους πυρὸς ἑτέρου προσπίπτουσαν καὶ διακρίνουσαν τὴν ὄψιν μέχρι τῶν ὀμμάτων, αὐτάς τε τῶν ὀφθαλμῶν τὰς διεξόδους

68a

βίᾳ διωθοῦσαν καὶ τήκουσαν, πῦρ μὲν ἁθρόον καὶ ὕδωρ, ὃ δάκρυον καλοῦμεν, ἐκεῖθεν ἐκχέουσαν, αὐτὴν δὲ οὖσαν πῦρ ἐξ ἐναντίας ἀπαντῶσαν, καὶ τοῦ μὲν ἐκπηδῶντος πυρὸς οἷον ἀπʼ ἀστραπῆς, τοῦ δʼ εἰσιόντος καὶ περὶ τὸ νοτερὸν κατασβεννυμένου, παντοδαπῶν ἐν τῇ κυκήσει ταύτῃ γιγνομένων χρωμάτων, μαρμαρυγὰς μὲν τὸ πάθος προσείπομεν, τὸ δὲ τοῦτο ἀπεργαζόμενον λαμπρόν τε καὶ στίλβον ἐπωνομάσαμεν.

68bBunların arasındaki ateş cinsi ise gözlerin nemine ulaşıp onunla karışır, ama ışıldamaz; nem içinden geçerek karışan ateşin parıltısı kan renginde bir renk verdiği için ona kırmızı deriz. Parlak, kırmızı ve beyazla karışınca sarı olur. Hangi ölçüde hangilerinin karıştığını söylemek ise, biri bilse bile, akıl işi değildir; çünkü bu konuda ne bir zorunluluğu ne de akla yakın sözü birazcık bile söyleyebilecek biri çıkar. Kırmızı siyah ve beyazla karışınca mor olur.

68b

τὸ δὲ τούτων αὖ μεταξὺ πυρὸς γένος, πρὸς μὲν τὸ τῶν ὀμμάτων ὑγρὸν ἀφικνούμενον καὶ κεραννύμενον αὐτῷ, στίλβον δὲ οὔ· τῇ δὲ διὰ τῆς νοτίδος αὐγῇ τοῦ πυρὸς μειγνυμένου χρῶμα ἔναιμον παρασχομένῃ, τοὔνομα ἐρυθρὸν λέγομεν. λαμπρόν τε ἐρυθρῷ λευκῷ τε μειγνύμενον ξανθὸν γέγονεν· τὸ δὲ ὅσον μέτρον ὅσοις, οὐδʼ εἴ τις εἰδείη, νοῦν ἔχει τὸ λέγειν, ὧν μήτε τινὰ ἀνάγκην μήτε τὸν εἰκότα λόγον καὶ μετρίως ἄν τις εἰπεῖν εἴη δυνατός. ἐρυθρὸν δὲ δὴ

68cBunlar karışıp yakılınca daha çok siyahla karıştırılırsa koyu kahverengi olur. Kızıl, sarı ile gri karışımından, gri beyaz ile siyahtan, soluk sarı da beyazın sarıyla karışmasından olur. Parlakla birleşen beyaz koyu siyahın üstüne düşünce lacivert renk ortaya çıkar; lacivert beyazla karışınca gök mavisi, kızıl siyahla karışınca pırasa yeşili olur.

68c

μέλανι λευκῷ τε κραθὲν ἁλουργόν· ὄρφνινον δέ, ὅταν τούτοις μεμειγμένοις καυθεῖσίν τε μᾶλλον συγκραθῇ μέλαν. πυρρὸν δὲ ξανθοῦ τε καὶ φαιοῦ κράσει γίγνεται, φαιὸν δὲ λευκοῦ τε καὶ μέλανος, τὸ δὲ ὠχρὸν λευκοῦ ξανθῷ μειγνυμένου. λαμπρῷ δὲ λευκὸν συνελθὸν καὶ εἰς μέλαν κατακορὲς ἐμπεσὸν κυανοῦν χρῶμα ἀποτελεῖται, κυανοῦ δὲ λευκῷ κεραννυμένου γλαυκόν, πυρροῦ δὲ μέλανι πράσιον. τὰ δὲ

68dÖtekilerin de, akla yakın mythos'u koruyarak, hangi karışımlara benzetilebileceği bunlardan aşağı yukarı açıktır. Biri bunları fiilen inceleyerek sınamaya kalkarsa, insan tabiatıyla ilahi tabiat arasındaki farkı bilmiyor demektir: tanrı çok şeyi tek bir şeyde karıştırmayı ve tek bir şeyi yeniden çok şeye ayırmayı yeterince bilir ve buna gücü yeter; ama insanlardan hiç kimse ne şimdi bunların hiçbirine yeterlidir ne de gelecekte yeterli olacaktır.

68d

ἄλλα ἀπὸ τούτων σχεδὸν δῆλα αἷς ἂν ἀφομοιούμενα μείξεσιν διασῴζοι τὸν εἰκότα μῦθον. εἰ δέ τις τούτων ἔργῳ σκοπούμενος βάσανον λαμβάνοι, τὸ τῆς ἀνθρωπίνης καὶ θείας φύσεως ἠγνοηκὼς ἂν εἴη διάφορον, ὅτι θεὸς μὲν τὰ πολλὰ εἰς ἓν συγκεραννύναι καὶ πάλιν ἐξ ἑνὸς εἰς πολλὰ διαλύειν ἱκανῶς ἐπιστάμενος ἅμα καὶ δυνατός, ἀνθρώπων δὲ οὐδεὶς οὐδέτερα τούτων ἱκανὸς οὔτε ἔστι νῦν οὔτε εἰς αὖθίς ποτε ἔσται.

68eBütün bunlar o zaman zorunluluk gereği bu tabiattaydı; en güzelin ve en iyinin ustası, kendine yeten ve en eksiksiz tanrıyı doğururken onları oluşan şeylerin arasında devraldı: bunlarla ilgili sebepleri hizmetkâr olarak kullandı, oluşan her şeydeki iyiyi ise kendisi işledi.

Bu yüzden sebebin iki türünü ayırmalıyız: biri zorunlu, öteki ilahi. İlahi olanı, tabiatımızın elverdiği ölçüde mesut bir hayat edinmek için her şeyde aramalıyız; zorunlu olanı ise ilahi olan uğruna aramalıyız. Çünkü bunlar olmadan, peşinde koştuğumuz o şeyleri tek başlarına ne kavrayabiliriz ne elde edebiliriz ne de başka bir şekilde onlardan pay alabiliriz.

68e

ταῦτα δὴ πάντα τότε ταύτῃ πεφυκότα ἐξ ἀνάγκης ὁ τοῦ καλλίστου τε καὶ ἀρίστου δημιουργὸς ἐν τοῖς γιγνομένοις παρελάμβανεν, ἡνίκα τὸν αὐτάρκη τε καὶ τὸν τελεώτατον θεὸν ἐγέννα, χρώμενος μὲν ταῖς περὶ ταῦτα αἰτίαις ὑπηρετούσαις, τὸ δὲ εὖ τεκταινόμενος ἐν πᾶσιν τοῖς γιγνομένοις αὐτός.

ΤΙ. διὸ δὴ χρὴ δύʼ αἰτίας εἴδη διορίζεσθαι, τὸ μὲν ἀναγκαῖον, τὸ δὲ θεῖον, καὶ τὸ μὲν θεῖον ἐν ἅπασιν ζητεῖν

69aŞimdi, marangozların önüne konmuş kereste (hylē) gibi, sebeplerin türleri de elenip ayıklanmış olarak önümüzde hazır duruyor ve sözün geri kalanını bunlardan dokumamız gerekiyor. O hâlde kısaca yeniden başa dönelim, buraya hangi noktadan geldiysek hızla oraya varalım ve artık mythos'a öncekilere uyan bir son ve bir doruk koymaya çalışalım.

69a

κτήσεως ἕνεκα εὐδαίμονος βίου, καθʼ ὅσον ἡμῶν ἡ φύσις ἐνδέχεται, τὸ δὲ ἀναγκαῖον ἐκείνων χάριν, λογιζόμενον ὡς ἄνευ τούτων οὐ δυνατὰ αὐτὰ ἐκεῖνα ἐφʼ οἷς σπουδάζομεν μόνα κατανοεῖν οὐδʼ αὖ λαβεῖν οὐδʼ ἄλλως πως μετασχεῖν.

ὅτʼ οὖν δὴ τὰ νῦν οἷα τέκτοσιν ἡμῖν ὕλη παράκειται τὰ τῶν αἰτίων γένη διυλισμένα, ἐξ ὧν τὸν ἐπίλοιπον λόγον δεῖ συνυφανθῆναι, πάλιν ἐπʼ ἀρχὴν ἐπανέλθωμεν διὰ βραχέων, ταχύ τε εἰς ταὐτὸν πορευθῶμεν ὅθεν δεῦρο ἀφικόμεθα,

69bBaşta da söylendiği gibi, bunlar düzensiz bir hâldeyken tanrı her birinin hem kendi içinde hem de birbirleriyle ilişkisinde orantılar meydana getirdi; orantılı ve ölçüdeş olabilecekleri kadar ve olabilecekleri her yerde. Çünkü o zaman bunlar, rastlantıyla olan dışında, bu orantılardan hiç pay almıyordu; bugün adını andığımız şeylerden, ateş, su ya da başka herhangi biri gibi, hiçbiri anılmaya bile değmezdi. Tanrı bütün bunları önce düzene koydu, sonra bunlardan şu kâinatı kurdu: ölümlü ve ölümsüz bütün canlıları kendi içinde taşıyan tek bir canlı.

69b

καὶ τελευτὴν ἤδη κεφαλήν τε τῷ μύθῳ πειρώμεθα ἁρμόττουσαν ἐπιθεῖναι τοῖς πρόσθεν. ὥσπερ γὰρ οὖν καὶ κατʼ ἀρχὰς ἐλέχθη, ταῦτα ἀτάκτως ἔχοντα ὁ θεὸς ἐν ἑκάστῳ τε αὐτῷ πρὸς αὑτὸ καὶ πρὸς ἄλληλα συμμετρίας ἐνεποίησεν, ὅσας τε καὶ ὅπῃ δυνατὸν ἦν ἀνάλογα καὶ σύμμετρα εἶναι. τότε γὰρ οὔτε τούτων, ὅσον μὴ τύχῃ, τι μετεῖχεν, οὔτε τὸ παράπαν ὀνομάσαι τῶν νῦν ὀνομαζομένων ἀξιόλογον ἦν οὐδέν, οἷον πῦρ καὶ ὕδωρ καὶ εἴ τι τῶν ἄλλων· ἀλλὰ πάντα ταῦτα

69cİlahi olanların ustası bizzat kendisi oldu; ölümlülerin oluşumunu ise kendi doğurduklarına buyurdu. Onlar da onu taklit ettiler: psykhē'nin ölümsüz ilkesini devralıp çevresine ölümlü bir beden yonttular, bütün bedeni ona binek yaptılar ve bedenin içine psykhē'nin başka bir eidos'unu, ölümlü olanı da kurdular. Bu ölümlü eidos kendi içinde korkunç ve kaçınılmaz hâller taşır: önce haz, kötülüğün en büyük yemi; sonra acılar, insanı iyi şeylerden kaçıranlar; bir de cüret ve korku, iki akılsız danışman; yatıştırılması güç thymos ve kolayca yoldan çıkan umut.

69c

πρῶτον διεκόσμησεν, ἔπειτʼ ἐκ τούτων πᾶν τόδε συνεστήσατο, ζῷον ἓν ζῷα ἔχον τὰ πάντα ἐν ἑαυτῷ θνητὰ ἀθάνατά τε. καὶ τῶν μὲν θείων αὐτὸς γίγνεται δημιουργός, τῶν δὲ θνητῶν τὴν γένεσιν τοῖς ἑαυτοῦ γεννήμασιν δημιουργεῖν προσέταξεν. οἱ δὲ μιμούμενοι, παραλαβόντες ἀρχὴν ψυχῆς ἀθάνατον, τὸ μετὰ τοῦτο θνητὸν σῶμα αὐτῇ περιετόρνευσαν ὄχημά τε πᾶν τὸ σῶμα ἔδοσαν ἄλλο τε εἶδος ἐν αὐτῷ ψυχῆς προσῳκοδόμουν τὸ θνητόν, δεινὰ καὶ ἀναγκαῖα ἐν ἑαυτῷ

69dTanrılar bunları akıldan yoksun hisle ve her şeye kalkışan aşkla karıştırarak ölümlü türü zorunluluk gereği bir araya getirdiler. Bu yüzden, tam bir zorunluluk olmadıkça ilahi olanı kirletmekten çekindikleri için, ölümlüyü ondan ayırıp bedenin başka bir evine yerleştirdiler: baş ile göğüs arasına bir boyun koyarak ikisinin arasına bir kıstak, bir sınır ördüler ki ayrı dursunlar.

69d

παθήματα ἔχον, πρῶτον μὲν ἡδονήν, μέγιστον κακοῦ δέλεαρ, ἔπειτα λύπας, ἀγαθῶν φυγάς, ἔτι δʼ αὖ θάρρος καὶ φόβον, ἄφρονε συμβούλω, θυμὸν δὲ δυσπαραμύθητον, ἐλπίδα δʼ εὐπαράγωγον· αἰσθήσει δὲ ἀλόγῳ καὶ ἐπιχειρητῇ παντὸς ἔρωτι συγκερασάμενοι ταῦτα, ἀναγκαίως τὸ θνητὸν γένος συνέθεσαν. καὶ διὰ ταῦτα δὴ σεβόμενοι μιαίνειν τὸ θεῖον, ὅτι μὴ πᾶσα ἦν ἀνάγκη, χωρὶς ἐκείνου κατοικίζουσιν εἰς

69ePsykhē'nin ölümlü türünü göğse, göğüs kafesi denen yere bağladılar.

Bu türün bir kısmı tabiatça daha iyi, bir kısmı daha kötü olduğundan, göğüs boşluğunu da, bir evde kadınların odasını erkeklerinkinden ayırır gibi ikiye böldüler ve aralarına bir bölme olarak diyaframı koydular.

69e

ἄλλην τοῦ σώματος οἴκησιν τὸ θνητόν, ἰσθμὸν καὶ ὅρον διοικοδομήσαντες τῆς τε κεφαλῆς καὶ τοῦ στήθους, αὐχένα μεταξὺ τιθέντες, ἵνʼ εἴη χωρίς. ἐν δὴ τοῖς στήθεσιν καὶ τῷ καλουμένῳ θώρακι τὸ τῆς ψυχῆς θνητὸν γένος ἐνέδουν.

ΤΙ. καὶ ἐπειδὴ τὸ μὲν ἄμεινον αὐτῆς, τὸ δὲ χεῖρον ἐπεφύκει, διοικοδομοῦσι τοῦ θώρακος αὖ τὸ κύτος, διορίζοντες οἷον

70aPsykhē'nin cesaretten ve thymos'tan pay alan, yenmeye düşkün kısmını başa daha yakın, diyaframla boyun arasına yerleştirdiler; öyle ki logos'a kulak versin, arzular türü kale burcundan gelen buyruğa ve söze kendi isteğiyle hiçbir şekilde boyun eğmek istemediğinde de logos'la birlikte onu zorla dizginlesin. Kalbi ise, damarların düğümünü ve bütün uzuvlarda hızla dolaşan kanın kaynağını, muhafızların odasına yerleştirdiler. Amaçları şuydu: thymos'un hiddeti kaynadığında, yani logos dışarıdan ya da içerideki arzulardan birinden uzuvlara karşı haksız bir eylem yapıldığını haber verdiğinde, bedendeki duyabilen her şey bütün dar geçitlerden gelen öğütleri ve tehditleri çabucak duyup kulak versin, her bakımdan ardından gitsin ve böylece içlerindeki en iyi olanın hepsine önderlik etmesine izin versin.

70a

γυναικῶν, τὴν δὲ ἀνδρῶν χωρὶς οἴκησιν, τὰς φρένας διάφραγμα εἰς τὸ μέσον αὐτῶν τιθέντες. τὸ μετέχον οὖν τῆς ψυχῆς ἀνδρείας καὶ θυμοῦ, φιλόνικον ὄν, κατῴκισαν ἐγγυτέρω τῆς κεφαλῆς μεταξὺ τῶν φρενῶν τε καὶ αὐχένος, ἵνα τοῦ λόγου κατήκοον ὂν κοινῇ μετʼ ἐκείνου βίᾳ τὸ τῶν ἐπιθυμιῶν κατέχοι γένος, ὁπότʼ ἐκ τῆς ἀκροπόλεως τῷ τʼ ἐπιτάγματι καὶ λόγῳ μηδαμῇ πείθεσθαι ἑκὸν ἐθέλοι· τὴν δὲ δὴ καρδίαν

70b

ἅμμα τῶν φλεβῶν καὶ πηγὴν τοῦ περιφερομένου κατὰ πάντα τὰ μέλη σφοδρῶς αἵματος εἰς τὴν δορυφορικὴν οἴκησιν κατέστησαν, ἵνα, ὅτε ζέσειεν τὸ τοῦ θυμοῦ μένος, τοῦ λόγου παραγγείλαντος ὥς τις ἄδικος περὶ αὐτὰ γίγνεται πρᾶξις ἔξωθεν ἢ καί τις ἀπὸ τῶν ἔνδοθεν ἐπιθυμιῶν, ὀξέως διὰ πάντων τῶν στενωπῶν πᾶν ὅσον αἰσθητικὸν ἐν τῷ σώματι, τῶν τε παρακελεύσεων καὶ ἀπειλῶν αἰσθανόμενον, γίγνοιτο ἐπήκοον καὶ ἕποιτο πάντῃ, καὶ τὸ βέλτιστον οὕτως ἐν αὐτοῖς

70cKorkunç bir şey beklenirken ve thymos uyandığında kalp çarpar. Tanrılar öfkelenenlerdeki bu tür kabarmanın hep ateş yüzünden olacağını önceden bildikleri için kalbe bir yardım tasarladılar ve akciğeri yerleştirdiler: önce yumuşak ve kansız, sonra da içinde sünger gibi delik deşik boşluklar bulunan bir organ; öyle ki havayı ve içilen suyu alıp kalbi serinletsin, yanma sırasında ona soluk ve ferahlık versin.

70c

πᾶσιν ἡγεμονεῖν ἐῷ. τῇ δὲ δὴ πηδήσει τῆς καρδίας ἐν τῇ τῶν δεινῶν προσδοκίᾳ καὶ τῇ τοῦ θυμοῦ ἐγέρσει, προγιγνώσκοντες ὅτι διὰ πυρὸς ἡ τοιαύτη πᾶσα ἔμελλεν οἴδησις γίγνεσθαι τῶν θυμουμένων, ἐπικουρίαν αὐτῇ μηχανώμενοι τὴν τοῦ πλεύμονος ἰδέαν ἐνεφύτευσαν, πρῶτον μὲν μαλακὴν καὶ ἄναιμον, εἶτα σήραγγας ἐντὸς ἔχουσαν οἷον σπόγγου κατατετρημένας, ἵνα τό τε πνεῦμα καὶ τὸ πῶμα δεχομένη,

70dBu yüzden nefes borusunun kanallarını akciğere açtılar ve akciğeri kalbin çevresine bir yastık gibi yerleştirdiler. Böylece thymos kalpte doruğa vardığında kalp, yerini veren bir şeye çarpıp serinleyecek, daha az zorlanacak ve thymos'la birlikte logos'a daha iyi hizmet edebilecekti.

Psykhē'nin yiyecek ve içecek arzulayan, bedenin tabiatı yüzünden muhtaç olduğu her şeyi arzulayan kısmını ise diyaframla göbeğe doğru uzanan sınır arasına yerleştirdiler; bütün bu bölgede bedenin beslenmesi için bir yemlik kurmuş gibi oldular.

70d

ψύχουσα, ἀναπνοὴν καὶ ῥᾳστώνην ἐν τῷ καύματι παρέχοι· διὸ δὴ τῆς ἀρτηρίας ὀχετοὺς ἐπὶ τὸν πλεύμονα ἔτεμον, καὶ περὶ τὴν καρδίαν αὐτὸν περιέστησαν οἷον μάλαγμα, ἵνʼ ὁ θυμὸς ἡνίκα ἐν αὐτῇ ἀκμάζοι, πηδῶσα εἰς ὑπεῖκον καὶ ἀναψυχομένη, πονοῦσα ἧττον, μᾶλλον τῷ λόγῳ μετὰ θυμοῦ δύναιτο ὑπηρετεῖν.

τὸ δὲ δὴ σίτων τε καὶ ποτῶν ἐπιθυμητικὸν τῆς ψυχῆς καὶ ὅσων ἔνδειαν διὰ τὴν τοῦ σώματος ἴσχει φύσιν, τοῦτο

70eOnu oraya vahşi bir hayvan gibi bağladılar; ama bir ölümlü tür hiç var olacaksa, onu öteki kısımlara bağlı olarak beslemek zorunluydu.

Böylece hep yemliğin başında otlasın, düşünüp karar veren kısımdan olabildiğince uzakta otursun, olabildiğince az gürültü ve bağırtı çıkarsın ve en üstün kısım herkesin ortak ve tek tek yararına olanı sükûnet içinde düşünebilsin diye ona yerini orada verdiler.

70e

εἰς τὸ μεταξὺ τῶν τε φρενῶν καὶ τοῦ πρὸς τὸν ὀμφαλὸν ὅρου κατῴκισαν, οἷον φάτνην ἐν ἅπαντι τούτῳ τῷ τόπῳ τῇ τοῦ σώματος τροφῇ τεκτηνάμενοι· καὶ κατέδησαν δὴ τὸ τοιοῦτον ἐνταῦθα ὡς θρέμμα ἄγριον, τρέφειν δὲ συνημμένον ἀναγκαῖον, εἴπερ τι μέλλοι ποτὲ θνητὸν ἔσεσθαι γένος.

