Platon
Minos
Μίνως
313aSokrates: Kanun bizce nedir?
Arkadaş: Hangi kanunları soruyorsun?
Sokrates: Nasıl yani? Bir kanun, tam da kanun olması bakımından başka bir kanundan farklı mıdır? Ne sorduğuma iyi bak. Sana altın nedir diye sorsaydım da sen bana aynı şekilde hangi altını kastettiğimi sorsaydın, bence doğru bir soru sormuş olmazdın. Çünkü ne altın altından, ne taş taştan, altın ya da taş olmaları bakımından hiç farklı değildir.
ΣΩ. ὁ νόμος ἡμῖν τί ἐστιν;
ΕΤ. ὁποῖον καὶ ἐρωτᾷς τῶν νόμων;
ΣΩ. τί δʼ; ἔστιν ὅτι διαφέρει νόμος νόμου κατʼ αὐτὸ τοῦτο, κατὰ τὸ νόμος εἶναι; σκόπει γὰρ δὴ ὃ τυγχάνω ἐρωτῶν σε. ἐρωτῶ γάρ, ὥσπερ εἰ ἀνηρόμην τί ἐστιν χρυσός, εἴ με ὡσαύτως ἀνήρου ὁποῖον καὶ λέγω χρυσόν, οἴομαί σε οὐκ ἂν ὀρθῶς ἐρέσθαι. οὐδὲν γάρ που διαφέρει οὔτε χρυσὸς
313bAynı şekilde bir kanun da başka bir kanundan hiç farklı değildir, hepsi aynı şeydir; çünkü her biri aynı ölçüde kanundur, biri daha çok, öteki daha az değil. İşte bunu soruyorum: genel olarak kanun nedir? Hazır bir cevabın varsa söyle.
Arkadaş: Kanun, kabul görmüş şeylerden (ta nomizomena) başka ne olabilir ki, Sokrates?
Sokrates: Sence söz de söylenen şeyler midir, görme görülen şeyler, işitme işitilen şeyler mi? Yoksa söz başka, söylenenler başka; görme başka, görülenler başka; işitme başka, işitilenler başka; kanun da başka, kabul görenler başka mıdır? Sence böyle mi, yoksa nasıl?
χρυσοῦ οὔτε λίθος λίθου κατά γε τὸ λίθος εἶναι καὶ κατὰ τὸ χρυσός· οὕτω δὲ οὐδὲ νόμος που νόμου οὐδὲν διαφέρει, ἀλλὰ πάντες εἰσὶν ταὐτόν. νόμος γὰρ ἕκαστος αὐτῶν ἐστιν ὁμοίως, οὐχ ὁ μὲν μᾶλλον, ὁ δʼ ἧττον· τοῦτο δὴ αὐτὸ ἐρωτῶ, τὸ πᾶν τί ἐστιν νόμος. εἰ οὖν σοι πρόχειρον, εἰπέ.
ΕΤ. τί οὖν ἄλλο νόμος εἴη ἄν, ὦ Σώκρατες, ἀλλʼ ἢ τὰ νομιζόμενα;
ΣΩ. ἦ καὶ λόγος σοι δοκεῖ εἶναι τὰ λεγόμενα, ἢ ὄψις τὰ ὁρώμενα, ἢ ἀκοὴ τὰ ἀκουόμενα; ἢ ἄλλο μὲν λόγος, ἄλλο
313cArkadaş: Şimdi bana başka gibi göründü.
Sokrates: O hâlde kanun kabul görmüş şeyler değildir.
Arkadaş: Bence değil.
Sokrates: Peki kanun ne olabilir? Şöyle inceleyelim. Biri bize az önce söylediklerimiz hakkında sorsa: "Görülenlerin görmeyle görüldüğünü söylüyorsunuz; görme ne olduğu için onunla görülür?" Ona, gözler aracılığıyla şeyleri gösteren his olduğu için, diye cevap verirdik.
δὲ τὰ λεγόμενα· καὶ ἄλλο μὲν ὄψις, ἄλλο δὲ τὰ ὁρώμενα· καὶ ἄλλο μὲν ἀκοή, ἄλλο δὲ τὰ ἀκουόμενα, καὶ ἄλλο δὴ νόμος, ἄλλο δὲ τὰ νομιζόμενα; οὕτως ἢ πῶς σοι δοκεῖ;
ΕΤ. ἄλλο μοι νῦν ἐφάνη.
ΣΩ. οὐκ ἄρα νόμος ἐστὶν τὰ νομιζόμενα.
ΕΤ. οὔ μοι δοκεῖ.
ΣΩ. τί δῆτʼ ἂν εἴη νόμος; ἐπισκεψώμεθʼ αὐτὸ ὧδε. εἴ τις ἡμᾶς τὰ νυνδὴ λεγόμενα ἀνήρετο, ἐπειδὴ ὄψει φατὲ
314aYine sorsa: "Peki işitilenler işitmeyle işitildiğine göre, işitme ne olduğu için?" Ona, kulaklar aracılığıyla bize sesleri gösteren his olduğu için, diye cevap verirdik. Öyleyse bize şunu da sorsa: "Kabul görenler kanunla kabul gördüğüne göre, kanun ne olduğu için onunla kabul görürler? Bir his olduğu için mi, yoksa bir gösterme olduğu için mi, öğrenilenlerin onları gösteren epistēmē ile öğrenilmesi gibi? Yoksa bir bulma olduğu için mi, bulunanların bulunması gibi, örneğin sağlıklı ve hastalıklı şeylerin hekimlikle, kâhinlerin dediğine göre tanrıların düşündüklerinin de kehanetle bulunması gibi?
τὰ ὁρώμενα ὁρᾶσθαι, τίνι ὄντι τῇ ὄψει ὁρᾶται; ἀπεκρινάμεθʼ ἂν αὐτῷ ὅτι αἰσθήσει ταύτῃ τῇ διὰ τῶν ὀφθαλμῶν δηλούσῃ τὰ πράγματα· εἰ δʼ αὖ ἤρετο ἡμᾶς, τί δέ; ἐπειδὴ ἀκοῇ τὰ ἀκουόμενα ἀκούεται, τίνι ὄντι τῇ ἀκοῇ; ἀπεκρινάμεθʼ ἂν αὐτῷ ὅτι αἰσθήσει ταύτῃ τῇ διὰ τῶν ὤτων δηλούσῃ ἡμῖν τὰς φωνάς. οὕτω τοίνυν καὶ εἰ ἀνέροιτο ἡμᾶς, ἐπειδὴ νόμῳ τὰ νομιζόμενα νομίζεται, τίνι ὄντι τῷ νόμῳ νομίζεται;
314bÇünkü tekhnē bizce herhalde şeylerin bulunmasıdır, değil mi?"
Arkadaş: Elbette.
Sokrates: Peki bunlardan hangisinin kanun olduğunu daha çok kabul ederiz?
Arkadaş: Bence şu kararlar ve oylanıp kabul edilen önergeler. Kanunun başka ne olduğu söylenebilir ki? Öyle görünüyor ki senin sorduğun şey, yani genel olarak kanun, şehrin kararıdır.
πότερον αἰσθήσει τινὶ ἢ δηλώσει, ὥσπερ τὰ μανθανόμενα μανθάνεται δηλούσῃ τῇ ἐπιστήμῃ, ἢ εὑρέσει τινί, ὥσπερ τὰ εὑρισκόμενα εὑρίσκεται, οἷον τὰ μὲν ὑγιεινὰ καὶ νοσώδη ἰατρικῇ, ἃ δὲ οἱ θεοὶ διανοοῦνται, ὥς φασιν οἱ μάντεις, μαντικῇ; ἡ γάρ που τέχνη ἡμῖν εὕρεσίς ἐστιν τῶν πραγμάτων· ἦ γάρ;
ΕΤ. πάνυ γε.
ΣΩ. τί οὖν ἂν τούτων ὑπολάβοιμεν μάλιστα τὸν νόμον εἶναι;
ΕΤ. τὰ δόγματα ταῦτα καὶ ψηφίσματα, ἔμοιγε δοκεῖ. τί γὰρ ἂν ἄλλο τις φαίη νόμον εἶναι; ὥστε κινδυνεύει, ὃ
314cSokrates: Öyle görünüyor ki kanunun şehrin kanaati olduğunu söylüyorsun.
Arkadaş: Evet.
Sokrates: Belki de doğru söylüyorsun; ama şöyle yaparsak belki daha iyi anlarız. Bazı insanlara bilge der misin?
Arkadaş: Evet.
Sokrates: Bilgeler bilgelikle bilge değil midir?
Arkadaş: Evet.
Sokrates: Peki adiller adaletle mi adildir?
Arkadaş: Elbette.
Sokrates: Kanuna uyanlar da kanunla mı kanuna uyar?
Arkadaş: Evet.
Sokrates: Kanunsuzlar da kanunsuzlukla mı kanunsuzdur?