ΤΙ. ἵνʼ οὖν ἀεὶ νεμόμενον πρὸς φάτνῃ καὶ ὅτι πορρωτάτω τοῦ βουλευομένου κατοικοῦν, θόρυβον καὶ βοὴν ὡς ἐλαχίστην παρέχον,

71aBu kısmın logos'u anlamayacağını, bir yolla bazı sözleri hissetse bile onları önemsemenin tabiatında olmayacağını, gece gündüz en çok hayallerle ve görüntülerle büyüleneceğini biliyorlardı. Tanrı da buna karşı bir tedbir olarak karaciğeri kurup bu kısmın oturduğu yere koydu; onu sık, düz ve parlak, hem tatlı hem de acılık taşıyan bir şey olarak tasarladı. Amacı şuydu: nous'tan gelen düşüncelerin gücü, izleri alıp görüntüleri gösteren bir aynaya yansır gibi karaciğere yansısın. Bu güç, karaciğerin kendine akraba olan acılığından yararlanıp sert bir tehditle üzerine geldiğinde bu kısmı korkutsun: acılığı bütün karaciğere hızla karıştırarak safra renkleri belirtsin, karaciğeri bütünüyle büzüp buruşuk ve pürüzlü yapsın; lobunu dik konumundan bükerek ve büzerek, keselerini ve kapılarını tıkayıp kapatarak acı ve sıkıntı versin. Öte yandan düşünceden gelen bir yumuşaklık esintisi bunun tersi görüntüler çizdiğinde, kendi tabiatına zıt olanı ne harekete geçirmek ne de ona dokunmak istemediği için acılığı yatıştırsın; karaciğerin kendisinde doğuştan bulunan tatlılığı kullanarak onun her yanını dümdüz, pürüzsüz ve serbest hâle getirsin ve karaciğerin çevresine yerleşmiş psykhē kısmını yumuşak başlı ve neşeli kılsın. Böylece bu kısım geceyi ölçülü geçirecek ve logos'tan, phronēsis'ten payı olmadığı için uykusunda kehanetten yararlanacaktı.

71a

τὸ κράτιστον καθʼ ἡσυχίαν περὶ τοῦ πᾶσι κοινῇ καὶ ἰδίᾳ συμφέροντος ἐῷ βουλεύεσθαι, διὰ ταῦτα ἐνταῦθʼ ἔδοσαν αὐτῷ τὴν τάξιν. εἰδότες δὲ αὐτὸ ὡς λόγου μὲν οὔτε συνήσειν ἔμελλεν, εἴ τέ πῃ καὶ μεταλαμβάνοι τινὸς αὐτῶν αἰσθήσεως, οὐκ ἔμφυτον αὐτῷ τὸ μέλειν τινῶν ἔσοιτο λόγων, ὑπὸ δὲ εἰδώλων καὶ φαντασμάτων νυκτός τε καὶ μεθʼ ἡμέραν μάλιστα ψυχαγωγήσοιτο, τούτῳ δὴ θεὸς ἐπιβουλεύσας αὐτῷ τὴν ἥπατος

71b

ἰδέαν συνέστησε καὶ ἔθηκεν εἰς τὴν ἐκείνου κατοίκησιν, πυκνὸν καὶ λεῖον καὶ λαμπρὸν καὶ γλυκὺ καὶ πικρότητα ἔχον μηχανησάμενος, ἵνα ἐν αὐτῷ τῶν διανοημάτων ἡ ἐκ τοῦ νοῦ φερομένη δύναμις, οἷον ἐν κατόπτρῳ δεχομένῳ τύπους καὶ κατιδεῖν εἴδωλα παρέχοντι, φοβοῖ μὲν αὐτό, ὁπότε μέρει τῆς πικρότητος χρωμένη συγγενεῖ, χαλεπὴ προσενεχθεῖσα ἀπειλῇ, κατὰ πᾶν ὑπομειγνῦσα ὀξέως τὸ ἧπαρ, χολώδη χρώματα ἐμφαίνοι, συνάγουσά τε πᾶν ῥυσὸν καὶ τραχὺ ποιοῖ,

71c

λοβὸν δὲ καὶ δοχὰς πύλας τε τὸ μὲν ἐξ ὀρθοῦ κατακάμπτουσα καὶ συσπῶσα, τὰ δὲ ἐμφράττουσα συγκλείουσά τε, λύπας καὶ ἄσας παρέχοι, καὶ ὅτʼ αὖ τἀναντία φαντάσματα ἀποζωγραφοῖ πρᾳότητός τις ἐκ διανοίας ἐπίπνοια, τῆς μὲν πικρότητος ἡσυχίαν παρέχουσα τῷ μήτε κινεῖν μήτε προσάπτεσθαι τῆς ἐναντίας ἑαυτῇ φύσεως ἐθέλειν, γλυκύτητι δὲ τῇ κατʼ ἐκεῖνο συμφύτῳ πρὸς αὐτὸ χρωμένη καὶ πάντα

71dÇünkü bizi kuranlar, babalarının ölümlü türü ellerinden geldiğince en iyi biçimde yapmalarını buyururken verdiği talimatı hatırlıyorlardı; bu yüzden içimizdeki aşağılık kısmı bile doğru yola sokmak için, bir şekilde hakikate dokunabilsin diye kehanet yerini onda kurdular.

71d

ὀρθὰ καὶ λεῖα αὐτοῦ καὶ ἐλεύθερα ἀπευθύνουσα, ἵλεών τε καὶ εὐήμερον ποιοῖ τὴν περὶ τὸ ἧπαρ ψυχῆς μοῖραν κατῳκισμένην, ἔν τε τῇ νυκτὶ διαγωγὴν ἔχουσαν μετρίαν, μαντείᾳ χρωμένην καθʼ ὕπνον, ἐπειδὴ λόγου καὶ φρονήσεως οὐ μετεῖχε. μεμνημένοι γὰρ τῆς τοῦ πατρὸς ἐπιστολῆς οἱ συστήσαντες ἡμᾶς, ὅτε τὸ θνητὸν ἐπέστελλεν γένος ὡς ἄριστον εἰς δύναμιν ποιεῖν, οὕτω δὴ κατορθοῦντες καὶ τὸ φαῦλον

71eTanrının kehaneti insanın akılsızlığına verdiğinin yeterli bir işareti şudur: aklı başında hiç kimse ilahi ilhamlı ve doğru bir kehanete ulaşmaz; buna ancak uykuda phronēsis gücü bağlanmışken, hastalık yüzünden ya da bir tanrı coşkusuyla aklı yerinden oynamışken ulaşılır.

Ama düşte ya da uyanıkken kehanet ve ilham tabiatının söylediklerini hatırlayıp üzerinde düşünmek, görülen bütün hayalleri akıl yürüterek çözümlemek, neye işaret ettiklerini, kime gelecek, geçmiş ya da şimdiki bir kötülük mü iyilik mi haber verdiklerini ayırt etmek aklı başında olanın işidir.

71e

ἡμῶν, ἵνα ἀληθείας πῃ προσάπτοιτο, κατέστησαν ἐν τούτῳ τὸ μαντεῖον. ἱκανὸν δὲ σημεῖον ὡς μαντικὴν ἀφροσύνῃ θεὸς ἀνθρωπίνῃ δέδωκεν· οὐδεὶς γὰρ ἔννους ἐφάπτεται μαντικῆς ἐνθέου καὶ ἀληθοῦς, ἀλλʼ ἢ καθʼ ὕπνον τὴν τῆς φρονήσεως πεδηθεὶς δύναμιν ἢ διὰ νόσον, ἢ διά τινα ἐνθουσιασμὸν παραλλάξας.

ΤΙ. ἀλλὰ συννοῆσαι μὲν ἔμφρονος τά τε ῥηθέντα ἀναμνησθέντα ὄναρ ἢ ὕπαρ ὑπὸ τῆς μαντικῆς τε καὶ ἐνθουσιαστικῆς φύσεως, καὶ ὅσα ἂν φαντάσματα

72aAma delirmiş ve hâlâ o hâlde kalan birinin işi, kendi gördüklerini ve söylediklerini yargılamak değildir; çok eskiden beri haklı olarak söylenir ki kendi işini yapmak ve kendini tanımak yalnız itidalli olana yaraşır. Bu yüzden ilahi ilhamlı kehanetlerin başına yargıç olarak yorumcular sınıfını koymak âdettir.

72a

ὀφθῇ, πάντα λογισμῷ διελέσθαι ὅπῃ τι σημαίνει καὶ ὅτῳ μέλλοντος ἢ παρελθόντος ἢ παρόντος κακοῦ ἢ ἀγαθοῦ· τοῦ δὲ μανέντος ἔτι τε ἐν τούτῳ μένοντος οὐκ ἔργον τὰ φανέντα καὶ φωνηθέντα ὑφʼ ἑαυτοῦ κρίνειν, ἀλλʼ εὖ καὶ πάλαι λέγεται τὸ πράττειν καὶ γνῶναι τά τε αὑτοῦ καὶ ἑαυτὸν σώφρονι μόνῳ προσήκειν. ὅθεν δὴ καὶ τὸ τῶν προφητῶν γένος ἐπὶ

72bBazıları onlara kâhin der; ama bu, işin aslını hiç bilmemektir: onlar bilmecelerle gelen sözün ve görüntünün yorumcularıdır, kâhin değil; onlara en doğru biçimde kehanetin yorumcuları denebilir.

Karaciğerin tabiatı işte bu sebeplerle, kehanet uğruna böyledir ve söylediğimiz yerde bulunur. Her canlı hayattayken karaciğer daha açık işaretler taşır; hayattan yoksun kalınca körleşir, kehanetleri de açık bir şeye işaret edemeyecek kadar bulanıklaşır.

72b

ταῖς ἐνθέοις μαντείαις κριτὰς ἐπικαθιστάναι νόμος· οὓς μάντεις αὐτοὺς ὀνομάζουσίν τινες, τὸ πᾶν ἠγνοηκότες ὅτι τῆς διʼ αἰνιγμῶν οὗτοι φήμης καὶ φαντάσεως ὑποκριταί, καὶ οὔτι μάντεις, προφῆται δὲ μαντευομένων δικαιότατα ὀνομάζοιντʼ ἄν.

ἡ μὲν οὖν φύσις ἥπατος διὰ ταῦτα τοιαύτη τε καὶ ἐν τόπῳ ᾧ λέγομεν πέφυκε, χάριν μαντικῆς· καὶ ἔτι μὲν δὴ ζῶντος ἑκάστου τὸ τοιοῦτον σημεῖα ἐναργέστερα ἔχει, στερηθὲν δὲ τοῦ ζῆν γέγονε τυφλὸν καὶ τὰ μαντεῖα ἀμυδρότερα

72cKomşusu olan iç organın yapısı ve yeri ise karaciğer uğruna sol tarafta oluşmuştur: onu hep parlak ve temiz tutsun diye, aynanın yanında her zaman hazır duran bir silme bezi gibi. Bu yüzden bedenin hastalıkları yüzünden karaciğerin çevresinde birtakım kirler oluştuğunda, dalağın gevşek dokusu onları temizleyerek hepsini içine alır; çünkü dalak oyuk ve kansız bir dokudur.

72c

ἔσχεν τοῦ τι σαφὲς σημαίνειν. ἡ δʼ αὖ τοῦ γείτονος αὐτῷ σύστασις καὶ ἕδρα σπλάγχνου γέγονεν ἐξ ἀριστερᾶς χάριν ἐκείνου, τοῦ παρέχειν αὐτὸ λαμπρὸν ἀεὶ καὶ καθαρόν, οἷον κατόπτρῳ παρεσκευασμένον καὶ ἕτοιμον ἀεὶ παρακείμενον ἐκμαγεῖον. διὸ δὴ καὶ ὅταν τινὲς ἀκαθαρσίαι γίγνωνται διὰ νόσους σώματος περὶ τὸ ἧπαρ, πάντα ἡ σπληνὸς καθαίρουσα αὐτὰ δέχεται μανότης, ἅτε κοίλου καὶ ἀναίμου ὑφανθέντος·

72dBu yüzden temizlenen kirlerle dolunca büyür, içten içe irinlenir; beden temizlenince de yeniden küçülüp eski hâline çöker.

Psykhē hakkında söylediklerimizin, yani onun ne kadarının ölümlü ne kadarının ilahi olduğunun, bu kısımların nereye, nelerle birlikte ve ne sebeple ayrı yerleştirildiğinin doğru olduğunu ancak bir tanrı onaylarsa kesin olarak ileri sürebiliriz. Ama akla yakın olanı söylediğimizi hem şimdi hem de konuyu daha çok inceledikçe söylemeyi göze almalıyız; söylenmiş olsun.

72d

ὅθεν πληρούμενος τῶν ἀποκαθαιρομένων μέγας καὶ ὕπουλος αὐξάνεται, καὶ πάλιν, ὅταν καθαρθῇ τὸ σῶμα, ταπεινούμενος εἰς ταὐτὸν συνίζει.

τὰ μὲν οὖν περὶ ψυχῆς, ὅσον θνητὸν ἔχει καὶ ὅσον θεῖον, καὶ ὅπῃ καὶ μεθʼ ὧν καὶ διʼ ἃ χωρὶς ᾠκίσθη, τὸ μὲν ἀληθὲς ὡς εἴρηται, θεοῦ συμφήσαντος τότʼ ἂν οὕτως μόνως διισχυριζοίμεθα· τό γε μὴν εἰκὸς ἡμῖν εἰρῆσθαι, καὶ νῦν καὶ ἔτι μᾶλλον ἀνασκοποῦσι διακινδυνευτέον τὸ φάναι καὶ πεφάσθω.

72eSırada bunlarla aynı yoldan izlememiz gereken konu ise bedenin geri kalanının nasıl oluştuğudur. Onun en çok şöyle bir düşünceyle kurulmuş olması yakışır.

Soyumuzu kuranlar, içimizde yiyecek ve içeceğe karşı bir ölçüsüzlük olacağını, oburluk yüzünden ölçülü ve gerekli olandan çok daha fazlasını tüketeceğimizi biliyorlardı. Hastalıklar yüzünden hızlı bir yıkım olmasın ve ölümlü tür daha tamamlanmadan hemen sona ermesin diye, bunu önceden görerek, artakalan içecek ve yiyeceği tutsun diye alt karın denen yeri bir hazne olarak koydular ve bağırsakları onun çevresine sardılar. Böylece besin hızla geçip giderek bedeni hemen yeniden başka besine muhtaç etmeyecek, doymazlık doğurup oburluk yüzünden bütün türü felsefeye ve Musa sanatlarına yabancı, içimizdeki en ilahi şeye kulak asmaz hâle getirmeyecekti.

72e

τὸ δʼ ἑξῆς δὴ τούτοισιν κατὰ ταὐτὰ μεταδιωκτέον· ἦν δὲ τὸ τοῦ σώματος ἐπίλοιπον ᾗ γέγονεν. ἐκ δὴ λογισμοῦ τοιοῦδε συνίστασθαι μάλιστʼ ἂν αὐτὸ πάντων πρέποι.

ΤΙ. τὴν ἐσομένην ἐν ἡμῖν ποτῶν καὶ ἐδεστῶν ἀκολασίαν ᾔδεσαν οἱ συντιθέντες ἡμῶν τὸ γένος, καὶ ὅτι τοῦ μετρίου καὶ ἀναγκαίου διὰ μαργότητα πολλῷ χρησοίμεθα πλέονι· ἵνʼ οὖν μὴ φθορὰ διὰ νόσους ὀξεῖα γίγνοιτο καὶ ἀτελὲς τὸ γένος εὐθὺς

73a

τὸ θνητὸν τελευτῷ, ταῦτα προορώμενοι τῇ τοῦ περιγενησομένου πώματος ἐδέσματός τε ἕξει τὴν ὀνομαζομένην κάτω κοιλίαν ὑποδοχὴν ἔθεσαν, εἵλιξάν τε πέριξ τὴν τῶν ἐντέρων γένεσιν, ὅπως μὴ ταχὺ διεκπερῶσα ἡ τροφὴ ταχὺ πάλιν τροφῆς ἑτέρας δεῖσθαι τὸ σῶμα ἀναγκάζοι, καὶ παρέχουσα ἀπληστίαν, διὰ γαστριμαργίαν ἀφιλόσοφον καὶ ἄμουσον πᾶν ἀποτελοῖ τὸ γένος, ἀνυπήκοον τοῦ θειοτάτου τῶν παρʼ ἡμῖν.

73bKemiklerle etlere ve bu türden bütün tabiata gelince, durum şöyleydi. Bunların hepsinin başlangıcı iliğin oluşmasıdır; çünkü psykhē bedene bağlandığında hayatın bağları iliğin içinde bağlanarak ölümlü türü köklendiriyordu. İliğin kendisi ise başka şeylerden oluştu. Üçgenlerden ilk olan, eğrilmemiş ve düzgün olduğu için ateşi, suyu, havayı ve toprağı en büyük kesinlikle meydana getirebilenleri tanrı her birini kendi türünden ayırıp ayıkladı, birbirleriyle orantılı biçimde karıştırdı ve her ölümlü tür için bütün tohumların bir karışımını tasarlayarak iliği bunlardan yaptı. Ardından psykhē türlerini onun içine dikip bağladı. Psykhē'ler her bir eidos'a göre kaç ve ne tür biçim alacaklarsa, iliğin kendisini de daha ilk paylaştırmada hemen o sayıda ve o nitelikte biçimlere ayırdı.

73b

τὸ δὲ ὀστῶν καὶ σαρκῶν καὶ τῆς τοιαύτης φύσεως πέρι πάσης ὧδε ἔσχεν. τούτοις σύμπασιν ἀρχὴ μὲν ἡ τοῦ μυελοῦ γένεσις· οἱ γὰρ τοῦ βίου δεσμοί, τῆς ψυχῆς τῷ σώματι συνδουμένης, ἐν τούτῳ διαδούμενοι κατερρίζουν τὸ θνητὸν γένος· αὐτὸς δὲ ὁ μυελὸς γέγονεν ἐξ ἄλλων. τῶν γὰρ τριγώνων ὅσα πρῶτα ἀστραβῆ καὶ λεῖα ὄντα πῦρ τε καὶ ὕδωρ καὶ ἀέρα καὶ γῆν διʼ ἀκριβείας μάλιστα ἦν παρασχεῖν δυνατά, ταῦτα ὁ θεὸς ἀπὸ τῶν ἑαυτῶν ἕκαστα γενῶν χωρὶς

73cİlahi tohumu bir tarla gibi içinde taşıyacak olan kısmı her yönden yuvarlak biçimlendirdi ve iliğin bu bölümüne beyin (enkephalos, yani "baştaki") adını verdi; çünkü her canlı tamamlandığında bunu saran kap baş olacaktı.

73c

ἀποκρίνων, μειγνὺς δὲ ἀλλήλοις σύμμετρα, πανσπερμίαν παντὶ θνητῷ γένει μηχανώμενος, τὸν μυελὸν ἐξ αὐτῶν ἀπηργάσατο, καὶ μετὰ ταῦτα δὴ φυτεύων ἐν αὐτῷ κατέδει τὰ τῶν ψυχῶν γένη, σχημάτων τε ὅσα ἔμελλεν αὖ σχήσειν οἷά τε καθʼ ἕκαστα εἴδη, τὸν μυελὸν αὐτὸν τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα διῃρεῖτο σχήματα εὐθὺς ἐν τῇ διανομῇ τῇ κατʼ ἀρχάς. καὶ τὴν μὲν τὸ θεῖον σπέρμα οἷον ἄρουραν μέλλουσαν ἕξειν ἐν αὑτῇ περιφερῆ πανταχῇ πλάσας ἐπωνόμασεν τοῦ μυελοῦ

73dPsykhē'nin geri kalan ölümlü kısmını taşıyacak olanı ise hem yuvarlak hem uzunca biçimlere ayırdı ve hepsine ilik adını verdi. Bunlardan, demir atar gibi, bütün psykhē'nin bağlarını salarak artık bütün bedenimizi iliğin çevresinde işledi; önce onun çevresine baştan başa kemikten bir örtü çattı.

73d

ταύτην τὴν μοῖραν ἐγκέφαλον, ὡς ἀποτελεσθέντος ἑκάστου ζῴου τὸ περὶ τοῦτʼ ἀγγεῖον κεφαλὴν γενησόμενον· ὃ δʼ αὖ τὸ λοιπὸν καὶ θνητὸν τῆς ψυχῆς ἔμελλε καθέξειν, ἅμα στρογγύλα καὶ προμήκη διῃρεῖτο σχήματα, μυελὸν δὲ πάντα ἐπεφήμισεν, καὶ καθάπερ ἐξ ἀγκυρῶν βαλλόμενος ἐκ τούτων πάσης ψυχῆς δεσμοὺς περὶ τοῦτο σύμπαν ἤδη τὸ σῶμα ἡμῶν ἀπηργάζετο, στέγασμα μὲν αὐτῷ πρῶτον συμπηγνὺς περὶ

73eKemiği şöyle kurdu: elenmiş, temiz ve düzgün toprağı yoğurup ilikle ıslattı, sonra onu ateşe koydu, ardından suya daldırdı, sonra yine ateşe, sonra yine suya; böyle defalarca birinden ötekine aktararak onu ikisinin de eritemeyeceği bir hâle getirdi.

Bundan bolca yararlanarak beynin çevresine kemikten bir küre yonttu ve buna dar bir çıkış bıraktı.

73e

ὅλον ὀστέινον. τὸ δὲ ὀστοῦν συνίστησιν ὧδε. γῆν διαττήσας καθαρὰν καὶ λείαν ἐφύρασε καὶ ἔδευσεν μυελῷ, καὶ μετὰ τοῦτο εἰς πῦρ αὐτὸ ἐντίθησιν, μετʼ ἐκεῖνο δὲ εἰς ὕδωρ βάπτει, πάλιν δὲ εἰς πῦρ, αὖθίς τε εἰς ὕδωρ· μεταφέρων δʼ οὕτω πολλάκις εἰς ἑκάτερον ὑπʼ ἀμφοῖν ἄτηκτον ἀπηργάσατο.

ΤΙ. καταχρώμενος δὴ τούτῳ περὶ μὲν τὸν ἐγκέφαλον αὐτοῦ σφαῖραν περιετόρνευσεν ὀστεΐνην, ταύτῃ δὲ στενὴν διέξοδον

74aBoyundaki ve sırttaki iliğin çevresine de bu maddeden omurlar biçimlendirip, baştan başlayarak bütün gövde boyunca menteşeler gibi alt alta dizdi. Böylece bütün tohumu korumak için onu taş gibi bir surla çevirdi; araya eklemler yaptı ve hareket ve bükülme için bunlarda arada duran orta bir güç olarak Başka'nın gücünden yararlandı. Kemik tabiatının durumunu ise gereğinden daha kırılgan ve daha az esnek buldu; ayrıca kızıp yeniden soğuduğunda çürüyüp içindeki tohumu çabucak bozacağını düşündü. Bu yüzden kirişlerin ve etin türünü şu amaçla tasarladı: kirişlerle bütün uzuvları bağlayıp, kirişler menteşelerin çevresinde gerilip gevşedikçe bedenin bükülüp uzanmasını sağlayacaktı. Et ise sıcaklara karşı siper, soğuklara karşı kalkan, düşmelere karşı da keçe eşyalar gibi bir koruma olacaktı: bedenlere yumuşakça ve tatlılıkla yer verecek, içinde sıcak bir nem taşıyıp yazın terleyip dışı nemlendikçe bütün bedene kendine has bir serinlik verecek, kışın da yine bu ateşle dışarıdan gelip çevreyi saran ayazı ölçülü bir biçimde savacaktı.

74a

κατελείπετο· καὶ περὶ τὸν διαυχένιον ἅμα καὶ νωτιαῖον μυελὸν ἐξ αὐτοῦ σφονδύλους πλάσας ὑπέτεινεν οἷον στρόφιγγας, ἀρξάμενος ἀπὸ τῆς κεφαλῆς, διὰ παντὸς τοῦ κύτους. καὶ τὸ πᾶν δὴ σπέρμα διασῴζων οὕτως λιθοειδεῖ περιβόλῳ συνέφραξεν, ἐμποιῶν ἄρθρα, τῇ θατέρου προσχρώμενος ἐν αὐτοῖς ὡς μέσῃ ἐνισταμένῃ δυνάμει, κινήσεως καὶ κάμψεως ἕνεκα. τὴν δʼ αὖ τῆς ὀστεΐνης φύσεως ἕξιν ἡγησάμενος

74b

τοῦ δέοντος κραυροτέραν εἶναι καὶ ἀκαμπτοτέραν, διάπυρόν τʼ αὖ γιγνομένην καὶ πάλιν ψυχομένην σφακελίσασαν ταχὺ διαφθερεῖν τὸ σπέρμα ἐντὸς αὑτῆς, διὰ ταῦτα οὕτω τὸ τῶν νεύρων καὶ τὸ τῆς σαρκὸς γένος ἐμηχανᾶτο, ἵνα τῷ μὲν πάντα τὰ μέλη συνδήσας ἐπιτεινομένῳ καὶ ἀνιεμένῳ περὶ τοὺς στρόφιγγας καμπτόμενον τὸ σῶμα καὶ ἐκτεινόμενον παρέχοι, τὴν δὲ σάρκα προβολὴν μὲν καυμάτων, πρόβλημα δὲ χειμώνων, ἔτι δὲ πτωμάτων οἷον τὰ πιλητὰ ἔσεσθαι κτήματα,

74cBizi biçimlendiren balmumu ustası bunları düşünerek suyu, ateşi ve toprağı karıştırıp birbirine uydurdu, ekşi ve tuzludan bir maya yapıp onlara kattı ve böylece özlü ve yumuşak eti kurdu.

74c

σώμασιν μαλακῶς καὶ πρᾴως ὑπείκουσαν, θερμὴν δὲ νοτίδα ἐντὸς ἑαυτῆς ἔχουσαν θέρους μὲν ἀνιδίουσαν καὶ νοτιζομένην ἔξωθεν ψῦχος κατὰ πᾶν τὸ σῶμα παρέξειν οἰκεῖον, διὰ χειμῶνος δὲ πάλιν αὖ τούτῳ τῷ πυρὶ τὸν προσφερόμενον ἔξωθεν καὶ περιιστάμενον πάγον ἀμυνεῖσθαι μετρίως. ταῦτα ἡμῶν διανοηθεὶς ὁ κηροπλάστης, ὕδατι μὲν καὶ πυρὶ καὶ γῇ συμμείξας καὶ συναρμόσας, ἐξ ὀξέος καὶ ἁλμυροῦ συνθεὶς

74dKirişlerin tabiatını ise kemikle mayasız etin karışımından, ikisinin ortasında bir güce sahip tek bir şey olarak karıştırdı ve sarı bir renk kattı. Bu yüzden kirişler etlerden daha gergin ve yapışkan, kemiklerden daha yumuşak ve nemli bir güç kazandı. Tanrı kemikleri ve iliği bunlarla sarıp kirişlerle birbirine bağladı, ardından hepsini üstten etle örttü.

74d

ζύμωμα ὑπομείξας αὐτοῖς, σάρκα ἔγχυμον καὶ μαλακὴν συνέστησεν· τὴν δὲ τῶν νεύρων φύσιν ἐξ ὀστοῦ καὶ σαρκὸς ἀζύμου κράσεως μίαν ἐξ ἀμφοῖν μέσην δυνάμει συνεκεράσατο, ξανθῷ χρώματι προσχρώμενος. ὅθεν συντονωτέραν μὲν καὶ γλισχροτέραν σαρκῶν, μαλακωτέραν δὲ ὀστῶν ὑγροτέραν τε ἐκτήσατο δύναμιν νεῦρα· οἷς συμπεριλαβὼν ὁ θεὸς ὀστᾶ καὶ μυελόν, δήσας πρὸς ἄλληλα νεύροις, μετὰ ταῦτα σαρξὶν

74eKemiklerden psykhē'si en çok olanları en az etle, içten psykhē'si en az olanları en çok ve en sık etle kapladı. Kemiklerin birleşme yerlerinde de, logos orada et bulunması için bir zorunluluk göstermediği yerde, az et bitirdi. Böylece etler ne bükülme yerlerine engel olup bedenleri hareketi güç, dolayısıyla taşınması zor hâle getirecek, ne de çok, sık ve birbirine sıkıca yapışmış olarak sertlikleri yüzünden duyarsızlık yaratıp düşünceyle ilgili yetileri daha unutkan ve daha körelmiş kılacaktı.

Bu yüzden uyluklar, baldırlar, kalçaların çevresi, kol ve önkol kemiklerinin çevresi, bizde eklemi olmayan öteki yerler ve iliklerindeki psykhē azlığı yüzünden phronēsis'ten yoksun olan iç kemikler, bunların hepsi etle doldurulmuştur. Phronēsis taşıyan yerler ise daha az etle kaplıdır; meğer ki tanrı bir eti his uğruna kendi başına böyle kurmuş olsun, dil gibi. Ama çoğu öbür türlüdür.

74e

πάντα αὐτὰ κατεσκίασεν ἄνωθεν. ὅσα μὲν οὖν ἐμψυχότατα τῶν ὀστῶν ἦν, ὀλιγίσταις συνέφραττε σαρξίν, ἃ δʼ ἀψυχότατα ἐντός, πλείσταις καὶ πυκνοτάταις, καὶ δὴ κατὰ τὰς συμβολὰς τῶν ὀστῶν, ὅπῃ μήτινα ἀνάγκην ὁ λόγος ἀπέφαινεν δεῖν αὐτὰς εἶναι, βραχεῖαν σάρκα ἔφυσεν, ἵνα μήτε ἐμποδὼν ταῖς καμπαῖσιν οὖσαι δύσφορα τὰ σώματα ἀπεργάζοιντο, ἅτε δυσκίνητα γιγνόμενα, μήτʼ αὖ πολλαὶ καὶ πυκναὶ σφόδρα τε ἐν ἀλλήλαις ἐμπεπιλημέναι, διὰ στερεότητα ἀναισθησίαν ἐμποιοῦσαι, δυσμνημονευτότερα καὶ κωφότερα τὰ περὶ τὴν διάνοιαν ποιοῖεν.

ΤΙ. διὸ δὴ τό τε τῶν μηρῶν καὶ κνημῶν καὶ

75aÇünkü zorunluluktan doğan ve onunla birlikte büyüyen tabiat, sık kemiği ve bol eti, bunlarla birlikte de keskin bir hissi asla kabul etmez.

75a

τὸ περὶ τὴν τῶν ἰσχίων φύσιν τά τε περὶ τὰ τῶν βραχιόνων ὀστᾶ καὶ τὰ τῶν πήχεων, καὶ ὅσα ἄλλα ἡμῶν ἄναρθρα, ὅσα τε ἐντὸς ὀστᾶ διʼ ὀλιγότητα ψυχῆς ἐν μυελῷ κενά ἐστιν φρονήσεως, ταῦτα πάντα συμπεπλήρωται σαρξίν· ὅσα δὲ ἔμφρονα, ἧττον—εἰ μή πού τινα αὐτὴν καθʼ αὑτὴν αἰσθήσεων ἕνεκα σάρκα οὕτω συνέστησεν, οἷον τὸ τῆς γλώττης εἶδος— τὰ δὲ πλεῖστα ἐκείνως· ἡ γὰρ ἐξ ἀνάγκης γιγνομένη καὶ

75bBunlar bir arada bulunmaya razı olsaydı, en çok başın yapısında bulunurdu; insan türü de etli, kirişli ve güçlü bir başı omuzlarında taşıyarak şimdikinden iki kat, hatta kat kat uzun, daha sağlıklı ve daha acısız bir hayat kazanırdı. Ama oluşumumuzun ustaları daha uzun ömürlü ama daha kötü bir tür mü, yoksa daha kısa ömürlü ama daha iyi bir tür mü yapsınlar diye tarttıklarında, daha uzun ama daha değersiz bir hayat yerine daha kısa ama daha iyi olanın her bakımdan, herkesçe seçilmesi gerektiğine karar verdiler.

75b

συντρεφομένη φύσις οὐδαμῇ προσδέχεται πυκνὸν ὀστοῦν καὶ σάρκα πολλὴν ἅμα τε αὐτοῖς ὀξυήκοον αἴσθησιν. μάλιστα γὰρ ἂν αὐτὰ πάντων ἔσχεν ἡ περὶ τὴν κεφαλὴν σύστασις, εἴπερ ἅμα συμπίπτειν ἠθελησάτην, καὶ τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος σαρκώδη ἔχον ἐφʼ ἑαυτῷ καὶ νευρώδη κρατεράν τε κεφαλὴν βίον ἂν διπλοῦν καὶ πολλαπλοῦν καὶ ὑγιεινότερον καὶ ἀλυπότερον τοῦ νῦν κατεκτήσατο. νῦν δὲ τοῖς περὶ τὴν ἡμετέραν γένεσιν δημιουργοῖς, ἀναλογιζομένοις πότερον πολυχρονιώτερον

75cBu yüzden başı ince bir kemikle örttüler, ama bükülme yerleri de olmadığından onu etle ve kirişlerle örtmediler. Bütün bu sebeplerle her erkeğin bedenine eklenen baş daha duyarlı ve daha akıllı, ama çok daha zayıf oldu. Tanrı kirişleri bu sebeplerle ve bu biçimde başın en alt ucunun çevresine yerleştirip boynun etrafına aynı düzende yapıştırdı; çene kemiklerinin uçlarını da yüzün altında bunlarla bağladı.

75c

χεῖρον ἢ βραχυχρονιώτερον βέλτιον ἀπεργάσαιντο γένος, συνέδοξεν τοῦ πλείονος βίου, φαυλοτέρου δέ, τὸν ἐλάττονα ἀμείνονα ὄντα παντὶ πάντως αἱρετέον· ὅθεν δὴ μανῷ μὲν ὀστῷ, σαρξὶν δὲ καὶ νεύροις κεφαλήν, ἅτε οὐδὲ καμπὰς ἔχουσαν, οὐ συνεστέγασαν. κατὰ πάντα οὖν ταῦτα εὐαισθητοτέρα μὲν καὶ φρονιμωτέρα, πολὺ δὲ ἀσθενεστέρα παντὸς ἀνδρὸς προσετέθη κεφαλὴ σώματι. τὰ δὲ νεῦρα διὰ

75dGeri kalan kirişleri ise eklemi ekleme bağlayarak bütün uzuvlara dağıttı. Ağzımızın gücünü de düzenleyenler, dişlerle, dille ve dudaklarla, zorunlu olanlar ve en iyi olanlar uğruna şimdiki gibi düzenlediler: girişi zorunlu olanlar, çıkışı en iyi olanlar için tasarladılar. Çünkü içeri giren ve bedene besin veren her şey zorunludur; dışarı akan ve phronēsis'e hizmet eden söz pınarı ise bütün pınarların en güzeli ve en iyisidir.

75d

ταῦτα καὶ οὕτως ὁ θεὸς ἐπʼ ἐσχάτην τὴν κεφαλὴν περιστήσας κύκλῳ περὶ τὸν τράχηλον ἐκόλλησεν ὁμοιότητι, καὶ τὰς σιαγόνας ἄκρας αὐτοῖς συνέδησεν ὑπὸ τὴν φύσιν τοῦ προσώπου· τὰ δʼ ἄλλα εἰς ἅπαντα τὰ μέλη διέσπειρε, συνάπτων ἄρθρον ἄρθρῳ. τὴν δὲ δὴ τοῦ στόματος ἡμῶν δύναμιν ὀδοῦσιν καὶ γλώττῃ καὶ χείλεσιν ἕνεκα τῶν ἀναγκαίων καὶ τῶν ἀρίστων διεκόσμησαν οἱ διακοσμοῦντες ᾗ νῦν

75eBaşı ise ne yalnız çıplak kemikten bırakmak mümkündü, çünkü mevsimlerde iki yönde de aşırılık vardır, ne de etlerin kalabalığıyla örtülüp körelmiş ve duyarsız hâle gelmesine göz yummak. Etsi tabiat kurumadığından, ondan artan daha büyük bir kabuk ayrıldı: bugün deri denen şey.

75e

διατέτακται, τὴν μὲν εἴσοδον τῶν ἀναγκαίων μηχανώμενοι χάριν, τὴν δʼ ἔξοδον τῶν ἀρίστων· ἀναγκαῖον μὲν γὰρ πᾶν ὅσον εἰσέρχεται τροφὴν διδὸν τῷ σώματι, τὸ δὲ λόγων νᾶμα ἔξω ῥέον καὶ ὑπηρετοῦν φρονήσει κάλλιστον καὶ ἄριστον πάντων ναμάτων.

ΤΙ. τὴν δʼ αὖ κεφαλὴν οὔτε μόνον ὀστεΐνην ψιλὴν δυνατὸν ἐᾶν ἦν διὰ τὴν ἐν ταῖς ὥραις ἐφʼ ἑκάτερον ὑπερβολήν, οὔτʼ αὖ συσκιασθεῖσαν κωφὴν καὶ ἀναίσθητον διὰ τὸν τῶν σαρκῶν ὄχλον περιιδεῖν γιγνομένην· τῆς δὴ

76aBu deri, beynin çevresindeki nem yüzünden kendi üstüne toplanıp büyüyerek başı çepeçevre sardı. Nem dikiş yerlerinin altından yükselip onu suladı ve tepede, bir düğüm atar gibi toplayarak kapattı. Dikişlerin türlü türlü biçimi ise dolanımların ve beslenmenin gücü yüzünden oluştu: bunlar birbiriyle ne kadar çok çatıştıysa dikişler o kadar çok, ne kadar az çatıştıysa o kadar az oldu.

76a

σαρκοειδοῦς φύσεως οὐ καταξηραινομένης λέμμα μεῖζον περιγιγνόμενον ἐχωρίζετο, δέρμα τὸ νῦν λεγόμενον. τοῦτο δὲ διὰ τὴν περὶ τὸν ἐγκέφαλον νοτίδα συνιὸν αὐτὸ πρὸς αὑτὸ καὶ βλαστάνον κύκλῳ περιημφιέννυεν τὴν κεφαλήν· ἡ δὲ νοτὶς ὑπὸ τὰς ῥαφὰς ἀνιοῦσα ἦρδε καὶ συνέκλεισεν αὐτὸ ἐπὶ τὴν κορυφήν, οἷον ἅμμα συναγαγοῦσα, τὸ δὲ τῶν ῥαφῶν παντοδαπὸν εἶδος γέγονε διὰ τὴν τῶν περιόδων δύναμιν καὶ τῆς τροφῆς, μᾶλλον μὲν ἀλλήλοις μαχομένων τούτων πλείους,

76bİlahi olan, bütün bu deriyi çepeçevre ateşle deldi. Deri delinip nem içinden dışarı akınca, nemli ve sıcak olanın katışıksız kısmı uçup gitti; derinin de yapıldığı maddelerin karışımından oluşan kısım ise akışla dışarı doğru kalkıp uzun uzun gerildi ve deliğinki kadar ince oldu. Ama yavaşlığı yüzünden çevredeki dış hava onu geri itince yeniden içeriye, derinin altına kıvrılıp kök saldı.

76b

ἧττον δὲ ἐλάττους. τοῦτο δὴ πᾶν τὸ δέρμα κύκλῳ κατεκέντει πυρὶ τὸ θεῖον, τρηθέντος δὲ καὶ τῆς ἰκμάδος ἔξω διʼ αὐτοῦ φερομένης τὸ μὲν ὑγρὸν καὶ θερμὸν ὅσον εἰλικρινὲς ἀπῄειν, τὸ δὲ μεικτὸν ἐξ ὧν καὶ τὸ δέρμα ἦν, αἰρόμενον μὲν ὑπὸ τῆς φορᾶς ἔξω μακρὸν ἐτείνετο, λεπτότητα ἴσην ἔχον τῷ κατακεντήματι, διὰ δὲ βραδυτῆτα ἀπωθούμενον ὑπὸ τοῦ περιεστῶτος ἔξωθεν πνεύματος πάλιν ἐντὸς ὑπὸ τὸ δέρμα

76cKıl türü deride işte bu etkilerle bitmiştir: kayış gibi olduğu için deriyle akrabadır, ama soğumanın sıkıştırmasıyla daha sert ve daha sıktır; çünkü her kıl deriden ayrılırken soğuyup sıkışmıştır. Başımızı bununla kıllı yapan yaratıcı sözü edilen sebeplerden yararlandı; ama düşüncesi şuydu: beynin güvenliği için etin yerine bunun bir örtü olması gerekir; hafif olur, yazın da kışın da yeterince gölge ve sığınak sağlar, iyi duymaya da hiçbir engel olmaz.

76c

εἱλλόμενον κατερριζοῦτο· καὶ κατὰ ταῦτα δὴ τὰ πάθη τὸ τριχῶν γένος ἐν τῷ δέρματι πέφυκεν, συγγενὲς μὲν ἱμαντῶδες ὂν αὐτοῦ, σκληρότερον δὲ καὶ πυκνότερον τῇ πιλήσει τῆς ψύξεως, ἣν ἀποχωριζομένη δέρματος ἑκάστη θρὶξ ψυχθεῖσα συνεπιλήθη. τούτῳ δὴ λασίαν ἡμῶν ἀπηργάσατο τὴν κεφαλὴν ὁ ποιῶν, χρώμενος μὲν αἰτίοις τοῖς εἰρημένοις, διανοούμενος δὲ ἀντὶ σαρκὸς αὐτὸ δεῖν εἶναι στέγασμα τῆς

76dParmakların çevresinde kiriş, deri ve kemiğin iç içe örüldüğü yerde bu üçünden karışan şey kuruyup hepsinin ortak, sert tek bir derisi oldu. Bu yardımcı sebeplerle işlendi, ama onu asıl sebep olan düşünce sonradan olacak şeyler için yaptı. Çünkü bizi kuranlar, bir gün erkeklerden kadınların ve öteki hayvanların doğacağını biliyorlardı; birçok canlının birçok iş için tırnağa ihtiyaç duyacağını da biliyorlardı; bu yüzden insanlar daha yeni oluşurken tırnakların oluşumunun taslağını çizdiler.

76d

περὶ τὸν ἐγκέφαλον ἕνεκα ἀσφαλείας κοῦφον καὶ θέρους χειμῶνός τε ἱκανὸν σκιὰν καὶ σκέπην παρέχειν, εὐαισθησίας δὲ οὐδὲν διακώλυμα ἐμποδὼν γενησόμενον. τὸ δʼ ἐν τῇ περὶ τοὺς δακτύλους καταπλοκῇ τοῦ νεύρου καὶ τοῦ δέρματος ὀστοῦ τε, συμμειχθὲν ἐκ τριῶν, ἀποξηρανθὲν ἓν κοινὸν συμπάντων σκληρὸν γέγονεν δέρμα, τοῖς μὲν συναιτίοις τούτοις δημιουργηθέν, τῇ δὲ αἰτιωτάτῃ διανοίᾳ τῶν ἔπειτα ἐσομένων ἕνεκα εἰργασμένον. ὡς γάρ ποτε ἐξ ἀνδρῶν γυναῖκες καὶ τἆλλα

76eİşte bu düşünceyle ve bu gerekçelerle uzuvların uçlarında deriyi, kılları ve tırnakları bitirdiler.

Ölümlü canlının bütün kısımları ve uzuvları birlikte oluştuğunda, hayatını zorunlu olarak ateşte ve havada sürdürmesi gerekiyordu; bu yüzden bunlar tarafından eritilip boşaltılarak eriyordu. Tanrılar da ona bir yardım tasarladılar.

76e

θηρία γενήσοιντο, ἠπίσταντο οἱ συνιστάντες ἡμᾶς, καὶ δὴ καὶ τῆς τῶν ὀνύχων χρείας ὅτι πολλὰ τῶν θρεμμάτων καὶ ἐπὶ πολλὰ δεήσοιτο ᾔδεσαν, ὅθεν ἐν ἀνθρώποις εὐθὺς γιγνομένοις ὑπετυπώσαντο τὴν τῶν ὀνύχων γένεσιν. τούτῳ δὴ τῷ λόγῳ καὶ ταῖς προφάσεσιν ταύταις δέρμα τρίχας ὄνυχάς τε ἐπʼ ἄκροις τοῖς κώλοις ἔφυσαν.

ΤΙ.

ἐπειδὴ δὲ πάντʼ ἦν τὰ τοῦ θνητοῦ ζῴου συμπεφυκότα

77aİnsan tabiatına akraba bir tabiatı başka biçimlerle ve hislerle karıştırarak, başka bir canlı olacak şekilde diktiler: bunlar bugün tarımla terbiye edilip bize evcilleşmiş ağaçlar, bitkiler ve tohumlardır. Önceden yalnız yabani türler vardı; bunlar evcillerden daha eskidir.

77a

μέρη καὶ μέλη, τὴν δὲ ζωὴν ἐν πυρὶ καὶ πνεύματι συνέβαινεν ἐξ ἀνάγκης ἔχειν αὐτῷ, καὶ διὰ ταῦτα ὑπὸ τούτων τηκόμενον κενούμενόν τʼ ἔφθινεν, βοήθειαν αὐτῷ θεοὶ μηχανῶνται. τῆς γὰρ ἀνθρωπίνης συγγενῆ φύσεως φύσιν ἄλλαις ἰδέαις καὶ αἰσθήσεσιν κεραννύντες, ὥσθʼ ἕτερον ζῷον εἶναι, φυτεύουσιν· ἃ δὴ νῦν ἥμερα δένδρα καὶ φυτὰ καὶ σπέρματα παιδευθέντα ὑπὸ γεωργίας τιθασῶς πρὸς ἡμᾶς ἔσχεν, πρὶν δὲ ἦν μόνα τὰ

77bÇünkü hayattan pay alan her şeye haklı olarak ve pek doğru bir biçimde canlı denebilir. Şimdi sözünü ettiğimiz bu canlı da psykhē'nin üçüncü eidos'undan pay alır; söylendiğine göre bu eidos diyaframla göbek arasında yer alır, onun kanaatten, akıl yürütmeden ve nous'tan hiç payı yoktur, ama arzularla birlikte hoş ve acı veren hisse sahiptir. Çünkü her şeye sürekli maruz kalır; oluşumu ona, kendi içinde kendi çevresinde dönüp dışarıdan gelen hareketi iterek ve kendi hareketini kullanarak kendine ait bir şeyi görüp üzerinde akıl yürütme yeteneğini tabiatça vermemiştir.