σὺ ἐρωτᾷς, τὸ ὅλον τοῦτο, νόμος, δόγμα πόλεως εἶναι.
ΣΩ. δόξαν, ὡς ἔοικε, λέγεις πολιτικὴν τὸν νόμον.
ΕΤ. ἔγωγε.
ΣΩ. καὶ ἴσως καλῶς λέγεις· τάχα δὲ ὧδε ἄμεινον εἰσόμεθα. λέγεις τινὰς σοφούς;
ΕΤ. ἔγωγε.
ΣΩ. οὐκοῦν οἱ σοφοί εἰσιν σοφίᾳ σοφοί;
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. τί δέ; οἱ δίκαιοι δικαιοσύνῃ δίκαιοι;
ΕΤ. πάνυ γε.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ οἱ νόμιμοι νόμῳ νόμιμοι;
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. οἱ δὲ
314dArkadaş: Evet.
Sokrates: Kanuna uyanlar adil midir?
Arkadaş: Evet.
Sokrates: Kanunsuzlar da adaletsiz mi?
Arkadaş: Adaletsiz.
Sokrates: Adalet ve kanun en güzel şeyler değil mi?
Arkadaş: Öyle.
Sokrates: Adaletsizlik ve kanunsuzluk da en çirkin şeyler mi?
Arkadaş: Evet.
Sokrates: Biri şehirleri ve öteki her şeyi kurtarır, öteki yıkar ve altüst eder, değil mi?
Arkadaş: Evet.
Sokrates: O hâlde kanunu güzel bir şey olarak düşünmek ve iyi bir şey olarak aramak gerekir.
Arkadaş: Nasıl gerekmesin?
Sokrates: Peki kanunun şehrin kararı olduğunu söylemedik mi?
ἄνομοι ἀνομίᾳ ἄνομοι;
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. οἱ δὲ νόμιμοι δίκαιοι;
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. οἱ δὲ ἄνομοι ἄδικοι;
ΕΤ. ἄδικοι.
ΣΩ. οὐκοῦν κάλλιστον ἡ δικαιοσύνη τε καὶ ὁ νόμος;
ΕΤ. οὕτως.
ΣΩ. αἴσχιστον δὲ ἡ ἀδικία τε καὶ ἡ ἀνομία;
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. καὶ τὸ μὲν σῴζει τὰς πόλεις καὶ τἆλλα πάντα, τὸ δὲ ἀπόλλυσι καὶ ἀνατρέπει;
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. ὡς περὶ καλοῦ ἄρα τινὸς ὄντος δεῖ τοῦ νόμου διανοεῖσθαι, καὶ ὡς ἀγαθὸν αὐτὸ ζητεῖν.
ΕΤ. πῶς δʼ οὔ;
ΣΩ. οὐκοῦν δόγμα ἔφαμεν εἶναι πόλεως τὸν νόμον;
314eArkadaş: Söyledik.
Sokrates: Peki? Kararların kimi iyi, kimi kötü değil midir?
Arkadaş: Öyle elbette.
Sokrates: Oysa kanun kötü değildi.
Arkadaş: Değildi.
Sokrates: Demek kanunun şehrin kararı olduğunu böyle basitçe cevap olarak vermek doğru olmaz.
Arkadaş: Bence olmaz.
Sokrates: O hâlde kötü bir kararın kanun olması uygun düşmez.
Arkadaş: Elbette düşmez.
Sokrates: Yine de bana da kanun bir çeşit kanaatmiş gibi görünüyor; ama kötü kanaat olmadığına göre, kanun bir kanaatse iyi kanaat olduğu artık açık değil mi?
Arkadaş: Evet.
Sokrates: İyi kanaat hangisidir? Doğru olanı değil mi?
ΕΤ. ἔφαμεν γάρ.
ΣΩ. τί οὖν; οὐκ ἔστιν τὰ μὲν χρηστὰ δόγματα, τὰ δὲ πονηρά;
ΕΤ. ἔστιν μὲν οὖν.
ΣΩ. καὶ μὴν νόμος γε οὐκ ἦν πονηρός.
ΕΤ. οὐ γάρ.
ΣΩ. οὐκ ἄρα ὀρθῶς ἔχει ἀποκρίνεσθαι οὕτως ἁπλῶς ὅτι νόμος ἐστὶ δόγμα πόλεως.
ΕΤ. οὐκ ἔμοιγε δοκεῖ.
ΣΩ. οὐκ ἄρα ἁρμόττοι ἂν τὸ πονηρὸν δόγμα νόμος εἶναι.
ΕΤ. οὐ δῆτα.
ΣΩ. ἀλλὰ μὴν δόξα γέ τις καὶ αὐτῷ μοι καταφαίνεται ὁ νόμος εἶναι· ἐπειδὴ δὲ οὐχ ἡ πονηρὰ δόξα, ἆρα οὐκ ἤδη τοῦτο κατάδηλον, ὡς ἡ χρηστή, εἴπερ δόξα νόμος ἐστί;
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. δόξα δὲ χρηστὴ τίς ἐστιν; οὐχ ἡ ἀληθής;
315aArkadaş: Evet.
Sokrates: Doğru kanaat de olanın bulunması değil midir?
Arkadaş: Öyle.
Sokrates: Demek kanun olanın bulunması olmak ister.
Arkadaş: Ama Sokrates, kanun olanın bulunmasıysa ve biz olanları bulmuşsak, nasıl oluyor da aynı şeyler hakkında hep aynı kanunları kullanmıyoruz?
Sokrates: Kanun yine de olanın bulunması olmak ister; ama öyle görünüyor ki hep aynı kanunları kullanmayan insanlar, kanunun istediği şeyi, yani olanı her zaman bulamıyorlar.
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν ἡ ἀληθὴς δόξα τοῦ ὄντος ἐστὶν ἐξεύρεσις;
ΕΤ. ἔστιν γάρ.
ΣΩ. ὁ νόμος ἄρα βούλεται τοῦ ὄντος εἶναι ἐξεύρεσις.
ΕΤ. πῶς οὖν, ὦ Σώκρατες, εἰ ὁ νόμος ἐστὶν τοῦ ὄντος ἐξεύρεσις, οὐκ ἀεὶ τοῖς αὐτοῖς νόμοις χρώμεθα περὶ τῶν αὐτῶν, εἰ τὰ ὄντα γε ἡμῖν ἐξηύρηται;
ΣΩ. βούλεται μὲν οὐδὲν ἧττον ὁ νόμος εἶναι τοῦ ὄντος ἐξεύρεσις· οἱ δʼ ἄρα μὴ τοῖς αὐτοῖς ἀεὶ νόμοις χρώμενοι
315bHaydi bakalım, buradan bize hep aynı kanunları mı yoksa zaman zaman başka başka kanunları mı kullandığımız, herkesin aynı kanunları mı yoksa her birinin başka kanunları mı kullandığı açıkça ortaya çıkacak mı?
Arkadaş: Bunu anlamak hiç de zor değil, Sokrates: ne aynı insanlar hep aynı kanunları kullanır, ne de farklı insanlar aynılarını. Örneğin bizde insan kurban etmek kanun değil, dine aykırıdır; Kartacalılar ise bunu dine uygun ve kendileri için kanuni sayarak kurban ederler; hatta bazıları kendi oğullarını Kronos'a kurban eder, belki sen de duymuşsundur.
ἄνθρωποι, ὡς δοκοῦμεν, οὐκ ἀεὶ δύνανται ἐξευρίσκειν ὃ βούλεται ὁ νόμος, τὸ ὄν. ἐπεὶ φέρε ἴδωμεν ἐὰν ἄρα ἡμῖν ἐνθένδε κατάδηλον γένηται εἴτε τοῖς αὐτοῖς ἀεὶ νόμοις χρώμεθα ἢ ἄλλοτε ἄλλοις, καὶ εἰ ἅπαντες τοῖς αὐτοῖς ἢ ἄλλοι ἄλλοις.
ΕΤ. ἀλλὰ τοῦτό γε, ὦ Σώκρατες, οὐ χαλεπὸν γνῶναι, ὅτι οὔτε οἱ αὐτοὶ ἀεὶ τοῖς αὐτοῖς νόμοις χρῶνται ἄλλοι τε ἄλλοις. ἐπεὶ αὐτίκα ἡμῖν μὲν οὐ νόμος ἐστὶν ἀνθρώπους θύειν ἀλλʼ ἀνόσιον, Καρχηδόνιοι δὲ θύουσιν ὡς ὅσιον ὂν
315cYalnız barbar insanlar bizden başka kanunlar kullanmıyor; şu Lykaia'dakiler ve Athamas'ın torunları da Yunanlı oldukları hâlde ne kurbanlar keserler! Kendimizi de bilirsin, sen de duymuşsundur: eskiden ölüler için ne kanunlarımız vardı; ölü dışarı çıkarılmadan önce kurbanlar keser, ölüye sunu dökecek kadınları çağırırdık. Onlardan da önce yaşayanlar ölüleri evde, olduğu yerde gömerlerdi; biz ise bunların hiçbirini yapmıyoruz.