77b

τῶν ἀγρίων γένη, πρεσβύτερα τῶν ἡμέρων ὄντα. πᾶν γὰρ οὖν ὅτιπερ ἂν μετάσχῃ τοῦ ζῆν, ζῷον μὲν ἂν ἐν δίκῃ λέγοιτο ὀρθότατα· μετέχει γε μὴν τοῦτο ὃ νῦν λέγομεν τοῦ τρίτου ψυχῆς εἴδους, ὃ μεταξὺ φρενῶν ὀμφαλοῦ τε ἱδρῦσθαι λόγος, ᾧ δόξης μὲν λογισμοῦ τε καὶ νοῦ μέτεστιν τὸ μηδέν, αἰσθήσεως δὲ ἡδείας καὶ ἀλγεινῆς μετὰ ἐπιθυμιῶν. πάσχον γὰρ διατελεῖ πάντα, στραφέντι δʼ αὐτῷ ἐν ἑαυτῷ περὶ ἑαυτό, τὴν

77cBu yüzden yaşar ve bir canlıdan başka bir şey değildir; ama kendi kendini hareket ettirme yeteneğinden yoksun olduğu için yerinden kımıldamaz, kök salmış olarak sabit durur.

Daha üstün olanlar bütün bu türleri, daha aşağı olan bizlere besin olsun diye diktikten sonra, bedenimizin içinde bahçelerdeki arklar gibi kanallar kazdılar; öyle ki beden gelen bir pınardan sulanır gibi sulansın. Önce derinin ve etin birleştiği yerin altında gizli kanallar olarak iki sırt damarı açtılar; çünkü beden sağ ve sol olarak ikizdi.

77c

μὲν ἔξωθεν ἀπωσαμένῳ κίνησιν, τῇ δʼ οἰκείᾳ χρησαμένῳ, τῶν αὑτοῦ τι λογίσασθαι κατιδόντι φύσει οὐ παραδέδωκεν ἡ γένεσις. διὸ δὴ ζῇ μὲν ἔστιν τε οὐχ ἕτερον ζῴου, μόνιμον δὲ καὶ κατερριζωμένον πέπηγεν διὰ τὸ τῆς ὑφʼ ἑαυτοῦ κινήσεως ἐστερῆσθαι.

ταῦτα δὴ τὰ γένη πάντα φυτεύσαντες οἱ κρείττους τοῖς ἥττοσιν ἡμῖν τροφήν, τὸ σῶμα αὐτὸ ἡμῶν διωχέτευσαν τέμνοντες οἷον ἐν κήποις ὀχετούς, ἵνα ὥσπερ ἐκ νάματος ἐπιόντος ἄρδοιτο. καὶ πρῶτον μὲν ὀχετοὺς κρυφαίους ὑπὸ

77dBunları omurganın yanı boyunca aşağı indirdiler ve tohum taşıyan üretken iliği aralarına aldılar; öyle ki ilik olabildiğince gürbüz olsun, öteki kısımlara da akış buradan yokuş aşağı kolayca gidip sulamayı düzenli kılsın. Bundan sonra damarları başın çevresinde ayırıp birbirinin içinden zıt yönlere örerek salıverdiler: sağdan gelenleri bedenin soluna, soldan gelenleri sağına eğdiler. Böylece deriyle birlikte baş ile beden arasında bir bağ olacaktı, çünkü baş tepesinde çepeçevre kirişlerle sarılmamıştı; ayrıca hislerin etkisi her iki taraftan bütün bedene açıkça yayılacaktı.

77d

τὴν σύμφυσιν τοῦ δέρματος καὶ τῆς σαρκὸς δύο φλέβας ἔτεμον νωτιαίας, δίδυμον ὡς τὸ σῶμα ἐτύγχανεν δεξιοῖς τε καὶ ἀριστεροῖς ὄν· ταύτας δὲ καθῆκαν παρὰ τὴν ῥάχιν, καὶ τὸν γόνιμον μεταξὺ λαβόντες μυελόν, ἵνα οὗτός τε ὅτι μάλιστα θάλλοι, καὶ ἐπὶ τἆλλα εὔρους ἐντεῦθεν ἅτε ἐπὶ κάταντες ἡ ἐπίχυσις γιγνομένη παρέχοι τὴν ὑδρείαν ὁμαλήν. μετὰ δὲ ταῦτα σχίσαντες περὶ τὴν κεφαλὴν τὰς φλέβας καὶ διʼ

77eBundan sonra su yolunu şöyle bir yolla hazırladılar. Önce şu noktada anlaşırsak bunu daha kolay göreceğiz: daha küçük parçalardan oluşan her şey daha büyükleri tutar, daha büyüklerden oluşanlar ise daha küçükleri tutamaz; ateş de bütün türlerin en küçük parçalısıdır; bu yüzden suyun, toprağın, havanın ve bunlardan oluşan her şeyin içinden geçer ve hiçbir şey onu tutamaz.

77e

ἀλλήλων ἐναντίας πλέξαντες διεῖσαν, τὰς μὲν ἐκ τῶν δεξιῶν ἐπὶ τἀριστερὰ τοῦ σώματος, τὰς δʼ ἐκ τῶν ἀριστερῶν ἐπὶ τὰ δεξιὰ κλίναντες, ὅπως δεσμὸς ἅμα τῇ κεφαλῇ πρὸς τὸ σῶμα εἴη μετὰ τοῦ δέρματος, ἐπειδὴ νεύροις οὐκ ἦν κύκλῳ κατὰ κορυφὴν περιειλημμένη, καὶ δὴ καὶ τὸ τῶν αἰσθήσεων πάθος ἵνʼ ἀφʼ ἑκατέρων τῶν μερῶν εἰς ἅπαν τὸ σῶμα εἴη διάδηλον.

ΤΙ. τὸ δʼ ἐντεῦθεν ἤδη τὴν ὑδραγωγίαν παρεσκεύασαν τρόπῳ τινὶ

78aBizdeki karın için de aynı şeyi düşünmek gerekir: yiyecekler ve içecekler içine düştüğünde onları tutar, ama kendi yapısından daha küçük parçalı olan havayı ve ateşi tutamaz.

78a

τοιῷδε, ὃν κατοψόμεθα ῥᾷον προδιομολογησάμενοι τὸ τοιόνδε, ὅτι πάντα ὅσα ἐξ ἐλαττόνων συνίσταται στέγει τὰ μείζω, τὰ δὲ ἐκ μειζόνων τὰ σμικρότερα οὐ δύναται, πῦρ δὲ πάντων γενῶν σμικρομερέστατον, ὅθεν διʼ ὕδατος καὶ γῆς ἀέρος τε καὶ ὅσα ἐκ τούτων συνίσταται διαχωρεῖ καὶ στέγειν οὐδὲν αὐτὸ δύναται. ταὐτὸν δὴ καὶ περὶ τῆς παρʼ ἡμῖν κοιλίας διανοητέον, ὅτι σιτία μὲν καὶ ποτὰ ὅταν εἰς αὐτὴν ἐμπέσῃ,

78bTanrı da karından damarlara su taşımak için bunlardan yararlandı: havadan ve ateşten, balıkçıların sepet tuzakları gibi bir örgü dokudu; örgünün girişinde iki huni vardı ve bunlardan birini de yeniden çatallı olarak ördü. Hunilerden örgünün en uç noktalarına kadar, bütün çevre boyunca, sazdan ipler gibi şeyler gerdi. Örgünün içini baştan başa ateşten kurdu, huniler ile gövdeyi ise havadan; sonra onu alıp biçimlendirilen canlının çevresine şöyle yerleştirdi.

78b

στέγει, πνεῦμα δὲ καὶ πῦρ σμικρομερέστερα ὄντα τῆς αὑτῆς συστάσεως οὐ δύναται. τούτοις οὖν κατεχρήσατο ὁ θεὸς εἰς τὴν ἐκ τῆς κοιλίας ἐπὶ τὰς φλέβας ὑδρείαν, πλέγμα ἐξ ἀέρος καὶ πυρὸς οἷον οἱ κύρτοι συνυφηνάμενος, διπλᾶ κατὰ τὴν εἴσοδον ἐγκύρτια ἔχον, ὧν θάτερον αὖ πάλιν διέπλεξεν δίκρουν· καὶ ἀπὸ τῶν ἐγκυρτίων δὴ διετείνατο οἷον σχοίνους κύκλῳ διὰ παντὸς πρὸς τὰ ἔσχατα τοῦ πλέγματος. τὰ μὲν

78cHunilerden birini ağza saldı. Bu huni çatallı olduğundan, kollarından birini nefes borusu boyunca akciğere, ötekini nefes borusunun yanından karına indirdi. Öteki huniyi ise ikiye ayırıp iki kolunu da burun kanallarına ortak bir yol olarak bıraktı; öyle ki ağızdan geçen yol işlemediğinde, onun bütün akışları da bu yoldan doldurulsun.

78c

οὖν ἔνδον ἐκ πυρὸς συνεστήσατο τοῦ πλοκάνου ἅπαντα, τὰ δʼ ἐγκύρτια καὶ τὸ κύτος ἀεροειδῆ, καὶ λαβὼν αὐτὸ περιέστησεν τῷ πλασθέντι ζῴῳ τρόπον τοιόνδε. τὸ μὲν τῶν ἐγκυρτίων εἰς τὸ στόμα μεθῆκεν· διπλοῦ δὲ ὄντος αὐτοῦ κατὰ μὲν τὰς ἀρτηρίας εἰς τὸν πλεύμονα καθῆκεν θάτερον, τὸ δʼ εἰς τὴν κοιλίαν παρὰ τὰς ἀρτηρίας· τὸ δʼ ἕτερον σχίσας τὸ μέρος ἑκάτερον κατὰ τοὺς ὀχετοὺς τῆς ῥινὸς ἀφῆκεν κοινόν, ὥσθʼ ὅτε μὴ κατὰ στόμα ἴοι θάτερον, ἐκ τούτου πάντα καὶ τὰ

78dSepetin geri kalan gövdesini ise bedenimizin oyuk olan bütün kısmının çevresine sardı. Bütün bunu öyle yaptı ki gövde, hava olduğu için, kimi zaman hunilere yumuşakça aksın, kimi zaman da huniler geri aksın; örgü de, beden gevşek dokulu olduğu için, onun içinden içeri dalıp yeniden dışarı çıksın; içerdeki ateş ışınları da örgüye bağlı oldukları için, hava her iki yöne gittikçe onun ardından gitsin. Bu, ölümlü canlı ayakta durdukça hiç durmadan olup bitecekti.

78d

ἐκείνου ῥεύματα ἀναπληροῦσθαι. τὸ δὲ ἄλλο κύτος τοῦ κύρτου περὶ τὸ σῶμα ὅσον κοῖλον ἡμῶν περιέφυσεν, καὶ πᾶν δὴ τοῦτο τοτὲ μὲν εἰς τὰ ἐγκύρτια συρρεῖν μαλακῶς, ἅτε ἀέρα ὄντα, ἐποίησεν, τοτὲ δὲ ἀναρρεῖν μὲν τὰ ἐγκύρτια, τὸ δὲ πλέγμα, ὡς ὄντος τοῦ σώματος μανοῦ, δύεσθαι εἴσω διʼ αὐτοῦ καὶ πάλιν ἔξω, τὰς δὲ ἐντὸς τοῦ πυρὸς ἀκτῖνας διαδεδεμένας ἀκολουθεῖν ἐφʼ ἑκάτερα ἰόντος τοῦ ἀέρος, καὶ τοῦτο,

78eAdları koyan kişinin bu türe soluk alma ve soluk verme adını verdiğini söyleriz. Bütün bu iş ve bu olay, bedenimiz sulanıp serinleyerek beslensin ve yaşasın diye oluşmuştur.

Çünkü soluk içeri ve dışarı giderken içeride ona bağlı olan ateş onu izler, karnın içinden geçerek hep bir aşağı bir yukarı salınır. İçeri girip yiyecekleri ve içecekleri aldığında onları eritir, küçük parçalara ayırır, ilerlediği çıkışlardan geçirir, bir pınardan arklara doldurur gibi damarlara boşaltır ve böylece damarlardaki akıntıları beden içinde bir vadiden akar gibi akıtır.

78e

ἕωσπερ ἂν τὸ θνητὸν συνεστήκῃ ζῷον, μὴ διαπαύεσθαι γιγνόμενον· τούτῳ δὲ δὴ τῷ γένει τὸν τὰς ἐπωνυμίας θέμενον ἀναπνοὴν καὶ ἐκπνοὴν λέγομεν θέσθαι τοὔνομα. πᾶν δὲ δὴ τό τʼ ἔργον καὶ τὸ πάθος τοῦθʼ ἡμῶν τῷ σώματι γέγονεν ἀρδομένῳ καὶ ἀναψυχομένῳ τρέφεσθαι καὶ ζῆν·

ΤΙ. ὁπόταν γὰρ εἴσω καὶ ἔξω τῆς ἀναπνοῆς ἰούσης τὸ πῦρ ἐντὸς συνημμένον ἕπηται, διαιωρούμενον δὲ ἀεὶ διὰ τῆς κοιλίας εἰσελθὸν τὰ

79aSoluk alma olayına bir kez daha bakalım: hangi sebeplerle şimdi olduğu gibi olmuştur? Şöyle.

79a

σιτία καὶ ποτὰ λάβῃ, τήκει δή, καὶ κατὰ σμικρὰ διαιροῦν, διὰ τῶν ἐξόδων ᾗπερ πορεύεται διάγον, οἷον ἐκ κρήνης ἐπʼ ὀχετοὺς ἐπὶ τὰς φλέβας ἀντλοῦν αὐτά, ῥεῖν ὥσπερ αὐλῶνος διὰ τοῦ σώματος τὰ τῶν φλεβῶν ποιεῖ ῥεύματα.

πάλιν δὲ τὸ τῆς ἀναπνοῆς ἴδωμεν πάθος, αἷς χρώμενον αἰτίαις τοιοῦτον γέγονεν οἷόνπερ τὰ νῦν ἐστιν. ὧδʼ οὖν.

79bHareket eden şeylerden birinin içine girebileceği hiçbir boşluk olmadığına, soluk da bizden dışarı çıktığına göre, bundan sonrası artık herkese açıktır: soluk boşluğa gitmez, yakınındaki havayı yerinden iter. İtilen de hep yakınındakini dışarı sürer; bu zorunlulukla her şey çevrilip soluğun çıktığı yere sürülür, oraya girip orayı doldurarak soluğun ardından gelir. Boşluk diye bir şey olmadığından bütün bunlar dönen bir tekerlek gibi aynı anda olur.

79b

ἐπειδὴ κενὸν οὐδέν ἐστιν εἰς ὃ τῶν φερομένων δύναιτʼ ἂν εἰσελθεῖν τι, τὸ δὲ πνεῦμα φέρεται παρʼ ἡμῶν ἔξω, τὸ μετὰ τοῦτο ἤδη παντὶ δῆλον ὡς οὐκ εἰς κενόν, ἀλλὰ τὸ πλησίον ἐκ τῆς ἕδρας ὠθεῖ· τὸ δʼ ὠθούμενον ἐξελαύνει τὸ πλησίον ἀεί, καὶ κατὰ ταύτην τὴν ἀνάγκην πᾶν περιελαυνόμενον εἰς τὴν ἕδραν ὅθεν ἐξῆλθεν τὸ πνεῦμα, εἰσιὸν ἐκεῖσε καὶ ἀναπληροῦν αὐτὴν συνέπεται τῷ πνεύματι, καὶ τοῦτο ἅμα πᾶν

79cBu yüzden göğüs ve akciğer soluğu dışarı saldığında, bedenin çevresindeki hava gevşek etlerden içeri dalıp çevrilerek onları yeniden doldurur. Hava yeniden geri dönüp bedenden dışarı çıkınca da soluğu çevirip ağız ve burun delikleri yoluyla içeri iter. Bunların başlangıcının sebebini ise şöyle koymak gerekir.

79c

οἷον τροχοῦ περιαγομένου γίγνεται διὰ τὸ κενὸν μηδὲν εἶναι. διὸ δὴ τὸ τῶν στηθῶν καὶ τὸ τοῦ πλεύμονος ἔξω μεθιὲν τὸ πνεῦμα πάλιν ὑπὸ τοῦ περὶ τὸ σῶμα ἀέρος, εἴσω διὰ μανῶν τῶν σαρκῶν δυομένου καὶ περιελαυνομένου, γίγνεται πλῆρες· αὖθις δὲ ἀποτρεπόμενος ὁ ἀὴρ καὶ διὰ τοῦ σώματος ἔξω ἰὼν εἴσω τὴν ἀναπνοὴν περιωθεῖ κατὰ τὴν τοῦ στόματος καὶ τὴν τῶν μυκτήρων δίοδον. τὴν δʼ αἰτίαν τῆς ἀρχῆς αὐτῶν θετέον

79dHer canlının içi, kanın ve damarların çevresinde en sıcaktır; sanki kendi içinde bir ateş kaynağı vardır. Biz de bunu sepet örgüsüne benzetmiş, örgünün ortadan gerilmiş kısmının baştan sona ateşten, dışarıdaki bütün öteki kısımlarının havadan örüldüğünü söylemiştik. Sıcağın tabiatı gereği dışarıya, kendi yerine, akrabasına doğru gittiğini kabul etmek gerekir. İki çıkış olduğundan, biri bedenin içinden dışarı, öteki ağızdan ve burundan, sıcak bunlardan birine atıldığında öbür taraftaki havayı çevirip iter; çevrilip itilen hava ateşe düşerek ısınır, dışarı çıkan ise soğur.

79d

τήνδε. πᾶν ζῷον αὑτοῦ τἀντὸς περὶ τὸ αἷμα καὶ τὰς φλέβας θερμότατα ἔχει, οἷον ἐν ἑαυτῷ πηγήν τινα ἐνοῦσαν πυρός· ὃ δὴ καὶ προσῃκάζομεν τῷ τοῦ κύρτου πλέγματι, κατὰ μέσον διατεταμένον ἐκ πυρὸς πεπλέχθαι πᾶν, τὰ δὲ ἄλλα ὅσα ἔξωθεν, ἀέρος. τὸ θερμὸν δὴ κατὰ φύσιν εἰς τὴν αὑτοῦ χώραν ἔξω πρὸς τὸ συγγενὲς ὁμολογητέον ἰέναι· δυοῖν δὲ τοῖν διεξόδοιν οὔσαιν, τῆς μὲν κατὰ τὸ σῶμα ἔξω, τῆς δὲ αὖ

79eSıcaklık yer değiştirip öteki çıkıştakiler daha sıcak hâle gelince, bu kez daha sıcak olan oraya yönelir, kendi tabiatına doğru giderek öbür taraftakini çevirip iter. Öbür taraf da hep aynı şeye uğrayıp aynı şeyi karşılık olarak verdiğinden, ikisinin oraya buraya salınarak meydana getirdiği bu çember soluk alıp vermeyi sağlar.

Tıptaki hacamat şişelerinin etkilerinin, yutmanın ve fırlatılan şeylerin, havaya atılanların da yerde gidenlerin de sebeplerini bu yoldan araştırmak gerekir; hızlı ya da yavaş, tiz ya da pes duyulan seslerin kimi zaman içimizde yarattıkları hareketin benzemezliği yüzünden uyumsuz, kimi zaman da benzerliği yüzünden uyumlu gelmesinin sebeplerini de.

79e

κατὰ τὸ στόμα καὶ τὰς ῥῖνας, ὅταν μὲν ἐπὶ θάτερα ὁρμήσῃ, θάτερα περιωθεῖ, τὸ δὲ περιωσθὲν εἰς τὸ πῦρ ἐμπῖπτον θερμαίνεται, τὸ δʼ ἐξιὸν ψύχεται. μεταβαλλούσης δὲ τῆς θερμότητος καὶ τῶν κατὰ τὴν ἑτέραν ἔξοδον θερμοτέρων γιγνομένων πάλιν ἐκείνῃ ῥέπον αὖ τὸ θερμότερον μᾶλλον, πρὸς τὴν αὑτοῦ φύσιν φερόμενον, περιωθεῖ τὸ κατὰ θάτερα· τὸ δὲ τὰ αὐτὰ πάσχον καὶ τὰ αὐτὰ ἀνταποδιδὸν ἀεί, κύκλον οὕτω σαλευόμενον ἔνθα καὶ ἔνθα ἀπειργασμένον ὑπʼ ἀμφοτέρων τὴν ἀναπνοὴν καὶ ἐκπνοὴν γίγνεσθαι παρέχεται.

ΤΙ.

καὶ δὴ καὶ τὰ τῶν περὶ τὰς ἰατρικὰς σικύας παθημάτων

80aÇünkü daha yavaş sesler, önce gelen daha hızlı seslerin hareketleri artık durulmaya başlayıp sonradan gelen yavaşların onlara çarparak verdiği harekete benzer hâle geldiği anda onlara yetişir. Yetişince de başka bir hareket katıp onları karıştırmaz; daha hızlı olanın sönmekte olan hareketine uygun olarak daha yavaş hareketin başlangıcını benzerlikle bağlayıp tiz ile pesten tek bir duygu karıştırırlar. Bu yüzden akılsızlara haz, akıllılara ise ölümlü hareketlerde ilahi ahengin taklidi gerçekleştiği için sevinç verirler.

80a

αἴτια καὶ τὰ τῆς καταπόσεως τά τε τῶν ῥιπτουμένων, ὅσα ἀφεθέντα μετέωρα καὶ ὅσα ἐπὶ γῆς φέρεται, ταύτῃ διωκτέον, καὶ ὅσοι φθόγγοι ταχεῖς τε καὶ βραδεῖς ὀξεῖς τε καὶ βαρεῖς φαίνονται, τοτὲ μὲν ἀνάρμοστοι φερόμενοι διʼ ἀνομοιότητα τῆς ἐν ἡμῖν ὑπʼ αὐτῶν κινήσεως, τοτὲ δὲ σύμφωνοι διʼ ὁμοιότητα. τὰς γὰρ τῶν προτέρων καὶ θαττόνων οἱ βραδύτεροι κινήσεις ἀποπαυομένας ἤδη τε εἰς ὅμοιον ἐληλυθυίας,

80bBütün su akıntıları, yıldırımların düşüşü, kehribarın ve Herakles taşının [mıknatısın] çekmesi diye hayret edilen şeyler de böyledir: bunların hiçbirinde hiçbir zaman bir çekme yoktur. Usulünce araştıran kişiye görünecektir ki bu şaşırtıcı olayları, boşluğun olmaması, bu şeylerin birbirlerini çevirip itmesi, ayrılıp birleşerek yer değiştirmesi ve her birinin kendi yerine gitmesi meydana getirir; bu etkiler birbirine karışarak bu harikaları yaratır.

80b

αἷς ὕστερον αὐτοὶ προσφερόμενοι κινοῦσιν ἐκείνας, καταλαμβάνουσιν, καταλαμβάνοντες δὲ οὐκ ἄλλην ἐπεμβάλλοντες ἀνετάραξαν κίνησιν, ἀλλʼ ἀρχὴν βραδυτέρας φορᾶς κατὰ τὴν τῆς θάττονος, ἀποληγούσης δέ, ὁμοιότητα προσάψαντες, μίαν ἐξ ὀξείας καὶ βαρείας συνεκεράσαντο πάθην· ὅθεν ἡδονὴν μὲν τοῖς ἄφροσιν, εὐφροσύνην δὲ τοῖς ἔμφροσιν διὰ τὴν τῆς θείας ἁρμονίας μίμησιν ἐν θνηταῖς γενομένην φοραῖς παρέσχον. καὶ δὴ καὶ τὰ τῶν ὑδάτων πάντα ῥεύματα, ἔτι δὲ

80c

τὰ τῶν κεραυνῶν πτώματα καὶ τὰ θαυμαζόμενα ἠλέκτρων περὶ τῆς ἕλξεως καὶ τῶν Ἡρακλείων λίθων, πάντων τούτων ὁλκὴ μὲν οὐκ ἔστιν οὐδενί ποτε, τὸ δὲ κενὸν εἶναι μηδὲν περιωθεῖν τε αὑτὰ ταῦτα εἰς ἄλληλα, τό τε διακρινόμενα καὶ συγκρινόμενα πρὸς τὴν αὑτῶν διαμειβόμενα ἕδραν ἕκαστα ἰέναι πάντα, τούτοις τοῖς παθήμασιν πρὸς ἄλληλα συμπλεχθεῖσιν τεθαυματουργημένα τῷ κατὰ τρόπον ζητοῦντι φανήσεται.

80dSözün çıkış noktası olan soluk alma da, daha önce söylendiği gibi, bu yolla ve bu sebeplerle oluşmuştur: ateş yiyecekleri keser, soluğun ardından içeride salınır ve birlikte salınırken kestiği parçaları karından alıp damarlara boşaltarak onları doldurur. İşte bu yüzden bütün canlılarda besin akıntıları bütün bedene böyle yayılmıştır. Tanrının tam da bu amaçla, besin olsun diye bizim için diktiği meyvelerden ya da yeşilliklerden yeni kesilmiş, bize akraba olan bu besinler, karışım yüzünden türlü türlü renkler alır; ama aralarında en çok kırmızı renk dolaşır, çünkü bu, ateşin nem içinde kesip iz bırakmasıyla işlenmiş bir tabiattır.

80d

καὶ δὴ καὶ τὸ τῆς ἀναπνοῆς, ὅθεν ὁ λόγος ὥρμησεν, κατὰ ταῦτα καὶ διὰ τούτων γέγονεν, ὥσπερ ἐν τοῖς πρόσθεν εἴρηται, τέμνοντος μὲν τὰ σιτία τοῦ πυρός, αἰωρουμένου δὲ ἐντὸς τῷ πνεύματι συνεπομένου, τὰς φλέβας τε ἐκ τῆς κοιλίας τῇ συναιωρήσει πληροῦντος τῷ τὰ τετμημένα αὐτόθεν ἐπαντλεῖν· καὶ διὰ ταῦτα δὴ καθʼ ὅλον τὸ σῶμα πᾶσιν τοῖς ζῴοις τὰ τῆς τροφῆς νάματα οὕτως ἐπίρρυτα γέγονεν. νεότμητα δὲ καὶ ἀπὸ συγγενῶν ὄντα, τὰ μὲν καρπῶν, τὰ δὲ χλόης,

80eBu yüzden beden boyunca akan şeyin rengi, anlattığımız görünüşe büründü; buna kan diyoruz, etlerin ve bütün bedenin otlağı. Her parça suyunu buradan çekerek boşalan yerini doldurur.

80e

ἃ θεὸς ἐπʼ αὐτὸ τοῦθʼ ἡμῖν ἐφύτευσεν, εἶναι τροφήν, παντοδαπὰ μὲν χρώματα ἴσχει διὰ τὴν σύμμειξιν, ἡ δʼ ἐρυθρὰ πλείστη περὶ αὐτὰ χρόα διαθεῖ, τῆς τοῦ πυρὸς τομῆς τε καὶ ἐξομόρξεως ἐν ὑγρῷ δεδημιουργημένη φύσις.

ΤΙ. ὅθεν τοῦ κατὰ τὸ σῶμα ῥέοντος τὸ χρῶμα ἔσχεν οἵαν ὄψιν διεληλύθαμεν ὃ καλοῦμεν αἷμα, νομὴν σαρκῶν καὶ σύμπαντος τοῦ σώματος,

81aDolma ve boşalmanın biçimi, kâinatta her şeyin hareketinin oluştuğu biçimin aynısıdır: her şey akrabasına doğru gider. Çünkü dışımızda bizi çevreleyen şeyler bizi sürekli eritir ve dağıtır, her bir eidos'a kendi soyundan olanı gönderir. Kanlı parçalar ise içimizde ufalanıp her canlının yapısı tarafından bir gök tarafından kuşatılır gibi kuşatıldıklarından, kâinatın hareketini taklit etmek zorundadır.

81a

ὅθεν ὑδρευόμενα ἕκαστα πληροῖ τὴν τοῦ κενουμένου βάσιν· ὁ δὲ τρόπος τῆς πληρώσεως ἀποχωρήσεώς τε γίγνεται καθάπερ ἐν τῷ παντὶ παντὸς ἡ φορὰ γέγονεν, ἣν τὸ συγγενὲς πᾶν φέρεται πρὸς ἑαυτό. τὰ μὲν γὰρ δὴ περιεστῶτα ἐκτὸς ἡμᾶς τήκει τε ἀεὶ καὶ διανέμει πρὸς ἕκαστον εἶδος τὸ ὁμόφυλον ἀποπέμποντα, τὰ δὲ ἔναιμα αὖ, κερματισθέντα ἐντὸς παρʼ ἡμῖν καὶ περιειλημμένα ὥσπερ ὑπʼ

81bBu yüzden içeride bölünen her parça akrabasına doğru giderek boşalan yeri o an yeniden doldurur. Gelenden fazlası giderse her şey erir, azı giderse büyür. Bütün canlının yapısı genç olduğunda, türlerin üçgenleri gemi kızağından yeni inmiş gibi taze olduğundan, birbirleriyle sıkıca kenetlenmiştir; ama yapının bütün kütlesi yumuşak olarak pekişmiştir, çünkü yeni ilikten doğmuş ve sütle beslenmiştir.

81b

οὐρανοῦ συνεστῶτος ἑκάστου τοῦ ζῴου, τὴν τοῦ παντὸς ἀναγκάζεται μιμεῖσθαι φοράν· πρὸς τὸ συγγενὲς οὖν φερόμενον ἕκαστον τῶν ἐντὸς μερισθέντων τὸ κενωθὲν τότε πάλιν ἀνεπλήρωσεν. ὅταν μὲν δὴ πλέον τοῦ ἐπιρρέοντος ἀπίῃ, φθίνει πᾶν, ὅταν δὲ ἔλαττον, αὐξάνεται. νέα μὲν οὖν σύστασις τοῦ παντὸς ζῴου, καινὰ τὰ τρίγωνα οἷον ἐκ δρυόχων ἔτι ἔχουσα τῶν γενῶν, ἰσχυρὰν μὲν τὴν σύγκλεισιν αὐτῶν πρὸς ἄλληλα κέκτηται, συμπέπηγεν δὲ ὁ πᾶς ὄγκος αὐτῆς

81cİçine dışarıdan giren ve yiyecekleri, içecekleri oluşturan üçgenler kendi üçgenlerinden daha yaşlı ve daha zayıf olduğu için, yapı onları taze üçgenleriyle keserek yener ve canlıyı birçok benzer parçayla besleyerek büyütür. Ama üçgenlerin kökü, uzun zaman boyunca birçok şeye karşı birçok mücadeleye girdiği için gevşeyince, giren besin parçalarını artık kendine benzeyecek şekilde kesemez, kendisi ise dışarıdan girenler tarafından kolayca bölünür.

81c

ἁπαλός, ἅτʼ ἐκ μυελοῦ μὲν νεωστὶ γεγονυίας, τεθραμμένης δὲ ἐν γάλακτι· τὰ δὴ περιλαμβανόμενα ἐν αὐτῇ τρίγωνα ἔξωθεν ἐπεισελθόντα, ἐξ ὧν ἂν ᾖ τά τε σιτία καὶ ποτά, τῶν ἑαυτῆς τριγώνων παλαιότερα ὄντα καὶ ἀσθενέστερα καινοῖς ἐπικρατεῖ τέμνουσα, καὶ μέγα ἀπεργάζεται τὸ ζῷον τρέφουσα ἐκ πολλῶν ὁμοίων. ὅταν δʼ ἡ ῥίζα τῶν τριγώνων χαλᾷ διὰ τὸ πολλοὺς ἀγῶνας ἐν πολλῷ χρόνῳ πρὸς πολλὰ

81dBöyle yenilen her canlı erir; bu duruma yaşlılık denir. Sonunda iliğin çevresindeki üçgenlerin birbirine uydurulmuş bağları yorgunlukla ayrılıp artık dayanamaz olunca, psykhē'nin bağlarını da salıverirler; psykhē de tabiata uygun olarak çözülünce hazla uçup gider.

81d

ἠγωνίσθαι, τὰ μὲν τῆς τροφῆς εἰσιόντα οὐκέτι δύναται τέμνειν εἰς ὁμοιότητα ἑαυτοῖς, αὐτὰ δὲ ὑπὸ τῶν ἔξωθεν ἐπεισιόντων εὐπετῶς διαιρεῖται· φθίνει δὴ πᾶν ζῷον ἐν τούτῳ κρατούμενον, γῆράς τε ὀνομάζεται τὸ πάθος. τέλος δέ, ἐπειδὰν τῶν περὶ τὸν μυελὸν τριγώνων οἱ συναρμοσθέντες μηκέτι ἀντέχωσιν δεσμοὶ τῷ πόνῳ διιστάμενοι, μεθιᾶσιν τοὺς τῆς ψυχῆς αὖ δεσμούς, ἡ δὲ λυθεῖσα κατὰ φύσιν μεθʼ ἡδονῆς

81eÇünkü tabiata aykırı olan her şey acı verir, tabiata uygun olarak olan ise hoştur. Ölüm de aynı biçimde: hastalıklar ve yaralar yüzünden olanı acı verici ve zorlayıcıdır, yaşlılıkla birlikte tabiata uygun olarak sona varanı ise ölümlerin en zahmetsizidir ve acıdan çok hazla gelir.

Hastalıkların nereden oluştuğu ise herkese bir bakıma açıktır.

81e

ἐξέπτατο· πᾶν γὰρ τὸ μὲν παρὰ φύσιν ἀλγεινόν, τὸ δʼ ᾗ πέφυκεν γιγνόμενον ἡδύ. καὶ θάνατος δὴ κατὰ ταὐτὰ ὁ μὲν κατὰ νόσους καὶ ὑπὸ τραυμάτων γιγνόμενος ἀλγεινὸς καὶ βίαιος, ὁ δὲ μετὰ γήρως ἰὼν ἐπὶ τέλος κατὰ φύσιν ἀπονώτατος τῶν θανάτων καὶ μᾶλλον μεθʼ ἡδονῆς γιγνόμενος ἢ λύπης.

ΤΙ.

τὸ δὲ τῶν νόσων ὅθεν συνίσταται, δῆλόν που καὶ παντί.

82aBedenin pekiştiği dört tür vardır: toprak, ateş, su ve hava. Bunların tabiata aykırı fazlalığı ve eksikliği, kendi yerlerinden yabancı bir yere geçmeleri, ayrıca ateşin ve ötekilerin birden fazla türü bulunduğundan her birinin kendine uygun olmayanı alması ve buna benzer her şey kargaşalara ve hastalıklara yol açar. Çünkü her biri tabiata aykırı biçimde oluşup yer değiştirdiğinde önceden soğuk olanlar ısınır, kuru olanlar sonradan nemlenir, hafif olanlar ve ağır olanlar da öyle; her yönde her türlü değişikliğe uğrarlar.

82a

τεττάρων γὰρ ὄντων γενῶν ἐξ ὧν συμπέπηγεν τὸ σῶμα, γῆς πυρὸς ὕδατός τε καὶ ἀέρος, τούτων ἡ παρὰ φύσιν πλεονεξία καὶ ἔνδεια καὶ τῆς χώρας μετάστασις ἐξ οἰκείας ἐπʼ ἀλλοτρίαν γιγνομένη, πυρός τε αὖ καὶ τῶν ἑτέρων ἐπειδὴ γένη πλείονα ἑνὸς ὄντα τυγχάνει, τὸ μὴ προσῆκον ἕκαστον ἑαυτῷ προσλαμβάνειν, καὶ πάνθʼ ὅσα τοιαῦτα, στάσεις καὶ νόσους παρέχει· παρὰ φύσιν γὰρ ἑκάστου γιγνομένου καὶ μεθισταμένου θερμαίνεται μὲν ὅσα ἂν πρότερον ψύχηται,

82bÇünkü diyoruz ki bir şey ancak ona aynı şey aynı bakımdan, aynı tarzda ve orantılı olarak eklenip ondan ayrılırsa kendisiyle aynı kalarak sağ ve sağlıklı kalabilir; bunlardan birinde ölçüyü kaçırarak dışarı giden ya da içeri gelen şey ise türlü türlü başkalaşmalara, sayısız hastalığa ve yıkıma yol açar.

Tabiata uygun olarak kurulmuş ikinci yapılar da bulunduğundan, hastalıkları kavramak isteyen için ikinci bir inceleme yolu da vardır.

82b

ξηρὰ δὲ ὄντα εἰς ὕστερον γίγνεται νοτερά, καὶ κοῦφα δὴ καὶ βαρέα, καὶ πάσας πάντῃ μεταβολὰς δέχεται. μόνως γὰρ δή, φαμέν, ταὐτὸν ταὐτῷ κατὰ ταὐτὸν καὶ ὡσαύτως καὶ ἀνὰ λόγον προσγιγνόμενον καὶ ἀπογιγνόμενον ἐάσει ταὐτὸν ὂν αὑτῷ σῶν καὶ ὑγιὲς μένειν· ὃ δʼ ἂν πλημμελήσῃ τι τούτων ἐκτὸς ἀπιὸν ἢ προσιόν, ἀλλοιότητας παμποικίλας καὶ νόσους φθοράς τε ἀπείρους παρέξεται.

δευτέρων δὴ συστάσεων αὖ κατὰ φύσιν συνεστηκυιῶν,

82cİlik, kemik, et ve kiriş o türlerden pekişmiştir; kan da başka bir yolla ama aynı şeylerden oluşmuştur. Öteki hastalıkların çoğu yukarıda anlatılan biçimde ortaya çıkar; hastalıkların en büyükleri ise şu yüzden ağır olur: bunların oluşumu ters yönde ilerlediğinde, bunlar bozulur. Çünkü tabiata uygun olarak etler ve kirişler kandan oluşur: kiriş akrabalığı yüzünden liflerden, etler ise liflerden ayrılınca pıhtılaşan şeyin pıhtısından.

82c

δευτέρα κατανόησις νοσημάτων τῷ βουλομένῳ γίγνεται συννοῆσαι. μυελοῦ γὰρ ἐξ ἐκείνων ὀστοῦ τε καὶ σαρκὸς καὶ νεύρου συμπαγέντος, ἔτι τε αἵματος ἄλλον μὲν τρόπον, ἐκ δὲ τῶν αὐτῶν γεγονότος, τῶν μὲν ἄλλων τὰ πλεῖστα ᾗπερ τὰ πρόσθεν, τὰ δὲ μέγιστα τῶν νοσημάτων τῇδε χαλεπὰ συμπέπτωκεν· ὅταν ἀνάπαλιν ἡ γένεσις τούτων πορεύηται, τότε ταῦτα διαφθείρεται. κατὰ φύσιν γὰρ σάρκες μὲν καὶ νεῦρα ἐξ αἵματος γίγνεται, νεῦρον μὲν ἐξ ἰνῶν διὰ τὴν συγγένειαν,

82dKirişlerden ve etlerden ayrılan yapışkan ve yağlı madde bir yandan eti kemiklerin tabiatına yapıştırır, bir yandan da iliği saran kemiği besleyip büyütür. Kemiklerin sıklığı içinden süzülen kısım ise, üçgenlerin en saf, en düzgün ve en yağlı türü olarak kemiklerden sızıp damlar ve iliği sular.

82d

σάρκες δὲ ἀπὸ τοῦ παγέντος ὃ πήγνυται χωριζόμενον ἰνῶν· τὸ δὲ ἀπὸ τῶν νεύρων καὶ σαρκῶν ἀπιὸν αὖ γλίσχρον καὶ λιπαρὸν ἅμα μὲν τὴν σάρκα κολλᾷ πρὸς τὴν τῶν ὀστῶν φύσιν αὐτό τε τὸ περὶ τὸν μυελὸν ὀστοῦν τρέφον αὔξει, τὸ δʼ αὖ διὰ τὴν πυκνότητα τῶν ὀστῶν διηθούμενον καθαρώτατον γένος τῶν τριγώνων λειότατόν τε καὶ λιπαρώτατον, λειβόμενον ἀπὸ τῶν ὀστῶν καὶ στάζον, ἄρδει τὸν

82eHer şey bu biçimde oluştuğunda çoğunlukla sağlık ortaya çıkar; tersi olduğunda da hastalıklar. Çünkü eriyen et, erimiş maddeyi tersine damarlara geri saldığında damarlarda havayla birlikte bol ve türlü türlü kan bulunur; renklerle, acılıklarla, ayrıca ekşi ve tuzlu etkilerle alacalanır ve her türlü safrayı, irini ve balgamı taşır.

Çünkü bunların hepsi tersine dönüp bozulmuş olduğundan, önce kanın kendisini mahveder; kendileri de bedene artık hiçbir besin vermeden damarlar boyunca her yöne dolaşır, tabiata uygun dolanımların düzenini artık korumaz. Birbirlerinden hiçbir yarar görmedikleri için kendi kendilerine düşman, bedenin bir arada duran ve yerinde kalan kısmına da düşmandırlar: onu mahvedip eritirler.

82e

μυελόν. καὶ κατὰ ταῦτα μὲν γιγνομένων ἑκάστων ὑγίεια συμβαίνει τὰ πολλά· νόσοι δέ, ὅταν ἐναντίως. ὅταν γὰρ τηκομένη σὰρξ ἀνάπαλιν εἰς τὰς φλέβας τὴν τηκεδόνα ἐξιῇ, τότε μετὰ πνεύματος αἷμα πολύ τε καὶ παντοδαπὸν ἐν ταῖς φλεψὶ χρώμασι καὶ πικρότησι ποικιλλόμενον, ἔτι δὲ ὀξείαις καὶ ἁλμυραῖς δυνάμεσι, χολὰς καὶ ἰχῶρας καὶ φλέγματα παντοῖα ἴσχει·

ΤΙ. παλιναίρετα γὰρ πάντα γεγονότα καὶ διεφθαρμένα τό τε αἷμα αὐτὸ πρῶτον διόλλυσι, καὶ αὐτὰ οὐδεμίαν

83aEtin en yaşlı kısmı eridiğinde sindirilmesi güçleşir, eski bir yanmayla kararır, her yanı aşınıp yenmiş olduğu için de acıdır ve bedenin henüz bozulmamış her kısmına ağır gelir. Kara renk kimi zaman, acı olan daha çok inceldiği için, acılık yerine ekşilik kazanır; kimi zaman da acılık kana bulanarak daha kırmızı bir renk alır, buna kara karışınca da yeşilimsi olur.

83a

τροφὴν ἔτι τῷ σώματι παρέχοντα φέρεται πάντῃ διὰ τῶν φλεβῶν, τάξιν τῶν κατὰ φύσιν οὐκέτʼ ἴσχοντα περιόδων, ἐχθρὰ μὲν αὐτὰ αὑτοῖς διὰ τὸ μηδεμίαν ἀπόλαυσιν ἑαυτῶν ἔχειν, τῷ συνεστῶτι δὲ τοῦ σώματος καὶ μένοντι κατὰ χώραν πολέμια, διολλύντα καὶ τήκοντα. ὅσον μὲν οὖν ἂν παλαιότατον ὂν τῆς σαρκὸς τακῇ, δύσπεπτον γιγνόμενον μελαίνει μὲν ὑπὸ παλαιᾶς συγκαύσεως, διὰ δὲ τὸ πάντῃ διαβεβρῶσθαι

83bAyrıca taze et alevin çevresindeki ateşle eridiğinde acılıkla birlikte sarı bir renk de karışır. Bunların hepsinin ortak adı safradır: bu adı ya bazı hekimler koymuştur ya da birçok benzemez şeye bakıp onlarda hepsine ortak bir ad verilmeye değer tek bir türü görebilen biri.

83b

πικρὸν ὂν παντὶ χαλεπὸν προσπίπτει τοῦ σώματος ὅσον ἂν μήπω διεφθαρμένον ᾖ, καὶ τοτὲ μὲν ἀντὶ τῆς πικρότητος ὀξύτητα ἔσχεν τὸ μέλαν χρῶμα, ἀπολεπτυνθέντος μᾶλλον τοῦ πικροῦ, τοτὲ δὲ ἡ πικρότης αὖ βαφεῖσα αἵματι χρῶμα ἔσχεν ἐρυθρώτερον, τοῦ δὲ μέλανος τούτῳ συγκεραννυμένου χλοῶδες· ἔτι δὲ συμμείγνυται ξανθὸν χρῶμα μετὰ τῆς πικρότητος, ὅταν νέα συντακῇ σὰρξ ὑπὸ τοῦ περὶ τὴν φλόγα πυρός. καὶ τὸ μὲν κοινὸν ὄνομα πᾶσιν τούτοις ἤ τινες

83cSafranın türleri diye anılan ötekilerin her biri ise rengine göre kendine has bir tanım kazanmıştır. İrine gelince, kanın serumu yumuşaktır; kara ve ekşi safranınki ise sıcaklık yüzünden tuzlu bir etkiyle karıştığında serttir; buna ekşi balgam denir. Taze ve yumuşak etten havayla birlikte eriyen şeye gelince: bu hava şişip nemle sarılınca bu etkiden kabarcıklar oluşur; kabarcıklar tek tek küçüklükleri yüzünden görünmez, ama hep birlikte görünür bir kütle oluşturur ve köpük oluşumu yüzünden beyaz görünür. Yumuşak etin havayla karışmış bu bütün erimiş hâline beyaz balgam deriz.