καὶ νόμιμον αὐτοῖς, καὶ ταῦτα ἔνιοι αὐτῶν καὶ τοὺς αὑτῶν ὑεῖς τῷ Κρόνῳ, ὡς ἴσως καὶ σὺ ἀκήκοας. καὶ μὴ ὅτι βάρβαροι ἄνθρωποι ἡμῶν ἄλλοις νόμοις χρῶνται, ἀλλὰ καὶ οἱ ἐν τῇ Λυκαίᾳ οὗτοι καὶ οἱ τοῦ Ἀθάμαντος ἔκγονοι οἵας θυσίας θύουσιν Ἕλληνες ὄντες. ὥσπερ καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς οἶσθά που καὶ αὐτὸς ἀκούων οἵοις νόμοις ἐχρώμεθα πρὸ τοῦ περὶ τοὺς ἀποθανόντας, ἱερεῖά τε προσφάττοντες πρὸ τῆς ἐκφορᾶς τοῦ νεκροῦ καὶ ἐγχυτιστρίας μεταπεμπόμενοι· οἱ
315dBunun gibi binlerce şey sayılabilir; çünkü ne kendimizin her zaman aynı şeyleri kanun saydığımızı ne de insanların birbirleriyle aynı şeyleri kanun saydığını gösteren ispat için geniş bir alan var.
Sokrates: Senin doğru söylemen, benim de bunu gözden kaçırmış olmam hiç şaşılacak bir şey olmaz, sevgili dostum. Ama sen kendi başına düşündüklerini uzun bir konuşmayla söyledikçe, sonra da ben aynısını yaptıkça, bence hiçbir zaman anlaşamayız; inceleme ortaklaşa yapılırsa belki anlaşırız.
δʼ αὖ ἐκείνων ἔτι πρότεροι αὐτοῦ καὶ ἔθαπτον ἐν τῇ οἰκίᾳ τοὺς ἀποθανόντας· ἡμεῖς δὲ τούτων οὐδὲν ποιοῦμεν. μυρία δʼ ἄν τις ἔχοι τοιαῦτα εἰπεῖν· πολλὴ γὰρ εὐρυχωρία τῆς ἀποδείξεως ὡς οὔτε ἡμεῖς ἡμῖν αὐτοῖς ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ νομίζομεν οὔτε ἀλλήλοις οἱ ἄνθρωποι.
ΣΩ. οὐδέν τοι θαυμαστόν ἐστιν, ὦ βέλτιστε, εἰ σὺ μὲν ὀρθῶς λέγεις, ἐμὲ δὲ τοῦτο λέληθεν. ἀλλʼ ἕως ἂν σύ τε κατὰ σαυτὸν λέγῃς ἅ σοι δοκεῖ μακρῷ λόγῳ καὶ πάλιν ἐγώ,
315eİstersen bana bir şey sorarak benimle birlikte incele; istersen de cevap vererek.
Arkadaş: Sokrates, ne istersen ona cevap vermeye hazırım.
Sokrates: Haydi söyle bakalım: adil şeyleri adaletsiz, adaletsiz şeyleri adil mi sayarsın, yoksa adil şeyleri adil, adaletsiz şeyleri adaletsiz mi?
Arkadaş: Ben adil şeyleri adil, adaletsiz şeyleri de adaletsiz sayarım.
οὐδὲν μή ποτε συμβῶμεν, ὡς ἐγὼ οἶμαι· ἐὰν δὲ κοινὸν τεθῇ τὸ σκέμμα, τάχʼ ἂν ὁμολογήσαιμεν. εἰ μὲν οὖν βούλει, πυνθανόμενός τι παρʼ ἐμοῦ κοινῇ μετʼ ἐμοῦ σκόπει· εἰ δʼ αὖ βούλει, ἀποκρινόμενος.
ΕΤ. ἀλλʼ ἐθέλω, ὦ Σώκρατες, ἀποκρίνεσθαι ὅτι ἂν βούλῃ.
ΣΩ. φέρε δὴ σύ, πότερα νομίζεις τὰ δίκαια ἄδικα εἶναι καὶ τὰ ἄδικα δίκαια, ἢ τὰ μὲν δίκαια δίκαια, τὰ δὲ ἄδικα ἄδικα;
ΕΤ. ἐγὼ μὲν τά τε δίκαια δίκαια καὶ τὰ ἄδικα
316aSokrates: Buradaki gibi herkesin yanında da böyle sayılmaz mı?
Arkadaş: Evet.
Sokrates: Perslerde de mi?
Arkadaş: Perslerde de.
Sokrates: Herhalde her zaman da?
Arkadaş: Her zaman.
Sokrates: Burada terazide daha çok çeken şeyler mi daha ağır, daha az çekenler mi daha hafif sayılır, yoksa tersi mi?
Arkadaş: Tersi değil; daha çok çekenler daha ağır, daha az çekenler daha hafif sayılır.
Sokrates: Kartaca'da ve Lykaia'da da öyle değil mi?
Arkadaş: Evet.
Sokrates: Öyle görünüyor ki güzel şeyler her yerde güzel, çirkin şeyler çirkin sayılır; çirkinler güzel, güzeller de çirkin sayılmaz.
ἄδικα.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ παρὰ πᾶσιν οὕτως ὡς ἐνθάδε νομίζεται;
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ἐν Πέρσαις;
ΕΤ. ⟨καὶ ἐν Πέρσαις⟩.
ΣΩ. ἀλλὰ ἀεὶ δήπου;
ΕΤ. ἀεί.
ΣΩ. πότερον δὲ τὰ πλεῖον ἕλκοντα βαρύτερα νομίζεται ἐνθάδε, τὰ δὲ ἔλαττον κουφότερα, ἢ τοὐναντίον;
ΕΤ. οὔκ, ἀλλὰ τὰ πλεῖον ἕλκοντα βαρύτερα, τὰ δὲ ἔλαττον κουφότερα.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ἐν Καρχηδόνι καὶ ἐν Λυκαίᾳ;
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. τὰ μὲν καλά, ὡς ἔοικε, πανταχοῦ νομίζεται
316bArkadaş: Öyle.
Sokrates: O hâlde, her şey için söylersek, hem bizde hem de bütün ötekilerde var olan şeylerin var olduğu kabul edilir, var olmayanların değil.
Arkadaş: Bence öyle.
Sokrates: O hâlde olanı ıskalayan, kanuni olanı ıskalar.
Arkadaş: Senin dediğin gibi, Sokrates, bunlar hem bizim için hem de ötekiler için her zaman kanuni görünüyor; ama kanunları hiç durmadan altüst ederek değiştirdiğimizi düşününce ikna olamıyorum.
καλὰ καὶ τὰ αἰσχρὰ αἰσχρά, ἀλλʼ οὐ τὰ αἰσχρὰ καλὰ οὐδὲ τὰ καλὰ αἰσχρά.
ΕΤ. οὕτως.
ΣΩ. οὐκοῦν, ὡς κατὰ πάντων εἰπεῖν, τὰ ὄντα νομίζεται εἶναι, οὐ τὰ μὴ ὄντα, καὶ παρʼ ἡμῖν καὶ παρὰ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν.
ΕΤ. ἔμοιγε δοκεῖ.
ΣΩ. ὃς ἂν ἄρα τοῦ ὄντος ἁμαρτάνῃ, τοῦ νομίμου ἁμαρτάνει.
ΕΤ. οὕτω μέν, ὦ Σώκρατες, ὡς σὺ λέγεις, καὶ φαίνεται ταῦτα νόμιμα καὶ ἡμῖν ἀεὶ καὶ τοῖς ἄλλοις· ἐπειδὰν δʼ ἐννοήσω
316cSokrates: Belki de dama taşları gibi yer değiştiren bu şeylerin aynı kaldığını fark etmiyorsun. Ama şöyle benimle birlikte bak. Hiç hastaların sağlığı hakkında bir yazıya rastladın mı?
Arkadaş: Rastladım.
Sokrates: Bu yazının hangi tekhnē'ye ait olduğunu biliyor musun?
Arkadaş: Biliyorum: hekimliğe.
Sokrates: Bu konularda bilgili olanlara hekim demez misin?
Arkadaş: Derim.
ὅτι οὐδὲν παυόμεθα ἄνω κάτω μετατιθέμενοι τοὺς νόμους, οὐ δύναμαι πεισθῆναι.
ΣΩ. ἴσως γὰρ οὐκ ἐννοεῖς ταῦτα μεταπεττευόμενα ὅτι ταὐτά ἐστιν. ἀλλʼ ὧδε μετʼ ἐμοῦ αὐτὰ ἄθρει. ἤδη ποτὲ ἐνέτυχες συγγράμματι περὶ ὑγιείας τῶν καμνόντων;
ΕΤ. ἔγωγε.