83c

ἰατρῶν που χολὴν ἐπωνόμασαν, ἢ καί τις ὢν δυνατὸς εἰς πολλὰ μὲν καὶ ἀνόμοια βλέπειν, ὁρᾶν δὲ ἐν αὐτοῖς ἓν γένος ἐνὸν ἄξιον ἐπωνυμίας πᾶσιν· τὰ δʼ ἄλλα ὅσα χολῆς εἴδη λέγεται, κατὰ τὴν χρόαν ἔσχεν λόγον αὐτῶν ἕκαστον ἴδιον. ἰχὼρ δέ, ὁ μὲν αἵματος ὀρὸς πρᾷος, ὁ δὲ μελαίνης χολῆς ὀξείας τε ἄγριος, ὅταν συμμειγνύηται διὰ θερμότητα ἁλμυρᾷ δυνάμει· καλεῖται δὲ ὀξὺ φλέγμα τὸ τοιοῦτον. τὸ δʼ αὖ μετʼ ἀέρος τηκόμενον ἐκ νέας καὶ ἁπαλῆς σαρκός, τούτου δὲ

83dYeni oluşan balgamın serumu ise ter ve gözyaşıdır; her gün temizlenerek dökülen öteki bu tür maddeler de öyle.

83d

ἀνεμωθέντος καὶ συμπεριληφθέντος ὑπὸ ὑγρότητος, καὶ πομφολύγων συστασῶν ἐκ τοῦ πάθους τούτου καθʼ ἑκάστην μὲν ἀοράτων διὰ σμικρότητα, συναπασῶν δὲ τὸν ὄγκον παρεχομένων ὁρατόν, χρῶμα ἐχουσῶν διὰ τὴν τοῦ ἀφροῦ γένεσιν ἰδεῖν λευκόν, ταύτην πᾶσαν τηκεδόνα ἁπαλῆς σαρκὸς μετὰ πνεύματος συμπλακεῖσαν λευκὸν εἶναι φλέγμα φαμέν. φλέγματος δὲ αὖ νέου συνισταμένου ὀρὸς ἱδρὼς καὶ δάκρυον,

83eBütün bunlar, kan yiyeceklerden ve içeceklerden tabiata uygun olarak çoğalmayıp kütlesini zıt şeylerden, tabiatın kanunlarına aykırı olarak aldığında hastalıkların aletleri olur.

Hastalıklar yüzünden her et ayrışırken, etlerin dipleri yerinde kaldıkça felaketin gücü yarı yarıyadır, çünkü hâlâ kolayca toparlanabilir.

83e

ὅσα τε ἄλλα τοιαῦτα σώματα τὸ καθʼ ἡμέραν χεῖται καθαιρόμενα· καὶ ταῦτα μὲν δὴ πάντα νόσων ὄργανα γέγονεν, ὅταν αἷμα μὴ ἐκ τῶν σιτίων καὶ ποτῶν πληθύσῃ κατὰ φύσιν, ἀλλʼ ἐξ ἐναντίων τὸν ὄγκον παρὰ τοὺς τῆς φύσεως λαμβάνῃ νόμους.

ΤΙ. διακρινομένης μὲν οὖν ὑπὸ νόσων τῆς σαρκὸς ἑκάστης, μενόντων δὲ τῶν πυθμένων αὐταῖς ἡμίσεια τῆς συμφορᾶς ἡ δύναμις—ἀνάληψιν γὰρ ἔτι μετʼ εὐπετείας ἴσχει—

84aAma eti kemiklere bağlayan madde hastalanırsa, artık liflerden ve kirişlerden ayrılarak kemiğe besin, ete de kemikle bağ olmaktan çıkar ve kötü bir yaşayış yüzünden yağlı, düzgün ve yapışkan olmaktan çıkıp kuruyarak pürüzlü ve tuzlu bir hâl alırsa, buna uğrayan bütün madde kemiklerden ayrılıp etlerin ve kirişlerin altında yeniden ufalanır; etler de köklerinden onunla birlikte düşerek kirişleri çıplak ve tuzla dolu bırakır. Kendileri ise yeniden kanın akışına düşerek daha önce söylenen hastalıkları çoğaltır.

84a

τὸ δὲ δὴ σάρκας ὀστοῖς συνδοῦν ὁπότʼ ἂν νοσήσῃ, καὶ μηκέτι αὐτὸ ἐξ ἰνῶν αἷμα καὶ νεύρων ἀποχωριζόμενον ὀστῷ μὲν τροφή, σαρκὶ δὲ πρὸς ὀστοῦν γίγνηται δεσμός, ἀλλʼ ἐκ λιπαροῦ καὶ λείου καὶ γλίσχρου τραχὺ καὶ ἁλμυρὸν αὐχμῆσαν ὑπὸ κακῆς διαίτης γένηται, τότε ταῦτα πάσχον πᾶν τὸ τοιοῦτον καταψήχεται μὲν αὐτὸ πάλιν ὑπὸ τὰς σάρκας καὶ τὰ νεῦρα, ἀφιστάμενον ἀπὸ τῶν ὀστῶν, αἱ δʼ ἐκ τῶν

84bBedenlerdeki bu etkiler ağır olsa da, bunlardan önce gelenler daha da büyüktür: kemik, etin sıklığı yüzünden yeterince soluk alamayıp küf yüzünden ısınır ve çürür; besini almaz, kendisi de ufalanıp tersine besine karışır; besin etlere, et de kana düşerek bütün hastalıkları öncekilerden daha şiddetli kılar.

84b

ῥιζῶν συνεκπίπτουσαι τά τε νεῦρα γυμνὰ καταλείπουσι καὶ μεστὰ ἅλμης· αὐταὶ δὲ πάλιν εἰς τὴν αἵματος φορὰν ἐμπεσοῦσαι τὰ πρόσθεν ῥηθέντα νοσήματα πλείω ποιοῦσιν. χαλεπῶν δὲ τούτων περὶ τὰ σώματα παθημάτων γιγνομένων μείζω ἔτι γίγνεται τὰ πρὸ τούτων, ὅταν ὀστοῦν διὰ πυκνότητα σαρκὸς ἀναπνοὴν μὴ λαμβάνον ἱκανήν, ὑπʼ εὐρῶτος θερμαινόμενον, σφακελίσαν μήτε τὴν τροφὴν καταδέχηται

84cEn ağırı ise iliğin tabiatı bir eksiklik ya da bir aşırılık yüzünden hastalandığında olur: bu, hastalıkların en büyüklerini ve ölüme en çok götürenlerini doğurur, çünkü bedenin bütün tabiatı zorunlu olarak tersine akar.

Hastalıkların üçüncü eidos'unu da üç türlü oluşan bir şey olarak düşünmek gerekir: biri havadan, biri balgamdan, biri safradan.

84c

πάλιν τε αὐτὸ εἰς ἐκείνην ἐναντίως ἴῃ ψηχόμενον, ἡ δʼ εἰς σάρκας, σὰρξ δὲ εἰς αἷμα ἐμπίπτουσα τραχύτερα πάντα τῶν πρόσθεν τὰ νοσήματα ἀπεργάζηται· τὸ δʼ ἔσχατον πάντων, ὅταν ἡ τοῦ μυελοῦ φύσις ἀπʼ ἐνδείας ἤ τινος ὑπερβολῆς νοσήσῃ, τὰ μέγιστα καὶ κυριώτατα πρὸς θάνατον τῶν νοσημάτων ἀποτελεῖ, πάσης ἀνάπαλιν τῆς τοῦ σώματος φύσεως ἐξ ἀνάγκης ῥυείσης.

τρίτον δʼ αὖ νοσημάτων εἶδος τριχῇ δεῖ διανοεῖσθαι

84dBedene havayı dağıtan akciğer akıntılar yüzünden tıkanıp geçitleri temiz tutamadığında, hava bir yere hiç gitmez, bir yere gerekenden fazla girer. Serinleyemeyen kısımları çürütür; damarlarınkini ise zorlayıp onlarla birlikte bükerek bedeni eritir ve bedenin ortasında, diyaframda sıkışıp kalır. Bunlardan çoğu zaman bol terle birlikte acı veren sayısız hastalık doğmuştur.

84d

γιγνόμενον, τὸ μὲν ὑπὸ πνεύματος, τὸ δὲ φλέγματος, τὸ δὲ χολῆς. ὅταν μὲν γὰρ ὁ τῶν πνευμάτων τῷ σώματι ταμίας πλεύμων μὴ καθαρὰς παρέχῃ τὰς διεξόδους ὑπὸ ῥευμάτων φραχθείς, ἔνθα μὲν οὐκ ἰόν, ἔνθα δὲ πλεῖον ἢ τὸ προσῆκον πνεῦμα εἰσιὸν τὰ μὲν οὐ τυγχάνοντα ἀναψυχῆς σήπει, τὰ δὲ τῶν φλεβῶν διαβιαζόμενον καὶ συνεπιστρέφον αὐτὰ τῆκόν τε τὸ σῶμα εἰς τὸ μέσον αὐτοῦ διάφραγμά τʼ ἴσχον

84eÇoğu zaman da bedende et ayrıştığında içeride oluşan ve dışarı çıkamayan hava, dışarıdan girenlerin verdiği sancıların aynısını verir. En büyük sancıları da kirişlerin ve oradaki ince damarların çevresini sarıp şişerek sırttaki kirişleri ve onlara bağlı kirişleri geriye doğru gerdiğinde verir. Bu hastalıklara da tam bu gerginlikten ötürü tetanos ve opisthotonos [geriye kasılma] adı verilmiştir.

Bunların ilacı da zordur; çünkü bunları en çok, üstüne gelen ateşli hastalıklar çözer.

84e

ἐναπολαμβάνεται, καὶ μυρία δὴ νοσήματα ἐκ τούτων ἀλγεινὰ μετὰ πλήθους ἱδρῶτος πολλάκις ἀπείργασται. πολλάκις δʼ ἐν τῷ σώματι διακριθείσης σαρκὸς πνεῦμα ἐγγενόμενον καὶ ἀδυνατοῦν ἔξω πορευθῆναι τὰς αὐτὰς τοῖς ἐπεισεληλυθόσιν ὠδῖνας παρέσχεν, μεγίστας δέ, ὅταν περὶ τὰ νεῦρα καὶ τὰ ταύτῃ φλέβια περιστὰν καὶ ἀνοιδῆσαν τούς τε ἐπιτόνους καὶ τὰ συνεχῆ νεῦρα οὕτως εἰς τὸ ἐξόπισθεν κατατείνῃ τούτοις· ἃ δὴ καὶ ἀπʼ αὐτοῦ τῆς συντονίας τοῦ παθήματος τὰ νοσήματα τέτανοί τε καὶ ὀπισθότονοι προσερρήθησαν.

ΤΙ. ὧν καὶ τὸ φάρμακον χαλεπόν· πυρετοὶ γὰρ οὖν δὴ τὰ τοιαῦτα ἐπιγιγνόμενοι

85aBeyaz balgam, kabarcıklarının havası yüzünden içeride sıkışıp kalınca zararlıdır; bedenin dışına soluk verebildiğinde daha hafiftir, ama beyaz lekeler, alacalık ve bunlara akraba hastalıklar doğurarak bedeni benekler. Kara safrayla karışıp başın içindeki en ilahi dolanımların üstüne yayılarak onları karıştırırsa, uykuda gelince daha hafif olur, uyanıkken saldırınca ise daha zor geçer. Kutsal bir tabiattan olduğu için bu hastalığa pek haklı olarak kutsal hastalık denir.

85a

μάλιστα λύουσιν. τὸ δὲ λευκὸν φλέγμα διὰ τὸ τῶν πομφολύγων πνεῦμα χαλεπὸν ἀποληφθέν, ἔξω δὲ τοῦ σώματος ἀναπνοὰς ἴσχον ἠπιώτερον μέν, καταποικίλλει δὲ τὸ σῶμα λεύκας ἀλφούς τε καὶ τὰ τούτων συγγενῆ νοσήματα ἀποτίκτον. μετὰ χολῆς δὲ μελαίνης κερασθὲν ἐπὶ τὰς περιόδους τε τὰς ἐν τῇ κεφαλῇ θειοτάτας οὔσας ἐπισκεδαννύμενον καὶ συνταράττον αὐτάς, καθʼ ὕπνον μὲν ἰὸν πρᾳΰτερον,

85bEkşi ve tuzlu balgam, nezle türünden bütün hastalıkların kaynağıdır; aktığı yerler türlü türlü olduğundan türlü türlü adlar almıştır. Bedenin iltihaplandığı söylenen her yeri, adını yanmaktan ve tutuşmaktan alır ve hepsi safra yüzünden olur. Safra dışarı soluk verebildiğinde kaynayarak türlü türlü çıbanlar çıkarır; içeride kapatılınca ateşle yanan birçok hastalık doğurur. En büyüğü de safra saf kana karışıp liflerin türünü kendi düzeninden saptırdığında olur. Bu lifler kana serpilmiştir ki kan incelik ve kalınlık bakımından ölçülü olsun: ne sıcaklık yüzünden sıvılaşıp gevşek bedenden dışarı aksın, ne de fazla koyulaşıp güç hareket ederek damarlarda zorla dolaşsın.

85b

ἐγρηγορόσιν δὲ ἐπιτιθέμενον δυσαπαλλακτότερον· νόσημα δὲ ἱερᾶς ὂν φύσεως ἐνδικώτατα ἱερὸν λέγεται. φλέγμα δʼ ὀξὺ καὶ ἁλμυρὸν πηγὴ πάντων νοσημάτων ὅσα γίγνεται καταρροϊκά· διὰ δὲ τοὺς τόπους εἰς οὓς ῥεῖ παντοδαποὺς ὄντας παντοῖα ὀνόματα εἴληφεν. ὅσα δὲ φλεγμαίνειν λέγεται τοῦ σώματος, ἀπὸ τοῦ κάεσθαί τε καὶ φλέγεσθαι, διὰ χολὴν γέγονε πάντα. λαμβάνουσα μὲν οὖν ἀναπνοὴν ἔξω παντοῖα

85c

ἀναπέμπει φύματα ζέουσα, καθειργνυμένη δʼ ἐντὸς πυρίκαυτα νοσήματα πολλὰ ἐμποιεῖ, μέγιστον δέ, ὅταν αἵματι καθαρῷ συγκερασθεῖσα τὸ τῶν ἰνῶν γένος ἐκ τῆς ἑαυτῶν διαφορῇ τάξεως, αἳ διεσπάρησαν μὲν εἰς αἷμα, ἵνα συμμέτρως λεπτότητος ἴσχοι καὶ πάχους καὶ μήτε διὰ θερμότητα ὡς ὑγρὸν ἐκ μανοῦ τοῦ σώματος ἐκρέοι, μήτʼ αὖ πυκνότερον δυσκίνητον

85dLifler, tabiatlarının yapısı gereği bunun ölçüsünü korur. Biri ölmüş ve soğumakta olan kanda bile lifleri bir araya toplarsa kanın geri kalanı dağılır; bırakılırlarsa çevredeki soğukla birlikte onu çabucak pıhtılaştırırlar. Liflerin kanda bu gücü olduğundan, tabiatça eski kandan oluşan ve etlerden yeniden kana erimiş olan safra, önce azar azar sıcak ve sıvı olarak düşünce liflerin gücü yüzünden pıhtılaşır; pıhtılaşıp zorla söndürülünce de içeride üşüme ve titreme yaratır.

85d

ὂν μόλις ἀναστρέφοιτο ἐν ταῖς φλεψίν. καιρὸν δὴ τούτων ἶνες τῇ τῆς φύσεως γενέσει φυλάττουσιν· ἃς ὅταν τις καὶ τεθνεῶτος αἵματος ἐν ψύξει τε ὄντος πρὸς ἀλλήλας συναγάγῃ, διαχεῖται πᾶν τὸ λοιπὸν αἷμα, ἐαθεῖσαι δὲ ταχὺ μετὰ τοῦ περιεστῶτος αὐτὸ ψύχους συμπηγνύασιν. ταύτην δὴ τὴν δύναμιν ἐχουσῶν ἰνῶν ἐν αἵματι χολὴ φύσει παλαιὸν αἷμα γεγονυῖα καὶ πάλιν ἐκ τῶν σαρκῶν εἰς τοῦτο τετηκυῖα, θερμὴ καὶ ὑγρὰ κατʼ ὀλίγον τὸ πρῶτον ἐμπίπτουσα πήγνυται

85eDaha bol akarsa, kendi sıcaklığıyla lifleri yenip kaynatarak onları düzensizce sarsar. Sonuna kadar yenecek kadar güçlü olursa ilik türüne kadar geçip yakar, psykhē'nin oradaki halatlarını bir geminin halatları gibi çözüp onu özgür bırakır. Daha az olur da beden eriyerek direnirse safra kendisi yenilir: ya bütün bedenden dışarı atılır ya da damarlardan alt ya da üst karına itilir; kargaşa içindeki bir şehirden kaçan bir sürgün gibi bedenden dışarı düşerek ishallere, dizanterilere ve buna benzer bütün hastalıklara yol açar.

85e

διὰ τὴν τῶν ἰνῶν δύναμιν, πηγνυμένη δὲ καὶ βίᾳ κατασβεννυμένη χειμῶνα καὶ τρόμον ἐντὸς παρέχει.

ΤΙ. πλείων δʼ ἐπιρρέουσα, τῇ παρʼ αὐτῆς θερμότητι κρατήσασα τὰς ἶνας εἰς ἀταξίαν ζέσασα διέσεισεν· καὶ ἐὰν μὲν ἱκανὴ διὰ τέλους κρατῆσαι γένηται, πρὸς τὸ τοῦ μυελοῦ διαπεράσασα γένος κάουσα ἔλυσεν τὰ τῆς ψυχῆς αὐτόθεν οἷον νεὼς πείσματα μεθῆκέν τε ἐλευθέραν, ὅταν δʼ ἐλάττων ᾖ τό τε σῶμα ἀντίσχῃ τηκόμενον, αὐτὴ κρατηθεῖσα ἢ κατὰ πᾶν τὸ σῶμα ἐξέπεσεν, ἢ διὰ τῶν φλεβῶν εἰς τὴν κάτω συνωσθεῖσα ἢ τὴν ἄνω κοιλίαν, οἷον φυγὰς ἐκ πόλεως στασιασάσης ἐκ

86aEn çok ateş fazlalığı yüzünden hastalanan beden sürekli yanmalara ve ateşlere yol açar; hava fazlalığından hastalanan her gün gelen ateşlere, su fazlalığından hastalanan ise su havadan ve ateşten daha ağır olduğu için gün aşırı gelen ateşlere. Toprak fazlalığından hastalanan ise, toprak bunların dördüncüsü ve en ağırı olduğundan, dört kat uzun zaman dolanımlarında temizlenir; dördüncü gün gelen ateşlere yol açar ve güçbela geçer.

86a

τοῦ σώματος ἐκπίπτουσα, διαρροίας καὶ δυσεντερίας καὶ τὰ τοιαῦτα νοσήματα πάντα παρέσχετο. τὸ μὲν οὖν ἐκ πυρὸς ὑπερβολῆς μάλιστα νοσῆσαν σῶμα συνεχῆ καύματα καὶ πυρετοὺς ἀπεργάζεται, τὸ δʼ ἐξ ἀέρος ἀμφημερινούς, τριταίους δʼ ὕδατος διὰ τὸ νωθέστερον ἀέρος καὶ πυρὸς αὐτὸ εἶναι· τὸ δὲ γῆς, τετάρτως ὂν νωθέστατον τούτων, ἐν τετραπλασίαις περιόδοις χρόνου καθαιρόμενον, τεταρταίους πυρετοὺς ποιῆσαν ἀπαλλάττεται μόλις.

86bBeden hastalıkları bu yolla oluşur; psykhē'nin bedenin durumu yüzünden uğradığı hastalıklar ise şöyle. Psykhē'nin hastalığının akılsızlık olduğunu kabul etmek gerekir; akılsızlığın da iki türü vardır: biri delilik, öteki cahillik. O hâlde birinin uğrayıp da bunlardan birine düştüğü her duruma hastalık demek, aşırı hazları ve acıları da psykhē'nin en büyük hastalıkları saymak gerekir. Çünkü aşırı sevinen ya da tersine acı çeken bir insan, birini vakitsiz yakalamaya, ötekinden kaçmaya can atarken ne doğru dürüst bir şey görebilir ne de işitebilir; kudurur ve o zaman akıl yürütmeye hiç muktedir olmaz.

86b

καὶ τὰ μὲν περὶ τὸ σῶμα νοσήματα ταύτῃ συμβαίνει γιγνόμενα, τὰ δὲ περὶ ψυχὴν διὰ σώματος ἕξιν τῇδε. νόσον μὲν δὴ ψυχῆς ἄνοιαν συγχωρητέον, δύο δʼ ἀνοίας γένη, τὸ μὲν μανίαν, τὸ δὲ ἀμαθίαν. πᾶν οὖν ὅτι πάσχων τις πάθος ὁπότερον αὐτῶν ἴσχει, νόσον προσρητέον, ἡδονὰς δὲ καὶ λύπας ὑπερβαλλούσας τῶν νόσων μεγίστας θετέον τῇ ψυχῇ· περιχαρὴς γὰρ ἄνθρωπος ὢν ἢ καὶ τἀναντία ὑπὸ

86cİliğin çevresinde tohumu bol ve taşkın olan, gereğinden çok meyve veren bir ağaç gibi yaratılmış biri, arzularında ve bunların doğurduklarında her seferinde birçok sancı ve birçok haz edinir. En büyük hazlar ve acılar yüzünden hayatının çoğunda deliye döner; psykhē'si beden yüzünden hasta ve akılsız olduğu hâlde, hasta biri olarak değil, isteyerek kötü biri olarak görülür.