ΣΩ. οἶσθα οὖν τίνος τέχνης τοῦτʼ ἐστὶ τὸ σύγγραμμα;
ΕΤ. οἶδα, ὅτι ἰατρικῆς.
ΣΩ. οὐκοῦν ἰατροὺς καλεῖς τοὺς ἐπιστήμονας περὶ τούτων;
ΕΤ. φημί.
316dSokrates: Peki bilgili olanlar aynı şeyler hakkında aynı şeyleri mi kabul eder, yoksa her biri başka şeyleri mi?
Arkadaş: Bence aynı şeyleri.
Sokrates: Yalnız Yunanlılar mı Yunanlılarla aynı şeyleri kabul eder, yoksa barbarlar da hem kendi aralarında hem Yunanlılarla, bildikleri şeyler hakkında aynı şeyleri mi kabul eder?
Arkadaş: Bilenlerin, Yunanlı da olsalar barbar da olsalar, aynı şeyleri birlikte kabul etmeleri elbette büyük bir zorunluluktur.
Sokrates: Güzel cevap verdin. Her zaman da öyle mi?
Arkadaş: Evet, her zaman da.
Sokrates: Hekimler de sağlık hakkında doğru kabul ettikleri şeyleri mi yazarlar?
ΣΩ. πότερον οὖν οἱ ἐπιστήμονες ταὐτὰ περὶ τῶν αὐτῶν νομίζουσιν ἢ ἄλλοι ἄλλα;
ΕΤ. ταὐτὰ ἔμοιγε δοκοῦσι.
ΣΩ. πότερον οἱ Ἕλληνες μόνοι τοῖς Ἕλλησιν ἢ καὶ οἱ βάρβαροι αὑτοῖς τε καὶ τοῖς Ἕλλησι, περὶ ὧν ἂν εἰδῶσι, ταὐτὰ νομίζουσι;
ΕΤ. ταὐτὰ δήπου πολλὴ ἀνάγκη ἐστὶν τοὺς εἰδότας αὐτοὺς αὑτοῖς συννομίζειν καὶ Ἕλληνας καὶ βαρβάρους.
ΣΩ. καλῶς γε ἀπεκρίνω. οὐκοῦν καὶ ἀεί;
ΕΤ. ναί, καὶ ἀεί.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ οἱ ἰατροὶ συγγράφουσι περὶ ὑγιείας ἅπερ
316eArkadaş: Evet.
Sokrates: O hâlde hekimlerin bu yazıları hekimliğe ait şeyler, yani hekimlik kanunlarıdır.
Arkadaş: Hekimliğe ait elbette.
Sokrates: Peki tarım yazıları da tarım kanunları mıdır?
Arkadaş: Evet.
Sokrates: Bahçe işleriyle ilgili yazılar ve kurallar kimlerindir?
Arkadaş: Bahçıvanların.
Sokrates: O hâlde bunlar bizim için bahçıvanlık kanunlarıdır.
Arkadaş: Evet.
Sokrates: Bahçeleri yönetmeyi bilenlerin mi?
Arkadaş: Nasıl olmasın?
Sokrates: Bahçıvanlar da bunu bilir.
Arkadaş: Evet.
Sokrates: Yemek pişirmeyle ilgili yazılar ve kurallar kimlerindir?
Arkadaş: Aşçıların.
Sokrates: O hâlde bunlar aşçılık kanunları mıdır?
Arkadaş: Aşçılık kanunları.
Sokrates: Öyle görünüyor ki yemek pişirmeyi yönetmeyi bilenlerin?
καὶ νομίζουσιν εἶναι;
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. ἰατρικὰ ἄρα καὶ ἰατρικοὶ νόμοι ταῦτα τὰ συγγράμματα ἐστὶν τὰ τῶν ἰατρῶν.
ΕΤ. ἰατρικὰ μέντοι.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν καὶ τὰ γεωργικὰ συγγράμματα γεωργικοὶ νόμοι εἰσίν;
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. τίνων οὖν ἐστιν τὰ περὶ κήπων ἐργασίας συγγράμματα καὶ νόμιμα;
ΕΤ. κηπουρῶν.
ΣΩ. κηπουρικοὶ ἄρα νόμοι ἡμῖν εἰσιν οὗτοι.
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. τῶν ἐπισταμένων κήπων ἄρχειν;
ΕΤ. πῶς δʼ οὔ;
ΣΩ. ἐπίστανται δʼ οἱ κηπουροί.
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. τίνων δὲ τὰ περὶ ὄψου σκευασίας συγγράμματά τε καὶ νόμιμα;
ΕΤ. μαγείρων.
ΣΩ. μαγειρικοὶ ἄρα οὗτοι νόμοι εἰσί;
ΕΤ. μαγειρικοί.
ΣΩ. τῶν ἐπισταμένων, ὡς
317aArkadaş: Evet.
Sokrates: Söylendiğine göre aşçılar bunu bilir mi?
Arkadaş: Bilirler elbette.
Sokrates: Peki. Şehir yönetimiyle ilgili yazılar ve kurallar kimlerindir? Şehirleri yönetmeyi bilenlerin değil mi?
Arkadaş: Bence öyle.
Sokrates: Bunu devlet adamlarından ve krallardan başkası mı bilir?
Arkadaş: Elbette onlar bilir.
Sokrates: O hâlde insanların kanun dediği bu yazılar devlet yazılarıdır: kralların ve iyi adamların yazıları.
ἔοικεν, ὄψου σκευασίας ἄρχειν;
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. ἐπίστανται δέ, ὥς φασιν, οἱ μάγειροι;
ΕΤ. ἐπίστανται γάρ.
ΣΩ. εἶεν· τίνων δὲ δὴ τὰ περὶ πόλεως διοικήσεως συγγράμματά τε καὶ νόμιμά ἐστιν; ἆρʼ οὐ τῶν ἐπισταμένων πόλεων ἄρχειν;
ΕΤ. ἔμοιγε δοκεῖ.
ΣΩ. ἐπίστανται δὲ ἄλλοι τινὲς ἢ οἱ πολιτικοί τε καὶ οἱ βασιλικοί;
ΕΤ. οὗτοι μὲν οὖν.
ΣΩ. πολιτικὰ ἄρα ταῦτα συγγράμματά ἐστιν, οὓς οἱ ἄνθρωποι νόμους καλοῦσι, βασιλέων τε καὶ ἀνδρῶν
317bArkadaş: Doğru söylüyorsun.
Sokrates: Bilenler aynı şeyler hakkında zaman zaman başka başka şeyler yazmazlar, değil mi?
Arkadaş: Yazmazlar.
Sokrates: Aynı şeyler hakkındaki kuralları da hiçbir zaman ikide bir değiştirmezler?
Arkadaş: Elbette değiştirmezler.
Sokrates: Peki herhangi bir yerde birilerini bunu yaparken görürsek, bunu yapanlara bilgili mi diyeceğiz, bilgisiz mi?
Arkadaş: Bilgisiz.
Sokrates: Doğru olan neyse, hekimlikte de aşçılıkta da bahçıvanlıkta da, ona her biri için kanuni diyeceğiz, değil mi?
ἀγαθῶν συγγράμματα.
ΕΤ. ἀληθῆ λέγεις.
ΣΩ. ἄλλο τι οὖν οἵ γε ἐπιστάμενοι οὐκ ἄλλοτε ἄλλα συγγράψουσι περὶ τῶν αὐτῶν;
ΕΤ. οὔ.
ΣΩ. οὐδὲ μεταθήσονταί ποτε περὶ τῶν αὐτῶν ἕτερα καὶ ἕτερα νόμιμα;
ΕΤ. οὐ δῆτα.
ΣΩ. ἐὰν οὖν ὁρῶμέν τινας ὁπουοῦν τοῦτο ποιοῦντας, πότερα φήσομεν ἐπιστήμονας εἶναι ἢ ἀνεπιστήμονας τοὺς τοῦτο ποιοῦντας;
ΕΤ. ἀνεπιστήμονας.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ὃ μὲν ἂν ὀρθὸν ᾖ, νόμιμον αὐτὸ φήσομεν ἑκάστῳ εἶναι, ἢ τὸ ἰατρικὸν ἢ τὸ μαγειρικὸν ἢ τὸ κηπουρικόν;
317cArkadaş: Evet.
Sokrates: Doğru olmayana ise artık kanuni demeyeceğiz?
Arkadaş: Artık demeyeceğiz.
Sokrates: O hâlde o kanunsuz olur.
Arkadaş: Zorunlu olarak.