86c

λύπης πάσχων, σπεύδων τὸ μὲν ἑλεῖν ἀκαίρως, τὸ δὲ φυγεῖν, οὔθʼ ὁρᾶν οὔτε ἀκούειν ὀρθὸν οὐδὲν δύναται, λυττᾷ δὲ καὶ λογισμοῦ μετασχεῖν ἥκιστα τότε δὴ δυνατός. τὸ δὲ σπέρμα ὅτῳ πολὺ καὶ ῥυῶδες περὶ τὸν μυελὸν γίγνεται καὶ καθαπερεὶ δένδρον πολυκαρπότερον τοῦ συμμέτρου πεφυκὸς ᾖ, πολλὰς μὲν καθʼ ἕκαστον ὠδῖνας, πολλὰς δʼ ἡδονὰς κτώμενος ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις καὶ τοῖς περὶ τὰ τοιαῦτα τόκοις, ἐμμανὴς τὸ πλεῖστον γιγνόμενος τοῦ βίου διὰ τὰς μεγίστας ἡδονὰς

86dGerçekte ise cinsel zevklerdeki ölçüsüzlük çoğunlukla, kemiklerin gevşekliği yüzünden bedende taşkın ve nemli hâle gelen tek bir maddenin durumundan doğan bir psykhē hastalığıdır. Hazlarda nefsine hâkim olamamak (akrasia) diye anılan ve kötüler sanki isteyerek kötüymüş gibi kınanan hemen her şey de yerinde kınanmaz. Çünkü kimse isteyerek kötü değildir; kötü kişi bedenin kötü bir durumu ve terbiyeden yoksun bir yetiştirilme yüzünden kötü olur. Bunlar da herkese düşmandır ve insanın başına istemeyerek gelir.

86d

καὶ λύπας, νοσοῦσαν καὶ ἄφρονα ἴσχων ὑπὸ τοῦ σώματος τὴν ψυχήν, οὐχ ὡς νοσῶν ἀλλʼ ὡς ἑκὼν κακὸς δοξάζεται· τὸ δὲ ἀληθὲς ἡ περὶ τὰ ἀφροδίσια ἀκολασία κατὰ τὸ πολὺ μέρος διὰ τὴν ἑνὸς γένους ἕξιν ὑπὸ μανότητος ὀστῶν ἐν σώματι ῥυώδη καὶ ὑγραίνουσαν νόσος ψυχῆς γέγονεν. καὶ σχεδὸν δὴ πάντα ὁπόσα ἡδονῶν ἀκράτεια καὶ ὄνειδος ὡς ἑκόντων λέγεται τῶν κακῶν, οὐκ ὀρθῶς ὀνειδίζεται· κακὸς

86ePsykhē acılar bakımından da aynı şekilde beden yüzünden çok kötülük edinir.

Çünkü birinin bedeninde ekşi ve tuzlu balgamlar ya da acı ve safralı özsular dolaşır da dışarı soluk veremez, içeride dönüp dolaşarak kendi buharlarını psykhē'nin hareketine karıştırıp onunla kaynaşırsa, psykhē'de daha şiddetli ya da daha hafif, daha az ya da daha çok, türlü türlü hastalıklar doğurur. Psykhē'nin üç yerinden hangisine düşerse oraya taşınarak türlü türlü huysuzluk ve keder, cüret ve korkaklık, ayrıca unutkanlık ve öğrenme güçlüğü biçimleri üretir.

86e

μὲν γὰρ ἑκὼν οὐδείς, διὰ δὲ πονηρὰν ἕξιν τινὰ τοῦ σώματος καὶ ἀπαίδευτον τροφὴν ὁ κακὸς γίγνεται κακός, παντὶ δὲ ταῦτα ἐχθρὰ καὶ ἄκοντι προσγίγνεται. καὶ πάλιν δὴ τὸ περὶ τὰς λύπας ἡ ψυχὴ κατὰ ταὐτὰ διὰ σῶμα πολλὴν ἴσχει κακίαν.

ΤΙ. ὅτου γὰρ ἂν ἢ τῶν ὀξέων καὶ τῶν ἁλυκῶν φλεγμάτων καὶ ὅσοι πικροὶ καὶ χολώδεις χυμοὶ κατὰ τὸ σῶμα πλανηθέντες ἔξω μὲν μὴ λάβωσιν ἀναπνοήν, ἐντὸς δὲ εἱλλόμενοι

87aBuna ek olarak, böyle kötü pekişmiş insanların şehirlerinde kötü yönetim düzenleri kurulur, özel ve kamusal olarak kötü sözler söylenir, gençlikten itibaren bunları iyileştirecek dersler de hiç öğrenilmezse, kötü olan hepimiz bu iki sebepten, hiç istemeden kötü oluruz.

87a

τὴν ἀφʼ αὑτῶν ἀτμίδα τῇ τῆς ψυχῆς φορᾷ συμμείξαντες ἀνακερασθῶσι, παντοδαπὰ νοσήματα ψυχῆς ἐμποιοῦσι μᾶλλον καὶ ἧττον καὶ ἐλάττω καὶ πλείω, πρός τε τοὺς τρεῖς τόπους ἐνεχθέντα τῆς ψυχῆς, πρὸς ὃν ἂν ἕκαστʼ αὐτῶν προσπίπτῃ, ποικίλλει μὲν εἴδη δυσκολίας καὶ δυσθυμίας παντοδαπά, ποικίλλει δὲ θρασύτητός τε καὶ δειλίας, ἔτι δὲ λήθης ἅμα καὶ δυσμαθίας. πρὸς δὲ τούτοις, ὅταν οὕτως

87bBunun suçunu her zaman dikilenlerden çok dikenlere, yetiştirilenlerden çok yetiştirenlere yüklemek gerekir; yine de elden geldiğince, yetiştirilmeyle, uğraşlarla ve derslerle kötülükten kaçmaya, tersini elde etmeye çaba göstermek gerekir. Ama bu, başka bir konuşmanın işidir.

87b

κακῶς παγέντων πολιτεῖαι κακαὶ καὶ λόγοι κατὰ πόλεις ἰδίᾳ τε καὶ δημοσίᾳ λεχθῶσιν, ἔτι δὲ μαθήματα μηδαμῇ τούτων ἰατικὰ ἐκ νέων μανθάνηται, ταύτῃ κακοὶ πάντες οἱ κακοὶ διὰ δύο ἀκουσιώτατα γιγνόμεθα· ὧν αἰτιατέον μὲν τοὺς φυτεύοντας ἀεὶ τῶν φυτευομένων μᾶλλον καὶ τοὺς τρέφοντας τῶν τρεφομένων, προθυμητέον μήν, ὅπῃ τις δύναται, καὶ διὰ τροφῆς καὶ διʼ ἐπιτηδευμάτων μαθημάτων τε φυγεῖν μὲν κακίαν, τοὐναντίον δὲ ἑλεῖν. ταῦτα μὲν οὖν δὴ τρόπος ἄλλος λόγων.

87cBunun karşılığını, yani bedenlerin ve düşüncelerin bakımında onların hangi sebeplerle korunduğunu anlatmak da akla yakın ve yerinde olur; çünkü kötülerden çok iyiler hakkında söz söylemek daha haklıdır. İyi olan her şey güzeldir, güzel olan da ölçüsüz değildir; o hâlde böyle olacak bir canlıyı da orantılı saymak gerekir. Orantıların küçüklerini hissedip hesaba katarız, en önemlilerini ve en büyüklerini ise hiç hesaba katmayız.

87c

τὸ δὲ τούτων ἀντίστροφον αὖ, τὸ περὶ τὰς τῶν σωμάτων καὶ διανοήσεων θεραπείας αἷς αἰτίαις σῴζεται, πάλιν εἰκὸς καὶ πρέπον ἀνταποδοῦναι· δικαιότερον γὰρ τῶν ἀγαθῶν πέρι μᾶλλον ἢ τῶν κακῶν ἴσχειν λόγον. πᾶν δὴ τὸ ἀγαθὸν καλόν, τὸ δὲ καλὸν οὐκ ἄμετρον· καὶ ζῷον οὖν τὸ τοιοῦτον ἐσόμενον σύμμετρον θετέον. συμμετριῶν δὲ τὰ μὲν σμικρὰ διαισθανόμενοι συλλογιζόμεθα, τὰ δὲ κυριώτατα καὶ μέγιστα

87dÇünkü sağlık ve hastalık, aretē ve kötülük bakımından hiçbir orantı ya da orantısızlık, psykhē'nin kendisiyle bedenin kendisi arasındakinden daha büyük değildir. Biz bunları hiç incelemez, hiç düşünmeyiz: güçlü ve her bakımdan büyük bir psykhē'yi daha zayıf ve daha küçük bir yapı taşıdığında ya da ikisi tersine bir biçimde birleştiğinde, canlının bütünü güzel olmaz, çünkü en büyük orantılarda orantısızdır; tersi hâlde olan ise görebilen için bütün manzaraların en güzeli ve en sevimlisidir.

87d

ἀλογίστως ἔχομεν. πρὸς γὰρ ὑγιείας καὶ νόσους ἀρετάς τε καὶ κακίας οὐδεμία συμμετρία καὶ ἀμετρία μείζων ἢ ψυχῆς αὐτῆς πρὸς σῶμα αὐτό· ὧν οὐδὲν σκοποῦμεν οὐδʼ ἐννοοῦμεν, ὅτι ψυχὴν ἰσχυρὰν καὶ πάντῃ μεγάλην ἀσθενέστερον καὶ ἔλαττον εἶδος ὅταν ὀχῇ, καὶ ὅταν αὖ τοὐναντίον συμπαγῆτον τούτω, οὐ καλὸν ὅλον τὸ ζῷον—ἀσύμμετρον γὰρ ταῖς μεγίσταις συμμετρίαις—τὸ δὲ ἐναντίως ἔχον πάντων θεαμάτων τῷ δυναμένῳ καθορᾶν κάλλιστον καὶ ἐρασμιώτατον.

87eBacakları aşırı uzun olan ya da başka bir fazlalık yüzünden kendi içinde orantısız olan bir beden hem çirkindir, hem de emeklere ortak olurken çok yorgunluk, çok burkulma ve sendelemesi yüzünden düşmeler yaşayarak kendisine sayısız kötülüğün sebebi olur.

İkisinin birleşimi olan ve canlı dediğimiz şey için de aynı şeyi düşünmek gerekir. İçindeki psykhē bedenden güçlü olup da coşkuya kapılırsa, bütün bedeni içten sarsarak hastalıklarla doldurur; birtakım öğrenimlere ve araştırmalara bütün gücüyle dalarsa onu eritir; kamuda ve özelde öğretmeye ve söz kavgalarına girişir, bunlar da çekişme ve yenme hırsıyla yürüdüğünden bedeni kızıştırıp sarsar, akıntılar getirir ve hekim denenlerin çoğunu aldatarak onlara suçsuz olanı suçlatır. Öte yandan büyük ve psykhē'sini aşan bir beden küçük ve zayıf bir düşünceyle birleşirse ne olur? İnsanlarda tabiatça iki arzu vardır: beden yüzünden besin arzusu, içimizdeki en ilahi şey yüzünden de phronēsis arzusu. Bu durumda güçlü olanın hareketleri üstün gelir, kendi payına düşeni büyütür, psykhē'ninkini ise körelmiş, öğrenmekte zorlanan ve unutkan hâle getirir ve en büyük hastalığı, cahilliği doğurur.

87e

οἷον οὖν ὑπερσκελὲς ἢ καί τινα ἑτέραν ὑπέρεξιν ἄμετρον ἑαυτῷ τι σῶμα ὂν ἅμα μὲν αἰσχρόν, ἅμα δʼ ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῶν πόνων πολλοὺς μὲν κόπους, πολλὰ δὲ σπάσματα καὶ διὰ τὴν παραφορότητα πτώματα παρέχον μυρίων κακῶν αἴτιον ἑαυτῷ,

ΤΙ. ταὐτὸν δὴ διανοητέον καὶ περὶ τοῦ συναμφοτέρου, ζῷον ὃ καλοῦμεν, ὡς ὅταν τε ἐν αὐτῷ ψυχὴ κρείττων

88a

οὖσα σώματος περιθύμως ἴσχῃ, διασείουσα πᾶν αὐτὸ ἔνδοθεν νόσων ἐμπίμπλησι, καὶ ὅταν εἴς τινας μαθήσεις καὶ ζητήσεις συντόνως ἴῃ, κατατήκει, διδαχάς τʼ αὖ καὶ μάχας ἐν λόγοις ποιουμένη δημοσίᾳ καὶ ἰδίᾳ διʼ ἐρίδων καὶ φιλονικίας γιγνομένων διάπυρον αὐτὸ ποιοῦσα σαλεύει, καὶ ῥεύματα ἐπάγουσα, τῶν λεγομένων ἰατρῶν ἀπατῶσα τοὺς πλείστους, τἀναίται αἰτιᾶσθαι ποιεῖ· σῶμά τε ὅταν αὖ μέγα καὶ ὑπέρψυχον σμικρᾷ συμφυὲς ἀσθενεῖ τε διανοίᾳ γένηται, διττῶν

88bHer ikisine karşı tek bir kurtuluş vardır: psykhē'yi bedensiz, bedeni de psykhē'siz çalıştırmamak; öyle ki ikisi birbirine karşı kendini savunarak dengeli ve sağlıklı olsun.

88b

ἐπιθυμιῶν οὐσῶν φύσει κατʼ ἀνθρώπους, διὰ σῶμα μὲν τροφῆς, διὰ δὲ τὸ θειότατον τῶν ἐν ἡμῖν φρονήσεως, αἱ τοῦ κρείττονος κινήσεις κρατοῦσαι καὶ τὸ μὲν σφέτερον αὔξουσαι, τὸ δὲ τῆς ψυχῆς κωφὸν καὶ δυσμαθὲς ἀμνῆμόν τε ποιοῦσαι, τὴν μεγίστην νόσον ἀμαθίαν ἐναπεργάζονται. μία δὴ σωτηρία πρὸς ἄμφω, μήτε τὴν ψυχὴν ἄνευ σώματος κινεῖν μήτε σῶμα ἄνευ ψυχῆς, ἵνα ἀμυνομένω γίγνησθον ἰσορρόπω καὶ

88cMatematikle ya da başka bir yoğun düşünce çalışmasıyla uğraşan kişi beden hareketini de karşılık olarak vermeli, jimnastikle haşır neşir olmalıdır; bedenini özenle biçimlendiren kişi de mousikē'ye ve bütün felsefeye başvurarak psykhē'nin hareketlerini karşılık olarak vermelidir; eğer biri haklı olarak hem güzel hem iyi diye doğru biçimde anılacaksa. Kısımlara da aynı şekilde, kâinatın eidos'unu taklit ederek bakmak gerekir.

88c

ὑγιῆ. τὸν δὴ μαθηματικὸν ἤ τινα ἄλλην σφόδρα μελέτην διανοίᾳ κατεργαζόμενον καὶ τὴν τοῦ σώματος ἀποδοτέον κίνησιν, γυμναστικῇ προσομιλοῦντα, τόν τε αὖ σῶμα ἐπιμελῶς πλάττοντα τὰς τῆς ψυχῆς ἀνταποδοτέον κινήσεις, μουσικῇ καὶ πάσῃ φιλοσοφίᾳ προσχρώμενον, εἰ μέλλει δικαίως τις ἅμα μὲν καλός, ἅμα δὲ ἀγαθὸς ὀρθῶς κεκλῆσθαι. κατὰ δὲ ταὐτὰ ταῦτα καὶ τὰ μέρη θεραπευτέον, τὸ τοῦ παντὸς

88dÇünkü beden içeri girenlerle içeride yanar ve soğur, dışarıdakilerle de kurur ve nemlenir; bu iki hareketin ikisinden de bunlara bağlı etkilere uğrar. Biri bedeni hareketsiz tutup bu hareketlere teslim ederse beden yenilip mahvolur. Ama biri kâinatın besleyicisi ve dadısı dediğimiz şeyi taklit eder, bedeni mümkünse hiç hareketsiz bırakmaz, onu hareket ettirip ona hep birtakım sarsıntılar vererek içteki ve dıştaki hareketlere karşı tabiata uygun biçimde baştan sona korur, beden çevresinde dolaşan etkileri ve parçaları ölçülü bir biçimde sarsarak akrabalıklarına göre birbirlerine karşı düzene sokarsa, kâinat hakkında daha önce söylediğimiz söze uygun olarak, düşmanın düşmanın yanına konup bedende savaşlar ve hastalıklar doğurmasına izin vermez; dostu dostun yanına koyar ve böylece sağlık sağlar.

88d

ἀπομιμούμενον εἶδος. τοῦ γὰρ σώματος ὑπὸ τῶν εἰσιόντων καομένου τε ἐντὸς καὶ ψυχομένου, καὶ πάλιν ὑπὸ τῶν ἔξωθεν ξηραινομένου καὶ ὑγραινομένου καὶ τὰ τούτοις ἀκόλουθα πάσχοντος ὑπʼ ἀμφοτέρων τῶν κινήσεων, ὅταν μέν τις ἡσυχίαν ἄγον τὸ σῶμα παραδιδῷ ταῖς κινήσεσι, κρατηθὲν διώλετο, ἐὰν δὲ ἥν τε τροφὸν καὶ τιθήνην τοῦ παντὸς προσείπομεν μιμῆταί τις, καὶ τὸ σῶμα μάλιστα μὲν μηδέποτε ἡσυχίαν ἄγειν ἐᾷ, κινῇ δὲ καὶ σεισμοὺς ἀεί τινας ἐμποιῶν αὐτῷ διὰ

88e

παντὸς τὰς ἐντὸς καὶ ἐκτὸς ἀμύνηται κατὰ φύσιν κινήσεις, καὶ μετρίως σείων τά τε περὶ τὸ σῶμα πλανώμενα παθήματα καὶ μέρη κατὰ συγγενείας εἰς τάξιν κατακοσμῇ πρὸς ἄλληλα, κατὰ τὸν πρόσθεν λόγον ὃν περὶ τοῦ παντὸς ἐλέγομεν, οὐκ ἐχθρὸν παρʼ ἐχθρὸν τιθέμενον ἐάσει πολέμους ἐντίκτειν τῷ σώματι καὶ νόσους, ἀλλὰ φίλον παρὰ φίλον τεθὲν ὑγίειαν

89aHareketlerden de en iyisi, bir şeyin kendi içinde kendi kendisi tarafından yapılan harekettir, çünkü düşünme hareketine ve kâinatın hareketine en çok akrabadır; başka bir şey tarafından yapılan daha kötüdür; en kötüsü de beden yatıp hareketsiz dururken onu başka şeylerle parça parça hareket ettirendir. Bu yüzden bedeni arındırmanın ve toparlamanın yollarından en iyisi idmanlarla olanıdır; ikincisi gemi yolculuklarında ve yorucu olmayan taşıtlarda olduğu gibi sallanmayla olanı. Üçüncü hareket türü ise çok zorda kalan biri için bazen yararlıdır, ama aklı başında biri başka hiçbir durumda onu kabul etmemelidir: ilaçla arındırmadan oluşan tıbbi hareket.

89a

ἀπεργαζόμενον παρέξει.

ΤΙ. τῶν δʼ αὖ κινήσεων ἡ ἐν ἑαυτῷ ὑφʼ αὑτοῦ ἀρίστη κίνησις—μάλιστα γὰρ τῇ διανοητικῇ καὶ τῇ τοῦ παντὸς κινήσει συγγενής—ἡ δὲ ὑπʼ ἄλλου χείρων· χειρίστη δὲ ἡ κειμένου τοῦ σώματος καὶ ἄγοντος ἡσυχίαν διʼ ἑτέρων αὐτὸ κατὰ μέρη κινοῦσα. διὸ δὴ τῶν καθάρσεων καὶ συστάσεων τοῦ σώματος ἡ μὲν διὰ τῶν γυμνασίων ἀρίστη, δευτέρα δὲ ἡ διὰ τῶν αἰωρήσεων κατά τε τοὺς πλοῦς καὶ ὅπῃπερ ἂν ὀχήσεις ἄκοποι γίγνωνται· τρίτον δὲ εἶδος κινήσεως

89bÇünkü büyük tehlikeler taşımayan hastalıkları ilaçlarla kışkırtmamak gerekir. Hastalıkların her yapısı bir bakıma canlıların tabiatına benzer. Canlıların bileşimi de bütün tür için hayatın belirlenmiş sürelerine sahiptir; her canlı da kendi başına, zorunlu olarak uğradığı etkiler bir yana, kaderce belirlenmiş bir hayatla doğar.

89b

σφόδρα ποτὲ ἀναγκαζομένῳ χρήσιμον, ἄλλως δὲ οὐδαμῶς τῷ νοῦν ἔχοντι προσδεκτέον, τὸ τῆς φαρμακευτικῆς καθάρσεως γιγνόμενον ἰατρικόν. τὰ γὰρ νοσήματα, ὅσα μὴ μεγάλους ἔχει κινδύνους, οὐκ ἐρεθιστέον φαρμακείαις. πᾶσα γὰρ σύστασις νόσων τρόπον τινὰ τῇ τῶν ζῴων φύσει προσέοικε. καὶ γὰρ ἡ τούτων σύνοδος ἔχουσα τεταγμένους τοῦ βίου γίγνεται χρόνους τοῦ τε γένους σύμπαντος, καὶ καθʼ αὑτὸ τὸ ζῷον εἱμαρμένον ἕκαστον ἔχον τὸν βίον φύεται,

89cÇünkü her birinin üçgenleri daha başlangıçta belli bir zamana kadar dayanabilecek bir güçle kurulur; o zamanın ötesine kimse yaşayamaz. Hastalıkların yapısının durumu da aynıdır: biri onu kaderce belirlenmiş zamanından önce ilaçlarla bozarsa, küçük hastalıklardan büyükleri, az hastalıktan çok hastalık doğmaya yatkındır. Bu yüzden bütün bu tür hastalıkları, insanın vakti el verdiği ölçüde, yaşayış düzeniyle terbiye etmek gerekir; ilaç vererek huysuz bir kötülüğü kışkırtmamak gerekir.