Sokrates: Adil ve adaletsiz şeyler hakkındaki, genel olarak şehrin düzeni ve şehrin nasıl yönetilmesi gerektiği hakkındaki yazılarda da doğru olan kraliyet kanunudur; doğru olmayan ise, bilmeyenlere kanun gibi görünse de kanun değildir, çünkü kanunsuzdur.
Arkadaş: Evet.
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. ὃ δʼ ἂν μὴ ὀρθὸν ᾖ, οὐκέτι φήσομεν τοῦτο νόμιμον εἶναι;
ΕΤ. οὐκέτι.
ΣΩ. ἄνομον ἄρα γίγνεται.
ΕΤ. ἀνάγκη.
ΣΩ. οὐκοῦν καὶ ἐν τοῖς συγγράμμασι τοῖς περὶ τῶν δικαίων καὶ ἀδίκων καὶ ὅλως περὶ πόλεως διακοσμήσεώς τε καὶ περὶ τοῦ ὡς χρὴ πόλιν διοικεῖν, τὸ μὲν ὀρθὸν νόμος ἐστὶ βασιλικός, τὸ δὲ μὴ ὀρθὸν οὔ, ὃ δοκεῖ νόμος εἶναι τοῖς μὴ εἰδόσιν· ἔστιν γὰρ ἄνομον.
ΕΤ. ναί.
317dSokrates: O hâlde kanunun olanın bulunması olduğunu kabul etmekle doğru yaptık.
Arkadaş: Öyle görünüyor.
Sokrates: Kanunda şunu da inceleyelim. Tohumları toprağa dağıtmayı (nemein) kim bilir?
Arkadaş: Çiftçi.
Sokrates: Her toprağa layık olan tohumları o mu dağıtır?
Arkadaş: Evet.
Sokrates: O hâlde çiftçi bunların iyi bir dağıtıcısıdır (nomeus); onun bu konudaki kanunları ve dağıtımları da doğrudur, değil mi?
Arkadaş: Evet.
Sokrates: Peki ezgiler için sesleri iyi dağıtan, layık olanları dağıtan kimdir? Kimin kanunları (nomoi, aynı zamanda "ezgiler") doğrudur?
Arkadaş: Aulos ve kithara çalanlarınki.
ΣΩ. ὀρθῶς ἄρα ὡμολογήσαμεν νόμον εἶναι τοῦ ὄντος εὕρεσιν.
ΕΤ. φαίνεται.
ΣΩ. ἔτι δὲ καὶ τόδε ἐν αὐτῷ διαθεώμεθα. τίς ἐπιστήμων διανεῖμαι ἐπὶ γῇ τὰ σπέρματα;
ΕΤ. γεωργός.
ΣΩ. οὗτος δὲ τὰ ἄξια σπέρματα ἑκάστῃ γῇ διανέμει;
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. ὁ γεωργὸς ἄρα νομεὺς ἀγαθὸς τούτων, καὶ οἱ τούτου νόμοι καὶ διανομαὶ ἐπὶ ταῦτα ὀρθαί εἰσιν;
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. τίς δὲ κρουμάτων ἐπὶ τὰ μέλη ἀγαθὸς νομεύς, καὶ τὰ ἄξια νεῖμαι; καὶ οἱ τίνος νόμοι ὀρθοί εἰσιν;
ΕΤ. οἱ τοῦ
317eSokrates: O hâlde bu işlerde kanunu en iyi bilen, en iyi aulos çalandır.
Arkadaş: Evet.
Sokrates: İnsanların bedenlerine besini dağıtmakta en iyisi kimdir? Layık olanı dağıtan değil mi?
Arkadaş: Evet.
Sokrates: O hâlde onun dağıtımları ve kanunları en iyisidir; bu işlerde kanunu en iyi bilen de en iyi dağıtıcıdır.
Arkadaş: Elbette.
Sokrates: Bu kimdir?
αὐλητοῦ καὶ τοῦ κιθαριστοῦ.
ΣΩ. ὁ νομικώτατος ἄρα ἐν τούτοις, οὗτος αὐλητικώτατος.
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. τίς δὲ τὴν τροφὴν ἐπὶ τὰ τῶν ἀνθρώπων σώματα διανεῖμαι ἄριστος; οὐχ ὅσπερ τὴν ἀξίαν;
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. αἱ τούτου ἄρα διανομαὶ καὶ οἱ νόμοι βέλτιστοι, καὶ ὅστις περὶ ταῦτα νομικώτατος, καὶ νομεὺς ἄριστος.
ΕΤ. πάνυ γε.
ΣΩ. τίς οὗτος;
318aArkadaş: Beden eğitmeni.
Sokrates: İnsan sürüsünün bedenini en iyi o mu otlatır?
Arkadaş: Evet.
Sokrates: Koyun sürüsünü en iyi kim otlatır? Adı nedir?
Arkadaş: Çoban.
Sokrates: O hâlde koyunlar için en iyi kanunlar çobanın kanunlarıdır.
Arkadaş: Evet.
Sokrates: Sığırlar için de sığırtmacınkiler.
Arkadaş: Evet.
Sokrates: İnsanların psykhē'leri için en iyi kanunlar kimin kanunlarıdır? Kralınkiler değil mi? Söyle.
Arkadaş: Söylüyorum.
ΕΤ. παιδοτρίβης.
ΣΩ. οὗτος τὴν ἀνθρωπείαν ἀγέλην τοῦ σώματος νέμειν κράτιστος;
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. τίς δὲ τὴν τῶν προβάτων ἀγέλην κράτιστος νέμειν; τί ὄνομα αὐτῷ;
ΕΤ. ποιμήν.
ΣΩ. οἱ τοῦ ποιμένος ἄρα νόμοι ἄριστοι τοῖς προβάτοις.
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. οἱ δὲ τοῦ βουκόλου τοῖς βουσί.
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. οἱ δὲ τοῦ τίνος νόμοι ἄριστοι ταῖς ψυχαῖς τῶν ἀνθρώπων; οὐχ οἱ τοῦ βασιλέως; φάθι.
ΕΤ. φημὶ δή.
318bSokrates: İyi söylüyorsun. Peki eskilerden kimin aulos ezgilerinde iyi bir kanun koyucu olduğunu söyleyebilir misin? Belki aklına gelmiyor; istersen ben hatırlatayım mı?
Arkadaş: Elbette.
Sokrates: Marsyas ve sevgilisi Frigyalı Olympos denmez mi?
Arkadaş: Doğru söylüyorsun.
Sokrates: Onların aulos ezgileri de en ilahi ezgilerdir; tanrılara ihtiyaç duyanları yalnız onlar coşturup ortaya çıkarır; ilahi oldukları için bugün de yalnız onlar kalmıştır.
ΣΩ. καλῶς τοίνυν λέγεις. ἔχοις ἂν οὖν εἰπεῖν τίς τῶν παλαιῶν ἀγαθὸς γέγονεν ἐν τοῖς αὐλητικοῖς νόμοις νομοθέτης; ἴσως οὐκ ἐννοεῖς, ἀλλʼ ἐγὼ βούλει σε ὑπομνήσω;
ΕΤ. πάνυ μὲν οὖν.
ΣΩ. ἆρʼ οὖν ὁ Μαρσύας λέγεται καὶ τὰ παιδικὰ αὐτοῦ Ὄλυμπος ὁ Φρύξ;
ΕΤ. ἀληθῆ λέγεις.
ΣΩ. τούτων δὴ καὶ τὰ αὐλήματα θειότατά ἐστι, καὶ μόνα κινεῖ καὶ ἐκφαίνει τοὺς τῶν θεῶν ἐν χρείᾳ ὄντας· καὶ ἔτι καὶ
318cArkadaş: Öyledir.
Sokrates: Peki eski krallardan hangisinin iyi bir kanun koyucu olduğu söylenir, ilahi oldukları için kuralları bugün de yaşayan?
Arkadaş: Aklıma gelmiyor.
Sokrates: Yunanlılardan en eski kanunları kimlerin kullandığını bilmiyor musun?
Arkadaş: Lakedaimonluları ve kanun koyucu Lykurgos'u mu kastediyorsun?
Sokrates: Ama bunlar belki üç yüz yıllık bile değildir, ya da bundan biraz fazla. Peki bu kuralların en iyileri nereden gelir, biliyor musun?
νῦν μόνα λοιπά, ὡς θεῖα ὄντα.
ΕΤ. ἔστι ταῦτα.
ΣΩ. τίς δὲ λέγεται τῶν παλαιῶν βασιλέων ἀγαθὸς νομοθέτης γεγονέναι, οὗ ἔτι καὶ νῦν τὰ νόμιμα μένει ὡς θεῖα ὄντα;
ΕΤ. οὐκ ἐννοῶ.