89c

χωρὶς τῶν ἐξ ἀνάγκης παθημάτων· τὰ γὰρ τρίγωνα εὐθὺς κατʼ ἀρχὰς ἑκάστου δύναμιν ἔχοντα συνίσταται μέχρι τινὸς χρόνου δυνατὰ ἐξαρκεῖν, οὗ βίον οὐκ ἄν ποτέ τις εἰς τὸ πέραν ἔτι βιῴη. τρόπος οὖν ὁ αὐτὸς καὶ τῆς περὶ τὰ νοσήματα συστάσεως· ἣν ὅταν τις παρὰ τὴν εἱμαρμένην τοῦ χρόνου φθείρῃ φαρμακείαις, ἅμα ἐκ σμικρῶν μεγάλα καὶ πολλὰ ἐξ ὀλίγων νοσήματα φιλεῖ γίγνεσθαι. διὸ παιδαγωγεῖν δεῖ διαίταις πάντα τὰ τοιαῦτα, καθʼ ὅσον ἂν ᾖ τῳ σχολή,

89dOrtak canlı ve onun beden kısmı hakkında, insanın hem onu yöneterek hem de kendi kendisi tarafından yönetilerek nasıl en akla uygun yaşayabileceği konusunda bu kadarı söylenmiş olsun. Ama onu yönetecek olanı daha çok ve daha önce, elden geldiğince bu yönetim için en güzel ve en iyi hâle getirmek gerekir. Bunları tam bir kesinlikle anlatmak tek başına yeterli bir iş olurdu; ama bir yan iş olarak, öncekileri izleyerek şöyle inceleyen biri sözü yersiz olmayan bir biçimde bitirebilir.

89d

ἀλλʼ οὐ φαρμακεύοντα κακὸν δύσκολον ἐρεθιστέον.

καὶ περὶ μὲν τοῦ κοινοῦ ζῴου καὶ τοῦ κατὰ τὸ σῶμα αὐτοῦ μέρους, ᾗ τις ἂν καὶ διαπαιδαγωγῶν καὶ διαπαιδαγωγούμενος ὑφʼ αὑτοῦ μάλιστʼ ἂν κατὰ λόγον ζῴη, ταύτῃ λελέχθω· τὸ δὲ δὴ παιδαγωγῆσον αὐτὸ μᾶλλόν που καὶ πρότερον παρασκευαστέον εἰς δύναμιν ὅτι κάλλιστον καὶ ἄριστον εἰς τὴν παιδαγωγίαν εἶναι. διʼ ἀκριβείας μὲν οὖν περὶ τούτων

89eSık sık söylediğimiz gibi, içimizde psykhē'nin üç eidos'u üç ayrı yere yerleşmiştir ve her birinin kendi hareketleri vardır. Şimdi de aynı biçimde, olabildiğince kısaca şunu söylemek gerekir: bunlardan tembellik içinde yaşayan ve kendi hareketlerini durduranı zorunlu olarak en zayıf, idman içinde olanı ise en güçlü olur.

89e

διελθεῖν ἱκανὸν ἂν γένοιτο αὐτὸ καθʼ αὑτὸ μόνον ἔργον· τὸ δʼ ἐν παρέργῳ κατὰ τὰ πρόσθεν ἑπόμενος ἄν τις οὐκ ἄπο τρόπου τῇδε σκοπῶν ὧδε τῷ λόγῳ διαπεράναιτʼ ἄν.

ΤΙ. καθάπερ εἴπομεν πολλάκις, ὅτι τρία τριχῇ ψυχῆς ἐν ἡμῖν εἴδη κατῴκισται, τυγχάνει δὲ ἕκαστον κινήσεις ἔχον, οὕτω κατὰ ταὐτὰ καὶ νῦν ὡς διὰ βραχυτάτων ῥητέον ὅτι τὸ μὲν αὐτῶν ἐν ἀργίᾳ διάγον καὶ τῶν ἑαυτοῦ κινήσεων ἡσυχίαν ἄγον ἀσθενέστατον ἀνάγκη γίγνεσθαι, τὸ δʼ ἐν γυμνασίοις ἐρρωμενέστατον·

90aBu yüzden hareketlerinin birbirine göre orantılı olmasına dikkat etmek gerekir. İçimizdeki psykhē'nin en hâkim eidos'u hakkında ise şöyle düşünmek gerekir: tanrı onu her birimize bir daimōn olarak vermiştir. Bunun bedenimizin tepesinde oturduğunu ve bizi yerden gökteki akrabalığımıza doğru kaldırdığını söyleriz, çünkü yerin değil göğün bitkisiyiz; ve bunu söylemekte pek haklıyız. Çünkü ilahi olan, psykhē'nin ilk oluşumunun doğduğu yerden başımızı, yani kökümüzü yukarıdan asarak bütün bedeni dik tutar.

90a

διὸ φυλακτέον ὅπως ἂν ἔχωσιν τὰς κινήσεις πρὸς ἄλληλα συμμέτρους. τὸ δὲ δὴ περὶ τοῦ κυριωτάτου παρʼ ἡμῖν ψυχῆς εἴδους διανοεῖσθαι δεῖ τῇδε, ὡς ἄρα αὐτὸ δαίμονα θεὸς ἑκάστῳ δέδωκεν, τοῦτο ὃ δή φαμεν οἰκεῖν μὲν ἡμῶν ἐπʼ ἄκρῳ τῷ σώματι, πρὸς δὲ τὴν ἐν οὐρανῷ συγγένειαν ἀπὸ γῆς ἡμᾶς αἴρειν ὡς ὄντας φυτὸν οὐκ ἔγγειον ἀλλὰ οὐράνιον, ὀρθότατα λέγοντες· ἐκεῖθεν γάρ, ὅθεν ἡ πρώτη τῆς ψυχῆς γένεσις ἔφυ, τὸ θεῖον τὴν κεφαλὴν καὶ ῥίζαν ἡμῶν

90bArzularla ya da yenme hırslarıyla uğraşan ve bunlar için çok emek harcayan kişinin bütün inançları zorunlu olarak ölümlü olur; böyle bir kısmı büyüttüğü için, bir ölümlünün olabileceği kadar bütünüyle ölümlü olmaktan hiç geri kalmaz. Öğrenme sevgisine ve hakiki phronēsis'e emek veren, kendi yetilerinden en çok bunları idmanla geliştiren kişinin ise, hakikate dokunursa ölümsüz ve ilahi şeyler düşünmesi her bakımdan zorunludur. İnsan tabiatının ölümsüzlükten pay alabildiği ölçüde bundan hiçbir şey eksik bırakmaz; ilahi olana hep baktığı ve içinde yaşayan daimōn'u iyi düzene sokmuş olduğu için de son derece mesut (eudaimōn) olur.

90b

ἀνακρεμαννὺν ὀρθοῖ πᾶν τὸ σῶμα. τῷ μὲν οὖν περὶ τὰς ἐπιθυμίας ἢ περὶ φιλονικίας τετευτακότι καὶ ταῦτα διαπονοῦντι σφόδρα πάντα τὰ δόγματα ἀνάγκη θνητὰ ἐγγεγονέναι, καὶ παντάπασιν καθʼ ὅσον μάλιστα δυνατὸν θνητῷ γίγνεσθαι, τούτου μηδὲ σμικρὸν ἐλλείπειν, ἅτε τὸ τοιοῦτον ηὐξηκότι· τῷ δὲ περὶ φιλομαθίαν καὶ περὶ τὰς ἀληθεῖς φρονήσεις ἐσπουδακότι καὶ ταῦτα μάλιστα τῶν αὑτοῦ γεγυμνασμένῳ

90cHerkes için her şeyin bakımı tektir: her birine kendine özgü besinleri ve hareketleri vermek. İçimizdeki ilahi olana akraba hareketler, kâinatın düşünceleri ve dönüşleridir.

90c

φρονεῖν μὲν ἀθάνατα καὶ θεῖα, ἄνπερ ἀληθείας ἐφάπτηται, πᾶσα ἀνάγκη που, καθʼ ὅσον δʼ αὖ μετασχεῖν ἀνθρωπίνῃ φύσει ἀθανασίας ἐνδέχεται, τούτου μηδὲν μέρος ἀπολείπειν, ἅτε δὲ ἀεὶ θεραπεύοντα τὸ θεῖον ἔχοντά τε αὐτὸν εὖ κεκοσμημένον τὸν δαίμονα σύνοικον ἑαυτῷ, διαφερόντως εὐδαίμονα εἶναι. θεραπεία δὲ δὴ παντὶ παντὸς μία, τὰς οἰκείας ἑκάστῳ τροφὰς καὶ κινήσεις ἀποδιδόναι. τῷ δʼ ἐν ἡμῖν θείῳ συγγενεῖς εἰσιν κινήσεις αἱ τοῦ παντὸς διανοήσεις

90dHer birimiz bunları izlemeli: doğumla birlikte başımızda bozulan dolanımlarımızı kâinatın ahenklerini ve dönüşlerini öğrenerek düzeltmeli, düşüneni düşünülene, asıl tabiatına uygun olarak benzetmeli ve benzettikten sonra, tanrıların insanlara hem şimdiki hem gelecek zaman için önlerine koyduğu en iyi hayatın gayesine ulaşmalıdır.

90d

καὶ περιφοραί· ταύταις δὴ συνεπόμενον ἕκαστον δεῖ, τὰς περὶ τὴν γένεσιν ἐν τῇ κεφαλῇ διεφθαρμένας ἡμῶν περιόδους ἐξορθοῦντα διὰ τὸ καταμανθάνειν τὰς τοῦ παντὸς ἁρμονίας τε καὶ περιφοράς, τῷ κατανοουμένῳ τὸ κατανοοῦν ἐξομοιῶσαι κατὰ τὴν ἀρχαίαν φύσιν, ὁμοιώσαντα δὲ τέλος ἔχειν τοῦ προτεθέντος ἀνθρώποις ὑπὸ θεῶν ἀρίστου βίου πρός τε τὸν παρόντα καὶ τὸν ἔπειτα χρόνον.

90eBaşta bize kâinat hakkında insanın oluşumuna kadar anlatmamız buyrulanlar da artık sona ermiş görünüyor. Öteki canlıların nasıl oluştuğunu ise, uzatmayı gerektiren bir zorunluluk olmadığından kısaca anmak gerekir; böylece insan bunlar hakkındaki sözlerde kendini daha ölçülü bulur. Bu konu şöyle anlatılsın.

Doğan erkeklerden korkak olanlar ve hayatlarını adaletsizce geçirenler, akla yakın söze göre, ikinci doğuşta kadın olarak yeniden doğdular.

90e

καὶ δὴ καὶ τὰ νῦν ἡμῖν ἐξ ἀρχῆς παραγγελθέντα διεξελθεῖν περὶ τοῦ παντὸς μέχρι γενέσεως ἀνθρωπίνης σχεδὸν ἔοικε τέλος ἔχειν. τὰ γὰρ ἄλλα ζῷα ᾗ γέγονεν αὖ, διὰ βραχέων ἐπιμνηστέον, ὃ μή τις ἀνάγκη μηκύνειν· οὕτω γὰρ ἐμμετρότερός τις ἂν αὑτῷ δόξειεν περὶ τοὺς τούτων λόγους εἶναι. τῇδʼ οὖν τὸ τοιοῦτον ἔστω λεγόμενον.

ΤΙ. τῶν γενομένων ἀνδρῶν ὅσοι δειλοὶ καὶ τὸν βίον ἀδίκως διῆλθον, κατὰ λόγον τὸν εἰκότα γυναῖκες μετεφύοντο ἐν τῇ δευτέρᾳ

91aO zaman tanrılar bu yüzden cinsel birleşme aşkını kurdular: biri bizde, öteki kadınlarda olmak üzere psykhē'li bir canlı oluşturdular ve her birini şöyle yaptılar. İçeceğin geçtiği yolu, yani içilen suyun akciğerden geçip böbreklerin altından mesaneye geldiği ve havanın baskısıyla dışarı atıldığı kanalı, baştan boyun boyunca ve omurgadan geçerek pekişen iliğe doğru deldiler; bu iliğe daha önceki sözlerimizde tohum demiştik.

91a

γενέσει· καὶ κατʼ ἐκεῖνον δὴ τὸν χρόνον διὰ ταῦτα θεοὶ τὸν τῆς συνουσίας ἔρωτα ἐτεκτήναντο, ζῷον τὸ μὲν ἐν ἡμῖν, τὸ δʼ ἐν ταῖς γυναιξὶν συστήσαντες ἔμψυχον, τοιῷδε τρόπῳ ποιήσαντες ἑκάτερον. τὴν τοῦ ποτοῦ διέξοδον, ᾗ διὰ τοῦ πλεύμονος τὸ πῶμα ὑπὸ τοὺς νεφροὺς εἰς τὴν κύστιν ἐλθὸν καὶ τῷ πνεύματι θλιφθὲν συνεκπέμπει δεχομένη, συνέτρησαν εἰς τὸν ἐκ τῆς κεφαλῆς κατὰ τὸν αὐχένα καὶ διὰ τῆς ῥάχεως

91bBu ilik psykhē'li olduğundan ve bir soluk yolu bulduğundan, soluk aldığı yerde dışarı akmaya yönelik hayat dolu bir arzu doğurarak üreme aşkını meydana getirdi. Bu yüzden erkeklerde cinsel organların tabiatı söz dinlemez ve buyurgan olmuştur; logos'a kulak asmayan bir hayvan gibi, kudurmuş arzular yüzünden her şeye hâkim olmaya kalkar. Kadınlarda da aynı sebeplerle rahim ya da döl yatağı denen şey, içlerinde çocuk yapmayı arzulayan bir canlıdır. Mevsimi geçtiği hâlde uzun süre meyvesiz kalırsa buna güçlükle katlanır, öfkelenir; bedenin her yanında dolaşıp havanın geçitlerini tıkar, soluk almaya izin vermeyerek kadını son derece çaresiz bırakır ve başka türlü hastalıklar da getirir. Bu, iki tarafın arzusu ve aşkı onları bir araya getirip, ağaçlardan meyve toplar gibi, küçüklükleri yüzünden görünmeyen ve henüz biçimlenmemiş canlıları rahme bir tarlaya eker gibi ekene, onları yeniden ayırıp içeride büyütene ve sonra gün ışığına çıkararak canlıların doğumunu tamamlayana kadar sürer.

91b

μυελὸν συμπεπηγότα, ὃν δὴ σπέρμα ἐν τοῖς πρόσθεν λόγοις εἴπομεν· ὁ δέ, ἅτʼ ἔμψυχος ὢν καὶ λαβὼν ἀναπνοήν, τοῦθʼ ᾗπερ ἀνέπνευσεν, τῆς ἐκροῆς ζωτικὴν ἐπιθυμίαν ἐμποιήσας αὐτῷ, τοῦ γεννᾶν ἔρωτα ἀπετέλεσεν. διὸ δὴ τῶν μὲν ἀνδρῶν τὸ περὶ τὴν τῶν αἰδοίων φύσιν ἀπειθές τε καὶ αὐτοκρατὲς γεγονός, οἷον ζῷον ἀνυπήκοον τοῦ λόγου, πάντων διʼ ἐπιθυμίας οἰστρώδεις ἐπιχειρεῖ κρατεῖν· αἱ δʼ ἐν

91c

ταῖς γυναιξὶν αὖ μῆτραί τε καὶ ὑστέραι λεγόμεναι διὰ τὰ αὐτὰ ταῦτα, ζῷον ἐπιθυμητικὸν ἐνὸν τῆς παιδοποιίας, ὅταν ἄκαρπον παρὰ τὴν ὥραν χρόνον πολὺν γίγνηται, χαλεπῶς ἀγανακτοῦν φέρει, καὶ πλανώμενον πάντῃ κατὰ τὸ σῶμα, τὰς τοῦ πνεύματος διεξόδους ἀποφράττον, ἀναπνεῖν οὐκ ἐῶν εἰς ἀπορίας τὰς ἐσχάτας ἐμβάλλει καὶ νόσους παντοδαπὰς ἄλλας παρέχει, μέχριπερ ἂν ἑκατέρων ἡ ἐπιθυμία καὶ ὁ

91dKadınlar ve bütün dişi tür işte böyle oluştu. Kuşların soyu ise, kıl yerine tüy bitirerek, kötülük bilmeyen ama hafifmeşrep erkeklerden dönüştürüldü: gökteki şeyler üzerine kafa yoran, ama saflıkları yüzünden bunlarla ilgili en sağlam ispatların görme yoluyla olduğunu sananlardan.

91d

ἔρως συναγαγόντες, οἷον ἀπὸ δένδρων καρπὸν καταδρέψαντες, ὡς εἰς ἄρουραν τὴν μήτραν ἀόρατα ὑπὸ σμικρότητος καὶ ἀδιάπλαστα ζῷα κατασπείραντες καὶ πάλιν διακρίναντες μεγάλα ἐντὸς ἐκθρέψωνται καὶ μετὰ τοῦτο εἰς φῶς ἀγαγόντες ζῴων ἀποτελέσωσι γένεσιν. γυναῖκες μὲν οὖν καὶ τὸ θῆλυ πᾶν οὕτω γέγονεν· τὸ δὲ τῶν ὀρνέων φῦλον μετερρυθμίζετο, ἀντὶ τριχῶν πτερὰ φύον, ἐκ τῶν ἀκάκων ἀνδρῶν, κούφων δέ, καὶ μετεωρολογικῶν μέν, ἡγουμένων δὲ διʼ ὄψεως

91eKarada yürüyen yabani hayvan türü ise felsefeye hiç başvurmayan, göğün tabiatı hakkında hiçbir şey incelemeyenlerden oluştu; çünkü artık başlarındaki dolanımları kullanmıyor, göğüsteki psykhē kısımlarının önderliğine uyuyorlardı.

Bu uğraşları yüzünden ön ayaklarını ve başlarını, akrabalık onları toprağa doğru çektiği için yere dayadılar; başlarının tepesi de her birinde dönüşler tembellik yüzünden nasıl ezildiyse öyle uzun ve türlü türlü biçimler aldı.

91e

τὰς περὶ τούτων ἀποδείξεις βεβαιοτάτας εἶναι διʼ εὐήθειαν. τὸ δʼ αὖ πεζὸν καὶ θηριῶδες γέγονεν ἐκ τῶν μηδὲν προσχρωμένων φιλοσοφίᾳ μηδὲ ἀθρούντων τῆς περὶ τὸν οὐρανὸν φύσεως πέρι μηδέν, διὰ τὸ μηκέτι ταῖς ἐν τῇ κεφαλῇ χρῆσθαι περιόδοις, ἀλλὰ τοῖς περὶ τὰ στήθη τῆς ψυχῆς ἡγεμόσιν ἕπεσθαι μέρεσιν.

ΤΙ. ἐκ τούτων οὖν τῶν ἐπιτηδευμάτων τά τʼ ἐμπρόσθια κῶλα καὶ τὰς κεφαλὰς εἰς γῆν ἑλκόμενα ὑπὸ συγγενείας ἤρεισαν, προμήκεις τε καὶ παντοίας ἔσχον τὰς

92aOnların dört ayaklı ve çok ayaklı soyu bu sebeple oluştu: tanrı daha akılsız olanların altına, daha çok yere çekilsinler diye, daha çok ayak koydu. Bunların da en akılsızları ve bütün bedenleriyle yere uzananları için artık ayağa hiç ihtiyaç olmadığından, onları ayaksız ve yerde sürünen canlılar olarak yarattılar. Dördüncü tür, yani suda yaşayan tür ise en akılsız ve en cahil olanlardan oluştu. Onları yeniden biçimlendirenler, psykhē'leri her türlü yanlış yüzünden kirli olduğu için onları artık temiz soluğa bile layık görmediler; ince ve temiz hava soluğu yerine suyun bulanık ve derin solunmasına ittiler.

92a

κορυφάς, ὅπῃ συνεθλίφθησαν ὑπὸ ἀργίας ἑκάστων αἱ περιφοραί· τετράπουν τε τὸ γένος αὐτῶν ἐκ ταύτης ἐφύετο καὶ πολύπουν τῆς προφάσεως, θεοῦ βάσεις ὑποτιθέντος πλείους τοῖς μᾶλλον ἄφροσιν, ὡς μᾶλλον ἐπὶ γῆν ἕλκοιντο. τοῖς δʼ ἀφρονεστάτοις αὐτῶν τούτων καὶ παντάπασιν πρὸς γῆν πᾶν τὸ σῶμα κατατεινομένοις ὡς οὐδὲν ἔτι ποδῶν χρείας οὔσης, ἄποδα αὐτὰ καὶ ἰλυσπώμενα ἐπὶ γῆς ἐγέννησαν. τὸ δὲ

92bBalıkların, istiridyelerin ve suda yaşayan bütün canlıların soyu buradan doğdu: en uçtaki cahilliklerinin cezası olarak en uçtaki yerler onlara düştü.

92b

τέταρτον γένος ἔνυδρον γέγονεν ἐκ τῶν μάλιστα ἀνοητοτάτων καὶ ἀμαθεστάτων, οὓς οὐδʼ ἀναπνοῆς καθαρᾶς ἔτι ἠξίωσαν οἱ μεταπλάττοντες, ὡς τὴν ψυχὴν ὑπὸ πλημμελείας πάσης ἀκαθάρτως ἐχόντων, ἀλλʼ ἀντὶ λεπτῆς καὶ καθαρᾶς ἀναπνοῆς ἀέρος εἰς ὕδατος θολερὰν καὶ βαθεῖαν ἔωσαν ἀνάπνευσιν· ὅθεν ἰχθύων ἔθνος καὶ τὸ τῶν ὀστρέων συναπάντων τε ὅσα ἔνυδρα γέγονεν, δίκην ἀμαθίας ἐσχάτης ἐσχάτας οἰκήσεις

92cİşte bütün bu yollarla canlılar o zaman da şimdi de birbirlerine dönüşür; nous'u ya da akılsızlığı yitirerek ve edinerek değişirler.

Artık kâinat hakkındaki sözümüzün sona erdiğini söyleyelim. Çünkü bu kâinat, ölümlü ve ölümsüz canlıları alıp onlarla böylece dolarak oluşmuştur: görünen şeyleri kuşatan görünür bir canlı, düşünülürün sureti olan hissedilir bir tanrı, en büyük ve en iyi, en güzel ve en eksiksiz; tek ve biricik olan bu gök.

92c

εἰληχότων. καὶ κατὰ ταῦτα δὴ πάντα τότε καὶ νῦν διαμείβεται τὰ ζῷα εἰς ἄλληλα, νοῦ καὶ ἀνοίας ἀποβολῇ καὶ κτήσει μεταβαλλόμενα.

καὶ δὴ καὶ τέλος περὶ τοῦ παντὸς νῦν ἤδη τὸν λόγον ἡμῖν φῶμεν ἔχειν· θνητὰ γὰρ καὶ ἀθάνατα ζῷα λαβὼν καὶ συμπληρωθεὶς ὅδε ὁ κόσμος οὕτω, ζῷον ὁρατὸν τὰ ὁρατὰ περιέχον, εἰκὼν τοῦ νοητοῦ θεὸς αἰσθητός, μέγιστος καὶ ἄριστος κάλλιστός τε καὶ τελεώτατος γέγονεν εἷς οὐρανὸς ὅδε μονογενὴς ὤν.

Çeviri değerlendirmesi

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…