ΣΩ. οὐκ οἶσθα τίνες παλαιοτάτοις νόμοις χρῶνται τῶν Ἑλλήνων;
ΕΤ. ἆρα Λακεδαιμονίους λέγεις καὶ Λυκοῦργον τὸν νομοθέτην;
ΣΩ. ἀλλὰ ταῦτά γε οὐδέπω ἴσως ἔτη τριακόσια ἢ ὀλίγῳ τούτων πλείω. ἀλλὰ τούτων τῶν νομίμων τὰ βέλτιστα πόθεν
318dArkadaş: Girit'ten diyorlar.
Sokrates: O hâlde Yunanlılardan en eski kanunları onlar kullanıyor?
Arkadaş: Evet.
Sokrates: Onların iyi krallarının kimler olduğunu biliyor musun? Zeus'la Europa'nın oğulları Minos ve Rhadamanthys; bu kanunlar onlarındır.
Arkadaş: Rhadamanthys'in adil bir adam olduğunu söylerler, Sokrates; Minos'un ise yabani, sert ve adaletsiz biri olduğunu.
Sokrates: Sevgili dostum, sen Atina'ya özgü, tragedyalara yaraşır bir mythos anlatıyorsun.
ἥκει; οἶσθα;
ΕΤ. φασί γε ἐκ Κρήτης.
ΣΩ. οὐκοῦν οὗτοι παλαιοτάτοις νόμοις χρῶνται τῶν Ἑλλήνων;
ΕΤ. ναί.
ΣΩ. οἶσθα οὖν τίνες τούτων ἀγαθοὶ βασιλῆς ἦσαν; Μίνως καὶ Ῥαδάμανθυς, οἱ Διὸς καὶ Εὐρώπης παῖδες, ὧν οἵδε εἰσὶν οἱ νόμοι.
ΕΤ. Ῥαδάμανθύν γέ φασιν, ὦ Σώκρατες, δίκαιον ἄνδρα, τὸν δὲ Μίνων ἄγριόν τινα καὶ χαλεπὸν καὶ ἄδικον.
ΣΩ. Ἀττικόν, ὦ βέλτιστε, λέγεις μῦθον καὶ τραγικόν.
318eArkadaş: Nasıl? Minos hakkında bunlar söylenmiyor mu?
Sokrates: En azından Homeros ve Hesiodos söylemiyor; oysa onlar, senin dinleyip de bunları söylediğin bütün tragedya şairlerinden daha inandırıcıdır.
Arkadaş: Peki onlar Minos hakkında ne söylüyor?
Sokrates: Söyleyeyim de sen de çoğu insan gibi saygısızlık etme. Çünkü tanrılara karşı sözle ve işle suç işlemekten, ikinci olarak da ilahi insanlara karşı suç işlemekten daha saygısız ve daha çok sakınılması gereken hiçbir şey yoktur. Bir adamı yerecek ya da övecek olduğunda, yanlış söyleme tehlikesine karşı her zaman pek çok tedbir almak gerekir.
ΕΤ. τί δέ; οὐ ταῦτα λέγεται περὶ Μίνω;
ΣΩ. οὔκουν ὑπό γε Ὁμήρου καὶ Ἡσιόδου· καίτοι γε πιθανώτεροί εἰσιν ἢ σύμπαντες οἱ τραγῳδοποιοί, ὧν σὺ ἀκούων ταῦτα λέγεις.
ΕΤ. ἀλλὰ τί μὴν οὗτοι περὶ Μίνω λέγουσιν;
ΣΩ. ἐγὼ δή σοι ἐρῶ, ἵνα μὴ καὶ σὺ ὥσπερ οἱ πολλοὶ ἀσεβῇς. οὐ γὰρ ἔσθʼ ὅτι τούτου ἀσεβέστερόν ἐστιν οὐδʼ ὅτι χρὴ μᾶλλον εὐλαβεῖσθαι, πλὴν εἰς θεοὺς καὶ λόγῳ καὶ ἔργῳ ἐξαμαρτάνειν, δεύτερον δὲ εἰς τοὺς θείους ἀνθρώπους· ἀλλὰ πάνυ πολλὴν χρὴ προμήθειαν ποιεῖσθαι ἀεί, ὅταν μέλλῃς
319aBu yüzden iyi ve kötü adamları ayırt etmeyi öğrenmek de gerekir. Çünkü biri kendisine, yani tanrıya benzeyeni yerdiğinde ya da kendisine zıt olanı övdüğünde tanrı gücenir; tanrıya benzeyen de iyi insandır. Taşların, odunların, kuşların ve yılanların kutsal olduğunu, insanların ise olmadığını sanma sakın; bütün bunların en kutsalı iyi insandır, en murdarı da kötü insan.
Şimdi Minos'u Homeros'la Hesiodos'un nasıl övdüğünü anlatacağım; bunu da insan olduğun ve insan oğlu olduğun hâlde Zeus'un oğlu bir kahramana karşı sözle suç işlemeyesin diye yapıyorum.
ἄνδρα ψέξειν ἢ ἐπαινέσεσθαι, μὴ οὐκ ὀρθῶς εἴπῃς. τούτου καὶ ἕνεκα χρὴ μανθάνειν διαγιγνώσκειν χρηστοὺς καὶ πονηροὺς ἄνδρας. νεμεσᾷ γὰρ ὁ θεός, ὅταν τις ψέγῃ τὸν ἑαυτῷ ὅμοιον ἢ ἐπαινῇ τὸν ἑαυτῷ ἐναντίως ἔχοντα· ἔστι δʼ οὗτος ὁ ἀγαθός. μὴ γάρ τι οἴου λίθους μὲν εἶναι ἱεροὺς καὶ ξύλα καὶ ὄρνεα καὶ ὄφεις, ἀνθρώπους δὲ μή· ἀλλὰ πάντων τούτων ἱερώτατόν ἐστιν ἄνθρωπος ὁ ἀγαθός, καὶ μιαρώτατον ὁ πονηρός.
ἤδη οὖν καὶ περὶ Μίνω, ὡς αὐτὸν Ὅμηρός τε καὶ Ἡσίοδος
319bHomeros Girit hakkında orada birçok insan ve doksan şehir bulunduğunu söyledikten sonra, "bunların arasında" diyor,
Knossos var, büyük şehir; orada Minos dokuzar yıllık devrelerle kral oldu, ulu Zeus'un sırdaşı (oaristēs).
319bἐγκωμιάζουσι, τούτου ἕνεκα φράσω, ἵνα μὴ ἄνθρωπος ὢν ἀνθρώπου εἰς ἥρω Διὸς ὑὸν λόγῳ ἐξαμαρτάνῃς. Ὅμηρος γὰρ περὶ Κρήτης λέγων ὅτι πολλοὶ ἄνθρωποι ἐν αὐτῇ εἰσιν καὶ ἐνενήκοντα πόληες, τῇσι δέ, φησίν—ἔνι Κνωσὸς μεγάλη πόλις, ἔνθα τε Μίνως ἐννέωρος βασίλευε Διὸς μεγάλου ὀαριστής. Hom. Od. 19.179
319cBu, Homeros'un Minos için kısaca söylediği bir övgüdür; Homeros kahramanlardan hiçbiri için böyle bir şey yazmamıştır. Zeus'un bir sofist olduğunu ve bu tekhnē'nin pek güzel olduğunu başka birçok yerde gösterdiği gibi burada da gösterir. Çünkü Minos'un her dokuzuncu yılda Zeus'la sohbet etmek için bir araya geldiğini, Zeus bir sofistmiş gibi ondan terbiye almak için ona gidip geldiğini söyler. Homeros'un kahramanlardan Minos'tan başka hiç kimseye Zeus tarafından terbiye edilme şerefini vermemiş olması şaşılacak bir övgüdür.
ἔστιν οὖν τοῦτο Ὁμήρου ἐγκώμιον εἰς Μίνων διὰ βραχέων εἰρημένον, οἷον οὐδʼ εἰς ἕνα τῶν ἡρώων ἐποίησεν Ὅμηρος. ὅτι μὲν γὰρ ὁ Ζεὺς σοφιστής ἐστιν καὶ ἡ τέχνη αὕτη παγκάλη ἐστί, πολλαχοῦ καὶ ἄλλοθι δηλοῖ, ἀτὰρ καὶ ἐνταῦθα. λέγει γὰρ τὸν Μίνων συγγίγνεσθαι ἐνάτῳ ἔτει τῷ Διὶ ἐν λόγοις καὶ φοιτᾶν παιδευθησόμενον ὡς ὑπὸ σοφιστοῦ ὄντος τοῦ Διός. ὅτι οὖν τοῦτο τὸ γέρας οὐκ ἔστιν ὅτῳ ἀπένειμεν Ὅμηρος τῶν ἡρώων, ὑπὸ Διὸς πεπαιδεῦσθαι, ἄλλῳ ἢ Μίνῳ,
319dOdysseia'nın Nekyia bölümünde de elinde altın asayla hüküm veren kişi olarak Rhadamanthys'i değil Minos'u anlatmıştır; Rhadamanthys'i ne orada hüküm verirken ne de başka bir yerde Zeus'la bir araya gelirken anlatmıştır. Bu yüzden diyorum ki Homeros herkesten çok Minos'u övmüştür. Çünkü Zeus'un oğlu olup da Zeus tarafından terbiye edilen tek kişi olmak, övgünün aşılamayacak doruğudur. Şu dizenin anlamı budur:
dokuzar yıllık devrelerle kral oldu, ulu Zeus'un sırdaşı,
319dτοῦτʼ ἔστιν ἔπαινος θαυμαστός. καὶ Ὀδυσσείας ἐν Νεκυίᾳ δικάζοντα χρυσοῦν σκῆπτρον ἔχοντα πεποίηκε τὸν Μίνων, οὐ τὸν Ῥαδάμανθυν· Ῥαδάμανθυν δὲ οὔτʼ ἐνταῦθα δικάζοντα πεποίηκεν οὔτε συγγιγνόμενον τῷ Διὶ οὐδαμοῦ. διὰ ταῦτά φημʼ ἐγὼ Μίνων ἁπάντων μάλιστα ὑπὸ Ὁμήρου ἐγκεκωμιάσθαι. τὸ γὰρ Διὸς ὄντα παῖδα μόνον ὑπὸ Διὸς πεπαιδεῦσθαι οὐκ ἔχει ὑπερβολὴν ἐπαίνου—τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ ἔπος τὸ—ἐννέωρος βασίλευε Διὸς μεγάλου ὀαριστής, Hom. Od. 11.569
319eyani Minos'un Zeus'un sohbet arkadaşı olduğu. Çünkü oaroi sözler demektir, oaristēs de sözlerde sohbet arkadaşıdır. Demek ki Minos her dokuzuncu yılda Zeus'un mağarasına gidiyor, bir yandan yeni şeyler öğreniyor, bir yandan da önceki dokuz yılda Zeus'tan öğrendiklerini gösteriyordu.
Kimileri oaristēs'i Zeus'un içki ve eğlence arkadaşı diye anlar; ama böyle anlayanların boş konuştuğuna şu kanıt gösterilebilir: Yunanlı ve barbar bunca insan arasında içki meclislerinden ve şarabın bulunduğu bu eğlenceden uzak duranlar yalnız Giritliler, ikinci olarak da Giritlilerden öğrenmiş olan Lakedaimonlulardır.
συνουσιαστὴν τοῦ Διὸς εἶναι τὸν Μίνων. οἱ γὰρ ὄαροι λόγοι εἰσίν, καὶ ὀαριστὴς συνουσιαστής ἐστιν ἐν λόγοις—ἐφοίτα οὖν διʼ ἐνάτου ἔτους εἰς τὸ τοῦ Διὸς ἄντρον ὁ Μίνως, τὰ μὲν μαθησόμενος, τὰ δὲ ἀποδειξόμενος ἃ τῇ προτέρᾳ ἐννεετηρίδι ἐμεμαθήκει παρὰ τοῦ Διός.
ΣΩ. εἰσὶν δὲ οἳ ὑπολαμβάνουσι τὸν ὀαριστὴν συμπότην καὶ συμπαιστὴν εἶναι τοῦ Διός, ἀλλὰ τῷδε ἄν τις τεκμηρίῳ χρῷτο ὅτι οὐδὲν λέγουσιν οἱ οὕτως
320aGirit'te Minos'un koyduğu kanunlardan biri de budur: sarhoş olana kadar birlikte içmemek. Oysa güzel saydığı şeyleri kendi vatandaşları için de kanun olarak koyduğu açıktır.
ὑπολαμβάνοντες· πολλῶν γὰρ ὄντων ἀνθρώπων καὶ Ἑλλήνων καὶ βαρβάρων, οὐκ ἔστιν οἵτινες ἀπέχονται συμποσίων καὶ ταύτης τῆς παιδιᾶς, οὗ ἔστιν οἶνος, ἄλλοι ἢ Κρῆτες καὶ Λακεδαιμόνιοι δεύτεροι, μαθόντες παρὰ Κρητῶν. ἐν Κρήτῃ δὲ εἷς οὗτός ἐστι τῶν ἄλλων νόμων οὓς Μίνως ἔθηκε, μὴ συμπίνειν ἀλλήλοις εἰς μέθην. καίτοι δῆλον ὅτι ἃ ἐνόμιζεν καλὰ εἶναι, ταῦτα νόμιμα ἔθηκεν καὶ τοῖς αὑτοῦ πολίταις.
320bÇünkü Minos, kötü bir insan gibi bir şeyi doğru sayıp da saydığından başka şeyler yapmıyordu elbette. Bu birliktelik, benim dediğim gibi, sözler yoluyla aretē'ye yönelik bir terbiyeydi. Bu yüzden vatandaşlarına bu kanunları koydu; Girit bu kanunlar sayesinde bütün zaman boyunca mesut yaşar, Lakedaimon da onları kullanmaya başladığından beri öyle; çünkü bu kanunlar ilahidir.
Rhadamanthys ise iyi bir adamdı, çünkü Minos'tan terbiye görmüştü.
οὐ γάρ που, ὥσπερ γε φαῦλος ἄνθρωπος, ὁ Μίνως ἐνόμιζεν μὲν ἕτερα, ἐποίει δὲ ἄλλα παρʼ ἃ ἐνόμιζεν· ἀλλὰ ἦν αὕτη ἡ συνουσία ὥσπερ ἐγὼ λέγω, διὰ λόγων ἐπὶ παιδείᾳ εἰς ἀρετήν. ὅθεν δὴ καὶ τοὺς νόμους τούτους ἔθηκε τοῖς αὑτοῦ πολίταις, διʼ οὓς ἥ τε Κρήτη τὸν πάντα χρόνον εὐδαιμονεῖ καὶ Λακεδαίμων, ἀφʼ οὗ ἤρξατο τούτοις χρῆσθαι, ἅτε θείοις οὖσιν.
Ῥαδάμανθυς δὲ ἀγαθὸς μὲν ἦν ἀνήρ· ἐπεπαίδευτο γὰρ
320cAma krallık tekhnē'sinin bütününü değil, ona hizmet eden bir kısmı, mahkemelere başkanlık edecek kadarını öğrenmişti; bu yüzden iyi bir yargıç olduğu söylendi. Minos onu şehirde kanun bekçisi olarak kullanıyordu, Girit'in geri kalanında ise Talos'u. Talos yılda üç kez köyleri dolaşır, oralarda kanunları korurdu; kanunları tunç levhalara yazılı olarak taşıdığı için de "tunç" diye anıldı. Hesiodos da Minos hakkında bunlara kardeş sözler söylemiştir.
ὑπὸ τοῦ Μίνω. ἐπεπαίδευτο μέντοι οὐχ ὅλην τὴν βασιλικὴν τέχνην, ἀλλʼ ὑπηρεσίαν τῇ βασιλικῇ, ὅσον ἐπιστατεῖν ἐν τοῖς δικαστηρίοις· ὅθεν καὶ δικαστὴς ἀγαθὸς ἐλέχθη εἶναι. νομοφύλακι γὰρ αὐτῷ ἐχρῆτο ὁ Μίνως κατὰ τὸ ἄστυ, τὰ δὲ κατὰ τὴν ἄλλην Κρήτην τῷ Τάλῳ. ὁ γὰρ Τάλως τρὶς περιῄει τοῦ ἐνιαυτοῦ κατὰ τὰς κώμας, φυλάττων τοὺς νόμους ἐν αὐταῖς, ἐν χαλκοῖς γραμματείοις ἔχων γεγραμμένους τοὺς νόμους, ὅθεν χαλκοῦς ἐκλήθη. εἴρηκε δὲ καὶ Ἡσίοδος ἀδελφὰ
320dOnun adını anarak şöyle der:
Fani krallar arasında en krallık yakışanı o oldu, etrafta oturan insanların en çoğuna hükmetti, elinde Zeus'un asasıyla; onunla şehirlere de krallık etti.
O da Zeus'un asası derken Zeus'un terbiyesinden başka bir şey kastetmez; Minos Girit'i bu terbiyeyle doğru yolda tutuyordu.
Arkadaş: Öyleyse, Sokrates, Minos'un terbiyesiz ve sert biri olduğuna dair bu söylenti neden yayılmıştır?
τούτων εἰς τὸν Μίνων. μνησθεὶς γὰρ αὐτοῦ τοῦ ὀνόματος φησίν—ὃς βασιλεύτατος γένετο θνητῶν βασιλήων, καὶ πλείστων ἤνασσε περικτιόνων ἀνθρώπων, Ζηνὸς ἔχων σκῆπτρον· τῷ καὶ πολέων βασίλευεν. Hes. fr. 144 καὶ οὗτος λέγει τὸ τοῦ Διὸς σκῆπτρον οὐδὲν ἄλλο ἢ τὴν παιδείαν τὴν τοῦ Διός, ᾗ εὔθυνε τὴν Κρήτην.
ΕΤ. διὰ τί οὖν ποτε, ὦ Σώκρατες, αὕτη ἡ φήμη κατεσκέδασται
320eSokrates: Senin de, sevgili dostum, aklın başındaysa sakınacağın, iyi bir ad bırakmayı önemseyen her adamın da sakınacağı şey yüzünden: hiçbir şairle asla düşman olmamak. Çünkü şairler, insanlar hakkında hangi yönde şiir yazarlarsa, ister övsünler ister kötülesinler, onlar hakkındaki kanaati belirlemekte büyük güce sahiptir. Minos'un yanıldığı nokta da buydu: bu şehirle savaştı; oysa burada başka birçok bilgelik de vardır, hem öteki şiir türlerinde hem tragedyada her türden şair de.
τοῦ Μίνω ὡς ἀπαιδεύτου τινὸς καὶ χαλεποῦ ὄντος;
ΣΩ. διʼ ὃ καὶ σύ, ὦ βέλτιστε, ἐὰν σωφρονῇς, εὐλαβήσῃ, καὶ ἄλλος πᾶς ἀνὴρ ὅτῳ μέλει τοῦ εὐδόκιμον εἶναι, μηδέποτε ἀπεχθάνεσθαι ἀνδρὶ ποιητικῷ μηδενί. οἱ γὰρ ποιηταὶ μέγα δύνανται εἰς δόξαν, ἐφʼ ὁπότερα ἂν ποιῶσιν εἰς τοὺς ἀνθρώπους, ἢ εὐλογοῦντες ἢ κακηγοροῦντες. ὃ δὴ καὶ ἐξήμαρτεν ὁ Μίνως, πολεμήσας τῇδε τῇ πόλει, ἐν ᾗ ἄλλη τε πολλὴ σοφία ἐστὶ καὶ ποιηταὶ παντοδαποὶ τῆς τε ἄλλης ποιήσεως
321aTragedya burada eskidir; sanıldığı gibi Thespis'le ya da Phrynikhos'la başlamamıştır; düşünmek istersen onun bu şehrin pek eski bir buluşu olduğunu görürsün. Tragedya da şiirin halkı en çok eğlendiren ve psykhē'yi en çok büyüleyen türüdür. İşte biz de Minos'u tragedyalarımızda şiire dökerek, bizi o haraçları ödemeye zorladığı için ondan öç alıyoruz. Minos'un hatası buydu: bize düşman oldu; senin sorduğun şeyin, yani kötü bir ün kazanmasının sebebi de budur.
καὶ τραγῳδίας. ἡ δὲ τραγῳδία ἐστὶν παλαιὸν ἐνθάδε, οὐχ ὡς οἴονται ἀπὸ Θέσπιδος ἀρξαμένη οὐδʼ ἀπὸ Φρυνίχου, ἀλλʼ εἰ θέλεις ἐννοῆσαι, πάνυ παλαιὸν αὐτὸ εὑρήσεις ὂν τῆσδε τῆς πόλεως εὕρημα. ἔστιν δὲ τῆς ποιήσεως δημοτερπέστατόν τε καὶ ψυχαγωγικώτατον ἡ τραγῳδία· ἐν ᾗ δὴ καὶ ἐντείνοντες ἡμεῖς τὸν Μίνων τιμωρούμεθα ἀνθʼ ὧν ἡμᾶς ἠνάγκασε τοὺς δασμοὺς τελεῖν ἐκείνους. τοῦτο οὖν ἐξήμαρτεν ὁ Μίνως, ἀπεχθόμενος ἡμῖν, ὅθεν δή, ὃ σὺ ἐρωτᾷς, κακοδοξότερος
321bÇünkü iyi ve kanuna uygun biri, daha önce söylediğimiz gibi iyi bir dağıtıcı olduğunun en büyük işareti, kanunlarının değişmez olmasıdır; çünkü şehir yönetimi konusunda olanın hakikatini iyi bulmuştu.
Arkadaş: Bence akla yakın bir söz söyledin, Sokrates.
Sokrates: O hâlde ben doğru söylüyorsam, Minos'un ve Rhadamanthys'in vatandaşları olan Giritliler sana en eski kanunları kullanıyor gibi görünüyor mu?
Arkadaş: Öyle görünüyor.
Sokrates: O hâlde bunlar eskilerin en iyi kanun koyucuları, insanların dağıtıcıları ve çobanları olmuştur; tıpkı Homeros'un iyi komutana "halkın çobanı" demesi gibi.
γέγονεν. ἐπεὶ ὅτι γε ἀγαθὸς ἦν καὶ νόμιμος, ὅπερ καὶ ἐν τοῖς πρόσθεν ἐλέγομεν, νομεὺς ἀγαθός, τοῦτο μέγιστον σημεῖον, ὅτι ἀκίνητοι αὐτοῦ οἱ νόμοι εἰσίν, ἅτε τοῦ ὄντος περὶ πόλεως οἰκήσεως ἐξευρόντος εὖ τὴν ἀλήθειαν.
ΕΤ. δοκεῖς μοι, ὦ Σώκρατες, εἰκότα τὸν λόγον εἰρηκέναι.
ΣΩ. οὐκοῦν εἰ ἐγὼ ἀληθῆ λέγω, δοκοῦσί σοι παλαιοτάτοις Κρῆτες οἱ Μίνω καὶ Ῥαδαμάνθυος πολῖται νόμοις χρῆσθαι;
ΕΤ. φαίνονται.
ΣΩ. οὗτοι ἄρα τῶν παλαιῶν ἄριστοι νομοθέται γεγόνασιν,
321cArkadaş: Elbette.
Sokrates: Haydi, dostluğun koruyucusu Zeus aşkına! Biri bize sorsa: "Beden için iyi kanun koyucu ve dağıtıcının bedene dağıtarak onu daha iyi kıldığı şeyler nedir?" Güzel ve kısa bir cevapla besin ve emek deriz: biriyle bedeni büyütür, ötekiyle onu çalıştırıp sağlamlaştırır.
Arkadaş: Doğru.
νομῆς τε καὶ ποιμένες ἀνδρῶν, ὥσπερ καὶ Ὅμηρος ἔφη ποιμένα λαῶν εἶναι τὸν ἀγαθὸν στρατηγόν.
ΕΤ. πάνυ μὲν οὖν.
ΣΩ. φέρε δὴ πρὸς Διὸς φιλίου· εἴ τις ἡμᾶς ἔροιτο, ὁ τῷ σώματι ἀγαθὸς νομοθέτης τε καὶ νομεὺς τί ἐστιν ταῦτα ἃ διανέμων ἐπὶ τὸ σῶμα βέλτιον αὐτὸ ποιεῖ, εἴποιμεν ἂν καλῶς τε καὶ διὰ βραχέων ἀποκρινόμενοι, ὅτι τροφήν τε καὶ πόνους, τῇ μὲν αὔξων, τοῖς δὲ γυμνάζων καὶ συνιστὰς τὸ σῶμα αὐτό.
ΕΤ. ὀρθῶς γε.
321dSokrates: Bundan sonra bize sorsa: "Peki iyi kanun koyucu ve dağıtıcının psykhē'ye dağıtarak onu daha iyi kıldığı o şeyler nedir?" Ne cevap verirsek hem kendimiz hem de yaşımız adına utanmayız?
Arkadaş: Buna artık bir cevap veremiyorum.
Sokrates: Ama ikimizin psykhē'si için de utanç verici bir şey bu: içlerinde iyinin de kötünün de bulunduğu kendi işlerini bilmedikleri, bedeninkileri ve başka şeylerinkileri ise incelemiş oldukları ortaya çıkıyor.
ΣΩ. εἰ οὖν δὴ μετὰ τοῦτο ἔροιτο ἡμᾶς, τί δὲ δή ποτε ἐκεῖνά ἐστιν, ⟨ἃ⟩ ὁ ἀγαθὸς νομοθέτης τε καὶ νομεὺς διανέμων ἐπὶ τὴν ψυχὴν βελτίω αὐτὴν ποιεῖ; τί ἂν ἀποκρινάμενοι οὐκ ἂν αἰσχυνθεῖμεν καὶ ὑπὲρ ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῆς ἡλικίας αὑτῶν;
ΕΤ. οὐκέτι τοῦτʼ ἔχω εἰπεῖν.
ΣΩ. ἀλλὰ μέντοι αἰσχρόν γε τῇ ψυχῇ ἡμῶν ἐστιν ἑκατέρου, τὰ μὲν ἐν αὐταῖς φαίνεσθαι μὴ εἰδυίας, ἐν οἷς αὐταῖς ἔνεστι καὶ τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ φλαῦρον, τὰ δὲ τοῦ σώματος καὶ τὰ τῶν ἄλλων ἐσκέφθαι.